Integracja medycyny tradycyjnej z akademicką

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Integracja medycyny tradycyjnej z akademicką"

Transkrypt

1 Cianciara Probl Hig Epidemiol D. Integracja 2012, medycyny 93(1): tradycyjnej z akademicką 223 Integracja medycyny tradycyjnej z akademicką The integration of traditional and academic medicine Dorota Cianciara 1,2/ 1/ Zakład Epidemiologii i Promocji Zdrowia, Szkoła Zdrowia Publicznego, Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego w Warszawie 2/ Zakład Promocji Zdrowia i Szkolenia Podyplomowego, Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego Państwowy Zakład Higieny w Warszawie W ostatnich latach w wielu krajach nasila się proces instytucjonalizacji medycyny tradycyjnej, nazwanej też komplementarną lub alternatywną, i włączania jej do medycyny akademickiej, która stanowi trzon systemów zdrowotnych. W artykule przedstawiono aktualne najważniejsze porozumienia międzynarodowe (ŚOZ, UE) oraz szwajcarskie regulacje prawne dotyczące medycyny tradycyjnej. Porozumienia międzynarodowe i przykłady płynące z wielu państw powinny stanowić impuls do podjęcia odpowiednich regulacji w Polsce. Problematyka medycyny tradycyjnej powinna być włączona do przedmiotowego zakresu działania zdrowia publicznego w Polsce. Słowa kluczowe: medycyna tradycyjna, zdrowie publiczne, Światowa Organizacja Zdrowia, Unia Europejska, Szwajcaria, Polska In recent years, many countries have intensified the process of institutionalization of traditional medicine, also called complementary or alternative, and turn it into academic medicine, which is the backbone of health care systems. The article presents the current major international agreements (WHO, EU) and the Swiss regulations on traditional medicine. International agreements and examples of many countries should be an incentive to implement appropriate regulations in Poland. The issue of traditional medicine should be included in the present scope of public health in Poland. Key words: traditional medicine, public health, World Health Organization, European Union, Switzerland, Poland Probl Hig Epidemiol 2012, 93(1): Nadesłano: Zakwalifikowano do druku: Adres do korespondencji / Address for correspondence Dr hab. n. med. Dorota Cianciara Zakład Epidemiologii i Promocji Zdrowia, Szkoła Zdrowia Publicznego Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego ul. Kleczewska 61/63, Warszawa tel , Wstęp W Szwajcarii od stycznia 2012 r. pacjenci będą mogli korzystać z pięciu metod medycyny komplementarnej w ramach podstawowego ubezpieczenia zdrowotnego. Jakkolwiek nie jest to pierwszy przykład formalnego łączenia metod tradycyjnych (komplementarnych) z oficjalną medycyną, to jednak Szwajcaria jest pierwszym krajem europejskim, w którym powiązania te zostały wpisane do konstytucji. Na tej kanwie warto zwrócić uwagę na toczący się w ostatnich kilku latach proces przenikania się medycyny oficjalnej i nieoficjalnej. Jakkolwiek obie formy postępowania w zdrowiu i chorobie przenikają się od stuleci, obecnie proces ten nabiera form instytucjonalnych. Celem artykułu jest: (1) przedstawienie definicji medycyny tradycyjnej, komplementarnej oraz alternatywnej, ich rozpowszechnienia i aktualnej pozycji, (2) prezentacja aktualnych najważniejszych porozumień międzynarodowych dotyczących medycyny tradycyjnej, (3) prezentacja szwajcarskich regulacji prawnych dotyczących medycyny tradycyjnej oraz (4) próba zainicjowania dyskusji na temat statusu medycyny tradycyjnej w Polsce. Medycyna tradycyjna, komplementarna, alternatywna Medycyna akademicka polega na działaniach lekarzy i innych osób reprezentujących zawody medyczne, które wynikają ze zdobytego przez nich wykształcenia i coraz częściej dowodów z badań naukowych, znanych pod nazwą medycyna oparta na faktach (EBM). Ten rodzaj opieki nazywany jest czasem medycyną alopatyczną, biomedyczną, naukową, nowoczesną, zachodnią, uniwersytecką, konwencjonalną, oficjalną, urzędową lub ortodoksyjną. Medycyna tradycyjna jest trudniejsza do zdefiniowania. Stanowi ogólną sumę wiedzy, umiejętności i praktyk opierających się na teoriach, przekonaniach i doświadczeniach właściwych dla różnych kultur, które są wykorzystywane do zachowania zdrowia oraz

2 224 Probl Hig Epidemiol 2012, 93(1): zapobiegania chorobom, diagnozowania ich, a także leczenia [1]. Medycyna tradycyjna, właściwa w danej populacji, jeśli została adaptowana w innych kręgach kulturowych jest nazywana medycyną komplementarną lub alternatywną [2]. W niektórych krajach oba terminy są używane jako równoważnik medycyny tradycyjnej. W piśmiennictwie międzynarodowym do opisu tych metod postępowania coraz częściej stosuje się skrótowiec CAM (complemantary and alternative medicine), który będzie również używany w tym artykule. W Polsce najczęściej spotykanym określeniem jest medycyna naturalna. Inną nazwą jest lecznictwo niemedyczne. CAM i jej różnorodne praktyki (wiodącym odłamem jest ziołolecznictwo) były wykorzystywane od wieków, przekazywane z pokolenia na pokolenie, i zdobyły społeczne uznanie jako metody bezpieczne i skuteczne. Niemniej, aby uzyskać dalsze dowody na ich bezpieczeństwo i skuteczność konieczne są badania naukowe. Te zaś prowadzone były dotychczas stosunkowo rzadko. Przede wszystkim z powodu wysokich kosztów badań klinicznych, ale także z powodu częstego deprecjonowania tych metod przez medycynę naukową. Należy przy tym zwrócić uwagę, że medycyna akademicka i tradycyjna nie stanowią całkowicie odrębnych podsystemów. Mają specjalistów, którzy fachowo wykonują zabiegi z różnych obszarów (np. lekarze homeopaci czy akupunkturzyści), a przeważająca większość pacjentów i konsumentów korzysta z obu podsystemów. Ostatnie lata pokazują dobitnie, że medycyna akademicka i naukowcy coraz bardziej interesują się praktykami tradycyjnymi, także tymi komplementarnymi pochodzącymi z odległych regionów świata. Jednym z wielu przykładów jest zbiór informacji na temat complementary medicine w Cochrane Reviews, który zawiera ponad 700 raportów, w tym: 113 przeglądów systematycznych nt. alternatywnych systemów medycznych, 369 nt. terapii wykorzystujących produkty naturalne, 152 nt. leczenia energią, 20 o metodach takich jak chiropraktyka czy kręgarstwo oraz 67 o metodach, takich jak hipnoza, relaksacja, medytacja czy joga (patrz: cochrane.org/reviews/en/subtopics/22.html). Innym przykładem jest ogólnoeuropejski projekt badawczy CAMbrella, dofinansowany z 7 Programu Ramowego UE, zmierzający do stworzenia sieci placówek badawczych zajmujących się CAM. Celem tego projektu jest stworzenie tzw. mapy drogowej dalszych badań nad CAM w Europie, aby były zgodne z potrzebami zdrowotnymi obywateli UE, mogły być zaakceptowane przez Parlament Europejski oraz instytucje odpowiedzialne za finansowanie badań w poszczególnych krajach, a także pracowników ochrony zdrowia (patrz: Światowa Organizacja Zdrowia podaje, że w niektórych krajach Azji i Afryki aż 80% populacji pokłada ufność w medycynie tradycyjnej w podstawowej opiece zdrowotnej. W krajach rozwiniętych 70-80% populacji stosuje jakieś formy medycyny komplementarnej. Najpopularniejszą formą CAM jest leczenie ziołami, które jest zarazem bardzo lukratywną działalnością rynkową. W latach w Europie Zachodniej roczny zysk ze sprzedaży ziół osiągnął 5 miliardów dolarów amerykańskich. Sprzedaż w Chinach w 2004 r. osiągnęła wartość 14 miliardów USD. W 2007 r. w Brazylii dochód wyniósł 160 milionów USD. Światowa Organizacja Zdrowia (ŚOZ) Zainteresowanie ŚOZ medycyną tradycyjną sięga przynajmniej 1969 r., kiedy Światowe Zgromadzenie Zdrowia (ŚZZ) podjęło rezolucję na temat produkcji produktów farmaceutycznych z obszaru medycyny tradycyjnej w krajach rozwijających się [3]. Do 2009 r. Rada Wykonawcza ŚOZ przyjęła cztery rezolucje na ten temat, a ŚZZ 11. Ostatnia z rezolucji ŚZZ na temat medycyny tradycyjnej wzywa kraje członkowskie m.in. do: (1) podjęcia kroków do wdrożenia Deklaracji Pekińskiej (patrz dalej), w zgodzie z krajowymi uwarunkowaniami, (2) poszanowania wiedzy o medycynie tradycyjnej, (3) stworzenia krajowych polityk, prawa i standardów umożliwiających włączenie medycyny tradycyjnej do krajowych systemów zdrowotnych, (4) dalszego rozwijania takiej medycyny w oparciu o badania, (5) stworzenia systemu podnoszenia kwalifikacji i licencjonowania terapeutów, (6) zwiększenia współpracy między reprezentantami medycyny konwencjonalnej i tradycyjnej [4]. Deklaracja Pekińska została ogłoszona na Kongresie na temat medycyny tradycyjnej, który odbył się pod egidą ŚOZ w dniach 7-9 listopada 2008 r. w Pekinie. W Kongresie brali udział reprezentanci ponad 70 krajów członkowskich ŚOZ oraz przedstawiciele różnych towarzystw naukowych i przemysłu. Przyjęta deklaracja ma na celu zapewnienie większego bezpieczeństwa i efektywności medycyny tradycyjnej. Dwa pierwsze punkty Deklaracji otrzymały brzmienie: (I) Należy respektować, chronić i szeroko upowszechniać wiedzę o medycynie tradycyjnej, leczeniu i metodach, w zgodzie z uwarunkowaniami poszczególnych krajów; (II) Rządy ponoszą odpowiedzialność za zdrowie swoich obywateli i powinny sformułować polityki dotyczące medycyny naturalnej, zasady prawne i standardy, które będą częścią krajowych systemów zdrowotnych, co przyczyni się do zapewnienia odpowiedniego, bezpiecznego i efektywnego wykorzystania medycyny tradycyjnej [5]. Widoczne jest zatem dążenie, aby przesunąć medycynę tradycyjną z mroku i wystawić na światło dzienne, nadać jej odpowiedni status i zarazem pod-

3 Cianciara D. Integracja medycyny tradycyjnej z akademicką dać nadzorowi. Jest to pragmatyczny punkt widzenia, ponieważ działalność, której się nie dostrzega, którą się marginalizuje, może stwarzać więcej problemów. Unia Europejska W UE od 1 maja 2011 r., po siedmioletnim okresie przejściowym, weszła w życie Dyrektywa w sprawie tradycyjnych ziołowych produktów leczniczych [6], która stanowi, że na rynku mogą pozostać jedynie te ziołowe produkty lecznicze, które zostały zarejestrowane lub dopuszczone do obrotu. Dyrektywa wprowadziła też uproszczoną procedurę, która pozwala na rejestrację produktów ziołowych bez badań bezpieczeństwa i badań klinicznych, których prowadzenie byłoby wymagane w pełnej procedurze udzielania pozwolenia na dopuszczenie do obrotu. W zamian, wnioskodawca, który chce zarejestrować tradycyjny ziołowy produkt leczniczy musi przedstawić dokumentację wykazującą, że dany produkt nie jest szkodliwy w określonych warunkach stosowania. Musi także przedstawić dowody, że dany produkt ma potwierdzoną historię stosowania, czyli że był bezpiecznie stosowany przez przynajmniej 30 lat, z czego przez 15 lat w UE [7]. Zapisy Dyrektywy były przedmiotem dyskusji w Parlamencie Europejskim, wywołanej przez Komisję Ochrony Środowiska Naturalnego, Zdrowia Publicznego i Bezpieczeństwa Żywności, której członkowie uznali, że Dyrektywa stanowi zbędną przeszkodę w procesie rejestracji leków ziołowych, nie obejmuje produktów z dodatkiem substancji mineralnych oraz może mieć negatywny wpływ na niektóre tradycyjne produkty ziołowe oparte na tradycjach innych niż europejska (np. na ajurwedzie i tradycyjnej medycynie chińskiej) [8]. Ponadto Trybunał Sprawiedliwości orzekał w sprawie przeciwko Francji, Czechom i Hiszpanii z tytułu braku transpozycji Dyrektywy w wyznaczonym czasie. Organizacje konsumenckie uznały zaś, że ogranicza ono prawo obywateli do zarządzania swoim zdrowiem i podjęły próbę wstrzymania jej. W wielu krajach, także w Polsce, pod koniec 2010 r. zbierane były podpisy pod Europejską petycją w sprawie dostępu do ziół, która wzywała: Publiczny dostęp do produktów ziołowych, które tradycyjnie były ogólnodostępne powinien nadal pozostać nieograniczony. Szwajcaria W niedzielę 17 maja 2009 r. w Szwajcarii (kraj nie należy do UE) odbyło się referendum w sprawie uwzględnienia w konstytucji nowego artykułu na temat medycyny komplementarnej. Aż 67% głosujących poparło zmiany, czyniąc ze Szwajcarii pierwszy kraj w Europie, który w ustawie zasadniczej nałożył na władze federalne i kantonalne obowiązki włączenia 225 medycyny komplementarnej do istniejącego systemu zdrowotnego [9]. W Szwajcarii można zgłosić obywatelską inicjatywę ustawodawczą, jeśli w ciągu 18 miesięcy uda się zebrać 100 tys. podpisów. Ponieważ uważano, że CAM zaczęła być w tym kraju marginalizowana, jej reprezentanci, w tym lekarze, terapeuci, producenci i wyspecjalizowani sprzedawcy, podjęli społeczną akcję na jej rzecz. Projekt obywatelski nie spotkał się z aprobatą parlamentu, który skorzystał z prawa sprzeciwu oraz złożył własny projekt popierany przez rząd. Pod referendum poddano wersję parlamentarno-rządową. Z mocy referendum nowy artykuł 118a BV konstytucji zyskał brzmienie: rząd federalny i kantony powinny, w zakresie swojej jurysdykcji, wziąć pod uwagę medycynę komplementarną. Na tej podstawie parlament i władze wykonawcze powinny: (a) umożliwić, w ramach obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego, działalność lekarzom z pięciu dyscyplin medycyny komplementarnej (tj. medycyna antroposoficzna, homeopatia, terapia neuralna, fitoterapia i tradycyjna medycyna chińska), (b) stworzyć możliwości uzyskiwania krajowych dyplomów przez terapeutów nie-medycznych, (c) włączyć problematykę medycyny komplementarnej do kształcenia i projektów badawczych, (4) chronić sprawdzone lekarstwa. Należy przypuszczać, że ostatni punkt dotyczy produktów leczniczych uznanych naukowo, dopuszczonych do obrotu, o udowodnionej skuteczności i wykorzystywanych w medycynie akademickiej. Dla wyjaśnienia i w dużym uproszczeniu można powiedzieć, że: medycyna antropozoficzna, to klasyczna medycyna wzbogacona o poznanie i zrozumienie istoty ludzkiej jako istoty duchowej, w której ciało fizyczne, eteryczne i astralne stały się domem ducha ja. Homeopatia, to leczenie bardzo rozcieńczonymi i zdynamizowanymi substancjami, które wywołują objawy podobne do danej choroby. Terapia neuralna, to metoda polegająca na odblokowaniu meridianów (kanałów energetycznych) poprzez wkłucia w punkty akupunkturowe i podania do nich leków homeopatycznych lub izopatycznych (odmiana leków bazujących na idei homeopatii). Fitoterapia, to inaczej ziołolecznictwo, a tradycyjna medycyna chińska, to wiele metod diagnozy i leczenia, które opierają się na kilku nurtach filozofii chińskiej. Wypełniając wspomniane zobowiązania, w dniu 13 stycznia 2011 r. Minister Zdrowia Didier Burkhalter podjął decyzję o włączeniu 5 wymienionych terapii do koszyka podstawowego ubezpieczenia zdrowotnego. Od stycznia 2012 r. dostęp do nich będzie opłacany przez ubezpieczyciela. Zmiany będą obowiązywać przez sześć lat, a w tym czasie będą prowadzone badania dotyczące skuteczności i efektywności kosztowej

4 226 Probl Hig Epidemiol 2012, 93(1): tych metod. Ponadto minister ogłosił, że w porozumieniu z sektorem medycyny komplementarnej będzie dążył do: włączenia problematyki CAM do kształcenia pracowników sektora zdrowotnego, uproszczenia procedury rejestracji i dopuszczenia do obrotu produktów CAM, certyfikacji terapeutów (krajowe dyplomy), wydzielenia funduszy na badania oraz utworzenia instytutów ośrodków referencyjnych w sprawach CAM. Tytułem komentarza można zacytować in extenso informacje na temat dotychczasowego miejsca homeopatii w szwajcarskim systemie opieki medycznej, zamieszczone przez Polskie Towarzystwo Homeopatyczne: (1) różna sytuacja w różnych kantonach, (2) dopuszczenie do wykonywania zawodu lekarza (leczenia) pozwala na praktykowanie homeopatii, (3) w niektórych kantonach (wpływy niemieckie) dopuszczone stosowanie homeopatii przez nie-lekarzy, (4) w 1998 r. Narodowe Stowarzyszenie Lekarzy uznało homeopatię jako podspecjalizację medyczną, (5) ubezpieczenie zwracało koszty leczenia homeopatycznego do 2005 roku; po kilkuletnim zawieszeniu zwrotu kosztów (po artykule w Lancecie), na skutek interwencji stowarzyszenia pacjentów, refundacja została wznowiona [10]. Dla pełniejszego obrazu sytuacji trzeba też powiedzieć, że w Szwajcarii zgodnie z ustawą ubezpieczeniową (Krankenversicherungsgesetz KVG) każda osoba przebywająca w tym kraju dłużej niż trzy miesiące musi wykupić podstawowe ubezpieczenie zdrowotne. Ubezpieczyciel nie może nikomu odmówić ochrony, niezależnie od sytuacji zdrowotnej, i nie może czerpać zysku z tych ubezpieczeń. Może jednak uzyskiwać korzyści z dodatkowych planów ubezpieczeniowych. Około 40% populacji jest ubezpieczonych dodatkowo. Ten rodzaj ubezpieczenia pokrywa lepsze warunki pobytu w szpitalu albo poszerza zakres leczenia [11]. Charakterystyczną cechą szwajcarskiego modelu podstawowego ubezpieczenia zdrowotnego jest system współpłacenia przez pacjentów. Każdy dorosły ubezpieczony zobowiązany jest do pokrycia całkowitych kosztów świadczeń podstawowych do wysokości 230 franków rocznie [12]. Trzeba przy tym wiedzieć, że Szwajcaria należy do krajów o najwyższych nakładach na zdrowie w przeliczeniu na głowę mieszkańca. Zgodnie z danymi OECD z 2009 r. do krajów tych należały kolejno: USA (7960 dolarów amerykańskich na osobę), Norwegia (5352), Szwajcaria (4808), Holandia (4914) oraz Luksemburg (4808). W 2010 r. nakłady na zdrowie w Szwajcarii wzrosły do 5344 USD na osobę [13]. Nakłady te nie mają ścisłego związku z dobrą sytuacją zdrowotną mieszkańców Szwajcarii, ponieważ wskaźnik umieralności niemowląt (uznawany za czułą miarę kondycji zdrowotnej) w 2009 r. wynosił 4,3 na 1000 żywych urodzeń. Spośród krajów europejskich wyższe wskaźniki odnotowano w tym roku tylko w Słowacji (5,7/1000), w Polsce (5,6), na Węgrzech (5,1) oraz w Wielkiej Brytanii (4,6) [14]. Polska Badanie zrealizowane w 2006 r. przez TNS OBOP na zlecenie firmy Heel Polska wykazało, że 81% Polaków słyszało o homeopatii, a 30% stosuje tę metodę leczenia. Nastawienie Polaków do homeopatii i leczenia homeopatycznego było bardzo pozytywne. Większość respondentów (56%) uważała, że homeopatia jest skuteczną i dobrą metodą leczenia. Większość (62%) była zadania, że lekarze zapisujący leki homeopatyczne są godni zaufania. Największe grupy badanych stosowały produkty homeopatyczne do leczenia przeziębień i grypy (72%), stanów niepokoju, stresu i zaburzeń snu (21%) oraz bólów rożnego pochodzenia (20%). Z nieco mniejszą częstością stosowano homeopatię do leczenia chorób i urazów układu kostno stawowego (15%), chorób przewodu pokarmowego (14%) oraz w chorobach wieku dziecięcego (13%) [15]. Portal homeopatyczny (patrz: powołując się na badania tego samego ośrodka z 2008 r., podaje, że 54% Polaków stosujących leki homeopatyczne swoją wiedzę na ich temat czerpie od lekarzy i farmaceutów, zaś 40% respondentów uważa, że lekarze przepisujący leki homeopatyczne stosują skuteczniejsze metody leczenia niż inni lekarze. Z innych badań TNS OBOP z 2007 r. wynika jednakże, że 59% Polaków decyzję o zakupie leku dostępnego bez recepty podejmuje samodzielnie, na podstawie własnych wcześniejszych doświadczeń z tym lekiem. Ten sposób kupowania występuje częściej wśród kobiet, osób w wieku lat, osób z wykształceniem wyższym oraz oceniających swoją sytuację materialną jako średnią lub złą. Przy zakupie opinią farmaceuty kieruje się 37% osób, a opinią lekarza 27%. Opinia farmaceuty jest ważna częściej dla kobiet i dla mieszkańców wsi. Natomiast poradą lekarza kierują się głównie kobiety, osoby młode (do 19 roku życia) oraz osoby z wykształceniem wyższym. W porównaniu z 2003 r. znacznie zmalał wpływ lekarza na wybór zakupionego leku dostępnego bez recepty [16]. Można sądzić, że samodzielność przy zakupie leków (i leczeniu) utrzymuje się, skoro w 2011 r. zdecydowana większość Polaków (89%) nie słyszała o usłudze opieki farmaceutycznej, czyli o sprawowaniu przez farmaceutów nadzoru nad leczeniem farmakologicznym. O takiej możliwość słyszało zaledwie 9% osób przewlekle chorych [17]. Na takim podłożu wyrosło stanowisko Naczelnej Rady Lekarskiej (NRL) z kwietnia 2008 r. w sprawie stosowania homeopatii i pokrewnych metod przez lekarzy i lekarzy dentystów oraz organizowania szko-

5 Cianciara D. Integracja medycyny tradycyjnej z akademicką leń w tych dziedzinach. Stwierdza ono m.in.: NRL negatywnie ocenia zjawisko stosowania homeopatii i pokrewnych nienaukowych metod przez niektórych lekarzy i lekarzy dentystów, a także organizowanie szkoleń w tych dziedzinach przez instytucje i organizacje mające sprawować pieczę nad prawidłowym wykonywaniem zawodów medycznych. Stale narasta liczba dowodów oraz przekonanie środowisk naukowych w medycynie, że homeopatię należy zaliczyć do nienaukowych metod tzw. medycyny alternatywnej, która proponuje stosowanie bezwartościowych produktów o niezweryfikowanym naukowo działaniu. Rada wyraża zaniepokojenie, że część lekarzy i lekarzy dentystów angażuje się w popularyzację homeopatii i pokrewnych metod, służąc pomocą w organizacji szkoleń i działań mających na celu legitymizowanie oraz promocje homeopatii. NRL uważa, że działania takie stoją w sprzeczności z art. 57 Kodeksu Etyki Lekarskiej, który mówi: Lekarz nie może posługiwać się metodami uznanymi przez naukę za szkodliwe, bezwartościowe lub niezweryfikowanymi naukowo. Nie może także współdziałać z osobami zajmującymi się leczeniem, a nie posiadającymi do tego uprawnień., jak również ze stanowiskiem NRL Nr IV z dnia 8 listopada 2002 r. w sprawie tzw. medycyny alternatywnej [18]. Podsumowanie ŚOZ podaje, że ponad 100 krajów posiada regulacje prawne odnośnie do ziół. W maju 2009 r. Europejska koalicja na rzecz produktów homeopatycznych i medycyny antropozoficznej wyliczała, że 8 z 27 krajów członkowskich UE miało krajowe polityki dotyczące CAM, w tym dotyczące homeopatii (Belgia, Bułgaria, Dania, Irlandia, Niemcy, Portugalia, Węgry, Wielka Brytania), a kilka (Litwa, Łotwa, Rumunia) 227 ustanowiło przepisy prawne na temat homeopatii. W Niemczech, Austrii, Szwajcarii i na Litwie krajowe stowarzyszenia medyczne uznały homeopatię za dodatkową umiejętność [19]. Inne źródła podają kolejne przykłady. Czy Polska pójdzie śladem tych krajów, które podjęły trud regulacji prawnych odnośnie do CAM? A jeśli tak, jaki kierunek obierzemy? Akceptujący rzeczywistość i dość permisywny czy zaprzeczający tradycji i potrzebom społecznym oraz restrykcyjny? Warto przy tym odnotować, że Zasadnicza Ustawa Sanitarna z 19 lipca 1919 r., do dzisiaj wzorcowa ustawa o zdrowiu publicznym, w artykule 2 opisującym zakres kompetencji Ministerstwa Zdrowia Publicznego (MZP) w punkcie 13. stwierdzała, że do kompetencji tych należy: nadzór nad dopuszczeniem na rynek zbytu w Polsce środków leczniczych, surowic i szczepionek, oraz regulowanie ich produkcji i sprzedaży; nadzór nad wyrobem i sprzedażą kosmetyków i farb, koncesjonowanie aptek, składów aptecznych i innych zakładów, trudniących się wyrobem i sprzedażą środków leczniczych; farmakopea i taksa aptekarska; sprawa hodowli i sprzedaży roślin leczniczych. W punkcie 21. do kompetencji MZP zaliczyła zaś: sprawy stowarzyszeń lekarskich i higienicznych, sprawy Czerwonego Krzyża, oraz innych instytucji o pokrewnych celach; prasa lekarska, sprawy popularyzacji wiadomości z higieny, cenzura ogłoszeń, dotyczących działalności leczniczej i środków leczniczych [20]. Trzeba jednak podkreślić, że rolą zdrowia publicznego nie jest opowiedzenie się po stronie zwolenników lub przeciwników CAM. Jego rolą jest znaleźć rozsądny kompromis. Należy więc rozpocząć rzeczową dyskusję nad jego kształtem. Pozostaje mieć nadzieję, że czasopisma fachowe z dziedziny zdrowia publicznego udostępnią swoich łam do tego celu. Piśmiennictwo / References 1. ***World Health Organization. General Guidelines for Methodologies on Research and Evaluation of Traditional Medicine. Geneva, WHO 2000; 1. int/hq/2000/who_edm_trm_ pdf (pobrane 2. ***World Health Organization. Traditional medicine. Fact sheet nr 134. WHO, December int/mediacentre/factsheets/fs134/en/index.html (pobrane 3. ***World Health Organization. WHA (1969) Establishment of pharmaceutical production in developing countries. wha2254.pdf (pobrane 4. ***World Health Organization. WHA (2009). Traditional medicine. pdf_files/a62/a62_r13-en.pdf (pobrane 5. ***World Health Organization. Beijing Declaration Adopted by the WHO Congress on Traditional Medicine, Beijing, China, 8 November areas/traditional/trm_beijingdeclarationen.pdf (pobrane 6. ***Dyrektywa 2004/24/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 31 marca 2004 r. zmieniająca dyrektywę 2001/83/WE w sprawie wspólnotowego kodeksu dotyczącego produktów leczniczych stosowanych u ludzi, w odniesieniu do tradycyjnych ziołowych produktów leczniczych. Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej z r:l 136/85. eur-lex.europa.eu/lexuriserv/lexuriserv.do?uri=dd:13: 34:32004L0024:PL:PDF (pobrane 7. ***Tradycyjne leki roślinne: więcej bezpieczeństwa w odniesieniu do produktów wprowadzanych na rynek UE. Press Release IP/11/510, rapid/pressreleasesaction.do?reference=ip/11/ 510&fo rmat=html&aged=0&language=pl&guilanguage=en (pobrane

6 228 Probl Hig Epidemiol 2012, 93(1): ***Parlament Europejski. Komisja Ochrony Środowiska Naturalnego, Zdrowia Publicznego i Bezpieczeństwa Żywności. Komunikat dla posłów 0015/2010 z dnia documents/envi/cm/838/838514/838514pl.pdf (pobrane 9. ***Health Action Network Society. Switzerland Enshrines Complementary Medicine in the Constitution. Media Release May Switzerland-Enshrines-Complementary-Medicine-in.html (pobrane 10. ***Polskie Towarzystwo Homeopatyczne. Sytuacja homeopatii w Europie. Miejsce homeopatii w systemie opieki zdrowotnej w Europie. pl/homeopatia-w-europie (pobrane 11. ***HSBC Bank International. Health insurance. Public and private health insurance in Switzerland. justlanded.com/english/switzerland/switzerland-guide/ Health/Health-insurance (pobrane 12. ***Ubezpieczenie zdrowotne w Szwajcarii. prywatnezdrowie.pl/artykuly/ubezpieczenie-zdrowotne/ ubezpieczenia-zdrowotne-w-szwajcarii/ (pobrane 13. ***OECD. Total expenditure on health per capita. total-expenditure-on-health-per-capita_ table2 (pobrane 14. ***OECD. Infant mortality. social-issues-migration-health/infant-mortality_ table9 (pobrane 15. ***TNS OBOP. Jedna trzecia Polaków stosuje leki homeopatyczne centrum/2006/ /wid/3692 (pobrane 16. ***TNS OBOP. Polacy ufają specjalistom i... sobie samym. 26 czerwca centrum/2007/ /wid/4913 (pobrane 17. ***TNS OBOP. Opieka farmaceutyczna nieznana nowość. 25 stycznia informacje_prasowe/2011/stycze/wid/6639 (pobrane 18. ***Stanowisko Naczelnej Rady Lekarskiej z dnia 4 kwietnia 2008 r. w sprawie stosowania homeopatii i pokrewnych metod przez lekarzy i lekarzy dentystów oraz organizowania szkoleń w tych dziedzinach. tematy/archiwum/2008 (pobrane 19. ***European Coalition on Homeopathic and Anthroposophic Medicinal Products (ECHAMP). Switzerland enshrines complementary medicine in the constitution. eu/.../swiss_enshrines_cam_press_release_ doc (pobrane 20. ***Zasadnicza Ustawa Sanitarna z dnia 19 lipca 1919 r. Dz.Pr.P.P nr 63 poz. 371.

Warszawa, dnia 11 stycznia 2013 r. Poz. 44 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 20 grudnia 2012 r.

Warszawa, dnia 11 stycznia 2013 r. Poz. 44 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 20 grudnia 2012 r. DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 11 stycznia 2013 r. Poz. 44 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 20 grudnia 2012 r. w sprawie wzorów wniosków w zakresie refundacji leku, środka

Bardziej szczegółowo

Karta Praska (The Prague Charter) Dlaczego jest to ważne. Prawo do opieki paliatywnej

Karta Praska (The Prague Charter) Dlaczego jest to ważne. Prawo do opieki paliatywnej Karta Praska (The Prague Charter) Dlaczego jest to ważne Prawo do opieki paliatywnej Dostęp do opieki paliatywnej stanowi prawny obowiązek, potwierdzony przez konwencję Organizacji Narodów Zjednoczonych

Bardziej szczegółowo

Samoleczenie. Elwira Smoleńska SKN Zdrowia Publicznego Warszawa, 2013 r.

Samoleczenie. Elwira Smoleńska SKN Zdrowia Publicznego Warszawa, 2013 r. Samoleczenie Elwira Smoleńska SKN Zdrowia Publicznego Warszawa, 2013 r. Start Konferencja Ałma-Ata, 1978 r. Ludzie mają prawo i obowiązek do zbiorowego i indywidualnego uczestniczenia w procesie planowania

Bardziej szczegółowo

Badania kliniczne nowe otwarcie! Konferencja z okazji Międzynarodowego Dnia Badań Klinicznych 20 maja 2015 r.

Badania kliniczne nowe otwarcie! Konferencja z okazji Międzynarodowego Dnia Badań Klinicznych 20 maja 2015 r. 1 2 Badania kliniczne nowe otwarcie! Konferencja z okazji Międzynarodowego Dnia Badań Klinicznych 20 maja 2015 r. Igor Radziewicz-Winnicki Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Zdrowia Rozporządzenie Parlamentu

Bardziej szczegółowo

(Akty, których publikacja jest obowiązkowa)

(Akty, których publikacja jest obowiązkowa) 27.4.2006 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 114/1 I (Akty, których publikacja jest obowiązkowa) ROZPORZĄDZENIE (WE) NR 629/2006 PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY z dnia 5 kwietnia 2006 r. zmieniające

Bardziej szczegółowo

KOMPLEKSOWE PODEJŚCIE DO TERAPII

KOMPLEKSOWE PODEJŚCIE DO TERAPII KOMPLEKSOWE PODEJŚCIE DO TERAPII Ból PRZYWRACANIE ZDROWIA W SZCZEGÓLNY SPOSÓB 2 Krążenie Zapalenie Naprawa tkanek Większość z nas uważa zdrowie za pewnik. Zdarzają się jednak sytuacje, kiedy organizm traci

Bardziej szczegółowo

Struktura wydatków na zdrowie Rodzaje ubezpieczeń Rynek ubezpieczeń zdrowotnych w Polsce i Europie Potencjał rozwoju ubezpieczeń zdrowotnych i

Struktura wydatków na zdrowie Rodzaje ubezpieczeń Rynek ubezpieczeń zdrowotnych w Polsce i Europie Potencjał rozwoju ubezpieczeń zdrowotnych i Struktura wydatków na zdrowie Rodzaje ubezpieczeń Rynek ubezpieczeń zdrowotnych w Polsce i Europie Potencjał rozwoju ubezpieczeń zdrowotnych i abonamentów medycznych w Polsce Propozycje Ministerstwa Zdrowia

Bardziej szczegółowo

dr Marek Jędrzejczak Wiceprezes Naczelnej Rady Aptekarskiej Warszawa 2015

dr Marek Jędrzejczak Wiceprezes Naczelnej Rady Aptekarskiej Warszawa 2015 dr Marek Jędrzejczak Wiceprezes Naczelnej Rady Aptekarskiej Warszawa 2015 31 500 polskich farmaceutów 14 300 aptek i punktów aptecznych Konieczność wprowadzenia Regionalnej Mapy Usług Farmaceutycznych

Bardziej szczegółowo

Regulacje prawne w zakresie badań naukowych. dr Monika Urbaniak

Regulacje prawne w zakresie badań naukowych. dr Monika Urbaniak Regulacje prawne w zakresie badań naukowych dr Monika Urbaniak Badania naukowe mogą przyjąć postać badań interwencyjnych i eksperymentów medycznych Pojęcie: badanie nieinterwencyjne oznacza, że wybór terapii

Bardziej szczegółowo

Uznanie świadectw uzyskanych za granicą

Uznanie świadectw uzyskanych za granicą Źródło: http://www.kuratorium.waw.pl/pl/poradnik-klienta/inne-sprawy/nostryfikacja-swiadectw/5423,uznanie-sw iadectw-uzyskanych-za-granica.html Wygenerowano: Sobota, 19 września 2015, 12:20 Uznanie świadectw

Bardziej szczegółowo

Projekt rozporządzenia Ministra Zdrowia. w sprawie sposobu i zakresu kontroli systemu monitorowania bezpieczeństwa stosowania produktów leczniczych

Projekt rozporządzenia Ministra Zdrowia. w sprawie sposobu i zakresu kontroli systemu monitorowania bezpieczeństwa stosowania produktów leczniczych Projekt rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie sposobu i zakresu kontroli systemu monitorowania bezpieczeństwa stosowania produktów leczniczych Przekazany do uzgodnień zewnętrznych w dniu 26 kwietnia

Bardziej szczegółowo

www.korektorzdrowia.pl www.watchhealthcare.eu

www.korektorzdrowia.pl www.watchhealthcare.eu www.korektorzdrowia.pl www.watchhealthcare.eu Rejestracja a refundacja zbiory logiczne tylko częściowo nakładające się Ratio legis a praktyka stanowienia prawa w zakresie refundacji i ustalania cen w Polsce,

Bardziej szczegółowo

Promocja zdrowego środowiska. z chorobami przewlekłymi Zdrowie publiczne i praca (PH Work)

Promocja zdrowego środowiska. z chorobami przewlekłymi Zdrowie publiczne i praca (PH Work) Promocja zdrowego środowiska pracy dla pracowników z chorobami przewlekłymi Zdrowie publiczne i praca (PH Work) Dane techniczne o projekcie Realizacja w latach 2011-2013 Finansowanie z Programu Zdrowia

Bardziej szczegółowo

Planowane leczenie w Europie dla mieszkańców regionu Lothian

Planowane leczenie w Europie dla mieszkańców regionu Lothian Planowane leczenie w Europie dla mieszkańców regionu Lothian Wstęp W niniejszej ulotce wyjaśniamy, jakie leczenie możesz uzyskać, jeśli mieszkasz w regionie Lothian (Edynburg, West Lothian, Midlothian

Bardziej szczegółowo

Sytuacja zawodowa osób z wyższym wykształceniem w Polsce i w krajach Unii Europejskiej w 2012 r.

Sytuacja zawodowa osób z wyższym wykształceniem w Polsce i w krajach Unii Europejskiej w 2012 r. 1 Urz d Statystyczny w Gda sku W Polsce w 2012 r. udział osób w wieku 30-34 lata posiadających wykształcenie wyższe w ogólnej liczbie ludności w tym wieku (aktywni zawodowo + bierni zawodowo) wyniósł 39,1%

Bardziej szczegółowo

KOMPETENCJE WYMAGANE DO WYKONYWANIA ZAWODU LEKARZA DENTYSTY W UNII EUROPEJSKIEJ

KOMPETENCJE WYMAGANE DO WYKONYWANIA ZAWODU LEKARZA DENTYSTY W UNII EUROPEJSKIEJ MAJ 2009 REZOLUCJA RADY EUROPEJSKICH LEKARZY DENTYSTÓW (CED) KOMPETENCJE WYMAGANE DO WYKONYWANIA ZAWODU LEKARZA DENTYSTY W UNII EUROPEJSKIEJ WPROWADZENIE Lekarz dentysta jest podstawowym świadczeniodawcą

Bardziej szczegółowo

Europejski i regionalny rynek pracy - mobilności geograficzna i zawodowa 9.04.2013. www.eures.europa.eu www.eures.praca.gov.pl

Europejski i regionalny rynek pracy - mobilności geograficzna i zawodowa 9.04.2013. www.eures.europa.eu www.eures.praca.gov.pl Europejski i regionalny rynek pracy - mobilności geograficzna i zawodowa 9.04.2013 www.eures.europa.eu www.eures.praca.gov.pl Mobilność pracowników Mobilność zawodowa zmiany w ramach zawodu lub danej grupy

Bardziej szczegółowo

Rehabilitacja zawodowa osób z niepełnosprawnościami w Europie. dr Marcin Garbat Uniwersytet Zielonogórski

Rehabilitacja zawodowa osób z niepełnosprawnościami w Europie. dr Marcin Garbat Uniwersytet Zielonogórski Rehabilitacja zawodowa osób z niepełnosprawnościami w Europie dr Marcin Garbat Uniwersytet Zielonogórski NIEPEŁNOSPRAWNI W EUROPIE Około 83,2 mln ogółu ludności Europy to osoby z niepełnosprawnością (11,7%

Bardziej szczegółowo

Z punktu widzenia szkolnictwa wyższego w Polsce. jest szansą na włączenie się w główny nurt przemian zachodzących w Europie.

Z punktu widzenia szkolnictwa wyższego w Polsce. jest szansą na włączenie się w główny nurt przemian zachodzących w Europie. Proces Boloński Z punktu widzenia szkolnictwa wyższego w Polsce Proces Boloński jest szansą na włączenie się w główny nurt przemian zachodzących w Europie. Inicjatywy polskich uczelni zmierzające do spełnienia

Bardziej szczegółowo

PARLAMENT EUROPEJSKI

PARLAMENT EUROPEJSKI PARLAMENT EUROPEJSKI 2004 Dokument z posiedzenia 2009 30.11.2007 B6-0000/2007 PROJEKT REZOLUCJI w odpowiedzi na pytanie wymagające ustnej odpowiedzi B6-0000/2007 zgodnie z art. 108 ust. 5 regulaminu złożyli

Bardziej szczegółowo

16 lat rynku wewnętrznego w Polsce produkcja usług czy zdrowia?

16 lat rynku wewnętrznego w Polsce produkcja usług czy zdrowia? 16 lat rynku wewnętrznego w Polsce produkcja usług czy zdrowia? Marek Balicki Inauguracyjne posiedzenie Narodowej Rady Rozwoju Bezpieczeństwo zdrowotne Polaków diagnoza sytuacji Warszawa, 16 października

Bardziej szczegółowo

KOMUNIKAT DLA POSŁÓW

KOMUNIKAT DLA POSŁÓW PARLAMENT EUROPEJSKI 2009-2014 Komisja Petycji 27.05.2014 KOMUNIKAT DLA POSŁÓW Przedmiot: Petycja 0436/2012, którą złożył Mark Walker (Wielka Brytania) w sprawie transgranicznego doradztwa prawnego 1.

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Społecznych i Warunków Życia. Narodowy Rachunek Zdrowia za 2011 rok

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Społecznych i Warunków Życia. Narodowy Rachunek Zdrowia za 2011 rok Materiał na konferencję prasową w dniu 23 lipca 2013 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Społecznych i Warunków Życia Notatka informacyjna Narodowy Rachunek Zdrowia za 2011 rok WPROWADZENIE

Bardziej szczegółowo

Ochrona zdrowia w gospodarstwach domowych w 2010 r.

Ochrona zdrowia w gospodarstwach domowych w 2010 r. Materiał na konferencję prasową w dniu 30 sierpnia 2011 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Społecznych i Warunków Życia Notatka informacyjna WYNIKI BADAŃ GUS Ochrona zdrowia w gospodarstwach

Bardziej szczegółowo

Przestępczość ubezpieczeniowa z perspektywy firmy assistance

Przestępczość ubezpieczeniowa z perspektywy firmy assistance Przestępczość ubezpieczeniowa z perspektywy firmy assistance Szczecin, 11 12 marca 2010 No 1 Independent Worldwide Service Network for Insurance and Assistance Companies GRUPA CORIS MIĘDZYNARODOWA SIEĆ

Bardziej szczegółowo

Udział polityki spójności stale rośnie: - w 1965r. wynosił 6% - w 1988 r. wynosił 17% - w 2013r. wyniesie 36%

Udział polityki spójności stale rośnie: - w 1965r. wynosił 6% - w 1988 r. wynosił 17% - w 2013r. wyniesie 36% Jakie zmiany mogą czekać rolników po 2013? Czy będą to zmiany gruntowne czy jedynie kosmetyczne? Czy poszczególne instrumenty WPR będą ewaluować czy też zostaną uzupełnione o nowe elementy? Reforma WPR

Bardziej szczegółowo

MISJA HASCO-LEK. " Produkowanie leków najwyższej jakości, skutecznie zaspokajających potrzeby zdrowotne pacjentów "

MISJA HASCO-LEK.  Produkowanie leków najwyższej jakości, skutecznie zaspokajających potrzeby zdrowotne pacjentów MISJA HASCO-LEK " Produkowanie leków najwyższej jakości, skutecznie zaspokajających potrzeby zdrowotne pacjentów " Rynek farmaceutyczny - dzień dzisiejszy i obserwowane kierunki zmian Michał Byliniak PPF

Bardziej szczegółowo

Europejska Strategia Bezpieczeństwa i Higieny Pracy

Europejska Strategia Bezpieczeństwa i Higieny Pracy Europejska Strategia Bezpieczeństwa i Higieny Pracy dr inż. Zofia Pawłowska kierownik Zakładu Zarządzania Bezpieczeństwem i Higieną Pracy CIOP-PIB Informacja przygotowana na posiedzenie Rady Ochrony Pracy

Bardziej szczegółowo

Komisji Przemysłu, Badań Naukowych i Energii. dla Komisji Ochrony Środowiska Naturalnego, Zdrowia Publicznego i Bezpieczeństwa Żywności

Komisji Przemysłu, Badań Naukowych i Energii. dla Komisji Ochrony Środowiska Naturalnego, Zdrowia Publicznego i Bezpieczeństwa Żywności PARLAMENT EUROPEJSKI 2009-2014 Komisja Przemysłu, Badań Naukowych i Energii 29.11.2011 2011/0156(COD) PROJEKT OPINII Komisji Przemysłu, Badań Naukowych i Energii dla Komisji Ochrony Środowiska Naturalnego,

Bardziej szczegółowo

Płatności bezgotówkowe w Polsce wczoraj, dziś i jutro

Płatności bezgotówkowe w Polsce wczoraj, dziś i jutro Adam Tochmański / Przewodniczący Koalicji na rzecz Obrotu Bezgotówkowego i Mikropłatności, Dyrektor Departamentu Systemu Płatniczego w Narodowym Banku Polskim Płatności bezgotówkowe w Polsce wczoraj, dziś

Bardziej szczegółowo

SAMORZĄD APTEKARSKI W POLSCE

SAMORZĄD APTEKARSKI W POLSCE SAMORZĄD APTEKARSKI W POLSCE MAJ, 2015 r. Dr farm. Marek Jędrzejczak Podstawa funkcjonowania samorządu aptekarskiego w świetle Konstytucji RP Podstawowym celem i zadaniem Naczelnej Izby Aptekarskiej jest

Bardziej szczegółowo

Opinia lekarska wybitnych światowych specjalistów

Opinia lekarska wybitnych światowych specjalistów Trafna diagnoza i właściwe leczenie Opinia lekarska wybitnych światowych specjalistów Oferta specjalna dla najlepszych klientów Avivy i ich rodzin Dziękujemy, że są Państwo z nami Upewnij się, kiedy chodzi

Bardziej szczegółowo

Sytuacja ekonomiczna aptek w Polsce

Sytuacja ekonomiczna aptek w Polsce Naczelna Izba Aptekarska Sytuacja ekonomiczna aptek w Polsce dr GRZEGORZ KUCHAREWICZ Prezes Naczelnej Rady Aptekarskiej NIA 2014 30 tysięcy polskich farmaceutów 14 100 aptek i punktów aptecznych Apteka

Bardziej szczegółowo

Opodatkowanie drogowych przewozów kabotażowych

Opodatkowanie drogowych przewozów kabotażowych Opodatkowanie drogowych przewozów kabotażowych Rozważając zasady opodatkowania drogowych przewozów kabotażowych w poszczególnych krajach członkowskich za podstawę należy przyjąć następujące przepisy prawne:

Bardziej szczegółowo

USTAWA z dnia 6 lipca 2007 r. o zmianie ustawy o zawodach pielęgniarki i położnej 1), 2) oraz niektórych innych ustaw

USTAWA z dnia 6 lipca 2007 r. o zmianie ustawy o zawodach pielęgniarki i położnej 1), 2) oraz niektórych innych ustaw Kancelaria Sejmu s. 1/1 USTAWA z dnia 6 lipca 2007 r. o zmianie ustawy o zawodach pielęgniarki i położnej 1), 2) oraz niektórych innych ustaw Opracowano na podstawie: Dz. U. z 2007 r. Nr 176, poz. 1237.

Bardziej szczegółowo

Rozwijanie zdolności instytucjonalnych celem skutecznego zarządzania bezpieczeństwem ruchu drogowego w Polsce. Sekretariat Krajowej Rady BRD

Rozwijanie zdolności instytucjonalnych celem skutecznego zarządzania bezpieczeństwem ruchu drogowego w Polsce. Sekretariat Krajowej Rady BRD Rozwijanie zdolności instytucjonalnych celem skutecznego zarządzania bezpieczeństwem ruchu drogowego w Polsce Sekretariat Krajowej Rady BRD Krakowskie Dni Bezpieczeństwa Ruchu Drogowego, Kraków, 26/02/2015

Bardziej szczegółowo

Gdzie szczepić: ZOZ-Y czy apteki? Propozycje nowych rozwiązań

Gdzie szczepić: ZOZ-Y czy apteki? Propozycje nowych rozwiązań Gdzie szczepić: ZOZ-Y czy apteki? Konferencja GRYPA 2013/2014 16 kwietnia 2013 Warszawa Propozycje nowych rozwiązań Dr n. med. Agnieszka Mastalerz-Migas Katedra i Zakład Medycyny Rodzinnej Uniwersytetu

Bardziej szczegółowo

EUROPEJSKA KARTA UBEZPIECZENIA ZDROWOTNEGO

EUROPEJSKA KARTA UBEZPIECZENIA ZDROWOTNEGO EUROPEJSKA KARTA UBEZPIECZENIA ZDROWOTNEGO Europejska Karta Ubezpieczenia Zdrowotnego (w skrócie EKUZ) jest to dokument, potwierdzający nasze prawo do korzystania ze świadczeń zdrowotnych podczas pobytu

Bardziej szczegółowo

Bezstronna informacja o lekach Najlepsze praktyki europejskie

Bezstronna informacja o lekach Najlepsze praktyki europejskie Bezstronna informacja o lekach Najlepsze praktyki europejskie Teresa Leonardo Alves Polska, listopad 2009 Health Action International (HAI) jest niezależną, globalną siecią starającą się zwiększyć dostęp

Bardziej szczegółowo

W jakim stopniu emerytura zastąpi pensję?

W jakim stopniu emerytura zastąpi pensję? 13.06.2014 Informacja prasowa portalu Pytania i dodatkowe informacje: Artur Szeremeta Specjalista ds. współpracy z mediami tel. 509 509 536 szeremeta@sedlak.pl W jakim stopniu emerytura zastąpi pensję?

Bardziej szczegółowo

Statystyka wniosków TOI 2011

Statystyka wniosków TOI 2011 Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji Narodowa Agencja Programu Uczenie się przez całe życie Statystyka wniosków TOI 2011 Konkurs 2011 Wnioski TOI w PL lata 2007-2011 KONKURS Dostępny budżet TOI w PL (euro)

Bardziej szczegółowo

Pozapłacowe koszty pracy w Polsce na tle innych krajów europejskich. Jakub Bińkowski

Pozapłacowe koszty pracy w Polsce na tle innych krajów europejskich. Jakub Bińkowski Pozapłacowe koszty pracy w Polsce na tle innych krajów europejskich Jakub Bińkowski Warszawa 2014 1 POSTULATY ZPP Bogactwo bierze się z pracy. Kapitał czy ziemia, póki nie zostają ożywione pracą, są martwe.

Bardziej szczegółowo

LEGISLACJA A DOSTĘP DO NOWOCZESNYCH TERAPII

LEGISLACJA A DOSTĘP DO NOWOCZESNYCH TERAPII LEGISLACJA A DOSTĘP DO NOWOCZESNYCH TERAPII INFARMA, Katarzyna Połujan Prawo i finanse 2015 Warszawa 08.12.2014 PLANOWANE KIERUNKI DZIAŁAŃ RESORTU ZDROWIA W ZAKRESIE BEZPIECZEŃSTWA ZDROWOTNEGO OBYWATELI

Bardziej szczegółowo

PARLAMENT EUROPEJSKI

PARLAMENT EUROPEJSKI PARLAMENT EUROPEJSKI 2004 Komisja Petycji 2009 20.03.2009 KOMUNIKAT DLA POSŁÓW Dotyczy: Petycji 0858/2007, którą złożył Paul Stierum (Holandia), w sprawie problemów związanych z przywozem pojazdów z Niemiec

Bardziej szczegółowo

Parlament Europejski. Rola i funkcje w UE

Parlament Europejski. Rola i funkcje w UE Parlament Europejski Rola i funkcje w UE Instytucje UE Parlament Europejski Rada Europejska Rada Komisja Europejska Trybunał Sprawiedliwości UE Europejski Bank Centralny Trybunał Obrachunkowy Ogólny zakres

Bardziej szczegółowo

Ubóstwo energetyczne i odbiorca wrażliwy - - okiem regulatora rynku energii

Ubóstwo energetyczne i odbiorca wrażliwy - - okiem regulatora rynku energii Ubóstwo energetyczne i odbiorca wrażliwy - - okiem regulatora rynku energii Zofia Janiszewska Departament Promowania Konkurencji Urząd Regulacji Energetyki Warszawa, dnia 10 września 2010 r. Zobowiązania

Bardziej szczegółowo

STOMATOLOGIA POLSKA NA TLE EUROPY

STOMATOLOGIA POLSKA NA TLE EUROPY STOMATOLOGIA POLSKA NA TLE EUROPY Współpraca praca międzynarodowa Europejska Regionalna Organizacja (ERO) FDI Światowa Federacja Lekarzy Dentystów www.erodental.org www.fdiworldental.org Rada Europejskich

Bardziej szczegółowo

dr Sławomir Nałęcz Z-ca dyr. Dep. Badań Społecznych i Warunków Życia Główny Urząd Statystyczny

dr Sławomir Nałęcz Z-ca dyr. Dep. Badań Społecznych i Warunków Życia Główny Urząd Statystyczny dr Sławomir Nałęcz Z-ca dyr. Dep. Badań Społecznych i Warunków Życia Główny Urząd Statystyczny Wyniki Narodowego Spisu Ludności i Mieszkań 2002, 2011. Wskaźnik NEET w Polsce na tle innych krajów Unii Europejskiej

Bardziej szczegółowo

Bruksela, dnia 17.9.2014 r. C(2014) 6767 final KOMUNIKAT KOMISJI

Bruksela, dnia 17.9.2014 r. C(2014) 6767 final KOMUNIKAT KOMISJI KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 17.9.2014 r. C(2014) 6767 final KOMUNIKAT KOMISJI Aktualizacja danych wykorzystywanych do obliczania kar ryczałtowych oraz kar pieniężnych wskazywanych Trybunałowi Sprawiedliwości

Bardziej szczegółowo

R O Z P O R Z Ą D Z E N I E. MINISTRA ZDROWIA z dnia... 2001 r. w sprawie specjalizacji farmaceutycznych.

R O Z P O R Z Ą D Z E N I E. MINISTRA ZDROWIA z dnia... 2001 r. w sprawie specjalizacji farmaceutycznych. Kancelaria Sejmu s. 1/8 R O Z P O R Z Ą D Z E N I E PROJEKT MINISTRA ZDROWIA z dnia... 2001 r. w sprawie specjalizacji farmaceutycznych. Na podstawie art. 88 ust. 3 ustawy z dnia 2001 r. Prawo farmaceutyczne

Bardziej szczegółowo

Twoje prawa obywatelskie

Twoje prawa obywatelskie Twoje prawa obywatelskie Osoba niepełnosprawna w obliczu prawa Inclusion Europe Raport Austria Anglia Belgia Bułgaria Chorwacja Cypr Czechy Dania Estonia Finlandia Francja Grecja Hiszpania Holandia Islandia

Bardziej szczegółowo

Jak pokonać bariery dla (eko)innowacji w Polsce?

Jak pokonać bariery dla (eko)innowacji w Polsce? Jak pokonać bariery dla (eko)innowacji w Polsce? Maciej Bukowski Instytut Badań Strukturalnych Warszawa, 25.05.2012 Plan Wprowadzenie po co Polsce (eko)innowacje. Pułapka średniego dochodu Nie ma ekoinnowacyjności

Bardziej szczegółowo

LLP Erasmus 17 marca 2009

LLP Erasmus 17 marca 2009 REKRUTACJA 2009/2010 LLP Erasmus 17 marca 2009 Program Erasmus Erasmus jest programem edukacyjnym Unii Europejskiej, adresowanym do szkolnictwa wyższego Celem programu Erasmus jest podnoszenie poziomu

Bardziej szczegółowo

Cudu nie będzie, czyli ile kosztują nas wczesne emerytury. Warszawa, 29 lutego 2008 roku

Cudu nie będzie, czyli ile kosztują nas wczesne emerytury. Warszawa, 29 lutego 2008 roku Cudu nie będzie, czyli ile kosztują nas wczesne emerytury Andrzej Rzońca Wiktor Wojciechowski Warszawa, 29 lutego 2008 roku W Polsce jest prawie 3,5 mln osób w wieku produkcyjnym, które pobierają świadczenia

Bardziej szczegółowo

Biblioteki się liczą!

Biblioteki się liczą! Biblioteki się liczą! Biblioteka w Ostroszowicach 1 1/4 Europejczyków (prawie 100 milionów ludzi) korzysta co roku z bibliotek publicznych. Dlaczego? W których krajach najczęściej odwiedzają biblioteki?

Bardziej szczegółowo

EDUKACJA PRZEDSZKOLNA W POLITYCE UNII EUROPEJSKIEJ. Mirela Nawrot

EDUKACJA PRZEDSZKOLNA W POLITYCE UNII EUROPEJSKIEJ. Mirela Nawrot EDUKACJA PRZEDSZKOLNA W POLITYCE UNII EUROPEJSKIEJ Mirela Nawrot Wczesne lata życia to najważniejszy etap rozwoju dziecka. Równy start dzieci i dobry początek, od wczesnej edukacji, daje dzieciom szansę

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN WYJAZDÓW STUDENTÓW

REGULAMIN WYJAZDÓW STUDENTÓW REGULAMIN WYJAZDÓW STUDENTÓW Wszechnicy Polskiej Szkoły Wyższej w Warszawie na praktykę (SMP) - (Student Mobility Placement) ERASMUS+ KA 1 MOBILNOŚĆ AKADEMICKA POSTANOWIENIA OGÓLNE: 1. W ramach programu

Bardziej szczegółowo

Program Europa dla obywateli 2014 2020

Program Europa dla obywateli 2014 2020 Program Europa dla obywateli 2014 2020 Plan prezentacji 1. Podstawowe informacje, cele i charakterystyka programu 2. Rodzaje dotacji i struktura programu 3. Cykl życia projektu i zasady finansowania 4.

Bardziej szczegółowo

Często zadawane pytania (FAQ)

Często zadawane pytania (FAQ) 4 listopada 2011 r. EMA/527628/2011 Dyrekcja W niniejszym dokumencie znajdują się odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania otrzymane przez Europejską Agencję Leków Jeśli nie znajdą tu Państwo odpowiedzi

Bardziej szczegółowo

Migracja lekarzy z Polski. Możliwości jej przeciwdziałania. Dr Anna Murdoch

Migracja lekarzy z Polski. Możliwości jej przeciwdziałania. Dr Anna Murdoch Migracja lekarzy z Polski. Możliwości jej przeciwdziałania Dr Anna Murdoch 1 Plan 1. Trendy emigracyjne wśród polskich lekarzy a emigracja z Polski ogółem 2. Dane dotyczące emigracji lekarzy z Polski 3.

Bardziej szczegółowo

Mifepriston Linepharma. Mifepristone Linepharma. Mifepristone Linepharma 200 mg comprimé. Mifepristone Linepharma 200 mg Tafla

Mifepriston Linepharma. Mifepristone Linepharma. Mifepristone Linepharma 200 mg comprimé. Mifepristone Linepharma 200 mg Tafla Aneks I Wykaz nazw, postać farmaceutyczna, moc produktu leczniczego, droga podania, wnioskodawcy / podmioty odpowiedzialne posiadające pozwolenie na dopuszczenie do obrotu w państwach członkowskich 1 Podmiot

Bardziej szczegółowo

Podstawowe informacje dla studentów PWSIiP wyjeżdżających na studia i praktyki w ramach Programu Erasmus+

Podstawowe informacje dla studentów PWSIiP wyjeżdżających na studia i praktyki w ramach Programu Erasmus+ Podstawowe informacje dla studentów PWSIiP wyjeżdżających na studia i praktyki w ramach Programu Erasmus+ Program edukacyjny Unii Europejskiej, którego adresatem jest między innymi szkolnictwo wyższe.

Bardziej szczegółowo

Strona1. Analiza rynku pracy dla kierunku. Farmacja

Strona1. Analiza rynku pracy dla kierunku. Farmacja Strona1 Analiza rynku pracy dla kierunku Farmacja Opracowanie: Zespół ds. Rekrutacji, Oceny Jakości Kształcenia i Absolwentów Marzec 2012 Strona2 1. Wprowadzenie Celem poniższej analizy jest dostarczenie

Bardziej szczegółowo

Uznanie zagranicznych dyplomów w celu kontynuacji kształcenia w Polskiej uczelni. Hanna Reczulska. Warszawa, 23 października 2013r.

Uznanie zagranicznych dyplomów w celu kontynuacji kształcenia w Polskiej uczelni. Hanna Reczulska. Warszawa, 23 października 2013r. Uznanie zagranicznych dyplomów w celu kontynuacji kształcenia w Polskiej uczelni. Hanna Reczulska Warszawa, 23 października 2013r. Ramy prawne Uznanie świadectw uprawniających do podjęcia studiów: umowy

Bardziej szczegółowo

NAUKOMETRYCZNA CHARAKTERYSTYKA POZIOMU BADAŃ NAUKOWYCH PROWADZONYCH W DYSCYPLINIE INŻYNIERIA ŚRODOWISKA

NAUKOMETRYCZNA CHARAKTERYSTYKA POZIOMU BADAŃ NAUKOWYCH PROWADZONYCH W DYSCYPLINIE INŻYNIERIA ŚRODOWISKA NAUKOMETRYCZNA CHARAKTERYSTYKA POZIOMU BADAŃ NAUKOWYCH PROWADZONYCH W DYSCYPLINIE INŻYNIERIA ŚRODOWISKA Lucjan Pawłowski Politechnika Lubelska, Wydział Inżynierii Środowiska, ul. Nadbystrzycka 40B, 20-618

Bardziej szczegółowo

Praktyki zagraniczne Erasmus+ Kwiecień 2015

Praktyki zagraniczne Erasmus+ Kwiecień 2015 Praktyki zagraniczne Erasmus+ Kwiecień 2015 Rekrutacja dotyczy wyjazdów w roku akademickim 2014/2015 Rekrutacja trwa do 26 maja 2015 Praktyka może być zrealizowana w terminie między 29.06.2015 a 30.09.2015.

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Urszula Kurczewska EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Urszula Kurczewska EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Urszula Kurczewska Szkoła Główna Handlowa w Warszawie 23 października 2012 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY

Bardziej szczegółowo

Zakład Ubezpieczeń Społecznych

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Zakład Ubezpieczeń Społecznych WŁAŚCIWOŚĆ JEDNOSTEK ZUS W ZAKRESIE USTALANIA I WYPŁATY POLSKICH EMERYTUR I RENT Z TYTUŁU PRACY W POLSCE I ZA GRANICĄ i Do kogo skierowana jest ulotka? Ulotka określa zasady

Bardziej szczegółowo

Analiza systemów refundacyjnych dotyczących leków na cukrzycę w wybranych krajach Unii Europejskiej

Analiza systemów refundacyjnych dotyczących leków na cukrzycę w wybranych krajach Unii Europejskiej Analiza systemów refundacyjnych dotyczących leków na cukrzycę w wybranych krajach Unii Europejskiej Osobom chorym na cukrzycę grożą poważne, specyficzne dla tej choroby powikłania, które mogą prowadzić

Bardziej szczegółowo

Zasady rekrutacji studentów na wyjazd w ramach programu Erasmus + w roku akademickim 2014/2015

Zasady rekrutacji studentów na wyjazd w ramach programu Erasmus + w roku akademickim 2014/2015 Zasady rekrutacji studentów na wyjazd w ramach programu Erasmus + w roku akademickim 2014/2015 Wyjazdy stypendialne Studia za granicą w ramach Programu Erasmus + traktowane są jako część programu studiów

Bardziej szczegółowo

Mercedes-Benz MobiloVan. Siła napędowa Twojego biznesu

Mercedes-Benz MobiloVan. Siła napędowa Twojego biznesu Mercedes-Benz MobiloVan Siła napędowa Twojego biznesu Wciąż w drodze. Nawet przez 30 lat Zielone światło dla Citana, Sprintera i Vito: połączenie Mercedes-Benz MobiloVan i regularnych przeglądów w Autoryzowanym

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenia w liczbach 2012. Rynek ubezpieczeń w Polsce

Ubezpieczenia w liczbach 2012. Rynek ubezpieczeń w Polsce Ubezpieczenia w liczbach 2012 Rynek ubezpieczeń w Polsce Ubezpieczenia w liczbach 2012 Rynek ubezpieczeń w Polsce Autorem niniejszej broszury jest Polska Izba Ubezpieczeń. Jest ona chroniona prawami autorskimi.

Bardziej szczegółowo

Lipophoral Tablets 150mg. Mediator 150 mg Tabletka Podanie doustne. Benfluorex Qualimed. Mediator 150mg Tabletka Podanie doustne

Lipophoral Tablets 150mg. Mediator 150 mg Tabletka Podanie doustne. Benfluorex Qualimed. Mediator 150mg Tabletka Podanie doustne ANEKS I WYKAZ NAZW WŁASNYCH, POSTAĆ FARMACEUTYCZNA, MOC PRODUKTÓW LECZNICZYCH, DROGA PODANIA, PODMIOTY ODPOWIEDZIALNE POSIADAJĄCE POZWOLENIE NA DOPUSZCZENIE DO OBROTU W PAŃSTWACH CZŁONKOWSKICH (EOG) 1

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych

Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych Opinia Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych nr 177/2012 z dnia 10 sierpnia 2012 o projekcie programu Rehabilitacja pacjentów ze schorzeniami narządu ruchu mieszkańców

Bardziej szczegółowo

ZASADY ALOKACJI I WYKORZYSTANIA FUNDUSZY NA WYJAZDY EDUKACYJNE (MOBILNOŚĆ) W SZKOLNICTWIE WYŻSZYM W ROKU AKADEMICKIM 2015/16.

ZASADY ALOKACJI I WYKORZYSTANIA FUNDUSZY NA WYJAZDY EDUKACYJNE (MOBILNOŚĆ) W SZKOLNICTWIE WYŻSZYM W ROKU AKADEMICKIM 2015/16. ZASADY ALOKACJI I WYKORZYSTANIA FUNDUSZY NA WYJAZDY EDUKACYJNE (MOBILNOŚĆ) W SZKOLNICTWIE WYŻSZYM W ROKU AKADEMICKIM 2015/16. WYJAZDY STUDENTÓW I PRACOWNIKÓW DO KRAJÓW PROGRAMU. ZASADY OBLICZENIA KWOTY

Bardziej szczegółowo

Światowa Organizacja Zdrowia. World Health Organizarion. Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

Światowa Organizacja Zdrowia. World Health Organizarion. Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Światowa Organizacja Zdrowia World Health Organizarion Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego WHO Historia WHO powstała 7 Kwietnia 1948 na mocy artykułu

Bardziej szczegółowo

do ustawy z dnia 16 grudnia 2015 r. o szczególnych rozwiązaniach służących realizacji ustawy budżetowej na rok 2016 (druk nr 31)

do ustawy z dnia 16 grudnia 2015 r. o szczególnych rozwiązaniach służących realizacji ustawy budżetowej na rok 2016 (druk nr 31) BIURO LEGISLACYJNE/ Materiał porównawczy M A T E R I A Ł P O R Ó W N AW C Z Y do ustawy z dnia 16 grudnia 2015 r. o szczególnych rozwiązaniach służących realizacji ustawy budżetowej na rok 2016 (druk nr

Bardziej szczegółowo

Konkurencyjność polskiej gospodarki na tle krajów unijnych

Konkurencyjność polskiej gospodarki na tle krajów unijnych Konkurencyjność polskiej gospodarki na tle krajów unijnych Dr Magdalena Hryniewicka Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego, Zakład Ekonomii Plan wystąpienia Cel Definicje konkurencyjności w literaturze

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Mariusz Sagan

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Mariusz Sagan Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Mariusz Sagan Wyższa Szkoła Ekonomii i Innowacji w Lublinie 18 marca 2013 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY

Bardziej szczegółowo

(przekład z języka angielskiego)

(przekład z języka angielskiego) KODEKS ETYKI LEKARZY DENTYSTÓW W UNII EUROPEJSKIEJ (przekład z języka angielskiego) Przyjęto jednogłośnie na posiedzeniu plenarnym Rady Europejskich Lekarzy Dentystów w dniu 30 listopada 2007 r., nowelizując

Bardziej szczegółowo

Wynagrodzenie minimalne w Polsce i w krajach Unii Europejskiej

Wynagrodzenie minimalne w Polsce i w krajach Unii Europejskiej Wynagrodzenie minimalne w Polsce i w krajach Unii Europejskiej Płaca minimalna w krajach unii europejskiej Spośród 28 państw członkowskich Unii Europejskiej 21 krajów posiada regulacje dotyczące wynagrodzenia

Bardziej szczegółowo

Zasady rekrutacji studentów na wyjazd w ramach programu Erasmus + w roku akademickim 2015/2016

Zasady rekrutacji studentów na wyjazd w ramach programu Erasmus + w roku akademickim 2015/2016 Zasady rekrutacji studentów na wyjazd w ramach programu Erasmus + w roku akademickim 2015/2016 Wyjazdy stypendialne Studia za granicą w ramach Programu Erasmus + traktowane są jako część programu studiów

Bardziej szczegółowo

WNIOSEK o przyznanie pomocy w formie skierowania do Środowiskowego Domu Samopomocy. Dane wnioskodawcy. zam. tel...

WNIOSEK o przyznanie pomocy w formie skierowania do Środowiskowego Domu Samopomocy. Dane wnioskodawcy. zam. tel... WNIOSEK o przyznanie pomocy w formie skierowania do Środowiskowego Domu Samopomocy Dane wnioskodawcy /imię i nazwisko oraz data urodzenia/ zam. tel... Dane opiekuna prawnego (w przypadku osoby ubezwłasnowolnionej)

Bardziej szczegółowo

Akcje Marie Curie szansą dla przemysłu

Akcje Marie Curie szansą dla przemysłu Warszawa, 25.05.2009 Akcje Marie Curie szansą dla przemysłu Bogna Hryniszyn Krajowy Punkt Kontaktowy Programów Badawczych UE Instytut Podstawowych Problemów Techniki Polskiej Akademii Nauk 7PR: Struktura

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Społecznych i Warunków Życia. Narodowy Rachunek Zdrowia za 2012 rok

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Społecznych i Warunków Życia. Narodowy Rachunek Zdrowia za 2012 rok GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Społecznych i Warunków Życia Notatka informacyjna Narodowy Rachunek Zdrowia za 2012 rok WPROWADZENIE System rachunków zdrowia 1 jest międzynarodowym narzędziem

Bardziej szczegółowo

PARLAMENT EUROPEJSKI

PARLAMENT EUROPEJSKI PARLAMENT EUROPEJSKI 2004 Komisja Prawna 2009 24.7.2008 DOKUMENT ROBOCZY w sprawie wdrożenia dyrektywy 2006/43/WE w sprawie ustawowych badań rocznych sprawozdań finansowych i skonsolidowanych sprawozdań

Bardziej szczegółowo

Niekomercyjne badania kliniczne z perspektywy badacza. Dr n.med. Maciej Siński

Niekomercyjne badania kliniczne z perspektywy badacza. Dr n.med. Maciej Siński Niekomercyjne badania kliniczne z perspektywy badacza Dr n.med. Maciej Siński Plan prezentacji Definicja niekomercyjnego badania klinicznego Podstawowe problemy praktyczne Wiedza Finansowanie Przygotowanie

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia... 2009 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie reklamy produktów leczniczych

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia... 2009 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie reklamy produktów leczniczych Projekt z dnia 28.08.2009 r. ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA z dnia... 2009 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie reklamy produktów leczniczych Na podstawie art. 59 ustawy z dnia 6 września 2001 r. -

Bardziej szczegółowo

Badanie kliniczne a eksperyment medyczny 23 października 2014 r.

Badanie kliniczne a eksperyment medyczny 23 października 2014 r. 1 2 Badanie kliniczne a eksperyment medyczny 23 października 2014 r. Olga Zielińska Specjalista w Wydziale Organizacyjno-Prawnym Departamentu Polityki Lekowej i Farmacji Pierwsze badanie kliniczne na świecie

Bardziej szczegółowo

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu INSTYTUT ZDROWIA EFEKTY KSZTAŁCENIA dla KIERUNKU PIELĘGNIARSTWO

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu INSTYTUT ZDROWIA EFEKTY KSZTAŁCENIA dla KIERUNKU PIELĘGNIARSTWO Załącznik do Uchwały Nr Senatu PWSZ w Nowym Sączu z dnia... 2012 r. Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu INSTYTUT ZDROWIA EFEKTY KSZTAŁCENIA dla KIERUNKU PIELĘGNIARSTWO Nowy Sącz, 2012 1 EFEKTY

Bardziej szczegółowo

ERASMUS+ studia i praktyki 2015/2016

ERASMUS+ studia i praktyki 2015/2016 ERASMUS+ studia i praktyki 2015/2016 ERASMUS+ Wymiana studentów w Erasmus+ obejmuje: wyjazdy na część studiów do zagranicznej uczelni wyjazdy na praktykę do zagranicznego przedsiębiorstwa, instytucji lub

Bardziej szczegółowo

ABC realizacji recept na leki refundowane w NFZ dla zagranicznych pacjentów z EU lub EFTA lub posiadających Kartę Polaka

ABC realizacji recept na leki refundowane w NFZ dla zagranicznych pacjentów z EU lub EFTA lub posiadających Kartę Polaka ABC realizacji recept na leki refundowane w NFZ dla zagranicznych pacjentów z EU lub EFTA lub posiadających Kartę Polaka Ostatnia aktualizacja 2012-06-04 Zmiany od 1 stycznia 2012r. z uwzględnieniem zmian

Bardziej szczegółowo

WYKŁAD 3 Agnieszka Zembroń-Łacny, Anna Kasperska

WYKŁAD 3 Agnieszka Zembroń-Łacny, Anna Kasperska WYKŁAD 3 Agnieszka Zembroń-Łacny, Anna Kasperska Narodowego Programu Zdrowia na lata 2007-2015: zjednoczenie wysiłków społeczeństwa i administracji publicznej prowadzące do zmniejszenia nierówności i poprawy

Bardziej szczegółowo

Procedura przeprowadzania Badań Klinicznych w Szpitalu Klinicznym im. Karola Jonschera Uniwersytetu Medycznego im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu

Procedura przeprowadzania Badań Klinicznych w Szpitalu Klinicznym im. Karola Jonschera Uniwersytetu Medycznego im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu w Szpitalu Klinicznym im. Karola Jonschera Uniwersytetu Medycznego im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu Podstawy prawne 1 Procedurę opracowano na podstawie ogólnie obowiązujących przepisów w szczególności

Bardziej szczegółowo

ZASADY UDZIELANIA ŚWIADCZEŃ ZDROWOTNYCH W OPARCIU O PRZEPISY DYREKTYWY TRANSGRANICZNEJ

ZASADY UDZIELANIA ŚWIADCZEŃ ZDROWOTNYCH W OPARCIU O PRZEPISY DYREKTYWY TRANSGRANICZNEJ ZASADY UDZIELANIA ŚWIADCZEŃ ZDROWOTNYCH W OPARCIU O PRZEPISY DYREKTYWY TRANSGRANICZNEJ DYREKTYWA PE I RADY 2011/24/UE Z DNIA 9 MARCA 2011 R. W SPRAWIE STOSOWANIA PRAW PACJENTÓW W TRANSGRANICZNEJ OPIECE

Bardziej szczegółowo

14 kwietnia 2011. Wydział Spraw Świadczeniobiorców i Współpracy Międzynarodowej

14 kwietnia 2011. Wydział Spraw Świadczeniobiorców i Współpracy Międzynarodowej 14 kwietnia 2011 Wydział Spraw Świadczeniobiorców i Współpracy Międzynarodowej Prawo krajowe: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U.

Bardziej szczegółowo

RADA EUROPY STRAŻNIK PRAW CZŁOWIEKA W SKRÓCIE

RADA EUROPY STRAŻNIK PRAW CZŁOWIEKA W SKRÓCIE RADA EUROPY STRAŻNIK PRAW CZŁOWIEKA W SKRÓCIE Państwa niebędące członkami Rady Europy (Białoruś) PAŃSTWA CZŁONKOWSKIE SIEDZIBA GŁÓWNA I BIURA BUDŻET Albania, Andora, Armenia, Austria, Azerbejdżan, Belgia,

Bardziej szczegółowo

ŚWIADCZENIA PIENIĘŻNE W RAZIE CHOROBY I MACIERZYŃSTWA W UNII EUROPEJSKIEJ

ŚWIADCZENIA PIENIĘŻNE W RAZIE CHOROBY I MACIERZYŃSTWA W UNII EUROPEJSKIEJ ZAKŁAD UBEZPIECZEŃ SPOŁECZNYCH ŚWIADCZENIA PIENIĘŻNE W RAZIE CHOROBY I MACIERZYŃSTWA W UNII EUROPEJSKIEJ y Zakres i cel koordynacji świadczeń Koordynacja systemów zabezpieczenia społecznego w ramach Unii

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenia w liczbach 2013. Rynek ubezpieczeń w Polsce

Ubezpieczenia w liczbach 2013. Rynek ubezpieczeń w Polsce Ubezpieczenia w liczbach 2013 Rynek ubezpieczeń w Polsce Ubezpieczenia w liczbach 2013 Rynek ubezpieczeń w Polsce Autorem niniejszej broszury jest Polska Izba Ubezpieczeń. Jest ona chroniona prawami autorskimi.

Bardziej szczegółowo