Wydawca: Giełda Papierów Wartościowych w Warszawie SA ul. Książęca 4, Warszawa

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Wydawca: Giełda Papierów Wartościowych w Warszawie SA ul. Książęca 4, 00-498 Warszawa www.gpw.pl"

Transkrypt

1

2

3

4 Wydawca: Giełda Papierów Wartościowych w Warszawie SA ul. Książęca 4, Warszawa Opracowanie graficzne, skład i druk: Wydawnictwo ART Opracowanie graficzne wykonane na podstawie giełdowej linii graficznej opracowanej przez Agencję Ozon AGE Sp. z o.o. Copyright by Giełda Papierów Wartościowych w Warszawie SA Warszawa, wrzesień 2004 Wydanie I ISBN X Oficjalne wydawnictwo Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie

5 We wrześniu 2003 roku do obrotu giełdowego zostały wprowadzone pierwsze na naszym rynku opcje giełdowe oparte na indeksie WIG20. Po dwóch latach Giełda uzupełniła swoją ofertę o kolejne opcje. W październiku 2005 roku zadebiutowały opcje na akcje pojedynczych spółek. Początkowo do obrotu zostały wprowadzone opcje na akcje Telekomunikacji Polskiej, PROKOM-u, Banku PEKAO, PKN ORLEN, KGHM. Niniejsza broszura jest skierowana zarówno do tych, którzy zamierzają dopiero rozpocząć inwestowanie w opcje na akcje, jak również doświadczonych inwestorów. Autor przedstawia podstawowe cechy opcji na akcje, wyjaśnia zasady ich obrotu oraz rozliczania i gwarantowania rozliczeń, pokazuje typowe strategie inwestycyjne. Zachęcamy do zapoznania się z niniejszą broszurą. Wiedza tu zawarta z pewnością będzie Państwu pomocna w inwestowaniu. Giełda Papierów Wartościowych w Warszawie

6

7 Spis treści WPROWADZENIE... 7 PODSTAWOWE POJĘCIA... 8 PREMIA OPCYJNA ANALITYCZNA WYCENA OPCJI NA AKCJE WSPÓŁCZYNNIKI ELASTYCZNOŚCI OPCJI ZASADY OBROTU Standard Wykonanie i zabezpieczanie opcji WYKORZYSTYWANIE OPCJI Najprostsza spekulacja Podstawowe strategie rozpiętościowe Długie kombinacje Gra na spadek zmienności Zabezpieczanie posiadanych akcji Zabezpieczanie wystawionych opcji PRAKTYCZNE ZASADY INWESTOWANIA NAJWAŻNIEJSZE CECHY OPCJI NA AKCJE NOTOWANYCH NA GPW... 49

8 6

9 Wprowadzenie Historia opcji na akcje ma ponad 300 lat. Już w drugiej połowie XVII wieku, najpierw w Holandii, a następnie w Anglii, dokonywano transakcji tymi specyficznymi instrumentami. W ciągu kolejnych lat opcje na akcje pojawiły się na rynkach w Stanach Zjednoczonych, Francji, Niemczech i niektórych innych krajach europejskich. Jednak długo znaczenie tego instrumentu było marginalne. Dynamiczny rozwój obrotu opcjami na akcje rozpoczął się znacznie później. W 1973 r. na nowo uruchomionej Chicago Board Options Exchange przedmiotem transakcji stały się opcje (przez kilka początkowych lat były to wyłącznie opcje kupna) opiewające na akcje najbardziej znanych amerykańskich spółek. Zdecydowano się na zastosowanie zasad zbliżonych do obowiązujących na rynku kontraktów terminowych. Pozycję opcyjną można było zamknąć (to znaczy odsprzedać nabytą oraz odkupić wystawioną opcję), rozliczenie opcji zostało objęte gwarancjami izby rozrachunkowej, płynności obrotu sprzyjała standaryzacja kontraktów opcyjnych. Sukces CBOE spowodował, że opcje na akcje jeszcze w latach siedemdziesiatych XX wieku wprowadzono na kilku innych giełdach w USA, w Kanadzie, Australii, Holandii i Wielkiej Brytanii. Obecnie, po ponad trzydziestu latach od rozpoczęcia handlu opcjami zbywalnymi, działa na świecie kilkadziesiąt rynków giełdowych, na których notowane są opcje na akcje. W 2005 r. dołączyła do nich Giełda Papierów Wartościowych w Warszawie. Oby już za kilka lat informacje dotyczące GPW znalazły się w tabeli zawierającej dane o 10 największych giełdowych rynkach opcji na akcje na świecie. Przecież nowojorska International Securities Exchange zajęła 1 miejsce już kilka lat po uruchomieniu. Tabela 1. Obrót opcjami na akcje na 10 największych giełdach w 2004 r. Giełda Wolumen obrotu (liczba zawartych kontraktów opcyjnych w tys.) Wartość obrotu wg wartości instrumentów bazowych (mln USD) Liczba otwartych pozycji na koniec roku International Securities Exchange b.d. Euronext Sao Paulo Stock Exchange Chicago Board Options Exchange Eurex (Niemcy i Szwajcaria) American Stock Exchange b.d. Philadelphia Stock Exchange b.d. Buenos Aires Stock Exchange b.d Pacific Stock Exchange b.d. OMX Stockholm b.d. - brak danych Źródło: International Federation of Stock Exchanges, strona internetowa 7

10 Podstawowe pojęcia Opcja na akcje jest kontraktem dającym jej właścicielowi (nabywcy, zajmującemu długą pozycję opcyjną) prawo kupna od wystawcy (sprzedawcy, zajmującego krótką pozycję opcyjną) lub prawo sprzedania mu ustalonej liczby danego rodzaju akcji w określonym czasie po pewnej, uzgodnionej cenie. Warunki kontraktu mogą przewidywać, że rozliczenie opcji w formie dostawnej, czyli rzeczywistej transakcji kupna/sprzedaży akcji, zostanie zastąpione przez rozliczenie pieniężne. Oznacza to wypłatę przez wystawcę opcji kwoty obliczonej na podstawie dodatniej różnicy rynkowej ceny akcji i ceny umownej (dla opcji dających właścicielowi prawo kupna) albo dodatniej różnicy ceny umownej i rynkowej ceny akcji (dla opcji dających właścicielowi prawo sprzedaży). Rozliczenie pieniężne jest jedyną formą rozliczenia opcji na akcje stosowaną na warszawskiej GPW. Na zdecydowanej większości pozostałych giełd rozliczenie opcji na akcje ma charakter dostawny. Kontrakt daje właścicielowi opcji na akcje prawo jej realizacji (wykonania). Z prawa realizacji opcji jej nabywca może nie skorzystać, co jest określane jako rezygnacja z wykonania opcji lub odrzucenie opcji. Dzieje się tak, jeżeli realizacja transakcji jest dla niego nieopłacalna. Na większości rynków giełdowych, w tym na GPW, realizacja albo rezygnacja z wykonania opcji nie wymaga zgłoszenia decyzji przez posiadacza opcji. Operacje te są przeprowadzane automatycznie na podstawie relacji kursu akcji w dniu rozliczenia oraz kursu wykonania opcji. Posiadacz opcji notowanej na GPW ma jednak prawo do zgłoszenia rezygnacji z jej wykonania. Wykorzystuje je wtedy, gdy przychód z tytułu realizacji opcji byłby niższy od prowizji pobieranej przez podmiot maklerski za tę czynność. Opcje na akcje można podzielić na dwa podstawowe typy: opcje kupna (ang. call lub call options), dające posiadaczowi prawo nabycia akcji, oraz opcje sprzedaży (put lub put options), uprawniające właściciela do zbycia akcji, na które opcja opiewa. Na giełdach przeważają opcje na akcje, które można zrealizować w dowolnym dniu giełdowym, nie późniejszym niż dzień wygaśnięcia opcji. Są to opcje stylu amerykańskiego (ang. american style). Natomiast opcje stylu europejskiego (ang. european style) mogą być zrealizowane tylko w jednym, z góry określonym terminie. Na GPW notowane są obecnie wyłącznie opcje stylu europejskiego. Nabywca opcji na akcje płaci sprzedawcy cenę zakupu, zwaną premią lub premią opcyjną (ang. option premium). Nie jest ona zwracana nabywcy nawet wtedy, gdy opcja nie zostanie wykonana. 8

11 Termin wygaśnięcia / zapadalności (ang. expiration date), dla opcji stylu europejskiego określany także jako termin realizacji lub termin wykonania) to ostatni możliwy termin wykonania opcji stylu amerykańskiego albo jedyny termin, w którym możliwe jest wykonanie opcji stylu europejskiego. Dostępne są zwykle opcje na akcje o kilku terminach wygaśnięcia - na GPW są to 2 terminy. Giełdowe opcje na akcje mogą opiewać na różne liczby akcji. W USA jest to zwykle 100 akcji, w przypadku opcji na akcje spółek brytyjskich W Polsce na GPW liczba akcji zależy od rynkowego kursu akcji spółki. W przypadku Telekomunikacji Polskiej (TPSA), której akcja kosztuje ok. 25 zł, opcja opiewa na 500 akcji. Akcje Pekao kosztują ponad 180 zł, a przedmiotem opcji jest 100 akcji. Oznacza to, że w praktyce opcje opiewają najczęściej na pakiet akcji wart od kilku do kilkunastu tysięcy złotych. Kurs wykonania / realizacji, bazowy (ang. strike price, exercise price) opcji to umowny kurs, po którym, przy rozliczeniu dostawnym, właściciel wykonujący opcję kupna nabywa akcje, a właściciel opcji sprzedaży akcje sprzedaje. W ramach rozliczenia pieniężnego kurs wykonania jest podstawą obliczenia kwoty wypłaty wystawcy dla posiadacza opcji (kwoty rozliczenia). Na giełdach w danym momencie dostępne są opcje na akcje danej spółki o kilku lub nawet kilkunastu kursach wykonania. Cena wykonania opcji to kurs wykonania pomnożony przez liczbę akcji, na którą opiewa jedna opcja. Kurs rozliczeniowy to kurs akcji będący, obok kursu wykonania, podstawą rozliczenia pieniężnego opcji. Na GPW jest on określany w dniu wygaśnięcia opcji jako ważona obrotami średnia arytmetyczna kursów wszystkich transakcji akcjami, będącymi instrumentem bazowym, zawartych w systemie notowań na sesji giełdowej. Cena rozliczeniowa to kurs rozliczeniowy pomnożony przez liczbę akcji, na którą opiewa jedna opcja. Seria opcji (ang. option series) to wszystkie opcje kupna albo opcje sprzedaży określonego stylu, opiewające na akcje danej spółki, o identycznym kursie wykonania oraz takim samym terminie wygaśnięcia. Na GPW opcje każdej z serii noszą skróconą nazwę OXYZkrcccp, gdzie: O - oznacza rodzaj instrumentu (opcja), XYZ - trzyliterowy kod akcji konkretnej spółki (KGH - KGHM, PEO - Pekao, PKM - Prokom, PKO - PKO BP, TPS - TPSA), k - kod określający typ i miesiąc wygaśnięcia opcji (dla opcji kupna: C - marzec, F - czerwiec, I - wrzesień, L - grudzień; dla opcji sprzedaży: O - marzec, R - czerwiec, U - wrzesień, X - grudzień), r - ostatnia cyfra roku wygaśnięcia ( r., r.), ccc - cena wykonania w złotych (np. 160 to 160 zł dla Pekao, 019 to 19 zł dla TPSA). Natomiast p zazwyczaj nie występuje. 9

12 Jednak sporadycznie w tym miejscu umieszczany jest kod określający operacje dotyczące opcji związane z operacjami instrumentami bazowymi lub realizacją praw z tych instrumentów. Możliwe są następujące kody: D - dywidenda (do korekty ceny wykonania opcji dochodzi jednak tylko wtedy, gdy dywidenda na 1 akcję przekracza 10% średniej ważonej wolumenem obrotu z kursów transakcji zawartych w ostatnim dniu notowania akcji z dywidendą), P - prawo poboru (korekta ceny wykonania opcji następuje jednak tylko wtedy, gdy znana cena emisyjna akcji obejmowanych w ramach prawa poboru jest niższa od ostatniego giełdowego kursu akcji z prawem poboru), S - zmiana wartości nominalnej akcji, M - podział spółki, Z - inne zdarzenie. PRZYKŁAD 1. Jedną serię opcji stanowią wszystkie opcje kupna akcji Prokomu o terminie wygaśnięcia 16 grudnia 2005 r. i cenie wykonania 100 zł. Skrócona nazwa takich opcji to OPKML5100. Inną serią opcji są wszystkie opcje kupna akcji Prokomu o terminie wygaśnięcia 16 grudnia 2005 r. i cenie wykonania 110 zł. Ich skrócona nazwa to OPKML5110. Kolejną przykładową serię opcji stanowią wszystkie opcje sprzedaży akcji Prokomu o terminie wygaśnięcia 16 grudnia 2005 r. i cenie wykonania 100 zł. Skrócona nazwa takich opcji to OPKMX5100. Klasa opcji na akcje (ang. class of option) obejmuje wszystkie opcje opiewające na akcje tej samej spółki. Należy ona do szerszej klasy instrumentów pochodnych opiewających na akcje tej spółki. Klasę opcji stanowią, na przykład, wszystkie giełdowe opcje na akcje Telekomunikacji Polskiej S.A. (TPSA). Łącznie z kontraktami terminowymi na akcje TPSA tworzą one klasę instrumentów pochodnych opiewających na akcje TPSA. Kwota rozliczenia to suma otrzymywana przez posiadacza opcji w ramach rozliczenia pieniężnego. PRZYKŁAD grudnia 2005 r., w terminie rozliczenia opcji na akcje TPSA, kurs rozliczeniowy opcji wyniósł 19,20 zł 1). Joanna Kowalska zrealizowała opcję OTPSL5017, czyli opcję kupna 500 akcji TPSA o terminie wygaśnięcia 16 grudnia 2005 r. i kursie wykonania 17 zł. Na jej rachunek została przekazana kwota rozliczenia (19,20 zł - 17,00 zł) 500 = 1100 zł. Natomiast Aldona Malinowska zrealizowała opcję OTPSX5022, czyli opcję sprzedaży 500 akcji TPSA o terminie wygaśnięcia 16 grudnia 2005 r. i kursie wykonania 22 zł. Na jej rachunek została przekazana kwota rozliczenia (22,00 zł - 19,20 zł) 500 = 1400 zł. 1) W przykładach wykorzystano wielkości niezgodne z rzeczywistymi danymi rynkowymi (tekst został opracowany kilka miesięcy przed wprowadzeniem opcji na akcje do obrotu na GPW). 10

13 Nie oznacza to, że inwestujące Panie aż tyle zarobiły. Faktyczny zarobek każdej był niższy, gdyż pomniejszyły go premia zapłacona za nabytą opcję oraz 2 prowizje maklerskie - za nabycie opcji (zwykle od 2 zł do 20 zł) i za realizację opcji (zwykle od 6 zł do 15 zł). Joanna Kowalska kupując opcję OTPSL5017 zapłaciła za nią premię w wysokości 800 zł oraz prowizję za nabycie opcji wynoszącą 16 zł. Prowizja za realizację opcji była równa 10 zł. Tak więc Joanna Kowalska zarobiła 1100 zł - (800 zł + 16 zł + 10 zł) = 274 zł. Natomiast Aldona Malinowska kupując opcję OTPSX5022 zapłaciła premię w wysokości 320 zł oraz prowizję za nabycie opcji wynoszącą 8 zł. Prowizja za realizację opcji była równa 10 zł. Joanna Kowalska zarobiła więc 1400 zł - (320 zł + 8 zł + 10 zł) = 1062 zł. Relacja aktualnego giełdowego (rynkowego) kursu akcji i kursu wykonania opcji pozwala na podział opcji według tzw. wymiaru pionowego. Zgodnie z nim istnieją opcje: - po cenie (ang. at-the-money, ATM), czyli opcje z kursem wykonania równym, a w praktyce - bliskim, kursowi akcji, - poza ceną lub nie w cenie (ang. out-of-the-money, OTM), czyli opcje kupna o kursie wykonania wyższym od aktualnego giełdowego kursu akcji oraz opcje sprzedaży o kursie wykonania niższym od aktualnego giełdowego kursu akcji, - w cenie (ang. in-the-money, ITM), czyli opcje kupna o kursie wykonania niższym od aktualnego giełdowego kursu akcji oraz opcje sprzedaży o kursie wykonania wyższym od aktualnego giełdowego kursu akcji. Dla akcji konkretnej spółki zawsze najtańsze są opcje poza ceną, a najdroższe opcje w cenie. Tabela 2. Wymiar pionowy opcji Kurs wykonania opcji Opcja kupna Opcja sprzedaży niższy od giełdowego kursu akcji w cenie (ITM) poza ceną (OTM) równy giełdowemu kursowi akcji po cenie (ATM) po cenie (ATM) wyższy od giełdowego kursu akcji poza ceną (OTM) w cenie (ITM) Źródło: Opracowanie własne. PRZYKŁAD listopada 2005 r. giełdowy kurs akcji TPSA wynosił 22,70 zł. Opcja OTPSL5019, czyli opcja kupna 500 akcji TPSA o terminie wygaśnięcia 16 grudnia 2005 r. i kursie wykonania 19 zł, była opcją w cenie (ITM). Wynika to z faktu, że kurs wykonania tej opcji kupna był (o 3,70 zł) niższy od giełdowego kursu akcji TPSA. Natomiast 11

14 opcja OTPSX5019, czyli opcja sprzedaży 500 akcji TPSA o terminie wygaśnięcia 16 grudnia 2005 r. i kursie wykonania 19 zł, była opcją poza ceną (OTM). Jest to konsekwencją faktu, że kurs wykonania tej opcji sprzedaży był (o 3,70 zł) niższy od giełdowego kursu akcji TPSA. Właściciel (nabywca) opcji na akcje ma, kosztem zapłaconej premii, swobodę decyzji. Gdy, jak na GPW, opcje są stylu europejskiego, może on opcję przetrzymać i zrealizować w terminie wygaśnięcia. Jeżeli w tym terminie realizacja będzie nieopłacalna możliwe jest niewykorzystanie opcji. Wcześniej właściciel może opcję giełdową odsprzedać. Strata nabywcy opcji nie może przekroczyć zapłaconej premii powiększonej o prowizję maklerską pobraną za przeprowadzenie transakcji nabycia opcji. Maksymalny poziom straty związany jest z niezrealizowaniem opcji w terminie wygaśnięcia. Potencjalny zysk nabywcy opcji kupna jest nieograniczony, gdyż nieograniczony jest możliwy wzrost ceny akcji. Posiadacz opcji sprzedaży może zarobić bardzo dużo, jednak nie więcej niż wynosi poziom ceny wykonania pomniejszony o sumę zapłaconej premii i prowizji maklerskiej. Wynika to z faktu, że kurs akcji nie może spaść poniżej zera. Jak wynika z podanej charakterystyki, przy ograniczonym poziomie maksymalnej straty, nabywca opcji ma szansę osiągnięcia wysokiego lub nawet, dla opcji kupna, nieograniczonego dochodu. Wystawca opcji stylu europejskiego może utrzymać krótką pozycję aż do terminu wygaśnięcia. Wtedy, w zależności od giełdowego kursu akcji, opcja zostanie zrealizowana albo nie. Może także wcześniej zamknąć krótką pozycję, czyli odkupić opcję. Dochód wystawiającego opcję nie może przekroczyć premii pomniejszonej o prowizję maklerską pobraną za przeprowadzenie transakcji sprzedaży opcji. Ten potencjalnie najwyższy zarobek można osiągnąć tylko wtedy, gdy opcja nie zostanie zrealizowana przez jej właściciela. Największe straty ponosi wystawca opcji sprzedaży, jeżeli kurs akcji bardzo spadnie (w skrajnym przypadku - blisko zera) lub opcji kupna, jeżeli kurs akcji bardzo wzrośnie. W tym ostatnim przypadku straty są potencjalnie nieograniczone. Z przedstawionej analizy można wysnuć wniosek, że wystawca opcji, mając ograniczone możliwości zarobku, ponosi niczym nie limitowane ryzyko. Jest to jednak prawdą tylko wtedy, gdy wystawiona opcja nie jest w żaden sposób zabezpieczona. W ten sposób postępują jednak tylko nieliczni spekulanci. Powszechność stosowania różnych form zabezpieczeń przez większość inwestorów, a zwłaszcza instytucje finansowe (głównych wystawców opcji), powoduje, że w praktyce wystawianie opcji związane jest z ograniczonym lub nawet minimalnym ryzykiem przynosząc dochód nie niższy od pozbawionych ryzyka lokat. Sprawia to, że sprzedaż opcji na akcje jest dla wielu podmiotów rynku kapitałowego rodzajem normalnej działalności, związanej wprawdzie z ograniczonym ryzykiem, ale przynoszącej także dodatkowe dochody. 12

15 Premia opcyjna Cena giełdowej opcji na akcje, czyli premia opcyjna, może być przedstawiona jako suma dwóch składników: wartości wewnętrznej i wartości czasu. Tak więc: premia opcyjna = wartość wewnętrzna opcji + wartość czasu opcji. Wartość wewnętrzna jest najczęściej wyrażana w skali 1 akcji, a nie pełnego pakietu, na który opiewa opcja na akcje. Jest ona równa kwocie jaką otrzymałby właściciel opcji w razie jej natychmiastowej realizacji. Tak więc, w skali pojedynczej akcji, dla opcji kupna wynosi ona max (S - X; 0), a dla opcji sprzedaży max (X - S; 0), gdzie S oznacza aktualny rynkowy kurs akcji, X - kurs wykonania opcji, a formuła max (A; 0) oznacza większą liczbę z pary A i 0. Jak widać wartość wewnętrzna opcji jest zawsze wielkością nieujemną. Wartość czasu opcji to różnica pomiędzy premią (najczęściej wyrażoną w skali 1 akcji) a wartością wewnętrzną. Prawie zawsze jest ona dodatnia. Najwyższa jest dla opcji po cenie (ATM). Tylko dla części opcji sprzedaży stylu europejskiego, o bardzo wysokiej wartości wewnętrznej, może być ona ujemna. Sprzyja temu wysoki poziom stóp procentowych. PRZYKŁAD 4. Przedmiotem analizy są opcja kupna OPEOC6140 oraz opcja sprzedaży OPEOO6140, czyli opcje wygasające 17 marca 2006 r. o kursie wykonania 140 zł, opiewające na 100 akcji każda. 15 grudnia 2005 r. o godz giełdowy kurs akcji Pekao wynosił 132 zł. Natomiast premie opcji (w skali 1 akcji) to, odpowiednio, 2,80 zł za OPEOC6140 oraz 9,20 zł za OPEOO6140. Wartość wewnętrzna opcji OPEOC6140 to max (132 zł zł; 0) = max (- 8 zł; 0) = 0. Wartość czasu wynosi 2,80 zł - 0 = 2,80 zł. Natomiast wartość wewnętrzna opcji OPEOO6140 to max (140 zł zł; 0) = max (8 zł; 0) = 8 zł. Wartość czasu wynosi 9,20 zł - 8 zł = 1,20 zł. Tak więc: - dla OPEOC6140 wartość wewnętrzna jest równa 0, a wartość czasu to 2,80 zł, - dla OPEOO6140 wartość wewnętrzna jest równa 8 zł, a wartość czasu to 1,20 zł. Premia giełdowej opcji na akcje wyznaczana jest na rynku jako wypadkowa podaży i popytu na opcje. Niemniej można stwierdzić, jakie obiektywne czynniki wpływają na poziom tej premii. Są to poziom kursu wykonania opcji, aktualny rynkowy kurs akcji, zmienność kursu akcji, czas do wygaśnięcia opcji, wolna od ryzyka stopa procentowa oraz ewentualne dywidendy, do których prawo zostanie przyznane w okresie ważności opcji. Wpływ każdego z nich, przy założeniu że pozostałe czynniki nie zmieniają się, na premie opcji został przedstawiony w tabeli 3. 13

16 Tabela 3. Wpływ poszczególnych czynników na premie opcji Czynnik Sposób zmiany Premia opcji kupna Premia opcji sprzedaży Kurs wykonania opcji Giełdowy kurs akcji Zmienność rośnie spada rośnie spada rośnie spada rośnie rośnie spada spada spada rośnie rośnie rośnie rośnie spada spada spada Czas do wygaśnięcia opcji upływa spada spada, ale są wyjątki* Wolna od ryzyka stopa procentowa Dywidenda rośnie rośnie spada spada spada rośnie rośnie spada rośnie spada rośnie spada * Opcje sprzedaży stylu europejskiego o bardzo wysokiej wartości wewnętrznej. Źródło: opracowanie własne Specyficznym czynnikiem istotnie wpływającym na premię opcyjną jest zmienność (ang. volatility) kursu akcji. Odzwierciedla ona szybkość i skalę zmian kursu akcji. Im zmiany są większe tym większe i bardziej prawdopodobne są wysokie wypłaty dla właścicieli realizowanych opcji. Oznacza to, że także wyższe są wówczas premie zarówno opcji kupna jak i opcji sprzedaży. Precyzyjniej zmienność cen akcji jest definiowana jako odchylenie standardowe stopy zwrotu z akcji w ciągu roku, przy czym stopa zwrotu jest wyrażona przy wykorzystaniu ciągłej kapitalizacji. Zmienność może być wyznaczona na podstawie przeszłych zmian cen akcji lub na podstawie notowań opcji na akcje. Pierwsza nosi nazwę zmienności historycznej, druga - zmienności rynkowej lub implikowanej. Historyczna zmienność (ang. historical volatility) kursu akcji jest obliczana na podstawie notowań akcji w przeszłości. Można wykorzystać zarówno kursy zamknięcia z poszczególnych sesji giełdowych, jak i dane tygodniowe, miesięczne lub kwartalne. 14

17 Na podstawie zebranych danych o kursach akcji należy obliczyć stopę zwrotu, przy założeniu ciągłości, dla każdego okresu: u i = ln(s i / S i-1 ) gdzie: i = 1, 2,..., n, n liczba obserwacji (a więc liczba okresów wynosi n), u i - stopa zwrotu z inwestycji w akcje w okresie i-tym, S i - kurs akcji w okresie i-tym, z tym, że w dniu przyznania praw do dywidendy do obliczenia S i / S i-1 przyjmuje się: S i = S i + DIV, S i - kurs akcji bezpośrednio po przyznaniu prawa do dywidendy, DIV - zaktualizowana wartość dywidendy. W kolejnym etapie określania zmienności historycznej należy wyznaczyć odchylenie standardowe stóp zwrotu, stosując wzór: n D = { [1/(n-1)] Σ(u i - u śr ) 2 } 0,5, i=1 gdzie: D u śr - odchylenie standardowe stóp zwrotu, - średnia arytmetyczna stopa zwrotu. W komputerowym arkuszu kalkulacyjnym Excel do obliczenia odchylenia standardowego stóp zwrotu można wykorzystać wbudowaną gotową funkcję ODCH.STANDARDOWE. W obliczeniach należy wyeliminować wpływ tego, na podstawie jakich informacji określono zmienność, to jest danych dobowych, tygodniowych, miesięcznych czy kwartalnych. Dokonuje się tego licząc zmienność cen akcji na podstawie wzoru: σ = D L 0,5, gdzie: σ L - zmienność cen akcji, - liczba okresów w ciągu roku: - jeżeli wykorzystane zostały kursy zamknięcia z kolejnych dni giełdowych, to przyjmuje się, że jest ich w roku od 250 do 260 (a nie 365 lub 360); bardzo często, dla uproszczenia, liczba dni giełdowych określana jest jako 256 (wówczas L 0,5 = 16); - jeżeli wykorzystane zostały tygodniowe kursy zamknięcia, to L = 52; - jeżeli wykorzystane zostały kursy z końców kolejnych miesięcy, to L =

18 Zmienność implikowana (ang. implied volatility), czyli rynkowa jest wyznaczana na podstawie premii opcji. W odróżnieniu od zmienności historycznej, przeszłej, zmienność implikowana to zmienność jaką, zdaniem uczestników rynku, posiada w danej chwili instrument bazowy (akcje danej spółki). Do obliczenia zmienności implikowanej wykorzystywany jest model kalkulacji wartości teoretycznej opcji, np. przedstawiony dalej model Blacka-Scholesa, w którym jedną ze zmiennych jest właśnie zmienność instrumentu bazowego. Wyznaczenie zmienności implikowanej jest prowadzone metodą iteracyjną. Polega na poszukiwaniu takiej wartości zmienności, przy której wyznaczona wartość teoretyczna opcji jest równa (w praktyce - bardzo bliska) wartości rynkowej. Warto zauważyć, że najczęściej większość serii opcji ma różne wartości zmienności implikowanej. Czasem na rynku występuje tzw. uśmiech zmienności (ang. volatility smile) polegający na tym, że zmienność implikowana jest niższa dla opcji po cenie (ATM), a rośnie im bardziej opcja jest w cenie (ITM) lub poza ceną (OTM). Na części rynków opcji na akcje występuje nie uśmiech zmienności, lecz zjawisko określane jako półuśmiech (ang. volatility sneer). Polega ono na tym, że opcje o niższych cenach bazowych charakteryzuje wyższa zmienność. Na niektórych rynkach opcji na akcje występuje grymas (krzywy uśmiech) zmienności (ang. volatility smirk). Zjawisko to polega na wyższej rynkowej zmienności opcji nie w cenie (OTM). Zmienność implikowana nierzadko zależy także od czasu do wygaśnięcia opcji. Graficzne przedstawienie zależności zmienności implikowanej od cen wykonania i terminów wygaśnięcia opcji nosi nazwę krzywej zmienności. Inwestorzy indywidualni aktywni na rynku opcji na akcje rzadko wykorzystują ją jednak w pełnym zakresie. Inwestorzy mogą skorzystać z informacji o wartościach zmienności implikowanej publikowanej na stronie internetowej GPW. O tym, że wpływ zmienności na premię opcyjną i wyniki inwestycji w opcje jest duży świadczy poniższy przykład. PRZYKŁAD 5. Zofia Janiak na początku stycznia nabyła po 1 opcji kupna i opcji sprzedaży opiewającej na 500 akcji KGHM każda. Termin wygaśnięcia obu opcji to 17 marca, kurs wykonania X = 34 złote. Giełdowy kurs akcji KGHM na początku stycznia oscylował wokół 34 złotych. Zmienność implikowana akcji KGHM wynosiła wówczas 20%. Zapłacone premie wyniosły odpowiednio, w skali 1 akcji: za opcję kupna 1,40 zł i za opcję sprzedaży 1,10 zł. Za opcję kupna opiewającą na 500 akcji Z. Janiak zapłaciła więc 700 zł, za opcję sprzedaży 550 zł. 16

19 Prowizje maklerskie od transakcji zakupu opcji wyniosły odpowiednio 14 zł i 11 zł, a więc łącznie 25 zł. Ogółem Zofia Janiak zapłaciła więc 700 zł zł + 25 zł = 1275 zł. W ciągu kolejnych 2 tygodni napłynęły liczne istotne informacje dotyczące rynków miedzi i srebra, głównych produktów KGHM. W związku z tym zmienność implikowana znacznie wzrosła - do 29%, chociaż cena akcji KGHM nadal oscylowała wokół 34 zł. W rezultacie, pomimo upływu czasu, obie opcje podrożały: opcja kupna do 1,70 zł w skali 1 akcji, opcja sprzedaży odpowiednio do 1,46 zł. Z. Janiak sprzedała opcje uzyskując za nie łącznie premie w wysokości 1580 zł (w tym 850 zł za opcję kupna i 730 zł za opcję sprzedaży), a po potrąceniu prowizji maklerskich (wynoszących odpowiednio 17 zł i 14,60 zł) 1548,40 zł. Zarobek wyniósł 1548,40 zł zł = 273,40 zł, a rentowność 2-tygodniowej inwestycji ponad 21%. Należy podkreślić, że Zofia Janiak zarobiła pomimo stabilnego kursu akcji KGHM, tylko dzięki wzrostowi zmienności. Analityczna wycena opcji na akcje Warunkiem skutecznego inwestowania w opcje na akcje jest stosowanie analitycznej wyceny opcji. Pozwala ona na określenie właściwego, zgodnego z teorią, poziomu premii opcyjnej. Znajomość tej wielkości umożliwia z kolei identyfikację, a następnie wykorzystanie sytuacji, gdy opcje są przewartościowane albo niedowartościowane. Dzięki temu inwestor może także uniknąć kupna opcji po zbyt wysokiej cenie oraz wystawienia opcji po cenie zbyt niskiej. Najbardziej znanym i najprzydatniejszym dla indywidualnych inwestorów modelem wyceny opcji na akcje jest model Blacka-Scholesa, ogłoszony w 1973 r. Pomimo kilku restrykcyjnych, oderwanych od rzeczywistości założeń dobrze sprawdza się on w praktyce. Rzadziej wykorzystywane jest najbardziej znane rozwinięcie modelu Blacka-Scholesa - model Mertona. Natomiast do wyceny opcji stylu europejskiego, a tylko takie są przedmiotem obrotu na GPW, nie jest niezbędny model dwumianowy. Wzór podany przez Fishera Blacka i Myrona Scholesa dla opcji kupna stylu europejskiego na akcje spółek nie wypłacających dywidendy ma postać: c = S N(d 1 ) - X e -r t N(d 2 ), gdzie: d 1 = [ln(s/x) + (r + σ 2 /2) t]/[ σ t 0,5 ], d 2 = [ln(s/x) + (r - σ 2 /2) t]/[ σ t 0,5 ], 17

20 natomiast N(x) jest wartością dystrybuanty (skumulowaną wartością funkcji gęstości) standardowego normalnego rozkładu prawdopodobieństwa. W komputerowym arkuszu kalkulacyjnym Excel do obliczenia dystrybuanty rozkładu normalnego można wykorzystać wbudowaną gotową funkcję ROZKŁAD.NOR- MALNY.S. Poszczególne symbole oznaczają: c - premia opcji kupna rodzaju europejskiego (w skali 1 akcji), S - aktualny rynkowy kurs akcji, X - kurs wykonania opcji, r - stopa procentowa wolna od ryzyka, przy założeniu ciągłej kapitalizacji, t - czas ważności opcji wyrażony w latach, σ - zmienność kursu akcji. Wartość premii opcji sprzedaży stylu europejskiego (p), w skali 1 akcji, jest wyrażona wzorem: p = X e -r t N(-d 2 ) - S N(-d 1 ). PRZYKŁAD 6. Przedmiotem wyceny są opcja kupna OPEOC6140 oraz opcja sprzedaży OPEOO6140, czyli opcje wygasające 17 marca 2006 r. o kursie wykonania 140 zł, opiewające na 100 akcji każda. 7 listopada 2005 r. o godz. 15, w terminie wyceny, kurs akcji Pekao wynosił 136 zł. Zmienność przyjęta do wyceny opcji to 22%. Czas do terminu wygaśnięcia opcji wynosi 130 dni, czyli 0,356 roku. Stopa procentowa wolna od ryzyka to 4,5 %. W okresie ważności opcji nie przewiduje się przyznania przez Pekao praw do dywidendy. Na podstawie powyższych danych: S = 136 zł, X = 140 zł, r = 0,045, t = 0,356 roku, σ = 0,22. Poszczególne, kolejno obliczone wielkości wynoszą: X e -rt = 137,8; d 1 = -0,033; d 2 = -0,164; N(d 1 ) = 0,487; N(d 2 ) = 0,435; N(-d 1 ) = 0,513; N(-d 2 ) = 0,565. Premie wyrażone w skali 1 akcji wynoszą c = 6,31 zł; p = 8,09 zł. Ceny opcji w skali 100 akcji to, odpowiednio, opcji kupna 631 zł oraz opcji sprzedaży 809 zł. 18

21 Spośród modyfikacji wzorów opublikowanych przez F. Blacka i M. Scholesa najbardziej znany jest model Roberta Mertona podany w 1973 r. Pozwala on na oszacowanie poziomów premii opcji na akcje spółek wypłacających regularnie dywidendy pieniężne. Wykorzystując fakt przyznawania kwartalnych zaliczek na poczet dywidendy przyjęto założenie o znanej stopie rocznej przyszłych dywidend. Formuły Mertona dla opcji stylu europejskiego mają postać: c = S e -d t N(d 1 ) - X e -r t N(d 2 ), oraz p = X e -r t N(-d 2 ) - S e -d t N(-d 1 ), gdzie: d 1 = [ln(s/x) + (r - d + σ 2 /2) t]/[ σ t 0,5 ], d 2 = [ln(s/x) + (r - d - σ 2 /2) t]/[ σ t 0,5 ]. Dodatkowo wprowadzony symbol d oznacza stopę dywidendy, przy założeniu ciągłej kapitalizacji. Dla zerowej stopy dywidendy (d = 0) wzory te sprowadzają się do podanych przez F. Blacka i M. Scholesa. Bezpośrednie zastosowanie formuł Mertona w stosunku do opcji opiewających na akcje polskich spółek musi budzić zastrzeżenia. Wynikają one z przyjętego obecnie w Polsce jednorazowego w skali roku przyznawania praw do dywidendy. Należy uwzględnić wyłącznie dywidendy, do których prawa będą przyznane w okresie ważności opcji. Dotyczy to zwłaszcza końca I, całego II i pierwszej połowy III kwartału, kiedy w Polsce przyznawana jest zdecydowana większość praw do dywidendy. Jednocześnie, co ważne w praktyce, należy przyjąć odpowiednio wyższy wskaźnik stopy dywidendy. Jeżeli w okresie ważności opcji przyznane zostanie prawo do całej dywidendy rocznej, to skorygowana stopa dywidendy (d ) powinna być wyznaczona na podstawie wzoru d = d / t. Zostanie to zilustrowane na przykładzie. PRZYKŁAD 7. Przedmiotem wyceny są opcja kupna OPEOF6130 oraz opcja sprzedaży OPEOR6130, czyli opcje wygasające 16 czerwca 2006 r. o kursie wykonania 130 zł, opiewające na 100 akcji każda. 3 stycznia 2006 r. o godz. 16, w terminie wyceny, kurs akcji Pekao wynosił 133 zł. Zmienność przyjęta do wyceny opcji to 24%. Czas do terminu wygaśnięcia opcji wynosi 164 dni, czyli 0,45 roku. Stopa procentowa wolna od ryzyka to 4,5%. W okresie ważności opcji przewiduje się przyznanie przez Pekao praw do dywidendy o zaktualizowanej wartości 5 zł. Liczona w tradycyjny sposób stopa dywidendy wynosi więc 3,76%. Na podstawie powyższych danych: S = 133 zł, X = 130 zł, r = 0,045, t = 0,45 roku, σ = 0,24. Natomiast skorygowana stopa dywidendy to d = 3,76% / 0,45 = 8,37%. 19

Nazwy skrócone opcji notowanych na GPW tworzy się w następujący sposób: OXYZkrccc, gdzie:

Nazwy skrócone opcji notowanych na GPW tworzy się w następujący sposób: OXYZkrccc, gdzie: Opcje na GPW (III) Na warszawskiej Giełdzie Papierów Wartościowych notuje się opcje na WIG20 i akcje niektórych spółek o najwyższej płynności. Każdy rodzaj opcji notowany jest w kilku, czasem nawet kilkunastu

Bardziej szczegółowo

Opcje giełdowe. Wprowadzenie teoretyczne oraz zasady obrotu

Opcje giełdowe. Wprowadzenie teoretyczne oraz zasady obrotu Opcje giełdowe Wprowadzenie teoretyczne oraz zasady obrotu NAJWAŻNIEJSZE CECHY OPCJI Instrument pochodny (kontrakt opcyjny), Asymetryczny profil wypłaty, Możliwość budowania portfeli o różnych profilach

Bardziej szczegółowo

Do końca 2003 roku Giełda wprowadziła promocyjne opłaty transakcyjne obniżone o 50% od ustalonych regulaminem.

Do końca 2003 roku Giełda wprowadziła promocyjne opłaty transakcyjne obniżone o 50% od ustalonych regulaminem. Opcje na GPW 22 września 2003 r. Giełda Papierów Wartościowych rozpoczęła obrót opcjami kupna oraz opcjami sprzedaży na indeks WIG20. Wprowadzenie tego instrumentu stanowi uzupełnienie oferty instrumentów

Bardziej szczegółowo

Opcje Giełdowe. Filip Duszczyk Dział Rynku Terminowego GPW

Opcje Giełdowe. Filip Duszczyk Dział Rynku Terminowego GPW Opcje Giełdowe Filip Duszczyk Dział Rynku Terminowego GPW Warszawa, 7 maja 2014 Czym są opcje indeksowe (1) Kupno opcji Koszt nabycia Zysk Strata Prawo, lecz nie obligacja, do kupna lub sprzedaży instrumentu

Bardziej szczegółowo

OPCJE MIESIĘCZNE NA INDEKS WIG20

OPCJE MIESIĘCZNE NA INDEKS WIG20 OPCJE MIESIĘCZNE NA INDEKS WIG20 1 TROCHĘ HISTORII 1973 Fisher Black i Myron Scholes opracowują precyzyjną metodę obliczania wartości opcji słynny MODEL BLACK/SCHOLES 2 TROCHĘ HISTORII 26 kwietnia 1973

Bardziej szczegółowo

OPCJE. Slide 1. This presentation or any of its parts cannot be used without prior written permission of Dom Inwestycyjny BRE Banku S..A.

OPCJE. Slide 1. This presentation or any of its parts cannot be used without prior written permission of Dom Inwestycyjny BRE Banku S..A. OPCJE Slide 1 Informacje ogólne definicje opcji: kupna (call)/sprzedaŝy (put) terminologia typy opcji krzywe zysk/strata Slide 2 Czym jest opcja KUPNA (CALL)? Opcja KUPNA (CALL) jest PRAWEM - nie zobowiązaniem

Bardziej szczegółowo

Opcje giełdowe i zabezpieczenie inwestycji. Filip Duszczyk Dział Rynku Terminowego

Opcje giełdowe i zabezpieczenie inwestycji. Filip Duszczyk Dział Rynku Terminowego Opcje giełdowe i zabezpieczenie inwestycji Filip Duszczyk Dział Rynku Terminowego Agenda: Analiza Portfela współczynnik Beta (β) Opcje giełdowe wprowadzenie Podstawowe strategie opcyjne Strategia Protective

Bardziej szczegółowo

Opcje na GPW (I) Możemy wyróżnić dwa rodzaje opcji: opcje kupna (ang. call options), opcje sprzedaży (ang. put options).

Opcje na GPW (I) Możemy wyróżnić dwa rodzaje opcji: opcje kupna (ang. call options), opcje sprzedaży (ang. put options). Opcje na GPW (I) Opcje (ang. options) to podobnie jak kontrakty terminowe bardzo popularny instrument notowany na rynkach giełdowych. Ich konstrukcja jest nieco bardziej złożona od kontraktów. Opcje można

Bardziej szczegółowo

Strategie inwestowania w opcje. Filip Duszczyk Dział Rynku Terminowego

Strategie inwestowania w opcje. Filip Duszczyk Dział Rynku Terminowego Strategie inwestowania w opcje Filip Duszczyk Dział Rynku Terminowego Agenda: Opcje giełdowe Zabezpieczenie portfela Spekulacja Strategie opcyjne 2 Opcje giełdowe 3 Co to jest opcja? OPCJA JAK POLISA Zabezpieczenie

Bardziej szczegółowo

Inwestor musi wybrać następujące parametry: instrument bazowy, rodzaj opcji (kupna lub sprzedaży, kurs wykonania i termin wygaśnięcia.

Inwestor musi wybrać następujące parametry: instrument bazowy, rodzaj opcji (kupna lub sprzedaży, kurs wykonania i termin wygaśnięcia. Opcje na GPW (II) Wbrew ogólnej opinii, inwestowanie w opcje nie musi być trudne. Na rynku tym można tworzyć strategie dla doświadczonych inwestorów, ale również dla początkujących. Najprostszym sposobem

Bardziej szczegółowo

NAJWAŻNIEJSZE CECHY OPCJI

NAJWAŻNIEJSZE CECHY OPCJI ABC opcji NAJWAŻNIEJSZE CECHY OPCJI Instrument pochodny, Asymetryczny profil wypłaty, Możliwość budowania portfeli o różnych profilach wypłaty, Dla nabywcy opcji z góry znana maksymalna strata, Nabywca

Bardziej szczegółowo

STRATEGIE NA RYNKU OPCJI. KUPNO OPCJI SPRZEDAŻY (Long Put)

STRATEGIE NA RYNKU OPCJI. KUPNO OPCJI SPRZEDAŻY (Long Put) STRATEGIE NA RYNKU OPCJI KUPNO OPCJI SPRZEDAŻY (Long Put) * * * Niniejsza broszura ma charakter jedynie edukacyjny i nie stanowi oferty kupna ani oferty sprzedaży żadnych instrumentów finansowych ani usług

Bardziej szczegółowo

STRATEGIE NA RYNKU OPCJI. KUPNO OPCJI KUPNA (Long Call)

STRATEGIE NA RYNKU OPCJI. KUPNO OPCJI KUPNA (Long Call) STRATEGIE NA RYNKU OPCJI KUPNO OPCJI KUPNA (Long Call) * * * Niniejsza broszura ma charakter jedynie edukacyjny i nie stanowi oferty kupna ani oferty sprzedaży żadnych instrumentów finansowych ani usług

Bardziej szczegółowo

OPCJE W to też możesz inwestować na giełdzie

OPCJE W to też możesz inwestować na giełdzie OPCJE NA WIG 20 W to też możesz inwestować na giełdzie GIEŁDAPAPIERÓW WARTOŚCIOWYCH WARSZAWIE OPCJE NA WIG 20 Opcje na WIG20 to popularny instrument, którego obrót systematycznie rośnie. Opcje dają ogromne

Bardziej szczegółowo

STRATEGIE NA RYNKU OPCJI. KRÓTKI STELAŻ (Short Straddle)

STRATEGIE NA RYNKU OPCJI. KRÓTKI STELAŻ (Short Straddle) STRATEGIE NA RYNKU OPCJI KRÓTKI STELAŻ (Short Straddle) * * * Niniejsza broszura ma charakter jedynie edukacyjny i nie stanowi oferty kupna ani oferty sprzedaży żadnych instrumentów finansowych ani usług

Bardziej szczegółowo

istota transakcji opcyjnych, rodzaje opcji, czynniki wpływające na wartość opcji (premii). Mała powtórka: instrumenty liniowe

istota transakcji opcyjnych, rodzaje opcji, czynniki wpływające na wartość opcji (premii). Mała powtórka: instrumenty liniowe Opcje istota transakcji opcyjnych, rodzaje opcji, czynniki wpływające na wartość opcji (premii). Mała powtórka: instrumenty liniowe Punkt odniesienia dla rozliczania transakcji terminowej forward: ustalony

Bardziej szczegółowo

STRATEGIE NA RYNKU OPCJI. SPRZEDAŻ OPCJI SPRZEDAŻY (Short Put)

STRATEGIE NA RYNKU OPCJI. SPRZEDAŻ OPCJI SPRZEDAŻY (Short Put) STRATEGIE NA RYNKU OPCJI SPRZEDAŻ OPCJI SPRZEDAŻY (Short Put) * * * Niniejsza broszura ma charakter jedynie edukacyjny i nie stanowi oferty kupna ani oferty sprzedaży żadnych instrumentów finansowych ani

Bardziej szczegółowo

Kontrakty terminowe na akcje

Kontrakty terminowe na akcje Kontrakty terminowe na akcje Zawartość prezentacji podstawowe informacje o kontraktach terminowych na akcje, zasady notowania, wysokość depozytów zabezpieczających, przykłady wykorzystania kontraktów,

Bardziej szczegółowo

STRATEGIE NA RYNKU OPCJI. SPREAD NIEDŹWIEDZIA (Bear put spread)

STRATEGIE NA RYNKU OPCJI. SPREAD NIEDŹWIEDZIA (Bear put spread) STRATEGIE NA RYNKU OPCJI SPREAD NIEDŹWIEDZIA (Bear put spread) * * * Niniejsza broszura ma charakter jedynie edukacyjny i nie stanowi oferty kupna ani oferty sprzedaży żadnych instrumentów finansowych

Bardziej szczegółowo

R NKI K I F I F N N NSOW OPCJE

R NKI K I F I F N N NSOW OPCJE RYNKI FINANSOWE OPCJE Wymagania dotyczące opcji Standard opcji Interpretacja nazw Sposoby ustalania ostatecznej ceny rozliczeniowej dla opcji na GPW OPCJE - definicja Kontrakt finansowy, w którym kupujący

Bardziej szczegółowo

ANALIZA OPCJI ANALIZA OPCJI - WYCENA. Krzysztof Jajuga Katedra Inwestycji Finansowych i Zarządzania Ryzykiem Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu

ANALIZA OPCJI ANALIZA OPCJI - WYCENA. Krzysztof Jajuga Katedra Inwestycji Finansowych i Zarządzania Ryzykiem Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Krzysztof Jajuga Katedra Inwestycji Finansowych i Zarządzania Ryzykiem Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Podstawowe pojęcia Opcja: in-the-money (ITM call: wartość instrumentu podstawowego > cena wykonania

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenia ZPI. Katarzyna Niewińska, ćwiczenia do wykładu Zarządzanie portfelem inwestycyjnym 1

Ćwiczenia ZPI. Katarzyna Niewińska, ćwiczenia do wykładu Zarządzanie portfelem inwestycyjnym 1 Ćwiczenia ZPI 1 Kupno opcji Profil wypłaty dla nabywcy opcji kupna. Z/S Premia (P) np. 100 Kurs wykonania opcji (X) np. 2500 Punkt opłacalności X + P 2500+100=2600 WIG20 2 Kupno opcji Profil wypłaty dla

Bardziej szczegółowo

Teraz wiesz i inwestujesz OPCJE WPROWADZENIE DO OPCJI

Teraz wiesz i inwestujesz OPCJE WPROWADZENIE DO OPCJI OPCJE WPROWADZENIE DO OPCJI OPCJA jest instrumentem finansowym, mającym postać kontraktu, w którym kupujący opcję nabywa prawo do nabycia (opcja kupna), bądź prawo do sprzedaży (opcja sprzedaży) określonego

Bardziej szczegółowo

Wycena opcji. Dr inż. Bożena Mielczarek

Wycena opcji. Dr inż. Bożena Mielczarek Wycena opcji Dr inż. Bożena Mielczarek Stock Price Wahania ceny akcji Cena jednostki podlega niewielkim wahaniom dziennym (miesięcznym) wykazując jednak stały trend wznoszący. Cena może się doraźnie obniżać,

Bardziej szczegółowo

Metodologia wyznaczania greckich współczynników dla opcji na WIG20

Metodologia wyznaczania greckich współczynników dla opcji na WIG20 Metodologia wyznaczania greckich współczynników dla opcji na WIG20 (1) Dane wejściowe. Greckie współczynniki kalkulowane są po zamknięciu sesji na podstawie następujących danych: S wartość indeksu WIG20

Bardziej szczegółowo

Opcje. istota transakcji opcyjnych, rodzaje opcji, czynniki wpływające na wartość opcji (premii).

Opcje. istota transakcji opcyjnych, rodzaje opcji, czynniki wpływające na wartość opcji (premii). Opcje istota transakcji opcyjnych, rodzaje opcji, czynniki wpływające na wartość opcji (premii). 1 Mała powtórka: instrumenty liniowe Takie, w których funkcja wypłaty jest liniowa (np. forward, futures,

Bardziej szczegółowo

Wyciąg z Zarządzeń Dyrektora Domu Maklerskiego BOŚ S.A. według stanu na dzień 28 maja 2012 roku (zarządzenia dotyczące obrotu derywatami)

Wyciąg z Zarządzeń Dyrektora Domu Maklerskiego BOŚ S.A. według stanu na dzień 28 maja 2012 roku (zarządzenia dotyczące obrotu derywatami) 1 Wyciąg z Zarządzeń Dyrektora Domu Maklerskiego BOŚ S.A. według stanu na dzień 28 maja 2012 roku (zarządzenia dotyczące obrotu derywatami) Zarządzenie nr 1 Dyrektora Domu Maklerskiego BOŚ S.A. z dnia

Bardziej szczegółowo

Kontrakty terminowe. This presentation or any of its parts cannot be used without prior written permission of Dom Inwestycyjny BRE Banku S..A.

Kontrakty terminowe. This presentation or any of its parts cannot be used without prior written permission of Dom Inwestycyjny BRE Banku S..A. Kontrakty terminowe Slide 1 Podstawowe zagadnienia podstawowe informacje o kontraktach zasady notowania, depozyty zabezpieczające, przykłady wykorzystania kontraktów, ryzyko związane z inwestycjami w kontrakty,

Bardziej szczegółowo

Kontrakty terminowe w teorii i praktyce. Marcin Kwaśniewski Dział Rynku Terminowego

Kontrakty terminowe w teorii i praktyce. Marcin Kwaśniewski Dział Rynku Terminowego Kontrakty terminowe w teorii i praktyce Marcin Kwaśniewski Dział Rynku Terminowego Czym jest kontrakt terminowy? Kontrakt to umowa między 2 stronami Nabywca/sprzedawca zobowiązuje się do kupna/sprzedaży

Bardziej szczegółowo

OPCJE WALUTOWE. kurs realizacji > kurs terminowy OTM ATM kurs realizacji = kurs terminowy ITM ITM kurs realizacji < kurs terminowy ATM OTM

OPCJE WALUTOWE. kurs realizacji > kurs terminowy OTM ATM kurs realizacji = kurs terminowy ITM ITM kurs realizacji < kurs terminowy ATM OTM OPCJE WALUTOWE Opcja walutowa jako instrument finansowy zdobył ogromną popularność dzięki wielu możliwości jego wykorzystania. Minimalizacja ryzyka walutowego gdziekolwiek pojawiają się waluty to niewątpliwie

Bardziej szczegółowo

Forward kontrakt terminowy o charakterze rzeczywistym (z dostawą instrumentu bazowego).

Forward kontrakt terminowy o charakterze rzeczywistym (z dostawą instrumentu bazowego). Kontrakt terminowy (z ang. futures contract) to umowa pomiędzy dwiema stronami, z których jedna zobowiązuje się do kupna, a druga do sprzedaży, w określonym terminie w przyszłości (w tzw. dniu wygaśnięcia)

Bardziej szczegółowo

OPCJE FOREX NA PLATFORMIE DEALBOOK 360

OPCJE FOREX NA PLATFORMIE DEALBOOK 360 OPCJE FOREX NA PLATFORMIE DEALBOOK 360 Inwestuj na rynku i zabezpieczaj swoje pozycje z wykorzystaniem opcji walutowych, najnowszego produktu oferowanego przez GFT. Jeśli inwestowałeś wcześniej na rynku

Bardziej szczegółowo

Sprzedający => Wystawca opcji Kupujący => Nabywca opcji

Sprzedający => Wystawca opcji Kupujący => Nabywca opcji Opcja walutowa jest to umowa, która daje kupującemu prawo (nie obowiązek) do kupna lub sprzedaży instrumentu finansowego po z góry ustalonej cenie przed lub w określonym terminie w przyszłości. Kupujący

Bardziej szczegółowo

Opcje i strategie opcyjne czyli co to jest i jak na tym zarobić?

Opcje i strategie opcyjne czyli co to jest i jak na tym zarobić? Opcje i strategie opcyjne czyli co to jest i jak na tym zarobić? forex, wszystkie towary, rynki giełda w jednym miejscu Istota opcji Łac. optio- oznacza wolna wola, wolny wybór Kontrakt finansowy, który

Bardziej szczegółowo

Futures na Wibor najlepszy sposób zarabiania na stopach. Departament Skarbu, PKO Bank Polski Konferencja Instrumenty Pochodne Warszawa, 28 maja 2014

Futures na Wibor najlepszy sposób zarabiania na stopach. Departament Skarbu, PKO Bank Polski Konferencja Instrumenty Pochodne Warszawa, 28 maja 2014 Futures na Wibor najlepszy sposób zarabiania na stopach Departament Skarbu, PKO Bank Polski Konferencja Instrumenty Pochodne Warszawa, 28 maja 2014 Agenda Wprowadzenie Definicja kontraktu Czynniki wpływające

Bardziej szczegółowo

OPCJE FINANSOWE, W TYM OPCJE EGZOTYCZNE, ZBYWALNE STRATEGIE OPCYJNE I ICH ZASTOSOWANIA DARIA LITEWKA I ALEKSANDRA KOŁODZIEJCZYK

OPCJE FINANSOWE, W TYM OPCJE EGZOTYCZNE, ZBYWALNE STRATEGIE OPCYJNE I ICH ZASTOSOWANIA DARIA LITEWKA I ALEKSANDRA KOŁODZIEJCZYK OPCJE FINANSOWE, W TYM OPCJE EGZOTYCZNE, ZBYWALNE STRATEGIE OPCYJNE I ICH ZASTOSOWANIA DARIA LITEWKA I ALEKSANDRA KOŁODZIEJCZYK OPCJE Opcja jest umową, która daje posiadaczowi prawo do kupna lub sprzedaży

Bardziej szczegółowo

Kontrakty terminowe bez tajemnic. Marcin Kwaśniewski Dział Rynku Terminowego

Kontrakty terminowe bez tajemnic. Marcin Kwaśniewski Dział Rynku Terminowego Kontrakty terminowe bez tajemnic Marcin Kwaśniewski Dział Rynku Terminowego Agenda: ABC kontraktów terminowych Zasady obrotu kontraktami Depozyty zabezpieczające Zabezpieczanie i spekulacja Ryzyko inwestowania

Bardziej szczegółowo

MoŜliwości inwestowania na giełdzie z wykorzystaniem strategii opcyjnych

MoŜliwości inwestowania na giełdzie z wykorzystaniem strategii opcyjnych MoŜliwości inwestowania na giełdzie z wykorzystaniem strategii opcyjnych Krzysztof Mejszutowicz Zespół Instrumentów Pochodnych Dział Instrumentów Finansowych Zakopane, 1 czerwca 2007 STRATEGIE OPCYJNE

Bardziej szczegółowo

Wyciąg z Zarządzeń Dyrektora Domu Maklerskiego BOŚ S.A. według stanu na dzień 01 lipca 2015 roku (zarządzenia dotyczące obrotu derywatami)

Wyciąg z Zarządzeń Dyrektora Domu Maklerskiego BOŚ S.A. według stanu na dzień 01 lipca 2015 roku (zarządzenia dotyczące obrotu derywatami) Wyciąg z Zarządzeń Dyrektora Domu Maklerskiego BOŚ S.A. według stanu na dzień 01 lipca 2015 roku (zarządzenia dotyczące obrotu derywatami) Zarządzenie nr 3 Dyrektora Domu Maklerskiego BOŚ S.A. z dnia 26

Bardziej szczegółowo

K O N T R A K T Y T E R M I N O W E

K O N T R A K T Y T E R M I N O W E "MATEMATYKA NAJPEWNIEJSZYM KAPITAŁEM ABSOLWENTA" projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego K O N T R A K T Y T E R M I N O W E Autor: Lic. Michał Boczek

Bardziej szczegółowo

Prowizja dla zleceń składanych osobiście lub telefonicznie

Prowizja dla zleceń składanych osobiście lub telefonicznie Taryfa prowizji i opłat pobieranych przez Biuro Maklerskie Banku BGŻ BNP Paribas S.A. za świadczenie usług maklerskich A. PROWIZJE W OBROCIE ZORGANIZOWANYM NA RYNKU KRAJOWYM I. Prowizje od transakcji akcjami,

Bardziej szczegółowo

JEŚLI NIE AKCJE I OBLIGACJE TO CO?? INSTRUMENTY POCHODNE OD PODSTAW (GPW)

JEŚLI NIE AKCJE I OBLIGACJE TO CO?? INSTRUMENTY POCHODNE OD PODSTAW (GPW) JEŚLI NIE AKCJE I OBLIGACJE TO CO?? INSTRUMENTY POCHODNE OD PODSTAW (GPW) -opcje -kontrakty terminowe Kraków, 2014 Dom Maklerski BDM SA prowadzi przedsiębiorstwo maklerskie na podstawie zezwolenia Komisji

Bardziej szczegółowo

Wycena equity derivatives notowanych na GPW w obliczu wysokiego ryzyka dywidendy

Wycena equity derivatives notowanych na GPW w obliczu wysokiego ryzyka dywidendy Instrumenty pochodne 2014 Wycena equity derivatives notowanych na GPW w obliczu wysokiego ryzyka dywidendy Jerzy Dzieża, WMS, AGH Kraków 28 maja 2014 (Instrumenty pochodne 2014 ) Wycena equity derivatives

Bardziej szczegółowo

Opcje jako uzupełnienie portfela inwestycyjnego

Opcje jako uzupełnienie portfela inwestycyjnego Opcje jako uzupełnienie portfela inwestycyjnego forex, wszystkie towary, rynki giełda w jednym miejscu Istota opcji Łac. optio- oznacza wolna wola, wolny wybór Kontrakt finansowy, który nabywcy daje prawo

Bardziej szczegółowo

Rynek opcji walutowych. dr Piotr Mielus

Rynek opcji walutowych. dr Piotr Mielus Rynek opcji walutowych dr Piotr Mielus Rynek walutowy a rynek opcji Geneza rynku opcji walutowych Charakterystyka rynku opcji Specyfika rynku polskiego jako rynku wschodzącego 2 Geneza rynku opcji walutowych

Bardziej szczegółowo

Wyciąg z Zarządzeń Dyrektora Domu Maklerskiego BOŚ S.A. według stanu na dzień 24 listopada 2015 roku

Wyciąg z Zarządzeń Dyrektora Domu Maklerskiego BOŚ S.A. według stanu na dzień 24 listopada 2015 roku Wyciąg z Zarządzeń Dyrektora Domu Maklerskiego BOŚ S.A. według stanu na dzień 24 listopada 2015 roku (zarządzenia dotyczące obrotu derywatami na rachunkach derywatów intraday) Zarządzenie nr 1 Dyrektora

Bardziej szczegółowo

INSTRUMENTY POCHODNE OPCJE EUROPEJSKIE OPCJE AMERYKAŃSKIE OPCJE EGZOTYCZNE

INSTRUMENTY POCHODNE OPCJE EUROPEJSKIE OPCJE AMERYKAŃSKIE OPCJE EGZOTYCZNE INSTRUMENTY POCHODNE OPCJE EUROPEJSKIE OPCJE AMERYKAŃSKIE OPCJE EGZOTYCZNE OPCJE / DEFINICJA Opcja jest prawem do zakupu lub sprzedaży określonej ilości wyspecyfikowanego przedmiotu (tzw. instrumentu bazowego)

Bardziej szczegółowo

Podstawy inwestowania

Podstawy inwestowania KOŁO NAUKOWE ZARZĄDZANIA FINANSAMI Opcje na GPW Podstawy inwestowania Wojciech Gudaszewski,, Wojciech Wasilewski (KN MANAGER) Tadeusz Gudaszewski (BM BPHPBK) Prezentacja dla BM BPHPBK Prezentacja dla BM

Bardziej szczegółowo

Wyróżniamy trzy rodzaje kontraktów terminowych: Forwards Futures Opcje

Wyróżniamy trzy rodzaje kontraktów terminowych: Forwards Futures Opcje Echo ćwiczeń... Transakcje terminowe (kontrakty terminowe) Transakcja terminowa polega na zawarciu umowy zobowiązującej sprzedającego do dostarczenia określonego co do ilości i jakości dobra, będącego

Bardziej szczegółowo

Tomasz Jóźwik. Wprowadzenie do opcji giełdowych

Tomasz Jóźwik. Wprowadzenie do opcji giełdowych Tomasz Jóźwik Wprowadzenie do opcji giełdowych Spis treści Opcje definicja i rodzaje... 3 Standard opcji... 3 Terminologia... 4 Słownik... 5 Szerokie możliwości... 5 Cztery rodzaje pozycji... 5 Premia

Bardziej szczegółowo

Rynek instrumentów pochodnych w listopadzie 2011 r. INFORMACJA PRASOWA

Rynek instrumentów pochodnych w listopadzie 2011 r. INFORMACJA PRASOWA Warszawa, 5 grudnia 2011 r. Rynek instrumentów pochodnych w listopadzie 2011 r. INFORMACJA PRASOWA W listopadzie 2011 roku wolumen obrotu wszystkimi instrumentami pochodnymi wyniósł 1,27 mln sztuk, wobec

Bardziej szczegółowo

Forward Rate Agreement

Forward Rate Agreement Forward Rate Agreement Nowoczesne rynki finansowe oferują wiele instrumentów pochodnych. Należą do nich: opcje i warranty, kontrakty futures i forward, kontrakty FRA (Forward Rate Agreement) oraz swapy.

Bardziej szczegółowo

OPISY PRODUKTÓW. Rabobank Polska S.A.

OPISY PRODUKTÓW. Rabobank Polska S.A. OPISY PRODUKTÓW Rabobank Polska S.A. Warszawa, marzec 2010 Wymiana walut (Foreign Exchange) Wymiana walut jest umową pomiędzy bankiem a klientem, w której strony zobowiązują się wymienić w ustalonym dniu

Bardziej szczegółowo

Giełda. Podstawy inwestowania SPIS TREŚCI

Giełda. Podstawy inwestowania SPIS TREŚCI Giełda. Podstawy inwestowania SPIS TREŚCI Zaremba Adam Wprowadzenie Część I. Zanim zaczniesz inwestować Rozdział 1. Jak wybrać dom maklerski? Na co zwracać uwagę? Opłaty i prowizje Oferta kredytowa Oferta

Bardziej szczegółowo

Tomasz Jóźwik. Wprowadzenie do opcji giełdowych

Tomasz Jóźwik. Wprowadzenie do opcji giełdowych Tomasz Jóźwik Wprowadzenie do opcji giełdowych Spis treści Opcje definicja i rodzaje... 3 Standard opcji... 3 Terminologia... 4 Słownik... 5 Szerokie możliwości... 5 Cztery rodzaje pozycji... 5 Premia

Bardziej szczegółowo

Matematyka finansowa 11.10.2004 r. Komisja Egzaminacyjna dla Aktuariuszy. XXXIII Egzamin dla Aktuariuszy - 11 października 2004 r.

Matematyka finansowa 11.10.2004 r. Komisja Egzaminacyjna dla Aktuariuszy. XXXIII Egzamin dla Aktuariuszy - 11 października 2004 r. Komisja Egzaminacyjna dla Aktuariuszy XXXIII Egzamin dla Aktuariuszy - 11 października 2004 r. Część I Matematyka finansowa Imię i nazwisko osoby egzaminowanej:... WERSJA TESTU Czas egzaminu: 100 minut

Bardziej szczegółowo

Opcje giełdowe na indeks WIG20 rola animatora rynku, strategie inwestycyjne 16 maj 2008

Opcje giełdowe na indeks WIG20 rola animatora rynku, strategie inwestycyjne 16 maj 2008 Opcje giełdowe na indeks rola animatora rynku, strategie inwestycyjne 16 maj 28 Prowadzący: Marcin Górniewicz Departament Rynków Finansowych BRE Bank Część I ANIMACJA RYNKU OPCJI NA INDEKS Rynek opcji

Bardziej szczegółowo

OPCJE WARSZTATY INWESTYCYJNE TMS BROKERS

OPCJE WARSZTATY INWESTYCYJNE TMS BROKERS OPCJE WARSZTATY INWESTYCYJNE TMS BROKERS Możliwości inwestycyjne akcje, kontrakty, opcje Akcje zysk: tylko wzrosty lub tylko spadki (krótka sprzedaż), brak dźwigni finansowej strata: w zależności od spadku

Bardziej szczegółowo

Teraz wiesz i inwestujesz OPCJE WPROWADZENIE DO OPCJI

Teraz wiesz i inwestujesz OPCJE WPROWADZENIE DO OPCJI OPCJE WPROWADZENIE DO OPCJI OPCJA jest instrumentem finansowym, mającym postać kontraktu, w którym kupujący opcję nabywa prawo do nabycia (opcja kupna), bądź prawo do sprzedaŝy (opcja sprzedaŝy) określonego

Bardziej szczegółowo

NOTA - 1 Polityka rachunkowości Funduszu

NOTA - 1 Polityka rachunkowości Funduszu NOTA - 1 Polityka rachunkowości Funduszu Rachunkowość Funduszu prowadzona jest zgodnie z przepisami Ustawy z dnia 29 września 1994 roku o rachunkowości (Dz. U. z 2002 roku Nr 76 poz. 694 z późniejszymi

Bardziej szczegółowo

GIEŁDA PAPIERÓW WARTOŚCIOWYCH

GIEŁDA PAPIERÓW WARTOŚCIOWYCH GIEŁDA PAPIERÓW WARTOŚCIOWYCH W WARSZAWIE S.A. KONTRAKTY TERMINOWE NA INDEKS WIG20 Z MNOŻNIKIEM 20 ZŁ -1- Zmiany w kontraktach terminowych na WIG20 W dniu 23 września 2013 r. GPW wprowadziła do obrotu

Bardziej szczegółowo

Oficjalne wydawnictwo Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie ISBN 978-83-60510-16-4

Oficjalne wydawnictwo Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie ISBN 978-83-60510-16-4 Partner Wydawca: Giełda Papierów Wartościowych w Warszawie SA ul. Książęca 4, 00-498 Warszawa tel. 22 628 32 32 fax 22 537 77 90 www.gpw.pl Opracowanie graficzne, skład i druk: Wydawnictwo ART art@artdruk.pl

Bardziej szczegółowo

www.skninwestor.com skninwestor@skninwestor.com

www.skninwestor.com skninwestor@skninwestor.com www.skninwestor.com skninwestor@skninwestor.com Homo Economicus V Spotkanie III Instrumenty Pochodne Nie ma głupich pytań, są tylko głupie odpowiedzi Kto pyta nie błądzi Agenda Istota rynku instrumentów

Bardziej szczegółowo

Komisja Egzaminacyjna dla Aktuariuszy XXXV Egzamin dla Aktuariuszy z 16 maja 2005 r. Część I Matematyka finansowa

Komisja Egzaminacyjna dla Aktuariuszy XXXV Egzamin dla Aktuariuszy z 16 maja 2005 r. Część I Matematyka finansowa Komisja Egzaminacyjna dla Aktuariuszy XXXV Egzamin dla Aktuariuszy z 6 maja 005 r. Część I Matematyka finansowa Imię i nazwisko osoby egzaminowanej:... WERSJA TESTU A Czas egzaminu: 00 minut . Inwestorzy

Bardziej szczegółowo

Matematyka finansowa 08.01.2007 r. Komisja Egzaminacyjna dla Aktuariuszy. XLI Egzamin dla Aktuariuszy z 8 stycznia 2007 r. Część I

Matematyka finansowa 08.01.2007 r. Komisja Egzaminacyjna dla Aktuariuszy. XLI Egzamin dla Aktuariuszy z 8 stycznia 2007 r. Część I Komisja Egzaminacyjna dla Aktuariuszy XLI Egzamin dla Aktuariuszy z 8 stycznia 2007 r. Część I Matematyka finansowa WERSJA TESTU A Imię i nazwisko osoby egzaminowanej:... Czas egzaminu: 00 minut . Ile

Bardziej szczegółowo

Część X opcje indeksowe. Filip Duszczyk Dział Rozwoju Rynku Terminowego

Część X opcje indeksowe. Filip Duszczyk Dział Rozwoju Rynku Terminowego Część X opcje indeksowe Filip Duszczyk Dział Rozwoju Rynku Terminowego Agenda 1. Co to jest indeks? 2. Obliczanie indeksu 3. Kontrakty indeksowe 4. Opcje indeksowe 5. Syntetyki Co to jest indeks? Indeks

Bardziej szczegółowo

INWESTORZY W OBROTACH GIEŁDOWYCH 2008 ROKU

INWESTORZY W OBROTACH GIEŁDOWYCH 2008 ROKU GPW 27 NOWA JAKOŚĆ INWESTORZY W OBROTACH GIEŁDOWYCH 28 ROKU - podsumowanie 1 RYNEK AKCJI W 28 ROKU ŚREDNIA WARTOŚĆ TRANSAKCJI (PLN) 2 UDZIAŁ TRANSAKCJI W OBROTACH 1 18 8 16 6 14 4 2 12 24 25 26 27 28 24

Bardziej szczegółowo

Kontrakty Terminowe na indeks IRDN24. materiał informacyjny

Kontrakty Terminowe na indeks IRDN24. materiał informacyjny Kontrakty Terminowe na indeks IRDN24 materiał informacyjny 1 Kontrakty typu FUTURES Ogólne informacje: Notowane kontrakty: kontrakty terminowe na indeks IRDN24 Wykonanie kontraktu poprzez rozliczenie pieniężne

Bardziej szczegółowo

Top 5 Polscy Giganci

Top 5 Polscy Giganci lokata ze strukturą Top 5 Polscy Giganci Pomnóż swoje oszczędności w bezpieczny sposób inwestując w lokatę ze strukturą Top 5 Polscy Giganci to możliwy zysk nawet do 45%. Lokata ze strukturą Top 5 Polscy

Bardziej szczegółowo

Inwestowanie w obligacje

Inwestowanie w obligacje Inwestowanie w obligacje Ile zapłacić za obligację aby uzyskać oczekiwaną stopę zwrotu? Jaką stopę zwrotu uzyskamy kupując obligację po danej cenie? Jak zmienią się ceny obligacji, kiedy Rada olityki ieniężnej

Bardziej szczegółowo

Wycena papierów wartościowych - instrumenty pochodne

Wycena papierów wartościowych - instrumenty pochodne Matematyka finansowa - 8 Wycena papierów wartościowych - instrumenty pochodne W ujęciu probabilistycznym cena akcji w momencie t jest zmienną losową P t o pewnym (zwykle nieznanym) rozkładzie prawdopodobieństwa,

Bardziej szczegółowo

MATERIAŁ INFORMACYJNY

MATERIAŁ INFORMACYJNY MATERIAŁ INFORMACYJNY Strukturyzowane Certyfikaty Depozytowe powiązane z indeksem S&P 500 ze 100% gwarancją zainwestowanego kapitału w Dniu Wykupu Emitent Bank BPH SA Numer Serii Certyfikatów Depozytowych

Bardziej szczegółowo

MATERIAŁ INFORMACYJNY

MATERIAŁ INFORMACYJNY MATERIAŁ INFORMACYJNY Strukturyzowane Certyfikaty Depozytowe Lokata Inwestycyjna Czwórka na Medal powiązane z akcjami polskich spółek ze 100% ochroną zainwestowanego kapitału w Dniu Wykupu Emitent Bank

Bardziej szczegółowo

Wykaz zmian wprowadzonych do statutu KBC LIDERÓW RYNKU Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego w dniu 10 czerwca 2010 r.

Wykaz zmian wprowadzonych do statutu KBC LIDERÓW RYNKU Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego w dniu 10 czerwca 2010 r. Wykaz zmian wprowadzonych do statutu KBC LIDERÓW RYNKU Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego w dniu 10 czerwca 2010 r. art. 12 ust. 2 Statutu Brzmienie dotychczasowe: 2. Cel Subfunduszu Global Partners Kredyt

Bardziej szczegółowo

ZASADY WYCENY AKTYWÓW FUNDUSZU WPROWADZONE ZE WZGLĘDU NA ZMIANĘ NORM PRAWNYCH. Wycena aktywów Funduszu, ustalenie zobowiązań i wyniku z operacji

ZASADY WYCENY AKTYWÓW FUNDUSZU WPROWADZONE ZE WZGLĘDU NA ZMIANĘ NORM PRAWNYCH. Wycena aktywów Funduszu, ustalenie zobowiązań i wyniku z operacji ZASADY WYCENY AKTYWÓW FUNDUSZU WPROWADZONE ZE WZGLĘDU NA ZMIANĘ NORM PRAWNYCH Wycena aktywów Funduszu, ustalenie zobowiązań i wyniku z operacji 1. Wycena Aktywów Funduszu oraz ustalenie Wartości Aktywów

Bardziej szczegółowo

Matematyka finansowa 03.10.2011 r. Komisja Egzaminacyjna dla Aktuariuszy. LVIII Egzamin dla Aktuariuszy z 3 października 2011 r.

Matematyka finansowa 03.10.2011 r. Komisja Egzaminacyjna dla Aktuariuszy. LVIII Egzamin dla Aktuariuszy z 3 października 2011 r. Komisja Egzaminacyjna dla Aktuariuszy LVIII Egzamin dla Aktuariuszy z 3 października 2011 r. Część I Matematyka finansowa WERSJA TESTU A Imię i nazwisko osoby egzaminowanej:... Czas egzaminu: 100 minut

Bardziej szczegółowo

Pożyczki papierów i krótka sprzedaż w działalności inwestycyjnej

Pożyczki papierów i krótka sprzedaż w działalności inwestycyjnej Giełda Papierów Wartościowych w Warszawie S.A. Pożyczki papierów i krótka sprzedaż w działalności inwestycyjnej Krzysztof Mejszutowicz Dział Instrumentów Finansowych Dlaczego krótka sprzedaż jest niezbędna

Bardziej szczegółowo

ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO NR 689 FINANSE, RYNKI FINANSOWE, UBEZPIECZENIA NR 50 2012 ANALIZA WŁASNOŚCI OPCJI SUPERSHARE

ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO NR 689 FINANSE, RYNKI FINANSOWE, UBEZPIECZENIA NR 50 2012 ANALIZA WŁASNOŚCI OPCJI SUPERSHARE ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO NR 689 FINANSE, RYNKI FINANSOWE, UBEZPIECZENIA NR 5 212 EWA DZIAWGO ANALIZA WŁASNOŚCI OPCJI SUPERSHARE Wprowadzenie Proces globalizacji rynków finansowych stwarza

Bardziej szczegółowo

Minimalne warunki animowania instrumentów notowanych na rynku głównym GPW

Minimalne warunki animowania instrumentów notowanych na rynku głównym GPW Minimalne warunki animowania instrumentów notowanych na rynku głównym GPW I. Akcje spółek z segmentu TOP5 dla kursów nie większych niż 1 zł 0,03 zł, dla kursów większych od 1 zł, ale nie większych niż

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie opcji w zarządzaniu ryzykiem finansowym

Wykorzystanie opcji w zarządzaniu ryzykiem finansowym Prof. UJ dr hab. Andrzej Szopa Instytut Spraw Publicznych Uniwersytet Jagielloński Wykorzystanie opcji w zarządzaniu ryzykiem finansowym Ryzyko finansowe rozumiane jest na ogół jako zjawisko rozmijania

Bardziej szczegółowo

Rynki i Instrumenty Finansowe. Warszawa, 30 listopada 2011 r.

Rynki i Instrumenty Finansowe. Warszawa, 30 listopada 2011 r. Rynki i Instrumenty Finansowe Warszawa, 30 listopada 2011 r. Rynek Finansowy Rynek Finansowy, Rynek Kapitałowy RYNEK FINANSOWY RYNEK KAPITAŁOWY RYNEK INSTRUMENTÓW POCHODNYCH RYNEK PIENIĘŻNY 3 Rynek Finansowy

Bardziej szczegółowo

OPCJE - PODSTAWY TEORETYCZNE cz.1

OPCJE - PODSTAWY TEORETYCZNE cz.1 OPCJE - PODSTAWY TEORETYCZNE cz.1 Opcja to prawo do kupna instrumentu bazowego po cenie, która jest z góry określona - głosi definicja opcji. Owa cena, które jest z góry określona to tzw. cena wykonania

Bardziej szczegółowo

OGÓLNY OPIS INSTRUMENTÓW FINANSOWYCH ORAZ TOWARÓW GIEŁDOWYCH W POLSKIM DOMU MAKLERSKIM S.A.

OGÓLNY OPIS INSTRUMENTÓW FINANSOWYCH ORAZ TOWARÓW GIEŁDOWYCH W POLSKIM DOMU MAKLERSKIM S.A. OGÓLNY OPIS INSTRUMENTÓW FINANSOWYCH ORAZ TOWARÓW GIEŁDOWYCH W POLSKIM DOMU MAKLERSKIM S.A. (obowiązuje od 16 maja 2016r.) Przedstawione poniżej opisy dla poszczególnych towarów giełdowych i instrumentów

Bardziej szczegółowo

Instrumenty pochodne Instrumenty wbudowane

Instrumenty pochodne Instrumenty wbudowane www.pwcacademy.pl Instrumenty pochodne Instrumenty wbudowane Jan Domanik Instrumenty pochodne ogólne zasady ujmowania i wyceny 2 Instrument pochodny definicja. to instrument finansowy: którego wartość

Bardziej szczegółowo

Inwestycje finansowe. Wycena obligacji. Stopa zwrotu z akcji. Ryzyko.

Inwestycje finansowe. Wycena obligacji. Stopa zwrotu z akcji. Ryzyko. Inwestycje finansowe Wycena obligacji. Stopa zwrotu z akcji. yzyko. Inwestycje finansowe Instrumenty rynku pieniężnego (np. bony skarbowe). Instrumenty rynku walutowego. Obligacje. Akcje. Instrumenty pochodne.

Bardziej szczegółowo

Krótka sprzedaż akcji

Krótka sprzedaż akcji Źródło: http://akcjonariatobywatelski.pl/pl/centrum-edukacyjne/materialy-edukacyjne/57,krotka-sprzedaz-akcji.html Wygenerowano: Niedziela, 31 stycznia 2016, 17:35 Krótka sprzedaż akcji Krótka sprzedaż

Bardziej szczegółowo

Inwestorzy mogą składać zlecenia na giełdę jedynie poprzez biura maklerskie, w których mają rachunki. Można je złożyć na kilka sposobów:

Inwestorzy mogą składać zlecenia na giełdę jedynie poprzez biura maklerskie, w których mają rachunki. Można je złożyć na kilka sposobów: Zlecenia na giełdzie Aby kupić albo sprzedać papiery wartościowe na giełdzie inwestor musi złożyć zlecenie za pośrednictwem domu maklerskiego. Zlecenie to właśnie informacja o tym, co i na jakich warunkach

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenia 1 Wstępne wiadomości

Ćwiczenia 1 Wstępne wiadomości Ćwiczenia 1 Wstępne wiadomości 1.Wyszukaj i uzupełnij brakujące definicje: rynek finansowy (financial market) instrument finansowy (financial instrument) papier wartościowy (security) 2. Na potrzeby analizy

Bardziej szczegółowo

HANDEL OPCJAMI W PLATFORMIE DEALBOOK 360

HANDEL OPCJAMI W PLATFORMIE DEALBOOK 360 Otwórz konto opcyjne w GFT lub dodaj możliwość inwestowania w opcje do istniejącego konta forex lub CFD, dzięki czemu będziesz mógł monitorować rynek 24 godziny na dobę, 5 dni w tygodniu. Nowy panel opcyjny

Bardziej szczegółowo

Instrumenty strukturyzowane inwestycja na rynku kapitałowym w okresie kryzysu finansowego

Instrumenty strukturyzowane inwestycja na rynku kapitałowym w okresie kryzysu finansowego Katedra Inwestycji Finansowych i Zarządzania Ryzykiem Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Witold Szczepaniak Instrumenty strukturyzowane inwestycja na rynku kapitałowym w okresie kryzysu finansowego Rynek

Bardziej szczegółowo

Jak i gdzie zarabiać na spadkach?

Jak i gdzie zarabiać na spadkach? Jak i gdzie zarabiać na spadkach? Wielu nieprofesjonalnych inwestorów trapi ciągle koszmar krachu giełdowego. Zasypywani codziennie informacjami, artykułami, analizami, raportami, które często są przejawem

Bardziej szczegółowo

Metodologia SPAN Rynek kasowy. KDPW_CCP S.A. ul. Książęca 4 00-498 Warszawa T 22 537 91 27 F 22 627 31 11 E ccp@kdpw.pl www.kdpwccp.

Metodologia SPAN Rynek kasowy. KDPW_CCP S.A. ul. Książęca 4 00-498 Warszawa T 22 537 91 27 F 22 627 31 11 E ccp@kdpw.pl www.kdpwccp. Metodologia SPAN Rynek kasowy KDPW_CCP S.A. ul. Książęca 4 00-498 Warszawa T 22 537 91 27 F 22 627 31 11 E ccp@kdpw.pl www.kdpwccp.pl KDPW_CCP Spółka Akcyjna z siedzibą w Warszawie (00-498) przy ul. Książęcej

Bardziej szczegółowo

Strategie opcyjne w okresie hossy.

Strategie opcyjne w okresie hossy. Strategie opcyjne w okresie hossy. 1 * * * Żadna część niniejszego dokumentu nie powinna być rozumiana, jako rekomendacja nabycia bądź sprzedaży instrumentów finansowych ani jako porada inwestycyjna. Inwestycje

Bardziej szczegółowo

MATERIAŁ INFORMACYJNY

MATERIAŁ INFORMACYJNY MATERIAŁ INFORMACYJNY Strukturyzowane Certyfikaty Depozytowe Lokata inwestycyjna powiązana z rynkiem akcji ze 100% ochroną zainwestowanego kapitału w Dniu Wykupu Emitent Bank BPH SA Numer Serii Certyfikatów

Bardziej szczegółowo

Krzysztof Mejszutowicz. Podstawy inwestowania w kontrakty terminowe i opcje

Krzysztof Mejszutowicz. Podstawy inwestowania w kontrakty terminowe i opcje Krzysztof Mejszutowicz Podstawy inwestowania w kontrakty terminowe i opcje Wydawca: Giełda Papierów Wartościowych w Warszawie SA ul. Książęca 4, 00-498 Warszawa tel. (022) 628 32 32 fax (022) 537 77 90

Bardziej szczegółowo

ETF - łatwy sposób na inwestycje na zróżnicowanych rynkach. Zakopane, 5 czerwca 2011 r.

ETF - łatwy sposób na inwestycje na zróżnicowanych rynkach. Zakopane, 5 czerwca 2011 r. ETF - łatwy sposób na inwestycje na zróżnicowanych rynkach Zakopane, Niniejszy materiał ma charakter informacyjny i nie powinien stanowić podstawy do podjęcia decyzji inwestycyjnej. MULTI UNITS LUXEMBOURG,

Bardziej szczegółowo

Instrumenty pochodne - Zadania

Instrumenty pochodne - Zadania Jerzy A. Dzieża Instrumenty pochodne - Zadania 27 marca 2011 roku Rozdział 1 Wprowadzenie 1.1. Zadania 1. Spekulant zajął krótką pozycję w kontrakcie forward USD/PLN zapadającym za 2 miesiące o nominale

Bardziej szczegółowo