Przewodnik ISO Materiały informacyjne nt. wdrażania systemu zarządzania jakością wg norm ISO serii 9000

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Przewodnik ISO 9000. Materiały informacyjne nt. wdrażania systemu zarządzania jakością wg norm ISO serii 9000"

Transkrypt

1 Przewodnik ISO 9000 Materiały informacyjne nt. wdrażania systemu zarządzania jakością wg norm ISO serii 9000 Opracowano w ramach zamówienia Ministerstwa Gospodarki w Warszawie GŁÓWNY INSTYTUT GÓRNICTWA KATOWICE, Plac Gwarków 1 skr. poczt tel. (0-32) , fax (032)

2 SPIS TREŚCI I. WPROWADZENIE DO JAKOŚCI 3 1. Jakość, zapewnienie jakości i zarządzanie jakością 3 2. Rys historyczny systemów jakości 5 3. Zarządzanie jakością w gospodarce wolnorynkowej 7 4 Powody wdrażania systemów jakości. Promocja jakości 7 II. ZARZĄDZANIE JAKOŚCIĄ NORMY ISO SERII Powstanie norm jakościowych 9 2. Podstawowe pojęcia i definicje Przegląd wymagań normy PN-EN ISO 9001:2001 i pozostałe normy ISO serii 9000: III. DOKUMENTOWANIE SYSTEMU ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ Zasady dokumentowania systemu zarządzania jakością Rodzaje dokumentów i ich charakterystyka 25 IV. AUDITY SYSTEMÓW ZARZĄDZANIA Podstawowe pojęcia i definicje Rodzaje auditów Cechy auditów systemu jakości Realizacja auditów Niezgodności Prowadzenie rozmów auditowych 41 V. WDRAŻANIE SYSTEMU ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ W ORGANIZACJI Etapy wdrażania systemu zarządzania jakością Podejście procesowe. Identyfikacja i opis procesów (mapy procesów) Problemy związane z wdrażaniem systemu Podstawy TQM Metody statystyczne i koszty jakości Korzyści z funkcjonowania systemu zarządzania jakością w organizacji Certyfikacja systemu zarządzania jakością 55 Materiały źródłowe 57 2 / 57

3 I. WPROWADZENIE DO JAKOŚCI 1. Jakość, zapewnienie jakości i zarządzanie jakością Jakość jest słowem używanym powszechnie przez wielu ludzi, w różnych sytuacjach. Towarzyszy ono ludzkości już od czasów starożytnych. Jest to termin ogólnie zrozumiały, każdy wie co on oznacza, jednakże jednoznaczne i precyzyjne zdefiniowanie tego pojęcia sprawia wiele problemów. Trudność zdefiniowania jakości wynika głównie z różnic w jego interpretacji przez poszczególnych użytkowników. Na przestrzeni wieków powstało wiele definicji jakości, jednak do chwili obecnej nie ma definicji uniwersalnej, mogącej zadowolić wszystkich. W poszczególnych definicjach dominują różne aspekty (filozoficzny, techniczny, ekonomiczny, prawny czy psychologiczny) w zależności od tego dla potrzeb jakiej branży, czy dziedziny wiedzy były tworzone. Jedną z pierwszych definicji jakości jest definicja Platona z IV wieku p.n.e., w której przeważa z pewnością aspekt filozoficzny: Jakość jest to pewien stopień doskonałości Według współczesnych autorytetów w dziedzinie jakości: Jakość to zgodność z wymaganiami (P.B. Crosby) Przewidywalny stopień jednorodności i niezawodności przy możliwie niskich kosztach i dopasowaniu do wymagań rynku (E.W. Deming) Przydatność użytkowa (J.M. Juran) W definicjach tych zwraca się uwagę na takie elementy jak zgodność z wymaganiami (przepisy, dokumentacja techniczna, ustalenia kontraktowe), niezawodność, koszt oraz przydatność dla użytkownika (dostosowanie do jego potrzeb i oczekiwań). Jest oczywiste, że pojęcie jakość związane jest nierozerwalnie z obiektem (wyrobem, usługą). Podkreślone jest to wyraźnie w definicji zawartej w normie PN-ISO 8402 :1996 Zarządzanie jakością i zapewnienie jakości Terminologia : Jakość - ogół właściwości obiektu, wiążących się z jego zdolnością do zaspokojenia potrzeb stwierdzonych i oczekiwanych. (PN-ISO 8402:1996) Z powyższej definicji wynika, że sam producent nie jest w stanie ocenić jakości wyrobu, do pełnej oceny potrzebne jest potwierdzenie użytkownika w zakresie stopnia zaspokojenia jego potrzeb. Jakość trzeba więc rozpatrywać w kontekście potrzeb (wymagań) klienta, czyli w aspekcie zewnętrznym, przeniesionych do specyfikacji dostawcy (aspekt wewnętrzny). Oznacza to, że o jakości nie decydują same wymagania, ale możliwie najlepsze ich ustalenie oraz stopień ich spełnienia. Pomimo różnic w definicjach dotyczących jakości, wynikających z dominacji w nich różnych aspektów oraz różnych potrzeb dla jakich definicje te były tworzone, wynika z nich ścisły związek pomiędzy terminem jakość a konkretnym wyrobem (usługą), niezależnie od tego, czy wyrób ten ma charakter materialny czy też niematerialny. Innym podstawowym pojęciem występującym w terminologii jakościowej jest zapewnienie jakości. Zapewnienie jakości wszystkie planowane i systematyczne, a także, 3 / 57

4 jeśli to konieczne, udowodnione działania realizowane w ramach systemu jakości, służące do wzbudzenia należytego zaufania co do tego, że obiekt spełni wymagania jakościowe. (PN-ISO 8402:1996) Norma terminologiczna PN-ISO 8402:1996 definiująca zapewnienie jakości zwraca uwagę na wewnętrzne i zewnętrzne cele zapewnienia jakości. Chodzi tutaj o wzbudzenie zaufania wewnątrz organizacji (np. zaufanie kierownictwa przedsiębiorstwa) oraz wzbudzenie zaufania klientów do producenta wyrobu (wykonawcy usługi). Warunkiem koniecznym do zapewnienia jakości jest jednak spełnienie przez wyrób wymagań jakościowych odzwierciedlających potrzeby użytkownika. Zapewnienie jakości bezpośrednio odnosi się do organizacji (przedsiębiorstwo, firma usługowa) i jest częścią procesu zarządzania jakością. Praktyczne zarządzanie jakością nie jest możliwe bez określenia przez organizację jej polityki jakości. Polityka jakości ma dać odpowiedź na pytanie: W jaki sposób organizacja (producent, wykonawca usługi) ma sprostać wymaganiom klienta? Chodzi tutaj o określenie kierunków działań i środków, dzięki którym produkowany wyrób lub realizowana usługa wzbudzi zaufanie określonego odbiorcy. Prawidłowo zdefiniowana i zaakceptowana przez kierownictwo polityka jakości przedsiębiorstwa wyraża ogólne cele, kierunki działań i środki, jakie należy podjąć w celu spełniania oczekiwań klientów, sprostania konkurencji i utrzymania korzystnej pozycji na rynku. Zasady określania i redagowania polityki jakości przedstawione są w rozdziale dotyczącym księgi jakości. Polityka jakości jest jednym z elementów procesu zarządzania jakością, które to pojęcie należy rozumieć następująco: Zarządzanie jakością wszystkie działania z zakresu zarządzania, które decydują o polityce jakości, celach i odpowiedzialności, a także o ich realizacji w ramach systemu jakości za pomocą takich środków, jak: planowanie jakości, sterowanie jakością, zapewnienie jakości i doskonalenie jakości. (PN-ISO 8402:1996) Zarządzanie jakością obejmuje planowanie strategiczne, rozmieszczenie zasobów i inne systematyczne działania na rzecz jakości, takie jak: planowanie jakości, sterowanie jakością oraz doskonalenie czyli ciągłą poprawę. W praktyce zarządzanie jakością sprowadza się do wdrożenia i rozwoju systemu jakości, przy czym System jakości struktura organizacyjna, procedury, procesy i zasoby niezbędne do zarządzania jakością. (PN-ISO 8402:1996) System jakości powinien być na tyle rozbudowany, na ile jest to potrzebne do osiągnięcia założonych celów jakościowych w konkretnym przedsiębiorstwie. Relacje, obowiązujące jeszcze i dziś w odniesieniu do normy terminologicznej PN- ISO 8402:1996, pomiędzy zapewnieniem jakości, systemem jakości oraz zarządzaniem jakością przedstawić można na następującym rysunku: 4 / 57

5 Obecnie stosowane i docelowo (od 15 grudnia 2003 r.) obowiązujące w systemach zarządzania jakością terminy i definicje zgodne z nową normą terminologiczną PN-EN ISO 9000:2001 podano w rozdziale II w punkcie Rys historyczny systemów jakości Za pierwsze wzmianki dotyczące jakości przyjmuje się często zapisy w Kodeksie Hammurabiego z roku 1750 p.n.e., gdzie ustalone zostały kary dla budowniczych w przypadku zawalenia się domu z powodu nieodpowiedniej jakości. Według tego kodeksu nakazuje się np. ukarać śmiercią budowniczego, jeśli zbudowany przez niego dom zawali się i spowoduje śmierć właściciela. Kodeks ten zawierał w istocie zasady odpowiedzialności za wyrób. Równie stare są pierwsze opisy metod kontroli i oceny wykonania wyrobów (Egipt, Ameryka Środkowa). Koncepcja jakości rozwijała się wraz z rozwojem sposobów produkcji. W 1910 r. w zakładach Forda w Ameryce zastosowano zasady opracowane przez Fryderyka Taylora, które pozwoliły na seryjną produkcję samochodów przez pracowników niewykwalifikowanych. Oddzielona została wówczas funkcja kontroli od funkcji produkcji. W latach 70-tych kryzys paliwowy i konkurencja japońska stały się główną siłą napędową zmian w podejściu do problemów jakości. Wzorem przedsiębiorstw japońskich zaczęto wprowadzać zmiany w metodach pracy i podejściu do roli człowieka w przedsiębiorstwie. W pewnych sektorach, takich jak: przemysł kosmiczny, nuklearny nastąpił szybki rozwój koncepcji jakości. Problemy jakości stały się integralną częścią strategii wielkich przedsiębiorstw korporacji. Od 1979 roku przy ISO działa Komitet Techniczny ISO/TC 176 Zapewnienie jakości powołany do życia z inicjatywy strony niemieckiej. Efektem prac tego komitetu było m.in. opracowanie norm jakościowych serii EN oraz ISO 9000, a w późniejszym okresie ich nowelizacja. Osobistością, która bez wątpienia wywarła zasadniczy wpływ na jakość produkcji przemysłowej był Amerykanin - Wiliam Edwards Deming ( ). W.E. Deming doktor matematyki, uważany jest w Japonii (spędził tam 30 lat jako doradca rządu i firm) za jednego z twórców sukcesu gospodarki japońskiej. Zasadnicze pojęcia sformułowane przez Deminga są w istocie bardzo proste i prawie oczywiste, ale mają rewolucyjne znaczenie dla dotychczasowego sposobu myślenia nie tylko o wytwarzaniu, ale i całości działań prawie każdej organizacji. Najważniejsze problemy zostały przez Deminga sformułowane w postaci 14 zasad, które ulegają z biegiem czasu pewnym zmianom, jednak ich sens pozostaje niezmienny. Tezy Deminga przytoczone zostały w poniższej tabeli. 1 Uporczywie i nieustannie dążyć do ulepszania produktów i usług tak, aby były konkurencyjne, utrzymywały przedsiębiorstwo i dawały zatrudnienie. 2 Aby zapewnić ekonomiczno-gospodarczą stabilność niezbędny jest nowy sposób rozumowania, gdyż znajdujemy się w nowej erze gospodarczej. 3 Przestać polegać na pełnej kontroli końcowej. 4 Zrezygnować z praktyki oceniania transakcji na podstawie ceny zakupu, żądać natomiast wraz z ceną konkretnych pomiarów. 5 Ulepszać ciągle i na stałe system produkcyjny i usługowy. 6 Organizować szkolenia w pracy. 7 Dobierać kierownictwo, które przejmie rolę przewodzenia. 8 Stwarzać warunki do pracy bez obaw i strachu. 5 / 57

6 9 Usuwać bariery oraz granice między działami przedsiębiorstwa. 10 Eliminować slogany i nawoływanie robotników do zlikwidowania braków czy nowego poziomu wydajności. 11 Eliminować ilościowe normatywy wykonania. 12 Usuwać wszystkie przeszkody zabierające pracownikom prawo do dumy z dobrze wykonanej pracy. 13 Ustalać skuteczny program dokształcający związany z pracą i służący także rozwojowi osobistemu (od najniższego do najwyższego szczebla). 14 Realizacja powyższych wskazówek wymaga zapewnienia warunków, w których cała załoga będzie dostrzegać potrzebę działania. Z powyższych wskazówek wynika jasno, że największe znaczenie dla poprawy jakości ma nowoczesne i sprawne kierowanie. Rola kierownictwa nie polega na rozliczaniu pracowników z pracy, lecz przede wszystkim na rozpoznawaniu rzeczywistych problemów i ich rozwiązywaniu, wprowadzaniu innowacyjnych rozwiązań i udoskonaleń oraz określania długoterminowych celów przedsiębiorstwa oraz na określaniu strategii i na przejęciu przywództwa. Zdaniem Deminga tylko proste metody i zrozumiałe narzędzia pozwalają na osiągnięcie efektów. Im metoda jest bardziej złożona, tym mniejsze są szanse na uzyskanie pozytywnych wyników jej stosowania. Deming zaproponował przejrzystą i powszechnie zrozumiałą zasadę doskonalenia jakości, nazwaną od nazwiska jego twórcy kołem Deminga lub modelem P-D-C-A (planuj wykonaj sprawdź koryguj). KORY GUJ P L A NUJ S P R AWDŹ WY KONA J Jeśli na etapie sprawdzania okaże się, że występują rozbieżności między zamierzeniami i efektami, to wówczas należy uruchomić działania korygujące, prowadzące do ich likwidacji. Często, pierwsze działania korygujące mogą być niewystarczające, dlatego też po powtórnym sprawdzeniu musimy przystąpić do kolejnych działań korygujących. Postępujemy w ten sposób tak długo, aż uzyskamy satysfakcjonujące wyniki. Dopiero wówczas przechodzimy do następnego etapu określanego mianem - działaj. Zorganizowanie ciągłej poprawy jakości w oparciu o zasadę koła Deminga przyniosło sukcesy firmom japońskim, amerykańskim oraz europejskim i stało się podstawą doskonalenia wszelkich działań realizowanych w ramach nowego podejścia do systemów zarządzania jakością, odzwierciedlonego w znowelizowanych normach jakościowych z roku 2000, uwzględniających podejście procesowe. 6 / 57

7 3. Zarządzanie jakością w gospodarce wolnorynkowej W krajach przechodzących proces transformacji gospodarczej z gospodarki nakazowo-rozdzielczej do gospodarki rynkowej (z gospodarki rynku producenta na rynek konsumenta) w organizacjach muszą nastąpić radykalne, czasami bardzo dramatyczne zmiany kulturowe. Odstąpienie od starego systemu zarządzania na rzecz procesu ciągłej poprawy jakości i kompleksowego zarządzania jakością (TQM) wymaga generalnych przewartościowań, zmiany mentalności wszystkich zatrudnionych i tworzenia nowej prorynkowej i projakościowej świadomości oraz nadziei, że zmiany te doprowadzą do rozwoju organizacji i wzrostu stopy życiowej oraz podniesienia jakości życia zatrudnionych w tej organizacji. Reforma systemu zarządzania organizacją wymaga nie tylko przewidywania ze strony zatrudnionych, ale przede wszystkim ich głębokiego zaangażowania w tworzenie nowego systemu zarządzania organizacją oraz określenia ich miejsca w nowej rzeczywistości. Decydującą rolę w zapewnieniu świadomego wdrażania zarządzania jakością w organizacji odgrywają organizacje pracownicze oraz najwyższe kierownictwo kreujące strategię i pełniące rolę przywódczą. Kompleksowe zarządzanie jakością (TQM) jest w najwyższym stopniu nastawione pozytywnie do pracy. Zwiększa udział pracy w kluczowych decyzjach operacyjnych, możliwości pracowników w kierowaniu wewnętrznymi procesami swojej pracy oraz niezależność w jej wykonywaniu. Stwarza zatrudnionym dostęp do decyzji kształtujących jakość pracy i wynagrodzenia. Wdrożenie TQM powoduje likwidację przestojów w pracy, zwiększa produktywność pracy, co prowadzi do wzrostu wynagrodzenia i poprawia samopoczucie pracowników. Jednocześnie maleją koszty, co pozwala właścicielom zwiększyć zyski i przeznaczyć większą ich część na inwestycje, w tym w nowe miejsca pracy. Wzrost efektywności nakładów pozwala organizacjom na zwiększenie akumulacji przeznaczonej na rozwój i dalszy wzrost jakości ich pracy. Wdrożenie zarządzania jakością zgodnie z wyżej przedstawionym schematem przynosi korzyści, które są większe niż koszty wprowadzenia. Właściwie monitorowane koszty jakości na przestrzeni dłuższego przedziału czasowego ukazują ich tendencje spadkowe wraz z rozwojem i doskonaleniem wdrożonego systemu zarządzania jakością. Największe praktyczne korzyści organizacyjne i materialne przy wdrażaniu systemów zarządzania jakością przynosi seria znowelizowanych norm ISO serii 9000 z roku Powody wdrażania systemów jakości. Promocja jakości. Coraz większa liczba przedsiębiorstw krajowych i zagranicznych pragnie dowodu zdolności jakościowej swoich dostawców, tzn. ich zdolności do systematycznego spełniania stawianych im wymagań, inaczej mówiąc dowodu, że funkcjonuje u nich skuteczny system zapewnienia jakości, a właściwie zarządzania jakością. Wielu odbiorów dochodzi do wniosku, że system zapewnienia jakości ich dostawców należy poddać ocenie na podstawie auditu (auditu drugiej strony), by stwierdzić, czy wymagania systemu jakości, znormalizowane w normach ISO serii 9000, są spełnione. Klient przez swój nacisk wywiera silny wpływ na wewnętrzny system zapewnienia jakości dostawcy. Doświadczyło tego wiele polskich firm w kontaktach z firmami zachodnimi, które system jakości wg ISO 9000 wdrożyły wcześniej. W chwili obecnej przedstawicielstwa firm zagranicznych działających na terenie Polski są poddane dużym naciskom swoich centrali odnośnie konieczności wdrożenia systemu jakości. Głównymi motywami kierownictwa przy podejmowaniu decyzji o wdrażaniu systemu jakości są oczekiwania związane z: 7 / 57

8 obniżeniem kosztów braków zewnętrznych i wewnętrznych, zmniejszeniem strat wynikających z niedopasowania wyrobu do wymagań rynku, ograniczeniem poczucia zagrożenia w obliczu działań konkurencji, obniżeniem strat spowodowanych opóźnieniami nowych uruchomień, ugruntowaniem lub rozszerzeniem pozycji na rynku. Uświadomienie powyższych faktów prowadzi do zainteresowania się kierownictwa nowoczesnymi zasadami zarządzania jakością i zarządzania jakością totalną (TQM), gdzie wdrożenie odpowiedniego systemu jakości wg ISO 9000 jest elementem niezbędnym. Praktyczne korzyści wynikające z wdrożonego systemu jakości w organizacji przedstawiono w rozdziale V punkt 6. Orientacja na jakość w przedsiębiorstwie polega na wprowadzeniu i utrzymaniu w mocy działań i form zachowań, będących wyrazem poczucia odpowiedzialności za sprawy jakości i znajduje zastosowanie we wszystkich środowiskach pracy, bez względu na wielkość przedsiębiorstwa czy też rodzaj i różnorodność jego produkcji lub usług. W praktyce oznacza to: dalsze rozwijanie wydolności jakościowej danego przedsiębiorstwa, poprawę możliwości osiągania celów jakościowych i spełnienia wymogów jakościowych we wszystkich fazach produkcji i użytkowania danego wyrobu. Utrzymanie jakości wymaga stosowania akcji w miejsce reakcji tj.: - osiągania wysokiej jakości działań i operacji podejmowanych wewnątrz przedsiębiorstwa i wysokiej jakości wyrobów, - rezygnacji z wyczekiwania do chwili gdy do udoskonalenia jakości zmuszą nas żądania klientów, działania konkurencji lub odniesione niepowodzenia. W szczególności utrzymanie jakości winno odnosić się do procesów: - technicznych, - organizacyjnych, - socjologicznych, względnie ulepszeń podnoszących jakość. Celem utrzymania i doskonalenia jakości jest zachęcanie pracowników do podejmowania w ramach procesów produkcyjnych inicjatyw własnych, zarówno twórczych jak też zapobiegających powstawaniu wad, skutecznie oddziaływujących na jakość i wykraczających poza stosowane dotychczas sprawdzone metody zapewnienia jakości. W działaniach tych biorą udział wszyscy pracownicy uczestnicząc aktywnie: - w kształtowaniu wyrobów i procesów, - we wczesnym rozpoznawaniu potencjalnych źródeł wad i ryzyka pogarszania jakości i przeciwdziałaniu ich powstaniu, - w systematycznym i świadomym zapobieganiu wadom i innym niepożądanym sytuacjom. 8 / 57

9 II. ZARZĄDZANIE JAKOŚCIĄ NORMY ISO SERII Powstawanie norm jakościowych Największy rozwój systemów jakości nastąpił w latach po drugiej wojnie światowej. Na początku tego okresu dominował rynek producenta, lecz wkrótce zorientowano się, że zapewnienie jakości nie może polegać jedynie na kontroli wyrobów finalnych a jakość jest kształtowana w różnych fazach życia produktu. Jak większość nowinek technicznych tak również systemy jakości miały swój pierwowzór w szeroko rozumianej wojskowości. I tak w roku 1959 Departament Obrony USA ustanowił normę MIL-Q-9858 pt. Wymagania Programu Jakości. Norma ta znowelizowana w roku 1963, a nieco później przyjęta również przez NATO, obligowała dostawców dla armii, lotnictwa, marynarki do wdrożenia programu jakości zapewniającego spełnianie ustalonych wymagań we wszystkich fazach powstawania wyrobu, tj. od fazy przedprodukcyjnej, poprzez produkcyjną do poprodukcyjnej. Do rządowych agend zapewnienia jakości należała ocena, czy program został wdrożony i czy jest efektywny, tzn. czy realizowane są ustalone cele. Do wdrożenia takich programów zobligowani zostali również podwykonawcy tych dostawców. Poszerzało to znacznie krąg zainteresowanych na przemysł metalurgiczny, chemiczny, elektroniczny itp. Z czasem podobne programy wdrażane były w firmach nie związanych z wojskiem, jak np. w energetyce jądrowej zgodnie z normą wydaną przez Międzynarodową Agencję Energii Atomowej - A Code of Practice 50-C-QA. Podobnie rozwijała się sytuacja w innych krajach. Cieszące się coraz większą popularnością systemy jakości były normalizowane. W latach 1978/9 wydane zostały pierwsze normy państwowe: kanadyjskie CSA 3-Z299 i brytyjskie BS 5750 dotyczące zapewnienia jakości. W końcu lat 70-tych zrodziła się potrzeba uporządkowania w skali międzynarodowej norm dotyczących zapewnienia jakości. W tym celu, na wniosek strony niemieckiej, w roku 1979 powołany został Komitet Techniczny ISO/TC 176 Zapewnienie jakości. W wyniku prac tego Komitetu w roku 1986 ustanowiona została terminologiczna norma ISO 8402, a następnie, w roku 1987 seria norm ISO 9000 dotycząca systemów zapewnienia jakości MIL-Q-9858 Wymagania Programu Jakości ANSI-N45-2 Wymagania dotyczące programu zapewnienia jakości dla elektrowni atomowych C-QA A code of Practice 13 kryteriów zapewnienia jakości i bezpieczeństwa elektrowni atomowych (Międzynarodowa Agencja Energii Atomowej) BS5750: 1979 Normy brytyjskie. 1978/9 CSA 3-Z299 Normy kanadyjskie ISO/TC 176 Komitet Techniczny - zapewnienie jakości 1986 ISO 8402 Zarządzanie jakością i zapewnienie jakości. Terminologia ISO 9000 Seria norm dotyczących systemów jakości ISO 9000 Nowelizacja norm dotyczących systemów jakości. Normy ISO serii 9000, wraz z normą terminologiczną ISO 8402, opracowane zostały w celu harmonizacji wymagań odnośnie systemów jakości w skali międzynarodowej i umożliwienia certyfikacji tychże systemów prowadzonej przez jednostki niezależne, tzw. trzeciej strony. Normy te były jednak przewidziane przede wszystkim do wykorzystywania w kontaktach dwustronnych pomiędzy dostawcami a odbiorcami. Normy serii ISO 9000 stanowiły istotny czynnik rozwoju handlu wewnętrznego i międzynarodowego i stały się wkrótce bardzo popularne w krajach rozwiniętych gospodarczo, a dalej również w krajach rozwijających się i tzw. trzeciego świata. Serię norm ISO 9000 uzupełniono w latach 1991, 1993, 1994, o kolejne normy. Można powiedzieć, że obecnie jeszcze funkcjonująca rodzina starych norm dotyczących systemów jakości składa się z 5 grup norm: 9 / 57

10 1. Norma terminologiczna ISO 8402, 2. Modele systemu zapewnienia jakości (ISO 9001, 9002, 9003), 3. Przewodniki zapewnienia jakości (ISO , , , ), 4. Wytyczne zarządzania jakością (ISO , , , ), 5. Techniki wspomagające (normy serii ISO 10000). Wykaz norm jakościowych zaliczanych do rodziny norm ISO serii 9000 wraz z ich polskimi odpowiednikami (PN-ISO), które mogą być jeszcze wykorzystywane w tzw. okresie przejściowym trwającym do grudnia 2003 r., przedstawia poniższa tablica (bez uwzględnienia norm znowelizowanych w roku 2000). Rodzina norm ISO serii 9000 i ich odpowiedników PN-ISO Zarządzanie jakością i zapewnienie jakości Terminologia Normy dotyczące zarządzania jakością i zapewnienia jakości. Wytyczne wyboru i stosowania. Normy dotyczące zarządzania jakością i zapewnienia jakości. Ogólne wytyczne dotyczące ISO 9001, ISO 9002 i ISO 9003 Normy dotyczące zarządzania jakością i zapewnienia jakości. Wytyczne do stosowania normy ISO 9001 podczas opracowywania, dostarczania i obsługiwania oprogramowania. Normy dotyczące zarządzania jakością i zapewnienia jakości. Przewodnik dotyczący zarządzania programem niezawodności. Zarządzanie niezawodnością. Zarządzanie programem niezawodności. Systemy jakości. Model zapewnienia jakości w projektowaniu, pracach rozwojowych, produkcji, instalowaniu i serwisie. Systemy jakości. Model zapewnienia jakości w produkcji, instalowaniu i serwisie. Systemy jakości. Model zapewnienia jakości w kontroli i badaniach końcowych. Zarządzanie jakością i elementy systemu jakości. Wytyczne. Zarządzanie jakością i elementy systemu jakości. Wytyczne dotyczące usług. Zarządzanie jakością i elementy systemu jakości. Wytyczne dotyczące materiałów wytwarzanych w procesach ciągłych. Zarządzanie jakością i elementy systemu jakości. Wytyczne doskonalenia jakości. Zarządzanie jakością. Wytyczne dotyczące planów jakości. Zarządzanie jakością. Wytyczne dotyczące zarządzania przedsiębiorstwem. Zarządzanie jakością. Wytyczne dotyczące zarządzania konfiguracją. Wytyczne do auditowania systemów jakości. Auditowanie. Wytyczne do auditowania systemów jakości. Kryteria kwalifikowania auditorów systemów jakości. Wytyczne do auditowania systemów jakości. Zarządzanie programami auditów. Wymagania dotyczące zapewnienia jakości wyposażenia pomiarowego. System potwierdzania metrologicznego wyposażenia pomiarowego. Zapewnienie jakości wyposażenia pomiarowego. Wytyczne nadzorowania procesów pomiarowych. Wytyczne opracowywania ksiąg jakości. ISO 8402:1994 PN-ISO 8402:1996 ISO :1994 PN-ISO :1997 ISO :1997 PN brak ISO :1994 PN-ISO :1994 ISO :1993 PN-ISO :1996 PN-IEC 300-1:1996 ISO 9001:1994 PN-ISO 9001:1996 ISO 9002:1994 PN-ISO 9002:1996 ISO 9003:1994 PN-ISO 9003:1996 ISO :1994 PN-ISO :1996 ISO :1991 PN-ISO :1994 ISO :1993 PN-ISO :1996 ISO :1993 PN-ISO AC1:1996 ISO 10005:1995 PN-ISO 10005:1998 ISO 10006:1995 ISO 10007:1995 PN-ISO 10007:1998 ISO :1990 PN-ISO :1994 ISO :1991 PN-ISO :1994 ISO :1991 PN-ISO :1994 ISO :1992 PN-ISO :1998 ISO :1997 ISO 10013:1995 PN-ISO 10013: / 57

11 Zakres wymagań - w ramach tego samego ciągle systemu jakości przedstawiony w trzech modelach ISO 9001, ISO 9002 i ISO 9003 jest różny i uzależniony przede wszystkim od charakteru działalności organizacji oraz wymagań klienta, którego może interesować np. zdolność organizacji do zapewnienia jakości w działaniach związanych z projektowaniem czy tylko dotyczących badań ostatecznych. Nie można jednak kojarzyć trzech wspomnianych modeli z różnym poziomem jakości wyrobów wytwarzanych w danych organizacjach. Różnice w zakresie wymagań przedstawia następująca tablica: Zakres wymagań norm PN - ISO 9001, 2 i 3. PN - ISO 9001 Sterowanie projektowaniem PN - ISO 9002 Zakupy Sterowanie procesem Serwis PN - ISO 9003 Odpowiedzialność kierownictwa System jakości Przegląd umowy Nadzór nad dokumentacją i danymi Nadzorowanie wyrobu dostarczonego przez klienta Identyfikacja i identyfikowalność wyrobu Kontrola i badania Nadzorowanie wyposażenia do kontroli pomiarów i badań Status kontroli i badań Nadzorowanie wyrobu niezgodnego z wymaganiami Działania korygujące Postępowanie z wyrobem, jego przechowywanie, pakowanie, zabezpieczanie i dostarczanie Nadzorowanie zapisów dotyczących jakości Wewnętrzne audity jakości Szkolenie Metody statystyczne Norma PN-ISO 9000:1996 pt. Zarządzanie jakością i zapewnienia jakości. Wytyczne wyboru i stosowania" wyjaśnia różnice i wzajemne zależności pomiędzy podstawowymi pojęciami, dotyczącymi zagadnień ujętych w tytule normy oraz zawiera wytyczne wyboru i stosowania normy do celów zarządzania jakością wewnątrz organizacji (PN-ISO 9004) i zapewnienia jakości (PN-ISO 9001, PN-ISO 9002, PN-ISO 9003) trzy modele zapewnienia jakości. Norma PN-ISO 9001:1996 Systemy jakości. Model zapewnienia jakości w projektowaniu, pracach rozwojowych, produkcji, instalowaniu i serwisie. jest najbardziej znaną normą jakościową. Opisuje ona pełny model systemu jakości, jaki organizacja musi przyjąć wówczas, gdy zachodzi konieczność udokumentowania jej zdolności do zapewnienia jakości w zakresie: projektowania, produkcji, instalowania i serwisu. Norma ta zawiera 20 kryteriów wymagań systemu jakości jakie musi organizacja spełnić, aby można było mieć zaufanie do jej produktów. 11 / 57

12 Norma PN-ISO 9002:1996 Systemy jakości. Model zapewnienia jakości w produkcji, instalowaniu i serwisie zawiera wymagania dotyczące systemu jakości tylko w fazie produkcji i w trakcie instalowania. System ten ma zapewnić odbiorcę, że organizacja zapobiega występowaniu niezgodności (wad), ujawnia je i likwiduje. Decyzję o zaprojektowaniu i wdrożeniu systemu według normy PN-ISO 9002 należy podjąć, gdy odbiorca żąda w umowie udokumentowania zdolności zapewnienia jakości przez dostawcę w zakresie produkcji i instalowania. Norma PN-ISO 9003:1996 Systemy jakości. Model zapewnienia jakości w kontroli i badaniach końcowych jest najrzadziej stosowaną normą jakościową. Ten model systemu zapewnienia jakości stosuje się wówczas, gdy zachodzi potrzeba udokumentowania zdolności organizacji do wykrywania niezgodności wyrobu z wymaganiami jakościowymi podczas kontroli i badań ostatecznych oraz do właściwego postępowania z produktami niezgodnymi z wymaganiami. Norma PN-ISO :1996 Zarządzanie jakością i elementy systemu jakości. Wytyczne. Jest normą pozwalającą organizacji na zaprojektowanie i wdrożenie wewnętrznego systemu zarządzania jakością, który jednocześnie sprzyja budowie systemu zapewnienia jakości według modeli przedstawionych powyżej. Norma ta jest zestawem proponowanych elementów niezbędnych do tworzenia i wprowadzania systemów zarządzania przez jakość wewnątrz organizacji. Wybór spośród tych elementów oraz zakres w jakim zostaną przez organizację zastosowane zależy w praktyce od wielu czynników. Do nich należą w szczególności stopień nasycenia rynku, rodzaj produktów i wymagań użytkowników z jednej strony, a charakter organizacji i jej zasoby z drugiej. Norma PN-ISO 8402:1996 pt. Zarządzanie jakością i zapewnienie jakości Terminologia" definiuje terminy zgrupowane w 4 kategoriach: terminy ogólne, terminy związane z jakością, terminy odnoszące się do systemu jakości oraz terminy odnoszące się do środków i metod. Normy PN-ISO serii 9000 obejmują wszystkie wzajemnie połączone działania mające związek z wytwarzaniem produktu, począwszy od badania i zidentyfikowania potrzeb rynku, aż po stwierdzenie, czy zostały one zaspokojone. Ważnymi czynnikami kształtującymi optymalny poziom jakości produktów jest według tych norm koordynacja i analiza wszystkich działań podejmowanych w organizacji na rzecz jakości, prowadzenie różnego rodzaju badań i ocen oraz współzależność tych czynników. Opisane przez normy PN-ISO serii 9000 modele systemów jakości powodują konieczność tworzenia jednolitych znormalizowanych procedur i działań projakościowych, którymi praktycznie są wszystkie działania podejmowane w organizacji. Omawiane powyżej normy przyjmują, że organizacja jest odpowiedzialna za jakość wytworzonych produktów (wyrobów i usług) i zobowiązana do podejmowania wielokierunkowych działań technicznych, organizacyjnych, ekonomicznych i motywacyjnych, wchodzących w skład systemu jakości. System jakości proponowany przez normy PN-ISO serii 9000 stwierdza, że zadowolić klienta można tylko wtedy, gdy istnieje harmonijne powiązanie pomiędzy odpowiedzialnością kierownictwa, zasobami materialnymi i ludzkimi a strukturą systemu jakości. System ten można wdrażać w całej organizacji (fabryce, urzędzie administracji publicznej lub innej jednostce użyteczności publicznej) bądź jasno wyodrębnionej jej części np. na wybranych wydziałach, zakładach, itp. Kolejna nowelizacja norm jakościowych w postaci nowej rodziny norm ISO serii 9000:2000 określanej mianem wizja 2000 została zatwierdzona przez Międzynarodową Organizację ds. Normalizacji (ISO) 15 grudnia 2000 r. W naszym kraju opublikowano polską wersję tych norm pod koniec roku Poniżej przedstawiono zestawienie najważniejszych, podstawowych zmian dokonanych w tych dokumentach oraz osiem zasad zarządzania jakością stanowiących zupełnie nowe 12 / 57

13 spojrzenie na system jakości: - istota zmian: zmiany wprowadzone w normach ISO serii 9000:2000 odzwierciedlają i uwzględniają potrzeby użytkowników norm i doświadczenie zdobyte podczas stosowania dotychczasowych norm, np. przez producentów, twórców norm, konsultantów, jednostki certyfikujące. Mają na celu ułatwienie stosowania norm oraz uzyskanie maksymalnych korzyści dla stosujących je organizacji, bez konieczności dodatkowej interpretacji i uczynienie z nich standardów ukierunkowanych na zysk przedsiębiorstwa; - najistotniejsze zmiany: 1) ograniczenie liczby norm ISO serii 9000, 2) możliwość powiązania systemu zarządzania jakością z procesami organizacji, 3) większa orientacja na ciągłe doskonalenie i zadowolenie klienta, 4) skorygowanie relacji między stosowaniem norm do celów certyfikacji a stosowaniem norm do doskonalenia jakości, 5) ułatwienie stosowania przez małe i średnie przedsiębiorstwa oraz organizacje usługowe i administracje publiczne, 6) ułatwienie przejścia od ISO 9000 do krajowych nagród jakości i TQM, 7) poprawa "spójności" między normami ISO 9001 i ISO 9004, 8) kompatybilność z innymi systemami zarządzania (np. systemem zarządzania środowiskowego czy zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy); - osiem zasad zarządzania jakością: PODEJŚCIE SYSTEMOWE PODEJŚCIE OD STRONY PROCESU PRZEWODZENIE WŁĄCZENIE PERSONELU SŁUCHANIE KLIENTA WZAJEMNIE KORZYSTNE RELACJE Z DOSTAWCAMI PODEJŚCIE OPIERAJĄCE SIĘ NA FAKTACH CIĄGŁA POPRAWA Szczegóły przybliżające znaczenie i zrozumienie powyższych zasad podano w punkcie 0.2 normy PN-EN ISO 9000: Podstawowe pojęcia i definicje Wraz z modyfikacją podejścia do systemów zarządzania jakością (przejście z podejścia proceduralnego na podejście procesowe ) nastąpiła zmiana w stosowanej terminologii. Przede wszystkim zmieniła się definicja jakości, która w obecnym podejściu traktowana jest jako stopień, w jakim zbiór inherentnych właściwości spełnia wymagania. Wymagania o których mowa w tej definicji to zarówno potrzeby jak i oczekiwania, które zostały ustalone (jednoznacznie wyspecyfikowane, np. w zawartej z klientem umowie), przyjęte zwyczajowo (wynikające z powszechnej praktyki, profesjonalizmu), obowiązkowe (ustawy, przepisy prawne). W systemach zarządzania jakością stosowane są również inne obowiązujące terminy i definicje jak np.: Wyrób - wynik działań lub procesów albo wynik pewnego procesu. Wyrób może obejmować usługę, przedmiot materialny, materiał wytwarzany w procesach ciągłych, wytwór intelektualny albo stanowić ich kombinację. Wyrób może być materialny (np. zespoły lub przetworzone materiały), niematerialny (np. wiedza lub koncepcje) albo stanowić ich kombinację. Termin wyrób odnosi się wyłącznie do wyrobu zamierzonego, a nie do wyrobu niezamierzonego, ubocznego, oddziaływującego na środowisko. Oferta - propozycja przedstawiona przez organizację w 13 / 57

14 odpowiedzi na propozycję zawarcia umowy dotyczącej dostarczenia wyrobu. Umowa - uzgodnione pomiędzy organizacją a klientem wymagania, przekazane w dowolnej formie. Proces - zbiór działań wzajemnie powiązanych lub wzajemnie oddziałujących, które przekształcają wejścia w wyjścia. Usługa - wynik bezpośredniego współdziałania dostawcy i klienta oraz wewnętrznej działalności organizacji, w celu zaspokojenia potrzeb klienta. Wyrób, który może stykać się z klientem; - usługa może być związana z produkcją i dostawą wyrobu materialnego, - organizację lub klienta może reprezentować we wzajemnych kontaktach personel, do kontaktów mogą służyć także urządzenia techniczne, - organizacja lub wykorzystanie wyrobów materialnych może stanowić część wykonania usługi. Organizacja - grupa ludzi i infrastruktura, z przypisaniem odpowiedzialności, uprawnień i powiązań. Najwyższe kierownictwo - osoba lub grupa osób, które na najwyższym szczeblu kierują organizacją i ją nadzorują. Struktura organizacyjna - przypisanie odpowiedzialności, uprawnień i powiązań między ludźmi. Infrastruktura - system urządzeń, wyposażenia i obsługi niezbędny do działania organizacji. Środowisko pracy - warunki, w jakich praca jest wykonywana (czynniki fizyczne, społeczne, psychologiczne i środowiskowe takie jak temperatura, ergonomia, skład atmosfery itp.). Klient - organizacja lub osoba, która otrzymuje wyrób. Dostawca - organizacja lub osoba, która dostarcza wyrób. Zgodność - spełnianie wyspecyfikowanych wymagań. Niezgodność - niespełnienie wyspecyfikowanych wymagań. Wymagania jakościowe - wyrażenie potrzeb lub ich przełożenie na zbiór wymagań wyrażonych ilościowo lub jakościowo odnoszących się do właściwości obiektu w celu umożliwienia jego realizacji i sprawdzenia. Polityka Jakości - ogół zamierzeń i celów organizacji dotyczących jakości i w sposób formalny wyrażonych przez najwyższe kierownictwo. System jakości - struktura organizacyjna, procedury, procesy i zasoby niezbędne do zarządzania jakością. Zapis - dokument dostarczający obiektywnego dowodu wykonania działań lub osiągnięcia wyników. Audit jakości - systematyczny, niezależny i udokumentowany proces, mający na celu uzyskanie dowodów oraz dokonanie ich oceny tak, aby możliwe było określenie ich zdolności do spełnienia warunków danego dokumentu odniesienia (ustalonego na potrzeby auditu). Dokument odniesienia - całość, na którą składają się polityki, procedury lub wymagania przyjęte za punkt odniesienia. 14 / 57

15 Skuteczność - mierzenie stopnia wykonania zaplanowanych działań oraz osiągnięcia spodziewanych rezultatów. Efektywność Kompetencja - stosunek pomiędzy uzyskanym wynikiem i wykorzystywanymi środkami. - jest to wiedza będąca kumulacją własnych środków, jakie mobilizuje pracownik w celu zapanowania nad nowymi sytuacjami, wobec których staje. 3. Przegląd wymagań normy PN-EN ISO 9001:2001 i pozostałe normy ISO serii 9000:2000 Wymagania dotyczące systemu zarządzania jakością zebrane są w normie PN-EN ISO 9001:2001 w pięciu rozdziałach noszących numery 4 do 8. Niniejszym dokonano przeglądu tych wymagań ze zwróceniem uwagi na najistotniejsze tzw. kluczowe elementy poszczególnych rozdziałów normy. 4. SYSTEM ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ 4.1 WYMAGANIA OGÓLNE > ORGANIZACJA POWINNA USTANOWIĆ, UDOKUMENTOWAĆ, WDROŻYĆ, UTRZYMYWAĆ SYSTEM ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ, KTÓREGO GŁÓWNE ELEMENTY OPISUJE NORMA > ORGANIZACJA POWINNA W SPOSÓB CIĄGŁY DOSKONALIĆ SKUTECZNOŚĆ TEGO SYSTEMU 4.2 WYMAGANIA DOTYCZĄCE DOKUMENTACJI Postanowienia ogólne Dokumentacja systemu zarządzania jakością powinna ujmować: * udokumentowane oświadczenia dotyczące polityki jakości i celów jakości, * księgę jakości, * udokumentowane procedury, * dokumenty potrzebne organizacji dla efektywnego: - planowania procesów, - prowadzenia procesów, - sterowania procesami, * zapisy jakości Księga jakości Księga jakości powinna obejmować: * zakres systemu zarządzania jakością oraz uzasadnienie wszelkich wyłączeń, * udokumentowane procedury lub odwołanie do nich, * opis współoddziaływania procesów systemu zarządzania jakością Nadzór nad dokumentami Udokumentowana procedura powinna obejmować: zatwierdzanie dokumentów, przeglądów dokumentów, identyfikację zmian, powszechną dostępność, czytelność i identyfikowalność dokumentów, identyfikację dokumentów zewnętrznych, zapobieganie niezamierzonemu stosowaniu. 15 / 57

16 4.2.4 Nadzór nad zapisami > Organizacja powinna ustanowić i utrzymywać procedury identyfikacji, przechowywania, zabezpieczania, archiwizowania i dysponowania zapisami jakości. > Zapisy powinny być: * czytelne, * identyfikowalne, * łatwo dostępne, * zabezpieczone przed zniszczeniem lub utratą. 5. ODPOWIEDZIALNOŚĆ KIEROWNICTWA 5.1 ZAANGAŻOWANIE KIEROWNICTWA Najwyższe Kierownictwo powinno wykazać istnienie swojego zobowiązania do rozwoju i doskonalenia systemu zarządzania jakością poprzez: * ustanowienie polityki jakości, * zapewnienie, że ustalone są cele dotyczące jakości, * komunikowanie wewnątrz organizacji ważności spełnienia wymagań klienta oraz wymagań ustawowych i przepisów prawnych, * przeprowadzanie przeglądów systemu zarządzania jakością, * zapewnienie dostępności zasobów i środków. 5.2 ORIENTACJA NA KLIENTA Najwyższe Kierownictwo winno zapewnić, że wymagania klienta są: * ustalone, * spełnione w celu zwiększenia zadowolenia klienta. 5.3 POLITYKA JAKOŚCI Najwyższe Kierownictwo winno zapewnić, że POLITYKA JAKOŚCI: * jest odpowiednia do potrzeb organizacji, * zawiera zobowiązanie do spełnienia wymagań i ciągłego doskonalenia skuteczności systemu zarządzania jakością, * daje ramy do ustalenia i przeglądania celów jakości, * jest zakomunikowana i zrozumiała w organizacji, * jest przeglądana aby ciągle była odpowiednia. 5.4 PLANOWANIE Cele dotyczące jakości > Najwyższe Kierownictwo winno zapewnić, że cele jakości są ustalone dla stosownych funkcji oraz poziomów w organizacji. Cele jakości powinny być mierzalne i spójne z polityką jakości Planowanie systemu zarządzania jakością > Najwyższe Kierownictwo winno zapewnić, że: * planowanie systemu jest przeprowadzane dla spełnienia wymagań systemu oraz realizacji celów jakości, * utrzymana jest integralność systemu zarządzania jakością, gdy zmiany w systemie są planowane i wdrażane. 5.5 ODPOWIEDZIALNOŚĆ, UPRAWNIENIA I KOMUNIKACJA Odpowiedzialność i uprawnienia > Najwyższe Kierownictwo powinno zapewnić, że odpowiedzialność i uprawnienia są określone i zakomunikowane w całej organizacji. 16 / 57

17 5.5.2 Przedstawiciel kierownictwa > Najwyższe Kierownictwo winno ustanowić Pełnomocnika posiadającego obowiązki i uprawnienia do: * zapewnienia, że procesy systemu są ustalone, wdrożone i utrzymywane, * powiadamiania Kierownictwa o skuteczności systemu i potrzebach dla jego doskonalenia, * uświadamiania o wymaganiach klienta w całej organizacji Komunikacja wewnętrzna > Organizacja powinna ustalić procesy wewnętrznego komunikowania się i zapewnić, że są one realizowane w sprawach dotyczących systemu zarządzania jakością. 5.6 PRZEGLĄD ZARZĄDZANIA Postanowienia ogólne > Najwyższe Kierownictwo winno w planowanych odstępstwach czasu przeprowadzać przegląd systemu zarządzania jakością dla zapewnienia jego ciągłej przydatności, odpowiedniości i skuteczności Dane wejściowe do przeglądu > Dane wejściowe dla przeglądu winny zawierać informacje dotyczące: * wyników auditów, * sprzężeń zwrotnych od klientów, * funkcjonowania procesów oraz zgodności wyrobów, * statusu działań korygujących i zapobiegawczych, * działań wynikających z wcześniejszych przeglądów systemu, * planowanych zmian, * zaleceń do doskonalenia Dane wyjściowe z przeglądu > Dane wyjściowe z przeglądu winny ujmować decyzje i działania dotyczące: * doskonalenia skuteczności systemu i jego procesów, * ulepszeń wyrobu związanych z wymaganiami klienta, * potrzebnych środków. 6. ZARZĄDZANIE ZASOBAMI 6.1 ZAPEWNIENIE ZASOBÓW > Organizacja powinna określić i zapewnić zasoby dla: - wdrażania i utrzymywania systemu, - doskonalenia jego skuteczności, - zwiększenia zadowolenia klientów poprzez spełnienie ich wymagań. 6.2 ZASOBY LUDZKIE Postanowienia ogólne > Osoby wykonujące prace wpływające na jakość winny być kompetentne w zakresie wykształcenia, szkolenia, umiejętności, doświadczenia Kompetencje, świadomość i szkolenie > Organizacja powinna: * określić kompetencje dla personelu, * zapewnić szkolenie personelu, * oceniać skuteczność podjętych działań, * uświadomić personel o korzyściach wynikających z ulepszenia działalności 17 / 57

18 osobistej, * utrzymywać zapisy dotyczące kompetencji i szkoleń. 6.3 INFRASTRUKTURA > Organizacja powinna określić, zapewnić i utrzymywać infrastrukturę potrzebną do uzyskania zgodności wyrobów z wymaganiami. 6.4 ŚRODOWISKO PRACY > Organizacja powinna planować i zarządzać środowiskiem pracy koniecznym dla uzyskania zgodności wyrobu z wymaganiami. 7. REALIZACJA WYROBU 7.1 PLANOWANIE REALIZACJI WYROBU > Organizacja powinna planować i rozwijać procesy potrzebne dla realizacji wyrobu. Przy planowaniu należy ustalić: - cele jakościowe i wymagania dla wyrobu, - potrzebę określenia procesów, dokumentacji oraz środków specyficznych dla wyrobu, - wymaganą weryfikację, walidację, monitorowanie, działania kontrolne, badania specyficzne, kryteria przyjęcia wyrobu, - zapisy niezbędne do dostarczenia dowodu, że realizacja procesów i wyrób spełniają wymagania. 7.2 PROCESY ZWIĄZANE Z KLIENTEM Określenie wymagań dotyczących wyrobu > Organizacja powinna ustalić: * wymagania klienta łącznie z wymaganiami dotyczącymi dostawy i działań po dostawie, * wymagania nie określone przez klienta, ale konieczne dla określonego lub znanego i zamierzonego przeznaczenia wyrobu, * wymagania przepisów i prawne dla wyrobu, * wszelkie dodatkowe wymagania ustalone przez organizację Przegląd wymagań dotyczących wyrobu > Organizacja powinna przeglądać wymagania odnoszące się do wyrobu, > Przegląd wyrobu powinien być zakończony przed podjęciem zobowiązania o dostarczeniu wyrobu klientowi i zapewniać, że: * wymagania dla wyrobu są określone, * rozwiązano rozbieżności między wymaganiami podanymi w umowie a określonymi wcześniej, * organizacja posiada zdolność do spełnienia określonych wymagań, > Należy utrzymywać zapisy z przeglądu, > W przypadku braku udokumentowania wymagań przez klienta organizacja powinna je zatwierdzić przed przyjęciem do realizacji Komunikacja z klientem > Organizacja powinna określić i wdrożyć skuteczne ustalenia związane z komunikacją z klientami w zakresie: * informacji o wyrobie, * postępowania z zapytaniami ofertowymi, kontraktami i zamówieniami łącznie z dokonywaniem uzupełnień, * informacji zwrotnych od klientów łącznie z reklamacjami klientów. 18 / 57

19 7.3 PROJEKTOWANIE I ROZWÓJ Planowanie projektowania i rozwoju > Organizacja powinna planować oraz sterować projektowaniem wyrobu. > Podczas planowania projektowania i rozwoju organizacja powinna określić: * etapy projektowania i rozwoju, * przeglądy, weryfikację i walidację - odpowiednie na każdym etapie projektowania i rozwoju, * odpowiedzialność i uprawnienia dla projektowania i rozwoju Dane wejściowe do projektowania i rozwoju > Dane wejściowe odnoszące się do wymagań dla wyrobu powinny obejmować: * wymagania funkcjonalne i dotyczące parametrów, * obowiązujące wymagania przepisów oraz prawne, * jeśli to ma zastosowanie, informacje wynikające z wcześniejszych projektów, * inne wymagania istotne dla projektowania i rozwoju. > Wymagania powinny być kompletne, jednoznaczne i wzajemnie nie sprzeczne Dane wyjściowe z projektowania i rozwoju > Dane wyjściowe z projektowania i rozwoju powinny: * spełniać wymagania określone w danych wejściowych, * dostarczać informacji dla zakupów, produkcji i serwisu, * zawierać kryteria przyjęcia wyrobu lub powoływać się na nie, * specyfikować właściwości wyrobu, które są istotne dla jego bezpiecznego i prawidłowego użytkowania. > Dane wyjściowe powinny być dostarczone w formie umożliwiającej ich weryfikację w odniesieniu do danych wejściowych oraz zatwierdzone przed zwolnieniem Przegląd projektowania i rozwoju > Organizacja powinna przeprowadzać przeglądy etapów projektowania i rozwoju dla: * oceny zdolności projektowania i rozwoju do spełnienia wymagań, * identyfikowania powstałych problemów i proponowania niezbędnych działań Weryfikacja projektowania i rozwoju > Organizacja powinna przeprowadzać weryfikację projektowania i rozwoju dla zapewnienia, że dane wyjściowe spełniły wymagania danych wejściowych. Należy utrzymywać zapisy z przeglądu i weryfikacji Walidacja projektowania i rozwoju > Organizacja powinna przeprowadzać, zgodnie z zaplanowanymi ustaleniami, walidację projektowania i rozwoju dla zapewnienia, że wyrób jest zdolny spełnić wymagania związane z wyspecyfikowanym zastosowaniem lub zamierzonym użyciem, > Jeśli to możliwe walidację należy zakończyć przed dostawą lub wdrożeniem wyrobu Nadzorowanie zmian w projektowaniu i rozwoju > Zmiany do projektowania i rozwoju powinny być przeglądane, weryfikowane, walidowane i zatwierdzane przed wdrożeniem, > Przegląd zmian powinien ujmować ocenę ich wpływu na części składowe oraz dostarczany wyrób. Należy utrzymywać zapisy z wyników walidacji, przeglądu zmian oraz niezbędnych działań. 19 / 57

20 7.4 ZAKUPY Proces zakupu > Organizacja powinna oceniać i wybierać dostawców w oparciu o ich zdolności do dostarczania wyrobów zgodnie z wymaganiami organizacji, > Powinny być określone kryteria dla wyboru, oceny i ponownej oceny Informacje dotyczące zakupów > Informacja dotycząca zakupów powinna opisywać wyrób i ujmować: * wymagania dotyczące przyjęcia wyrobu - procedury, procesy i wyposażenie, * wymagania dla kwalifikacji personelu, * wymagania dla systemu jakości. Należy utrzymywać zapisy z wyników oceny oraz wszelkich niezbędnych działań Weryfikacja zakupionego wyrobu > Organizacja powinna ustanowić i wdrożyć działania kontrolne lub inne działania niezbędne dla zapewnienia, że zakupiony wyrób spełnia wyspecyfikowane wymagania dotyczące zakupu, > Jeżeli organizacja lub jej klient zamierza przeprowadzić weryfikację u dostawcy, wówczas w informacji dotyczącej zakupów należy podać odpowiednie ustalenia dotyczące weryfikacji i metodę zwalniania wyrobu. 7.5 PRODUKCJA I DOSTARCZANIE USŁUGI Nadzorowanie produkcji i dostarczanie usługi > Organizacja powinna planować i prowadzić produkcję oraz dostarczanie usługi w warunkach nadzorowanych, > Nadzorowane warunki powinny obejmować: * dostępność informacji, które określają właściwości wyrobu, * dostępność instrukcji roboczych, * użycie odpowiedniego wyposażenia, * dostępność i stosowanie urządzeń do monitorowania pomiarów, * wdrożenie monitorowania i pomiarów, * wdrożenie działań związanych ze zwolnieniem, dostawą i po dostawie Walidacja procesów produkcji i dostarczania usługi > Organizacja powinna walidować wszelkie procesy dla produkcji i zabezpieczenia serwisu jeżeli wynikające z nich wyjście nie może być zweryfikowane przez następne monitorowanie lub pomiar. Walidacja powinna wykazać zdolność tych procesów do zaplanowanych wyników. > Organizacja powinna określić ustalenia dotyczące tych procesów, obejmujące: * określone kryteria dla przeglądu i zatwierdzania tych procesów, * zatwierdzanie wyposażenia i kwalifikowanie personelu, * stosowanie określonych metod i procedur, * wymagania dotyczące zapisów, * ponowną walidację Identyfikacja i identyfikowalność > Organizacja powinna identyfikować wyrób za pomocą stosownych środków przez cały czas jego realizacji, > Organizacja powinna identyfikować status wyrobu w odniesieniu do wymagań dotyczących monitorowania i pomiarów. 20 / 57

Zarządzanie jakością wg norm serii ISO 9000:2000 cz.1 system, kierownictwo i zasoby

Zarządzanie jakością wg norm serii ISO 9000:2000 cz.1 system, kierownictwo i zasoby Jakub Wierciak Zagadnienia jakości i niezawodności w projektowaniu Zarządzanie jakością wg norm serii ISO 9000:2000 cz.1 system, kierownictwo i zasoby System zarządzania jakością (ISO 9000:2000) System

Bardziej szczegółowo

Normy ISO serii 9000. www.greber.com.pl. Normy ISO serii 9000. Tomasz Greber (www.greber.com.pl) dr inż. Tomasz Greber. www.greber.com.

Normy ISO serii 9000. www.greber.com.pl. Normy ISO serii 9000. Tomasz Greber (www.greber.com.pl) dr inż. Tomasz Greber. www.greber.com. Normy ISO serii 9000 dr inż. Tomasz Greber www.greber.com.pl www.greber.com.pl 1 Droga do jakości ISO 9001 Organizacja tradycyjna TQM/PNJ KAIZEN Organizacja jakościowa SIX SIGMA Ewolucja systemów jakości

Bardziej szczegółowo

Skrót wymagań normy ISO 9001/2:1994, PN-ISO 9001/2:1996

Skrót wymagań normy ISO 9001/2:1994, PN-ISO 9001/2:1996 Skrót wymagań normy ISO 9001/2:1994, PN-ISO 9001/2:1996 (pojęcie wyrób dotyczy też usług, w tym, o charakterze badań) 4.1. Odpowiedzialność kierownictwa. 4.1.1. Polityka Jakości (krótki dokument sygnowany

Bardziej szczegółowo

Norma to dokument przyjęty na zasadzie konsensu i zatwierdzony do powszechnego stosowania przez

Norma to dokument przyjęty na zasadzie konsensu i zatwierdzony do powszechnego stosowania przez KONCEPCJA SYSTEMU JAKOŚCI zgodnie z wymaganiami norm ISO serii 9000 dr Lesław Lisak Co to jest norma? Norma to dokument przyjęty na zasadzie konsensu i zatwierdzony do powszechnego stosowania przez upoważnioną

Bardziej szczegółowo

Zmiany i nowe wymagania w normie ISO 9001:2008

Zmiany i nowe wymagania w normie ISO 9001:2008 FORUM WYMIANY DOŚWIADCZEŃ DLA KONSULTANTÓW 19-20 listopada 2007r. Zmiany i nowe wymagania w normie ISO 9001:2008 Grzegorz Grabka Dyrektor Działu Certyfikacji Systemów, Auditor Senior TÜV CERT 1 Zmiany

Bardziej szczegółowo

KLIENCI KIENCI. Wprowadzenie normy ZADOWOLE NIE WYRÓB. Pomiary analiza i doskonalenie. Odpowiedzialnoś ć kierownictwa. Zarządzanie zasobami

KLIENCI KIENCI. Wprowadzenie normy ZADOWOLE NIE WYRÓB. Pomiary analiza i doskonalenie. Odpowiedzialnoś ć kierownictwa. Zarządzanie zasobami SYSTEM ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ ISO Jakość samą w sobie trudno jest zdefiniować, tak naprawdę pod tym pojęciem kryje się wszystko to co ma związek z pewnymi cechami - wyrobu lub usługi - mającymi wpływ na

Bardziej szczegółowo

SYSTEMY ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ WEDŁUG

SYSTEMY ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ WEDŁUG Wykład 10. SYSTEMY ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ WEDŁUG NORM ISO 9000 1 1. Rodzina norm ISO 9000: Normy ISO 9000 są od 1987r., a trzecia rodzina norm ISO 9000 z 2000 r. (doskonalona w kolejnych latach) składa się

Bardziej szczegółowo

Przewodnik ISO 9000. Materiały informacyjne nt. wdrażania systemu zarządzania jakością wg norm ISO serii 9000 : 2000

Przewodnik ISO 9000. Materiały informacyjne nt. wdrażania systemu zarządzania jakością wg norm ISO serii 9000 : 2000 Przewodnik ISO 9000 Materiały informacyjne nt. wdrażania systemu zarządzania jakością wg norm ISO serii 9000 : 2000 Opracowano w ramach zamówienia Ministerstwa Gospodarki i Pracy Wydanie II uzupełnione,

Bardziej szczegółowo

Procedura auditów wewnętrznych i działań korygujących

Procedura auditów wewnętrznych i działań korygujących 1/14 TYTUŁ PROCEURY Opracował: Zatwierdził: Pełnomocnik ds. SZJ Mariusz Oliwa 18 marca 2010r.... podpis Starosta Bolesławiecki Cezary Przybylski... podpis PROCEURA OBOWIĄZUJE O NIA: 25 czerwca 2010r. 18

Bardziej szczegółowo

Wymagania wobec dostawców: jakościowe, środowiskowe, bhp i etyczne

Wymagania wobec dostawców: jakościowe, środowiskowe, bhp i etyczne VI Konferencja nt. systemów zarządzania w energetyce Nowe Czarnowo Świnoujście, 21-23 X 2008 Wymagania wobec dostawców: jakościowe, środowiskowe, bhp i etyczne Grzegorz Ścibisz Łańcuch dostaw DOSTAWCA

Bardziej szczegółowo

Zmiany wymagań normy ISO 14001

Zmiany wymagań normy ISO 14001 Zmiany wymagań normy ISO 14001 Międzynarodowa Organizacja Normalizacyjna (ISO) opublikowała 15 listopada br. zweryfikowane i poprawione wersje norm ISO 14001 i ISO 14004. Od tego dnia są one wersjami obowiązującymi.

Bardziej szczegółowo

ZINTEGROWANY SYSTEM ZARZĄDZANIA DOKUMENT NADZOROWANY W WERSJI ELEKTRONICZNEJ Wydanie 07 Urząd Miasta Płocka. Księga środowiskowa

ZINTEGROWANY SYSTEM ZARZĄDZANIA DOKUMENT NADZOROWANY W WERSJI ELEKTRONICZNEJ Wydanie 07 Urząd Miasta Płocka. Księga środowiskowa Strona 1 1. Księga Środowiskowa Księga Środowiskowa to podstawowy dokument opisujący strukturę i funkcjonowanie wdrożonego w Urzędzie Systemu Zarządzania Środowiskowego zgodnego z wymaganiami normy PN-EN

Bardziej szczegółowo

Zmiany w standardzie ISO dr inż. Ilona Błaszczyk Politechnika Łódzka

Zmiany w standardzie ISO dr inż. Ilona Błaszczyk Politechnika Łódzka Zmiany w standardzie ISO 9001 dr inż. Ilona Błaszczyk Politechnika Łódzka 1 W prezentacji przedstawiono zmiany w normie ISO 9001 w oparciu o projekt komitetu. 2 3 4 5 6 Zmiany w zakresie terminów używanych

Bardziej szczegółowo

Akredytacja laboratoriów wg PN-EN ISO/IEC 17025:2005

Akredytacja laboratoriów wg PN-EN ISO/IEC 17025:2005 Akredytacja laboratoriów wg PN-EN ISO/IEC 17025:2005 Marek Misztal ENERGOPOMIAR Sp. z o.o. Biuro Systemów Zarządzania i Ocen Nowe Brzesko, 26 września 2006 r. Czy systemy zarządzania są nadal dobrowolne?

Bardziej szczegółowo

Systemy zarządzania jakością w ochronie radiologicznej

Systemy zarządzania jakością w ochronie radiologicznej DOZYMETRIA Systemy zarządzania jakością w ochronie radiologicznej Jakub Ośko System zarządzania jakością zespół systematycznie planowanych i wykonywanych działań, koniecznych dla wystarczającego zapewnienia,

Bardziej szczegółowo

Powody wdraŝania i korzyści z funkcjonowania Systemu Zarządzania Jakością wg ISO 9001. Mariola Witek

Powody wdraŝania i korzyści z funkcjonowania Systemu Zarządzania Jakością wg ISO 9001. Mariola Witek Powody wdraŝania i korzyści z funkcjonowania Systemu Zarządzania Jakością wg ISO 9001 Mariola Witek Przedmiot wykładu 1.Rozwój systemów zarządzania jakością (SZJ) 2.Potrzeba posiadania formalnych SZJ 3.Korzyści

Bardziej szczegółowo

Zarządzenie Nr 119/2008 Burmistrza Miasta Czeladź. z dnia 29 maja 2008r

Zarządzenie Nr 119/2008 Burmistrza Miasta Czeladź. z dnia 29 maja 2008r Zarządzenie Nr 119/2008 w sprawie : wprowadzenia procedury Działań Korygujących i Zapobiegawczych w Urzędzie Miasta Czeladź Na podstawie art. 31 oraz art. 33 ust.1, 3 i 5 ustawy z dnia 8 marca 1990r. o

Bardziej szczegółowo

Budowanie skutecznych systemów zarządzania opartych na normach ISO

Budowanie skutecznych systemów zarządzania opartych na normach ISO UKatalog Szkoleń: Budowanie skutecznych systemów zarządzania opartych na normach ISO UBlok I Podejście procesowe: Zarządzanie procesowe (2 dni) Definicje procesu, zarządzanie procesami, podział i identyfikowanie

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA DLA ZAKŁADOWEJ KONTROLI PRODUKCJI

WYMAGANIA DLA ZAKŁADOWEJ KONTROLI PRODUKCJI Instytut Odlewnictwa Biuro Certyfikacji i Normalizacji u l. Z a k o p i a ń s k a 7 3 30-418 Kraków, Polska tel. +48 (12) 26 18 442 fax. +48 (12) 26 60 870 bcw@iod.krakow.pl w w w.i o d.k r ak ow. p l

Bardziej szczegółowo

Szkolenie Stowarzyszenia Polskie Forum ISO 14000 Zmiany w normie ISO 14001 i ich konsekwencje dla organizacji Warszawa, 16.04.2015

Szkolenie Stowarzyszenia Polskie Forum ISO 14000 Zmiany w normie ISO 14001 i ich konsekwencje dla organizacji Warszawa, 16.04.2015 Wykorzystanie elementów systemu EMAS w SZŚ według ISO 14001:2015 dr hab. inż. Alina Matuszak-Flejszman, prof. nadzw. UEP Agenda Elementy SZŚ według EMAS (Rozporządzenie UE 1221/2009) i odpowiadające im

Bardziej szczegółowo

System Zarządzania Jakością ISO 9001:2008

System Zarządzania Jakością ISO 9001:2008 System Zarządzania Jakością ISO 9001:2008 Każda firma ma w sobie wielką zdolność działania. Kierownictwo musi tylko znaleźć sposób, by ten potencjał wykorzystać w dojściu do postawionego przed firmą celu

Bardziej szczegółowo

ISO 14000 w przedsiębiorstwie

ISO 14000 w przedsiębiorstwie ISO 14000 w przedsiębiorstwie Rodzina norm ISO 14000 TC 207 ZARZADZANIE ŚRODOWISKOWE SC1 System zarządzania środowiskowego SC2 Audity środowiskowe SC3 Ekoetykietowanie SC4 Ocena wyników ekologicznych SC5

Bardziej szczegółowo

14. Sprawdzanie funkcjonowania systemu zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy

14. Sprawdzanie funkcjonowania systemu zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy 14. Sprawdzanie funkcjonowania systemu zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy 14.1. Co to jest monitorowanie bezpieczeństwa i higieny pracy? Funkcjonowanie systemu zarządzania bezpieczeństwem i higieną

Bardziej szczegółowo

Księga Zintegrowanego Systemu Zarządzania ODPOWIEDZIALNOŚĆ KIEROWNICTWA

Księga Zintegrowanego Systemu Zarządzania ODPOWIEDZIALNOŚĆ KIEROWNICTWA Strona: 1 z 6 1. Zaangażowanie kierownictwa Najwyższe kierownictwo SZPZLO Warszawa Ochota przejęło pełną odpowiedzialność za rozwój i ciągłe doskonalenie ustanowionego i wdrożonego zintegrowanego systemu

Bardziej szczegółowo

Korzyści wynikające z wdrożenia systemu zarządzania jakością w usługach medycznych.

Korzyści wynikające z wdrożenia systemu zarządzania jakością w usługach medycznych. Norma PN-EN ISO 9001:2009 System Zarządzania Jakością w usługach medycznych Korzyści wynikające z wdrożenia systemu zarządzania jakością w usługach medycznych. www.isomed.pl Grzegorz Dobrakowski Uwarunkowania

Bardziej szczegółowo

SYSTEMY ZARZĄDZANIA ŚRODOWISKOWEGO

SYSTEMY ZARZĄDZANIA ŚRODOWISKOWEGO Auditor wewnętrzny Systemu Zarządzania Środowiskowego 26 27.11.2012 Szczecin SYSTEMY ZARZĄDZANIA ŚRODOWISKOWEGO 1 Co to jest System Zarządzania Środowiskowego (SZŚ)? 2 Zarządzanie: - sposób realizacji

Bardziej szczegółowo

KSIĘGA JAKOŚCI POMIARY, ANALIZA I DOSKONALENIE

KSIĘGA JAKOŚCI POMIARY, ANALIZA I DOSKONALENIE Wydanie: 4 z dnia 09.06.2009r zmiana: 0 Strona 1 z 13 8.1 Postanowienia ogólne W Szpitalu Miejskim w Elblągu zostały zaplanowane i wdroŝone procesy monitorowania i pomiarów oraz analizy danych i doskonalenia

Bardziej szczegółowo

DCT/ISO/SC/1.01 Księga Jakości DCT Gdańsk S.A. Informacja dla Klientów 2014-04-29

DCT/ISO/SC/1.01 Księga Jakości DCT Gdańsk S.A. Informacja dla Klientów 2014-04-29 DCT/ISO/SC/1.01 Księga Jakości DCT Gdańsk S.A. Informacja dla Klientów 2014-04-29 2 ELEMENTY KSIĘGI JAKOŚCI 1. Terminologia 2. Informacja o Firmie 3. Podejście procesowe 4. Zakres Systemu Zarządzania Jakością

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie jakością. Wprowadzenie Definicje pojęć Normy ISO serii 9000 Zmiany w normach ISO serii 9000 w 2000 r. Grupa ANTARES

Zarządzanie jakością. Wprowadzenie Definicje pojęć Normy ISO serii 9000 Zmiany w normach ISO serii 9000 w 2000 r. Grupa ANTARES Zarządzanie jakością Wprowadzenie Definicje pojęć Normy ISO serii 9000 Zmiany w normach ISO serii 9000 w 2000 r. CEL: Zarządzania jakością w prowadzeniu projektów informatycznych, w oparciu o wymagania

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA CERTYFIKACJI

KRYTERIA CERTYFIKACJI KRYTERIA CERTYFIKACJI ZGODNIE Z WYMAGANIAMI AQAP 2110, AQAP 2120, AQAP 2130, AQAP 2105, AQAP 2210 SPIS TREŚCI Rozdział 1 Polityka dotycząca stosowania AQAP w organizacji Str. 3 Rozdział 2 Wymagania dotyczące

Bardziej szczegółowo

Etapy wdraŝania Systemu Zarządzania Jakością zgodnego z ISO 9001:2008

Etapy wdraŝania Systemu Zarządzania Jakością zgodnego z ISO 9001:2008 1 2 Etapy wdraŝania Systemu Zarządzania Jakością zgodnego z ISO 9001:2008 Etapy wdraŝania Systemu Zarządzania Jakością zgodnego z ISO 9001:2008 3 Agenda 4 Jaki powinien być System Zarządzania wg norm serii

Bardziej szczegółowo

DCT/ISO/SC/1.01 Księga Jakości DCT Gdańsk S.A. Informacja dla Klientów 2015-04-27

DCT/ISO/SC/1.01 Księga Jakości DCT Gdańsk S.A. Informacja dla Klientów 2015-04-27 DCT/ISO/SC/1.01 Księga Jakości DCT Gdańsk S.A. Informacja dla Klientów 2015-04-27 2 ELEMENTY KSIĘGI JAKOŚCI 1. Terminologia 2. Informacja o Firmie 3. Podejście procesowe 4. Zakres Systemu Zarządzania Jakością

Bardziej szczegółowo

V Ogólnopolska Konferencja nt. Systemów Zarządzania w Energetyce. Forum ISO 14000 INEM Polska. Polskie Forum ISO 14000 INEM Polska

V Ogólnopolska Konferencja nt. Systemów Zarządzania w Energetyce. Forum ISO 14000 INEM Polska. Polskie Forum ISO 14000 INEM Polska Forum ISO 14000 INEM Polska Polskie Forum ISO 14000 INEM Polska Wymagania norm: ISO 9001, ISO 14001 oraz PN-N-18001 dotyczące dostawców i podwykonawców. Szczyrk, 24 27. 09. 2006r. Maciej Kostrzanowski

Bardziej szczegółowo

Charakterystyka systemu zarządzania jakością zgodnego z wymaganiami normy ISO serii 9000

Charakterystyka systemu zarządzania jakością zgodnego z wymaganiami normy ISO serii 9000 Charakterystyka systemu zarządzania jakością zgodnego z wymaganiami normy ISO serii 9000 Normy ISO serii 9000 Zostały uznane za podstawę wyznaczania standardów zarządzania jakością Opublikowane po raz

Bardziej szczegółowo

Historia norm ISO serii 9000

Historia norm ISO serii 9000 Historia norm ISO serii 9000 15.XII.2000 Nowelizacja norm ISO serii 9000 1996 Normy PN-ISO serii 9000 1994 Aktualizacja norm ISO serii 9000 1993 Normy PN-EN serii 29000 1987 Normy ISO serii 9000 1979 Brytyjska

Bardziej szczegółowo

ZAKŁADOWA ADOWA KONTROLA PRODUKCJI W ŚWIETLE WYMAGAŃ CPR

ZAKŁADOWA ADOWA KONTROLA PRODUKCJI W ŚWIETLE WYMAGAŃ CPR ZAKŁADOWA ADOWA KONTROLA PRODUKCJI W ŚWIETLE WYMAGAŃ CPR Alicja Papier Warszawa, kwiecień 2014 Wprowadzanie wyrobów w budowlanych wg CPR Wszystkie podmioty gospodarcze w łańcuchu dostaw i dystrybucji powinny

Bardziej szczegółowo

URZĄD MIEJSKI W GOSTYNIU PREZENTACJA SYSTEMU PN EN ISO 9001:2001 KSIĘGA JAKOŚCI ELEMENTY SYSTEMU ZARZĄDZANIA JAKOŚCI DOKUMENTACJA SYSTEMU

URZĄD MIEJSKI W GOSTYNIU PREZENTACJA SYSTEMU PN EN ISO 9001:2001 KSIĘGA JAKOŚCI ELEMENTY SYSTEMU ZARZĄDZANIA JAKOŚCI DOKUMENTACJA SYSTEMU 1 URZĄD MIEJSKI W GOSTYNIU PREZENTACJA SYSTEMU PN EN ISO 9001:2001 ELEMENTY SYSTEMU ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ STRUKTURA ORGANIZACYJNA PODZIAŁ ODPOWIEDZIALNOŚCI I UPRAWNIEŃ PROCESY ZASOBY UMOŻLIWIAJĄCE WDROŻENIA

Bardziej szczegółowo

TÜVRheinland Polska. Niezgodności w dokumentowaniu systemów zarządzania bezpieczeństwem

TÜVRheinland Polska. Niezgodności w dokumentowaniu systemów zarządzania bezpieczeństwem TÜVRheinland Polska Niezgodności w dokumentowaniu systemów zarządzania bezpieczeństwem żywności HACCP, BRC, IFS, ISO 22000 podsumowanie doświadczeń wdrożeniowych i auditorskich mgr inż. Zbigniew Oczadły

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie Jakością. System jakości jako narzędzie zarządzania przedsiębiorstwem. Dr Mariusz Maciejczak

Zarządzanie Jakością. System jakości jako narzędzie zarządzania przedsiębiorstwem. Dr Mariusz Maciejczak Zarządzanie Jakością System jakości jako narzędzie zarządzania przedsiębiorstwem Dr Mariusz Maciejczak SYSTEM System to zespół powiązanych ze sobą elementów, które stanowią pewną całość. Istotną cechą

Bardziej szczegółowo

Zarządzenie Nr 14/2009 Burmistrza Miasta Czeladź. z dnia 28 stycznia 2009. w sprawie: wprowadzenia procedury nadzoru nad dokumentami i zapisami.

Zarządzenie Nr 14/2009 Burmistrza Miasta Czeladź. z dnia 28 stycznia 2009. w sprawie: wprowadzenia procedury nadzoru nad dokumentami i zapisami. Zarządzenie Nr 14/2009 Burmistrza Miasta Czeladź z dnia 28 stycznia 2009 w sprawie: wprowadzenia procedury nadzoru nad dokumentami i zapisami. Na podstawie art. 31 oraz art. 33 ust.1, 3 i 5 ustawy z dnia

Bardziej szczegółowo

NS-01 Procedura auditów wewnętrznych systemu zarządzania jakością

NS-01 Procedura auditów wewnętrznych systemu zarządzania jakością Załącznik nr 1 do zarządzenia Burmistrza Miasta Środa Wielkopolska Nr 19/2010 z dnia 22 lutego 2010 r. NS-01 Procedura auditów wewnętrznych systemu zarządzania jakością 1. Cel procedury Celem procedury

Bardziej szczegółowo

Instytut Spawalnictwa w Gliwicach Ośrodek Certyfikacji

Instytut Spawalnictwa w Gliwicach Ośrodek Certyfikacji 1 Wymagania ogólne Wytwórca powinien ustanowić, dokumentować i utrzymywać system ZKP, aby zapewnić, że wyroby wprowadzone na rynek są zgodne z określoną i przedstawioną charakterystyką. System ZKP powinien

Bardziej szczegółowo

ANALIZA WYMAGAŃ NORMY ISO 9001:2000 (PN-EN ISO 9001:2001)

ANALIZA WYMAGAŃ NORMY ISO 9001:2000 (PN-EN ISO 9001:2001) ANALIZA WYMAGAŃ NORMY ISO 9001:2000 (PN-EN ISO 9001:2001) dr Janusz Zymonik (prezentacja zmodyfikowana na podstawie materiałów seminaryjnych Krzysztofa Tomasza Trzcińskiego) Instytut Organizacji i Zarządzania

Bardziej szczegółowo

Jakub Wierciak Zagadnienia jakości i niezawodności w projektowaniu. Zarządzanie procesami

Jakub Wierciak Zagadnienia jakości i niezawodności w projektowaniu. Zarządzanie procesami Jakub Wierciak Zagadnienia jakości i niezawodności w projektowaniu Zarządzanie procesami Polityka jakości (ISO 9000:2000) Polityka jakości - ogół zamierzeń i ukierunkowanie organizacji, dotyczące jakości

Bardziej szczegółowo

DCT/ISO/SC/1.02 Podręcznika Zintegrowanego Systemu Zarządzania w DCT Gdańsk S.A. Informacja dla Klientów 2016-04-08

DCT/ISO/SC/1.02 Podręcznika Zintegrowanego Systemu Zarządzania w DCT Gdańsk S.A. Informacja dla Klientów 2016-04-08 DCT/ISO/SC/1.02 Podręcznika Zintegrowanego Systemu Zarządzania w DCT Gdańsk S.A. Informacja dla Klientów 2016-04-08 2 ELEMENTY KSIĘGI JAKOŚCI 1. Terminologia 2. Informacja o Firmie 3. Podejście procesowe

Bardziej szczegółowo

System Zarządzania Energią według wymagań normy ISO 50001

System Zarządzania Energią według wymagań normy ISO 50001 System Zarządzania Energią według wymagań normy ISO 50001 Informacje ogólne ISO 50001 to standard umożliwiający ustanowienie systemu i procesów niezbędnych do osiągnięcia poprawy efektywności energetycznej.

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA JAKOŚCIOWE DLA DOSTAWCÓW DO PRODUKCJI WYROBÓW LOTNICZYCH

WYMAGANIA JAKOŚCIOWE DLA DOSTAWCÓW DO PRODUKCJI WYROBÓW LOTNICZYCH 1 TWORZYWA SZTUCZNE PZL MIELEC Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością Spółka ul. Wojska Polskiego 3 Osoba do kontaktów: 3-300 Mielec Grzegorz Mucha Telefon: +48 17 788 4100; Fax: +48 17 788 78 00 tel.

Bardziej szczegółowo

Jakub Wierciak Zagadnienia jakości i niezawodności w projektowaniu. Zarządzanie jakością wg norm serii ISO 9000:2000 cz. 2 - realizacja wyrobu

Jakub Wierciak Zagadnienia jakości i niezawodności w projektowaniu. Zarządzanie jakością wg norm serii ISO 9000:2000 cz. 2 - realizacja wyrobu Jakub Wierciak Zagadnienia jakości i niezawodności w projektowaniu Zarządzanie jakością wg norm serii ISO 9000:2000 cz. 2 - realizacja wyrobu Procesowy model zarządzania jakością (ISO 9001:2000) K L I

Bardziej szczegółowo

Dobre praktyki integracji systemów zarządzania w administracji rządowej, na przykładzie Ministerstwa Gospodarki. Warszawa, 25 lutego 2015 r.

Dobre praktyki integracji systemów zarządzania w administracji rządowej, na przykładzie Ministerstwa Gospodarki. Warszawa, 25 lutego 2015 r. Dobre praktyki integracji systemów zarządzania w administracji rządowej, na przykładzie Ministerstwa Gospodarki Warszawa, 25 lutego 2015 r. 2 W celu zapewnienia, jak również ciągłego doskonalenia jakości,

Bardziej szczegółowo

Przegląd systemu zarządzania jakością

Przegląd systemu zarządzania jakością LOGO Nazwa i adres FIRMY PROCEDURA Systemowa P01.01 wyd. [data wydania] str. 1 / stron 5 ilość załączników: 4 Tytuł: Przegląd systemu zarządzania jakością egz. nr:... Spis treści 1. Cel... 2 2. Przedmiot

Bardziej szczegółowo

Zakład Certyfikacji 03-042 Warszawa, ul. Kupiecka 4 Sekcja Ceramiki i Szkła ul. Postępu 9 02-676 Warszawa PROGRAM CERTYFIKACJI

Zakład Certyfikacji 03-042 Warszawa, ul. Kupiecka 4 Sekcja Ceramiki i Szkła ul. Postępu 9 02-676 Warszawa PROGRAM CERTYFIKACJI Zakład Certyfikacji 03-042 Warszawa, ul. Kupiecka 4 Sekcja Ceramiki i Szkła ul. Postępu 9 02-676 Warszawa PC-04 PROGRAM CERTYFIKACJA ZGODNOŚCI WYROBU Z KRYTERIAMI TECHNICZNYMI certyfikacja dobrowolna Warszawa,

Bardziej szczegółowo

RAPORT Z AUDITU NADZORU

RAPORT Z AUDITU NADZORU Klient - Nazwa Organizacji INFORMACJE PODSTAWOWE PZM WIMET ZBIGNIEW WIŚNIEWSKI SP. J. Adres 05-420 Józefów, ul. Krucza 2 Oddziały objęte zakresem certyfikacji 05-420 Józefów, ul. Krucza 2 Telefon 48 (22)

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie bezpieczeństwem i higieną pracy

Zarządzanie bezpieczeństwem i higieną pracy Ewa Górska Zarządzanie bezpieczeństwem i higieną pracy EWOLUCJA POGLĄDÓW NA ZAGADNIENIA BEZPIECZEŃSTWA PRACY Hand from root of finger to fingertip Hand frim wist to fingertip Arm from elbow to fingertip

Bardziej szczegółowo

Certyfikacja systemu zarządzania jakością w laboratorium

Certyfikacja systemu zarządzania jakością w laboratorium INSTYTUT MATERIAŁÓW BUDOWLANYCH I TECHNOLOGII BETONU STANDARD CERTYFIKACJI SQ-2010/LB-001 Certyfikacja systemu zarządzania jakością w laboratorium Copyright by IMBiTB Wszelkie prawa autorskie zastrzeżone

Bardziej szczegółowo

Program certyfikacji systemów zarządzania

Program certyfikacji systemów zarządzania Program certyfikacji InterCert prowadzi certyfikację systemów w oparciu o procedurę certyfikacji Systemów Zarządzania. Certyfikacja w przedsiębiorstwach obejmuje następujące etapy: Kontakt z klientem (przygotowanie

Bardziej szczegółowo

EUROPEJSKI.* * NARODOWA STRATEGIA SPÓJNOŚCI FUNDUSZ SPOŁECZNY * **

EUROPEJSKI.* * NARODOWA STRATEGIA SPÓJNOŚCI FUNDUSZ SPOŁECZNY * ** 1 * 1 UNZA EUROPEJSKA KAPITAŁ LUDZKI.* * FUNDUSZ SPOŁECZNY * ** administracji samorządowej", Poddziałanie 5.2.1 Modernizacja zarządzania w administracji samorządowej" W PIHZ l.dane Klienta: RAPORT Z AUDITU

Bardziej szczegółowo

Normalizacja dla bezpieczeństwa informacyjnego

Normalizacja dla bezpieczeństwa informacyjnego Normalizacja dla bezpieczeństwa informacyjnego J. Krawiec, G. Ożarek Kwiecień, 2010 Plan wystąpienia Ogólny model bezpieczeństwa Jak należy przygotować organizację do wdrożenia systemu zarządzania bezpieczeństwem

Bardziej szczegółowo

KSIĘGA JAKOŚCI 8 POMIARY, ANALIZA I DOSKONALENIE. Państwowa WyŜsza Szkoła Zawodowa w Elblągu. 8.1 Zadowolenie klienta

KSIĘGA JAKOŚCI 8 POMIARY, ANALIZA I DOSKONALENIE. Państwowa WyŜsza Szkoła Zawodowa w Elblągu. 8.1 Zadowolenie klienta /6 Obowiązuje od grudnia 2006 r. POMIARY, ANALIZA I DOSKONALENIE. Zadowolenie klienta Jednym z istotnych sposobów oceny funkcjonowania systemu zarządzania jakością i realizacji celów dotyczących jakości

Bardziej szczegółowo

Metodologia weryfikacji wymagań IRIS w obszarze Projektowania i Rozwoju w teorii i praktyce. Szymon Wapienik TUV NORD Polska

Metodologia weryfikacji wymagań IRIS w obszarze Projektowania i Rozwoju w teorii i praktyce. Szymon Wapienik TUV NORD Polska Metodologia weryfikacji wymagań IRIS w obszarze Projektowania i Rozwoju w teorii i praktyce Szymon Wapienik TUV NORD Polska WARSZTATY SIRTS Metodologia weryfikacji wymagań IRIS Warszawa 25 listopada 2009r.

Bardziej szczegółowo

poprawy konkurencyjności

poprawy konkurencyjności Wdrażanie anie i doskonalenie systemów w zarządzania szansą poprawy konkurencyjności ci organizacji Andrzej Borcz "Przy istniejącej konkurencji firmy, które nie potrafią tworzyć i wcielać w życie doskonałej

Bardziej szczegółowo

Urząd Miasta i Gminy w Skokach KSIĘGA JAKOŚCI DLA SYSTEMU ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ ZGODNEGO Z NORMĄ PN-EN ISO 9001:2009. Skoki, 12 kwietnia 2010 r.

Urząd Miasta i Gminy w Skokach KSIĘGA JAKOŚCI DLA SYSTEMU ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ ZGODNEGO Z NORMĄ PN-EN ISO 9001:2009. Skoki, 12 kwietnia 2010 r. Urząd Miasta i Gminy w Skokach KSIĘGA JAKOŚCI DLA SYSTEMU ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ ZGODNEGO Z NORMĄ PN-EN ISO 9001:2009 Skoki, 12 kwietnia 2010 r. Spis treści: 1. DANE ADRESOWE URZĘDU...3 2. CHARAKTERYSTYKA

Bardziej szczegółowo

Matryca efektów kształcenia dla programu studiów podyplomowych ZARZĄDZANIE I SYSTEMY ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ

Matryca efektów kształcenia dla programu studiów podyplomowych ZARZĄDZANIE I SYSTEMY ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ Podstawy firmą Marketingowe aspekty jakością Podstawy prawa gospodarczego w SZJ Zarządzanie Jakością (TQM) Zarządzanie logistyczne w SZJ Wymagania norm ISO serii 9000 Dokumentacja w SZJ Metody i Techniki

Bardziej szczegółowo

KSIĘGA JAKOŚCI 8. POMIARY, ANALIZA, DOSKONALENIE

KSIĘGA JAKOŚCI 8. POMIARY, ANALIZA, DOSKONALENIE 1/5. 2/5..1. Postanowienia ogólne. Urząd Miejski planuje i wdraża działania dotyczące pomiarów i monitorowania kierując się potrzebami Klientów oraz zapewnieniem poprawnego działania Systemu Zarządzania

Bardziej szczegółowo

Procedura PSZ 4.11_4.12 DZIAŁANIA KORYGUJĄCE I ZAPOBIEGAWCZE

Procedura PSZ 4.11_4.12 DZIAŁANIA KORYGUJĄCE I ZAPOBIEGAWCZE ZACHODNIOPOMORSKI UNIWERSYTET TECHNOLOGICZNY w SZCZECINIE SYSTEM ZARZĄDZANIA ZESPOŁEM LABORATORIÓW BADAWCZYCH (SZZLB) Zgodny z wymaganiami PN-EN ISO/IEC 17025:2005 Procedura PSZ 4.11_4.12 DZIAŁANIA KORYGUJĄCE

Bardziej szczegółowo

Darmowy fragment www.bezkartek.pl

Darmowy fragment www.bezkartek.pl Wszelkie prawa zastrzeżone. Rozpowszechnianie całości lub fragmentów niniejszej publikacji w jakiejkolwiek postaci bez zgody wydawcy zabronione. Autor oraz wydawca dołożyli wszelkich starań aby zawarte

Bardziej szczegółowo

TÜV Rheinland Polska Sp. z o.o. Nasza wiedza, Twoje bezpieczeństwo

TÜV Rheinland Polska Sp. z o.o. Nasza wiedza, Twoje bezpieczeństwo TÜV Rheinland Polska Sp. z o.o. Nasza wiedza, Twoje bezpieczeństwo Stosowanie wymagań norm serii ISO 3834 w procesie zapewnienia jakości wyrobów spawanych Mariusz Piękniewski Kierownik Sekcji Spawalnictwa

Bardziej szczegółowo

Co się zmieni w nowej wersji normy ISO 9001

Co się zmieni w nowej wersji normy ISO 9001 TÜV Rheinland Polska Co się zmieni w nowej wersji normy ISO 9001 Podsumowanie zmian www.tuv.pl Aktualizacja normy ISO 9001:2015 Publikacja nowej wersji normy ISO 9001:2015 jest oczekiwana we wrześniu 2015

Bardziej szczegółowo

Doświadczenia w wdrażaniu systemu zarządzania bezpieczeństwem informacji zgodnego z normą ISO 27001

Doświadczenia w wdrażaniu systemu zarządzania bezpieczeństwem informacji zgodnego z normą ISO 27001 Doświadczenia w wdrażaniu systemu zarządzania bezpieczeństwem informacji zgodnego z normą ISO 27001 na przykładzie Urzędu Miejskiego w Bielsku-Białej Gliwice, dn. 13.03.2014r. System Zarządzania Bezpieczeństwem

Bardziej szczegółowo

Zmiany w normie ISO 14001 i ich konsekwencje dla organizacji Warszawa, 2015-04-16

Zmiany w normie ISO 14001 i ich konsekwencje dla organizacji Warszawa, 2015-04-16 Zmiany w istniejących systemach zarządzania środowiskowego zbudowanych wg normy ISO 14001:2004, wynikające z nowego wydania ISO 14001 (wybrane przykłady) Grzegorz Ścibisz Warszawa, 16. kwietnia 2015 Niniejsza

Bardziej szczegółowo

5. Planowanie działań w systemie zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy

5. Planowanie działań w systemie zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy 5. Planowanie działań w systemie zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy 5.1. Jakie znaczenie ma planowanie działań w systemie zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy? Planowanie jest ważnym elementem

Bardziej szczegółowo

Rektora Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Koninie z dnia 9 listopada 2011 roku

Rektora Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Koninie z dnia 9 listopada 2011 roku ZARZĄDZENIE Nr 84/2011 Rektora Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Koninie z dnia 9 listopada 2011 roku zmieniające zasady organizacji studiów podyplomowych Zarządzanie jakością Na podstawie 7 Regulaminu

Bardziej szczegółowo

PLAN DZIAŁANIA KT 270. ds. Zarządzania Środowiskowego

PLAN DZIAŁANIA KT 270. ds. Zarządzania Środowiskowego Strona 2 PLAN DZIAŁANIA KT 270 ds. Zarządzania Środowiskowego STRESZCZENIE Komitet Techniczny ds. Zarządzania Środowiskowego został powołany 27.02.1997 r. w ramach Polskiego Komitetu Normalizacyjnego.

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie jakością, środowiskiem oraz bezpieczeństwem w praktyce gospodarczej. Maciej Urbaniak.

Zarządzanie jakością, środowiskiem oraz bezpieczeństwem w praktyce gospodarczej. Maciej Urbaniak. Zarządzanie jakością, środowiskiem oraz bezpieczeństwem w praktyce gospodarczej. Maciej Urbaniak. Książka stanowi szerokie kompendium wiedzy z zakresu systemów zarządzania. Stanowić ona może cenną pomoc

Bardziej szczegółowo

Wiarygodność wyniku a wymagania dotyczące nadzorowania wyposażenia pomiarowego. mgr inż. Piotr Lewandowski

Wiarygodność wyniku a wymagania dotyczące nadzorowania wyposażenia pomiarowego. mgr inż. Piotr Lewandowski Wiarygodność wyniku a wymagania dotyczące nadzorowania wyposażenia pomiarowego mgr inż. Piotr Lewandowski Terminy i definicje Przyrząd pomiarowy urządzenie służące do wykonywania pomiarów, użyte indywidualnie

Bardziej szczegółowo

Ośrodek Certyfikacji i Normalizacji KA - 07. INSTYTU CERAMIKI i MATERIAŁÓW BUDOWLANYCH. ODDZIAŁ SZKŁA i MATERIAŁÓW BUDOWLANYCH W KRAKOWIE KA - 07

Ośrodek Certyfikacji i Normalizacji KA - 07. INSTYTU CERAMIKI i MATERIAŁÓW BUDOWLANYCH. ODDZIAŁ SZKŁA i MATERIAŁÓW BUDOWLANYCH W KRAKOWIE KA - 07 INSTYTU CERAMIKI i MATERIAŁÓW BUDOWLANYCH ODDZIAŁ SZKŁA i MATERIAŁÓW BUDOWLANYCH W KRAKOWIE KA - 07 ZAKŁADOWA KONTROLA PRODUKCJI (ZKP) Wymagania dla producentów stosowane w procesach oceny i certyfikacji

Bardziej szczegółowo

Księga Zintegrowanego Systemu Zarządzania ZINTEGROWANY SYSTEM ZARZĄDZANIA

Księga Zintegrowanego Systemu Zarządzania ZINTEGROWANY SYSTEM ZARZĄDZANIA Strona: 1 z 5 1. Opis systemu zintegrowanego systemu zarządzania 1.1. Postanowienia ogólne i zakres obowiązywania W Samodzielnym Zespole Publicznych Zakładów Lecznictwa Otwartego Warszawa Ochota jest ustanowiony,

Bardziej szczegółowo

Omówienie podstawowych systemów zarządzania środowiskiem

Omówienie podstawowych systemów zarządzania środowiskiem Omówienie podstawowych systemów zarządzania środowiskiem Do najbardziej znanych systemów zarządzania środowiskiem należą: europejski EMAS światowy ISO 14000 Normy ISO serii 14000 1991 rok -Mędzynarodowa

Bardziej szczegółowo

Obszary sprawiające trudności w systemach zarządzania jakością według normy ISO 9001:2000

Obszary sprawiające trudności w systemach zarządzania jakością według normy ISO 9001:2000 Mariusz J. Ligarski, Joanna Krysztofiuk, Obszary sprawiające trudności w systemach zarządzania jakością według normy ISO 9001:2000, Problemy jakości, 2005, nr 10, s. 32-39. Mariusz J. Ligarski, Joanna

Bardziej szczegółowo

ZINTEGROWANY SYSTEM ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ

ZINTEGROWANY SYSTEM ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ Janusz Bronisław Berdowski EUROPEJSKA UCZELNIA INFORMATYCZNO-EKONOMICZNA W WARSZAWIE ZINTEGROWANY SYSTEM ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ Od jakości nie ma odwrotu, gdyż na rynku globalnym nie walczy się tylko ceną

Bardziej szczegółowo

PROCEDURA. Audit wewnętrzny

PROCEDURA. Audit wewnętrzny I. Cel działania Celem niniejszej procedury jest zapewnienie, że: 1) SZJ jest skutecznie nadzorowany oraz weryfikowany; 2) proces auditu wewnętrznego jest zaplanowany i wykonywany zgodnie z przyjętymi

Bardziej szczegółowo

ETAPY WDRAŻANIA SYSTEMÓW ZARZĄDZANIA ENERGIĄ

ETAPY WDRAŻANIA SYSTEMÓW ZARZĄDZANIA ENERGIĄ ETAPY WDRAŻANIA SYSTEMÓW ZARZĄDZANIA ENERGIĄ Standardowe etapy wdrażania systemu zarzadzania energią ETAP I: Przeprowadzenie przeglądu wstępnego zarządzania energią ETAP II: Opracowanie zakresu działań

Bardziej szczegółowo

Procedura Audity wewnętrzne Starostwa Powiatowego w Lublinie

Procedura Audity wewnętrzne Starostwa Powiatowego w Lublinie Załącznik Nr 1 do Zarządzenia Starosty Lubelskiego Nr 123/2014 z dnia 18 grudnia 2014 r. Zintegrowane działania na rzecz poprawy jakości zarządzania w Starostwie Procedura Audity wewnętrzne Starostwa Powiatowego

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie procesami

Zarządzanie procesami Charakter organizacji Zarządzanie procesami Modele zarządzania procesami Organizacja nastawiona na ciągłe doskonalenie Organizacja nastawiona na jednorazowe zmiany innowacyjne Zarządzanie procesami 1 2012

Bardziej szczegółowo

PREZENTACJA 4. Interpretacja wymagań Normy PN-EN ISO 9001:2001. dr Janusz Zymonik

PREZENTACJA 4. Interpretacja wymagań Normy PN-EN ISO 9001:2001. dr Janusz Zymonik PREZENTACJA 4 Interpretacja wymagań Normy PN-EN ISO 9001:2001 dr Janusz Zymonik POLITECHNIKA WROCŁAWSKA Instytut Organizacji i Zarządzania Zakład Zarządzania Jakością janusz.zymonik@pwr.wroc.pl Tel. (071)320-28-64

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Przedmowa... 11. Rozdział I. Systemowe zarządzanie jakością... 15

Spis treści. Przedmowa... 11. Rozdział I. Systemowe zarządzanie jakością... 15 Przedmowa... 11 Rozdział I. Systemowe zarządzanie jakością... 15 1. Charakterystyka zarządzania jakością... 15 1.1. Zarządzanie a kierowanie... 15 1.2. Cel i obiekt zarządzania... 16 1.3. Definiowanie

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 1. System jakości w laboratorium oceny żywności

Ćwiczenie 1. System jakości w laboratorium oceny żywności Ćwiczenie 1. System jakości w laboratorium oceny żywności Powszechnie przyjmuje się, że każde laboratorium, które chce reprezentować wiarygodne dane musi wdrożyć odpowiednie procedury zapewnienia jakości.

Bardziej szczegółowo

INŻYNIERIA OPROGRAMOWANIA Jakość w projekcie informatycznym - normy

INŻYNIERIA OPROGRAMOWANIA Jakość w projekcie informatycznym - normy Wykład 5 (1) Jakość w projekcie informatycznym - normy ISO: Ogólne dot. jakości: ISO 8402 - terminologia ISO 9000 - wytyczne dotyczące wyboru modelu ISO 9001/3 - modele systemu jakości Dot. oprogramowania:

Bardziej szczegółowo

KSIĘGA JAKOŚCI SYSTEM ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ. 4.1 Wymagania ogólne i zakres obowiązywania systemu zarządzania jakością.

KSIĘGA JAKOŚCI SYSTEM ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ. 4.1 Wymagania ogólne i zakres obowiązywania systemu zarządzania jakością. Wydanie: 4 z dnia 09.06.2009r zmiana: 0 Strona 1 z 6 4.1 Wymagania ogólne i zakres obowiązywania systemu zarządzania jakością. W Szpitalu Miejskim w Elblągu został ustanowiony, udokumentowany, wdroŝony

Bardziej szczegółowo

Procedura PSZ 4.9 NADZOROWANIE NIEZGODNYCH Z WYMAGANIAMI BADAŃ

Procedura PSZ 4.9 NADZOROWANIE NIEZGODNYCH Z WYMAGANIAMI BADAŃ ZACHODNIOPOMORSKI UNIWERSYTET TECHNOLOGICZNY w SZCZECINIE SYSTEM ZARZĄDZANIA ZESPOŁEM LABORATORIÓW BADAWCZYCH (SZZLB) Zgodny z wymaganiami PN-EN ISO/IEC 17025:2005 Procedura PSZ 4.9 NADZOROWANIE NIEZGODNYCH

Bardziej szczegółowo

OFERTA Zespółu ds. Zapewnienia Jakości ZPBE ENERGOPOMIAR-ELEKTRYKA SP. Z O.O. GLIWICE

OFERTA Zespółu ds. Zapewnienia Jakości ZPBE ENERGOPOMIAR-ELEKTRYKA SP. Z O.O. GLIWICE OFERTA Zespółu ds. Zapewnienia Jakości ZPBE ENERGOPOMIAR-ELEKTRYKA SP. Z O.O. GLIWICE NASZA OFERTA Usługi w zakresie systemu zarządzania zgodnego z wymaganiami normy PN-EN ISO/IEC 17025:2005: - wdrażanie

Bardziej szczegółowo

SH-INFO SYSTEM SP. Z O.O.

SH-INFO SYSTEM SP. Z O.O. OFERTA FIRMY SH-INFO SYSTEM SP. Z O.O. UL. ARMII KRAJOWEJ 9A 41-506 CHORZÓW NA WDROśENIE NORMY JAKOŚCI ISO 9001:2000 CHORZÓW, 2008-06-20 1 :2000 SPIS TREŚCI: 1. KILKA SŁÓW O ISO... 3 2. DANE KONTAKTOWE

Bardziej szczegółowo

Zmiany w normie ISO 19011

Zmiany w normie ISO 19011 Zmiany w normie ISO 19011 Tomasz Kloze Polskie Centrum Badań i Certyfikacji S. A. Jak powstawała nowa ISO 19011 Styczeń 2007 początek formalnego procesu przeglądu normy ISO 19011 Sformułowanie podstawowych

Bardziej szczegółowo

Program certyfikacji

Program certyfikacji 1. Informacje wstępne Poniższy dokument na zadanie przedstawić wymagania zasady certyfikacji typu wyrobu wg programu 5 normy PN-EN ISO/IEC 17067. Niniejszy program obejmuje wyroby i dokumenty normatywne

Bardziej szczegółowo

Wyposażenie pomiarowe w przemyśle

Wyposażenie pomiarowe w przemyśle Wyposażenie pomiarowe w przemyśle RADWAG Wagi Elektroniczne Wyposażenie pomiarowe znajdujące się w jakiejkolwiek gałęzi przemysłu, podobnie jak w laboratoriach, podlega na różnym poziomie odpowiedniemu

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA Nr 12/2011 Rady Wydziału Społeczno-Technicznego Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Koninie z dnia 18 października 2011 r.

UCHWAŁA Nr 12/2011 Rady Wydziału Społeczno-Technicznego Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Koninie z dnia 18 października 2011 r. UCHWAŁA Nr 12/2011 Rady Wydziału Społeczno-Technicznego Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Koninie z dnia 18 października 2011 r. zmieniająca uchwałę w sprawie uchwalenia planów studiów podyplomowych

Bardziej szczegółowo

Pierwszy w Polsce System Zarządzania Energią (SZE) w oparciu o normę PN-EN ISO 50001 w Dzierżoniowie. Warszawa 8 maja 2013 r.

Pierwszy w Polsce System Zarządzania Energią (SZE) w oparciu o normę PN-EN ISO 50001 w Dzierżoniowie. Warszawa 8 maja 2013 r. Pierwszy w Polsce System Zarządzania Energią (SZE) w oparciu o normę PN-EN ISO 50001 w Dzierżoniowie Warszawa 8 maja 2013 r. Efektywne zarządzanie energią jest jednym z warunków krytycznych do osiągnięcia

Bardziej szczegółowo

Nadzór nad dostawcami wymagania standardu IRIS. Łukasz Paluch Warszawa 26 listopada 2009

Nadzór nad dostawcami wymagania standardu IRIS. Łukasz Paluch Warszawa 26 listopada 2009 wymagania standardu IRIS. Łukasz Paluch Warszawa 26 listopada 2009 Plan prezentacji - Wybór dostawców - Rodzaj i zakres kontroli dostawców - Rozwój dostawców - Procesy specjalne u dostawców 2 Nadzór nad

Bardziej szczegółowo

SYSTEM ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ PN-EN ISO 9001:2009 Procedura auditów wewnętrznych i działań korygujących PN EN ISO 9001:2009

SYSTEM ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ PN-EN ISO 9001:2009 Procedura auditów wewnętrznych i działań korygujących PN EN ISO 9001:2009 Procedura auditów wewnętrznych i działań Ps-02 0 PROEURA AUITÓW WEWNĘTRZNYH I ZIAŁAŃ KORYGUJĄYH PN EN ISO 9001:2009 - Procedura auditów wewnętrznych i działań Ps-02 1 Egzemplarz Nr 1/ Zmiany: Nr Zmiany

Bardziej szczegółowo

Normy środowiskowe w zarządzaniu firmą. dr Adam Jabłoński

Normy środowiskowe w zarządzaniu firmą. dr Adam Jabłoński 2012 Normy środowiskowe w zarządzaniu firmą dr Adam Jabłoński GENEZA POWSTANIA SYSTEMÓW ZARZĄDZANIA ŚRODOWISKOWEGO Konferencja w Rio de Janeiro 1992 r. 27 Zasad Zrównoważonego Rozwoju Karta Biznesu Zrównoważonego

Bardziej szczegółowo

FUNKCJA I ROLA SYSTEMÓW ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ W ORGANIZACJACH

FUNKCJA I ROLA SYSTEMÓW ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ W ORGANIZACJACH УДК 316 0 FUNKCJA I ROLA SYSTEMÓW ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ W ORGANIZACJACH JÓZEF OBER Niniejszy artykuł ma za zadanie przybliżyć czytelnikowi zagadnienia związane z zarządzeniem jakością oraz ukazać jakie

Bardziej szczegółowo