PLANOWANIE JAKOŚCI OPROGRAMOWANIA W ŚWIETLE MIĘDZYNARODOWYCH NORM SERII ISO. POZIOM ORGANIZACYJNY ORAZ WYROBU / PROJEKTU

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "PLANOWANIE JAKOŚCI OPROGRAMOWANIA W ŚWIETLE MIĘDZYNARODOWYCH NORM SERII ISO. POZIOM ORGANIZACYJNY ORAZ WYROBU / PROJEKTU"

Transkrypt

1 PLANOWANIE JAKOŚCI OPROGRAMOWANIA W ŚWIETLE MIĘDZYNARODOWYCH NORM SERII ISO. POZIOM ORGANIZACYJNY ORAZ WYROBU / PROJEKTU Karol Chrabański Wstęp W niniejszym artykule zdefiniowania wymagają jak się wydaje co najmniej następujące pojęcia : system zarządzania jakością to zbiór wzajemnie powiązanych lub wzajemnie oddziałujących elementów do kierowania organizacją i jej nadzorowania w odniesieniu do jakości jakość to stopień w jakim zbiór inherentnych właściwości spełnia wymagania, czyli potrzebę lub oczekiwanie, które zostało ustalone, przyjęte zwyczajowo lub jest obowiązkowe zarządzanie jakością to skoordynowane działania dotyczące kierowania organizacją i jej nadzorowania w odniesieniu do jakości. Kierowanie i nadzorowanie w odniesieniu do jakości zazwyczaj obejmuje ustanowienie polityki jakości i celów dotyczących jakości, planowania jakości, sterowania jakością, zapewnienie jakości planowanie jakości to część zarządzania jakością ukierunkowana na ustalenie celów dotyczących jakości i określająca procesy operacyjne i związane z nimi zasoby niezbędne do osiągnięcia celów dotyczących jakości. Ustanowienie planów jakości moŝe być częścią planowania jakości oprogramowanie to synonim określenia wyrób procesu programowania, czyli zbioru programów komputerowych, procedur, ewentualnie takŝe towarzyszących im dokumentów i danych PowyŜsze definicje przyjęto za normą PN-EN ISO 9000:2000 o nazwie Systemy zarządzania jakością. Podstawy i terminologia. Definicję oprogramowania przyjęto za ISO/IEC 90003:2004 Software engineering. Guidelines for the application of 9001:2000 to computer software. First edition

2 TEORETYCZNE PODSTAWY TWORZENIA SWO I STRATEGIE BUDOWY E-BIZNESU Międzynarodowe normy serii ISO W lutym 2004 roku pierwszy raz została wydana międzynarodowa norma ISO / IEC o następującym tytule ( w tłumaczeniu ) : InŜynieria oprogramowania- wytyczne stosowania normy ISO 9001:2000 do oprogramowania komputerowego. Wspomniana norma dostarcza organizacjom wskazówek dotyczących stosowania normy ISO 9001:2000 w zakresie nabywania, dostarczania, opracowywania i utrzymania oprogramowania komputerowego. Norma ta została opracowana przez Wspólną Komisję Techniczną ISO / IEC JTC 1, Technologie Informacyjne, Podkomisja S.C. 7, Projektowanie oprogramowania i systemów. Zastosowanie tej międzynarodowej normy jest właściwe dla oprogramowana będącego: 1. Elementem umowy handlowej z inną organizacją 2. Wyrobem dostępnym w danym sektorze rynku 3. Przeznaczonym do stosowania do wspomagania procesów organizacyjnych 4. Zainstalowanym w sprzęcie komputerowym 5. Powiązanym z usługami dotyczącymi oprogramowania Planowanie jakości oprogramowania w ujęciu międzynarodowych norm serii ISO Całość problematyki dotyczącej procesów planowania jakości w kontekście wymagań i zaleceń międzynarodowych norm ISO 9001:2000 i ISO / IEC jest eksponowana w co najmniej dwóch aspektach : 1. Osiągania zaplanowanych wyników 2. Ciągłego doskonalenia procesów pozwalających osiągnąć zaplanowane wyniki Planowanie jakości w zakresie oprogramowania moŝe dotyczyć zarówno poziomu organizacyjnego jak i poziomu projektu / wyrobu ( vide punkt Planowanie systemu zarządzania jakością ). Przy czym zalecenia normy ISO / IEC odnośnie planowania systemu zarządzania jakością na poziomie organizacyjnym mogą obejmować następujące grupy czynności : a) definiowanie odpowiednich modeli cyklu Ŝycia stosowanych dla typów projektów podejmowanych przez organizację, w tym sposobu, w jaki organizacja zwykle wdraŝa procesy cyklu Ŝycia oprogramowania b) definiowanie wyrobów roboczych rozwoju (opracowania) oprogramowania. Do nich moŝna zaliczyć : 1. Dokumenty dotyczące wymagań, czyli specyfikacje. Oprogramowanie ma je spełniać

3 ROZDZIAŁ I 2. Dokumenty dotyczące projektu architektury oprogramowania 3. Dokumenty dotyczące szczegółowego projektu 4. Kod programu 5. Dokumentacja uŝytkownika oprogramowania c) definiowanie treści planów zarządzania oprogramowaniem, w skład których zalicza się: 1. Plany zarządzania projektem oprogramowania 2. Plany zarządzania konfiguracją oprogramowania 3. Plany weryfikacji i walidacji oprogramowania 4. Plany zapewnienia jakości oprogramowania 5. Plany szkoleń d) definiowanie sposobu dostosowania metod inŝynierii programowania do projektów organizacji w ramach cyklu Ŝycia e) identyfikowanie narzędzi i środowiska w którym odbywa się rozwój (opracowanie),eksploatacja lub konserwacja oprogramowania f) określenie konwencji w zakresie stosowania języków oprogramowania, np. reguł kodu, bibliotek oprogramowania i struktur g) identyfikowanie ewentualnych ponownych zastosowań oprogramowania z uwzględnieniem punktu normy Własność klienta Całość zagadnień opisanych powyŝej a dotyczących punktu normy 5. 4 Planowanie i podpunktu Planowanie systemu zarządzania jakością ujmuje rysunek nr 1. Dodatkowo na charakteryzowanym poziomie organizacyjnym przedstawiciel kierownictwa organizacji ( korzystne jest,aby w przypadku organizacji wytwarzającej oprogramowanie przedstawiciel kierownictwa miał doświadczenie w zakresie rozwoju oprogramowania ) powinien rozwaŝyć kaŝdą zmianę modelu cyklu Ŝycia, która mogłaby mieć wpływ na system zarządzania jakością oraz zagwarantować, Ŝe zmiany takie nie zagraŝają sterowaniu systemu zarządzania jakością. Planowanie jakości oprogramowania na poziomie produktu /wyrobu podane jest w 7 punkcie normy ISO 9001:2000 o nazwie Realizacja wyrobu. Dzieli się on - w ramach normy ISO 9001: na podpunkty, a te dalej są rozwijane na bardziej szczegółowe w ramach normy ISO / IEC ( tutaj zaznaczone pogrubionym tekstem). Norma ISO 9001:2000 wskazuje, Ŝe organizacja powinna: 1. Zaplanować i opracować procesy potrzebne do realizacji wyrobu ( tutaj oprogramowania ) 2. Zapewnić spójność planowania realizacji wyrobu z wymaganiami innych procesów zarządzania jakością, które są podane w punkcie 4.1 normy

4 TEORETYCZNE PODSTAWY TWORZENIA SWO I STRATEGIE BUDOWY E-BIZNESU 3. Zaplanować realizację wyrobu i określić (całość pokazuje rysunek nr 3) : a) cele dotyczące jakości wymagania dotyczące wyrobu b) potrzeby dotyczące: ustanowienia procesów dokumentów zasobów specyficznych dla wyrobu c) wymagane działania specyficzne dla wyrobu-dotyczące : weryfikacji walidacji monitorowania kontroli i badań oraz kryteria przyjęcia wyrobu d) zapisy potrzebne do dostarczenia dowodów, Ŝe : procesy realizacji spełniają wymagania p ( nadzór nad zapisami ) oraz wyrób będący wynikiem realizowanych procesów równieŝ spełnia wymagania p Ujęcie elementów od a do d obrazuje rysunek nr 2. Dodatkowo rysunek dla punktu normy 7.1 Planowanie realizacji wyrobu i jego rozwinięcia Cykl Ŝycia oprogramowania i Planowanie jakości przedstawia zalecenia sformułowane w normie ISO/IEC ( całość ujęto przerywanymi kreskami ). Planowanie realizacji wyrobu w części dotyczącej cyklu Ŝycia oprogramowania ( p )-zostało uszczegółowione przez normę ISO / IEC poprzez wprowadzenie zagadnień dotyczących określonych kwestii. Oto one : 1. Procesy, działania, i zadania naleŝy planować i wykonywać, stosując modele cyklu Ŝycia odpowiednie do rodzaju projektu, z uwzględnieniem : a. skali, b. złoŝoności, c. bezpieczeństwa, d. ryzyka i e. integralności 2. Norma ISO 9001:2000 ma być stosowana niezaleŝnie od uŝywanego modelu cyklu Ŝycia, a jej celem nie jest wskazywanie jakiegoś konkretnego modelu cyklu Ŝycia, ani sekwencji procesu. 3. Projektowanie i rozwój mogą być procesem ewolucyjnym, dlatego w miarę realizacji procesu moŝe być konieczna zmiana lub aktualizacja procedur, po rozwaŝeniu zmian w odpowiednich działaniach i zadaniach. Wówczas to: a. naleŝy rozwaŝyć stosowność uŝycia metod projektowania i rozwoju dla danego rodzaju zadania, wyrobu lub projektu oraz kompatybilność stosowanej aplikacji, metod i narzędzi

5 ROZDZIAŁ I b. w przypadku wyrobów, których awaria niesie ryzyko obraŝeń u ludzi, względnie prowadzi do szkód lub pogorszenia stanu substancji materialnej i środowiska, w projektowaniu i rozwoju (opracowaniu) takiego oprogramowania naleŝy uwzględnić wymagania ustalające wymaganą odporność i sposób reagowania na warunki groŝące awarią c. oczekiwany wynik podjętych prac planowania rozwoju oprogramowania sprowadza się do ustalenia jakie wyroby mają być wytwarzane, kto i kiedy ma je produkować (zob ). d. planowanie jakości oprogramowania na poziomie projektu / wyrobu powinno zaowocować opisem sposobu, w jaki określone wyroby mają być rozwijane, oceniane lub konserwowane. Planowanie jakości oprogramowania na poziomie projektu w wersji rozszerzonej i skróconej wg ISO / IEC Uprzednio wskazany punkt normy Planowanie jakości w zakresie oprogramowania został odniesiony do planowanie jakości oprogramowania na poziomie projektu. Z podziałem na dwie wersje: rozszerzoną i skróconą. W wersji rozszerzonej planowanie jakości oprogramowania na poziomie projektu powinno uwzględniać ( vide rys. 2 ) : a. włączenie planów rozwoju lub nawiązanie do nich (zob ) b. wymagania jakościowe związane z wyrobem i / lub procesami c. dostosowanie systemu zarządzania jakością i/lub identyfikację konkretnych procedur i instrukcji, odpowiednio do zakresu instrukcji jakości i wszelkich ustalonych wyłączeń (ISO 9001:2000, 1.2) d. właściwe dla danego projektu procedury i instrukcje, jak specyfikacje testów oprogramowania określające plany, projekty, przypadki i procedury testowe dla jednostki, integracji, systemu i testów odbiorczych (zob ) e. metody, model(e) cyklu Ŝycia, narzędzia, konwencje języków programowania, biblioteki, struktury i inne zasoby wielokrotnego uŝytku f. kryteria rozpoczynania i kończenia kaŝdego etapu projektu g. rodzaje przeglądów i innych wymaganych działań weryfikacyjnych i walidacyjnych (zob , i 7.3.6) h. wymagane procedury zarządzania konfiguracją (zob ) i. wymagane działania monitorujące i pomiarowe j. osoby odpowiedzialne za zatwierdzenie rezultatów procesów przewidzianych do dalszego wykorzystania k. potrzeby w zakresie szkolenia w korzystaniu z narzędzi i technik oraz planowanie szkoleń z wyprzedzeniem w stosunku do zapotrzebowania na dane umiejętności

6 TEORETYCZNE PODSTAWY TWORZENIA SWO I STRATEGIE BUDOWY E-BIZNESU l. wymagane zapisy (zob ) m. zarządzanie zmianami, np. zmianami zasobów, harmonogramu i umowy Planowanie jakości, moŝe występować równieŝ w formie skróconej. Jest ono szczególnie uŝyteczne w celu objaśniania ograniczonych celów w zakresie jakości w przypadku oprogramowania roboczego. Przykłady oprogramowania roboczego obejmują : 1. Prototypy demonstrujące uŝyteczność koncepcji 2. Wyliczenia badawcze tylko na uŝytek projektanta, 3. Rozwiązania tymczasowe pozbawione takich elementów, jak zabezpieczenia lub pełne funkcje operacyjne, które zostaną wdroŝone w przyszłych wersjach, 4. Jednorazowe raporty z analizy danych. Oprogramowanie robocze powinno być sprawdzane w sposób zgodny z jego planowanym zastosowaniem, aby ograniczyć moŝliwość pojawienia się niezamierzonych pominięć i błędów. Z uwagi na ograniczenia obszerności niniejszego artykułu zostaną pominięte zagadnienia planowania oprogramowania w punkcie normy 7.2- Procesy związane z klientem. Więcej miejsca zostanie poświęcone punktowi normy 7.3- Projektowanie i rozwój. Całość zagadnienia ujęto na rysunku nr 3. Zaciemniono na rysunku najistotniejsze elementy z punktu widzenia planowania jakości oprogramowania.poniŝej zostaną one szerzej opisane. Zgodnie z punktem Planowanie projektowania i rozwoju - powinno uwzględniać odpowiednio następujące kwestie: a. działania z zakresu analizy wymagań, projektowania i rozwoju, kodowania, integrowania, testowania, instalowania i zapewnienia pomocy w aspekcie odbioru wyrobów procesu programowania; obejmuje to identyfikację lub odniesienie do następujących elementów: 1. Działania, które naleŝy wykonać 2. Dane wejściowe wymagane w przypadku poszczególnych działań 3. Wymagane rezultaty poszczególnych działań 4. Weryfikacja wymagana w przypadku rezultatów poszczególnych działań [jak w g) zob. równieŝ 7.3.5] 5. Działania zarządcze i wspomagające, które naleŝy wykonać 6. Wymagane szkolenie zespołu [jak w k)] b. planowanie na potrzeby kontroli produktów i świadczenia usług c. organizację zasobów projektu, w tym struktura zespołu, zakresy obowiązków, korzystanie z dostawców i uŝywane zasoby materiałowe d. interfejsy organizacyjne i techniczne pomiędzy poszczególnymi jednostkami lub grupami, np. zespołami projektowymi, dostawcami, partnerami, uŝyt-

7 ROZDZIAŁ I kownikami, przedstawicielami klientów, przedstawicielami ds. zapewnienia jakości (zob ) e. analizę moŝliwego ryzyka, załoŝeń, zaleŝności i problemów związanych z projektowaniem i rozwojem f. harmonogram identyfikujący: 1. Etapy projektu [zob. równieŝ j)] 2. Podział obowiązków 3. Dodatkowe zasoby i synchronizację 4. Dodatkowe zaleŝności 5. Punkty węzłowe harmonogramu 6. Działania weryfikacyjne i walidacyjne [jak w punkcie g) g. identyfikację 1. Norm, reguł, praktyk i konwencji, metodologii, modelu cyklu Ŝycia, wymagań ustaw i przepisów [jak d) i e)] 2. Narzędzi i technik do rozwoju, w tym równieŝ kwalifikacji narzędzi i technik i konfiguracji ich elementów sterujących 3. Urządzeń, sprzętu i oprogramowania uŝywanego do rozwoju 4. Konfiguracji praktyk zarządzania [jak w punkcie h)] 5. Metoda kontrolowania niezgodności wyrobów 6. Metody nadzoru nad oprogramowaniem stosowane w celu wsparcia rozwoju 7. Procedury słuŝące do archiwizacji, wykonywania rezerwowych kopii i kontroli dostępu do oprogramowania 8. Metody nadzoru nad zabezpieczeniem antywirusowym 9. Kontrola zabezpieczenia h. identyfikacja odnośnego planowania (w tym planowania systemu) dotyczącego takich spraw, jak jakość (zob. 7.1), zarządzanie ryzykiem, zarządzanie konfiguracją, zarządzanie dostawcami, integracja, testowanie (zob ), zarządzanie wydaniami, instalacja, szkolenie, migracja, konserwacja, ponowne wykorzystanie, komunikacja i pomiar i. nadzór nad dokumentacją w tym archiwum dokumentów / akt i dystrybucją NaleŜy dokonywać okresowych przeglądów planowania i stosownie do potrzeb, wprowadzać zmiany w planach. Dokument definiujący projekt i planowanie rozwoju oraz wszelkie kwestie związane z planowaniem moŝe stanowić odrębny dokument, część innego dokumentu lub moŝe składać się z kilku dokumentów. W ramach punktu normy Walidacja projektowania i rozwoju norma ISO / IEC wymienia : a. walidację b. testowanie

8 TEORETYCZNE PODSTAWY TWORZENIA SWO I STRATEGIE BUDOWY E-BIZNESU Właściwe testowanie oprogramowania obejmuje ustalanie, dokumentowanie, przeglądanie i realizowanie planów w następującym zakresie: a. testy jednostkowe, np. autonomiczne testy komponentów b. testy integracyjne i systemowe, np. testy agregacji komponentów oprogramowania (i całego systemu) c. testy kwalifikacyjne, tj. testy kompletnego wyrobu przed dostawą mające potwierdzić spełnianie przez oprogramowanie określonych wymagań d. testy przy odbiorze, tj. testy kompletnego wyrobu mające potwierdzić spełnianie przez oprogramowanie kryteriów odbioru Podsumowanie Niniejszy artykuł jedynie w części opisał zagadnienia planowania jakości oprogramowania. Poruszana problematyka jak mi się wydaje ma duŝe znaczenie dla praktycznych działań podejmowanych w zakresie dostarczania oprogramowania realizującego uzgodnione wymagania. Literatura: [CHRA04] Chrabański K.: Wskazania praktyczne przydatne w trakcie realizacji wyrobu programistycznego w oparciu o wymagania systemu zarządzania jakością zgodnego z międzynarodowa normą ISO 9001:2000, (w:) Praca zbiorowa pod red. Celiny M. Olszak Społeczeństwo informacyjne tom II, Śląska WyŜsza Szkoła Zarządzania w Katowicach, Katowice, 2004 PN-EN ISO 9001: 2000 Systemy zarządzania jakością. Wymagania International Standard ISO / IEC 90003: Software engineering Guidelines for the application of 9001:2000 to computer software. Firts edition

9 ROZDZIAŁ I Rys. 1. Planowanie jakości oprogramowania w części związanej z punktem 5 Schemat wymagań ujętych w ISO 9001:2000 uzupełnionych zaleceniami z ISO/IEC Źródło : Opracowanie własne

10 TEORETYCZNE PODSTAWY TWORZENIA SWO I STRATEGIE BUDOWY E-BIZNESU Rys. 2. Planowanie jakości oprogramowania w części związanej z punktem 7.1. Schemat wymagań ujętych w ISO 9001:2000 uzupełnionych zaleceniami z ISO/IEC Źródło : Opracowanie własne

11 ROZDZIAŁ I Rys. 3.Planowanie jakości oprogramowania w części związanej z punktem 7.3. Schemat wymagań ujętych w ISO 9001:2000 uzupełnionych zaleceniami z ISO/IEC 9000 Rys Źródło : Opracowanie własne

Norma to dokument przyjęty na zasadzie konsensu i zatwierdzony do powszechnego stosowania przez

Norma to dokument przyjęty na zasadzie konsensu i zatwierdzony do powszechnego stosowania przez KONCEPCJA SYSTEMU JAKOŚCI zgodnie z wymaganiami norm ISO serii 9000 dr Lesław Lisak Co to jest norma? Norma to dokument przyjęty na zasadzie konsensu i zatwierdzony do powszechnego stosowania przez upoważnioną

Bardziej szczegółowo

KSIĘGA JAKOŚCI SYSTEM ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ. 4.1 Wymagania ogólne i zakres obowiązywania systemu zarządzania jakością.

KSIĘGA JAKOŚCI SYSTEM ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ. 4.1 Wymagania ogólne i zakres obowiązywania systemu zarządzania jakością. Wydanie: 4 z dnia 09.06.2009r zmiana: 0 Strona 1 z 6 4.1 Wymagania ogólne i zakres obowiązywania systemu zarządzania jakością. W Szpitalu Miejskim w Elblągu został ustanowiony, udokumentowany, wdroŝony

Bardziej szczegółowo

PLAN ZARZĄDZANIA WYMAGANIAMI PROJEKT WERSJA

PLAN ZARZĄDZANIA WYMAGANIAMI PROJEKT <NAZWA PROJEKTU> WERSJA <NUMER WERSJI DOKUMENTU> Załącznik nr 4.4 do Umowy nr 35-ILGW-253-.../20.. z dnia... MINISTERSTWO FINANSÓW DEPARTAMENT INFORMATYKI PLAN ZARZĄDZANIA WYMAGANIAMI PROJEKT WERSJA numer wersji

Bardziej szczegółowo

Zmiany i nowe wymagania w normie ISO 9001:2008

Zmiany i nowe wymagania w normie ISO 9001:2008 FORUM WYMIANY DOŚWIADCZEŃ DLA KONSULTANTÓW 19-20 listopada 2007r. Zmiany i nowe wymagania w normie ISO 9001:2008 Grzegorz Grabka Dyrektor Działu Certyfikacji Systemów, Auditor Senior TÜV CERT 1 Zmiany

Bardziej szczegółowo

PLAN ZARZĄDZANIA KONFIGURACJĄ OPROGRAMOWANIA PROJEKT WERSJA

PLAN ZARZĄDZANIA KONFIGURACJĄ OPROGRAMOWANIA PROJEKT <NAZWA PROJEKTU> WERSJA <NUMER WERSJI DOKUMENTU> Załącznik nr 4.6 do Umowy nr 35-ILGW-253-.../20.. z dnia... MINISTERSTWO FINANSÓW DEPARTAMENT INFORMATYKI PLAN ZARZĄDZANIA KONFIGURACJĄ OPROGRAMOWANIA PROJEKT WERSJA

Bardziej szczegółowo

Zmiany w standardzie ISO dr inż. Ilona Błaszczyk Politechnika Łódzka

Zmiany w standardzie ISO dr inż. Ilona Błaszczyk Politechnika Łódzka Zmiany w standardzie ISO 9001 dr inż. Ilona Błaszczyk Politechnika Łódzka 1 W prezentacji przedstawiono zmiany w normie ISO 9001 w oparciu o projekt komitetu. 2 3 4 5 6 Zmiany w zakresie terminów używanych

Bardziej szczegółowo

SH-INFO SYSTEM SP. Z O.O.

SH-INFO SYSTEM SP. Z O.O. OFERTA FIRMY SH-INFO SYSTEM SP. Z O.O. UL. ARMII KRAJOWEJ 9A 41-506 CHORZÓW NA WDROśENIE NORMY JAKOŚCI ISO 9001:2000 CHORZÓW, 2008-06-20 1 :2000 SPIS TREŚCI: 1. KILKA SŁÓW O ISO... 3 2. DANE KONTAKTOWE

Bardziej szczegółowo

PRÓBA ZDEFINIOWANIA ELEMENTÓW WIEDZY W SYSTEMACH ZARZĄDZANIA WIEDZĄ DLA ORGANIZACJI WYTWARZAJĄCEJ OPROGRAMOWANIE

PRÓBA ZDEFINIOWANIA ELEMENTÓW WIEDZY W SYSTEMACH ZARZĄDZANIA WIEDZĄ DLA ORGANIZACJI WYTWARZAJĄCEJ OPROGRAMOWANIE PRÓBA ZDEFINIOWANIA ELEMENTÓW WIEDZY W SYSTEMACH ZARZĄDZANIA WIEDZĄ DLA ORGANIZACJI WYTWARZAJĄCEJ OPROGRAMOWANIE Dr Karol Chrabański Wstęp. Znaczenie oprogramowania dla obecnego rozwoju cywilizacji jest

Bardziej szczegółowo

KSIĘGA JAKOŚCI POMIARY, ANALIZA I DOSKONALENIE

KSIĘGA JAKOŚCI POMIARY, ANALIZA I DOSKONALENIE Wydanie: 4 z dnia 09.06.2009r zmiana: 0 Strona 1 z 13 8.1 Postanowienia ogólne W Szpitalu Miejskim w Elblągu zostały zaplanowane i wdroŝone procesy monitorowania i pomiarów oraz analizy danych i doskonalenia

Bardziej szczegółowo

Plan zarządzania projektem

Plan zarządzania projektem Plan zarządzania projektem Opracował: Zatwierdził: Podpis: Podpis: Spis treści: 1. Wst p... 2 1.1 Cel... 2 1.2 Zakres... 2 1.3 Przeznaczenie dokumentu... 2 1.4 Organizacja dokumentu... 2 1.5 Dokumenty

Bardziej szczegółowo

7.1. Planowanie realizacji usługi

7.1. Planowanie realizacji usługi Strona: 7.. Planowanie realizacji usługi Celem działań opisanych w niniejszym rozdziale jest ustawiczne planowanie procesów realizacji usług, w taki sposób, Ŝeby spełniały one określone wymagania. Podlaski

Bardziej szczegółowo

Urząd Miasta i Gminy w Skokach KSIĘGA JAKOŚCI DLA SYSTEMU ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ ZGODNEGO Z NORMĄ PN-EN ISO 9001:2009. Skoki, 12 kwietnia 2010 r.

Urząd Miasta i Gminy w Skokach KSIĘGA JAKOŚCI DLA SYSTEMU ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ ZGODNEGO Z NORMĄ PN-EN ISO 9001:2009. Skoki, 12 kwietnia 2010 r. Urząd Miasta i Gminy w Skokach KSIĘGA JAKOŚCI DLA SYSTEMU ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ ZGODNEGO Z NORMĄ PN-EN ISO 9001:2009 Skoki, 12 kwietnia 2010 r. Spis treści: 1. DANE ADRESOWE URZĘDU...3 2. CHARAKTERYSTYKA

Bardziej szczegółowo

Studia podyplomowe PROGRAM NAUCZANIA PLAN STUDIÓW

Studia podyplomowe PROGRAM NAUCZANIA PLAN STUDIÓW 01-447 Warszawa ul. Newelska 6, tel. (+48 22) 34-86-520, www.wit.edu.pl Studia podyplomowe BEZPIECZEŃSTWO I JAKOŚĆ SYSTEMÓW INFORMATYCZNYCH PROGRAM NAUCZANIA PLAN STUDIÓW Studia podyplomowe BEZPIECZEŃSTWO

Bardziej szczegółowo

KLIENCI KIENCI. Wprowadzenie normy ZADOWOLE NIE WYRÓB. Pomiary analiza i doskonalenie. Odpowiedzialnoś ć kierownictwa. Zarządzanie zasobami

KLIENCI KIENCI. Wprowadzenie normy ZADOWOLE NIE WYRÓB. Pomiary analiza i doskonalenie. Odpowiedzialnoś ć kierownictwa. Zarządzanie zasobami SYSTEM ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ ISO Jakość samą w sobie trudno jest zdefiniować, tak naprawdę pod tym pojęciem kryje się wszystko to co ma związek z pewnymi cechami - wyrobu lub usługi - mającymi wpływ na

Bardziej szczegółowo

Zarządzenie Nr 14/2009 Burmistrza Miasta Czeladź. z dnia 28 stycznia 2009. w sprawie: wprowadzenia procedury nadzoru nad dokumentami i zapisami.

Zarządzenie Nr 14/2009 Burmistrza Miasta Czeladź. z dnia 28 stycznia 2009. w sprawie: wprowadzenia procedury nadzoru nad dokumentami i zapisami. Zarządzenie Nr 14/2009 Burmistrza Miasta Czeladź z dnia 28 stycznia 2009 w sprawie: wprowadzenia procedury nadzoru nad dokumentami i zapisami. Na podstawie art. 31 oraz art. 33 ust.1, 3 i 5 ustawy z dnia

Bardziej szczegółowo

Nadzór nad dostawcami wymagania standardu IRIS. Łukasz Paluch Warszawa 26 listopada 2009

Nadzór nad dostawcami wymagania standardu IRIS. Łukasz Paluch Warszawa 26 listopada 2009 wymagania standardu IRIS. Łukasz Paluch Warszawa 26 listopada 2009 Plan prezentacji - Wybór dostawców - Rodzaj i zakres kontroli dostawców - Rozwój dostawców - Procesy specjalne u dostawców 2 Nadzór nad

Bardziej szczegółowo

Projekt. Prince2 PRoject. IN Controlled Environments PROCESY KOMPONENTY TECHNIKI

Projekt. Prince2 PRoject. IN Controlled Environments PROCESY KOMPONENTY TECHNIKI 4 Kilka słów o metodyce Prince2 Do czego słuŝy? 5 Kilka słów o metodyce Prince2 Skąd się wzięła? Prince2 PRoject IN Controlled Environments Metodyka zarządzania projektem, nie realizacji projektu!!! Projekty

Bardziej szczegółowo

Normy ISO serii 9000. www.greber.com.pl. Normy ISO serii 9000. Tomasz Greber (www.greber.com.pl) dr inż. Tomasz Greber. www.greber.com.

Normy ISO serii 9000. www.greber.com.pl. Normy ISO serii 9000. Tomasz Greber (www.greber.com.pl) dr inż. Tomasz Greber. www.greber.com. Normy ISO serii 9000 dr inż. Tomasz Greber www.greber.com.pl www.greber.com.pl 1 Droga do jakości ISO 9001 Organizacja tradycyjna TQM/PNJ KAIZEN Organizacja jakościowa SIX SIGMA Ewolucja systemów jakości

Bardziej szczegółowo

SYSTEMY ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ WEDŁUG

SYSTEMY ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ WEDŁUG Wykład 10. SYSTEMY ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ WEDŁUG NORM ISO 9000 1 1. Rodzina norm ISO 9000: Normy ISO 9000 są od 1987r., a trzecia rodzina norm ISO 9000 z 2000 r. (doskonalona w kolejnych latach) składa się

Bardziej szczegółowo

Co to jest jest oprogramowanie? 8. Co to jest inżynieria oprogramowania? 9. Jaka jest różnica pomiędzy inżynierią oprogramowania a informatyką?

Co to jest jest oprogramowanie? 8. Co to jest inżynieria oprogramowania? 9. Jaka jest różnica pomiędzy inżynierią oprogramowania a informatyką? ROZDZIAŁ1 Podstawy inżynierii oprogramowania: - Cele 2 - Zawartość 3 - Inżynieria oprogramowania 4 - Koszty oprogramowania 5 - FAQ o inżynierii oprogramowania: Co to jest jest oprogramowanie? 8 Co to jest

Bardziej szczegółowo

Streszczenie. 1. Organizacja Wytwarzająca Oprogramowanie w Gospodarce Opartej na Wiedzy

Streszczenie. 1. Organizacja Wytwarzająca Oprogramowanie w Gospodarce Opartej na Wiedzy Dr Karol Chrabański Śląska WyŜsza Szkoła Zarządzania im. Generała Jerzego Ziętka w Katowicach ul. Krasińskiego 2, Tel.: 603-977-445 e-mail: karol@omi4.net Model semantyczny interpretacji norm ISO serii

Bardziej szczegółowo

Powody wdraŝania i korzyści z funkcjonowania Systemu Zarządzania Jakością wg ISO 9001. Mariola Witek

Powody wdraŝania i korzyści z funkcjonowania Systemu Zarządzania Jakością wg ISO 9001. Mariola Witek Powody wdraŝania i korzyści z funkcjonowania Systemu Zarządzania Jakością wg ISO 9001 Mariola Witek Przedmiot wykładu 1.Rozwój systemów zarządzania jakością (SZJ) 2.Potrzeba posiadania formalnych SZJ 3.Korzyści

Bardziej szczegółowo

Zakres wykładu. Podstawy InŜynierii Oprogramowania

Zakres wykładu. Podstawy InŜynierii Oprogramowania Zakres wykładu Pojęcia podstawowe InŜynierii Oprogramowania Proces wytwarzania oprogramowania Artefakty procesu wytwarzania i ich modele Jakość oprogramowania Literatura: [1] Sacha K., InŜynieria oprogramowania,

Bardziej szczegółowo

OPROGRAMOWANIE WSPOMAGAJĄCE ZARZĄDZANIE PROJEKTAMI. PLANOWANIE ZADAŃ I HARMONOGRAMÓW. WYKRESY GANTTA

OPROGRAMOWANIE WSPOMAGAJĄCE ZARZĄDZANIE PROJEKTAMI. PLANOWANIE ZADAŃ I HARMONOGRAMÓW. WYKRESY GANTTA OPROGRAMOWANIE WSPOMAGAJĄCE ZARZĄDZANIE PROJEKTAMI. PLANOWANIE ZADAŃ I HARMONOGRAMÓW. WYKRESY GANTTA Projekt to metoda na osiągnięcie celów organizacyjnych. Jest to zbiór powiązanych ze sobą, zmierzających

Bardziej szczegółowo

Tom 6 Opis oprogramowania

Tom 6 Opis oprogramowania Część 4 Narzędzie do wyliczania wielkości oraz wartości parametrów stanu Diagnostyka stanu nawierzchni - DSN Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad Warszawa, 30 maja 2012 Historia dokumentu Nazwa

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie jakością, środowiskiem oraz bezpieczeństwem w praktyce gospodarczej. Maciej Urbaniak.

Zarządzanie jakością, środowiskiem oraz bezpieczeństwem w praktyce gospodarczej. Maciej Urbaniak. Zarządzanie jakością, środowiskiem oraz bezpieczeństwem w praktyce gospodarczej. Maciej Urbaniak. Książka stanowi szerokie kompendium wiedzy z zakresu systemów zarządzania. Stanowić ona może cenną pomoc

Bardziej szczegółowo

Księga Zintegrowanego Systemu Zarządzania ODPOWIEDZIALNOŚĆ KIEROWNICTWA

Księga Zintegrowanego Systemu Zarządzania ODPOWIEDZIALNOŚĆ KIEROWNICTWA Strona: 1 z 6 1. Zaangażowanie kierownictwa Najwyższe kierownictwo SZPZLO Warszawa Ochota przejęło pełną odpowiedzialność za rozwój i ciągłe doskonalenie ustanowionego i wdrożonego zintegrowanego systemu

Bardziej szczegółowo

WZ PW Norma ISO/IEC 27001:2013 najnowsze zmiany w systemach zarzadzania bezpieczeństwem informacji IT security trends

WZ PW Norma ISO/IEC 27001:2013 najnowsze zmiany w systemach zarzadzania bezpieczeństwem informacji IT security trends Norma ISO/IEC 27001:2013 najnowsze zmiany w systemach zarzadzania bezpieczeństwem informacji dr inż. Bolesław Szomański Wydział Zarządzania Politechnika Warszawska b.szomański@wz.pw.edu.pl Plan Prezentacji

Bardziej szczegółowo

PLAN WDROśENIA SYSTEMU PROJEKT WERSJA

PLAN WDROśENIA SYSTEMU PROJEKT <NAZWA PROJEKTU> WERSJA <NUMER WERSJI DOKUMENTU> Załącznik nr 4.3 do Umowy nr 35-ILGW-253-.../20.. z dnia... MINISTERSTWO FINANSÓW DEPARTAMENT INFORMATYKI PLAN WDROśENIA SYSTEMU PROJEKT WERSJA numer wersji

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA CERTYFIKACJI

KRYTERIA CERTYFIKACJI KRYTERIA CERTYFIKACJI ZGODNIE Z WYMAGANIAMI AQAP 2110, AQAP 2120, AQAP 2130, AQAP 2105, AQAP 2210 SPIS TREŚCI Rozdział 1 Polityka dotycząca stosowania AQAP w organizacji Str. 3 Rozdział 2 Wymagania dotyczące

Bardziej szczegółowo

PRINCE2. Metodyka zarządzania projektami. Na podstawie prezentacji R. Radzik, J. Binkiewicz, K. Kasprzak

PRINCE2. Metodyka zarządzania projektami. Na podstawie prezentacji R. Radzik, J. Binkiewicz, K. Kasprzak PRINCE2 Metodyka zarządzania projektami Na podstawie prezentacji R. Radzik, J. Binkiewicz, K. Kasprzak Metodyka PRINCE2 PRINCE2 Project IN Controlled Environments v.2 Określa: Co należy zrobić Dlaczego

Bardziej szczegółowo

Budowanie skutecznych systemów zarządzania opartych na normach ISO

Budowanie skutecznych systemów zarządzania opartych na normach ISO UKatalog Szkoleń: Budowanie skutecznych systemów zarządzania opartych na normach ISO UBlok I Podejście procesowe: Zarządzanie procesowe (2 dni) Definicje procesu, zarządzanie procesami, podział i identyfikowanie

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN REALIZACJI PROJEKTU EDUKACYJNEGO W GIMNAZJUM Nr 1 W USTRZYKACH DOLNYCH

REGULAMIN REALIZACJI PROJEKTU EDUKACYJNEGO W GIMNAZJUM Nr 1 W USTRZYKACH DOLNYCH REGULAMIN REALIZACJI PROJEKTU EDUKACYJNEGO W GIMNAZJUM Nr 1 W USTRZYKACH DOLNYCH ROZPORZĄDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ z dnia 20 sierpnia 2010 r. zmieniające rozporządzenie z dnia 30 kwietnia 2007r.

Bardziej szczegółowo

Autor: Artur Lewandowski. Promotor: dr inż. Krzysztof Różanowski

Autor: Artur Lewandowski. Promotor: dr inż. Krzysztof Różanowski Autor: Artur Lewandowski Promotor: dr inż. Krzysztof Różanowski Przegląd oraz porównanie standardów bezpieczeństwa ISO 27001, COSO, COBIT, ITIL, ISO 20000 Przegląd normy ISO 27001 szczegółowy opis wraz

Bardziej szczegółowo

Skrót wymagań normy ISO 9001/2:1994, PN-ISO 9001/2:1996

Skrót wymagań normy ISO 9001/2:1994, PN-ISO 9001/2:1996 Skrót wymagań normy ISO 9001/2:1994, PN-ISO 9001/2:1996 (pojęcie wyrób dotyczy też usług, w tym, o charakterze badań) 4.1. Odpowiedzialność kierownictwa. 4.1.1. Polityka Jakości (krótki dokument sygnowany

Bardziej szczegółowo

Metodologia weryfikacji wymagań IRIS w obszarze Projektowania i Rozwoju w teorii i praktyce. Szymon Wapienik TUV NORD Polska

Metodologia weryfikacji wymagań IRIS w obszarze Projektowania i Rozwoju w teorii i praktyce. Szymon Wapienik TUV NORD Polska Metodologia weryfikacji wymagań IRIS w obszarze Projektowania i Rozwoju w teorii i praktyce Szymon Wapienik TUV NORD Polska WARSZTATY SIRTS Metodologia weryfikacji wymagań IRIS Warszawa 25 listopada 2009r.

Bardziej szczegółowo

Krzysztof Wawrzyniak Quo vadis BS? Ożarów Mazowiecki, styczeń 2014

Krzysztof Wawrzyniak Quo vadis BS? Ożarów Mazowiecki, styczeń 2014 1 QUO VADIS.. BS? Rekomendacja D dlaczego? Mocne fundamenty to dynamiczny rozwój. Rzeczywistość wdrożeniowa. 2 Determinanty sukcesu w biznesie. strategia, zasoby (ludzie, kompetencje, procedury, technologia)

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie i realizacja projektów systemu Microsoft SharePoint 2010

Zarządzanie i realizacja projektów systemu Microsoft SharePoint 2010 Zarządzanie i realizacja projektów systemu Microsoft SharePoint 2010 Geoff Evelyn Przekład: Natalia Chounlamany APN Promise Warszawa 2011 Spis treści Podziękowania......................................................

Bardziej szczegółowo

Jakub Wierciak Zagadnienia jakości i niezawodności w projektowaniu. Zarządzanie procesami

Jakub Wierciak Zagadnienia jakości i niezawodności w projektowaniu. Zarządzanie procesami Jakub Wierciak Zagadnienia jakości i niezawodności w projektowaniu Zarządzanie procesami Polityka jakości (ISO 9000:2000) Polityka jakości - ogół zamierzeń i ukierunkowanie organizacji, dotyczące jakości

Bardziej szczegółowo

2.11. Monitorowanie i przegląd ryzyka 2.12. Kluczowe role w procesie zarządzania ryzykiem

2.11. Monitorowanie i przegląd ryzyka 2.12. Kluczowe role w procesie zarządzania ryzykiem Spis treści Wstęp 1. Wprowadzenie 1.1. Co to jest bezpieczeństwo informacji? 1.2. Dlaczego zapewnianie bezpieczeństwa informacji jest potrzebne? 1.3. Cele, strategie i polityki w zakresie bezpieczeństwa

Bardziej szczegółowo

Procedura Audity wewnętrzne Starostwa Powiatowego w Lublinie

Procedura Audity wewnętrzne Starostwa Powiatowego w Lublinie Załącznik Nr 1 do Zarządzenia Starosty Lubelskiego Nr 123/2014 z dnia 18 grudnia 2014 r. Zintegrowane działania na rzecz poprawy jakości zarządzania w Starostwie Procedura Audity wewnętrzne Starostwa Powiatowego

Bardziej szczegółowo

Tom 6 Opis oprogramowania Część 8 Narzędzie do kontroli danych elementarnych, danych wynikowych oraz kontroli obmiaru do celów fakturowania

Tom 6 Opis oprogramowania Część 8 Narzędzie do kontroli danych elementarnych, danych wynikowych oraz kontroli obmiaru do celów fakturowania Część 8 Narzędzie do kontroli danych elementarnych, danych wynikowych oraz kontroli Diagnostyka stanu nawierzchni - DSN Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad Warszawa, 21 maja 2012 Historia dokumentu

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 1. System jakości w laboratorium oceny żywności

Ćwiczenie 1. System jakości w laboratorium oceny żywności Ćwiczenie 1. System jakości w laboratorium oceny żywności Powszechnie przyjmuje się, że każde laboratorium, które chce reprezentować wiarygodne dane musi wdrożyć odpowiednie procedury zapewnienia jakości.

Bardziej szczegółowo

PROJEKT EDUKACYJNY Szczegółowe zasady realizacji projektów edukacyjnych w gimnazjum. I. Wstęp. 1. Uczniowie mają obowiązek udziału w realizacji

PROJEKT EDUKACYJNY Szczegółowe zasady realizacji projektów edukacyjnych w gimnazjum. I. Wstęp. 1. Uczniowie mają obowiązek udziału w realizacji PROJEKT EDUKACYJNY Szczegółowe zasady realizacji projektów edukacyjnych w gimnazjum. I. Wstęp. 1. Uczniowie mają obowiązek udziału w realizacji projektu edukacyjnego na podstawie 21a Rozporządzenia Ministra

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie dokumentacją w projektach

Zarządzanie dokumentacją w projektach Zarządzanie dokumentacją w projektach -Dokumenty i akta, to wiąŝące źródła informacji, -Formy: - konwencjonalne ( papierowe), elektroniczne ( róŝne bazy danych), -Ukierunkowanie na: - przedmiot pracy,

Bardziej szczegółowo

PRINCE2 czy PMI? Czyli o wyŝszości Świąt Wielkanocnych, nad Świętami BoŜego Narodzenia 11 maja 2010. Autor: Jolanta Łabędzka-Benisz. www.omec.

PRINCE2 czy PMI? Czyli o wyŝszości Świąt Wielkanocnych, nad Świętami BoŜego Narodzenia 11 maja 2010. Autor: Jolanta Łabędzka-Benisz. www.omec. PRINCE2 czy PMI? Czyli o wyŝszości Świąt Wielkanocnych, nad Świętami BoŜego Narodzenia 11 maja 2010 Autor: Jolanta Łabędzka-Benisz www.omec.pl W A R S Z A W A R Z E S Z Ó W W R O C Ł A W 1 Agenda Wstęp

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie zmianą - rozwój zarządzania procesowego wg ISO 9001:2015

Zarządzanie zmianą - rozwój zarządzania procesowego wg ISO 9001:2015 Zarządzanie zmianą - rozwój zarządzania procesowego wg ISO 9001:2015 ZAPEWNIAMY BEZPIECZEŃSTWO Piotr Błoński, Warszawa, 17.03.2016 r. Program 1. Zarządzanie zmianą - zmiany w normie ISO 9001:2015 2. Zarządzanie

Bardziej szczegółowo

Audyt techniczny w laboratorium widziane okiem audytora. Piotr Pasławski 2008

Audyt techniczny w laboratorium widziane okiem audytora. Piotr Pasławski 2008 Audyt techniczny w laboratorium widziane okiem audytora Piotr Pasławski 2008 Odniesienie do wymagań normy PN-EN ISO/IEC 17025:2005 Pkt. 4.4 normy Przegląd zapytań, ofert i umów - procedura przeglądu zleceń

Bardziej szczegółowo

Matryca efektów kształcenia dla programu studiów podyplomowych ZARZĄDZANIE I SYSTEMY ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ

Matryca efektów kształcenia dla programu studiów podyplomowych ZARZĄDZANIE I SYSTEMY ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ Podstawy firmą Marketingowe aspekty jakością Podstawy prawa gospodarczego w SZJ Zarządzanie Jakością (TQM) Zarządzanie logistyczne w SZJ Wymagania norm ISO serii 9000 Dokumentacja w SZJ Metody i Techniki

Bardziej szczegółowo

Testy poziom po poziomie

Testy poziom po poziomie poziom po poziomie Prowadzący: Tomasz Mielnik Eliza Słonińska Agenda 1. Modele prowadzenia projektów 2. V-Model 3. Poziomy testów 4. Typy testów 5. Zadanie 1 Modele prowadzenia projektów Wodospadowy (ang.

Bardziej szczegółowo

Instytut Spawalnictwa w Gliwicach Ośrodek Certyfikacji

Instytut Spawalnictwa w Gliwicach Ośrodek Certyfikacji 1 Wymagania ogólne Wytwórca powinien ustanowić, dokumentować i utrzymywać system ZKP, aby zapewnić, że wyroby wprowadzone na rynek są zgodne z określoną i przedstawioną charakterystyką. System ZKP powinien

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie Jakością. System jakości jako narzędzie zarządzania przedsiębiorstwem. Dr Mariusz Maciejczak

Zarządzanie Jakością. System jakości jako narzędzie zarządzania przedsiębiorstwem. Dr Mariusz Maciejczak Zarządzanie Jakością System jakości jako narzędzie zarządzania przedsiębiorstwem Dr Mariusz Maciejczak SYSTEM System to zespół powiązanych ze sobą elementów, które stanowią pewną całość. Istotną cechą

Bardziej szczegółowo

Spis treści Wstęp 1. Wprowadzenie 2. Zarządzanie ryzykiem systemów informacyjnych

Spis treści Wstęp 1. Wprowadzenie 2. Zarządzanie ryzykiem systemów informacyjnych Wstęp... 13 1. Wprowadzenie... 15 1.1. Co to jest bezpieczeństwo informacji?... 17 1.2. Dlaczego zapewnianie bezpieczeństwa informacji jest potrzebne?... 18 1.3. Cele, strategie i polityki w zakresie bezpieczeństwa

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN FUNKCJONOWANIA KONTROLI ZARZADCZEJ W POWIATOWYM URZĘDZIE PRACY W GIśYCKU. Postanowienia ogólne

REGULAMIN FUNKCJONOWANIA KONTROLI ZARZADCZEJ W POWIATOWYM URZĘDZIE PRACY W GIśYCKU. Postanowienia ogólne Załącznik Nr 1 do Zarządzenia Nr 29 z 01.07.2013r. REGULAMIN FUNKCJONOWANIA KONTROLI ZARZADCZEJ W POWIATOWYM URZĘDZIE PRACY W GIśYCKU Postanowienia ogólne 1 1. Kontrola zarządcza w Powiatowym Urzędzie

Bardziej szczegółowo

14. Sprawdzanie funkcjonowania systemu zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy

14. Sprawdzanie funkcjonowania systemu zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy 14. Sprawdzanie funkcjonowania systemu zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy 14.1. Co to jest monitorowanie bezpieczeństwa i higieny pracy? Funkcjonowanie systemu zarządzania bezpieczeństwem i higieną

Bardziej szczegółowo

INŻYNIERIA OPROGRAMOWANIA Jakość w projekcie informatycznym - normy

INŻYNIERIA OPROGRAMOWANIA Jakość w projekcie informatycznym - normy Wykład 5 (1) Jakość w projekcie informatycznym - normy ISO: Ogólne dot. jakości: ISO 8402 - terminologia ISO 9000 - wytyczne dotyczące wyboru modelu ISO 9001/3 - modele systemu jakości Dot. oprogramowania:

Bardziej szczegółowo

ZAKŁADOWA ADOWA KONTROLA PRODUKCJI W ŚWIETLE WYMAGAŃ CPR

ZAKŁADOWA ADOWA KONTROLA PRODUKCJI W ŚWIETLE WYMAGAŃ CPR ZAKŁADOWA ADOWA KONTROLA PRODUKCJI W ŚWIETLE WYMAGAŃ CPR Alicja Papier Warszawa, kwiecień 2014 Wprowadzanie wyrobów w budowlanych wg CPR Wszystkie podmioty gospodarcze w łańcuchu dostaw i dystrybucji powinny

Bardziej szczegółowo

STANDARDY I SYSTEMY ZARZĄDZANIA PORTAMI LOTNICZYMI 2013

STANDARDY I SYSTEMY ZARZĄDZANIA PORTAMI LOTNICZYMI 2013 Wersja Jednostka realizująca Typ Poziom Program Profil Blok Grupa Kod Semestr nominalny Język prowadzenia zajęć Liczba punktów ECTS Liczba godzin pracy studenta związanych z osiągnięciem efektów Liczba

Bardziej szczegółowo

Jakość przed jakością

Jakość przed jakością Jakość przed jakością Oprogramowanie naprawdę przydatne (2) Robert Ganowski II Krajowa Konferencja Jakości Systemów Informatycznych, Warszawa, 21-22 czerwca 2005 r. 1 Teoria prawdy*

Bardziej szczegółowo

DCT/ISO/SC/1.01 Księga Jakości DCT Gdańsk S.A. Informacja dla Klientów 2014-04-29

DCT/ISO/SC/1.01 Księga Jakości DCT Gdańsk S.A. Informacja dla Klientów 2014-04-29 DCT/ISO/SC/1.01 Księga Jakości DCT Gdańsk S.A. Informacja dla Klientów 2014-04-29 2 ELEMENTY KSIĘGI JAKOŚCI 1. Terminologia 2. Informacja o Firmie 3. Podejście procesowe 4. Zakres Systemu Zarządzania Jakością

Bardziej szczegółowo

Darmowy fragment www.bezkartek.pl

Darmowy fragment www.bezkartek.pl Wszelkie prawa zastrzeżone. Rozpowszechnianie całości lub fragmentów niniejszej publikacji w jakiejkolwiek postaci bez zgody wydawcy zabronione. Autor oraz wydawca dołożyli wszelkich starań aby zawarte

Bardziej szczegółowo

Projekt dotyczy stworzenia zintegrowanego, modularnego systemu informatycznego wspomagającego zarządzanie pracownikami i projektami w firmie

Projekt dotyczy stworzenia zintegrowanego, modularnego systemu informatycznego wspomagającego zarządzanie pracownikami i projektami w firmie Projekt dotyczy stworzenia zintegrowanego, modularnego systemu informatycznego wspomagającego zarządzanie pracownikami i projektami w firmie informatycznej. Zadaniem systemu jest rejestracja i przechowywanie

Bardziej szczegółowo

PROCEDURA. Monitorowanie i aktualizacja planów strategicznych

PROCEDURA. Monitorowanie i aktualizacja planów strategicznych I. Cel działania Celem niniejszej procedury jest zapewnienie, iż działania związane z zarządzaniem Miastem odbywają się w sposób planowy, zgodny z przyjętą Strategią rozwoju społeczno-gospodarczego Miasta

Bardziej szczegółowo

Departament Polityki Regionalnej, Wydział Zarządzania RPO, Biuro Ewaluacji RPO. Toruń, 4 październik 2011r.

Departament Polityki Regionalnej, Wydział Zarządzania RPO, Biuro Ewaluacji RPO. Toruń, 4 październik 2011r. Rekomendacje dotyczące akcji informacyjnej o komplementarności z badania ewaluacyjnego pt. Analiza efektów komplementarności wsparcia pomiędzy projektami dofinansowanymi w ramach programów z perspektywy

Bardziej szczegółowo

Zintegrowany System Zarządzania w Śląskim Centrum Społeczeństwa Informacyjnego

Zintegrowany System Zarządzania w Śląskim Centrum Społeczeństwa Informacyjnego Zintegrowany System Zarządzania w Śląskim Centrum Społeczeństwa Informacyjnego Beata Wanic Śląskie Centrum Społeczeństwa Informacyjnego II Śląski Konwent Informatyków i Administracji Samorządowej Szczyrk,

Bardziej szczegółowo

Szkolenie Stowarzyszenia Polskie Forum ISO 14000 Zmiany w normie ISO 14001 i ich konsekwencje dla organizacji Warszawa, 16.04.2015

Szkolenie Stowarzyszenia Polskie Forum ISO 14000 Zmiany w normie ISO 14001 i ich konsekwencje dla organizacji Warszawa, 16.04.2015 Wykorzystanie elementów systemu EMAS w SZŚ według ISO 14001:2015 dr hab. inż. Alina Matuszak-Flejszman, prof. nadzw. UEP Agenda Elementy SZŚ według EMAS (Rozporządzenie UE 1221/2009) i odpowiadające im

Bardziej szczegółowo

INFORMATYKA PROJEKTY ROZWIĄZANIA OFERTA - AUDYT LEGALNOŚCI OPROGRAMOWANIA

INFORMATYKA PROJEKTY ROZWIĄZANIA OFERTA - AUDYT LEGALNOŚCI OPROGRAMOWANIA INFORMATYKA PROJEKTY ROZWIĄZANIA OFERTA - AUDYT LEGALNOŚCI OPROGRAMOWANIA Warszawa, 2010 Informacje o firmie RavNet RavNet od ponad 10 lat zajmuje się szeroko pojętą informatyczną obsługą firm. Jesteśmy

Bardziej szczegółowo

ISO 9001 + 3 kroki w przód = ISO 27001. ISO Polska - Rzeszów 22 stycznia 2009r. copyright (c) 2007 DGA S.A. All rights reserved.

ISO 9001 + 3 kroki w przód = ISO 27001. ISO Polska - Rzeszów 22 stycznia 2009r. copyright (c) 2007 DGA S.A. All rights reserved. ISO 9001 + 3 kroki w przód = ISO 27001 ISO Polska - Rzeszów 22 stycznia 2009r. O NAS Co nas wyróŝnia? Jesteśmy I publiczną spółką konsultingową w Polsce! 20 kwietnia 2004 r. zadebiutowaliśmy na Giełdzie

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA DLA ZAKŁADOWEJ KONTROLI PRODUKCJI

WYMAGANIA DLA ZAKŁADOWEJ KONTROLI PRODUKCJI Instytut Odlewnictwa Biuro Certyfikacji i Normalizacji u l. Z a k o p i a ń s k a 7 3 30-418 Kraków, Polska tel. +48 (12) 26 18 442 fax. +48 (12) 26 60 870 bcw@iod.krakow.pl w w w.i o d.k r ak ow. p l

Bardziej szczegółowo

Systemy zabezpieczeń

Systemy zabezpieczeń Systemy zabezpieczeń Definicja System zabezpieczeń (safety-related system) jest to system, który implementuje funkcje bezpieczeństwa konieczne do utrzymania bezpiecznego stanu instalacji oraz jest przeznaczony

Bardziej szczegółowo

Etapy wdraŝania Systemu Zarządzania Jakością zgodnego z ISO 9001:2008

Etapy wdraŝania Systemu Zarządzania Jakością zgodnego z ISO 9001:2008 1 2 Etapy wdraŝania Systemu Zarządzania Jakością zgodnego z ISO 9001:2008 Etapy wdraŝania Systemu Zarządzania Jakością zgodnego z ISO 9001:2008 3 Agenda 4 Jaki powinien być System Zarządzania wg norm serii

Bardziej szczegółowo

Spis treści. 00 Red. Spis tresci. Wstep..indd 5 2009 12 02 10:52:08

Spis treści. 00 Red. Spis tresci. Wstep..indd 5 2009 12 02 10:52:08 Spis treści Wstęp 9 Rozdział 1. Wprowadzenie do zarządzania projektami 11 1.1. Istota projektu 11 1.2. Zarządzanie projektami 19 1.3. Cykl życia projektu 22 1.3.1. Cykl projektowo realizacyjny 22 1.3.2.

Bardziej szczegółowo

V Ogólnopolska Konferencja nt. Systemów Zarządzania w Energetyce. Forum ISO 14000 INEM Polska. Polskie Forum ISO 14000 INEM Polska

V Ogólnopolska Konferencja nt. Systemów Zarządzania w Energetyce. Forum ISO 14000 INEM Polska. Polskie Forum ISO 14000 INEM Polska Forum ISO 14000 INEM Polska Polskie Forum ISO 14000 INEM Polska Wymagania norm: ISO 9001, ISO 14001 oraz PN-N-18001 dotyczące dostawców i podwykonawców. Szczyrk, 24 27. 09. 2006r. Maciej Kostrzanowski

Bardziej szczegółowo

Systemy zarządzania bezpieczeństwem informacji: co to jest, po co je budować i dlaczego w urzędach administracji publicznej

Systemy zarządzania bezpieczeństwem informacji: co to jest, po co je budować i dlaczego w urzędach administracji publicznej Systemy zarządzania bezpieczeństwem informacji: co to jest, po co je budować i dlaczego w urzędach administracji publicznej Wiesław Paluszyński Prezes zarządu TI Consulting Plan prezentacji Zdefiniujmy

Bardziej szczegółowo

Waterfall model. (iteracyjny model kaskadowy) Marcin Wilk

Waterfall model. (iteracyjny model kaskadowy) Marcin Wilk Waterfall model (iteracyjny model kaskadowy) Marcin Wilk Iteracyjny model kaskadowy jeden z kilku rodzajów procesów tworzenia oprogramowania zdefiniowany w inżynierii oprogramowania. Jego nazwa wprowadzona

Bardziej szczegółowo

DLA SEKTORA INFORMATYCZNEGO W POLSCE

DLA SEKTORA INFORMATYCZNEGO W POLSCE DLA SEKTORA INFORMATYCZNEGO W POLSCE SRK IT obejmuje kompetencje najważniejsze i specyficzne dla samego IT są: programowanie i zarządzanie systemami informatycznymi. Z rozwiązań IT korzysta się w każdej

Bardziej szczegółowo

Wsparcie narzędziowe zarządzania ryzykiem w projektach

Wsparcie narzędziowe zarządzania ryzykiem w projektach Wsparcie narzędziowe zarządzania ryzykiem w projektach Spotkanie 4 Zbigniew Misiak (BOC IT Consulting) zbigniew.misiak@gmail.com Czym się będziemy zajmować? Powtórzenie kluczowych zagadnień Prosty test

Bardziej szczegółowo

Powiązania norm ISO z Krajowymi Ramami Interoperacyjności i kontrolą zarządczą

Powiązania norm ISO z Krajowymi Ramami Interoperacyjności i kontrolą zarządczą Powiązania norm ISO z Krajowymi Ramami Interoperacyjności i kontrolą zarządczą Punkt widzenia audytora i kierownika jednostki Agnieszka Boboli Ministerstwo Finansów w 22.05.2013 r. 1 Agenda Rola kierownika

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie projektami a zarządzanie ryzykiem

Zarządzanie projektami a zarządzanie ryzykiem Ewa Szczepańska Zarządzanie projektami a zarządzanie ryzykiem Warszawa, dnia 9 kwietnia 2013 r. Agenda Definicje Wytyczne dla zarządzania projektami Wytyczne dla zarządzania ryzykiem Miejsce ryzyka w zarządzaniu

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie jakością wg norm serii ISO 9000:2000 cz.1 system, kierownictwo i zasoby

Zarządzanie jakością wg norm serii ISO 9000:2000 cz.1 system, kierownictwo i zasoby Jakub Wierciak Zagadnienia jakości i niezawodności w projektowaniu Zarządzanie jakością wg norm serii ISO 9000:2000 cz.1 system, kierownictwo i zasoby System zarządzania jakością (ISO 9000:2000) System

Bardziej szczegółowo

Zmiany wymagań normy ISO 14001

Zmiany wymagań normy ISO 14001 Zmiany wymagań normy ISO 14001 Międzynarodowa Organizacja Normalizacyjna (ISO) opublikowała 15 listopada br. zweryfikowane i poprawione wersje norm ISO 14001 i ISO 14004. Od tego dnia są one wersjami obowiązującymi.

Bardziej szczegółowo

Analiza i projektowanie oprogramowania. Analiza i projektowanie oprogramowania 1/32

Analiza i projektowanie oprogramowania. Analiza i projektowanie oprogramowania 1/32 Analiza i projektowanie oprogramowania Analiza i projektowanie oprogramowania 1/32 Analiza i projektowanie oprogramowania 2/32 Cel analizy Celem fazy określania wymagań jest udzielenie odpowiedzi na pytanie:

Bardziej szczegółowo

ZINTEGROWANY SYSTEM ZARZĄDZANIA DOKUMENT NADZOROWANY W WERSJI ELEKTRONICZNEJ Wydanie 07 Urząd Miasta Płocka. Księga środowiskowa

ZINTEGROWANY SYSTEM ZARZĄDZANIA DOKUMENT NADZOROWANY W WERSJI ELEKTRONICZNEJ Wydanie 07 Urząd Miasta Płocka. Księga środowiskowa Strona 1 1. Księga Środowiskowa Księga Środowiskowa to podstawowy dokument opisujący strukturę i funkcjonowanie wdrożonego w Urzędzie Systemu Zarządzania Środowiskowego zgodnego z wymaganiami normy PN-EN

Bardziej szczegółowo

HACCP- zapewnienie bezpieczeństwa zdrowotnego żywności Strona 1

HACCP- zapewnienie bezpieczeństwa zdrowotnego żywności Strona 1 CO TO JEST HACCP? HACCP ANALIZA ZAGROŻEŃ I KRYTYCZNE PUNKTY KONTROLI HAZARD ryzyko, niebezpieczeństwo, potencjalne zagrożenie przez wyroby dla zdrowia konsumenta ANALYSIS ocena, analiza, kontrola zagrożenia

Bardziej szczegółowo

PPAP Proces Zatwierdzania Części Produkcyjnych

PPAP Proces Zatwierdzania Części Produkcyjnych PPAP Proces Zatwierdzania Części Produkcyjnych Zawartość PPAP 1. Informacje ogólne 2. Wymagania procesu PPAP (dokumentacja PPAP) 3. Wymagania dotyczące powiadamiania klienta i przedkładania do zatwierdzenia

Bardziej szczegółowo

Szkolenie otwarte 2016 r.

Szkolenie otwarte 2016 r. Warsztaty Administratorów Bezpieczeństwa Informacji Szkolenie otwarte 2016 r. PROGRAM SZKOLENIA: I DZIEŃ 9:00-9:15 Powitanie uczestników, ustalenie szczególnie istotnych elementów warsztatów, omówienie

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE Nazwa przedmiotu: PROJEKTOWANIE SYSTEMÓW INFORMATYCZNYCH I KARTA PRZEDMIOTU CEL PRZEDMIOTU PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE C1. Podniesienie poziomu wiedzy studentów z inżynierii oprogramowania w zakresie C.

Bardziej szczegółowo

Bezpieczeństwo aplikacji i urządzeń mobilnych w kontekście wymagań normy ISO/IEC 27001 oraz BS 25999 doświadczenia audytora

Bezpieczeństwo aplikacji i urządzeń mobilnych w kontekście wymagań normy ISO/IEC 27001 oraz BS 25999 doświadczenia audytora Bezpieczeństwo aplikacji i urządzeń mobilnych w kontekście wymagań normy ISO/IEC 27001 oraz BS 25999 doświadczenia audytora Krzysztof Wertejuk audytor wiodący ISOQAR CEE Sp. z o.o. Dlaczego rozwiązania

Bardziej szczegółowo

Projektowanie bazy danych przykład

Projektowanie bazy danych przykład Projektowanie bazy danych przykład Pierwszą fazą tworzenia projektu bazy danych jest postawienie definicji celu, założeń wstępnych i określenie podstawowych funkcji aplikacji. Każda baza danych jest projektowana

Bardziej szczegółowo

PEŁNOMOCNIK I AUDYTOR WEWNĘTRZNY ZINTEGROWANEGO SYSTEMU ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ I ŚRODOWISKOWEGO wg ISO 9001 oraz ISO 14001

PEŁNOMOCNIK I AUDYTOR WEWNĘTRZNY ZINTEGROWANEGO SYSTEMU ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ I ŚRODOWISKOWEGO wg ISO 9001 oraz ISO 14001 INFORMACJE SZCZEGÓŁOWE NA TEMAT SZKOLENIA OTWARTEGO: PEŁNOMOCNIK I AUDYTOR WEWNĘTRZNY ZINTEGROWANEGO SYSTEMU ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ I ŚRODOWISKOWEGO wg ISO 9001 oraz ISO 14001 S t r o n a 2 z 5 Serdecznie

Bardziej szczegółowo

Zmiany w normie ISO 14001 i ich konsekwencje dla organizacji Warszawa, 2015-04-16

Zmiany w normie ISO 14001 i ich konsekwencje dla organizacji Warszawa, 2015-04-16 Zmiany w istniejących systemach zarządzania środowiskowego zbudowanych wg normy ISO 14001:2004, wynikające z nowego wydania ISO 14001 (wybrane przykłady) Grzegorz Ścibisz Warszawa, 16. kwietnia 2015 Niniejsza

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie ryzykiem w projektach informatycznych. Marcin Krysiński marcin@krysinski.eu

Zarządzanie ryzykiem w projektach informatycznych. Marcin Krysiński marcin@krysinski.eu Zarządzanie ryzykiem w projektach informatycznych Marcin Krysiński marcin@krysinski.eu O czym będziemy mówić? Zarządzanie ryzykiem Co to jest ryzyko Planowanie zarządzania ryzykiem Identyfikacja czynników

Bardziej szczegółowo

ASPEKTY PRAWNE PPP W POLSCE A FUNDUSZE EUROPEJSKIE

ASPEKTY PRAWNE PPP W POLSCE A FUNDUSZE EUROPEJSKIE ASPEKTY PRAWNE PPP W POLSCE A FUNDUSZE EUROPEJSKIE Spis treści Akty prawne PPP w przepisach dot. Funduszy Europejskich Aspekty prawne w poszczególnych modelach łączenia PPP oraz Funduszy UE Wnioski Akty

Bardziej szczegółowo

KOMPUTEROWE WSPOMAGANIE ZARZĄDZANIA PROJEKTAMI W PRZEDSIĘBIORSTWIE

KOMPUTEROWE WSPOMAGANIE ZARZĄDZANIA PROJEKTAMI W PRZEDSIĘBIORSTWIE KOMPUTEROWE WSPOMAGANIE ZARZĄDZANIA PROJEKTAMI W PRZEDSIĘBIORSTWIE Seweryn SPAŁEK Streszczenie: Zarządzanie projektami staje się coraz bardziej powszechne w przedsiębiorstwach produkcyjnych, handlowych

Bardziej szczegółowo

Budowa systemu zarządzania jakością oraz metodologia weryfikacji wymagań IRIS w obszarze Projektowania i Rozwoju. w teorii i praktyce

Budowa systemu zarządzania jakością oraz metodologia weryfikacji wymagań IRIS w obszarze Projektowania i Rozwoju. w teorii i praktyce Budowa systemu zarządzania jakością oraz metodologia weryfikacji wymagań IRIS w obszarze Projektowania i Rozwoju w teorii i praktyce STUDIUM PRZYPADKU DLA FRENOPLAST dr inż. Jacek Bułhak mgr inż. Dagmara

Bardziej szczegółowo

Rozpoczęcie, inicjacja (ang. inception

Rozpoczęcie, inicjacja (ang. inception Wydział Informatyki PB Analogia do budowanego domu Inżynieria oprogramowania II Wykład 2: Proces tworzenia oprogramowania (na podstawie Unified Process) Marek Krętowski pokój 206 e-mail: mkret@ii.pb.bialystok.pl

Bardziej szczegółowo

POLITYKA BEZPIECZEŃSTWA w zakresie ochrony danych osobowych w ramach serwisu zgloszenia24.pl

POLITYKA BEZPIECZEŃSTWA w zakresie ochrony danych osobowych w ramach serwisu zgloszenia24.pl POLITYKA BEZPIECZEŃSTWA w zakresie ochrony danych osobowych w ramach serwisu zgloszenia24.pl SPIS TREŚCI I. POSTANOWIENIA OGÓLNE... 2 II. DEFINICJA BEZPIECZEŃSTWA INFORMACJI... 2 III. ZAKRES STOSOWANIA...

Bardziej szczegółowo

ISO 14000 w przedsiębiorstwie

ISO 14000 w przedsiębiorstwie ISO 14000 w przedsiębiorstwie Rodzina norm ISO 14000 TC 207 ZARZADZANIE ŚRODOWISKOWE SC1 System zarządzania środowiskowego SC2 Audity środowiskowe SC3 Ekoetykietowanie SC4 Ocena wyników ekologicznych SC5

Bardziej szczegółowo

Certyfikacja systemu zarządzania jakością w laboratorium

Certyfikacja systemu zarządzania jakością w laboratorium INSTYTUT MATERIAŁÓW BUDOWLANYCH I TECHNOLOGII BETONU STANDARD CERTYFIKACJI SQ-2010/LB-001 Certyfikacja systemu zarządzania jakością w laboratorium Copyright by IMBiTB Wszelkie prawa autorskie zastrzeżone

Bardziej szczegółowo

Wykład 1 Inżynieria Oprogramowania

Wykład 1 Inżynieria Oprogramowania Wykład 1 Inżynieria Oprogramowania Wstęp do inżynierii oprogramowania. Cykle rozwoju oprogramowaniaiteracyjno-rozwojowy cykl oprogramowania Autor: Zofia Kruczkiewicz System Informacyjny =Techniczny SI

Bardziej szczegółowo