ISBN

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "ISBN 978-83-61125-58-7"

Transkrypt

1

2

3

4

5 Instytut Pracy i Spraw Socjalnych Publikacja jest rezultatem realizacji Projektu: Wykluczenie cyfrowe na Mazowszu PROGRAM OPERACYJNY KAPITAŁ LUDZKI PRIORYTET VII. Promocja integracji społecznej DZIAŁANIE 7.2. Przeciwdziałanie wykluczeniu i wzmocnienie sektora ekonomii społecznej Poddziałanie Aktywizacja zawodowa i społeczna osób zagroŝonych wykluczeniem społecznym ZESPÓŁ OPINIODAWCZO-WYDAWNICZY BoŜena Balcerzak-Paradowska (przewodnicząca), Marek Bednarski, Zdzisław Czajka, Daria Szatkowska, Danuta Szymanowska, Gertruda Uścińska, Jerzy Wratny Projekt okładki Luiza Patrycja Daab Redakcja Beata Maria Mizerska Redakcja techniczna Daria Szatkowska Skład komputerowy Janina Magnuszewska Copyright by Instytut Pracy i Spraw Socjalnych, Warszawa 2011 Wszelkie prawa zastrzeŝone. KaŜda reprodukcja lub adaptacja całości bądź części niniejszej publikacji, niezaleŝnie od zastosowanej techniki reprodukcji (drukarskiej, fotograficznej, komputerowej i in.), wymaga pisemnej zgody Wydawcy ISBN Druk: MATRIX nakład 5000 egz., 12 ark. wyd.

6 SPIS TREŚCI WSTĘP...7 Rewolucja informacyjna...7 Cyfrowa postać informacji...8 BUDOWA KOMPUTERA...12 Sprzęt...12 Oprogramowanie...16 Licencjonowanie programów komputerowych...18 OBSŁUGA SYSTEMU OPERACYJNEGO NA PRZYKŁADZIE WINDOWS...22 Pulpit...22 Klawiatura i mysz...24 Obsługa okien w systemie operacyjnym Windows...26 Uruchamianie i obsługa prostych programów...29 Wielozadaniowość systemu Windows...41 Zarządzanie zasobami komputera...43 Zapisywanie i otwieranie dokumentu...45 Eksplorator Windows...49 Zarządzanie katalogami...52 Schowek w systemie Windows...58 Operacje na plikach...62 Formaty plików...63 Wyszukiwanie plików na dysku...72 Wirusy komputerowe...78 Pomoc w systemie Windows...80 MICROSOFT WORD...82 Uruchomienie programu Word...82 Wprowadzanie i poprawianie tekstu...89 Formatowanie tekstu...94 Tabele Wstawianie grafiki Kształty ARKUSZ KALKULACYJNY EXCEL Elementy okna programu Ms Excel Adresowanie i zaznaczanie komórek Podstawowe formatowanie komórek Wprowadzanie danych...124

7 6 Z komputerem za pan brat Tworzenie formuł liczących Adresy komórek w formułach liczących Kopiowanie formuły Autosumowanie Tworzenie wykresów Korzystanie z funkcji wbudowanych INTERNET Podłączenie do Internetu Podłączenie komputera do sieci Strony internetowe Wyszukiwanie informacji w Internecie Pobieranie plików z Internetu Poczta elektroniczna Inne usługi Google Tłumacz Dokumenty Blog Forum dyskusyjne Komunikatory Portale społecznościowe Netykieta Bezpieczeństwo systemu komputerowego SŁOWNIK LITERATURA...185

8 WSTĘP Rewolucja informacyjna Podręcznik powstał z myślą o osobach, które nie miały dotąd okazji korzystać z technologii informacyjnych bądź czują się zagubione wobec ogromnej ilości opcji pojawiających się po uruchomieniu komputera. Ucząc się obsługi komputera, najlepiej mieć obok siebie osobę, która pokaże, jak wykonać różne czynności, którą można zapytać w przypadku niejasności. Umiejętność posługiwania się komputerem choćby w podstawowym zakresie jest absolutnie niezbędna do funkcjonowania we współczesnym społeczeństwie. Ogólnie rzecz ujmując, komputer jest urządzeniem, które służy do przetwarzania informacji. Nawet prosta z pozoru czynność napisanie w komputerze notatki służbowej jest przetworzeniem informacji, która do tej pory była czymś ulotnym i niejednoznacznym, a po zapisaniu na dysku jako plik, staje się dokumentem elektronicznym, który można drukować i łatwo rozpowszechniać. Sieć komputerowa pozwala na wymianę informacji między komputerami (ich użytkownikami) w skali lokalnej (np. w sieci domowej czy firmowej) oraz globalnej (ogólnoświatowej). Współczesne telefony komórkowe służą już nie tylko do dzwonienia. Pomimo niewielkich rozmiarów, mogą być w pełni funkcjonalnymi komputerami służącymi do internetowej komunikacji. Niezależnie od tego czy użytkownik korzysta z dużego systemu informatycznego, komputera osobistego, smartfona (który integruje w sobie funkcje telefonu komórkowego i komputera kieszonkowego), jego działania można sprowadzić do wyszukiwania, przetwarzania, przechowywania i przesyłania informacji. W każdym przypadku tworzone są dokumenty elektroniczne (teksty, zdjęcia, filmy), które zapisuje się na nośnikach pamięci i przesyła siecią. Celem tego podręcznika jest przedstawienie podstawowych pojęć związanych z obsługą komputera i najczęściej stosowanych w biurze i w domu programów komputerowych. Zakładamy, że Czytelnik ma przed sobą uruchomiony

9 8 Z komputerem za pan brat komputer, odnajduje na ekranie elementy opisywane w książce, wykonuje opisane w niej czynności i odtwarza opisywane dokumenty. Poszczególne ćwiczenia można, a nawet należy powtarzać tak, żeby doprowadzić do sprawności w ich wykonywaniu. Ważne jest to, żeby poszczególne czynności wykonywać rozumiejąc, jaki jest ich sens. Zdarza się, że początkujący użytkownicy komputera edytują i zapisują swój dokument na dysku, ale nie potrafią go znaleźć następnego dnia, bo zapisywanie pliku odbyło się bez świadomości, gdzie i z jaką nazwą dokument został zapisany. Początkujący użytkownik komputera czuje się często zagubiony wobec mnogości funkcji przebycie zaproponowanych ćwiczeń pozwoli na opanowanie przyczółków, które ułatwią dalsze samokształcenie. Wiele czynności da się wykonać na kilka sposobów ważne, żeby znać przynajmniej jeden z nich i rozumieć, co chcemy zrobić. Aby nie przeciążać Czytelnika, w książce skupiono się na przećwiczeniu choćby jednego, jak najbardziej uniwersalnego sposobu wykonywania podstawowych czynności. W podręczniku, który ma formę samouczka, skupiono się na rzeczach praktycznych i najistotniejszych. Pominięto szczegóły techniczne i zaawansowane opcje. Cyfrowa postać informacji Wszystko jest zerem lub jedynką Ludzki świat jest bardzo skomplikowany. Dla przykładu, jeśli zadamy pytanie politykowi, na które możliwe są jedynie odpowiedzi tak lub nie, możemy się spodziewać, że odpowie on w trzeci sposób. Świat elektroniki jest prosty. W danym punkcie obwodu elektronicznego napięcie jest włączone lub wyłączone. Nie ma trzeciej opcji. Do zapisu danych komputer wykorzystuje tylko dwa stany: 0 i 1. Komputer wszystko zapisuje jako ciąg zer i jedynek. Taki sposób zapisu informacji nazywany jest systemem binarnym lub dwójkowym. Każda cyfra (0 lub 1) to bit. To właśnie bit jest jednostką ilości informacji używanej np. przy określaniu prędkości łącza internetowego. Oferowana przez Telekomunikację Polską usługa dostępu do Internetu Neostrada 2Mb/s polega na podłączeniu do Internetu z możliwością przesyłania danych z prędkością 2 miliony bitów na sekundę. Należy uważać, aby nie pomylić się, ponieważ w informatyce korzystamy z dwóch podobnie brzmiących i podobnie zapisywanych jednostek: bit (zapisywany jako b) i bajt (zapisywany jako B). To przez istnienie tej drugiej jednostki komputer często marnotrawi pamięć na nośnikach danych. Okazuje się, że jeśli każemy komputerowi zapamiętać liczbę 2 (w systemie binarnym wygląda, jak nasze dziesięć: 10), to mimo że są to tylko dwie cyfry, zostanie ona zapisana za

10 Wstęp 9 pomocą ośmiu ( ). Te osiem cyfr to jeden bajt (1B). W bajtach mierzy się objętość pamięci komputera, pojemność dysków, rozmiar plików. Bajt może przyjąć jedną z 256 wartości. Nie potrzeba się nad tym dłużej zastanawiać: bajt to ilość informacji, która odpowiada jednemu znakowi (literze lub cyfrze). 1 Wszystkie informacje przechowywane w komputerze mają postać plików. Plik (ang. file) to ciąg danych o skończonej długości, posiadający szereg atrybutów i stanowiący pewną całość. Można powiedzieć, że plik to taka paczka zawierająca porcję informacji, np. tekst, rysunek, utwór muzyczny itp. Rozmiary plików mierzone są w bajtach i ten parametr jest dla użytkownika zazwyczaj istotny, choćby ze względu na możliwość zapisywania pliku na nośniku o ograniczonej pojemności lub przesyłania pliku przez Internet. Żeby to lepiej sobie uświadomić, przyjmijmy, że jeśli w komputerze tworzymy notatkę (plik tekstowy) i wpisujemy kolejną literę to rozmiar pliku przyrasta o kolejny bajt (1 znak = 1 bajt). Na obrazku widać okienko programu Notatnik. Wpisany tekst zawiera 724 znaki (ze spacjami). Ta informacja zapisana na dysku jako plik tekstowy zajmuje 724 bajty (w przybliżeniu 1kB jeden kilobajt). 1 ASCII [ang. American Standard Code for Information Interchange] najbardziej rozpowszechniony system kodowania znaków alfanumerycznych (obejmuje 128 znaków graficznych i sterujących); stosowany w telekomunikacji i informatyce.

11 10 Z komputerem za pan brat Inny przykład związany jest z plikami graficznymi. Obrazy wyświetlane przez komputer składają się z pojedynczych punktów pikseli. Rozważmy następujący przykład: Obrazek przestawiający komputer został przygotowany w programie graficznym. Składa się z 250x300= punktów (pikseli). Każdy z punktów składowych obrazka narysowany jest określonym kolorem z palety 256 kolorów jeden punkt obrazka można opisać za pomocą jednego bajta. Tak więc ten obrazek zapisany na dysku zajmie ok bajtów, czyli 75kB. W przypadku obrazów o wysokiej jakości (fotografii) paleta 256 kolorów jest niewystarczająca: 1 piksel należy opisać za pomocą 3 bajtów (256x256x256 = kolorów) obrazek zapisany w komputerze będzie odpowiednio 3 razy większy. Sprawa komplikuje się bardziej, bo obrazy komputerowe daje się kompresować kosztem jakości można uzyskać mniejszy rozmiar pliku. Do rozważenia: ile miejsca na dysku zajmie nieskompresowany obrazek przedstawiający to, co jest wyświetlane na ekranie twojego komputera? (Znajdź informację o rozdzielczości ekranu Twojego komputera, policz, z ilu punktów składa się obraz, przyjmij, że jeden punkt ekranowy to kolor reprezentowany przez 3 bajty).

12 Wstęp 11 Z przytoczonych przykładów wynika, że każda informacja w komputerze, to plik, a więc obiekt, który zapisany na dysku można zinterpretować jako serię bajtów, czyli ostatecznie zer i jedynek. Taki sposób przechowywania danych nazywa się zapisem cyfrowym w odróżnieniu od zapisu analogowego (np. magnetofony czy magnetowidy z lat 90.). Zapis cyfrowy pozwala na wykonywanie kopii dokumentów bez pogorszenia ich jakości (pamiętasz, jaka była jakość kolejnych kopii nagrania muzycznego w magnetofonie analogowym?). Zapis cyfrowy to także a może przede wszystkim możliwość łatwego przesyłania danych ze 100% gwarancją zgodności kopii z oryginałem. To ta właściwość decyduje o powodzeniu Internetu. Dotychczas stosowany zapis analogowy wypierany jest przez zapis cyfrowy jako bardziej niezawodny i uniwersalny (płyty analogowe zostały zastąpione płytami CD, zamiast magnetowidów z kasetami VHS używamy odtwarzaczy płyt DVD, w najbliższych latach wprowadzona zostanie telewizja cyfrowa, a tradycyjne książki systematycznie zastępowane będą przez cyfrowe audiobooki lub e-booki). Coraz więcej firm produkuje i sprzedaje już nie materialne, ale cyfrowe produkty i usługi: e-książki, e-czasopisma, kursy internetowe, elektroniczne mapy i katalogi. Żeby korzystać z tych produktów należy obsługiwać odpowiednie urządzenia, takie jak: telefon, smartfon, tablet, odbiornik GPS, odtwarzacz pyt DVD, odtwarzacz plików MP3, komputer. Myśląc o komputerze, zazwyczaj wyobrażamy sobie laptopa lub zestaw komputerowy stojący na biurku. Komputerami są także tablety (tabliczka z ekranem dotykowym) oraz bardziej złożone telefony (smartfony) mają one klawiaturę i umożliwiają np. przeglądanie Internetu czy pisanie tekstu. Proste komputery wbudowane są do urządzeń codziennego użytku, takich jak wspomniany wcześniej odtwarzacz płyt DVD. W tym przypadku użytkownik obsługuje urządzenie za pomocą pilota, bo liczba dostępnych w nim funkcji jest dość ograniczona. Komputer osobisty jest urządzaniem uniwersalnym jego obsługa wymaga znajomości obsługi programów komputerowych potrzebnych konkretnemu użytkownikowi. Komputery są zbudowane z różnych podzespołów i różnie wyposażone, mają zainstalowane różne systemy operacyjne i programy. Dlatego trudno przygotować jeden, uniwersalny opis i prostą instrukcję obsługi. Pewne zasady i reguły obowiązują jednak zawsze i na nie zwrócono uwagę w tym opracowaniu, mając nadzieję, że będzie ono przydatne niezależnie od używanego sprzętu i oprogramowania. Opisy zawarte w tym podręczniku dotyczą komputera z systemem operacyjnym Windows 7.

13 BUDOWA KOMPUTERA Sprzęt Komputer osobisty to przede wszystkim sprzęt (ang. hardware). W przypadku komputera stacjonarnego metalowa lub plastikowa skrzynka zawierająca najważniejsze elementy elektroniczne nazywana jest jednostką centralną. Wewnątrz, na tzw. płycie głównej, zainstalowany jest procesor elektroniczny układ decydujący o mocy obliczeniowej, czyli wydajności urządzenia (obecnie na rynku konkurują właściwie tylko dwie firmy: Intel i AMD, oferując różne modele procesorów). Im nowszy, szybszy, wydajniejszy procesor, tym wyższa cena całego urządzenia. Tekst tego podręcznika pisany jest na komputerze z procesorem Intel Core i5. Na płycie głównej instaluje się także pamięć operacyjną RAM. To istotny element współpracujący z procesorem. Właśnie tutaj umieszczane są programy i dane podczas pracy komputera. Generalnie im więcej pamięci, tym lepiej. We współczesnych komputerach osobistych instaluje się 2 4 GB pamięci RAM. Kolejnym istotnym elementem jest twardy dysk (albo dysk stały). To niewielkie urządzenie montowane wewnątrz obudowy służy do przechowywania danych i programów komputerowych także wtedy, kiedy komputer jest wyłączony. Oczywiście z dysku korzysta się cały czas podczas normalnej pracy (choćby do zapisywania i odczytywania dokumentów). Podstawowy parametr dysku to pojemność (obecnie np. 500 GB). W obudowie twardego dysku znajdują się wirujące metalowe talerze o średnicy 3,5 lub 2,5 cala, na których głowice magnetyczne zapisują dane w postaci wspomnianych wcześniej zer i jedynek. Użytkownik nie musi interesować się szczegółami technicznymi dysk stały to miejsce, gdzie zapisujemy dane, które mają postać plików. Więcej o zarządzaniu zasobami dyskowymi w dalszej części opracowania. Karta graficzna to kolejny element niezbędny do korzystania z komputera. Służy ona do podłączenia monitora komputerowego czasem jest kupowana i montowana w komputerze jako osobny element, a czasami jako układ elektroniczny na płycie głównej (zintegrowana z płytą główną). W niektórych zastosowaniach (zaawansowane gry, programy do obróbki grafiki czy wideo) dane przezna-

14 Budowa komputera 13 czone do wyświetlenia na ekranie komputera wymagają dużej mocy obliczeniowej i to zadanie wykonują specjalizowane (czasem bardzo drogie) karty graficzne. Trudno sobie wyobrazić współczesny komputer bez możliwości pracy w sieci. Dlatego standardem w wyposażeniu jest także karta sieciowa. Podobnie jak tańsze karty graficzne, karta sieciowa jest często zintegrowana z płytą główną. Wystające z obudowy gniazdo umożliwia podłączenie kabla sieciowego. Komputery przenośne notebooki (laptopy) oprócz karty sieciowej przystosowanej do pracy w sieci kablowej zawierają także kartę sieci bezprzewodowej. Napęd optyczny to urządzenie, które służy do odczytu, a także zapisu danych na/z płytach CD/DVD. Wiele programów komputerowych, wydawnictw elektronicznych jest sprzedawanych w postaci płyt CD lub DVD. Komputer może oczywiście służyć także do odtwarzania muzyki i filmów z płyt CD/DVD. W takim przypadku przydaje się karta dźwiękowa (zazwyczaj zintegrowana z płytą główną). Gniazda karty dźwiękowej wyprowadzone są na zewnątrz obudowy tak, żeby możliwe było podłączenie głośników, słuchawek i mikrofonu. Wymienione elementy są zamknięte wewnątrz jednostki centralnej (w przypadku komputera stacjonarnego) lub obudowy komputera przenośnego (notebooka). Na zewnątrz wyprowadzone są niezbędne gniazda umożliwiające podłączanie dodatkowych elementów, czasem nazywanych urządzeniami wejścia-wyjścia. Klawiatura służy zasadniczo do wprowadzania tekstu. Zdarzają się klawiatury bardzo rozbudowane (oprócz bloku klawiszy numerycznych także szereg dodatkowych klawiszy funkcyjnych ułatwiających korzystanie z komputera). Klawiaturę można podłączyć przez dedykowane gniazdo PS2 albo przez uniwersalne złącze USB. Dotyczy to także notebooka, który może być uzupełniony o dodatkową, większą, wygodniejszą klawiaturę (podłączoną przez USB).

15 14 Z komputerem za pan brat Myszka to urządzenie sterujące pracą programów komputerowych (wskazywanie i wybór różnych opcji programu na ekranie). Obecnie najczęściej spotyka się myszy optyczne. Są one wygodniejsze i bardziej niezawodne od wcześniejszych modeli zawierających kulki i inne mechaniczne elementy. Typowa myszka komputerowa ma zazwyczaj dwa przyciski (lewy i prawy), często rolkę do przewijania. Mysz podłącza się do komputera kablem USB. Można spotkać także myszy bezprzewodowe (w gnieździe USB umieszcza się nadajnik współpracujący z myszką). Mysz podłącza się także do komputera przenośnego, chociaż notebooki wyposażone są w tzw. touchpad. To odpowiednik myszy zamiast przesuwania myszy, należy przesuwać palcem po specjalnej powierzchni, obok której znajdują się, tak jak w myszce, dwa przyciski. Monitor jest urządzeniem wyjściowym pozwala na sterowanie komputerem i oglądanie wyników pracy. Ze zrozumiałych względów jest to element komputera, który znacząco wpływa na komfort pracy. Warto więc zadbać o dobre parametry monitora. Współczesne monitory LCD wyświetlają kolorowy obraz składający się z wielu pikseli (punktów na ekranie). Przyjęto określać liczbę tych punktów jako rozdzielczość ekranu. I tak, np. monitor o rozdzielczości 1920x1080 pozwoli na oglądanie filmów w cyfrowej jakości HD. Wystarczająca może okazać się rozdzielczość nieco mniejsza (jeszcze niedawno standardem była rozdzielczość SVGA 1024x786 punktów). Drugim parametrem jest przekątna ekranu podawana zwyczajowo w calach. Oferowane obecnie ekrany mają 20 i więcej cali. Inne parametry (istotne w przypadku szczególnych zastosowań) to jasność, kontrast (te powinny być możliwie duże) i tzw. czas reakcji matrycy (najlepiej najniższy np. 5 ms). W przypadku notebooka monitor jest na stałe wbudowany do urządzenia. Typowy współczesny model ma ekran o przekątnej 15,6 cala i rozdzielczość 1366x768 pikseli. Do notebooka można podłączyć zewnętrzny monitor o lepszych parametrach. Monitor podłącza się specjalnym przewodem D-SUB (sygnał VGA) albo kablem HDMI (pozwalającym przesłać cyfrowy obraz wysokiej rozdzielczości Full HD).

16 Budowa komputera 15 Urządzeniem wyjściowym jest także drukarka, która umożliwia wydruk gotowych dokumentów na papierze. Ze względu na rodzaj wydruku drukarki dzieli się na kolorowe i czarno-białe, laserowe i atramentowe. Drukarki podłącza się do komputera kablem USB, choć czasem zdarza się, np. w firmach i urzędach, że drukarka jest podłączona do sieci i mogą z niej korzystać wszystkie komputery w danej instytucji. Użytkownicy komputerów chętnie korzystają z pamięci zewnętrznej (pendrive, dyski zewnętrzne). Podłączane przez gniazdo USB urządzenia pozwalają na przechowywanie dużych ilości informacji i przenoszenie ich między różnymi komputerami (pendrive 4 16 GB, dyski zewnętrzne GB). Dawniej taką funkcję spełniały stacje dyskietek 3,5 cala, obecnie już raczej ich się nie spotyka. Niektóre komputery mają gniazda do odczytu danych z kart pamięci, wyjętych z cyfrowych aparatów fotograficznych lub telefonów komórkowych. Przez gniazdo USB można podłączyć do komputera cyfrowy aparat fotograficzny (w celu przeglądania lub kopiowania zdjęć) lub kamerę wideo sieć komputerowa o dużej wydajności pozwala na przeprowadzenie wideokonferencji a więc połączenia, w którym możemy słyszeć i widzieć naszego rozmówcę. Warto uzupełnić dane dotyczące dodatkowych urządzeń umożliwiających podłączenie komputera do sieci. Jeszcze kilka lat temu dość powszechne były modemy, umożliwiające podłączenie się do sieci przez sieć telefoniczną. Obecnie coraz więcej operatorów oferuje modemy, które pozwalają na bezprzewodowy dostęp do Internetu za pośrednictwem nadajników telefonii komórkowej. Takie modemy mają postać klucza USB. Podsumowując, komputer to urządzenie składające się z wielu podzespołów starannie dobranych tak, żeby zapewnić ich właściwą współpracę. Wybrany procesor można zastosować tylko na dedykowanej do niego płycie głównej. To pociąga za sobą dobór odpowiedniego rodzaju pamięci RAM. Dodatkowe karty i urządzenia mogą być zainstalowane, jeśli dostępne są odpowiednia gniazda i złącza. Komputery kupowane do biur zazwyczaj są składane w fabrykach, co gwarantuje poprawność doboru podzespołów. Domowi użytkownicy mogą samodzielnie złożyć zestaw komputerowy z części kupionych w sklepie, a następnie w szerokim zakresie rozbudowywać go i modyfikować. Mniejsze możliwości pod tym względem mają posiadacze notebooków komputery przenośne są zamkniętą konstrukcją i właściwie nic się nie da tutaj zmodernizować.

17 16 Z komputerem za pan brat Przeciętny użytkownik komputera nie musi interesować się szczegółami technicznymi i parametrami komputera, na którym pracuje (może poza sytuacją, kiedy kupujemy nowy komputer). Jeśli wszystko działa poprawnie, nie ma takiej potrzeby. Jeśli jednak stwierdzamy, że któryś z programów działa wolno lub w ogóle nie chce się uruchomić, warto zainteresować się konfiguracją komputera (typ procesora, ilość pamięci RAM, rozdzielczość ekranu, system operacyjny) i porównać te dane z wymaganiami programu. Informację o podstawowych podzespołach komputera można łatwo odnaleźć po jego uruchomieniu. Zakładamy, że osoby korzystające z tego podręcznika mają dostęp do sprawnego komputera (w domu albo w pracy). Oprogramowanie Sam komputer (czyli sprzęt), nawet najwyższej jakości, nie nadaje się jeszcze do użytku. Żeby z niego korzystać należy zainstalować w nim programy komputerowe. Pierwszym programem niezbędnym do działania komputera jest system operacyjny. Bez systemu operacyjnego nie da się korzystać z komputera! Jak działa komputer? Jak połączone są ze sobą sprzęt i oprogramowanie? Każdy komputer jest tak skonstruowany, że po włączeniu zasilania urządzenie testuje sprawność swoich podzespołów, a następnie szuka na dysku stałym (lub w innej lokalizacji, np. na płycie CD) systemu operacyjnego i próbuje go uruchomić. Na ekranie obserwujemy więc różne napisy (to efekt wykonywanych testów) i wreszcie po krótkim czasie wyświetla się ekran logowania.

18 Budowa komputera 17 Zanim zaczniemy pracę powinniśmy zadeklarować, kto będzie korzystał z komputera. Należy wybrać nazwę tzw. profilu użytkownika (na przykładowym ekranie Admin lub User) i ewentualnie wpisać hasło. 2 Zwykły użytkownik ze względów bezpieczeństwa nie powinien korzystać z konta administratora systemu. Na ekranie są także przyciski do wyboru języka i rodzaju klawiatury (chodzi o sposób wprowadzania polskich znaków) oraz do zamykania systemu. Po pomyślnym zalogowaniu się na ekranie wyświetli się pulpit systemu operacyjnego. Od tego momentu możliwe jest korzystanie z komputera. Najpopularniejsze obecnie systemy operacyjne to Windows (w wersji 7 lub wcześniejsze Vista i XP) oraz Linux. Coraz popularniejsze także w Polsce są komputery MAC firmy Apple dostarczane użytkownikowi razem z systemem Mac-OS. System operacyjny zazwyczaj kupuje się razem z komputerem. W fabryce program ten jest kopiowany na dysk twardy komputera tak, żeby użytkownik mógł od razu korzystać z urządzenia. Zdarza się jednak, że mamy komputer bez systemu operacyjnego (dysk uległ awarii i został wymieniony albo nasz komputer jest składakiem złożonym z osobno kupowanych elementów). W takim przypadku po włączeniu zasilania komputer zatrzyma się po wykonaniu testów i nie będzie możliwe jakiekolwiek użycie urządzenia. Konieczne jest zainstalowanie systemu operacyjnego na dysku stałym. W tym celu należy uruchomić komputer z włożoną do napędu CD/DVD płytą instalacyjną systemu Windows (lub Linux). Po wykonaniu testów komputer powinien rozpoznać obecność programu i zainstalować na dysku stałym system operacyjny. Tę czynność lepiej powierzyć fachowcom. Podczas instalacji mogą się pojawiać różne komunikaty, pytania związane np. z instalacją tzw. sterowników może to być niejasne dla początkującego użytkownika. Po zakończeniu procesu instalacji (kilkanaście minut aż do kilku godzin), należy usunąć płytkę z napędu i zresetować komputer. Po kolejnym uruchomieniu system zostanie odnaleziony na dysku stałym i użytkownik powinien zobaczyć 2 W przypadku komputera domowego taka możliwość wydaje się dziwna. Pomyślmy jednak o systemie informatycznym w firmie. Z tego samego komputera może korzystać kilka osób. Każda z nich może mieć dostęp do różnych zasobów w sieci firmowej i do różnych urządzeń (drukarek). Np. użytkownik A powinien mieć dostęp tylko do jednego z katalogów w serwerze plików, a użytkownik B do wszystkich katalogów i dodatkowo do drukarki. Obaj użytkownicy nie powinni mieć uprawnień do instalowania nowych programów. Uprawnienia do wszystkich zasobów powinien mieć administrator komputera. Taka sytuacja oznacza, że w komputerze zadeklarowano tzw. profile użytkowników o różnych uprawnieniach.

19 18 Z komputerem za pan brat pulpit systemu operacyjnego. W przypadku instalacji sytemu Windows niezbędna jest jeszcze aktywacja programu (rejestracja i potwierdzenie legalności oprogramowania w firmie Microsoft może odbyć się przez Internet). Zarówno Windows, jak i Linux to programy komputerowe, które ciągle są poprawiane i udoskonalane. Poprawki do swoich systemów operacyjnych producenci umieszczają w Internecie po to, żeby możliwa była aktualizacja oprogramowania do najnowszej, bezpiecznej wersji. Tak więc, jeśli pracujący komputer jest podłączony do Internetu, to od czasu do czasu (bez wiedzy użytkownika) pobiera z sieci uaktualnienie i instaluje je. Aktualizacje komputera mogą spowolnić nieco jego pracę albo wymusić restart komputera, ale są niezbędne do utrzymania w sprawności tego podstawowego oprogramowania. Podobnie aktualizują się inne programy zainstalowane w komputerze (szczególnie widoczne jest to w przypadku programu przeciwwirusowego o tym nieco później). Licencjonowanie programów komputerowych W tym miejscu trzeba przedstawić kilka istotnych uwag na temat licencjonowania programów komputerowych. Podlegają one ochronie na podstawie ustawy o ochronie praw autorskich. 3 Oznacza to, że korzystanie z danego programu jest możliwe na podstawie właściwej licencji, czyli umowy między autorem (właścicielem lub dystrybutorem) a użytkownikiem programu. Taka umowa zostaje zawarta w momencie kupna lub instalacji programu. Większość programów komputerowych się KUPUJE! Licencje na programy komputerowe są różne i właściwie za każdym razem, kiedy instalujemy program, należy uważnie przeczytać warunki umowy licencyjnej. Większość programów komputerowych to produkty komercyjne. Autorzy napisali te programy i sprzedają je dla zysku. Zdarzają się jednak przykłady całkiem dobrych programów, które są tworzone np. przez grupę entuzjastów i rozpowszechniane bez żadnych opłat i ograniczeń. W krańcowym przypadku taki program można pobrać z Internetu i dowolnie modyfikować (jeśli tylko posiada się odpowiednie umiejętności). Programy firmy Microsoft, z których korzysta przeważająca część polskich użytkowników w domach i w biurach, są produktami komercyjnymi. Decydując się na korzystanie z Windows i Microsoft Office, trzeba liczyć się z kosztami. Przy tym nie chodzi tu o zakup płyty instalacyjnej na giełdzie komputerowej lub bazarze, ale o nabycie legalnej kopii programu. Atrybutem legalności jest nalepka z hologramem firmy Microsoft. Taka nalepka powinna być na obudowie naszego 3 Ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (DzU z 2006 r. nr 90, poz. 631 z późn. zm.).

20 Budowa komputera 19 komputera (jeśli został kupiony z preinstalowanym systemem Windows) albo w pudełku lub kopercie, w którym znajdowała się płyta instalacyjna. W spornych przypadkach wystarczająca może być także faktura dokumentująca zakup oprogramowania u autoryzowanego dostawcy. Posiadanie i korzystanie z nielegalnego oprogramowania to przestępstwo, którym mogą zainteresować się organy ścigania (w krańcowym przypadku komputer albo dysk podlegają zatrzymaniu, a użytkownik nielegalnego oprogramowania może być oskarżony o paserstwo). System operacyjny Windows 7 występuje w kilku odmianach (32 lub 64 bitowa) i wersjach: Home Premium to najprostsza (najtańsza od 350 zł) wersja Windows, w zupełności wystarczająca w zastosowaniach domowych. Professional wersja dedykowana dla firm zawiera dodatkowe możliwości, np. praca w sieci z tzw. domenami Active Directory, tryb Windows XP (koszt ok. 500 zł). Ultimate najbardziej rozbudowana (najdroższa od ok. 700 zł) wersja Windows. Podane ceny dotyczą licencji OEM. Licencja OEM oznacza przypisanie programu do konkretnego komputera nie można przenieść tej licencji na inny komputer, nawet jeśli ten pierwszy ulegnie awarii. Tej niedogodności pozbawiona jest licencja typu BOX. W tym przypadku system Windows można odinstalować z komputera i użyć na innym sprzęcie. Ceny wersji BOX (tzw. pudełkowej) są nawet dwukrotnie wyższe. Pakiet programów biurowych Microsoft Office również jest sprzedawany w różnych wersjach. Najmniej kosztowny jest pakiet MS Office do użytku domowego można go kupić już za ok 270 zł. Zgodnie z warunkami licencji nie można używać tego programu do zastosowań komercyjnych. Osoby prowadzące firmę (także instytucje i urzędy) powinny zaopatrzyć się w wersję Professional do użytku komercyjnego, która może kosztować nawet do 2000 zł! Bywają programy komputerowe w jeszcze wyższych cenach (np. aplikacje do zastosowań inżynierskich mogą kosztować nawet kilkanaście tysięcy złotych). Tak więc, legalne oprogramowanie stanowi znaczną część wartości stanowiska komputerowego, a czasem przewyższa wartość samego sprzętu. Nic w tym dziwnego, bo to właśnie oprogramowanie decyduje o tym, jakie zadania może wykonywać użytkownik komputera.

21 20 Z komputerem za pan brat Istnieje alternatywa dla drogich komercyjnych programów. W sieci albo na płytach CD sprzedawanych z czasopismami komputerowymi można znaleźć system operacyjny Linux (w różnych odmianach Mandrake, Ubuntu i inne) oraz pakiet Open Office. Korzystanie z tych programów jest darmowe! Nie są one tak dopracowane, jak produkty Microsoftu, więc ich obsługa może sprawić trochę kłopotów szczególnie początkującym użytkownikom, ale kolejne wersje są coraz doskonalsze. Zatem zamiast Windows 7 w komputerze można zainstalować system operacyjny Linux, a zamiast Microsoft Office Open Office (pakiet Open Office może być zainstalowany na komputerze z systemem Windows). W Internecie łatwo znaleźć miejsca, z których można pobrać programy komputerowe do różnych zadań. 4 Za każdym razem należy sprawdzić, jakie są warunki licencji. Najczęściej spotykane to: Licencja Trial oznacza instalację czasową, na próbę. Program będzie działać prawie tak, jak pełna wersja (niektóre funkcje, np. zapis na dysk mogą być niedostępne) np. przez 30 dni, a później przestanie funkcjonować. Licencja Shareware oznacza możliwość zainstalowania pełnej wersji programu i legalnego używania przez jakiś czas, np. dwa tygodnie na próbę. Po tym czasie należy odinstalować program lub opłacić licencję (podczas pracy programu pojawiają się stosowne komunikaty). Taką płatność można zrealizować przez Internet. Licencja Freeware oznacza programy darmowe. Nie zawsze są one tak doskonałe i rozbudowane, jak produkty komercyjne, ale w wielu przypadkach wystarczające do wielu zastosowań. Warto też zwrócić uwagę, że niektóre licencje pozwalają na legalne używanie programów do celów domowych i niekomercyjnych. Natomiast ich wykorzystanie w komputerze firmowym może być niezgodne z warunkami licencji i nielegalne. Tak więc, kwestia licencjonowania programów jest sprawą dość złożoną. Instalowania kolejnych programów należy dokonywać rozważnie, tak żeby uniknąć kłopotów z prawem. Niedopuszczalna jest sytuacja, w której użytkownik komputera instaluje aplikację z płyty CD otrzymanej od kolegi, nie interesując się tym, czy jest to legalne. Instalowanie programów w komputerze jest stosunkowo proste. Plik instalacyjny (z płyty CD lub pobrany z Internetu) jest programem, który łatwo można uruchomić (dwukrotne kliknięcie myszą w ikonę pliku). Podczas instalacji, na twardy dysk kopiowane są odpowiednie pliki, a także, co ważne, modyfikowany jest system operacyjny (nowy program musi być widziany przez system i poprawnie z nim współpracować). Cały proces odbywa się automatycznie, a na 4 Np.

22 Budowa komputera 21 zakończenie może być konieczny restart systemu (czyli ponowne uruchomienie komputera). Niestety, usunięcie programów już nie jest takie proste i czasem nawet poprawna deinstalacja niepotrzebnej aplikacji zostawia w systemie ślad, powodujący wolniejszą pracę komputera. Trzeba unikać instalowania programów, które nie są niezbędne. Nie należy instalować programów pochodzących z niepewnych źródeł.

23 OBSŁUGA SYSTEMU OPERACYJNEGO NA PRZYKŁADZIE WINDOWS Pulpit Wróćmy do pulpitu systemu Windows. Z punktu widzenia przeciętnego użytkownika współczesne systemy operacyjne są do siebie podobne mówi się, że są obsługiwane za pośrednictwem graficznego interfejsu. Podczas instalacji systemu operacyjnego na dysku stałym komputera zainstalowały się tzw. sterowniki do poszczególnych urządzeń, takich jak monitor, klawiatura, mysz, karta graficzna i sieciowa. System operacyjny to także szereg programów umożliwiających wykonywanie za pomocą komputera podstawowych czynności (pisanie prostych tekstów, rysowanie obrazków i przeglądanie Internetu oraz plików graficznych) i obsługę zasobów komputera (przeglądanie zawartości dysków, zakładanie katalogów, kopiowanie i kasowanie plików itp.). Po włączeniu komputera i pomyślnym uruchomieniu systemu operacyjnego, użytkownik ma dostęp do pulpitu wyświetlanego na ekranie monitora. Pulpit systemu operacyjnego może wyglądać różnie (różny obrazek tła, różne ikony, pasek zadań, menu), jednak jego funkcja jest zawsze taka sama: umożliwić użytkownikowi dostęp do zasobów komputera. Mówi się, że pulpit, to jakby biurko z elementami niezbędnymi do pracy z komputerem. Na rysunku pokazano przykład pulpitu systemu Windows 7. Na pulpicie mogą leżeć ikony często używanych programów albo ostatnio edytowane. Bardzo ważny i często używany jest przycisk Start pozwala on na dostęp do wszystkich programów i zasobów zainstalowanych w komputerze (w tym do zmiany ustawień systemu). Obok można znaleźć ikony programów przypiętych do paska zadań chodzi o to, żeby często używane aplikacje były wprost pod ręką. Na pasku zadań umieszczane są także ikony uruchomionych aplikacji, umożliwiając przełączanie się między programami. Pasek systemowy zawiera ikony programów, które udostępniają informacje o stanie komputera (w tym aktualną datę i godzinę) i programach działających w tle (np. program przeciwwirusowy).

24 Obsługa systemu operacyjnego na przykładzie Windows 23 Możliwa jest tutaj także zmiana niektórych ustawień (tryb pracy klawiatury, poziom dźwięku głośników/słuchawek). Jeśli widoczny jest pulpit systemu operacyjnego, to znaczy, że możemy już korzystać z komputera i wykonać choćby najprostsze czynności, np. przeglądanie zawartości dysku, napisanie prostej notatki, uruchomienie gry. Podsumowując, system operacyjny to zestaw programów niezbędnych do pracy komputera. Bez niego nie da się używać komputera. Czasem użytkownik ocenia swój komputer jako zepsuty, podczas gdy tymczasem uszkodzeniu uległ system operacyjny (np. na skutek usunięcia ważnych plików). Pierwsze systemy operacyjne nie były zbyt przyjazne dla użytkownika. Ich obsługa polegała na wpisywaniu z klawiatury sekwencji skomplikowanych poleceń. Na ekranie wyświetlał się jedynie tekst. Obsługa współczesnych systemów operacyjnych z graficznym interfejsem jest intuicyjna i wygodna. Sprowadza się do sterowania za pomocą myszy i klawiatury obiektami, które pojawiają się na ekranie (okienka programów, przyciski oznaczające wybór różnych opcji). Nawet początkujący użytkownik szybko opanuje sposób takiej komunikacji z komputerem.

25 24 Z komputerem za pan brat Klawiatura i mysz Klawiatura służy głównie do wprowadzania danych podczas korzystania z programów komputerowych (pisanie tekstu, wprowadzenie danych liczbowych). Oprócz przycisków, których znaczenie jest oczywiste (litery, cyfry, szeroki klawisz spacji, czyli odstępu), klawiatura zawiera szereg klawiszy funkcyjnych, w tym: ESC F1 F12 Shift (od ang. Escape ucieczka) klawisz najczęściej służy do anulowania decyzji lub zamknięcia niepotrzebnych okien. Prosty przykład: naciśnij klawisz ze znakiem flagi Windows; na ekranie wyświetli się menu można pozbyć się tego menu właśnie klawiszem ESC. klawisze funkcyjne ich znaczenie jest różne w różnych programach. Na przykład klawisz funkcyjny F1 zazwyczaj służy do uruchomienia okienka, w którym wyświetlana jest pomoc do aktualnie uruchomionego programu. Podczas przeglądania Internetu klawiszem funkcyjnym F12 można uruchomić tzw. tryb pełnoekranowy itd. dwa klawisze po lewej lub prawej stronie klawiatury. Podczas pisania tekstu służą do wprowadzania wielkich liter: np. przytrzymanie Shift i wciśnięcie klawisza a spowoduje wprowadzenie wielkiej litery A. Korzystając z przycisku Shift, można także wpisać w tekście znaki specjalne (górny opis klawiszy), takich Caps Lock naciśnięcie tego przycisku przełącza klawiaturę w tryb pisania WIELKIMI LITERAMI (bez konieczności używania klawisza Shift) włączenie tego trybu jest sygnalizowane lampką Caps Lock. Alt po lewej i prawej stronie klawisza spacji. Właściwie nie działają samodzielnie (choć naciśnięcie lewego Alt umożliwia dostęp do menu bieżącego programu). Używa się ich w kombinacji z innymi klawiszami, np. naciśnięcie i przytrzymanie Alt i F4 zamyka aktualnie używane okienko programu (mówi się w tym przypadku o kombinacji klawiszy Alt+F4). Prawy przycisk Alt ma także szczególne znaczenie podczas wprowadzania polskich znaków do tekstu. Otóż naciśniecie prawego Alt i dodatkowo litery powoduje uzyskanie w tekście polskiego znaku, np. Alt+a daje ą, Alt+c daje ć itd. (wyjątkiem od tej reguły jest znak ź: Alt+x). Naturalnie do uzyskania dużej polskiej litery potrzeba jeszcze dodatkowo użycia klawisza Shift.

26 Obsługa systemu operacyjnego na przykładzie Windows 25 Podczas pracy z okienkiem, w którym znajduje się dużo tekstu często potrzeba przemieścić kursor po tekście (np. w celu dokonywania poprawek w edytorze tekstu). Służą do tego klawisze kierunkowe (ze strzałkami ) a także: Home End Ctr+Home Ctr+End Page Up kursor przeskakuje na początek wiersza. kursor przeskakuje na koniec wiersza. kursor przeskakuje na początek dokumentu. kursor przeskakuje na koniec dokumentu. kursor przenosi się na poprzednią stronę dokumentu (dotyczy oczywiście długich, wielostronicowych dokumentów). Page Down kursor przenosi się na następną stronę dokumentu. Tab w edytorze tekstu powoduje skok do tzw. punktu tabulacji (przesunięcie kursora o kilka znaków). Klawisze Ctr i Tab mają także inne znaczenie. Na przykład Ctr+Shift+spacja wstawia znak tzw. twardej spacji, a Alt+Tab pozwala na przemieszczanie się pomiędzy kilkoma otwartymi okienkami programów. Print Screen naciśnięcie klawisza powoduje wykonanie tzw. zrzutu ekranowego funkcja ta zostanie opisana nieco później. Insert Delete Backspace Enter kolejne naciśnięcia włączają/wyłączają tzw. tryb nadpisywania tekstu. Ta funkcja ma znaczenie wyłącznie podczas pracy w edytorze tekstu. Domyślnie, wprowadzanie znaków w obrębie już napisanego tekstu powoduje rozsuwanie się tekstu tak, żeby zmieścić nowo wprowadzane litery. Nadpisywanie oznacza, że na już napisanym teście wpisuje się poprawki. użycie tego klawisza podczas pracy w edytorze tekstu powoduje usuwanie znaków stojących za kursorem. Klawisz ten służy także do usuwania plików lub katalogów podczas przeglądania zawartości dysków. kursor cofa się, kasując stojące przed nim znaki. w edytorze tekstu klawisz ten służy do tworzenia nowego akapitu. Za każdym razem, kiedy w pisanym tekście rozpoczynamy nową myśl, powinniśmy nacisnąć Enter kursor przechodzi wtedy do nowego wiersza. Klawisz Enter służy także do potwierdzenia wyboru różnych opcji podczas działań związanych z obsługą systemu operacyjnego.

27 26 Z komputerem za pan brat Zdarza się, że klawiatura jest wyposażona w jeszcze inne klawisze funkcyjne, np. do uruchomienia przeglądarki internetowej albo odtwarzacza plików muzycznych. W takim przypadku pewnie można odnaleźć przyciski do zwiększenia/zmniejszenia głośności. Mysz komputerowa to urządzenie często używane podczas pracy z komputerem w systemie Windows. Służy do wygodnego sterowania pracą programów komputerowych (wskazywanie, wybieranie, zaznaczanie różnych elementów na ekranie komputera). Podczas przesuwania myszy (najlepiej, kiedy używamy myszy na specjalnej podkładce) na ekranie komputera przesuwa się odpowiadający położeniu myszy wskaźnik kursor. Może on mieć różne kształty, zazwyczaj jednak jest to strzałka. Czasem kursor przyjmuje kształt małej klepsydry (w Windows XP) lub wirującego kółka (co oznacza, że program jest zajęty np. otwieraniem dokumentu i trzeba czekać na zakończenie aktualnie wykonywanej czynności), albo pionowej kreski (praca w edytorze tekstu kreska oznacza miejsce, w którym pojawi się wpisywany tekst). Mysz wyposażona jest w dwa przyciski, które służą do wybierania różnych opcji podczas obsługi programów komputerowych. W komputerowym żargonie mówi się o kliknięciu myszą, co oznacza wskazanie jakiegoś elementu na ekranie i naciśnięcie przycisku myszy. Częściej korzystamy z lewego przycisku myszy, czasem z prawego. Mówi się też o podwójnym kliknięciu, co oznacza dwukrotne naciśnięcie przycisku myszy (zazwyczaj lewego) w krótkim odstępie czasu. Niektóre myszy wyposażone są w dodatkową rolkę (do przewijania dokumentów, które nie mieszczą się na jednym ekranie). W komputerach przenośnych można spotkać urządzenie, które jest odpowiednikiem myszy touchpad. Ruch kursora odbywa się na skutek przesuwania palcem po powierzchni touchpada. Inna możliwość sterowania pracą programów komputerowych pojawia się w przypadku komputerów wyposażonych w ekrany dotykowe (dotyczy to także tabletów i smartfonów) w tym przypadku wszystkie czynności związane z obsługą programów polegają na wskazywaniu palcem elementów wyświetlanych na ekranie (możliwe jest także pisanie tekstu na klawiaturze wyświetlanej na ekranie). Obsługa okien w systemie operacyjnym Windows Korzystanie z pierwszych komputerów osobistych (lata 80. ubiegłego wieku) było dość kłopotliwe. System operacyjny DOS wymagał znajomości szeregu poleceń, które należało bezbłędnie wpisywać na klawiaturze. Współczesne

28 Obsługa systemu operacyjnego na przykładzie Windows 27 komputery, niezależnie od zainstalowanego systemu operacyjnego, obsługuje się za pomocą interfejsu graficznego wszystkie programy maja postać okien sterowanych myszką. Obsługa okien systemu operacyjnego Windows wydaje się być dość intuicyjna dla porządku jednak kilka informacji: Podstawowe czynności związane z obsługą okienek za pomocą myszy: Na pulpicie systemu Windows znajduje się ikona Kosz. Ikona ta wskazuje program, który służy do zarządzania plikami (dokumentami) skasowanymi przez użytkownika komputera. Dobrym nawykiem jest porządkowanie zasobów na dysku i usuwanie z komputera rzeczy niepotrzebnych. Skasowane dokumenty są przechowywane właśnie w Koszu. Gdyby okazało się, że któryś z dokumentów został nieumyślnie skasowany, możliwe jest odzyskanie go w łatwy sposób. Kosz można opróżnić i wtedy znajdujące się tam dokumenty przepadają bezpowrotnie. Prześledźmy na przykładzie programu Kosz podstawowe czynności związane z obsługą okienek za pomocą myszy. Zaznaczanie elementu: Przesuń kursor myszy na ikonę Kosz. Po najechaniu kursorem nad ikonę w chmurce pojawia się podpowiedź, wyjaśniająca do czego służy program (albo co zawiera dokument). Kliknięcie lewym przyciskiem myszy powoduje zaznaczenie tego elementu. Klikając prawym przyciskiem myszy można uruchomić tzw. Menu podręczne. W tym przypadku w Menu znajduje się 5 opcji wybór odbywa się lewym przyciskiem myszy. Opcja Opróżnij kosz jest nieodstępna (bo Kosz jest pusty), wyświetlona jest więc w kolorze szarym.

29 28 Z komputerem za pan brat Wybranie opcji Otwórz spowoduje otwarcie okienka uruchomienie programu Kosz, w którym wyświetlane są skasowane dokumenty (w naszym przypadku w Koszu nie ma żadnych plików). Program można otworzyć także przez dwukrotne kliknięcie lewym przyciskiem myszy ikony Kosz. W obszarze roboczym programu Kosz (tak naprawdę to okienko Eksploratora Windows) powinniśmy zobaczyć listę usuniętych plików w tym przypadku lista jest pusta. Odnajdź w prawym, górnym rogu okienka i wypróbuj przyciski: Powiększanie okienka na cały ekran. Po rozwinięciu okna na cały ekran przywróć okienko do poprzedniego rozmiaru. Minimalizowanie okienka program zostaje ukryty na pasku zadań. Klikając odpowiednią ikonę na pasku zadań, można przywrócić okienko do poprzednich rozmiarów. Zamykanie okna zakończenie pracy z programem (ten sam efekt uzyskamy za pomocą klawiatury lewy Alt+F4). W taki sposób obsługiwane są wszystkie programy w systemie Windows, choć w przypadku innych aplikacji okienka mogą mieć nieco inny wygląd.

30 Obsługa systemu operacyjnego na przykładzie Windows 29 Uruchamianie i obsługa prostych programów Dostęp do wszystkich programów możliwy jest po uruchomieniu menu Start (kliknięcie przycisku Start na dole, po lewej stronie pulpitu lub naciśnięcie przycisku okienek na klawiaturze). Wyświetlone menu pozwala na: Szybki dostęp do ostatnio używanych programów (reprezentowanych przez ikony). Dostęp do innych programów (kliknięcie na Wszystkie programy rozwija listę aplikacji zainstalowanych w komputerze).

31 30 Z komputerem za pan brat Dostęp do tzw. Bibliotek obszarów przeznaczonych do przechowywania dokumentów, obrazów, muzyki itp. Wybranie opcji Komputer pozwala na obejrzenie zasobów komputera (dyski stałe, pamięć i inne). Panel sterowania umożliwia zmianę ustawień komputera (zmiana wyglądu ekranu). Urządzenia i drukarki to możliwość przeglądu urządzeń podłączonych do komputera (głównie chodzi o drukarki). Programy domyślne umożliwiają dokonania ustawień, które decydują o pewnej automatyzacji działania komputera, np. po włożeniu do napędu optycznego płyty audio, automatycznie zostanie włączony program do odtwarzania muzyki np. Windows Media Player, po kliknięciu na ikonę pliku pdf, otworzy się program Acrobat Reader itp. Pomoc i obsługa techniczna tu można znaleźć odpowiedzi na pytania związane z obsługą komputera. Właściwie każdy program w systemie Windows jest wyposażony w system pomocy (taką opcję uruchomimy w Menu lub przez naciśnięcie klawisza funkcyjnego F1). Wreszcie przycisk służący do kończenia/wstrzymania pracy komputera. To ważne: jeśli kończymy pracę komputera, należy wybrać z menu Start odpowiednią opcję, np. Zamknij system i poczekać aż komputer wyłączy się (czasem mogą pojawić się komunikaty informujące o konieczności dokonania dodatkowych czynności, np. zapisania otwartych dokumentów). Wyłączenie komputera w inny sposób (przez odłączenie kabla zasilającego) może spowodować uszkodzenie systemu operacyjnego lub utratę danych (niezapisanych na dysku stałym dokumentów). Opcja Uśpij wprowadza komputer w stan hibernacji (uśpienia) tak, żeby po przerwie można szybko wznowić pracę systemu z uruchomionymi poprzednio programami. Czasami (np. po instalacji nowego programu) komputer wymaga ponownego uruchomienia (Uruchom ponownie).

32 Obsługa systemu operacyjnego na przykładzie Windows 31 Ćwiczenie: Dokonaj przeglądu pozycji w Menu swojego komputera. Naucz się reagować na pojawiające się na pulpicie okna, komunikaty. Staraj się rozumieć, co się dzieje na pulpicie: zamykaj niepotrzebne okna, nie zmieniaj żadnych ustawień. Korzystaj z myszy i klawiatury (Alt+F4, Esc). Odnajdź w menu grupę programów Akcesoria uruchom program Kalkulator. Spróbuj wykonać jakieś obliczenia. Jeśli niezbyt pewnie posługujesz się myszką, odnajdź w Menu grę Pasjans. Korzystanie z tego programu pozwoli na przećwiczenie wszystkich czynności, które wykonuje podczas pracy z komputerem jego użytkownik. Instrukcja obsługi tej aplikacji jest dostępna w menu programu (Pomoc) albo po naciśnięciu klawisza funkcyjnego F1. W każdym komputerze zawartość Menu Start może być inna. Niektóre z elementów są jednak takie same. Zawsze znajdziemy tam grupę programów Akcesoria. To zestaw prostych programów dostarczanych razem z Windows (inne aplikacje instaluje się dodatkowo). Za pomocą tych programów można przygotować proste dokumenty tekstowe lub rysunki, dokonać obliczeń. Na przykładzie tych programów prześledzimy podstawowe opcje i czynności, które wykonuje użytkownik komputera podczas pracy w programie. Celem pracy na komputerze jest zazwyczaj przygotowanie jakiegoś dokumentu: tekstu, obrazka, tabeli z obliczeniami. Programy komputerowe (aplikacje) pozwalają na opracowanie takich dokumentów (widać je na ekranie), wydrukowanie na drukarce (wersja papierowa) i wreszcie zapisanie ich na dysku (elektroniczna wersja dokumentu) do wykorzystania w przyszłości lub wysłania przez Internet. Omawiane wcześniej okienko programu Kosz nie służyło do przygotowania dokumentu. Tym razem za pomocą komputera zostanie przygotowany tekst (w programie Notatnik) i obrazek (w programie Paint). Oba dokumenty zostaną zapisane na dysku. Odnajdź w Menu w grupie Akcesoria program Notatnik (wybieramy kolejno: Menu Start Wszystkie programy Akcesoria Notatnik). To bardzo prosty program. Okienko zawiera pasek tytułu, menu, obszar roboczy. Kliknij myszą w obszarze roboczym i wpisz tekst, jak na obrazku. Oprócz liter, których wprowadzanie z klawiatury jest oczywiste, wstaw polskie znaki (z prawym Alt). Używaj Shift do wstawienia wielkich liter i znaków specjalnych + ( ). Napisany tekst składa się z trzech akapitów. Do tworzenia nowego akapitu (po obiektów., Shift. i Alt+x) zastosuj Enter kursor przechodzi do nowego wiersza.

33 32 Z komputerem za pan brat Utworzony w ten sposób dokument tekstowy istnieje tylko na ekranie (w pamięci operacyjnej komputera). Zapisanie dokumentu na dysku pozwoli na jego ponowne odczytanie i dalszą edycję np. po kilku dniach. Wybierz w menu Plik opcję Zapisz. Okienko Zapisywanie jako wygląda podobnie we wszystkich programach.

34 Obsługa systemu operacyjnego na przykładzie Windows 33 powiększanie, Wybierz miejsce, gdzie plik ma być zapisany (Biblioteka Dokumenty), kliknij myszą w polu Nazwa pliku i wpisz jego nazwę (np. notatnik). Kliknij przycisk Zapisz. Dokument został zapisany. W pasku tytułu pojawiła się nazwa pliku (poprzednio dokument był Bez tytułu). Wypróbuj działanie przycisków do sterowania okienkiem: po rozwinięciu okna na cały ekran powrót do poprzedniego rozmiaru, minimalizowanie okienka. Podczas pracy z programem, na pasku zadań (na dole ekranu) znajduje się odpowiadający mu przycisk. Służy on do przywrócenia zminimalizowanego programu. Każde okienko ma także swoje menu systemowe (otwierane przez naciśnięcie przycisku po lewej stronie u samej góry okienka lub kombinacji klawiszy lewy Alt+Spacja).

35 34 Z komputerem za pan brat Z tego menu można także sterować oknem programu. Uwaga: wybranie opcji Zamknij lub klikniecie przycisku zamyka okno, co może wiązać się z utratą efektów wykonanej pracy. Przed zamknięciem programu należy zawsze zapisać efekt swojej pracy na dysku! Często zdarza się, że użytkownik potrzebuje zmienić rozmiar lub położenie okienka (np. chcemy wyświetlić koło siebie dwa okienka z różnymi programami). W celu zmiany rozmiaru okienka należy ustawić kursor na brzegu okienka tak, żeby jego kształt zmienił się odpowiednio na. Należy wtedy przycisnąć lewy klawisz myszy i przesunąć odpowiednio mysz nastąpi zmiana rozmiaru okna. (Niektóre okienka np. program Kalkulator mają stały rozmiar nie da się go zmienić.) Żeby przesunąć okienko w inne miejsce na ekranie należy ustawić kursor myszy na pasku tytułowym, przytrzymać wciśnięty lewy klawisz myszy i przesunąć odpowiednio mysz nastąpi przesunięcie okna. Wypróbuj działanie opcji związanych ze zmianą rozmiaru i położenia okienka.

36 Obsługa systemu operacyjnego na przykładzie Windows 35 Kolejny przykład to obsługa programu z większą liczbą opcji, który wymaga większej sprawności w posługiwaniu się myszką. Otwórz okienko programu Paint (wybieramy kolejno: Menu Start Wszystkie programy Akcesoria Paint). Program ten to edytor graficzny aplikacja, za pomocą której można przygotować proste rysunki. Na górze znajduje się Pasek tytułu z nazwą edytowanego pliku (tymczasem Bez tytułu dokument nie ma jeszcze nazwy) i nazwą programu, przyciskami minimalizacji, powiększania/pomniejszania, zamknięcia okienka. Po lewej stronie umiejscowione są ikony paska narzędzi Szybkiego dostępu. Poniżej przycisk Menu Paint, pasek menu (w tym przypadku tylko dwie pozycje: Start i Widok) i tzw. Wstążka (pasek z ikonami oznaczającymi najczęściej wykonywane czynności). Wreszcie największa część okienka to obszar roboczy: w przypadku programu Paint obszar do rysowania. Na samym dole okienka znajduje się Pasek stanu zawierający informację o rozmiarze rysunku (w naszym przypadku 1000x500 punktów) oraz suwak do powiększania obszaru roboczego (wymiary obrazka można zmienić, wybierając w menu Paint opcję Właściwości). W przypadku innych programów okienko może wyglądać nieco inaczej i zawierać mniej lub więcej elementów w obrębie poszczególnych pasków. Ponadto użytkownik komputera może modyfikować niektóre elementy okienka (dodawać lub ukrywać różne elementy np. na Wstążce).

37 36 Z komputerem za pan brat Praca w programie Paint polega na rysowaniu. Prześledzimy to na prostym przykładzie, ćwicząc jednocześnie filozofię obsługi okienek systemu Windows i korzystanie z myszy. Zacznijmy od wypróbowania najprostszych możliwości. Zwróć uwagę, że najechanie myszą na ikony w menu programu powoduje wyświetlenie podpowiedzi do czego służy dana opcja. Nie zawsze te podpowiedzi są oczywiste. Wybór kolorów: Kolor 1 kolor pierwszego planu to kolor ołówka, którym będziemy za chwilę rysować. Kolor 2 to kolor tła w naszym rysunku lub kolor wypełnienia obiektów takich, jak prostokąt czy koło, które zamierzamy rysować. Kliknij na Kolor 1, a następnie na któryś z kolorów z dostępnej palety. Z Narzędzi wybierz Ołówek. Aktywny jest teraz przycisk Rozmiar (poprzednio był wyszarzony niedostępny). Kliknij Rozmiar i zdecyduj, jak grubą kreską chcesz rysować. Przejdź do obszaru roboczego, naciśnij lewy przycisk myszy i przeciągnij myszą tak rysuje się w programie Paint. Zmień kolor, grubość ołówka, rodzaj pędzla i ponownie spróbuj rysowania. Wybierz z narzędzi Gumka i wypróbuj, jak można wymazać narysowane elementy usuń wszystkie narysowane obiekty. (Gumka wymazuje na kolor tła, czyli Kolor 2). Rysowanie czegokolwiek w takim trybie ( z wolnej ręki ) wymaga dużej wprawy. Paint to prosty program i nie nadaje się do bardziej złożonych zadań. Spróbujemy jednak inaczej. Trzeba przemyśleć zawartość rysunku i kolejność wykonywanych czynności. Dalej przedstawiamy gotowy rysunek i opis kolejnych czynności niezbędnych do wykonania go. 1. Narysuj komputer według pomysłu, jak na rysunku: na środku obszaru roboczego, dwa prostokąty (szare krawędzie, białe tło). Rysowanie prostokąta opisano na ilustracji.

38 Obsługa systemu operacyjnego na przykładzie Windows Narysuj ekran komputera (prostokąt z zaokrąglonymi narożnikami niebieskie wypełnienie Kolor 2). 3. Narysuj czerwone strzałki obok komputera (wcześniej wybierz odpowiednią opcję z zasobnika Kształty i zadeklaruj odpowiednie kolory). 4. Wstaw teksty do rysunku. Zmień Kolor 1 na czarny i wybierz z zasobnika Narzędzia ikonę tekstu (litera A). Kliknij w miejscu, w którym ma się pojawić tekst. Zwróć uwagę, że w Menu pojawiła się nowa pozycja: Narzędzia tekstu możliwa jest zmiana kształtu i wielkości czcionki zmień rozmiar czcionki na 24 (bardziej szczegółowo zajmiemy się edycją tekstu później). Wpisz treść tekstu. Podczas korzystania z narzędzi można zmieniać rozmiar i położenie pola tekstowego. Kliknięcie myszą poza obszarem pola tekstowego przykleja tekst do tła rysunku i nie jest już możliwa jego edycja. We wszystkich programach Windows można cofnąć nieudaną czynność. Służy do tego polecenie Cofnij dostępne pod ikoną niebieskiej strzałki na pasku Szybkiego dostępu albo za pomocą kombinacji klawiszy Ctrl+Z. Można cofnąć nawet kilka niefortunnych czynności, wrócić do wcześniejszej wersji dokumentu i kontynuować pracę. Wypróbuj, jakie opcje zawiera menu programu Widok (oglądanie dokumentu w powiększeniu). Po powiększeniu obszaru roboczego (kilkukrotnie kliknij na ikonę Powiększ) dobrze widać, że rysunek wykonany w programie Paint to mapa bitowa zbiór punktów w różnych kolorach. Ten sam efekt (powiększenie rysunku) można uzyskać, korzystając z suwaka Powiększenie. Zwróć uwagę, że obszar roboczy programu jest tak duży, że nie mieści się w okienku. W takim przypadku po prawej stronie i na dole obszaru roboczego

39 38 Z komputerem za pan brat pojawiają się suwaki, które pozwalają przewijać obszar rysunku w pionie i/lub poziomie. Do przesuwania zawartości okna służą odpowiednie przyciski z trójkątami. Można też chwycić belkę suwaka (kliknięcie i przytrzymanie lewego przycisku myszy) i przesunąć ją, przewijając zawartość okienka. Wróć do oryginalnego rozmiaru okienka (powiększenie 100%). Gotowy rysunek nie został jeszcze zapisany na dysku (w pasku tytułu: Bez tytułu Paint). Jeśli w tym momencie wyłączysz komputer, rysunek może zostać utracony. Zapisanie dokumentu na dysku to kluczowa umiejętność użytkownika komputera. Odbywa się to podobnie, jak w opisywanym wcześniej przypadku programu Notatnik: 1. Kliknij menu Paint. 2. Wybierz opcję Zapisz jako Zapali się okienko, które służy do zapisania dokumentu. 3. Wybierz miejsce, w którym dokument (plik z rysunkiem) ma być zapisany może to być (jak w poprzednim przykładzie) Biblioteka Obrazy, Pulpit, dysk C albo pendrive. (O dyskach i folderach nieco później). 4. W polu Nazwa pliku należy wpisać na klawiaturze nazwę pliku. Obowiązuje tu duża dowolność (zabronione w nazwach plików są niektóre znaki specjalne). Warto przemyśleć sposób nazewnictwa własnych plików nazwy powinny sugerować, zawartość plików, jednak ze względów praktycznych nie mogą być zbyt długie. 5. Rozwijane przez naciśnięcie strzałki pole Zapisz jako typ: służy do zamiany formatu pliku. Domyślnie rysunki tworzone w programie Paint mają rozszerzenie bmp (od ang. bitmap mapy bitowe). Taki format pliku nie jest zbyt wygodny, ponieważ dokumenty zajmują dużo miejsca na dysku. Jeśli zależy nam na małym rozmiarze pliku, należy wybrać z listy dostępnych formatów plików jpg, png albo gif rysunek zostanie zapisany na dysku po uprzedniej kompresji (może to być związane z pogorszeniem jakości obrazka albo ograniczeniem liczby kolorów).

40 Obsługa systemu operacyjnego na przykładzie Windows 39 Dokument został zapisany na dysku stałym w obszarze Biblioteka Obrazy na pasku tytułu pojawiła się nazwa pliku: komputer. Można teraz zamknąć program bez obawy utraty rysunku. Żeby wrócić do rysunku w celu dokonania poprawek, należy ponownie uruchomić program Paint, w menu przejrzeć listę ostatnio edytowanych dokumentów i z niej wybrać żądany rysunek. Można też wybrać opcję Otwórz. Okienko Otwórz pozwala na wybranie miejsca na dysku, w którym przechowujemy nasz dokument (Biblioteka, Pulpit, dysk i folder), a następnie wskazanie dokumentu, który ma być otwarty.

41 40 Z komputerem za pan brat Przytoczone przykłady pokazują, na czym polega praca z aplikacjami systemu Windows i jak odbywa się obsługa okienek za pomocą myszki. Zdarza się, że podczas pracy w systemie Windows jakiś program zawiesi się. Kursor wyświetla się razem z obracającym się kółkiem (lub jako klepsydra w Windows XP). Zwykle oznacza to, że należy chwilę poczekać, aż zakończy się aktualnie wykonywana czynność, np. zapis na dysk. Jeśli jednak ten stan przedłuża się, może to oznaczać, że program próbuje wykonać jakąś niedozwoloną operację i system operacyjny zablokował jego działanie (nie działa menu, nie można nic zrobić ). W takim przypadku należy uruchomić sekwencję klawiszy: Ctrl+Alt+ +Delete. Równoczesne naciśnięcie tych trzech klawiszy spowoduje zapalenie ekranu startowego systemu Windows. Z dostępnych opcji (Zablokuj komputer, Przełącz użytkownika, Wyloguj...) należy wybrać Uruchom Menedżera zadań. Wyświetli się lista uruchomionych programów. Prawdopodobnie zawieszony program będzie oznaczony stanem Program nie odpowiada lub Brak odpowiedzi. Należy wskazać zawieszoną aplikację i wybrać opcję Zakończ zadanie. Niestety, taki sposób zamknięcia programu może oznaczać utratę danych (nie zapisany dokument). Czasem zdarza się, że w trakcie pracy system samoczynnie zamyka wadliwie działający program. Wyświetla się wtedy komunikat: Program wykonał nieprawidłową operację i nastąpi jego zamknięcie. Jeśli problem będzie się powtarzał, skontaktuj się ze sprzedawcą. W tym przypadku także nastąpi utrata dokumentu. Tak więc, regularne zapisywanie dokumentów podczas pracy na komputerze to bardzo dobry nawyk.

42 Obsługa systemu operacyjnego na przykładzie Windows 41 Wielozadaniowość systemu Windows W systemie Windows może być uruchomionych jednocześnie kilka programów. Uruchamiając kolejne programy (np. z menu Start), zaobserwujemy, że okienka będą wyświetlać się jedno nad drugim, zupełnie lub częściowo się zasłaniając. Jeden program jest w danym momencie aktywny jego okienko znajduje się na wierzchu. Użytkownik może łatwo przełączać się między aplikacjami w zależności od potrzeb. Jeśli podczas pisania tekstu trzeba wykonać obliczenia matematyczne, należy (nie zamykając edytora tekstu), przełączyć się do programu Kalkulator. Po wykonaniu niezbędnych obliczeń, można szybko wrócić do edytora tekstu. Często podczas pisania tekstu sprawdzamy jakieś informacje w Internecie, powinniśmy więc mieć uruchomioną przeglądarkę internetową (np. Internet Explorer). Przełączając się między okienkami, możemy na przemian wyszukiwać informacji w sieci i pisać tekst. Przełączanie się między okienkami w połączeniu z umiejętnością korzystania ze schowka (o czym później) pozwala na przenoszenie pomiędzy programami fragmentów tekstu, grafiki itp. Jednocześnie podczas pracy, w tle może być odtwarzana muzyka za pomocą programu Windows Media Player. Każdy z uruchomionych programów reprezentowany jest przyciskiem na pasku zadań (domyślnie na dole pulpitu, obok przycisku Start). Najechanie wskaźnikiem myszy na ikonę wyświetli miniaturę okienka aplikacji (lub kilka okienek). Kliknięcie na odpowiedni przycisk powoduje przejście do tego programu wyciągnięcie tego okienka na wierzch. Jeśli na pulpicie widać kilka okienek, które leżą jedno obok drugiego lub częściowo się zasłaniają, to można łatwo wybrać program okno, w którym chcemy pracować należy kliknąć myszą w obszar tego okienka. Zostanie ono wyświetlone na wierzchu. Wypróbujmy równoczesną pracę z wieloma okienkami. Uruchom kilka programów (np. Notatnik, Paint, Kalkulator, Pasjans) wyszukaj te programy w menu Start. Zwróć uwagę, że kolejne programy uruchamia-

43 42 Z komputerem za pan brat ją się jako okienka, zasłaniając się wzajemnie. Na wierzchu znajduje się okienko, w którym aktualnie pracujemy. Sprawdź, czy na pasku zadań pojawiły się ikony odpowiadające poszczególnym aplikacjom. Wypróbuj, jak można przełączać się między okienkami, wybierając ikony z paska zadań. Kliknij prawym przyciskiem myszy na obszar paska zadań i wypróbuj, jak można zarządzać wyświetlaniem okienek za pomocą menu: Ułóż okna kaskadowo Ułóż okna jedno nad drugim Ułóż okna obok siebie Na przykładowej ilustracji okna ułożone obok siebie. Przełączanie miedzy aplikacjami można zrealizować także za pomocą kombinacji klawiszy Alt+Tab. Przy wciśniętym klawiszu Alt, kolejne wciśnięcia Tab powodują wybranie kolejnej aplikacji. Zwolnienie wciśniętych klawiszy spowoduje wybór aktualnie wskazanego okna.

44 Obsługa systemu operacyjnego na przykładzie Windows 43 W systemie Windows 7 możesz także spróbować klawisz Windows+Tab. Otwarte okienka prezentują się przestrzennie. Kolejne naciśnięcie Tab wybiera kolejne okno. Wypróbuj też działanie kombinacji klawiszy Windows+D wszystkie okienka chowają się na pasku zadań, pokazując obszar pulpitu. Zarządzanie zasobami komputera Zazwyczaj efektem pracy na komputerze są dokumenty: teksty, rysunki, tabele, filmy, muzyka, animacje (to opracowanie także powstało na komputerze). Podczas edycji dokumentu jest on widoczny na ekranie. Gotowy dokument przeważnie drukuje się, ale należy także zapisać go tak, żeby można było wrócić do niego następnego dnia, wysłać go przez Internet itp. Wszystkie informacje zapisywane w komputerze mają postać plików. Plik (ang. file) to ciąg danych o skończonej długości, posiadający szereg atrybutów i stanowiący dla użytkownika systemu operacyjnego pewną całość. Każdy plik ma rozmiar mierzony w bajtach (było o tym wcześniej) i jednostkach pochodnych: 1 kb (kilobajt) = 1000 B, 1 MB (megabajt) = 1000 KB, 1 GB (gigabajt) = 1000 MB.

45 44 Z komputerem za pan brat Domyślnie urządzeniem, które służy do zapisywania dokumentów jest twardy dysk. Z wcześniejszej lektury wiadomo, że na dysku tym znajduje się system operacyjny, a także wszystkie programy komputerowe. System operacyjny i programy to także pliki. Są one przechowywane w osobnych folderach i przeciętny użytkownik nie powinien się nimi interesować, bo może niechcący unieruchomić komputer. Użytkownik może zapisywać swoje dokumenty zarówno na twardym dysku, jak i na innych nośnikach (przenośne dyski zewnętrzne, pendrive, płyty CD/DVD). Po wybraniu z menu Start Komputer uruchamia się program Eksplorator Windows uzyskujemy informację o dostępnych zasobach dyskowych. W każdym komputerze może to wyglądać inaczej. Na podanym przykładzie użytkownik ma dostęp do dwóch twardych dysków lokalnych (C: i D:), napędu optycznego stacji dysków DVD RW (E:), pamięci przenośnej dysk (F:). Eksplorator Windows pokazuje także informację o objętości poszczególnych nośników i wolnym miejscu. Jak widać stacje dysków oznaczone są kolejnymi literami. Pierwsze dwie litery alfabetu zarezerwowane są dla stacji dyskietek, używanych powszechnie jeszcze kilka lat temu (wydaje się, że dyskietki przeszły już bezpowrotnie do historii). Literą C oznaczono twardy dysk, zainstalowany w obudowie komputera. Obecnie sprzedawane dyski twarde mają dużą objętość ( GB). Czasem, jak w przypadku pokazanym na obrazku, dzieli się je na dwie części (tzw. partycje) jedna to dysk C (może być przeznaczona na system operacyjny), a druga dysk D (domyślnie służy do przechowywania danych użytkownika).

46 Obsługa systemu operacyjnego na przykładzie Windows 45 Dyski optyczne to płyty CD (pojemność ok. 700 MB) lub DVD (pojemność 4,7 GB). Danych zapisanych na płycie CD/DVD zasadniczo nie można zmienić, chyba że korzystamy z płyt oznaczonych jako RW (takie płyty umożliwiają kasowanie danych i ich ponowne nagranie). Stacja dysków optycznych oznaczona jest kolejną literą w tym przypadku E. Jeśli jest potrzeba przenoszenia danych do innego komputera albo wykonania kopii bezpieczeństwa danych z naszego komputera, można podłączyć do niego przez łącze USB zewnętrzny dysk twardy (pojemność od 250 do 1000 GB). Pendrive to bardzo wygodne urządzenie do przechowywania danych komputerowych (małe rozmiary, niewielki koszt, duża pojemność). Pendrive wsuwa się do gniazda USB i po chwili Eksplorator Windows rozpoznaje go jako kolejny dysk. Pendrive ma pojemność od 2 do 16 GB. Do gniazda USB można podłączyć inne urządzania, w których mogą być przechowywane pliki, np. cyfrowy aparat fotograficzny, kamera wideo, aparat telefoniczny. Po podłączeniu system rozpoznaje urządzanie, instaluje potrzebne sterowniki i po chwili uzyskujemy dostęp do plików przechowywanych na karcie pamięci (fotografie, filmy i inne). Karta pamięci aparatu cyfrowego przechowuje dane tak samo, jak inne nośniki, a pliki utworzone w aparacie fotograficznym mają format zgodny z obowiązującymi standardami (np. jpg) i dlatego mogą być skopiowane, a potem przeglądane w każdym komputerze (Windows, Linux, Mac). Użytkownik komputera musi rozumieć, jakie informacje znajdują się na dyskach komputera, jak są zorganizowane, jak roztropnie nimi zarządzać. Odnajdowanie na dysku potrzebnych plików, porządkowanie ich (kopiowanie, przenoszenie, kompresowanie, a czasem usuwanie) to podstawowa i niezbędna kompetencja związana z obsługą komputera. Zapisywanie i otwieranie dokumentu We wcześniejszych ćwiczeniach utworzyliśmy dwa proste dokumenty (tekst w programie Notatnik i obrazek w programie Paint). Dokumenty te oglądaliśmy na ekranie komputera. Zostały one także zapisane na dysku jako pliki. Jeszcze jeden przykład: Uruchom program WordPad z grupy Akcesoria. Praca w programie WordPad polega na pisaniu tekstu i formatowaniu. Dokładniej zajmiemy się możliwościami edytora tekstu nieco później. Tym razem rozpoznamy tylko podstawowe funkcje. Okienko WordPada jest podobne do poznanych wcześniej: pasek tytułu, menu ze wstążką opcji, obszar roboczy, pasek stanu. Po napisaniu tekstu można go sformatować, tj. zmienić wygląd dokumentu tak, żeby był on przejrzysty, dobrze czytelny, efektowny... Napisz jedno dwa zdania, jak w przykładzie na rysunku.

47 46 Z komputerem za pan brat Podstawowe narzędzia do formatowania tekstu zawiera menu Czcionka. Zacznij od zaznaczenia całego tekstu. Kliknij lewym przyciskiem myszy przed pierwszą literą w teście i przeciągnij mysz aż do ostatniej kropki. Można też zastosować kombinację klawiszy Ctrl+a. Zmień wielkość liter, wybierając z menu Czcionka liczbę oznaczającą rozmiar znaków w tzw. punktach (wypróbuj działanie przycisku A). Zmień kształt czcionki (zamiast domyślnej czcionki Calibri, można wybrać inną). Kliknij myszą w obrębie okienka poza zaznaczonym fragmentem tekstu zaznaczenie tekstu powinno zniknąć. Zaznaczaj teraz (przeciągając myszą) pojedyncze wyrazy lub fragment tekstu i zastosuj pogrubienie, zmianę koloru czcionki, wybierając odpowiednie opcje (pamiętaj, że najechanie myszą na poszczególne elementy menu wyświetli podpowiedź, do czego dany przycisk służy). Wypróbuj także inne opcje dostępne w menu. Gotowy dokument zapisujemy na dysku.

48 Obsługa systemu operacyjnego na przykładzie Windows 47 Ponieważ dokument jest zapisywany po raz pierwszy, niezależnie od tego, czy wybierzemy w menu opcję Zapisz czy Zapisz jako (można też skorzystać z ikony dyskietki Zapisz w pasku narzędzi Szybki dostęp), wyświetli się okienko Zapisz jako: W polu Nazwa pliku należy wpisać nazwę dokumentu (nazwę pliku) edytor tekstu i nacisnąć Enter lub kliknąć przycisk Zapisz. Dokument został zapisany jako plik na twardym dysku w obszarze Biblioteka Dokumenty. Zapisywanie dokumentów odbywa się tak samo we wszystkich programach systemu Windows. Można już zamknąć program WordPad. Dokument jest przechowywany na twardym dysku i będzie dostępny także po zamknięciu komputera i ponownym jego włączeniu. W wyniku wykonanych ćwiczeń mamy na dysku naszego komputera kilka dokumentów. Można je w każdej chwili otworzyć i poddać dalszej edycji. Wyszukanie i otwieranie dokumentów może odbyć się na różne sposoby. Zacznijmy od najprostszego przypadku. Jeśli chcemy poprawić coś w pisanym przed chwilą dokumencie tekstowym musimy ponownie uruchomić program do edycji tekstu WordPad. Otwiera się okienko programu gotowe do tworzenia nowego dokumentu. Po kliknięciu w menu WordPad wyświetli się lista ostatnio edytowanych dokumentów zobaczymy na niej nazwę pliku zapisanego na dysku w poprzednim ćwiczeniu. Proponuję jednak wybrać opcję Otwórz. Zapalone okienko pozwala na wskazanie miejsca w komputerze, w którym spodziewamy się znaleźć dokument. Lokalizację bieżącego folderu na dysku widać po lewej stronie. Może to być dysk twardy, pendrive, płyta CD. W naszym przypadku otwiera się domyślnie obszar Biblioteki Dokumenty. Tam właśnie był zapisany nasz dokument, zobaczymy więc jego nazwę na liście plików po kliknięciu ikony dokumentu, po prawej stronie wyświetli się podgląd pliku (to

49 48 Z komputerem za pan brat przydatne, jeśli nie jesteśmy pewni, który plik ma być otwarty). Przycisk Otwórz lub dwukrotne kliknięcie w nazwę pliku spowoduje otwarcie dokumentu. Możliwa jest jego dalsza edycja W praktyce użytkownikom zdarza się, że nie mogą odnaleźć swojego dokumentu albo otwarty dokument okazuje się jakąś inną wersją dokumentu edytowanego jeszcze poprzedniego dnia. Jakie mogą być tego przyczyny? W podanych przykładach dokumenty zapisywane były w domyślnej lokalizacji (w Bibliotece), przeznaczonej na dokumenty użytkownika. Jeśli jednak dokument został zapisany w innej lokalizacji (na innym dysku, w innym niż domyślny folderze, na pendrivie albo nawet w sieci komputerowej lub użytkownik nadał nazwę, którą zdążył zapomnieć, sprawa nie jest tak oczywista. Rozważmy jeszcze jedną sytuację, która sprawia czasem nieco kłopotów, szczególnie początkującym użytkownikom. Dokument o nazwie edytor tekstu jest zapisany na dysku i otwarty do edycji. W otwartym dokumencie dokonaj jakiejkolwiek poprawki (dostaw choćby jedną spację w obrębie tekstu). Jeśli teraz spróbujesz zamknąć okno (np. Alt+F4) zapali się komunikat: Za każdym razem, kiedy taki komunikat się pojawia należy dokładnie przeczytać jego treść i rozważnie wybrać jedną z opcji. Najczęściej w tym przypadku wybieramy Zapisz. Jeśli nie zależy nam na poprawionej wersji dokumentu, wybie-

50 Obsługa systemu operacyjnego na przykładzie Windows 49 ramy Nie zapisuj na dysku będzie przechowywana poprzednia wersja pliku. Opcja Anuluj powoduje powrót (bez zapisywania) do trybu edycji dokumentu. Zwróć uwagę, że takie okienko nie zapali się, jeśli dokument przed próbą zamknięcia programu został zapisany na dysku. Regularne i świadome zapisywanie efektu swojej pracy na dysku to dobry nawyk użytkownika komputera. Nierozważne wybranie opcji Nie zapisuj w przypadku, gdy zostały naniesione zmiany, może spowodować utratę wielu godzin pracy. Wyobraźmy sobie użytkownika, który cały dzień przepisywał tekst do komputera. Na zakończenie, w pośpiechu zamyka okienko programu i na pytanie Czy chcesz zapisać zmiany? odpowiada Nie zapisuj. Program się zamyka, a na dysku pozostaje wersja dokumentu z poprzedniego dnia kilka godzin pracy zostało zmarnowane. Należy czytać i starać się rozumieć komunikaty systemu operacyjnego. Eksplorator Windows Sprawdźmy, jak zapisały się dokumenty przygotowane w poprzednich ćwiczeniach. Kliknij przycisk menu Start. Z menu od razu dostępne są Biblioteki. Po kliknięciu otwiera się okienko Eksploratora Windows przedstawiające zasoby dyskowe komputera. Eksplorator Windows to program służący do przeglądania zasobów dyskowych komputera (dysków, plików i katalogów). Jego obsługa jest bardzo prosta: po lewej stronie okienka znajduje się lista dysków, folderów. Kliknięcie w wybrany obiekt powoduje wyświetlenie jego zawartości w centralnej części okna. Wybierzmy folder Biblioteki Obrazy Eksplorator wyświetla listę plików wewnątrz tego obszaru.

51 50 Z komputerem za pan brat Na liście plików widać plik o nazwie komputer. Można odczytać datę utworzenia (lub ostatniej modyfikacji) pliku, informację o typie pliku (Obraz mapa bitowa) oraz rozmiar pliku w tym przypadku ok kb (wszystko się zgadza: 1000x500pikselix3 Bajty/piksel daje B czyli 1500 kb). Obok może pokazać się podgląd wybranego pliku. Klikając prawym przyciskiem na nazwę pliku, można otworzyć menu podręczne. Wybieramy Właściwości. W okienku, które się zapala można wyczytać szereg informacji o dokumencie. Zwróć uwagę, że w okienku znajdują się cztery zakładki najwięcej informacji zawiera w tym przypadku zakładka Szczegóły. Podobnie w folderze Biblioteka Dokumenty możemy odnaleźć obiekt notatnik to plik tekstowy utworzony w Notatniku oraz edytor tekstu dokument przygotowany w WordPadzie (kliknij prawym przyciskiem myszy Właściwości i sprawdź ile miejsca na dysku zajmują pliki tekstowe).

52 Obsługa systemu operacyjnego na przykładzie Windows 51 Okienko Eksploratora Windows może służyć także do szybkiego uruchamiania programów i otwierania dokumentów zapisanych na dysku. Otóż wystarczy dwukrotnie kliknąć plik na liście obiektów w Eksploratorze Windows powinien uruchomić się program skojarzony z danym plikiem i otworzyć wskazany dokument. Jeszcze kilka informacji na temat Eksploratora Windows i zarządzania zasobami dyskowymi. Na przykładzie poniżej widać zasoby dyskowe komputera. Oprócz dysków twardych C: i D:, mamy tutaj stację dysków DVD RW (E:). Każdy z tych nośników pamięci ma dużą objętość i może zawierać nawet tysiące plików. Wyobraź sobie, że otwierasz w okienku Eksploratora dysk twardy i widzisz listę plików (programy, sterowniki, dokumenty itp.). Przeglądanie takiej długiej listy i znalezienie swoich dokumentów byłoby bardzo trudne, wręcz niemożliwe. Ponadto trudno byłoby się zorientować, który plik do czego jest potrzebny. Łatwo więc przypadkowo usunąć ważne pliki z komputera. Rozwiązaniem tego problemu jest system folderów i podfolderów (inaczej katalogów i podkatalogów), które zakłada się na dyskach w celu pogrupowania różnych plików. Foldery to, obrazowo rzecz ujmując, odrębne obszary dysku przeznaczone na różne informacje. (Tak naprawdę folder to plik zawierający informację o tym, jakie inne pliki zostały do danego folderu przypisane). Wewnątrz folderów tworzy się podfoldery. Foldery na dysku C: zostały utworzone podczas instalacji systemu operacyjnego. Użytkownik nie powinien się nimi interesować, ponieważ jakakolwiek ingerencja w zawartość tych katalogów (szczególnie chodzi o folder Windows i Program Files) może uszkodzić system operacyjny. Niektóre foldery są zabezpieczone w taki sposób, że zwykły użytkownik nie ma prawa niczego w nich edytować.

53 52 Z komputerem za pan brat Obszar przeznaczony domyślnie na dokumenty użytkownika to Biblioteki (tutaj zapisywaliśmy dokumenty). Użytkownik może zapisywać pliki także na Pulpicie. (Biblioteki i Pulpit to także foldery na dysku C:). W innych lokalizacjach, np. na pendrivie użytkownik może samodzielnie tworzyć katalogi i dowolnie zarządzać ich zawartością. Podczas pracy w Eksploratorze Windows bardzo użyteczne jest korzystanie z prawego przycisku myszy. Kliknięcie na plik lub folder powoduje wyświetlenie menu kontekstowego z wieloma użytecznymi opcjami. Będziemy do tego wracać, omawiając poszczególne czynności związane z zarządzaniem zasobami dyskowymi. Zarządzanie katalogami Ćwiczenie na katalogach i plikach przeprowadzimy na pendrivie. Włóż pendrive do gniazda USB. Po chwili komputer wyświetli okienko z komunikatem Autoodtwarzanie. To okienko służy do tego, żeby zdecydować, co ma zrobić komputer z właśnie wykrytym nośnikiem danych możliwe jest np. natychmiastowe uruchomienie pokazu obrazów lub odtworzenie muzyki (jeśli takie dane zawiera wsunięty dysk). W naszym przypadku wybieramy opcję Otwórz folder, aby wyświetlić pliki. W efekcie otwiera się okienko Eksploratora Windows, wyświetlając zawartość pendrive a. (Jeśli nie masz pendrive a, otwórz z menu Start opcję Komputer i wybierz dysk, na którym będziesz ćwiczyć zarządzanie plikami i katalogami. Najlepiej, jeśli będzie to pendrive. Może to być jednak dysk C:).

54 Obsługa systemu operacyjnego na przykładzie Windows 53 W zapalonym okienku wyświetla się zawartość wybranego dysku. Sposób poruszania się w okienku Eksploratora Windows już poznaliśmy przy okazji zapisywania/otwierania dokumentów w poprzednich ćwiczeniach. Dysk/folder wybiera się z listy po lewej stronie, po środku wyświetla się lista podkatalogów i plików i ewentualnie po prawej stronie podgląd pliku. Na pendrivie, którego zawartość pokazano na rysunku, znajduje się kilkanaście plików różnego typu oraz dwa katalogi. Patrząc na listę plików, trudno rozpoznać, jaki jest ich format, jaką informację zawierają (obecnie na liście wyświetlają się jedynie nazwy plików). Okienko programu Eksplorator Windows zawiera bardzo dużą ilość opcji i ustawień. Proponuję zmienić jedno z nich (innych ustawień lepiej nie zmieniać). Z menu u góry okienka wybierz Organizuj, a następnie Opcje folderów i wyszukiwania.

55 54 Z komputerem za pan brat Okienko to zawiera trzy zakładki (Ogólne, Widok, Wyszukiwanie). Wybierz zakładkę Widok, a następnie odszukaj na liście opcję Ukryj rozszerzenia znanych typów plików. Jeśli opcja ta jest aktywna wyłącz ją i kliknij OK. Od tej pory Eksplorator Windows będzie zawsze wyświetlał pełne nazwy plików z rozszerzeniami, co ułatwi użytkownikowi przeglądanie katalogów i rozpoznawanie plików. Wypróbuj teraz jak można wyświetlać zawartość katalogów w Eksploratorze Windows. Naciśniecie przycisku Zmień widok Więcej opcji pokazuje listę dostępnych możliwości: pierwsze cztery to wyświetlanie plików w postaci mniejszych lub większych ikon. Wypróbuj inne sposoby wyświetlania zawartości katalogu. Wydaje się, że w wielu przypadkach najbardziej użyteczna będzie opcja Szczegóły. Informacje o plikach to lista zawierająca oprócz małej ikony i nazwy pliku także datę modyfikacji pliku, typ pliku oraz jego rozmiar.

56 Obsługa systemu operacyjnego na przykładzie Windows 55 Obok przycisku Zmień wygląd znajduje się przycisk Pokaż/ukryj podgląd pliku. Wypróbuj jego działanie. Klikając na odpowiednie nagłówki w tabeli wyświetlającej informacje o plikach, można spowodować sortowanie plików wyświetlanie ich na liście według nazwy, daty utworzenia (od najstarszych do najnowszych lub odwrotnie), rozmiaru (od najmniejszych do największych lub odwrotnie). Sprawdź, czy umiesz odnaleźć swoje pliki znajdujące się w obszarze Bibliotek (w Obrazach powinien znaleźć się plik z obrazkiem narysowanym w programie Paint, w Dokumentach pliki utworzone w Notatniku i WordPadzie). Wypróbuj różne sposoby wyświetlania zawartości katalogów, sortowanie plików.

57 56 Z komputerem za pan brat Przejdź na pendrive a (lub na inny dysk) i utwórz katalog ze swoimi plikami ćwiczebnymi. Służy do tego przycisk Nowy folder w menu Eksploratora Windows. Można też kliknąć prawym przyciskiem w obrębie obszaru roboczego i z podręcznego menu wybrać Nowy, a potem Folder. Na liście pojawia się nowy obiekt o nazwie Nowy folder. W tym momencie należy wpisać nazwę nowo utworzonego folderu wpisz Ćwiczenia. Jeśli coś się nie udało, zawsze można kliknąć prawym przyciskiem myszy na folder o niewłaściwej nazwie i z podręcznego menu wybrać opcję Zmień nazwę. Kliknij dwukrotnie w folder Ćwiczenia. Folder jest pusty. W obrębie tego folderu utwórz kolejne podfoldery Teksty, Obrazki, Inne. Wypróbuj poruszanie się po poszczególnych podkatalogach.

58 Obsługa systemu operacyjnego na przykładzie Windows 57 Zajmijmy się teraz plikami. W programie Notatnik otwórz dokument notatnik.txt zapisany w Bibliotece Dokumenty (zwróć uwagę, że, przeglądając zawartość katalogów, oprócz nazwy pliku widać teraz także rozszerzenie nazwy pliku, w tym przypadku txt). Z menu wybierz opcję Plik Zapisz jako i wskaż miejsce zapisu pliku: najpierw wybierz dysk przenośny (pendrive), następnie katalog Ćwiczenia i podkatalog Teksty. Kliknij Zapisz. Obecnie w komputerze są dwie kopie pliku notatnik.txt (jedna w folderze Biblioteka Dokumenty, a druga na pendrivie w katalogu Ćwiczenia\Teksty. Za chwilę spróbujemy innego sposobu kopiowania plików. Tymczasem wykonaj ponownie te same czynności ze swoimi dokumentami utworzonymi w programie Paint i WordPad: otwórz dokumenty z Biblioteki i zapisz je na pendrivie (obrazek do katalogu Ćwiczenia\Obrazki, tekst do katalogu Ćwiczenia\Teksty). Sprawdź zawartość katalogów na pendrivie zwróć uwagę na daty ostatniej modyfikacji (czasem właśnie po dacie można rozpoznać plik, którego nazwy zapomnieliśmy). Przełącz się do okienka Eksploratora Windows i sprawdź, co znajduje się na pendrivie w folderze Ćwiczenia\Teksty i Ćwiczenia\Obrazy.

59 58 Z komputerem za pan brat Schowek w systemie Windows Schowek to bardzo użyteczny mechanizm w systemie operacyjnym. Służy do kopiowania i przenoszenia różnych informacji. Najpierw wypróbujemy kopiowanie informacji w obrębie jednego programu. Przełącz się do programu WordPad (otwarty dokument edytor tekstu.rtf). Załóżmy, że z jakichś powodów potrzebujemy jeszcze raz napisać pierwszy akapit tekstu w naszym dokumencie. Można oczywiście przepisać to zdanie. Spróbujmy jednak wykonać operację kopiowania z użyciem schowka. Zaznacz fragment tekstu, jak na rysunku (kliknij na początku zdania i przeciągnij myszką). Wybierz w menu opcję (przycisk) Kopiuj. W dokumencie nic się nie zmieniło; jednak do tzw. schowka skopiowany został zaznaczony fragment tekstu. Kopiowanie do schowka może się odbyć także przez uruchomienie menu podręcznego (prawym przyciskiem myszy kliknij zaznaczony tekst) i wybranie Kopiuj (można także na klawiaturze wybrać Ctrl+C). Schowek można wyobrazić sobie jako wydzieloną część pamięci operacyjnej komputera, w której można coś umieścić. W tej chwili znajduje się tam tekst Edytor tekstu, taki jak WordPad nadaje się do przygotowania prostych dokumentów tekstowych, jak: notatka służbowa, podanie, życiorys. Ten tekst będzie w schowku, dopóki nie umieścimy tam czegoś innego albo do czasu wyłączenia komputera.

60 Obsługa systemu operacyjnego na przykładzie Windows 59 Umieszczamy teraz kursor na końcu dokumentu (kliknij myszą po ostatniej kropce i naciśnij Enter). Zamiast pisać ponownie ten sam tekst, wklejamy w miejscu kursora zawartość schowka. Można to zrobić na trzy sposoby: z menu opcją (przycisk) Wklej, kombinacją klawiszy Ctrl+V, po uruchomieniu menu podręcznego (prawym przyciskiem myszy) Wklej. Możliwe jest wielokrotne wklejenie zawartości schowka (w dokumencie pojawi się wiele razy ten sam fragment tekstu). Nasz dokument został zmieniony. Dobrym nawykiem jest zapisywanie efektu swojej pracy na dysku. Tym razem wystarczyłoby kliknąć ikonę Zapisz. Dokument zostałby zapisany z tą samą nazwą (edytor tekstu.rtf) w katalogu, z którego został

61 60 Z komputerem za pan brat otworzony (czyli na pendrivie folder Ćwiczenia/Teksty). Załóżmy jednak, że oryginalną wersję pliku chcielibyśmy zachować bez zmian. Wybieramy więc opcję Zapisz jako i w okienku zapisu wpisujemy nową nazwę pliku, np. schowek, i klikamy Zapisz. W folderze Teksty będą dwa pliki rtf jeden oryginalny i drugi z wielokrotnie powtórzonym fragmentem tekstu. To często stosowany zabieg: zachowujemy z inną nazwą kolejne wersje jednego dokumentu, jeśli przewidujemy, że pierwotna wersja będzie nam do czegoś potrzebna (tworzymy w ten sposób rodzaj szablonu dokumentu). Wróćmy do schowka. W tej chwili w schowku jest tekst. W schowku mogą być umieszczone inne obiekty, np. obrazek, wynik obliczeń matematycznych (a nawet plik lub katalog). Nie zamykając WordPada, przełącz się do programu Paint i otwórz obrazek komputer.bmp. Na wstążce kliknij opcję Wybierz, a następnie Zaznaczenie prostokątne. Zaznacz w obszarze roboczym fragment rysunku obejmujący narysowany schemat.

62 Obsługa systemu operacyjnego na przykładzie Windows 61 Zaznaczony obszar jest prostokątem obrysowanym niebieską, kropkowaną linią. Jeśli zaznaczanie nie udało się, spróbuj ponownie. Jeśli podczas zaznaczania coś popsuło się w rysunku (zaznaczony obszar można przesunąć w inne miejsce) pamiętaj o opcji Cofnij. Skopiuj zaznaczony fragment do schowka: przycisk Kopiuj w menu na wstążce albo w menu podręcznym lub Ctrl+C. Obecnie w schowku znajduje się rysunek. Przełącz się do okienka programu Word Pad i ustaw kursor na końcu tekstu. Wybierz z menu opcję Wklej (albo Ctrl+V).

63 62 Z komputerem za pan brat Pod tekstem pojawił się schemat narysowany w programie Paint. Obrazek ten jest traktowany jako zamknięty obiekt i nie można go edytować, tak jak w Paint cie. W taki sposób przenoszone są informacje między różnymi dokumentami, a także między różnymi programami. Zapisz plik na dysku. Obecnie dokument schowek.rtf zawiera zarówno tekst, jak i grafikę. Operacje na plikach W schowku można umieścić fragmenty tekstu, grafikę, ale także pliki i katalogi. Otwórz pendrive a, a potem folder Ćwiczenia\Teksty. Kliknij na plik schowek.rtf z menu Organizuj można wybrać Kopiuj. Wygodniejsze jest jednak kliknięcie prawym przyciskiem myszy na plik i wybranie opcji Kopiuj z menu kontekstowego. W schowku znajduje się obecnie cały plik. W Eksploratorze Windows otwórz Bibliotekę Dokumenty. Kliknij prawym przyciskiem myszy w obszarze roboczym i wybierz Wklej (albo z klawiatury Ctrl+V). W obszarze Dokumenty pojawi się kopia pliku schowek.rtf, który do tej pory był zapisany na pendrivie. Jeszcze jedną kopię pliku umieścimy na pulpicie. Naciśnij kombinację klawiszy Windows+D (zwinięcie wszystkich okienek do paska zadań). Otwórz ponownie folder Ćwiczenia\Teksty na pendrivie. Kliknij lewym przyciskiem myszy na plik schowek.rtf, przeciągnij go poza obszar okienka na pulpit i puść przycisk myszy.

64 Obsługa systemu operacyjnego na przykładzie Windows 63 Na pulpicie pojawił się nowy obiekt kopia pliku schowek rtf. Taka technika nosi nazwę przeciągnij i upuść. Przejdź do folderu Ćwiczenia i spróbuj tą samą metodą skopiować na pulpit cały folder Obrazki. Uwaga: Domyślnie przeciąganie pliku z jednego nośnika danych na drugi (np. z pendrive a na dysk C) powoduje jego kopiowanie, natomiast przeciąganie obiektu w obrębie tego samego dysku (np. z katalogu do katalogu na pendrivie) powoduje jego przesuniecie plik/katalog jest usuwany z jednej lokalizacji i pojawia się w drugiej. Operacje na plikach z użyciem myszy ( przeciągnij i upuść ) można wykonywać nie tylko na pojedynczych plikach, ale także na grupie kilku plików (zaznaczenie ich odbywa się przez klikanie na kolejne z wciśniętym klawiszem Ctrl lub Shift). Przy okazji wypróbuj usuwanie dokumentów. W Eksploratorze Windows lub na pulpicie kliknij plik przeznaczony do usunięcia (np. schowek.rft) w menu znajduje się opcja Usuń. Wygodniejszym sposobem jest kliknięcie prawym przyciskiem myszy na niepotrzebny plik i wybranie z menu kontekstowego opcji Usuń wybrany plik znika z folderu. Można także zastosować technikę przeciągnij i upuść, przeciągając plik nad ikonę Kosza. Skasowane pliki umieszczane są w Koszu (jeśli okaże się, że dokument został usunięty omyłkowo, można go przywrócić, chyba że Kosz został wcześniej opróżniony). Spróbuj usunąć z pulpitu, a następnie przywrócić z kosza skasowany plik. Formaty plików Jak rozważaliśmy to wcześniej, plik komputerowy to pewna porcja informacji. Na dysku twardym przechowywane są w postaci plików dokumenty przygotowane przez użytkownika, ale także pliki programów i inne pliki niezbędne do prawidłowego działania komputera. Wiemy też, że pliki mają objętość mierzoną w Bajtach (kilobajtach, megabajtach) i nazwę pliku. Nazwa pliku zazwyczaj składa się z dwóch części: nazwy właściwej (wymyślonej przez użytkownika) i rozszerzenia nazwy pliku, np. plik z przykładu 1 ma nazwę notatnik.txt. Plik powstał w edytorze tekstu Notatnik. Podczas zapisywania pliku jego nazwa (notatnik) została ustalona przez autora, a rozszerzenie (txt) zostało do nazwy pliku dodane

65 64 Z komputerem za pan brat automatycznie przez program Notatnik. Zdjęcia zrobione aparatem cyfrowym zazwyczaj mają rozszerzenie jpg, a rysunki przygotowane w programie Paint bmp. Tak więc, po rozszerzeniu nazwy pliku użytkownik może zorientować się, jakiego rodzaju informacje dany plik zawiera. Rozszerzenia nazwy plików pozwalają także na skojarzenie pliku z odpowiednim programem komputerowym i szybkie uruchamianie programu: wystarczy kliknąć dwukrotnie w ikonę pliku notatnik.txt, żeby otworzył się program Notatnik i wyświetlił zawartość pliku. Dzieje się tak dlatego, że format plików txt jest domyślnym formatem dokumentów tworzonych za pomocą Notatnika. Jeśli kliknąć na plik z rozszerzeniem bmp w nazwie pliku otworzy się program Paint (docx Word, xlsx Excel itd.). Te ustawienia można zmienić. Kolejne ćwiczenie pokazuje, jak ta sama informacja może być przechowywana w plikach różnego formatu. Opisane czynności są okazją do manipulowania plikami. Otwórz z menu Start program Microsoft Word. To rozbudowany edytor tekstu, którym bardziej szczegółowo zajmiemy sią później. Program na pierwszy rzut oka jest podobny do WordPada i podstawowe funkcje są podobne. W obszarze roboczym tego programu wpisz informacje o komputerze, na którym obecnie pracujesz, jak na przykładzie poniżej. Jak znaleźć te informacje? Kliknij prawym przyciskiem myszy na Komputer w menu Start i wybierz Właściwości. Można tu przeczytać informacje o parametrach komputera.

66 Obsługa systemu operacyjnego na przykładzie Windows 65 Rozdzielczość ekranu można odnaleźć, klikając prawym przyciskiem myszy w obszar pulpitu i wybierając z menu pomocniczego opcję Rozdzielczość ekranu: W przypadku pokazanym na obrazku rozdzielczość ekranu wynosi 1366x768 co oznacza, że obraz, który właśnie oglądasz na ekranie swojego komputera, ma 1366 punktów (pikseli) w poziomie i 768 w pionie. Oczywiście parametry Twojego komputera mogą być inne. Sformatuj dokument (pogrubienie, kolor i rozmiar czcionki). Zapiszemy ten dokument na dysku w kilku różnych formatach. Z menu Plik wybieramy Zapisz jako. Wybieramy katalog Ćwiczenia na pendrivie, ustalamy nazwę pliku mój komputer.

67 66 Z komputerem za pan brat Zwróć uwagę, że w polu Zapisz jako typ: program proponuje Dokument programu Word (*.docx). Takie rozszerzenie nazwy pliku oznacza domyślny format dokumentów programu Word w wersji 2007, Kliknij Zapisz dokument został zapisany (plik Mój komputer.docx). Ponownie wybieramy Zapisz jako. Miejsce zapisu pliku i nazwę pozostawiamy bez zmian. Tym razem wybieramy inny typ pliku. Należy rozwinąć listę Zapisz jako typ: widoczne są tutaj formaty plików, w jakich można zapisać dokument.

68 Obsługa systemu operacyjnego na przykładzie Windows 67 Zapisanie dokumentu w formacie Dokument programu Word (*.doc) oznacza, że będzie on mógł być otwarty we wcześniejszych wersjach programu Word, a także w programie WordPad. Kliknij Zapisz dokument został zapisany tym razem z nazwą Mój komputer.doc. Ponownie zapisz dokument, tym razem wybierając Zwykły tekst (*.txt), a potem PDF (*.pdf) nazwę i miejsce zapisu dokumentu pozostaw bez zmian. W tym momencie w katalogu Ćwiczenia znajdują się 4 pliki o nazwie Mój komputer. Utworzymy jeszcze trzy obrazki zawierające informację o komputerze. W tym celu wykonamy tzw. zrzut ekranowy. Podczas pracy w Wordzie naciśnij przycisk Prt Sc (Print Screen). Spowoduje to umieszczenie w schowku obrazka, przedstawiającego zawartość ekranu. Uwaga: Kombinacja klawiszy Alt+Prt Scr umieszcza w schowku zawartość bieżącego okienka a nie całego ekranu. Uruchamiamy ponownie program Paint i z menu wybieramy opcję Wklej. W obszarze roboczym pojawił się rysunek z zawartością ekranu. Na wstążce należy wybrać opcję Wybierz, która służy do zaznaczenia fragmentu rysunku. Wyznaczamy fragment rysunku z informacjami o komputerze, jak na przykładowym rysunku powyżej, a następnie wybieramy Przytnij.

69 68 Z komputerem za pan brat Tak przygotowany obrazek zapisujemy na dysku w katalogu Ćwiczenia z nazwą mój komputer i jako plik typu: Mapa bitowa 24 bitowa (*.bmp), JPEG (*.jpg), PNG (*.png). Jak wspomniano wcześniej, w pliku bmp informacja jest zapisywana bez kompresji. Plik przechowuje dane o kolorach poszczególnych pikseli (każdy piksel 24 bity 3 Bajty). Z tego powodu plik jest dość duży. W przypadku pliku jpg program kompresuje dane tak, żeby zmniejszyć rozmiar pliku, co może skutkować pogorszeniem jakości. Zdjęcia wykonane aparatem cyfrowym zazwyczaj mają właśnie format jpg. Formant png jest stosowany w plikach graficznych przeznaczonych do umieszczenia w Internecie. W katalogu Ćwiczenia znajduje się obecnie 7 plików. Wszystkie zawierają tę samą informację. Zapisane są jednak na różne sposoby, co powoduje, że mają różną objętość, ale, co bardziej istotne, mogą być otwierane w różnych programach. I tak, plik docx może być otworzony i edytowany za pomocą programu Microsoft Word w wersji 2007 lub Posiadacze wcześniejszych wersji Worda nie mogą otworzyć tego pliku dostępny dla nich jest format doc. Plik ten można otworzyć także WordPadem. Plik txt da się otworzyć nawet prostym programem Notatnik (sprawdź i przekonaj się, że zapisując dokument jako txt, utraciliśmy informację o formatowaniu tekstu). Format pdf to uniwersalny format zapisu dokumentów. Pliki w tym formacie można otworzyć darmowym programem Acrobat Reader w każdym systemie operacyjnym. Pliki graficzne bmp, png i jpg można przeglądać wbudowanymi do każdego komputera przeglądarkami plików graficznych.

70 Obsługa systemu operacyjnego na przykładzie Windows 69 Oceń wielkość plików. Czy rozumiesz skąd biorą się różnice w objętości plików graficznych i tekstowych? Jeszcze jedna uwaga: Pliku pdf nie można edytować, podobnie jak plików graficznych poprawienie czegokolwiek na rysunkach w tym przypadku byłoby bardzo kłopotliwe. Nie ma takich problemów z plikami tekstowymi (docx, doc, txt). Tak więc, przygotowane w tych ćwiczeniach pliki można podzielić na edytowalne i nieedytowalne. Zastanów się, w jakim formacie wyślesz swoje CV do firmy. Doc, docx? Nie wiadomo, czy w firmie korzystają z Worda (z jakiej wersji)? Poza tym czytający Twoje CV nie potrzebują pliku edytowalnego. Bmp albo jpg? Pliki graficzne mogą być dość duże. W tej sytuacji chyba najlepszym wyborem jest pdf. Dokument przygotowany jako pdf jest nieedytowalny (nikt go już nie poprawi), da się wyświetlić i wydrukować z dobrą jakością na każdym komputerze (Windows, Linux, Mac) i ma stosunkowo niedużą objętość. I jeszcze jedna możliwość związana z zarządzaniem plikami: tworzenie archiwum. Czasem zachodzi konieczność przesłania przez Internet pliku o dużej objętości albo kilku czy kilkunastu plików. Użyteczną opcją oferowaną przez system Windows jest możliwość stworzenia archiwum. Otwórz folder Ćwiczenia i zaznacz 7 plików utworzonych przed chwilą (najwygodniej zrobić to, klikając kolejne pliki z wciśniętym klawiszem Ctrl). Następnie prawym przyciskiem myszy wywołujemy menu podręczne, w którym należy wybrać Wyślij do, a potem Folder skompresowany zip. W efekcie w folderze Ćwiczenia powstaje kolejny plik, tym razem o rozszerzeniu zip. Ten plik to tzw. archiwum zawierające wskazane wcześniej pliki.

71 70 Z komputerem za pan brat Zwróć uwagę, że jego rozmiar jest mniejszy niż suma objętości wszystkich plików razem. Plik zip zachowuje się jak folder: dwukrotne kliknięcie otwiera okienko Eksploratora, w którym można zobaczyć, co zawiera archiwum. Przy okazji można zobaczyć, w jakim stopniu skompresowały się poszczególne pliki w archiwum. Najlepiej skompresował się plik bmp. Pliku jpg w ogóle nie opłaca się kompresować. Jak wynika z dotychczasowych rozważań, format pliku oznacza sposób zapisu informacji. Różne pliki zawierają różnego rodzaju informacje (tekst, grafika, dźwięk) i muszą być przygotowane w sposób zrozumiały dla aplikacji, która z tych danych korzysta. Doświadczeni użytkownicy komputerów rozpoznają po rozszerzeniu typy plików, a więc rodzaj informacji, jakie plik zawiera. Dalej w tabeli znajduje się zestawienie typów plików i programów, za pomocą których można je otworzyć. Takie informacje mogą pomóc przy porządkowaniu zasobów komputerowych (porządkowanie dysków i katalogów, usuwanie niepotrzebnych danych w celu zwolnienia miejsca na dysku).

72 Obsługa systemu operacyjnego na przykładzie Windows 71 TXT Dokument tekstowy Notatnik i wszystkie edytory tekstu DOC Dokument Microsoft Word DOCX Dokument Microsoft Word 2007 i 2010 RTF Dokument Rich Text Format Word Pad, Word SXW Dokument tekstowy StarOffice/OpenOffice XLS Skoroszyt Microsoft Excel ( ) XLSX Skoroszyt Microsoft Excel 2007 PPS Pokaz Microsoft PowerPoint PPT Prezentacja Microsoft PowerPoint JPG Najpopularniejszy format plików graficznych z kompresją stratną; używany w sieci Internet. Obsługiwany przez wszystkie programy graficzne PNG Popularny format grafiki (szczególnie internetowej); obsługiwany przez większość przeglądarek WWW i edytorów grafiki, możliwość zadeklarowania koloru przeźroczystego GIF Popularny format grafiki (szczególnie internetowej); obsługiwany przez większość przeglądarek WWW i edytorów grafiki, możliwość zadeklarowania koloru przeźroczystego, możliwość przechowywania kilku obrazków w jednym pliku tak, że tworzą one animację BMP MS Paint zapis z kompresją lub bez kompresji, wykorzystywany m.in. przez program MS Paint. Pliki bmp występują w kilku odmianach SVG Format oparty na języku XML; promowany jako standard grafiki wektorowej; umożliwia tworzenie animacji WMF Format grafiki wektorowej stosowany np. w clipartach Office SWF Adobe Flash format grafiki wektorowej popularny w Internecie; umożliwia tworzenia animacji. Efektowne, animowane reklamy na stronach WWW to właśnie grafika wektorowa flash ZIP Archiwum plików obsługiwane przez Eksploratora Windows RAR Archiwum plików program WinRar PDF Portable Document Format (przenośny format dokumentów) uniwersalny format zapisu dokumentów. Zasadniczo pliki pdf są nieedytowalne. Można je otworzyć, przeczytać wydrukować na każdym komputerze HTM, Plik tekstowy opisujący strukturę informacji wewnątrz strony internetowej. Domyślnie otwiera się w przeglądarkach interneto- HTML wych (Internet Explorer, Mozilla Firefox) cd. tabeli na następnej stronie

73 72 Z komputerem za pan brat WMV, WMA MP3 AVI MPG, MPEG EXE Plik z muzyką lub filmami (format opracowany przez firmę Microsoft). Wszystkie pliki multimedialne otwierane są przez Windows Media Player Popularny format plików dźwiękowych Popularny format pików wideo. Występuje w różnych odmianach Format plików multimedialnych zawierających audio/wideo Pliki wykonywalne (ang. executable files) programy komputerowe (uwaga: uruchamianie takich plików może być związane z niebezpieczeństwem zainstalowania szkodliwego oprogramowania) Każdy plik może mieć atrybuty (Właściwości): Tylko do odczytu jeśli plik został tak oznaczony to jest chroniony przed zmianą lub przeniesieniem. Ukryty pliki w okienku Eksploratora są niewidoczne chyba, że zadeklarowano w ustawieniach Pokaż ukryte pliki. Systemowy oznacza pliki wykorzystywane przez system operacyjny. Archiwalny taki atrybut pliku określa, czy dany element został zmodyfikowany od momentu jego ostatniej archiwizacji. Zazwyczaj jest nadawany każdemu plikowi zaraz po utworzeniu go lub zmodyfikowaniu. Szyfrowany oznacza, że podczas zapisu zawartość pliku jest szyfrowana, a podczas odczytu deszyfrowana w sposób niewidoczny dla użytkownika. Skompresowany oznacza, że podczas zapisu, zawartość pliku jest kompresowana, a podczas odczytu dekompresowana w sposób niewidoczny dla użytkownika. Tymczasowy oznacza plik tworzony przez system operacyjny podczas pracy aplikacji. Wyszukiwanie plików na dysku Przeglądanie zawartości dysków i folderów to jedna z częściej wykonywanych czynności. Użytkownik czasem poszukuje potrzebnych plików zawierających teksty, obrazy, muzykę, filmy w różnych lokalizacjach: na twardym dysku, na płycie CD na pendrivie (także w sieci). Użytkownicy, którzy od początku pracy z nowym komputerem świadomie i konsekwentnie zapisują swoje pliki do uprzednio przygotowanych folderów są w stosunkowo dobrej sytuacji. Jednak zdarza się, że jakieś dokumenty zgubią się. Ponadto po pewnym czasie używania komputera w różnych lokalizacjach może uzbierać się bardzo dużo plików, a ich nazwy nie są

74 Obsługa systemu operacyjnego na przykładzie Windows 73 na tyle jednoznaczne, żeby rozpoznać, co który dokument zawiera. W tym przypadku niezwykle użyteczną funkcją Eksploratora Windows okazuje się Wyszukiwanie plików. Po kliknięciu przycisku Start pojawia się okienko wyszukiwania. Należy wpisać do niego fragment poszukiwanej nazwy pliku. Już podczas wpisywania tekstu wyświetlają się wyniki poszukiwania: Czasem wynik jest satysfakcjonujący znalezienie pliku schowek.rtf okazało się łatwe (po lewej). Więcej kłopotu sprawia poszukiwanie pliku o nazwie komputer. Otóż wyszukiwarka odnajduje nie tylko pliki, które tak się nazywają, ale także pliki, które zawierają taką kombinację liter w treści pliku lub w jego opisie (Właściwości pliku). Na przykładzie po prawej stronie w obszarze Dokumenty znalazło się aż 6750 elementów zawierających w nazwie lub opisie pliku (Wła-

75 74 Z komputerem za pan brat ściwości pliku) kombinację liter komputer. Po poprawnym wpisaniu całej nazwy pliku (komputer.bmp) sytuacja się poprawia. Niestety, często nie pamiętamy dokładnej nazwy pliku (rozszerzenia nazwy pliku) i taki sposób wyszukiwania może okazać się zawodny. Zdecydowanie lepiej przeprowadzić poszukiwania naszego dokumentu, wybierając wcześniej konkretną lokalizację, w której spodziewamy się znaleźć poszukiwany plik. W Eksploratorze Windows należy otworzyć okienko z dyskiem lub katalogiem (np. dysk E: pendrive). Tym razem pole Szukaj znajduje się po prawej stronie u góry. Wpisanie fragmentu nazwy pliku i klikniecie Szukaj spowoduje wyświetlenie listy plików, które spełniają warunki wyszukiwania. Teraz na liście plików znalazło się 9 pozycji. Podczas wpisywania nazwy pliku użyteczny okazuje się znak *. Zastępuje on dowolną kombinację liter w nazwie szukanego pliku. Jeśli więc zupełnie nie pamiętamy, jak nazwaliśmy nasz plik, ale pamiętamy, że był to obrazek przygotowany w programie Paint można spróbować wyszukiwania pliku o nazwie *.bmp. W naszym przypadku okazuje się, że na dysku znalazły się 2 pliki z rozszerzeniem bmp. Jeśli zmodyfikować filtr wyszukiwania na: k*.*, będzie to oznaczało wyszukiwanie wszystkich plików, których nazwa rozpoczyna się na literę k na dysku znalazło się 10 takich dokumentów.

76 Obsługa systemu operacyjnego na przykładzie Windows 75 W przypadku niektórych typów plików wyszukiwanie może być nieco bardziej kłopotliwe zazwyczaj w komputerze znajduje się wiele plików jpg (zdjęcia wykonane aparatem cyfrowym przechowywane na twardym dysku). Plików takich może być bardzo dużo i w dodatku mają one niejednoznaczne nazwy (kombinacja liter i cyfr). W przedstawionym przykładzie wyszukiwarka znalazła prawie 8000 plików jpg na dysku D:. Znalezienie konkretnego zdjęcia wydaje się zadaniem niewykonalnym. W takim przypadku należy zawęzić obszar poszukiwań zamiast dysku D: wybrać do wyszukiwania tylko konkretny folder, np. Zdjęcia, a następnie warto posortować pliki według daty. Wyszukiwarka oferuje także filtry, pozwalające na odnalezienie plików, które powstały (lub zostały zmodyfikowane) w wybranym przedziale czasu.

77 76 Z komputerem za pan brat W przykładzie zastosowano filtr: znalezione zostały pliki jpg utworzone w przedziale czasu 8 12 sierpnia. Obecnie mamy więc do przejrzenia 3 pliki (a nie jak wcześniej 8000). Jeszcze jedna uwaga dotycząca plików multimedialnych (zdjęcia, dźwięki, filmy): przeciętny użytkownik rzadko edytuje te pliki, częściej używa komputera do ich przeglądania do Windows wbudowane są programy do przeglądania multimediów. W folderze czerwiec2011 na dysku D: znajduje się blisko 200 plików jpg zdjęć wykonanych aparatem cyfrowym. Jeśli przeglądanie ich jako ikon nie jest satysfakcjonujące, wystarczy dwukrotnie kilknąć dowolne ze zdjęć powinien otworzyć się program Przeglądarka fotografii Microsoft Windows. Program ten można także uruchomić, klikając prawym przyciskiem myszy na dowolne zdjęcie i wybierając: Otwórz za pomocą i Przeglądarka fotografii (oczywiście można wybrać także inny program graficzny zainstalowany w komputerze).

78 Obsługa systemu operacyjnego na przykładzie Windows 77 Przeglądarka fotografii umożliwia wygodne przeglądane kolejnych zdjęć. Przełączanie może się odbyć przyciskiem Następny albo Poprzedni (na dole ekranu) lub strzałkami z klawiatury. Można też uruchomić pokaz sladów (F11) kolejne zdjęcia będą wyświetlać się w trybie pełnoekranowym w ustalonym czasie (np. co 3 sekundy). Do słuchania plików z nagraniami dźwiękowymi i filmów służy wbudowany do systemu Windows Media Player. Można go uruchomić, klikając myszą plik multimedialny albo wybierając z menu podręcznego Otwórz za pomocą. Na rysunku obok widać okienko odtwarzacza Windows Media Player, w którym odtwarzany jest plik muzyczny (w przypadku filmu w okienku pojawia się obraz). Okienko pozwala na przewijanie utworów i regulację głośności. Program Windows Media Player może uruchomić się automatycznie po wykryciu muzyki, np. na płycie CD włożonej do stacji dysków optycznych lub filmu na płycie DVD. Zdarza się tak, że w komputerze zainstalowano inny program do odtwarzania multimediów, ale jego funkcje są takie same.

79 78 Z komputerem za pan brat Wirusy komputerowe Istotną cechą współczesnych komputerów jest to, że zazwyczaj są one podłączone do sieci i wymieniają dane z innymi komputerami. To ogromna zaleta i ważna funkcjonalność systemów komputerowych. Wiąże się z tym jednak wiele zagrożeń, z których powinien zdawać sobie sprawę użytkownik komputera. O bezpiecznych i zgodnych z regułami netykiety zachowanych użytkownika w sieci będzie nieco dalej. Tymczasem kilka uwag na temat podstawowego zabezpieczenia komputera przed zagrożeniami z sieci: przed wirusami komputerowymi. Wirusy komputerowe to specjalne programy pisane przez zaawansowanych użytkowników komputerów w złej woli, a czasem dla zabawy. Takie programy najczęściej uszkadzają system operacyjny w taki sposób, że podmieniają niektóre z plików systemu operacyjnego i powodują zaplanowane przez autora wirusa złośliwe działania i nieodwracalne szkody. Wirus może uszkodzić dokumenty przechowywane na twardym dysku, czasem może unieruchomić jakiś program, a czasami uszkodzić system i unieruchomić komputer. Bardzo groźne są wirusy nazywane koniami trojańskimi, które pozwalają hakerowi przejąć kontrolę nad komputerem. Jak wirus może znaleźć się w komputerze? Zazwyczaj do zakażenia wirusem dochodzi podczas korzystania z Internetu (przeglądanie stron internetowych zawierających złośliwy kod, otwieranie podejrzanych załączników poczty elektronicznej, uruchamianie programów komputerowych pobranych z niepewnych źródeł w Internecie), także podczas instalowania programów z niesprawdzonego źródła (płyty CD od znajomych, kupione na giełdzie). Zarażenie wirusem polega na zmodyfikowaniu plików systemowych przez kod wirusa. Zazwyczaj system zachowuje się tak, żeby powielać kod wirusa w kolejnych plikach lub do kolejnych komputerów. Użytkownik komputera zwykle nie ma świadomości, że jego komputer został zarażony. Dopiero po jakimś czasie pojawiają się komunikaty o błędach systemu, przestają działać jakieś programy, giną pliki, komputer spowalnia lub w ogóle przestaje działać. Ocenia się, że komputer bez stosownego zabezpieczenia przeciwwirusowego już po kilkunastu minutach od podłączenia do sieci może zostać zarażony wirusem. Z tych powodów jednym z istotnych elementów, w które należy wyposażyć komputer jest program przeciwwirusowy. Taki program należy zainstalować jako jeden z pierwszych po instalacji systemuoperacyjnego. Bardziej znane programy przeciwwirusowe to Norton AntiVirus, MacAfee, Avast, Kaspersky, wreszcie Comodo. Niektóre z tych programów są w pełni komercyjne (licencja roczna to koszt zł), niektóre do celów domowych są darmowe. Jak działa program przeciwwirusowy? Po zainstalowaniu antywirusa i ponownym uruchomieniu systemu uruchamia się on automatycznie (bez żadnego

80 Obsługa systemu operacyjnego na przykładzie Windows 79 działania ze strony użytkownika) i cały czas działa w tle, śledząc wszystkie czynności wykonywane przez komputer. Jeśli program przeciwwirusowy wykryje podejrzane działanie, które może być skutkiem działania wirusa (np. próba modyfikacji plików systemowych), zablokuje je, nie dopuszczając do zainfekowania komputera. Są tysiące wirusów komputerowych i codziennie przybywają nowe. Producenci programów antywirusowych uaktualniają więc nieustannie bazę wirusów, a programy przeciwwirusowe codziennie są aktualizowane przez Internet. Program przeciwwirusowy działa przez cały czas w tle (analizuje wszystko, co dzieje się podczas pracy systemu), spowalniając w pewnym stopniu pracę komputera. Ponadto od czasu do czasu, np. raz na tydzień warto dokonać tzw. skanowania systemu, czyli dokładnej analizy zawartości wszystkich plików na dysku twardym komputera w celu poszukiwania kodu wirusów. Dostęp do tzw. konsoli programu antywirusowego możliwy jest z menu Windows. Na ilustracji przedstawiono okienko programu Comodo Antivirus z dostępnymi opcjami (np. Uruchom skanowanie). To, czy program działa prawidłowo, możemy sprawdzić, obserwując ikonę po prawej stronie na pasku zadań. Obecność tej ikony oznacza działający program przeciwwirusowy komputer jest zabezpieczony.

81 80 Z komputerem za pan brat Czasem w tym miejscu może pojawić się ikona oznaczająca zagrożenie: ochrona przed wirusami przestała działać (np. wygasła licencja) albo nie udało się zaktualizować bazy wirusów. W takim przypadku należy ustalić, co jest przyczyną braku ochrony przed wirusami i podjąć stosowne kroki. Pomoc w systemie Windows W komputerze można zainstalować wiele programów komputerowych, które służą do wykonywania różnych zadań (pisanie, liczenie, rysowanie, przeglądanie obrazów i filmów, słuchanie muzyki, rozrywka itd.). Każdy z tych programów może mieć inne menu, inny zestaw dostępnych funkcjonalności, inny obszar roboczy. Niektóre aplikacje są bardzo proste, inne tak rozbudowane, że przeciętny użytkownik korzysta zaledwie z kilku procent ich możliwości. Mało tego, kolejne wersje tego samego programu mogą się znacznie różnić. Nie jest możliwe nauczenie się i zapamiętanie wszystkich opcji związanych z obsługą programu zwłaszcza, że ten sam efekt końcowy (np. konkretne ułożenie tekstu i grafiki w dokumencie) można osiągnąć na różne sposoby. Na pewno ułatwieniem w pracy z każdym programem są podpowiedzi pojawiające się w chmurce po najechaniu na ikonę polecenia. Nawet, jeśli jakaś podpowiedź zostanie opacznie zrozumiana i dokument popsuje się, to i tak zawsze istnieje możliwość naprawienia błędu (Cofnij). W przypadku napotkania jakichś problemów oczywiście najlepiej spytać bardziej doświadczonego użytkownika: jak to zrobić?. Warto jednak zwrócić uwagę na opcję wbudowaną do wszystkich aplikacji Windows: system pomocy. Opcja Pomoc znajduje się w menu każdego z programów. Niezależnie od tego, pracując w jakimkolwiek programie, wystarczy nacisnąć F1, żeby otworzyć okienko z pomocą do danego programu. Czasem informacje pomocy są bardzo zwięzłe, a czasem okienko pomocy zwiera tak wiele definicji i opisów, że trudno odnaleźć potrzebną pomoc i wtedy należy sięgnąć po spis tematów i wyszukiwarkę. Zdarza się, że wywołanie pomocy przełącza użytkownika na stronę internetową producenta oprogramowania.

82 Obsługa systemu operacyjnego na przykładzie Windows 81 W podanych przykładach widać okienka Pomocy programów Paint oraz Word W pierwszym przypadku opis aplikacji (stosunkowo prostej) dostępny jest w jednym okienku. W drugim przypadku tematy pomocy podzielone są na Kategorie (np. Nagłówki, stopki i numery stron) otwierane na odrębnych podstronach. Użytkownik programu, który napotka podczas pracy w programie na jakiś problem, powinien otworzyć odpowiedni temat. Można też skorzystać z wyszukiwarki (w polu wyszukiwarki można wpisać, czego dotyczy problem, np. Drukowanie). Problemem może być oczywiście znajomość terminologii. Na przykład osoba, która dopiero zaczyna pracę w edytorze tekstu, może nie wiedzieć, że potrzebna jej funkcja programu nazywa się stopka albo przypis dolny. Bardzo użytecznym narzędziem dla początkujących użytkowników są samouczki udostępniane na stronach internetowych producentów oprogramowania. Pokazują one pracę w programie podczas tworzenia konkretnego dokumentu (przykłady). Także ćwiczenia proponowane w tym opracowaniu mają na celu zapoznanie użytkownika z podstawowymi funkcjonalnościami niektórych programów oraz terminologią podczas tworzenia prostych dokumentów.

83 EDYTOR TEKSTU WORD Edytor tekstu Word wchodzi w skład pakietu programów biurowych firmy Microsoft Office. Pakiet Microsoft Office składa się z kilku aplikacji służących do typowych zadań realizowanych w biurze. Tak więc, jest tu program do pisania i edycji tekstu (Word), arkusz kalkulacyjny program do prowadzenia obliczeń (Excel), program do tworzenia prezentacji multimedialnych (PowerPoint), baza danych (Access), program do zarządzania pocztą elektroniczną (Outlook) i inne. W tym opracowaniu zajmiemy się edytorem tekstu i arkuszem kalkulacyjnym chyba najczęściej używanymi na każdym stanowisku pracy. Opis dotyczy wersji pakietu Office Wcześniejsze wersje to Office 2003 (dość znacznie różniący się od wersji 2010) i Office 2007 (bardzo podobny do wersji bieżącej). Edytor tekstu to aplikacja niezbędna na każdym stanowisku pracy. W każdej instytucji zachodzi potrzeba pisania listów, notatek, raportów, sprawozdań, ulotek, ofert itp. Dokumenty przygotowane w edytorze tekstu można dowolnie poprawiać, sprawnie formatować, przygotować w różnych wersjach. Gotowe pliki można wydrukować, a także zapisać na dysku w celu późniejszego wykorzystania. Można wreszcie je wysłać przez Internet pocztą elektroniczną. Program Microsoft Word to aplikacja bardzo rozbudowana. Podręczniki zawierające szczegółową instrukcję obsługi programu liczą po kilkaset stron tekstu. Przeciętny użytkownik korzysta na co dzień z opcji podstawowych, na których skupimy się w tym opracowaniu. Są to funkcje niezbędne do stworzenia prostego dokumentu, a ich odnalezienie i stosowanie pozwoli na zrozumienie filozofii obsługi programu i na dalsze, samodzielne rozwijanie umiejętności. Uruchomienie programu Word Program Word można uruchomić z menu Start. Jeśli ikony Word nie ma w menu szybkiego dostępu, uruchom Wszystkie programy, a potem Microsoft Office i Microsoft Word.

84 Edytor tekstu Word 83 Ikonę programu Word można przypiąć do menu Start lub do paska zadań, co ułatwi uruchamianie programu w przyszłości (po kliknięciu prawym przyciskiem myszy na ikonę Microsoft Word w menu, zapala się menu z odpowiednimi opcjami). Po uruchomieniu programu powinno otworzyć się okno jak poniżej:

85 84 Z komputerem za pan brat Warto poświęcić chwilę czasu na zapoznanie się z elementami okienka programu Word. Pasek tytułu wyświetla się na nim nazwa edytowanego pliku oraz nazwa programu Microsoft Word. Zawiera on także standardowe przyciski Minimalizuj, Przywróć i Zamknij. Pasek szybki dostęp zawsze dostępny zestaw narzędzi przycisków pozwalających na uruchomienie często używanych funkcji (Zapisz, Cofnij, Otwórz). Do tego obszaru można dodać inne polecenia według własnego upodobania (Dostosuj pasek narzędzi, Szybki dostęp). Menu Plik otwiera dostęp do zestawu poleceń związanych z zapisywaniem, otwieraniem, tworzeniem nowego i drukowaniem dokumentu. To menu umożliwia także dostęp do informacji o pliku (statystyki, informacji o autorze, dacie utworzenia dokumentu i innych). Wreszcie menu umożliwia otwarcie Pomocy, zmianę ustawień programu tak, żeby dopasować go do własnych potrzeb i upodobań (Opcje) i zakończenie pracy programu (Zakończ). Menu Plik znajduje się w obrębie tzw. Wstążki. Jest to zestaw tzw. kart zawierających pogrupowane polecenia i opcje programu. W taki sam sposób zorganizowane są menu w innych programach firmy Microsoft (Excel, PowerPoint). Z takim menu (choć zawierającym stosunkowo niewiele opcji) spotkaliśmy się przy okazji programu Paint. Liczba dostępnych opcji świadczy o złożoności programu. Wstążka może wyglądać różnie w poszczególnych komputerach w zależności od rozmiaru monitora może zawierać więcej lub mniej elementów (także użytkownik może modyfikować jej wygląd).

86 Edytor tekstu Word 85 Wszystkie narzędzia pogrupowane są w karty (Narzędzia główne, Wstawianie, Układ strony, Odwołania, Korespondencja, Recenzja, Widok, Developer). Podczas pracy z Wordem menu programu może ulec zmianie na wstążce mogą pojawić się dodatkowe karty. Na przykład po ustawieniu kursora w obrębie wstawionej do dokumentu tabeli lub rysunku, na wstążce pojawią się odpowiednio karty Tabela lub Narzędzia obrazów zawierające narzędzia do formatowania tych obiektów. W naszym przypadku aktualnie wybrana jest karta Narzędzia główne. Polecenia ikony i przyciski, służące do wykonywania różnych czynności na edytowanym tekście podzielone są na kilka grup. W przypadku karty Narzędzia główne są to Schowek, Czcionka, Akapit, Style, Edytowanie. Jeśli na wstążce brakuje jakiejś opcji, można kliknąć w przycisk obok nazwy grupy i rozwinąć okienko, które umożliwi dostęp do wszystkich opcji programu.

87 86 Z komputerem za pan brat Najechanie myszką na ikonę polecenia powoduje wyświetlenie w chmurce podpowiedzi dotyczącej wybieranej opcji. Linijka to pomocniczy element na ekranie ułatwia orientację w rozłożeniu tekstu. Dokument jest tworzony na ekranie komputera, który może być większy albo mniejszy. Linijka pokazuje rzeczywiste rozmiary kolumny tekstu (w cm). Na linijce znajdują się także suwaki do ustalania marginesów i wcięć. Pasek przewijania z suwakami i przyciskami do przewijania to istotne szczególnie w przypadku długich dokumentów. Pasek stanu wyświetla informacje dotyczące edytowanego dokumentu, np. liczba stron i wyrazów. Klikając prawym przyciskiem myszy w obszar paska stanu, można uruchomić menu Dostosuj pasek stanu i wybrać, jakie informacje mają być w nim wyświetlane. Przyciski wyświetlania pozwalają zmieniać tryb wyświetlania edytowanego dokumentu. Domyślnie, pracując w Wordzie, widzimy dokument w takiej postaci, w jakiej zostałby on wydrukowany. Dlatego ten tryb wyświetlania nazywa się Układ wydruku. W obszarze roboczym można więc zobaczyć zarys kartki (w polskich biurach domyślny rozmiar papieru to A4), na stronie widać marginesy i wreszcie tekst pisany wybraną czcionką. W widoku Odczyt pełnoekranowy dokument wyświetla się na całej powierzchni ekranu (powrót klawisz Esc). Jeśli tworzony dokument jest przeznaczony do opublikowania na stronie internetowej można ocenić jego wygląd w widoku Układ sieci web. Opcja Konspekt jest użyteczna podczas formatowania dokumentów o hierarchicznej strukturze (tytuły, podtytuły na kilku poziomach ważności) dotyczy to złożonych dokumentów, np. książek. Podczas wprowadzania tekstu nie musimy interesować się, jak jest on sformatowany można korzystać wtedy z opcji Widok roboczy. Wypróbuj przyciski na pasku widoku. Powiększenie suwak umożliwiający wyświetlanie dokumentu w powiększeniu. Wróćmy do opcji Plik. Ta opcja jest bardzo istotna zazwyczaj tutaj rozpoczynamy i kończymy pracę z naszymi dokumentami. Sprawdź, jak otwiera się dokument zapisany wcześniej na dysku: Plik Otwórz (znajdź w swoim komputerze edytowany wcześniej w Word Padzie plik schowek.rtf):

88 Edytor tekstu Word 87 Zwróć uwagę, że Word potrafi otworzyć dokumenty w wielu różnych formatach (stworzone we wcześniejszych wersjach programu, ale także dokumenty przygotowane w innych programach OpenOffice, WordPerfect). Zapisz dokument na dysku tym razem w domyślnym formacie Worda docx: Plik Zapisz jako. Należy wybrać odpowiedni typ pliku. Nazwa i lokalizacja pliku pozostają bez zmian. W edytorze tekstu można pracować równocześnie z kilkoma otwartymi dokumentami. Można otwierać kolejne pliki z dysku, możliwe jest także utworzenie nowego dokumentu. Wybierz Plik Nowe. Opcja domyślna to Pusty dokument (nowy dokument to pusta kartka).

89 88 Z komputerem za pan brat W oknie Nowe znajduje się lista wzorców typowych dokumentów tzw. szablonów. Szablony pogrupowane są w różne kategorie. Firma Microsoft udostępnia szablony typowych dokumentów na swojej stronie internetowej. Po wybraniu szablonu otworzy się sformatowany dokument, który należy wypełnić własnymi treściami wpisać właściwy tekst w przygotowane pola. Na przykładzie jest otwarty szablon faksu. Korzystając z szablonu nie musimy martwić się o formatowanie dokumentu, wystarczy skupić się na jego treści. To duże ułatwienie w przypadku typowych zadań biurowych. Użytkownik może sam tworzyć szablony z własnych dokumentów.

90 Edytor tekstu Word 89 W przypadku pracy z kilkoma otwartymi dokumentami można przełączać się między nimi, korzystając z paska zadań najechanie myszą na ikonę Word wyświetla miniatury otwartych dokumentów wybór odobywa się przez kliknięcie miniatury. Z tego poziomu można także zamknąć wybrany dokument przycisk Zamknij. Kolejna opcja Drukowanie wydaje się dość oczywista po wybraniu Drukuj zapala się okno pozwalające wybrać różne opcje (wybór drukarki, wydruk całego dokumentu lub wybranych stron itp.). Zamykanie programu Word powinno być poprzedzone zapisaniem wszystkich otwartych dokumentów na dysku. Wprowadzanie i poprawianie tekstu Praca w edytorze tekstu sprowadza się do dwóch zasadniczych czynności: wprowadzanie tekstu i jego formatowanie (ustalanie kształtu i wielkości czcionki, układanie tekstu na stronie). Najlepiej zacząć pracę od napisania tekstu bez jakiegokolwiek formatowania. To tak naprawdę najtrudniejsza część pracy! Formatowaniem dokumentu należy zająć się na końcu. Otwórz edytor tekstu Word (Nowy dokument). W obszarze roboczym mamy kartkę, na której będzie tworzony dokument. Dla porządku: w Europie standar-

91 90 Z komputerem za pan brat dowy rozmiar papieru to kartka formatu A4 210x297 mm taki papier wkłada się do drukarki (w Ameryce używają rozmiaru Letter 215,9x279,4 mm). Żadna drukarka nie drukuje od samego brzegu kartki (zresztą taki dokument nie wyglądałby najlepiej). Dlatego w dokumencie deklarujemy marginesy, poza które tekst nie powinien wychodzić. Przejdź do karty Układ strony i odszukaj ustawienia dotyczące strony w dokumencie: Sprawdź rozmiar papieru (A4). Orientacja strony pionowa (w niektórych przypadkach zachodzi potrzeba przygotowania dokumentu na poziomo ułożonej kartce). I wreszcie Marginesy: domyślnie wszystkie są jednakowe po 2,5 cm od góry i dołu, z lewej i prawej strony od brzegów kartki. Sprawdź, jak można to zmienić: wybierz Marginesy niestandardowe i zmień je w okienku, jak na przykładzie ustaw margines lewy na 3 cm, a prawy na 1,5 cm. Efekt tego ustawienia widoczny będzie choćby na linijce górnej (szerokość kolumny tekstu zwiększyła się). Przystępujemy do pisania tekstu. Kolejne znaki i wyrazy będą układać się w obszarze wyznaczonym przez marginesy. Komputer sam tworzy nowe wiersze. W przypadku zapełnienia całej strony program automatycznie przechodzi do nowej strony. W tym momencie należy wyjaśnić pojęcie akapitu. Jest ono związane z użyciem klawisza Enter, który ma szczególne znaczenie podczas wprowadzania tekstu. Używamy go wtedy, kiedy zamierzamy rozpocząć w tekście nową myśl. Nie należy używać klawisza Enter w środku zdania, oceniając, że następny wyraz nie

92 Edytor tekstu Word 91 zmieści się w wierszu. Podczas pisania tekstu program automatycznie rozmieszcza wyrazy w kolejnych wierszach tak, żeby tekst wlewał się między ustalone marginesy. Naciśniecie klawisza Enter powoduje, że kursor przechodzi do nowego wiersza tworzony jest nowy akapit. Można powiedzieć, że tekst pisany za pomocą edytora tekstu składa się z odrębnych akapitów bloków tekstu zakończonych znakiem końca akapitu wstawianego właśnie klawiszem Enter. Wpisz do edytora tekstu nieco dłuższy tekst, jak w przykładzie poniżej. Podczas pisania tekstu klawisz Enter został użyty 3 razy. Dokument składa się z 3 akapitów (właściwie mamy jeszcze jeden akapit, który jest pustym wierszem na końcu dokumentu).

93 92 Z komputerem za pan brat Najczęściej występujące znaki niedrukowalne: Na poprzednim ekranie pojawiły się tzw. znaki niedrukowalne. Widać je podczas pisania i edycji tekstu, co ułatwia orientację w strukturze dokumentu i daje piszącemu pełną kontrolę nad tekstem. Znaki te nie będą widoczne na wydruku. Włączenie/wyłączenie znaków niedrukowalnych odbywa się przez naciśnięcie przycisku Pokaż wszystko w karcie Narzędzia główne grupa Akapit. Znak nowego wiersza końca akapitu Tzw. miękki Enter: naciśnięcie kombinacji klawiszy Shift+Enter powoduje wymuszone przejście kursora do nowego wiersza bez tworzenia nowego akapitu Znak tabulatora naciśnięcie klawisza Tab powoduje przesuniecie kursora do pozycji wyznaczonej przez tzw. punkty tabulacji Znak spacji Przy tej okazji kilka uwag dotyczących używania spacji (odstępu). Generalnie stosujemy pojedyncze spacje między poszczególnymi wyrazami nie należy używać spacji do układania tekstu w wierszu. Spację wstawiamy po kropce i przecinku (a nie przed) kropka i przecinek powinny przylegać do wyrazu, po którym stoją. Spacja powinna być wstawiona przed nawiasem otwierającym i po nawiasie zamykającym. Dobrze Nie przestrzeganie podanych reguł może spowodować niespodziewane efekty (np. nowy wiersz może zaczynać się od kropki). Źle

94 Edytor tekstu Word 93 Zdarza się, że w napisanym tekście znajdują się fragmenty podkreślone czerwonym wężykiem. Edytor tekstu ma wbudowany słownik ortograficzny i domyślnie, już podczas pisania, sprawdza poprawność ortograficzną. Podkreślenie oznacza, że danego wyrazu nie ma w swoim słowniku. Jeśli wyraz jest podkreślony, prawdopodobnie należy dokonać poprawek (albo ręcznie albo przez uruchomienie prawym przyciskiem myszy menu podręcznego z propozycjami poprawek). Może zdarzyć się, że wyraz jest napisany poprawnie, ale nie ma go w słowniku (np. rzadkie nazwisko albo wyraz obcego pochodzenia) pozostawiamy tekst z podkreśleniem na wydruku nie będzie go widać. Zanim zajmiemy się formatowaniem, sprawdź, jak można poruszać się po już napisanym tekście (strzałki albo kliknięcie myszy na wybranej literze) i dokonywać poprawek. Spróbuj dopisać dodatkowo kilka wyrazów w środku akapitu. Już napisany tekst powinien się rozsunąć, chyba że wciśnięty jest klawisz Insert obowiązuje tryb nadpisywania tekstu. Wypróbuj, jak działają klawisze Backspace i Delete. W celu usunięcia większego fragmentu zaznacz tekst (kliknięcie myszą i przeciągniecie myszy z wciśniętym lewym przyciskiem) i naciśnij Delete. Sprawdź, jaki skutek będzie miało usunięcie znaku końca akapitu (dwa akapity zostaną połączone w jeden). Czasem po napisaniu tekstu zachodzi potrzeba zmiany kolejności fragmentów tekstu. Można oczywiście tekst usunąć z jednego miejsca i wpisać go ponownie w drugim. Łatwiej jednak przenieść tekst wspomnianą wcześniej techniką przeciągnij i upuść albo, korzystając ze schowka. Załóżmy, że w naszym dokumencie należy zamienić miejscami dwa ostatnie akapity. Zaznacz akapit zaczynający się od Praca w edytorze Następnie kliknij lewym przyciskiem myszy na zaznaczenie, przeciągnij obok znaku ostatniego akapitu i zwolnij przycisk myszy. Akapit zostanie przeniesiony na koniec dokumentu.

95 94 Z komputerem za pan brat Ten sam efekt można uzyskać, korzystając ze schowka: 1. Zaznacz fragment tekstu (wybrany akapit). 2. Z menu wybierz opcję Wytnij (przycisk Wytnij albo Ctrl+X) zaznaczony fragment znika z dokumentu, ale jest umieszczony w schowku. 3. Ustaw kursor w miejscu, w którym tekst ma być wstawiony i wybierz opcję Wklej (ponieważ tekst cały czas znajduje się w schowku, możliwe jest szybkie wykonanie kilku kopii fragmentu tekstu Wklej lub Ctrl+V). Wykonując opisane operacje na tekście, przypomnij sobie i wypróbuj, jak działa opcja Cofnij (na pasku szybkiego dostępu). Na zakończenie wróć do pierwotnej wersji dokumentu. Formatowanie tekstu Po wprowadzeniu do edytora tekstu treści dokumentu można przystąpić do jego formatowania. Wprowadzony tekst został napisany domyślną czcionką (w naszym przypadku czcionka ma kształt Calibri, wielkość 11 punktów). We wszystkich akapitach obowiązuje pojedynczy odstęp między wierszami, a tekst jest wyrównany do lewego marginesu. Formatowanie tekstu polega na zmianie parametrów tekstu (czcionki, akapitów) tak, żeby polepszyć czytelność dokumentu, wyeksponować istotne elementy (np. tytuły rozdziałów) i ułatwić czytającemu zapoznanie się z jego treścią. Często popełnianym błędem jest przesadne upiększanie dokumentu: zastosowanie zbyt wielu rodzajów i rozmiarów czcionki, wyróżnień, kolorów zamiast polepszenia czytelności daje efekt zupełnie odwrotny. Najważniejsze parametry tekstu są dostępne pod przyciskami grupy Czcionka w karcie Narzędzia główne. Najechanie myszą na poszczególne przyciski wyświetla w chmurce informację, do czego dana opcja służy. Aby zmienić czcionkę można zaznaczyć cały akapit, a także pojedyncze wyrazy czy litery, np. w celu uzyskania tzw. indeksu górnego (m 2 ) lub dolnego (H 2 O).

96 Edytor tekstu Word 95 Generalnie należy stosować zasadę: w całym dokumencie powinna obowiązywać jednolita czcionka (kształt i wielkość). Inny kształt i rozmiar czcionki można stosować, zachowując umiar i konsekwencję, do formatowania tytułów, nagłówków. Także wyróżnienia w tekście (pogrubienia, podkreślenia, kursywa) należy używać z umiarem. Formatowanie znaków jest czynnością stosunkowo najłatwiejszą. Po zaznaczeniu fragmentu tekstu, należy z menu wybrać cechę, która ma obowiązywać. Sprawdź możliwość formatowania znaków w tekście: zmień kształt, wielkość, kolor czcionki w wybranych fragmentach tekstu. Wypróbuj działanie menu podręcznego: po zaznaczeniu tekstu kliknij w obrębie zaznaczenia prawym przyciskiem myszy. Zapala się menu, które służy do zmiany podstawowych parametrów tekstu. B oznacza pogrubienie tekstu (bold), I tekst pochylony (italic kursywa), U podkreślenie tekstu (podkreślenie tekstu underline). Jeszcze więcej opcji udostępnia okno Czcionka. W zakładce Zaawansowane istnieje m. in. możliwość zdefiniowania odstępów między znakami (czyli pisanie drukiem rozstrzelonym ).

97 96 Z komputerem za pan brat Spróbuj rozpoznać i zastosować w tekście parametry i wyróżnienia, takie jak w następującym przykładzie: Wypróbuj także, jak działa opcja Wyczyść formatowanie (zaznaczony tekst ponownie przyjmuje parametry tekstu domyślnego, takie jak tuż po wpisaniu tekstu). Formatowanie akapitów Jak wcześniej wspomniano, każdy dokument przygotowany w edytorze tekstu składa się z akapitów. Czasem akapitów jest zaledwie kilka (np. podanie albo notatka służbowa), a czasem może być kilkaset i więcej (wielostronicowy raport, artykuł lub książka). Każdy z akapitów ma szereg parametrów, które decydują o wyglądzie i czytelności teksu. Najczęściej zmieniane parametry akapitu (wyrównywanie tekstu i odstępy miedzy wierszami) są dostępne w grupie Akapit na karcie Narzędzia główne, a wszystkie opcje w okienku Akapit (rozwijanym z karty Narzędzia główne lub z menu podręcznego po kliknięciu prawym przyciskiem myszy w obrębie akapitu).

98 Edytor tekstu Word 97 Okienko Akapit zawiera dwie zakładki. Najczęściej używamy zakładki Wcięcia i odstępy. Żeby zastosować formatowanie akapitu, należy ustawić kursor w obrębie akapitu (można zaznaczyć akapit jak przy formatowaniu czcionki, ale nie jest to konieczne). W podanym przykładzie skopiowano czterokrotnie ten sam fragment tekstu, tak, żeby uzyskać cztery identyczne akapity i wypróbować, jak zmiana parametrów akapitu wpływa na wygląd dokumentu. Wyrównywanie tekstu: Odstępy między wierszami (interlinia) Podczas pisania tekstu obowiązywał w nim pojedynczy odstęp między wierszami. Ustawienie to oszczędza miejsce na stronie, ale łatwiej będzie się czytać dokument, w którym odstępy międzywierszowe są nieco większe. Na przykładowym obrazku pokazano, jaki jest efekt zastosowania w tym samym akapicie różnej interlinii.

99 98 Z komputerem za pan brat Kolejnym parametrem są odstępy przed lub po akapicie. Czasem zależy nam na tym, żeby odsunąć od siebie kolejne fragmenty tekstu (np. tytuł dokumentu od jego treści). Można to zrobić, naciskając klawisz Enter i wstawiając między akapity puste wiersze. Jednak lepszą metodą jest wybranie opcji Dodaj odstęp przed akapitem (lub po akapicie). Wielkość odstępu deklaruje się w punktach. Oczywiście kursor musi stać w akapicie, którego dotyczy formatowanie. Na kolejnym obrazku pokazano jak działa ta opcja.

100 Edytor tekstu Word 99 Kolejny parametr akapitu to Wcięcia. Domyślnie tekst układa się na stronie pomiędzy zadeklarowanymi marginesami. Czasem jest taka potrzeba, żeby zawęzić kolumnę tekstu z lewej lub prawej strony. Można to zrobić, wpisując odpowiednią wartość do pola Wcięcie z lewej (lub Wcięcie z prawej) w okienku formatowania akapitu. Ten sam efekt można uzyskać, korzystając z suwaków znajdujących się na linijce należy chwycić za suwak (lewy przycisk myszy) i przesunąć go wzdłuż linijki. W oknie Akapit dostępne są także Wcięcia specjalne. Na następnym rysunku pokazano, na czym polega wcięcie pierwszego wiersza i wysunięcie pierwszego wiersza.

101 100 Z komputerem za pan brat Żeby pozbyć się wcięć i odstępów w formatowanych akapitach, należy w okienku formatowania ustawić odpowiednie wartości na 0. W tym miejscu warto pokazać jeszcze sposób porządkowania akapitów, które powinny mieć postać listy. Taką grupę akapitów należy zaznaczyć a następnie wybrać w grupie Akapit opcję Punktory lub Numeracja. Spowoduje to oznaczenie wybranych akapitów jako listy, której następujące jedna po drugiej pozycje są oznaczone znakami graficznymi lub kolejnymi liczbami.

102 Edytor tekstu Word 101 Przyciski Punktory i Numeracja są wyposażone w rozwijaną listę, z której można wybrać inny typ punktora lub inny znak numerowania listy. Żeby pozbyć się punktorów lub numeracji, należy wybrać akapit (akapity) i ponownie nacisnąć przycisk Punktory lub Numeracja. W karcie Narzędzia główne znajduje się grupa narzędzi Style to opcja rzadko używana przez początkujących użytkowników Worda, ale niezwykle użyteczna w przypadku długich dokumentów. Otóż zamiast formatować kolejno dziesiątki akapitów, np. w wielostronicowym raporcie, należy zadeklarować, jakie style mają poszczególne akapity. W takim tekście najwięcej będzie akapitów ze zwykłym tekstem (styl Normalny). W przypadku kilku akapitów należy zadeklarować (przez kliknięcie na nazwę stylu), że są one Nagłówkami 1, (tytuły rozdziałów) lub Nagłówkami 2 (podtytuły). Teraz wystarczy zmodyfikować odpowiednie style akapitów. Na kolejnym obrazku jest okienko, w którym dostępne są parametry czcionki i akapitu stylu Normalny. Wystarczy je zmienić tylko w tym miejscu zmiany zostaną wprowadzone w całym tekście (we wszystkich akapitach, które mają zadeklarowany styl Normalny).

103 102 Z komputerem za pan brat Oprócz pisania tekstu, program umożliwia wstawianie różnych dodatkowych elementów: tabel, rysunków, pól tekstowych, znaków specjalnych. Służy do tego karta Wstawianie. Zajmiemy się najczęściej używanymi opcjami. Tabele Tabele to bardzo ważne narzędzie edytora tekstu. Niektóre informacje zamieszczane w dokumencie powinny mieć postać tabeli (np. zestawienie wydatków, lista osób, wykaz zadań). Możliwe jest ustawienie fragmentów tekstu na stronie w układzie kolumnowym za pomocą tabulatorów, jednak zastosowanie tabeli jest zdecydowanie wygodniejszym rozwiązaniem. Tabela może służyć także do rozmieszczenia obok siebie tekstu i grafiki albo ułożenia kilku fragmentów tekstu w układzie kolumnowym. Po wstawieniu tabeli można ją w szerokim stopniu formatować (krawędzie tabeli, wypełnienie komórek tabeli kolorami, scalanie komórek). Tutaj skupimy się na opcjach podstawowych najczęściej używanych. Przed wstawieniem tabeli należy policzyć, ile potrzebujemy wierszy i kolumn chociaż po wstawieniu tabeli możliwa jest jej modyfikacja (dodanie lub usunięcie wierszy/kolumn). Warto też przemyśleć strukturę informacji, która znajdzie się w tabeli. Na przykład listę osób będzie można posortować według nazwisk pod warunkiem, że nazwiska zostaną umieszczone w odrębnej kolumnie.

104 Edytor tekstu Word 103 W podanym przykładzie, w miejscu, gdzie stał kursor, wstawiona została tabela zbudowana z 4 wierszy i 4 kolumn. W menu Wstaw wystarczyło wybrać Tabela i myszą oznaczyć zarys przedstawiający liczbę potrzebnych komórek tabeli. Tabela została narysowana domyślną czarną kreską, z kolumnami rozmieszczonymi równomiernie na całej szerokości dokumentu. Podczas wypełniania tabeli treścią obowiązują te same reguły, jak w całym edytorze tekstu (używanie spacji, klawisza Enter, formatowanie znaków i akapitów). Spróbuj odtworzyć tabelę, jak na następującym przykładzie: Teksty w wierszu nagłówkowym zostały pogrubione i zawinęły się, powodując zwiększenie wysokości pierwszego wiersza. W komórkach zawierających liczby zastosowano wyśrodkowanie. Formatowanie tekstu jest możliwe np. przez użycie menu podręcznego (kliknięcie prawym przyciskiem myszy w obrębie komórki). Można też wrócić do karty Narzędzia główne). Gdyby okazało się, że potrzebna jest jeszcze jedna kolumna w tabeli, należy kliknąć prawym przyciskiem myszy w obszar istniejącej komórki. Z menu podręcznego wybieramy Wstaw, a potem Kolumny z prawej (lub z lewej).

105 104 Z komputerem za pan brat Podobnie można wstawić dodatkowe wiersze (Wstaw Wiersz powyżej lub poniżej). W ten sposób można rozbudowywać tabelę w zależności od potrzeb. Warto wspomnieć, że przy wypełnianiu tabeli treścią może być użyteczny schowek (np. treści wpisane do jednej komórki kopiuje się do kilku innych i modyfikuje) albo technika przeciągnij i upuść. W jednym i drugim przypadku należy zaznaczyć zawartość komórki.

106 Edytor tekstu Word 105 Szerokość kolumn lub poszczególnych komórek można regulować ręcznie. W tym celu należy ustawić się na krawędzi kolumny tak, żeby kształt kursora zamienił się w uchwyt do zmiany szerokości (jak na rysunku) i lewym przyciskiem myszy przeciągnąć krawędź kolumny w lewo lub prawo. W ten sposób można np. zwęzić całą tabelę albo dopasować szerokość kolumn odpowiednio do umieszczonych w nich treściach. Kiedy kursor znajduje się w obrębie tabeli, na Wstążce pojawia się (wcześniej niewidoczna) karta Narzędzia tabel. Karta ta zawiera wszystkie polecenia związane z formatowaniem całej tabeli i poszczególnych komórek. Ciekawą opcją jest możliwość wybrania tzw. Stylu tabeli jednym kliknięciem można uzyskać ciekawy układ graficzny całej tabeli. Możliwe jest oczywiście ręczne formatowanie poszczególnych komórek, wierszy czy kolumn. Kluczem do dokonania zmian jest uprzednie zaznaczenie fragmentu tabeli albo ustawienie kursora w wybranej komórce. Zaznaczanie kilku komórek odbywa się przez kliknięcie na pierwszą z komórek i przeciągnięcie myszką do ostatniej. Następnie należy wybrać rodzaj, grubość, kolor linii i zadeklarować (opcja Obramowanie), które krawędzie mają być tak narysowane (górne, dolne, lewe, prawe, wewnętrzne, wszystkie ). Opcja Cieniowanie służy do pokolorowania zaznaczonej komórki, kolumny lub wiersza (przykład na rysunku).

107 106 Z komputerem za pan brat Jeszcze więcej opcji znajduje się w zakładce Układ karty Narzędzia tabel. Dostępne opcje pozwalają na wstawianie i usuwanie wierszy, kolumn, scalanie i dzielenie komórek, ustalanie rozmiaru komórki, deklarowanie, jak ma być wyrównany tekst w komórce i wreszcie sortowanie danych w komórce, a nawet wstawianie prostych formuł matematycznych (tabela sama może policzyć sumę liczb w kolumnie tym zajmiemy się później przy okazji arkusza kalkulacyjnego). Bardzo często tabelę stosuje się do uzyskania efektu kolumnowego ułożenia tekstu na stronie. W tym celu należy wstawić do dokumentu tabelę i wpisać tekst do poszczególnych komórek.

108 Edytor tekstu Word 107 W następnym kroku trzeba zadeklarować Brak krawędzi w menu Obramowanie. W efekcie na wydruku uzyskamy dwie kolumny tekstu. Podczas edycji dokumentu z tak sformatowanymi tabelami przydatne może okazać się włączenie Linii siatki. W obrębie dokumentu pojawią się niebieskie linie oznaczające krawędzie tabeli. Nie będą one drukowane, pomogą jednak w lepszej orientacji w strukturze dokumentu. Wstawianie i formatowanie tabel może odbyć się na wiele sposobów. Liczba dostępnych opcji jest bardzo duża. Tylko od pomysłowości i kreatywności użytkownika zależy, jak będą wyglądały jego dokumenty. Krawędzie mogą być narysowane liniami różnego rodzaju, grubości, koloru. Mogą występować w całej tabeli, tylko w wybranych komórkach, na granicy wierszy lub kolumn albo można je wyłączyć w ogóle. Cieniowanie może dotyczyć pojedynczych komórek, wierszy lub kolumn. W połączeniu z kolorowaniem czcionki daje to ciekawe efekty.

109 108 Z komputerem za pan brat Zanim przejdziemy do kolejnych elementów dokumentu przypominam o zapisywaniu dokumentu na dysku w regularnych odstępach czasu albo po zakończeniu jakiegoś etapu pracy. Wstawianie grafiki Przygotowanie wielu dokumentów wymaga połączenia tekstu i grafiki. To oczywiste w przypadku ulotek, folderów reklamowych. Jednak nawet stosunkowo proste dokumenty mogą nabrać profesjonalnego wyglądu po zastosowaniu w nich elementów graficznych. Najprostszą metodę wstawiania grafiki przez schowek już poznaliśmy. Dowolny obrazek przygotowany w programie graficznym lub znaleziony na stronie internetowej należy skopiować do schowka. W przykładzie obok zdjęcie ze strony internetowej zostało skopiowane do schowka. W edytorze tekstu należy ustawić kursor w miejscu, gdzie ma się pojawić obrazek, i wybrać Wklej (lub Ctrl+V).

110 Edytor tekstu Word 109 Z technicznego punktu widzenia takie kopiowanie to prosta czynność. Jednak pojawia się pytanie, czy takie działanie jest legalne? Należy pamiętać, że fotografia jest utworem w rozumieniu prawa autorskiego. Jeśli zamierzamy wykorzystać cudzy utwór powinniśmy uzyskać na to zgodę autora. Zawsze należy pamiętać o ograniczeniach wynikających ze wspomnianej już wcześniej ustawy o ochronie praw autorskich. Najlepiej, jeśli obrazy potrzebne w dokumencie możemy sami wcześniej przygotować i zapisać na dysku. Mogą to być zdjęcia zrobione aparatem cyfrowym, logotypy narysowane w specjalistycznym programie graficznym, zrzuty ekranowe, czasem obrazki pobrane z Internetu. Wstawianie grafiki odbywa się przez wybranie opcji Obraz w karcie Wstawianie. Pojawia się okienko Eksploratora Windows, które pozwala na przeglądanie zawartości katalogów i podgląd plików. Po odnalezieniu właściwego obrazka potwierdzamy wybór Wstaw. W dokumencie, tam gdzie stał kursor, pojawi się wybrany obrazek. Na Wstążce pojawiła się niedostępna wcześniej karta Narzędzia obrazów Formatowanie. Opcja ta będzie dostępna zawsze, kiedy w tekście zaznaczony jest rysunek. Umożliwia ona formatowanie wstawionego obrazu. Grupa Rozmiar pozwala na precyzyjne ustawienie rozmiaru obrazka w centymetrach (wystarczy zmieniać tylko jeden wymiar, np. szerokość drugi wymiar zmienia się automa-

111 110 Z komputerem za pan brat tycznie tak, żeby zachować proporce obrazu). Taką samą czynność można wykonać, chwytając myszką za jeden z uchwytów znajdujących się na krawędziach obrazka i przeciągając go po obszarze dokumentu. Tą samą metodą można obrócić obrazek służy do tego zielony uchwyt albo opcja Obróć. Użyteczna jest opcja Przytnij pozwala wykroić z większego rysunku tylko potrzebny fragment. Po wybraniu Przytnij uchwyty na brzegach obrazka zmieniły się. Teraz przeciągnięcie myszą powoduje przycięcie obrazka do nowych rozmiarów. Żeby potwierdzić decyzję, wystarczy kliknąć myszką w obrębie dokumentu poza rysunkiem albo ponownie wybrać przycisk Przytnij. Jak widać na przykładzie obrazek domyślnie wstawia się Równo z tekstem można powiedzieć, że zachowuje się jak dużych rozmiarów litera wstawione w obrębie akapitu.

112 Edytor tekstu Word 111 Przycisk Położenie na karcie Narzędzia obrazów pozwala na oblanie obrazka tekstem (Więcej opcji w okienku Układ Zawijanie tekstu Układ Ramka). Na wysokości obrazka pojawiła się kotwica to znak niedrukowalny oznaczający, do którego akapitu przypisany jest obrazek. Tak wstawiony obrazek można przeciągać myszką po obszarze dokumentu i umieszczać według życzenia. Ta metoda nie sprawdza się w przypadku, kiedy na stronie jest kilka obrazków albo tabel. Wtedy lepiej zastosować tabelę bez krawędzi. Większość opcji służących do edycji obrazka jest dostępna w menu podręcznym, które można uruchomić, klikając prawym przyciskiem myszy w obrębie obrazka. Wybranie opcji Formatowanie obrazu umożliwia dokonanie szeregu zmian, np. rozjaśnienia czy zwiększenia kontrastu fotografii.

113 112 Z komputerem za pan brat Te same funkcje (poprawianie wyglądu obrazka, dodanie specjalnych efektów) udostępnia karta Narzędzia obrazów Formatowanie. Na obrazku powyżej pokazano efekt zamiany obrazka kolorowego na wersję w odcieniach szarości, na obrazek czarno-biały, a także zastosowanie Efektu artystycznego Rozmycie. Jeszcze jedna możliwość to Użycie Stylów obrazu. Ta opcja dodaje do wstawionej grafiki efektowne cienie i ramki.

114 Edytor tekstu Word 113 Obrazy Clipart Użytkownicy pakietu Office mają dostęp do galerii gotowych obrazków przygotowanych przez firmę Microsoft. Wybranie opcji Wstawianie Obiekt Clipart powoduje uruchomienie wyszukiwarki clipartów (okienko po prawej stronie ekranu). W wyszukiwarce należy wpisać słowo kluczowe (np. sport), żeby wyświetlić wszystkie obrazki oznaczone taką etykietą (słowem kluczowym). W następnym kroku trzeba przeciągnąć miniaturę obrazka do obszaru dokumentu lub dwukrotnie kliknąć obrazek pojawi się on w miejscu kursora. Jeszcze więcej clipartów można znaleźć, wybierając opcję Znajdź więcej w witrynie Office.com uruchamia się przeglądarka internetowa i jeśli tylko komputer jest podłączony do Internetu, można przeszukiwać zasoby udostępniane na stronach firmy Microsoft. W galerii clipartów oprócz ilustracji i fotografii znajdują się filmy i pliki dźwiękowe. Wyszukiwarka umożliwia filtrowanie obiektów według kategorii (czyli słów kluczowych przypisanych do poszczególnych plików), ale także według typu plików (ilustracja, fotografia, film, dźwięk) i rozmiaru.

115 114 Z komputerem za pan brat Kształty W programie Microsoft Word zasadniczo pracujemy nad tekstem. Autorzy programu przewidzieli jednak sytuację, w której tekst trzeba uzupełnić elementem graficznym. Narzędzie Kształty to zestaw gotowych szablonów klocków, z których można złożyć nawet skomplikowany rysunek, np. schemat logo. Rysowanie w obrębie programów pakietu Office nieco różni się od pracy z Paintem. Tym razem rysunek składa się z obiektów, które leżą jeden nad drugim. Każdy z nich ma obrys narysowany kreską o określonej grubości i kolorze (w szczególnym przypadku brak obramowania) i wypełnienie w wybranym kolorze (w szczególnym przypadku brak obiekt przeźroczysty). Takie obiekty można przesuwać, skalować, modyfikować i nie tracą one jakości, tak jak w przypadku rysunków przygotowanych w programie Paint. Rysunki w Paint cie to mapy bitowe, obrazki rysowane za pomocą narzędzia Kształt to rysunki wektorowe. Na przedstawionym przykładzie do dokumentu wstawiono strzałkę. Widać, że oprócz znanych uchwytów do zmiany rozmiaru i obracania obiektu, pojawiły się żółte uchwyty, które służą do modyfikacji kształtu strzałki. Zastosowanie kształtów może być bardzo różne. Domyślnie Kształty wstawiane są do dokumentu tak, że znajdują się nad tekstem mogą być dowolnie przesuwane i komponowane z już napisanymi fragmentami dokumentów tabelami, innymi rysunkami.

116 Edytor tekstu Word 115 Spróbujmy przygotować prosty logotyp wymyślonej firmy, wykorzystując Kształty. Dalej pokazano elementy składowe i efekt końcowy. Cały rysunek składa się z dwóch strzałek i elipsy z wpisaną centralnie nazwą firmy. Elipsa znajduje się na spodzie rysunku, strzałki są wierzchu. Przestrzenny efekt strzałek i elipsy uzyskano przez wybranie Stylu kształtów w karcie Narzędzia do rysowania Formatowanie. Po narysowaniu obiektów należy je przesunąć tak, żeby na siebie nachodziły. Kolejność obiektu na stronie najłatwiej ustawić, klikając go prawym przyciskiem myszy z menu podręcznego wybieramy następnie Przesuń na wierzch, Przesuń na spód. Wszystkie trzy elementy można połączyć w jeden obiekt. Należy klikać z wciśniętym klawiszem Shift na kolejne elementy, a następnie wybrać z menu podręcznego Grupuj. Od tej pory trzy obiekty składające się na logo będą traktowane jako jeden obiekt. Menu Wstawianie umożliwia także dodanie grafiki SmartArt: jednym kliknięciem można wzbogacić dokument o diagram lub schemat organizacyjny. Taki rysunek wymaga potem uzupełnienia konkretnymi treściami. Opcja Wykres pozwala na rysowanie wykresu odbywa się ono w sposób automatyczny na podstawie danych liczbowych wpisywanych do tabeli. Po wybraniu tej opcji w osobnym okienku pojawi się kreator, który pozwoli użytkownikowi na ustalenie rodzaju, formy, kształtów, kolorów i wszystkich parametrów wykresu.

117 116 Z komputerem za pan brat Opcją rysowania wykresu zajmiemy się przy okazji omawiania arkusza kalkulacyjnego. Do usunięcia obrazka z dokumentu wystarczy go zaznaczyć i nacisnąć Delete. Karta Wstawianie zawiera także ważne opcje, które wpływają na wygląd dokumentu. Opcja Podział strony dotyczy dłuższych dokumentów umożliwia rozpoczęcie następnej strony w miejscu, gdzie stoi kursor. Ta opcja może być przydatna, jeśli zależy nam na tym, żeby kolejne rozdziały naszego opracowania rozpoczynały się na nowej stronie. W przypadku wielostronicowych dokumentów prawdopodobnie niezbędne będzie zaprojektowanie nagłówka i stopki. Nagłówek to obszar u góry kartki (nad górnym marginesem) treści wprowadzone tylko raz do obszaru nagłówka będą powtarzać się na wszystkich stronach dokumentu. Tak samo stopka (na dole strony) projektuje się ją jednokrotnie będzie wyglądać tak samo na wszystkich stronach. Przełączenie się do trybu edycji nagłówka/stopki może odbyć się z karty Wstawianie Nagłówek.

118 Edytor tekstu Word 117 Rozwija się lista wbudowanych nagłówków gotowych szablonów, często z elementami graficznymi. Można też wybrać opcję Edytuj nagłówek, umożliwiając zaprojektowanie go od początku. Kursor ustawia się nad edytowanym tekstem w obszarze Nagłówek. Jesteśmy w trybie edycji nagłówka. Ten sam efekt (przejście kursorem do obszaru nagłówka) można uzyskać przez dwukrotne kliknięcie w obszar kartki ponad tekstem dokumentu. Tekst dokumentu jest teraz wyszarzony jego edytowanie jest zawieszone. Na wstążce pojawiła się karta Narzędzia nagłówków i stopek z poleceniami, które służą do zaprojektowania nagłówka/stopki. Możliwe jest np. wstawienie pola z numerem strony, obrazka oraz zadeklarowanie, w jakiej odległości od brzegu kartki ma się znajdować nagłówek/stopka. Często w dokumencie deklaruje się: Inne na pierwszej stronie. Ta opcja oznacza, że nagłówek i stopka na pierwszej stronie będą inne niż na stronach pozostałych. Zaprojektujemy nagłówek i stopkę w przykładowym dokumencie. W nagłówku wpisujemy tytuł opracowania Wprowadzanie tekstu. Żeby tekst odróżniał się od zwykłego tekstu zastosowano kursywę. Po wyśrodkowaniu tekstu zadeklarowano w akapicie krawędź dolną.

119 118 Z komputerem za pan brat W obszarze stopki została wstawiona tabela: 1 wiersz, 3 kolumny. Do lewej komórki wstawiono obrazek narysowany za pomocą narzędzia Kształty (obrazek powinien być wklejony Równo z tekstem, żeby ułożył się prawidłowo w tabeli). W środkowej komórce wpisujemy dane adresowe firmy (taka informacja zazwyczaj znajduje się na papierze firmowym). W prawej komórce powinien wyświetlić się numer strony. Edytor tekstu pozwala na wstawianie w dokumencie tzw. pól, zawierających różne informacje (np. bieżąca data albo nazwa pliku). Polem często stosowanym w nagłówku lub stopce jest właśnie pole numeru strony obiekt, który na stronie pierwszej wyświetla liczbę 1, na stronie drugiej 2 itd. Tu także jest możliwość wybrania szablonu, który będzie zawierał numerację stron. Wybieramy Zwykły numer w Bieżącym położeniu jak na przedstawionym rysunku. Jeśli edytowana była stopka na pierwszej stronie, w miejscu kursora pojawi się jedynka. Następnie deklarujemy wyłączenie wszystkich krawędzi w tabeli, poza krawędzią górną. Żeby zakończyć pracę z nagłówkiem/stopką, najlepiej kliknąć dwukrotnie w obszar tekstu. Przewijając dokument, można sprawdzić, że na wszystkich stronach pojawiły się identyczne elementy: u góry nagłówek, na dole stopka. Teraz kursor znajduje się w obszarze dokumentu wyszarzone są obszary nagłówka i stopki. Jeśli spojrzymy na pierwszą stronę, to okaże się, że tytuł opracowania jest powtórzony dwa razy: w nagłówku i w tekście (tytuł opracowania). Pozbędziemy się więc nagłówka z pierwszej strony.

120 Edytor tekstu Word 119 Przejdźmy ponownie do trybu edycji nagłówka (dwukrotne kliknięcie myszą w nagłówek). W karcie Narzędzia nagłówków i stopek wybieramy opcję Inne na pierwszej stronie. Powoduje to konieczność odrębnego definiowania tych elementów na pierwszej stronie opracowania. Nagłówek pierwszej strony pozostawiamy pusty, a w obszarze stopki pierwszej strony można skopiować tabelę z pozostałych stopek w dokumencie. Kolejne strony będą wyglądały, jak na przedstawionym rysunku. Zaprezentowane możliwości ilustrują filozofię obsługi programu Microsoft Word. Odtworzenie opisanych czynności pozwoli użytkownikowi na dalsze samodzielne poszukiwanie kolejnych opcji i funkcji. Wszystkie funkcjonalności w aplikacji obsługuje się tak samo. Zawsze jest możliwość cofnięcia niefortunnej czynności. Warto też pamiętać o systemie pomocy wbudowanym do programu.

121 ARKUSZ KALKULACYJNY EXCEL Arkusze kalkulacyjne to programy, które mają nam pomóc w operacjach na danych, szczególnie we wszelkiego rodzaju obliczeniach. Dzięki nim w prosty sposób możemy okiełznać nawet wyjątkowo dużą porcję informacji, przetworzyć je, poddać obliczeniom i np. wygenerować wykres. Excel to jeden z programów pakietu Office. Jest bardzo rozbudowany, a przeciętny użytkownik korzysta z niewielkiej części jego możliwości. Opis zawiera najważniejsze informacje, które pozwolą użytkownikowi poruszanie się po programie i zrozumienie idei jego działania. Elementy okna programu Ms Excel 2010 Na rysunku przedstawiono okno robocze programu Microsoft Excel Wyróżniono na nim: 1. Wstążkę zestaw narzędzi, którymi możemy się posługiwać, 2. Pole nazwy wyświetla adres aktywnej komórki lub jej nazwę (jeśli została nadana), 3. Zbiór arkuszy wszystkie arkusze znajdujące się w aktualnie przeglądanym skoroszycie, 4. Pole formuły zawiera dokładnie to, co zostało wpisane w aktywną komórkę (często to, co jest wyświetlane w komórce, różni się od tego, co zostało wpisane). Najwięcej miejsca w oknie zajmuje tabela. Jest ona podzielona na kolumny (ponumerowane literami) oraz wiersze (ponumerowane liczbami), na których przecięciu znajdują się komórki. Każda komórka to osobne miejsce do przechowywania danych.

122 Arkusz kalkulacyjny 121 Adresowanie i zaznaczanie komórek Każda komórka ma swój adres. Określamy go tak samo, jak numer pola w grze w statki: najpierw podajemy numer kolumny, a następnie numer wiersza, w którym komórka się znajduje. Dlatego komórka wskazana na rysunku ma adres C2. By to sprawdzić wystarczy zaznaczyć komórkę i przeczytać wartość wyświetloną w polu nazwy. Aby zaznaczyć komórkę przenieś kursor myszy (w tym przypadku jest to biały krzyżyk) nad komórkę, celując w jej środek i kliknij lewy przycisk myszy. Każda zaznaczona komórka jest otoczona czarną ramką. Za pomocą jednego ruchu myszy możesz zaznaczyć kilka przylegających do siebie komórek. Takie zaznaczenie będzie miało kształt prostokąta. Aby to zrobić, najpierw wyobraź sobie ten prostokąt. Podjedź myszką nad komórkę w dowolnym rogu prostokąta (np. w lewym górnym). Następnie wciśnij lewy przycisk

123 122 Z komputerem za pan brat myszy i przesuń kursor dowolną drogą nad komórkę znajdującą się po przekątnej prostokąta. Zauważysz, że pewien obszar został otoczony czarną grubą ramką. Możesz już puścić lewy przycisk myszy. Aby lepiej to zrozumieć, wykonaj następujący przykład. Chcemy zaznaczyć komórki, tak jak na rysunku. Zaczynamy zaznaczać od komórki B3. Następnie, trzymając wciśnięty lewy przycisk myszy, przesuwamy kursor nad komórkę D9 i puszczamy przycisk. Pamiętaj, by ustawiać kursor nad środkiem komórki! Zaznaczony obszar nazywamy zakresem komórek B3:D9. Podstawowe formatowanie komórek Aby zmienić rozmiar komórki, musimy zmienić szerokość kolumny i wysokość wiersza, w którym ona leży. Obie czynności robimy w podobny sposób. Aby zmienić szerokość kolumny, ustaw kursor na pionowej linii oddzielającej litery będące numerami kolumn, przyciśnij lewy przycisk myszy i przesuwając mysz w poziomie, ustaw odpowiednią szerokość. Jak już to zrobisz, zwolnij lewy przycisk myszy. Przeanalizujmy to na przykładzie. Jeśli chcemy powiększyć kolumnę B łapiemy myszką za linię oddzielającą literki B i C (zawsze z prawej strony kolumny, którą zmieniamy) i przesuwamy ją w prawo. Aby zmienić wysokość wiersza, ustaw kursor na poziomej linii oddzielającej liczby będące numerami wierszy, przyciśnij lewy przycisk myszy i przesuwając mysz w pionie ustaw odpowiednią wysokość. Jak już to zrobisz, zwolnij lewy

124 Arkusz kalkulacyjny 123 przycisk myszy. Przeanalizujmy to na przykładzie. Jeśli chcemy powiększyć wiersz 4 łapiemy myszką za linię oddzielającą numerki 4 i 5 (zawsze z dołu wiersza, który zmieniamy) i przesuwamy ją w dół. Formatowanie komórek to nie tylko zmiana ich wielkości. Możemy zmienić atrybuty dotyczące czcionki (np. wielkość, kolor, podkreślenie) za pomocą tej grupy opcji, wskazać wyrównanie tekstu w komórce za pomocą tej grupy, lub włączyć opcje wyświetlania liczb za pomocą tej grupy We wszystkich przypadkach wystarczy zaznaczyć komórkę lub zakres i kliknąć w wybraną ikonkę. Tabela, na której pracujemy zawiera linie poziome i pionowe koloru szarego. To są linie pomocnicze, dzięki którym łatwo się zorientować w położeniu komórek. Te linie nie występują na wydruku przy standardowych ustawieniach. Wydruk tabeli z górnego obrazka wyglądałby tak, jak na rysunku obok.

125 124 Z komputerem za pan brat Aby na wydruku umieścić linie należy odpowiednio sformatować obramowania komórek. Zajmijmy się przykładem z poprzednich rysunków. Aby tabela dobrze wyglądała, na wydruku należy: zaznaczyć komórki A1:B10, na wstążce w Narzędziach głównych kliknąć w strzałeczkę po prawej stronie przy ikonce i wybrać opcję Wszystkie krawędzie. Po wykonaniu tych operacji wydruk tabeli będzie wyglądał jak na rysunku obok. Wprowadzanie danych Wprowadzanie danych do komórki jest bardzo prostą operacją, należy jednak pamiętać o kilku podstawowych regułach dotyczących liczb: Jeśli do komórki wpisujemy liczbę, to nie może ona zawierać dodatkowych znaków, np. jeśli chcemy umieścić w komórce kwotę 100 zł, wpisujemy tylko 100. Symbol waluty możemy dodać za pomocą opcji wyświetlania liczb. Separatorem liczb dziesiętnych jest przecinek, a nie kropka. Czyli liczbę 3½ zapiszemy jako 3,5, a nigdy jako 3.5. Jeśli nie zastosujemy się do tych reguł program najpewniej potraktuje naszą liczbę jako tekst i nie będzie wykonywał obliczeń przy jej użyciu. Aby wpisać tekst lub liczbę do komórki należy zaznaczyć komórkę docelową, następnie wprowadzić tekst/liczbę za pomocą klawiatury. Na koniec trzeba jeszcze zatwierdzić operację, naciskając klawisz Enter na klawiaturze. Spróbuj teraz wpisać do swojego arkusza informacje tak, jak to zrobiono na przykładzie. Jeśli pomylisz się przy wprowadzaniu danych wyczyścić zawartość komórki, następnie wpisz wartość jeszcze raz. Aby usunąć zawartość komórki, w której wpis został już zatwierdzony, należy zaznaczyć komórkę i nacisnąć na klawiaturze przycisk Delete (często oznaczany jako del). Jeśli jednak po wprowadzeniu danych nie zostały one zatwierdzone, można je usunąć z pomocą przycisku Backspace.

126 Arkusz kalkulacyjny 125 Utworzona tabela to arkusz kalkulacyjny do zarządzania wydatkami miesięcznymi. Na razie skupmy się na formatowaniu arkusza, a później wstawimy do niego obliczenia. Po pierwsze, należy dookoła tabeli wstawić obramowanie, aby na wydruku tabela była widoczna. W tym celu zaznacz komórki A1:B10 i kliknij w strzałeczkę w dół przy ikonie znajdującej się na wstążce na karcie Narzędzia główne. Z opcji, które zobaczysz, wybierz Wszystkie krawędzie. Teraz sprawdź, jak wygląda wydruk. Kliknij na wstążce kartę Plik i wybierz opcję Drukuj. Po prawej stronie okna pojawi się podgląd wydruku. Po zakończeniu analizy wydruku możesz zamknąć podgląd i wrócić do arkusza, klikając jeszcze raz w Plik. Po drugie, musimy się zająć liczbami. Wszystkie widniejące w naszej tabeli to kwoty wyrażone w złotych. Żeby tak były wyświetlane, musimy zmienić format wyświetlania liczb. Zaznacz komórki B2:B10, czyli te które teraz i w przyszłości będą zawierały kwoty.. Teraz wszyst- Na wstążce na karcie Narzędzia główne kliknij w ikonkę kie liczby są wyświetlane w formacie walutowym. Zanim zajmiemy się obliczeniami zapiszemy dokument na dysku, np. na Pulpicie. W celu za-pisania pliku kliknij na wstążce w kartę Plik i wybierz z menu Zapisz jako Po prawej stronie wybierz Pulpit i wprowadź tekst bilans domowy w polu nazwy. Na koniec kliknij Zapisz. Plik zapisuje się na dysku z rozszerzeniem xlsx.

127 126 Z komputerem za pan brat Tworzenie formuł liczących Zawsze, gdy chcemy w danej komórce wykonać jakieś obliczenia i wyświetlić wynik tych wyliczeń, musimy ułożyć formułę liczącą. Każda formuła rozpoczyna się od znaku =. Jeśli nie użyjemy znaku równości, to program zamiast policzyć, wyświetli w komórce to, co wpisaliśmy. Otwórz nowy arkusz kalkulacyjny i wpisz w komórkę A1 tekst =3+5. Nie używaj spacji w żadnej formule! Po zatwierdzeniu wpisu za pomocą przycisku Enter zauważysz, że w komórce pojawiła się wartość 8. Kliknij jeszcze raz w komórkę. Teraz pasek formuły będzie wyglądał tak: W tej formule użyliśmy jednego z operatorów arytmetycznych. Wszystkie operatory, których możesz użyć, to: + dodawanie, - odejmowanie, * mnożenie ten znak uzyskasz między innymi za pomocą kombinacji klawiszy Shift + 8, / dzielenie, ^ potęgowanie ten znak uzyskasz między innymi za pomocą kombinacji klawiszy Shift + 6. Dwa do potęgi piątej zapisujemy jako 2^5. W komórkę A2 wpisz tekst =2+2*2. Według podstawowej zasady matematyki kolejność wykonywania działań jest taka: najpierw mnożymy, a dopiero później dodajemy. Arkusz kalkulacyjny zna tę zasadę, więc wynikiem działania jest 6. Edytowanie formuły liczącej Edytujemy teraz wcześniej napisaną formułę. Aby to zrobić, upewnij się, że zaznaczona jest komórka A2. Jeśli nie, kliknij w nią. Na pasku formuły powinno wyświetlać się =2+2*2. Kliknij w pasek formuły i za pomocą strzałek na klawiaturze przenieś kursor tekstowy (migająca pionowa kreseczka) tuż za znak =. Wstaw symbol otwarcia nawiasu (kombinacja klawiszy Shift + 9). Ustaw kursor tekstowy tuż przed znakiem *. Wstaw symbol zamknięcia nawiasu (kombinacja klawiszy Shift + 0). Zatwierdź wpis klawiszem Enter. W komórce A2 widnieje teraz wartość 8.

128 Arkusz kalkulacyjny 127 Adresy komórek w formułach liczących Największą zaletą arkusza kalkulacyjnego jest to, że do wykonywania obliczeń możemy wykorzystywać wartości z różnych komórek, zarówno te wpisane bezpośrednio przez użytkownika, jak i otrzymane w wyniku innych obliczeń. Wpiszmy kilka formuł, które wykorzystają tę zaletę. Wpisz w komórki A3:A8 formuły: Komórka Formuła A3 =A1 A4 =A1*3 A5 =A1+A2 A6 =A3+A4+A5 A7 =A1*4-A5 A8 =(A6- A3)*A1/A7 Zwróć uwagę na to, że wszystkie komórki korzystają z wartości w komórce A1, czy to bezpośrednio, czy pośrednio pobierając wartości z komórek zależnych od A1. Dlatego, jeśli zmienimy wartość komórki A1, wyniki we wszystkich pozostałych komórkach też się zmienią. Zaznacz komórkę A1 i wpisz z klawiatury liczbę 13. Po zatwierdzeniu wpisu wszystkie komórki z zakresu A3:A8 zmienią swoje wartości. Dzieje się tak, ponieważ program przelicza wszystkie formuły na nowo, jeśli wprowadzimy jakąś zmianę w arkuszu. Otwórz plik bilans domowy.xlsx, który wcześniej zapisaliśmy na pulpicie. Jeśli nie masz lub nie możesz znaleźć tego skoroszytu, stwórz nowy na podstawie takiego rysunku:

129 128 Z komputerem za pan brat Komórka B10 powinna zawierać obliczenia bilansu. Należy w niej zsumować wszystkie przychody i odjąć od nich wydatki, zatem formuła powinna wyglądać tak: =B2+B3-(B5+B6+B7+B8+B9). Kopiowanie formuły Arkusz kalkulacyjny wspaniale nadaje się do przetwarzania dużej ilości informacji. Jeśli dysponujemy tysiącami serii danych i dla każdej z nich musimy wykonać te same obliczenia, z pomocą przyjdzie nam właśnie arkusz kalkulacyjny. Po wprowadzeniu danych dotyczących cen netto i stawki podatku VAT na poszczególne towary, obliczymy ich cenę brutto. Stwórz tabelę jak na kolejnym rysunku. Wartość procentową można podać jako 23% lub wpisać 0,23 i sformatować komórkę jako zapis procentowy za pomocą ikony głównych. w Narzędziach W komórkę D2 wpisz formułę wyliczającą cenę brutto dla towaru. Prawidłowa formuła powinna mieć postać: =B2+B2*C2. Teraz należy przekopiować formułę do pozostałych komórek. Aby skopiować formułę należy zaznaczyć komórkę, w której formuła się znajduje, następnie złapać za czarny kwadracik w prawym dolnym rogu zaznaczenia i przesunąć mysz do ostatniej komórki w którą chcemy wkleić formułę.

130 Arkusz kalkulacyjny 129 W naszym przykładzie kopiowanie wykonamy w następujący sposób: zaznacz komórkę D2, lewym przyciskiem myszy złap za czarny kwadracik, przesuń mysz w dół, aż osiągniesz komórkę D8 i zwolnij lewy przycisk myszy. Przejrzyj teraz formuły w komórkach, które wypełniły się danymi. Zwróć uwagę na adresy komórek, które się zmieniły. Zasada jest następująca: Kierunek kopiowania formuły w arkuszu w prawo w lewo w górę w dół Zmiana adresów komórek w formule zwiększanie numerów kolumn zmniejszanie numerów kolumn zwiększanie numerów wierszy zmniejszanie numerów wierszy Ponieważ kopiowaliśmy formuły tylko w dół, zmieniły się jedynie numery wierszy w adresach komórek. Dokładnie rzecz biorąc, każda kolejna formuła miała adresy z o jeden większym numerem wiersza od poprzedniej formuły. W naszym ćwiczeniu znajduje się jedynie siedem towarów. Wyobraźmy sobie, że tabela zawierałaby 2500 pozycji. Wykonanie tych obliczeń dla tak dużej tabeli zajęłoby maksymalnie parę sekund więcej. Autosumowanie Jedną z częściej wykonywanych operacji jest sumowanie wartości przylegających do siebie komórek. Aby nie tracić czasu na wpisywanie formuł typu =A1+A2+A3+A4+A5 w Microsoft Excel wbudowano funkcję SUMA, która dodaje wszystkie wartości w zadanym zakresie. Aby jeszcze ułatwić nam pracę, program umieszczony w Narzędziach głów- wyposażono w przycisk Autosumowanie nych, który wstawia wspomnianą funkcję.

131 130 Z komputerem za pan brat Operację Autosumowania wykonujemy w następujący sposób: zaznacz wszystkie komórki, które mają być zsumowane oraz jeszcze jedną pustą, kliknij w opcję Autosumowania na wstążce. Przećwiczmy to na przykładzie. Utwórz nowy arkusz, według wzoru na rysunku. 5 Zaznacz komórki B2:B16. Jedna z komórek jest pusta. Kliknij w Autosumowanie. Pusta komórka wypełniła się sumą. Kliknij w B16 i sprawdź, czy formuła wygląda następująco =SUMA(B4:B15). Tworzenie wykresów Microsoft Excel potrafi generować wykresy na podstawie danych zgromadzonych w arkuszu. Utworzenie wykresu zajmuje kilka sekund i wygląda on naprawdę profesjonalnie. Za każdym razem, gdy zmienią się dane źródłowe wykresu, on sam dostosowuje się do nowych wartości. Nie potrzeba tworzyć go od początku. Aby utworzyć wykres należy: zaznaczyć dane do wykresu, na wstążce z karty Wstawianie wybrać odpowiedni typ wykresu. Utwórzmy wykres na podstawie poprzedniego arkusza (Wybory prezydenckie w 2000 r.). W tym celu zaznacz komórki A3:B16, na wstążce przejdź do karty Wstawianie i z dostępnych opcji wybierz wykres kołowy. Pojawi się kilka rodza- 5 Na podstawie:

132 Arkusz kalkulacyjny 131 jów wykresów kołowych, kliknij w dowolny. Na arkuszu pojawi się wykres przedstawiający rozkład głosów na poszczególnych kandydatów. Kliknij prawym przyciskiem myszy w koło i z menu kontekstowego wybierz Dodaj etykiety danych. Na wykresie ukażą się wartości liczbowe. Kliknij jeszcze raz prawym przyciskiem myszy w koło i wybierz Formatuj etykiety danych. W Opcjach etykiet odznacz kratkę przy Wartość i zaznacz tę przy Wartość procentowa. Kliknij Zamknij. Program sumował wszystkie głosy i potraktował je jako 100%. Dla każdego kandydata obliczył, jaki procent w ogóle stanowiły głosy na niego oddane i tę wartość umieścił na wykresie. Wykres powinien wyglądać tak: Korzystanie z funkcji wbudowanych Program Microsoft Excel ma sporą bibliotekę funkcji, których możemy używać w formułach. Znajdują się tu funkcje z takich dziedzin, jak matematyka, finanse, statystyka, inżynieria czy logika. Niektóre funkcje, jak np. SUMA wymagają jedynie podania zbioru wartości (mogą być adresy komórek), na których zostanie wykonana pewna operacja. W innych wartości, które wskazujemy w funkcji, mają odpowiednie zadania, np. określenie liczby miejsc po przecinku, do zaokrąglenia liczby. Wszystkie wartości, jakie przekazujemy do funkcji (wpisujemy w nawiasy po nazwie funkcji), nazywamy argumentami funkcji. Wstawianie funkcji wykonujemy następująco: zaznacz komórkę, w której ma się pojawić wynik działania funkcji, obok paska formuły kliknij w przycisk, wybierz funkcję, wpisz parametry funkcji.

133 132 Z komputerem za pan brat Przygotuj nowy arkusz według wzoru rysunku. Wstawmy funkcję, która obliczy sumę liczb w komórkach A1:C4. Zaznacz komórkę E2 i kliknij w przycisk znajdujący się po lewej stronie paska formuły. Z listy rozwijanej oznaczonej na rysunku wybierz kategorię Matematyczne. Na liście znajdź funkcję SUMA i kliknij OK. W polu Liczba1 wpisany został zakres A2:D2. Nie są to komórki, które chcemy zsumować. Wykasuj tę wartość i wpisz A1:C4. Kliknij OK, by zakończyć wstawianie funkcji. W podobny sposób oblicz średnią, największą i najmniejszą liczbę.

134 Arkusz kalkulacyjny 133 Wszystkie trzy funkcje należą do kategorii Statystyczne. Ich nazwy znajdziesz dalej w rozwiązaniu. Poprawnie wykonane zadanie powinno przynieść efekt w postaci następujących formuł: Komórka E2 F2 G2 H2 Formuła =SUMA(A1:C4) =ŚREDNIA(A1:C4) =MAX(A1:C4) =MIN(A1:C4)

135 INTERNET Podłączenie do Internetu Internet to pojęcie bardzo rozległe. Najbardziej ogólnie rzecz ujmując, to sieć połączonych ze sobą komputerów, które mogą się komunikować i wymieniać informacje. Obecnie w sieci Internet funkcjonują miliony komputerów na całym świecie. Praktycznie każdy współczesny komputer jest przystosowany do przyłączenia go do sieci. Przeciętny użytkownik nie musi interesować się, jak od strony technicznej wygląda połączenie (sieć bezprzewodowa, kabel telefoniczny czy światłowód). Jednak powinien wiedzieć, kto jest jego dostawcą Internetu i jakie są parametry połączenia. Dostawcą Internetu może być nasz operator telefoniczny. Tym samym kablem, który służy do prowadzenia zwykłych rozmów telefonicznych, realizowane jest połączenie, które służy do wymiany danych cyfrowych. Kiedyś do gniazda telefonicznego podłączało się modem wbudowany do komputera. Przepustowość takiego połączenia nie była zbyt duża (np. 100 kb/s). Obecnie standardem są urządzania ADSL. Popularna w Polsce Neostrada to właśnie modem i router ADSL. Takie urządzenie zainstalowane w domu pozwala na podłączenie kablem sieciowym nawet kilku komputerów, a kolejne mogą być podłączone siecią bezprzewodową (oczywiście równocześnie można korzystać z Internetu i telefonu). W dużych osiedlach mieszkaniowych operatorzy telewizji kablowej budują sieć komputerową w mieszkaniu abonenta znajduje się gniazdko podłączone do Internetu. Operatorzy telefonii komórkowej oferują Internet mobilny. W tym przypadku z Internetu można korzystać wszędzie tam, gdzie jest zasięg danej sieci GSM. Instalacja Internetu mobilnego jest bardzo prosta. Do gniazda USB należy włożyć modem (z wyglądu podobny do pendrive a). Samoczynnie instalują się potrzebne sterowniki i oprogramowanie i po chwili komputer jest przyłączony do Internetu.

136 Internet 135 Za podłączenie do Internetu płaci się operatorowi abonament. Wysokość opłaty zależy od przepustowości łącza. Najniższe obecnie oferowane prędkości łącza to 2 4 MB/s. W zupełności wystarcza to do przeciętnej aktywności w Internecie (przeglądanie stron internetowych, sprawdzanie poczty). Większa przepustowość, np MB/s będzie potrzebna, jeśli planujemy korzystać np. z internetowej telewizji. Operatorzy telekomunikacyjni z jednego regionu łączą swoje systemy w sieć o zasięgu regionalnym (MAN Metropolitan Area Network). MAN-y są połączone w sieć krajową, a ta z kolei przyłączana jest do sieci globalnej, ogólnoświatowej. Oczywiście im wyżej w tej hierarchii, tym wydajność połączeń jest większa, a połączenia są dublowane po to, żeby zwiększyć niezawodność. Internet to miliony komputerów połączonych ze sobą za pomocą mediów transmisyjnych, takich jak kable miedziane i światłowody (także fale radiowe w przypadku sieci bezprzewodowej). Przełączniki, routery, modemy, karty sieciowe to osprzęt, który pozwala na fizyczne połączenie wszystkich elementów. I wreszcie komputery: komputer zwykłego użytkownika przyłączony do Internetu jest nazywany hostem. Serwery to komputery o większej mocy obliczeniowej ze specjalistycznym oprogramowaniem są włączone na stałe, 24 godziny na dobę. Zainstalowane na nich oprogramowanie realizuje w sieci usługi (strony WWW, poczta elektroniczna, udostępnianie plików), do których mają dostęp hosty. Komunikacja między komputerami w Internecie odbywa się dzięki temu, że przyjęto jeden standard protokołu komunikacyjnego tzw. IP (Internet Protocol). Dla zwykłego użytkownika korzystanie z protokołu IP oznacza, że jego komputer po podłączeniu do Internetu ma unikalny w skali globalnej numer IP. Numer IP ma postać i w sposób jednoznaczny identyfikuje host w sieci (tak jak numer telefonu). Jeśli komputer jest podłączany do sieci w kilku miejscach (w domu, w pracy, w hotelu), za każdym razem otrzymuje inny numer IP z puli numerów, które posiada do swojej dyspozycji operator dostawca Internetu. Każde działanie w Internecie (otworzenie strony WWW, pobranie pliku itd.) jest rejestrowane przez serwery. Fakt pobrania pliku przez komputer o danym numerze IP pozwala ustalić, kto dokonał tej czynności, nawet jeśli serwer i host znajdują się fizycznie na innych kontynentach. 6 Tak naprawdę sprawa jest trochę bardziej skomplikowana. Tylko serwery i routery w sieci internetowej mają niepowtarzalne (tzw. publiczne) adresy IP. Natomiast hosty (zwykli użytkownicy) dostają od swojego dostawcy Internetu tzw. prywatne numery IP (które w różnych sieciach lokalnych mogą się powtarzać). Tak czy inaczej każdy komputer podłączony do Internetu jest jednoznacznie identyfikowany po numerze IP.

137 136 Z komputerem za pan brat Podłączenie komputera do sieci Podłączenie komputera z Windows 7 do Internetu w najprostszym przypadku może sprowadzać się do włożenia kabla sieciowego do gniazd w komputerze i routerze (np. Neostrady). Prawidłowo działające podłączenie do Internetu pokazuje rysunek dostępny w okienku Centrum sieci i udostępniania (Start Panel sterowania Centrum sieci i udostępniania). Na obrazku przedstawiono stan podłączenia naszego komputera do Internetu. W tym przypadku podłączenie jest zrealizowane w dwóch krokach: Pierwszy krok to połączenie między komputerem a routerem (na rysunku to Neostrada urządzenie o nazwie ZTE_0DB4). To połączenie jest zrealizowane przez sieć bezprzewodową. Drugi krok to połączenie między routerem a zewnętrzną siecią Internet (w tym przypadku realizowane przez TPSA). Oba połączenia są sprawne jest możliwe korzystanie z Internetu. Może zdarzyć się taka sytuacja: Brak połączenia z między komputerem a routerem w tym przypadku trzeba zacząć od sprawdzenie kabla sieciowego. Być może została wyłączona karta sieci bezprzewodowej.

138 Internet 137 W tym przypadku połączenie z routerem działa poprawnie. Brak natomiast łączności między z routerem a dostawcą Internetu. Wystarczające może być w tym przypadku zresetowanie czyli chwilowe wyłączenie zasilania routera. Być może jakiś błąd jest po stronie operatora. Niestety, trudno przewidzieć wszystkie możliwe sytuacje i określić, co może być przyczyną braku dostępu do sieci. Windows proponuje w takim przypadku pomoc w wykonaniu poprawnych ustawień, ale nie zawsze te czynności są jasne dla początkującego użytkownika.

139 138 Z komputerem za pan brat Jeszcze uwaga na temat sieci bezprzewodowej. Jeśli twój komputer jest wyposażony w kartę sieci bezprzewodowej, to po wybraniu opcji Połącz z siecią zapali się okienko pokazujące sieci bezprzewodowe działające w najbliższej okolicy (np. sieć instytucji, która mieści się w sąsiednim budynku). Obrazek wskazuje siłę sygnału im więcej zielonych słupków, tym większa szansa na dobrej jakości połączenie. Z tej listy należy wybrać sieć, do której chcemy się przyłączyć. Zapali się wtedy okienko, do którego należy wpisać klucz dostępu (to zrozumiałe nikt nie chce, żeby z jego routera korzystali sąsiedzi). Następuje uwierzytelnienie i po chwili, komputer powinien być podłączony do sieci. Klucz zabezpieczeń do sieci ustala się podczas instalacji domowej Neostrady. Jeśli podróżujesz z notebookiem i trafiłeś do hotelu, który oferuje swoim klientom sieć WiFi, to taką informację prawdopodobnie uzyskasz w recepcji. Uwaga: podłączanie się do sieci niezabezpieczonej (bez klucza) wiąże się z niebezpieczeństwem. Takich połączeń należy unikać (przy próbie połączenia z taką siecią pojawi się stosowny komunikat). Niektóre sieci są zabezpieczone w ten sposób, że do rutera zapisuje się tylko uprawnione komputery. Każda karta sieciowa ma swój unikalny identyfikator tzw. adres fizyczny (MAC Address). Tak więc, jeśli w routerze zapisać adresy fizyczne uprawnionych komputerów, to tylko one będą mogły uzyskać dostęp do sieci. Może się zdarzyć, że operator sieci osiedlowej, podłączając nasz komputer do sieci, poprosi o MAC Address naszego komputera.

140 Internet 139 Ten parametr można odnaleźć, uruchamiając tzw. okno konsoli. Po kliknięciu Start należy wpisać do pola wyszukiwania cmd i nacisnąć Enter. Po uruchomieniu okienka konsoli należy wpisać polecenie: ipconfig /all i nacisnąć Enter. W konsoli wyświetlą się informacje dotyczące połączeń sieciowych. Na liście trzeba odnaleźć nazwę właściwej karty sieciowej (Karta Ethernet Połączenie lokalne lub Karta bezprzewodowej sieci LAN) i jej adres fizyczny. Do sieci bezprzewodowej mogą być podłączone komputery, ale także tablety i telefony z wbudowaną kartą WiFi. W tym przypadku zasady bezpieczeństwa są takie same (klucz dostępu, MAC Address). Strony internetowe Komputer podłączony do Internetu umożliwia korzystanie z usług internetowych (strony WWW, ftp, poczta elektroniczna). Dla przeciętnego użytkownika synonimem Internetu są strony WWW, bo właściwie wszystkie usługi są dostępne właśnie przez te strony. WWW to skrót od angielskiego World Wide Web. Oznacza to ogólnoświatową sieć połączonych ze sobą serwisów informacyjnych. Serwisy te są przygotowane w taki sposób, żeby były dostępne dla wszystkich bez względu na sprzęt (komputer stacjonarny, laptop, tablet, telefon), system operacyjny (Windows, Linux), sposób podłączenia do Internetu (podłączenie kablem, sieć bezprzewodowa). WWW to zestawy stron internetowych umieszczane przez różne instytucje (i osoby prywatne) na milionach serwerów w Internecie. Są połączone ze sobą, umożliwiając łatwe przełączanie się miedzy nimi i wyszukiwanie informacji. Strony

141 140 Z komputerem za pan brat internetowe napisane są w tzw. języku HTML. To specjalny kod, który pozwala na wyświetlanie treści dokumentów internetowych w każdym komputerze. Żeby korzystać z Internetu trzeba uruchomić przeglądarkę WWW, czyli program do przeglądania stron internetowych. Razem z systemem Windows domyślnie jest instalowany Internet Explorer. Niektórzy wolą przeglądarkę Mozilla Firefox (w systemach Linux Internet Explorera w ogóle nie da się zainstalować i tu Firefox będzie pewnie domyślną przeglądarką). Można zainstalować także inne przeglądarki, np. Safari (popularna w komputerach MAC i telefonach komórkowych) albo Chrome (produkt firmy Google). W komputerze może być zainstalowanych kilka przeglądarek (są to programy darmowe), a użytkownik wybiera tę, która najbardziej mu odpowiada. Przeglądarki internetowe bardzo często są uaktualnianie. Praktycznie co kilka miesięcy udostępniane są nowe wersje programów. To zrozumiałe, bo przeglądanie Internetu wiąże się z różnymi zagrożeniami więc producenci poprawiają swoje produkty. Ponadto oferowane są ułatwienia i nowe możliwości wynikające z rozwoju Internetu. Przeglądarki upodabniają się do siebie i właściwie użytkownik korzystający z IE bez kłopotu poradzi sobie po uruchomieniu Firefoxa. Oczywiście w konkretnym komputerze może być zainstalowana inna wersja przeglądarki, użytkownik może włączyć/wyłączyć dodatkowe paski narzędzi. Uruchomienie przeglądarki internetowej odbywa się tak samo, jak każdego innego programu. Nasz opis dotyczy przeglądarki Internet Explorer w wersji 9.0. Po uruchomieniu programu otwiera się okienko, które służy do przeglądania stron internetowych. Oczywiście najlepiej, żeby jak najwięcej miejsca na stronie przeznaczone było na treść strony, dlatego w nowej wersji przeglądarki menu i przyciski narzędzi zostały poukrywane.

142 Internet 141 W przypadku braku połączenia z siecią przeglądarka wyświetli stosowny komunikat: w takim przypadku należy wrócić do Centrum sieci i udostępniania i sprawdzić stan połączenia. Jeśli komputer jest podłączony do Internetu, nastąpi połączenie z pierwszą stroną internetową. Jest to tzw. strona startowa przeglądarki użytkownik sam może zdecydować, od której strony będzie rozpoczynał przeglądanie Internetu. W tym przypadku stroną startową jest strona wyszukiwarki Google (często korzystanie z Internetu sprowadza się do szukania różnych informacji w Internecie więcej na ten temat trochę później). Przeglądanie Internetu w najprostszym przypadku polega na wpisaniu tzw. adresu internetowego strony WWW, z której treścią chcemy się zapoznać w polu adresu w przeglądarce, i naciśnięciu klawisza Enter. Adresy stron internetowych składają się z kilku członów oddzielonych kropkami. Przykładowy adres brzmi:

143 142 Z komputerem za pan brat Pierwszy człon nazwy prefiks oznacza protokół HTTP (ang. Hypertext Transfer Protocol), który odpowiada za publikowanie stron WWW w Internecie. Ponieważ jest on domyślny, w przypadku stron WWW można go pominąć, wpisując adres strony do przeglądarki. Czasem w tym miejscu w adresie strony znajduje się prefiks https://, co oznacza, że próbujemy połączyć się ze stroną, która obsługuje szyfrowaną wersję protokołu http. 7 Czasem adres zaczyna się od ftp://, co oznacza połączenie z protokołem FTP (ang. File Transfer Protocol) chodzi o możliwość pobierania plików z serwerów ftp. Kolejny człon zazwyczaj jest nazwą firmy lub jej skrótem (np. onet, polskieradio, microsoft). Po kropce występuje oznaczenie domeny tematycznej, np. com (strona firmy komercyjnej), gov (organizacji rządowej), edu (edukacyjnej). I wreszcie oznaczenie tzw. domeny krajowej, np. pl (Polska), it (Włochy) itd. Niektóre adresy nie mają oznaczenia tematycznego lub krajowego. Jak wcześniej wspomniano, miliony instytucji na całym świecie (także osoby prywatne) tworzą własne serwisy informacyjne i umieszczają je w internetowych serwerach WWW. Jak to się dzieje, że użytkownik Internetu może przeczytać informacje z serwera, który jest umieszczony gdzieś w sieci, być może nawet za oceanem? Każdy serwer (tak, jak wszystkie komputery w sieci) ma przypisany adres IP i dzięki temu można się do niego podłączyć i przeglądać zmieszczone na nim informacje. Po wpisaniu adresu do przeglądarki, nasz komputer najpierw łączy się z tzw. serwerem DNS (ang. Domain Name Server) tutaj przechowywane są adresy różnych serwisów internetowych i ich numery IP. Po ustaleniu numeru IP następuje właściwe połączenie z serwerem WWW i pobranie strony, która wyświetli się w przeglądarce. W przypadku błędnie wpisanego adresu okienko przeglądarki wyświetli komunikat o niemożności odnalezienia serwera albo zaproponuje poszukiwanie informacji z adresami podobnymi do wpisanego. Na ilustracji okienko Mozilla Firefox ze stosownym komunikatem. 7 Podczas połączeń na strony banku, strony sklepów internetowych koniecznie należy sprawdzić, czy odbywa się ono z protokołem https. Tylko takie połączenia (z szyfrowaniem danych) dają możliwość zabezpieczenia naszych danych.

144 Internet 143 Zacznijmy od elementów okienka przeglądarki internetowej. Przycisk Wstecz powoduje powrót do strony ostatnio przeglądanej, a Dalej działanie odwrotne do poprzedniego. Często podczas przeglądania stron internetowych potrzeba wracać do stron odwiedzanych ostatnio. Przyciski Wstecz i Dalej umożliwiają łatwe przełączanie stron ostatnio używanych. Pole adresu służy do wpisania adresu internetowego serwisu, z którym chcemy się połączyć. W tym miejscu wyświetla się adres strony, którą właśnie przeglądamy. Przycisk Wyszukaj pozwala na łatwe przełączenie się do wyszukiwarki internetowej (w przypadku IE jest to strona bing.com). Przycisk Autouzupełnianie rozwija listę ostatnio używanych stron internetowych, co ułatwia odnalezienie w Internecie miejsc, z których często korzystamy. Odśwież powoduje ponowne wczytanie strony internetowej. Zatrzymaj wstrzymuje otwieranie strony internetowej. Otwieranie strony WWW wiąże się czasem z pobieraniem kilku, kilkunastu plików. Przy łączu o niskiej wydajności może to trwać dość długo użytkownik może zrezygnować z otwarcia strony, która zbyt długo się otwiera. Przycisk Strona główna powoduje powrót do strony ustawionej jako startowa w przeglądarce bez konieczności wpisywania adresu.

145 144 Z komputerem za pan brat Przycisk Ulubione pozwala na otworzenie i zarządzanie stron, z których użytkownik często korzysta. Czasem, przeglądając Internet, oceniamy, że dana strona zawiera przydatne informacje i będziemy w to miejsce wracać. Można zapisać sobie adres tej strony na kartce, ale lepiej dodać ją do Ulubionych strona pozostanie dostępna właśnie na liście Ulubionych, a jej otworzenie będzie się odbywać bez konieczności wpisywania adresu. Przycisk Narzędzia otwiera menu z listą opcji dostępnych dotyczących obsługi oglądanej strony. Jest możliwość wydrukowania lub zapisania strony w pliku html. Jest wreszcie możliwość przeszukania treści strony w celu znalezienia określonej frazy. Warto zwrócić uwagę na Opcje internetowe. Wybranie tego polecenia uruchamia okienko, które służy m.in. do ustawienia poziomu zabezpieczeń systemu podczas przeglądania Internetu. To bardzo istotne ustawienia nie należy ich zmieniać pochopnie, bez rozumienia, jakie to powoduje konsekwencje.

146 Internet 145 Pokazane w przykładzie okienko Internet Explorera było minimalistyczne dodatkowe paski zostały ukryte tak, żeby obszar przeznaczony na treść strony był jak największy. W innym przypadku okienko IE może wyglądać tak: W podanym przykładzie włączony jest pasek menu, pasek Ulubione oraz pasek Narzędzi. Strony internetowe w najprostszym przypadku zawierają tekst, czasem także grafikę, a czasem jeszcze dodatkowo inne elementy multimedialne (wideo, dźwięki, animacje flash). Jednak najistotniejszą cechą stron internetowych jest to, że zawierają one odnośniki (hiperłącza), które pozwalają na łatwe przełączanie się do innych stron i podstron serwisu. Pokazana na przykładzie strona Onet to tzw. portal internetowy. Strona taka jest rodzajem serwisu informacyjnego zawiera mnóstwo aktualnych informacji na różne tematy (polityka, gospodarka, sport, pogoda, kursy walut, ciekawostki). Na stronie głównej portalu internetowego znajdują się właściwie same odnośniki do artykułów na różne tematy. Jeśli zainteresuje nas któryś z tytułów, wystarczy go kliknąć, a nastąpi przekierowanie na podstronę, na której wyswietli się artykuł. Nad zawartością portalu pracuje zespół programistów, grafików, autorów, redaktorów. Tylko ciekawe i aktualne informacje przyciągają internautów. To ważne, bo na stronie znajdują się także reklamy mające postać efektownych obrazków lub animacji flash. Właśnie z reklam utrzymuje się portal internetowy (koszt serwera, praca programistów i redaktorów serwisu). Odnośniki reklam zazwyczaj prowadzą do innych serwisów internetowych. Inne polskie portale to Wirtualna Polska (www.wp.pl), Interia (www.interia.pl), Gazeta.pl (www.gazeta.pl). Obecnie praktycznie każda firma ma własną stronę WWW. Czasem chodzi o dotarcie do potencjalnych klientów z ofertą świadczonych usług i oferowanych towarów. Czasem strona jest miejscem świadczenia usług. Zazwyczaj wszystkie strony serwisu internetowego są dostępne dla wszystkich użytkowników Internetu. Czasem wymagane jest, żeby użytkownicy założyli swoje osobiste konto i dopiero po podaniu nazwy użytkownika i hasła mogą korzystać z serwisu. Bywają serwisy, z których można skorzystać bez żadnych ograniczeń. Zdarza się, że dostęp do niektórych stron jest płatny (np. wysyłając sms na podany numer, otrzymuje się kod dostępu do jakiejś strony). W taki sposób można mieć dostęp do muzyki, filmów, książek i czasopism elektronicznych, które udostępniane są przez strony WWW.

147 146 Z komputerem za pan brat Nie jest celowe podawanie tutaj adresów konkretnych stron WWW, więc tylko dwa przykłady: Portal Allegro (www.allegro.pl) to przykład strony niezwykle rozbudowanej, a jednak pozwalającej na precyzyjne wyszukanie informacji. 8 Portal jest internetowym targowiskiem. Zalogowani użytkownicy z całego świata mogą wystawić tu swoje produkty na sprzedaż. Przejrzyj listę kategorii, podkategorii, wypróbuj jak działa wyszukiwanie przedmiotów. Osoby, które chcą kupić jakiś przedmiot, mogą łatwo odszukać potrzebną ofertę i dokonać zakupu (ewentualnie wziąć udział w licytacji) po wcześniejszym zalogowaniu się. Innym przykładem usług internetowych może być strona przykładowego banku. Użytkownik po zalogowaniu się (czyli podaniu nazwy użytkownika i hasła) może zarządzać swoim kontem (sprawdzać jego stan wykonywać przelewy itp.). Ten przykład jest ważny z innego powodu: połączenia ze stronami, które wymagają podania danych osobowych tak wrażliwych, jak hasło dostępu do konta bankowego czy numer karty kredytowej, powinny być szyfrowane (protokół https). Takie sytuacje zdarzają się właśnie na stronach banków, sklepów internetowych, placówek medycznych czy edukacyjnych. Każdy użytkownik po jakimś czasie korzystania z Internetu zgromadzi w Ulubionych zestaw stron, które są mu potrzebne w pracy (portal z wiadomościami, 8 Według portalu zawierającego statystyki Internetu przywołane w przykładach strony onet.pl i allegro.pl należą do stron najczęściej odwiedzanych przez polskich internautów.

148 Internet 147 internetowa księgarnia, bank, rezerwacja hoteli i biletów lotniczych, strony domowe zespołów muzycznych czy klubów sportowych itp.). Do Ulubionych stron warto dodać Wikipedię. To projekt internetowej encyklopedii tworzonej przez samych internautów (jeśli jesteś specjalistą w jakiejś dziedzinie, możesz dodać/edytować hasła w tej encyklopedii). Rzetelność i wiarygodność informacji w Wikipedii czasem pozostawia sporo do życzenia, ale niewątpliwie może być użyteczna, zwłaszcza że zawiera odnośniki do innych źródeł. Wyszukiwanie informacji w Internecie Bardzo często problem użytkownika polega na tym, że nie wie on, gdzie znaleźć jakąś informację. Dawniej użytkownicy portali internetowych korzystali z katalogów stron internetowych zawierających pogrupowane w kategorie adresy stron WWW. Obecnie powszechne jest korzystanie z wyszukiwarek internetowych. Są one wbudowane do portali internetowych. Standardem wśród wyszukiwarek internetowych jest wyszukiwarka firmy Google.

149 148 Z komputerem za pan brat Amerykańska firma Google powstała w 1999 roku i jest przykładem ogromnego sukcesu komercyjnego. 9 Twórcy firmy postawili sobie za cel skatalogowanie światowych zasobów Internetu i umożliwienie łatwego dostępu do nich. Google przez swoją stronę oferuje oprócz wyszukiwarki także inne usługi: AdWords i AdSense (serwisy reklamowe), pocztę elektroniczną Gmail, Google Maps, Picassa (serwis do udostępniania zdjęć w Internecie). Google wykupił popularny serwis wymiany plików wideo YouTube, jest producentem przeglądarki Chrome, udostępnia usługę automatycznego tłumaczenia stron WWW i wiele innych. Można powiedzieć, że w ostatnich latach wyszukiwarka Google i połączone z nią usługi zmieniły Internet i ukształtowały zachowania użytkowników sieci. Istotą Internetu jest informacja. Ludzie podłączają się do sieci, bo chcą znaleźć informacje albo je tam umieszczają po to, żeby zaistnieć. Problem polega na tym, żeby dotrzeć do potrzebnych zasobów. W sieci są strony zawierające rzetelne i prawdziwe dane, ale jest mnóstwo stron nieaktualnych i wprowadzających w błąd. Ostatecznie to użytkownik musi ocenić przydatność i rzetelność znalezionych informacji. Najpierw jednak trzeba do nich dotrzeć. 9 Ponad pracowników w kilkunastu krajach, przychody na poziomie 10 miliardów i zyski rzędu 3 miliardów dolarów rocznie (wg Wikipedii

150 Internet 149 Obecnie do poszukiwania informacji w sieci używa się wyszukiwarek internetowych. Standardem jest wyszukiwarka Google. Funkcjonuje ona jako osobna strona albo jest wbudowana do popularnych portali internetowych. Strona Google jest przetłumaczona na język polski i wyposażona w system pomocy po polsku. Klikając odpowiednie odnośniki, możemy szybko dotrzeć do podstron z opisem i instrukcją obsługi poszczególnych usług. Według autorów strony wyszukiwanie jest łatwe: W polu wyszukiwania wpisz po prostu to, o czym myślisz, naciśnij klawisz Enter lub kliknij przycisk Szukaj, a Google przeszuka Internet w poszukiwaniu treści pasujących do Twojego wyszukiwania. 10 W rzeczywistości sprawa jest trochę bardziej skomplikowana. Prześledźmy to na przykładzie: wybieramy się do nad morze, do krynicy. Chcielibyśmy znaleźć przez Internet tanie noclegi. Uruchamiamy więc stronę wyszukiwarki Google, wpisujemy do pola wyszukiwania nocleg w krynicy i naciskamy Enter. 10

151 150 Z komputerem za pan brat Strona Google wyświetla wyniki wyszukiwania: znaleziono ponad 5 milionów stron WWW, na których mogą być interesujące nas informacje. To tylko pozornie dobry wynik, bo przejrzenie 5 milionów stron z propozycjami noclegu nie jest możliwe. Nasze zapytanie nie było jednak zbyt precyzyjne. Nam chodzi o Krynicę leżącą nad morzem. Po zmodyfikowaniu pytania nocleg w Krynicy Morskiej liczba stron znacznie się zmniejszyła ok. 2 milionów Jeśli szukaną frazę wpisać w cudzysłowie, znalezione zostaną strony zawierające dokładnie taki układ wyrazów. Trafień zdecydowanie mniej Jeśli chodzi nam o tanie noclegi, to być może powinniśmy wykluczyć hotele i apartamenty.

152 Internet 151 Użycie operatora - powoduje, że w wyszukiwaniu pominięte zostaną strony zawierające wyraz poprzedzony minusem. Liczba znalezionych stron: ok Liczba stron z ofertami noclegów ciągle jest duża. Na pierwszych miejscach listy są strony, które najlepiej odpowiadają zapytaniu, ale nie ma gwarancji, że są to strony aktualne. Przydatne więc może być zastosowanie opcji Szukanie zaawansowane. Zastosowano filtr Data ostatniej aktualizacji. Po zadeklarowaniu, że interesują nas strony zmodyfikowane w okresie ostatniego roku, otrzymujemy 76 wyników. To rozsądna liczba, choć może okazać się, że i tak nie znajdziemy na nich interesującej oferty i poszukiwanie trzeba będzie zacząć od nowa (z innymi wyrazami w zapytaniu). Być może trzeba zacząć od tanie noclegi w krynicy morskiej lub noclegi nad morzem +krynica itd. Opisany przykład pokazuje, że efektywne wyszukiwanie informacji w Internecie, to kwestia przyjęcia pewnej strategii (umiejętny dobór i zmiana słów kluczo-

153 152 Z komputerem za pan brat wych) i cierpliwe wykonywanie kolejnych prób, które przyniesie założony efekt znalezienie potrzebnej informacji (w tym przypadku stron internetowych niedrogich pensjonatów czy kwater prywatnych w Krynicy Morskiej). Jeszcze krótkie objaśnienie do strony z wynikami wyszukiwania Google. Na trzech pierwszych pozycjach listy wyszukiwania oraz po prawej stronie znajdują się reklamy linki sponsorowane strony tematycznie zbliżone do naszego zapytania, ale niekoniecznie z nim zgodne (np. pierwsza pozycja zawiera słowo Hotel, które było w zapytaniu wykluczone). To właśnie za możliwość umieszczenia swoich adresów w tym miejscu płacą firmy, które chcą, żeby do nich trafili potencjalni klienci poszukujący pokoju (w tym przypadku w Krynicy). Właściwe wyniki wyszukiwania to lista stron ułożona w kolejności, która jest wynikiem działania algorytmu opracowanego przez Google i ustalającego (przynajmniej teoretycznie) jakość informacji. Pozycja ta zależy od tego, ile innych stron odwołuje się do danej strony internetowej. Po lewej stronie jest możliwość nałożenia filtrów na rodzaj poszukiwanej informacji. Po wybraniu Grafika, dostaniemy listę obrazów powiązanych z wynikami wyszukiwania. Opcja Mapy wyświetli mapę z lokalizacją instytucji wskazanej jako wynik poszukiwania. W przypadku Filmów otrzymamy listę filmów umieszczonych w sieci, a powiązanych przez wyniki poszukiwania.

154 Internet 153 Oczywiście ten mechanizm wyszukiwania nie zawsze jest doskonały i, korzystając z wyszukiwarki, nie możemy mieć pewności, że nie można znaleźć lepszych wyników (stron WWW). Pobieranie plików z Internetu Zasadniczo strony Internetowe przeznaczone są do czytania ich zawartości w okienku przeglądarki. Czasem jednak autorzy strony podsuwają użytkownikowi pliki do pobrania. Bywają serwisy internetowe, które są wręcz składnicami plików. Przykładowo strona to miejsce, w którym użytkownicy komputerów mogą znaleźć i pobrać pliki z różnymi programami.

155 154 Z komputerem za pan brat Na przykładzie pokazano stronę dobreprogramy.pl. Po odnalezieniu właściwego pliku należy kliknąć w odnośnik Pobierz program (odnośnikiem może być tekst albo obrazek). Należy potwierdzić zamiar pobrania pliku zostanie on domyślnie zapisany do folderu Pobrane. Udostępnianie dużych plików odbywa się także w inny sposób za pomocą usługi ftp (ang. File Transfer Protocol). W Internecie funkcjonują serwery FTP na bardzo pojemnych dyskach udostępniane są ogromne ilości danych (np. obrazy płyt instalacyjnych systemu Linux). W tym przypadku najlepiej korzystać ze specjalnych programów, tzw. klientów ftp (umożliwiają one pobieranie, ale także wysyłanie plików do serwera ftp). Możliwe jest korzystanie z ftp za pomocą przeglądarki internetowej. Wówczas adres serwera ma postać jak w przykładzie ftp://ftp.tpnet.pl. W okienku przeglądarki pojawia się dostęp do katalogów, podkatalogów i wreszcie plików, które można pobrać i zapisać na dysku lokalnego komputera. W podanym przykładzie pobierany jest plik pakietu OpenOffice znaleziony na serwerze ftp firmy tpnet.

156 Internet 155 Ten sam katalog wyświetlony w Eksploratorze Windows pozwala na obsługę plików tak, jakby to był katalog na lokalnym dysku. Niezależnie od pobierania plików istnieje możliwość zapisania na twardym dysku komputera zawartości całej strony (w IE pod przyciskiem Narzędzia jest ukryta opcja Plik Zapisz jako). Tak samo można zapisać na dysku lokalnego komputera obrazki wyświetlane na stronie. Po kliknięciu prawym przyciskiem myszy uruchomi się menu podręczne z opcją Zapisz obraz jako należy wybrać dyski i folder do zapisu dokumentu. Poczta elektroniczna Poczta elektroniczna ( ) to ważna usługa internetowa. Nazwa tej usługi kojarzy się z pocztą tradycyjną i słusznie, bo istnieje tutaj wiele podobieństw. W przypadku poczty tradycyjnej potrzebne są urzędy pocztowe, do których zanosi się listy przeznaczone do wysłania i odbiera te, które do nas przysłano. W przypadku poczty elektronicznej taką funkcję pełnią serwery pocztowe są urzędami pocztowymi w Internecie, odpowiadają za wysyłanie i odbieranie wiadomości . Internauta, który zamierza korzystać z poczty elektronicznej, musi zapi-

157 156 Z komputerem za pan brat sać się do serwera pocztowego, założyć sobie konto pocztowe (przy czym nie ma tu ograniczeń regionalnych polski użytkownik może założyć sobie konto w polskim serwerze onet lub o2 albo w amerykańskim gmail czy hotmail). Adres odpowiada tradycyjnemu adresowi pocztowemu. Jest to niepowtarzalny w skali globalnej identyfikator użytkownika Internetu. Adres ma postać np. albo pierwszy człon to nazwa użytkownika, potem charakterystyczny (małpa) i wreszcie nazwa serwera pocztowego (podobna do nazw serwerów WWW). Po wysyłaniu listu serwer pocztowy nadawcy ustala, gdzie ma dostarczyć pocztę. Odszukanie serwera pocztowego odbiorcy i przesłanie listu trwa kilka sekund, nawet jeśli oba serwery znajdują się na odległych kontynentach. A więc już po chwili adresat może odebrać wiadomość . Pocztę elektroniczną można obsługiwać na dwa sposoby: Przez przeglądarkę WWW. W tym przypadku wszystkie wiadomości są przechowywane na serwerze pocztowym. Korzystanie z poczty wymaga połączenia z Internetem i polega na zdalnej pracy z wiadomościami, które znajdują się w serwerze pocztowym gdzieś w Internecie. Za pomocą programu pocztowego. Praca z pocztą w tym przypadku polega na tym, że wiadomości, które przychodzą do adresata są pobierane z serwera pocztowego i zapisywane na dysku twardym lokalnego komputera. Czytanie i pisanie listów może odbyć się bez połączenia z Internetem. Do Internetu trzeba się podłączyć w chwili wysyłania i pobierania wiadomości. Outlook to program pocztowy wchodzący w skład pakietu Office. Darmową alternatywą jest Mozilla Thunderbird. Obie opcje maja swoje zalety i wady. Obsługując konto przez WWW, mamy dostęp do swojej poczty (wiadomości otrzymane wcześniej, wiadomości wysłane) z każdego komputera podłączonego do Internetu (w domu, w pracy, w kawiarence internetowej). Korzystanie z programu pocztowego pozwala na wygodniejsze zarządzanie wiadomościami i kontaktami, ale wiąże się z korzystaniem z komputera, w którym został skonfigurowany program pocztowy. Najczęściej będzie to komputer w biurze w przypadku wyjazdu poza miejsce pracy nie mamy dostępu do poczty. Prześledźmy proces zakładania konta pocztowego. W przykładzie wybrano serwer pocztowy Gmail. Darmowe serwery pocztowe prowadzą portale internetowe. Konto można założyć na Onet.pl w Wirtualnej Polsce, Interii, na o2.pl i w innych miejscach. Konta pocztowe u różnych dostawców mają porównywalne parametry (objętość skrzynki pocztowej, możliwość zarządzania wiadomościami itp.). Można mieć założonych kilka kont w kilku różnych serwerach (np. konto służbowe na serwerze w pracy i konto prywatne na którymś z darmowych serwerów), ale wiąże się to z koniecznością sprawdzania poczty w kilku miejscach.

158 Internet 157 Dostęp do poczty w Gmail jest możliwy przez stronę o adresie Na stronie jest możliwość zalogowania się do swojej skrzynki pocztowej. Nowy użytkownik powinien wybrać Załóż konto. Zakładanie konta pocztowego polega na wypełnieniu formularza na stronie internetowej. Oczywiście zakładając konto, należy podać prawdziwe imię i nazwisko. Podszywanie się pod kogoś innego jest niezgodne z regułami netykiety i niedopuszczalne w Internecie. Login to nazwa skrzynki pocztowej (pierwszy człon naszego adresu internetowego). Chcielibyśmy, żeby był on najprostszy (najlepiej od imienia i nazwiska albo nazwy firmy, jeśli to konto firmowe), ale nie zawsze jest to możliwe. Opcja Sprawdź dostępność pozwala wybrać wolne loginy. W kolejnym kroku należy ustalić hasło dostępu do skrzynki. Hasło powinno być silne (najlepiej małe i duże litery, cyfry znaki specjalne). Hasła nie należy udostępniać innym osobom. To niewłaściwa sytuacja, kiedy z jednego konta korzysta kilka osób (nie będzie wiadomo, kto odpowiada za wysłanie konkretnego maila). W przypadku zapomnienia hasła do jego odzyskania niezbędne będzie podanie odpowiedzi na pytania pomocnicze. Odpowiedzi na te pytania zna tylko zakładający konto. Weryfikacja obrazkowa polega na przepisaniu tekstu, który wyświetla się na obrazku Chodzi o wyeliminowanie sytuacji, w której konta zakładane są przez programy komputerowe. Hakerzy potrafią napisać program, który mógłby automatycznie wypełniać formularze i zakładać kolejne konta.

159 158 Z komputerem za pan brat Na zakończenie (to ważne!) należy zapoznać się z regulaminem usługi i zaakceptować go. W tym momencie w serwerze Gmail zostaje utworzone nowe konto pocztowe o adresie Ten adres można podawać znajomym, wpisać go na wizytówce, umieścić na stronie WWW

160 Internet 159 Warto zwrócić uwagę na opcję Włącz usługę Historia Online. Rejestruje ona informacje dotyczące aktywności użytkownika w Internecie (adresy odwiedzonych stron internetowych, przeprowadzone wyszukiwania w Google, używane adresy IP, rodzaj przeglądarki). Ma to ułatwić użytkownikowi korzystanie z Internetu (lepsze wyniki wyszukiwania, identyfikacja), ale stanowi też pewne zagrożenie: Google zbiera dane o naszych zainteresowaniach, znajomościach itp. Od tej pory, żeby korzystać z poczty, należy podłączyć się do strony gmail.com i zalogować się, czyli wpisać nazwę konta i hasło. Po zalogowaniu w okienku przeglądarki wyświetla się widok programu pocztowego Gmail:

161 160 Z komputerem za pan brat W głównej części okienka widać listę odebranych wiadomości (po założeniu nowego konta użytkownik otrzymuje kilka listów komunikatów od administratora serwera pocztowego). Nad i pod listą wiadomości znajdują się przyciski, które umożliwiają zarządzanie wiadomościami (Usuń, Przenieś do innego folderu, Oznacz etykietą itp.). Możliwe jest zakładanie nowych folderów (np. Prywatne, Służbowe, Reklamy itd.). W przypadku otrzymywania dużej liczby wiadomości i konieczności ich przechowywania rozsądne jest przenoszenie ich do odrębnych folderów. Po lewej stronie znajduje się menu. Oprócz Poczty można zarządzać Kontaktami i Terminami. Przycisk Utwórz wiadomość służy do napisania nowego listu. Poniżej znajduje się lista folderów, w których można przechowywać różne wiadomości. Bardzo użyteczne jest (szczególnie w przypadku oficjalnej korespondencji) przechowywanie wysłanych listów (folder Wysłane). Na samym dole znajduje się obszar Czat. Z listy osób, z którymi częściej się komunikujemy można wybrać naszego rozmówcę i przeprowadzić z nim rozmowę wpisując treść komunikatów na klawiaturze. We wszystkich programach pocztowych istnieje możliwość dokonania szeregu ustawień. Otworzenie menu rozwijanego z pola nazwy konta pocztowego umożliwia wylogowanie użytkownika (tak powinno się kończyć pracę z programem). Opcja Utwórz/modyfikuj profil umożliwia zaprezentowanie się w usługach Google i w Internecie. Za pomocą profilu można udostępniać informacje, takie jak życiorys, fotografia, informacje kontaktowe i linki do innych witryn. Po wybraniu Ustawienia konta można m.in. zmienić hasło dostępu do konta. Wybranie opcji Narzędzia, a potem Poczta Ustawienia pozwala dotrzeć do wielu opcji związanych z ułatwieniem pracy w programie pocztowym. Dostępnych ustawień jest bardzo dużo. Przykładowo, w zakładce Ogólne można zdefiniować Podpis (dołączany na końcu wszystkich wysyłanych wiadomości), w zakładce Konta i importowanie można spowodować przekierowanie poczty

162 Internet 161 z innych kont pocztowych na konto Gmail. Ciekawą opcją są Filtry. Użytkownik może zadeklarować, w jaki sposób przychodząca poczta może być automatycznie segregowana (przenoszona do poszczególnych katalogów). W szczególnym przypadku można spowodować, żeby niechciane listy przychodzące od uciążliwego nadawcy były przenoszone do folderu Kosz. Przejdźmy do wysyłania i odbierania poczty. Żeby napisać list poczty elektronicznej, należy kliknąć przycisk Utwórz wiadomość. Po prawej stronie pokazuje się formularz, który służy do przygotowania i wysłania wiadomości. Adresowanie wiadomości. Zazwyczaj list jest przeznaczony dla jednej osoby i jej adres należy wpisać w polu Do:. Jeśli ten sam list ma być wysłany do kilku adresatów, należy wpisać ich adresy, oddzielając je średnikiem. Opcja

163 162 Z komputerem za pan brat Dodaj kopię pozwala na dopisanie jeszcze jednego adresata. List jest skierowany do osoby wymienionej w polu Do:, a kopia będzie wysłana także do drugiej osoby obie osoby będą wiedziały, kto otrzyma wiadomość. Jeśli wpisać adresata do pola Dodaj ukrytą kopię:, list zostanie wysłany do wszystkich adresatów z tym, że adresaci z pola Do: i Dodaj kopię: nie będą wiedzieli, że list został wysłany jeszcze do kogoś trzeciego. Temat wiadomości: należy wpisywać temat wiadomości, ponieważ to ułatwia pracę naszym respondentom. Na podstawie tematu adresat naszej wiadomości może się domyślić, czego list dotyczy, nie otwierając go. Przykładowo temat listu może brzmieć: Prośba o pomoc, Oferta handlowa, Termin spotkania itp. Sam list (szczególnie w oficjalnej korespondencji) powinien zawierać powitanie, zasadniczą treść napisaną zwięźle i jasno, z zachowaniem zasad ortografii i interpunkcji. Na zakończenie wypada załączyć jakiś zwrot grzecznościowy i wreszcie podpisać się. Zwykle wystarczy imię i nazwisko, czasem potrzeba więcej informacji (można przygotować Podpis, który będzie wstawiany automatycznie na końcu wiadomości). O ile w przypadku korespondencji prywatnej przestrzeganie tych reguł nie jest konieczne, to oficjalna, służbowa korespondencja tak właśnie powinna wyglądać. Warto zwrócić uwagę, że na podstawie naszych listów osoby, które nas nie znają, mogą wyrobić sobie wyobrażenie o nas i naszych kompetencjach. Wysyłając list do firmy, w której aplikujemy o pracę albo do naszych klientów, warto zadbać o to, żeby list był napisany zgodnie z podanymi regułami. Są to reguły tzw. netykiety, czyli zasady korzystania z usług sieciowych. Na zakończenie klikamy przycisk Wyślij. W tym momencie nasz serwer pocztowy odszukuje w sieci serwer pocztowy adresata wiadomości (zgodnie z adresem ) i przesyła do niego wiadomość. Adresat wiadomości może odebrać ją już po chwili albo dopiero po paru dniach. Dobrym nawykiem użytkowników poczty elektronicznej jest częste sprawdzanie poczty i reagowanie na otrzymane wiadomości. Załóżmy, że adresat wysłanej wiadomości odpowiedział na list. W skrzynce odbiorczej naszego przykładowego użytkownika pojawi się nowa, nie przeczytana wiadomość. Kliknięcie na tytuł wiadomości spowoduje jej wyświetlenie.

164 Internet 163 Najczęściej odpowiadamy na otrzymane listy. Odnośnik Odpowiedz powoduje wyświetlenie formularza, w którym należy wpisać treść odpowiedzi (list z odpowiedzią jest zaadresowany, w liście jest treść oryginalnej wiadomości). Na zakończenie należy kliknąć Wyślij. Czasem otrzymaną od kogoś wiadomość trzeba przekazać innym osobom wtedy należy wybrać odnośnik Przekaż dalej (albo Prześlij dalej). W treści listu znajdzie się oryginalna wiadomość (być może należy dodać jakiś komentarz). List trzeba zaadresować i w końcu wysłać. Podczas wymiany korespondencji elektronicznej zdarza się, że pomylimy się w adresie naszego respondenta. Taka wiadomość nie dotrze do adresata, a w naszej skrzynce pojawi się utworzony automatycznie przez serwer pocztowy list o treści Wiadomość nie mogła być dostarczona lub podobnej. Oczywiście może się

165 164 Z komputerem za pan brat zdarzyć, że wiadomość trafi do zupełnie innej osoby, która przypadkiem ma adres podobny do adresu naszego respondenta. Żeby uniknąć takich sytuacji, warto założyć w swoim programie pocztowym książkę adresową (w poczcie Gmail Kontakty). To miejsce, w którym przechowujemy informacje o naszych respondentach (głównie adresy i, choć mogą to być także inne dane). Wystarczy raz wprowadzić adresy poczty elektronicznej do Kontaktów, a potem adresowanie wiadomości odbywa się już bez błędów. Podczas pisania listu klikamy w odnośnik Do: z wyświetlonej listy wystarczy wybrać adresata. Poczta elektroniczna powstała z myślą o wymianie wiadomości tekstowych. Obecnie standardem jest możliwość podłączania do wiadomości załączników. Mogą być nimi dowolne pliki (teksty przygotowane w edytorze tekstów, pliki pdf, obrazki, archiwa zip). Załączenie pliku do wysyłanej wiadomości jest proste: należy wybrać odnośnik Załącz plik, wskazać katalog, a potem plik przeznaczony do wysłania.

166 Internet 165 Do listu może być dołączonych kilka załączników. Ich lista jest dostępna przed wysłaniem wiadomości. Można wycofać się z zamiaru wysłania załączników np. zbyt obszernych. Programy pocztowe dopuszczają możliwość przesyłania bardzo dużych plików (nawet 10 MB i więcej). Jednak przesyłanie dużych załączników jest niezgodne z zasadami netykiety. Zapychamy w ten sposób skrzynkę odbiorczą naszego adresata, być może narażamy go na koszty (pobieranie danych z sieci może wiązać się z kosztami) i wreszcie przeciążamy łącza internetowe. Jeśli nie trzeba nie wysyłajmy zbyt dużych plików! Przy tej okazji warto zwrócić uwagę, że oprócz zasad netykiety (czyli niepisanych reguł właściwego zachowania się w sieci) istnieją przepisy prawne ograniczające zupełnie dowolne korzystanie z poczty elektronicznej. Ustawa z dnia 18 lipca 2002 r. o świadczeniu usług drogą elektroniczną 12 reguluje sposób korzystania z poczty w przypadku prowadzenia działalności gospodarczej. Niedopuszczalne jest np. wysyłanie przez oferty handlowej bez uprzedniej zgody adresata na otrzymanie takiej przesyłki. 12 Ustawa z dnia 18 lipca 2002 r. o świadczeniu usług drogą elektroniczną pl/ DetailsServlet?id=WDU

Dlaczego stosujemy edytory tekstu?

Dlaczego stosujemy edytory tekstu? Edytor tekstu Edytor tekstu program komputerowy służący do tworzenia, edycji i formatowania dokumentów tekstowych za pomocą komputera. Dlaczego stosujemy edytory tekstu? możemy poprawiać tekst możemy uzupełniać

Bardziej szczegółowo

Przykładowe zagadnienia na sprawdzian z wiedzy ogólnej. Linux to nazwa: A. Programu biurowego. B. Systemu operacyjnego. C. Przeglądarki internetowej.

Przykładowe zagadnienia na sprawdzian z wiedzy ogólnej. Linux to nazwa: A. Programu biurowego. B. Systemu operacyjnego. C. Przeglądarki internetowej. Przykładowe zagadnienia na sprawdzian z wiedzy ogólnej Linux to nazwa: A. Programu biurowego. B. Systemu operacyjnego. C. Przeglądarki internetowej. Przycisk RESET znajdujący się na obudowie komputera,

Bardziej szczegółowo

Informatyka Arkusz kalkulacyjny Excel 2010 dla WINDOWS cz. 1

Informatyka Arkusz kalkulacyjny Excel 2010 dla WINDOWS cz. 1 Wyższa Szkoła Ekologii i Zarządzania Informatyka Arkusz kalkulacyjny 2010 dla WINDOWS cz. 1 Slajd 1 Slajd 2 Ogólne informacje Arkusz kalkulacyjny podstawowe narzędzie pracy menadżera Arkusz kalkulacyjny

Bardziej szczegółowo

Podstawy technologii cyfrowej i komputerów

Podstawy technologii cyfrowej i komputerów BESKIDZKIE TOWARZYSTWO EDUKACYJNE Podstawy technologii cyfrowej i komputerów Budowa komputerów cz. 2 systemy operacyjne mgr inż. Radosław Wylon 2010 1 Spis treści: Rozdział I 3 1. Systemy operacyjne 3

Bardziej szczegółowo

Informatyka Arkusz kalkulacyjny Excel 2010 dla WINDOWS cz. 1

Informatyka Arkusz kalkulacyjny Excel 2010 dla WINDOWS cz. 1 Wyższa Szkoła Ekologii i Zarządzania Informatyka Arkusz kalkulacyjny Excel 2010 dla WINDOWS cz. 1 Slajd 1 Excel Slajd 2 Ogólne informacje Arkusz kalkulacyjny podstawowe narzędzie pracy menadżera Arkusz

Bardziej szczegółowo

Rozdział II. Praca z systemem operacyjnym

Rozdział II. Praca z systemem operacyjnym Rozdział II Praca z systemem operacyjnym 55 Rozdział III - System operacyjny i jego hierarchia 2.2. System operacyjny i jego życie Jak już wiesz, wyróżniamy wiele odmian systemów operacyjnych, które różnią

Bardziej szczegółowo

Temat: Organizacja skoroszytów i arkuszy

Temat: Organizacja skoroszytów i arkuszy Temat: Organizacja skoroszytów i arkuszy Podstawowe informacje o skoroszycie Excel jest najczęściej wykorzystywany do tworzenia skoroszytów. Skoroszyt jest zbiorem informacji, które są przechowywane w

Bardziej szczegółowo

Edytor tekstu MS Office Word

Edytor tekstu MS Office Word Edytor tekstu program komputerowy ukierunkowany zasadniczo na samo wprowadzanie lub edycję tekstu, a nie na nadawanie mu zaawansowanych cech formatowania (do czego służy procesor tekstu). W zależności

Bardziej szczegółowo

Szkolenie dla nauczycieli SP10 w DG Operacje na plikach i folderach, obsługa edytora tekstu ABC. komputera dla nauczyciela. Materiały pomocnicze

Szkolenie dla nauczycieli SP10 w DG Operacje na plikach i folderach, obsługa edytora tekstu ABC. komputera dla nauczyciela. Materiały pomocnicze ABC komputera dla nauczyciela Materiały pomocnicze 1. Czego się nauczysz? Uruchamianie i zamykanie systemu: jak zalogować się do systemu po uruchomieniu komputera, jak tymczasowo zablokować komputer w

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Rozdział 3. Podstawowe operacje na plikach...49 System plików... 49 Konsola... 49 Zapisanie rezultatu do pliku... 50

Spis treści. Rozdział 3. Podstawowe operacje na plikach...49 System plików... 49 Konsola... 49 Zapisanie rezultatu do pliku... 50 Spis treści Rozdział 1. Instalacja systemu Aurox...5 Wymagania sprzętowe... 5 Rozpoczynamy instalację... 6 Wykrywanie i instalacja urządzeń... 7 Zarządzanie partycjami... 10 Konfiguracja sieci i boot loadera...

Bardziej szczegółowo

Stawiamy pierwsze kroki

Stawiamy pierwsze kroki Stawiamy pierwsze kroki 3.1. Stawiamy pierwsze kroki Edytory tekstu to najbardziej popularna odmiana programów służących do wprowadzania i zmieniania (czyli edytowania) tekstów. Zalicza się je do programów

Bardziej szczegółowo

Informatyka Edytor tekstów Word 2010 dla WINDOWS cz.1

Informatyka Edytor tekstów Word 2010 dla WINDOWS cz.1 Wyższa Szkoła Ekologii i Zarządzania Informatyka Edytor tekstów Word 2010 dla WINDOWS cz.1 Slajd 1 Uruchomienie edytora Word dla Windows otwarcie menu START wybranie grupy Programy, grupy Microsoft Office,

Bardziej szczegółowo

Windows XP - lekcja 3 Praca z plikami i folderami Ćwiczenia zawarte w tym rozdziale pozwolą na tworzenie, usuwanie i zarządzanie plikami oraz folderami znajdującymi się na dysku twardym. Jedną z nowości

Bardziej szczegółowo

WINDOWS 7. Kontakt do organizatora: Fundacja Aktywny Senior tel. 501 436 730, 605 257 600 mail: m.ferenc@sektor3.wroclaw.pl www.as.sektor3.wroclaw.

WINDOWS 7. Kontakt do organizatora: Fundacja Aktywny Senior tel. 501 436 730, 605 257 600 mail: m.ferenc@sektor3.wroclaw.pl www.as.sektor3.wroclaw. WINDOWS 7 WINDOWS 7 Windows pierwsze kroki Włączamy i wyłączamy komputer naciskając na obudowie przycisk. Należy go nacisnąć, a nie przytrzymać! Czasem komputer skonfigurowany jest tak, że aby go wyłączyć

Bardziej szczegółowo

ZAJĘCIA KOMPUTEROWE KLASA IV. Opis wymagań, które uczeń powinien spełnić, aby uzyskać ocenę:

ZAJĘCIA KOMPUTEROWE KLASA IV. Opis wymagań, które uczeń powinien spełnić, aby uzyskać ocenę: ZAJĘCIA KOMPUTEROWE KLASA IV Opis wymagań, które uczeń powinien spełnić, aby uzyskać ocenę: CELUJĄCĄ Opanował wiadomości i umiejętności wynikające z programu nauczania na ocenę bardzo dobrą i ponadto:

Bardziej szczegółowo

Expo Composer. www.doittechnology.pl 1. Garncarska 5 70-377 Szczecin tel.: +48 91 404 09 24 e-mail: info@doittechnology.pl. Dokumentacja użytkownika

Expo Composer. www.doittechnology.pl 1. Garncarska 5 70-377 Szczecin tel.: +48 91 404 09 24 e-mail: info@doittechnology.pl. Dokumentacja użytkownika Expo Composer Dokumentacja użytkownika Wersja 1.0 www.doittechnology.pl 1 SPIS TREŚCI 1. O PROGRAMIE... 3 Wstęp... 3 Wymagania systemowe... 3 Licencjonowanie... 3 2. PIERWSZE KROKI Z Expo Composer... 4

Bardziej szczegółowo

Rozdział 2. Konfiguracja środowiska pracy uŝytkownika

Rozdział 2. Konfiguracja środowiska pracy uŝytkownika Rozdział 2. Konfiguracja środowiska pracy uŝytkownika Ćwiczenia zawarte w tym rozdziale pozwolą na dostosowanie pulpitu i menu Start do indywidualnych potrzeb uŝytkownika. Środowisko graficzne systemu

Bardziej szczegółowo

1. ROZPOCZYNANIE PRACY Z KOMPUTEREM

1. ROZPOCZYNANIE PRACY Z KOMPUTEREM Autor: Firma: 1. ROZPOCZYNANIE PRACY Z KOMPUTEREM 1.1. WPROWADZENIE 1.1.1. KOMPUTER I JEGO ZASTOSOWANIE 1.1.2. WNĘTRZE KOMPUTERA 1.1.3. SPRZĘT I OPROGRAMOWANIE 1.1.4. RODZAJE KOMPUTERÓW 1.1.5. SYSTEM WINDOWS

Bardziej szczegółowo

Aktualizacja do systemu Windows 8.1 przewodnik krok po kroku

Aktualizacja do systemu Windows 8.1 przewodnik krok po kroku Aktualizacja do systemu Windows 8.1 przewodnik krok po kroku Windows 8.1 instalacja i aktualizacja Zaktualizuj BIOS, aplikacje, sterowniki i uruchom usługę Windows Update Wybierz typ instalacji Zainstaluj

Bardziej szczegółowo

Podręcznik użytkownika programu. Ceremonia 3.1

Podręcznik użytkownika programu. Ceremonia 3.1 Podręcznik użytkownika programu Ceremonia 3.1 1 Spis treści O programie...3 Główne okno programu...4 Edytor pieśni...7 Okno ustawień programu...8 Edycja kategorii pieśni...9 Edytor schematów slajdów...10

Bardziej szczegółowo

OKNO NA ŚWIAT - PRZECIWDZIAŁANIE WYKLUCZENIU CYFROWEMU W MIEŚCIE BRZEZINY

OKNO NA ŚWIAT - PRZECIWDZIAŁANIE WYKLUCZENIU CYFROWEMU W MIEŚCIE BRZEZINY Projekt OKNO NA ŚWIAT - PRZECIWDZIAŁANIE WYKLUCZENIU CYFROWEMU W MIEŚCIE BRZEZINY współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Operacyjnego

Bardziej szczegółowo

1. Instalacja Programu

1. Instalacja Programu Instrukcja obsługi dla programu Raporcik 2005 1. Instalacja Programu Program dostarczony jest na płycie cd, którą otrzymali Państwo od naszej firmy. Aby zainstalować program Raporcik 2005 należy : Włożyć

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA KORZYSTANIA Z APLIKACJI

INSTRUKCJA KORZYSTANIA Z APLIKACJI INSTRUKCJA KORZYSTANIA Z APLIKACJI www.ebooki.nowaera.pl WSTĘP WYMAGANIA SYSTEMOWE REJESTRACJA LOGOWANIE AKTYWACJA E-BOOKA POBRANIE E-BOOKA NA URZĄDZENIE MOBILNE USUNIĘCIE E-BOOKA Z URZĄDZENIA MOBILNEGO

Bardziej szczegółowo

Pracownia internetowa w każdej szkole (edycja jesień 2005)

Pracownia internetowa w każdej szkole (edycja jesień 2005) Instrukcja numer SPD1/04_03/Z2 Pracownia internetowa w każdej szkole (edycja jesień 2005) Opiekun pracowni internetowej cz. 1 (PD1) Przygotowanie własnego obrazu systemu operacyjnego dla stacji roboczych

Bardziej szczegółowo

Platforma szkoleniowa krok po kroku. Poradnik Kursanta

Platforma szkoleniowa krok po kroku. Poradnik Kursanta - 1 - Platforma szkoleniowa krok po kroku Poradnik Kursanta PORA - 2 - Jeśli masz problemy z uruchomieniem Platformy szkoleniowej warto sprawdzić poprawność poniższych konfiguracji: - 3 - SPRZĘT Procesor

Bardziej szczegółowo

OLIMPIADA INFORMATYCZNA 2010 ROK ETAP SZKOLNY

OLIMPIADA INFORMATYCZNA 2010 ROK ETAP SZKOLNY KOD UCZNIA OLIMPIADA INFORMATYCZNA 2010 ROK ETAP SZKOLNY * Postaw znak x w okienku obok właściwej odpowiedzi. 1. Przybornik w programie Paint to element programu, w którym znajdują się: kolory przyciski

Bardziej szczegółowo

Nagrywamy podcasty program Audacity

Nagrywamy podcasty program Audacity Pobieranie i instalacja Program Audacity jest darmowym zaawansowanym i wielościeżkowym edytorem plików dźwiękowych rozpowszechnianym na licencji GNU GPL. Jest w wersjach dla systemów typu Unix/Linux, Microsoft

Bardziej szczegółowo

Słowa kluczowe Sterowanie klawiaturą, klawiatura, klawisze funkcyjne, przesuwanie obiektów ekranowych, wydawanie poleceń za pomocą klawiatury

Słowa kluczowe Sterowanie klawiaturą, klawiatura, klawisze funkcyjne, przesuwanie obiektów ekranowych, wydawanie poleceń za pomocą klawiatury Obsługa za pomocą klawiatury Różnego typu interfejsy wykorzystują różne metody reagowania i wydawania poleceń przez użytkownika. W środowisku graficznym najpopularniejsza jest niewątpliwie mysz i inne

Bardziej szczegółowo

WINDOWS XP PRO WINDOWS XP PRO

WINDOWS XP PRO WINDOWS XP PRO WINDOWS XP PRO 1 WINDOWS XP PRO PLIK jest to ciąg informacji (bajtów) zapisany na nośniku zewnętrznym (dysku) pod określoną nazwą. Nazwa pliku może składać się z maksymalnie 256 znaków. W Windows XP plik

Bardziej szczegółowo

SKRó CONA INSTRUKCJA OBSŁUGI

SKRó CONA INSTRUKCJA OBSŁUGI SKRó CONA INSTRUKCJA OBSŁUGI dla systemu Windows Vista SPIS TREśCI Rozdział 1: WYMAGANIA SYSTEMOWE...1 Rozdział 2: INSTALACJA OPROGRAMOWANIA DRUKARKI W SYSTEMIE WINDOWS...2 Instalowanie oprogramowania

Bardziej szczegółowo

Instrukcja obsługi ebook Geografia XXI wieku

Instrukcja obsługi ebook Geografia XXI wieku Instrukcja obsługi ebook Geografia XXI wieku 1. Minimalne wymagania sprzętowe System operacyjny: Microsoft Window XP SP3 (32 bit), XP SP2 (64 bit), Windows Vista SP1, 7, Microsoft Windows Server 2003 SP2,

Bardziej szczegółowo

UNIFON podręcznik użytkownika

UNIFON podręcznik użytkownika UNIFON podręcznik użytkownika Spis treści: Instrukcja obsługi programu Unifon...2 Instalacja aplikacji Unifon...3 Korzystanie z aplikacji Unifon...6 Test zakończony sukcesem...9 Test zakończony niepowodzeniem...14

Bardziej szczegółowo

Edytor tekstu Notatnik

Edytor tekstu Notatnik Temat: komputerowe pisanie w edytorze tekstu 1 (pierwsze dokumenty tekstowe) Edytor tekstu umożliwia tworzenie dokumentu tekstowego, jego wielokrotne redagowanie (pisanie, modyfikowanie istniejącego tekstu,

Bardziej szczegółowo

www.gim4.slupsk.pl/przedmioty

www.gim4.slupsk.pl/przedmioty Lekcja 4. Program komputerowy - instalacja i uruchomienie 1. Rodzaje programów komputerowych 2. Systemy operacyjne 3. Instalowanie programu 4. Uruchamianie programu 5. Kilka zasad pracy z programem komputerowym

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA INSTALACJI I URUCHOMIENIA PROGRAMÓW FINKA DOS W SYSTEMACH 64 bit

INSTRUKCJA INSTALACJI I URUCHOMIENIA PROGRAMÓW FINKA DOS W SYSTEMACH 64 bit INSTRUKCJA INSTALACJI I URUCHOMIENIA PROGRAMÓW FINKA DOS W SYSTEMACH 64 bit W celu uruchomienia programów DOS na Windows 7 Home Premium 64 bit lub Windows 8/8.1 można wykorzystać programy DoxBox oraz D-Fend

Bardziej szczegółowo

Drukarki termosublimacyjne

Drukarki termosublimacyjne INK JET PHOTO IMAGING PREPRESS MEDICAL IMAGING Drukarki termosublimacyjne DS40 DS80 Instrukcja instalacji i ustawienia sterownika drukarki w systemie operacyjnym Windows 2000 i XP Wersja 3.10 Spis treści

Bardziej szczegółowo

Pracownia internetowa w każdej szkole (edycja Jesień 2007)

Pracownia internetowa w każdej szkole (edycja Jesień 2007) Instrukcja numer D1/04_01/Z Pracownia internetowa w każdej szkole (edycja Jesień 2007) Opiekun pracowni internetowej cz. 1 (D1) Tworzenie kopii zapasowej ustawień systemowych serwera - Zadania do wykonania

Bardziej szczegółowo

Tworzenie prezentacji w MS PowerPoint

Tworzenie prezentacji w MS PowerPoint Tworzenie prezentacji w MS PowerPoint Program PowerPoint dostarczany jest w pakiecie Office i daje nam możliwość stworzenia prezentacji oraz uatrakcyjnienia materiału, który chcemy przedstawić. Prezentacje

Bardziej szczegółowo

Samsung Universal Print Driver Podręcznik użytkownika

Samsung Universal Print Driver Podręcznik użytkownika Samsung Universal Print Driver Podręcznik użytkownika wyobraź sobie możliwości Copyright 2009 Samsung Electronics Co., Ltd. Wszelkie prawa zastrzeżone. Ten podręcznik administratora dostarczono tylko w

Bardziej szczegółowo

Szybka instrukcja tworzenia testów dla E-SPRAWDZIAN-2 programem e_kreator_2

Szybka instrukcja tworzenia testów dla E-SPRAWDZIAN-2 programem e_kreator_2 Szybka instrukcja tworzenia testów dla E-SPRAWDZIAN-2 programem e_kreator_2 Spis treści: 1. Tworzenie nowego testu. str 2...5 2. Odczyt raportów z wynikami. str 6...7 3. Edycja i modyfikacja testów zapisanych

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA OBSŁUGI www.goclever.com

INSTRUKCJA OBSŁUGI www.goclever.com GOCLEVER TAB A73 INSTRUKCJA OBSŁUGI www.goclever.com Spis treści 1. Ekran główny... 3 1.1 Uruchomienie... 3 1.2 Okno główne... 3 1.3 Przedstawienie podstawowych przycisków oraz ikon... 3 1.4 Powiadomienia

Bardziej szczegółowo

Formularz pierwszej oceny w służbie cywilnej

Formularz pierwszej oceny w służbie cywilnej Narzędzie informatyczne wspomagające dokonywanie pierwszej oceny w służbie cywilnej przygotowane w ramach projektu pn. Strategia zarządzania zasobami ludzkimi w służbie cywilnej współfinansowanego przez

Bardziej szczegółowo

Rozdział 7. Drukowanie

Rozdział 7. Drukowanie Rozdział 7. Drukowanie Ćwiczenia zawarte w tym rozdziale ułatwią zainstalowania w komputerze drukarki, prawidłowe jej skonfigurowanie i nadanie praw do drukowania poszczególnym uŝytkownikom. Baza sterowników

Bardziej szczegółowo

Podstawy systemu operacyjnego Windows 7 i bezpieczne korzystanie z sieci Internet

Podstawy systemu operacyjnego Windows 7 i bezpieczne korzystanie z sieci Internet Projekt OKNO NA ŚWIAT - PRZECIWDZIAŁANIE WYKLUCZENIU CYFROWEMU W MIEŚCIE Podstawy systemu operacyjnego Windows 7 i bezpieczne korzystanie z sieci Internet Zadania do wykonania Ćwiczenie 1. Zarządzanie

Bardziej szczegółowo

Rozdział 4. Multimedia

Rozdział 4. Multimedia Rozdział 4. Multimedia Ćwiczenia zawarte w tym rozdziale pozwolą na wykorzystanie ogromnych moŝliwości multimedialnych systemu Windows XP. Większość narzędzi multimedialnych w Windows XP pochodzi z systemu

Bardziej szczegółowo

Instrukcja obsługi przełącznika KVM ATEN CS661. Opis urządzenia. Instalacja urządzenia

Instrukcja obsługi przełącznika KVM ATEN CS661. Opis urządzenia. Instalacja urządzenia Instrukcja obsługi przełącznika KVM ATEN CS661 Opis urządzenia Przełącznik ATEN CS661 jest urządzeniem małych rozmiarów, które posiada zintegrowane 2 kable USB do podłączenia komputera lokalnego (głównego)

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenia z systemu operacyjnego WINDOWS

Ćwiczenia z systemu operacyjnego WINDOWS Opracowanie: Krzysztof Trembaczowski Spis treści Ćwiczenia z systemu operacyjnego Windows 98.... 3 1. Ćwiczenie (Zabawa z pasjansem)... 3 2. Ćwiczenie (Elementy składowe interfejsu)... 3 3. Ćwiczenie (Elementy

Bardziej szczegółowo

Instrukcja obsługi. Karta video USB + program DVR-USB/8F. Dane techniczne oraz treść poniższej instrukcji mogą ulec zmianie bez uprzedzenia.

Instrukcja obsługi. Karta video USB + program DVR-USB/8F. Dane techniczne oraz treść poniższej instrukcji mogą ulec zmianie bez uprzedzenia. Instrukcja obsługi Karta video USB + program DVR-USB/8F Dane techniczne oraz treść poniższej instrukcji mogą ulec zmianie bez uprzedzenia. Spis treści 1. Wprowadzenie...3 1.1. Opis...3 1.2. Wymagania systemowe...5

Bardziej szczegółowo

Jednostka centralna. Miejsca na napędy 5,25 :CD-ROM, DVD. Miejsca na napędy 3,5 : stacja dyskietek

Jednostka centralna. Miejsca na napędy 5,25 :CD-ROM, DVD. Miejsca na napędy 3,5 : stacja dyskietek Ćwiczenia 1 Budowa komputera PC Komputer osobisty (Personal Komputer PC) komputer (stacjonarny lub przenośny) przeznaczony dla pojedynczego użytkownika do użytku domowego lub biurowego. W skład podstawowego

Bardziej szczegółowo

Divar - Archive Player. Instrukcja obsługi

Divar - Archive Player. Instrukcja obsługi Divar - Archive Player PL Instrukcja obsługi Divar Odtwarzacz Instrukcja obsługi PL 1 Divar Digital Versatile Recorder Divar Odtwarzacz Instrukcja obsługi Spis treści Rozpoczęcie pracy........................................2

Bardziej szczegółowo

Instrukcja krok po kroku instalacji Windows Vista w nowym komputerze

Instrukcja krok po kroku instalacji Windows Vista w nowym komputerze Instrukcja krok po kroku instalacji Windows Vista w nowym komputerze Dostajemy wiele sygnałów od użytkowników portalu VISTA.PL w sprawie instalacji Windows Vista krok po kroku. W tym FAQ zajmę się przypadkiem

Bardziej szczegółowo

Boot Camp Podręcznik instalowania oraz konfigurowania

Boot Camp Podręcznik instalowania oraz konfigurowania Boot Camp Podręcznik instalowania oraz konfigurowania Spis treści 3 Wstęp 3 Co jest potrzebne? 4 Omówienie instalacji 4 Krok 1: Sprawdź dostępność uaktualnień 4 Krok 2: Przygotuj Maca do zainstalowania

Bardziej szczegółowo

uczyć się bez zagłębiania się w formalnym otoczeniu,

uczyć się bez zagłębiania się w formalnym otoczeniu, CZĘŚĆ 3 - INTERNET 3.1 WSTĘP Internet jest globalnym zbiorem połączonych ze sobą komputerów, które przesyłają informacje między sobą za pośrednictwem szybkich połączeń sieciowych oraz linii telefonicznych.

Bardziej szczegółowo

Synchronizator plików (SSC) - dokumentacja

Synchronizator plików (SSC) - dokumentacja SZARP http://www.szarp.org Synchronizator plików (SSC) - dokumentacja Wersja pliku: $Id: ssc.sgml 4420 2007-09-18 11:19:02Z schylek$ > 1. Witamy w programie SSC Synchronizator plików (SZARP Sync Client,

Bardziej szczegółowo

SYSTEM OPERACYJNY. Monika Słomian

SYSTEM OPERACYJNY. Monika Słomian SYSTEM OPERACYJNY Monika Słomian CEL znam podstawowe zadania systemu operacyjnego porządkuję pliki i foldery KRYTERIA rozumiem zadania systemu operacyjnego potrafię wymienić przykładowe systemy operacyjne

Bardziej szczegółowo

Automatyzowanie zadan przy uz yciu makr języka Visual Basic

Automatyzowanie zadan przy uz yciu makr języka Visual Basic Automatyzowanie zadan przy uz yciu makr języka Visual Basic Jeśli użytkownik nie korzystał nigdy z makr, nie powinien się zniechęcać. Makro jest po prostu zarejestrowanym zestawem naciśnięć klawiszy i

Bardziej szczegółowo

TWORZENIE PREZENTACJI MS POWERPOINT

TWORZENIE PREZENTACJI MS POWERPOINT TWORZENIE PREZENTACJI MS POWERPOINT Wstęp TWORZENIE PREZENTACJI MS POWERPOINT Czasami zdarza się, że zostajemy poproszeni o poprowadzenia spotkania czy szkolenia w firmie, w której pracujemy lub po prostu

Bardziej szczegółowo

Włączanie/wyłączanie paska menu

Włączanie/wyłączanie paska menu Włączanie/wyłączanie paska menu Po zainstalowaniu przeglądarki Internet Eksplorer oraz Firefox domyślnie górny pasek menu jest wyłączony. Czasem warto go włączyć aby mieć szybszy dostęp do narzędzi. Po

Bardziej szczegółowo

Lekcja 4. 3CD 3. Rysunek 1.18. Okno programu Word. 3 Jak prawidłowo zakończyć pracę z programem? Omów jeden ze sposobów.

Lekcja 4. 3CD 3. Rysunek 1.18. Okno programu Word. 3 Jak prawidłowo zakończyć pracę z programem? Omów jeden ze sposobów. 3 Jak prawidłowo zakończyć pracę z programem? Omów jeden ze sposobów. 4 Uruchom grę Saper lub inną wskazaną przez nauczyciela i prawidłowo zakończ z nią pracę. Poćwicz sposoby uruchamiania i zamykania

Bardziej szczegółowo

Napędy optyczne. Paweł Jamer

Napędy optyczne. Paweł Jamer Napędy optyczne Paweł Jamer Plan prezentacji Płyty CD, DVD, Blu-Ray. Odczytanie zawartości płyty. Słuchanie muzyki. Oglądanie filmów. Płyty CD, DVD, Blu-Ray Czytane przez odpowiednie napędy: Napęd CD DVD

Bardziej szczegółowo

Przewodnik po Sklepie Windows Phone

Przewodnik po Sklepie Windows Phone Przewodnik po Sklepie Windows Phone Wzbogać swój telefon o aplikacje i gry ze Sklepu Windows Phone. Aplikacje i gry możesz kupować w dwóch dogodnych miejscach: W telefonie (na ekranie startowym naciśnij

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE z Informatyki dla klasy IV

WYMAGANIA EDUKACYJNE z Informatyki dla klasy IV WYMAGANIA EDUKACYJNE z Informatyki dla klasy IV Dział lub zagadnienie programowe UMIEJĘTNOŚCI Osiągnięcia ucznia WIADOMOŚCI Komputer jako narzędzie pracy Komunikowanie się z komputerem w środowisku Windows

Bardziej szczegółowo

Oprogramowanie powiększające obraz na ekranie, zmniejszające zmęczenie wzroku. Podręcznik Szybkiego Startu

Oprogramowanie powiększające obraz na ekranie, zmniejszające zmęczenie wzroku. Podręcznik Szybkiego Startu Oprogramowanie powiększające obraz na ekranie, zmniejszające zmęczenie wzroku. Podręcznik Szybkiego Startu Witaj w ZoomText Express ZoomText Express to niedrogi i łatwy program powiększający obraz komputerowy.

Bardziej szczegółowo

1. Budowa komputera schemat ogólny.

1. Budowa komputera schemat ogólny. komputer budowa 1. Budowa komputera schemat ogólny. Ogólny schemat budowy komputera - Klawiatura - Mysz - Skaner - Aparat i kamera cyfrowa - Modem - Karta sieciowa Urządzenia wejściowe Pamięć operacyjna

Bardziej szczegółowo

Skrócona instrukcja obsługi rejestratorów marki

Skrócona instrukcja obsługi rejestratorów marki Skrócona instrukcja obsługi rejestratorów marki v 1.0, 22-05-2014 1 Spis treści 1. Wprowadzenie do technologii HD-CVI...3 2. Pierwsze uruchomienie...3 3. Logowanie i przegląd menu rejestratora...4 4. Ustawienia

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA INSTALACJI DRUKARKI. (Dla Windows CP-D70DW/D707DW)

INSTRUKCJA INSTALACJI DRUKARKI. (Dla Windows CP-D70DW/D707DW) INSTRUKCJA INSTALACJI DRUKARKI (Dla Windows CP-D70DW/D707DW) Microsoft, Windows, Windows XP, Windows Vista i Windows 7 są zastrzeżonymi znakami towarowymi Microsoft Corporation w Stanach Zjednoczonych

Bardziej szczegółowo

BIOS, tryb awaryjny, uśpienie, hibernacja

BIOS, tryb awaryjny, uśpienie, hibernacja BIOS, tryb awaryjny, uśpienie, hibernacja Wykład: BIOS, POST, bootstrap loader, logowanie, uwierzytelnianie, autoryzacja, domena, tryb awaryjny, stan uśpienia, hibernacja, wylogowanie, przełączanie użytkownika,

Bardziej szczegółowo

Następnie uruchom b-link z Menu Start lub ponownie uruchom komputer.

Następnie uruchom b-link z Menu Start lub ponownie uruchom komputer. B-LINK SZYBKI START Ten krótki przewodnik umożliwia użytkownikowi poznanie działania i podstawowych funkcji programu b-link, pozwalając szybko zacząd pracę z programem. Omawiamy w nim tylko niektóre funkcje

Bardziej szczegółowo

Instalacja Webroot SecureAnywhere przy użyciu GPO w Active Directory

Instalacja Webroot SecureAnywhere przy użyciu GPO w Active Directory Instalacja Webroot SecureAnywhere przy użyciu GPO w Active Directory Poniższa instrukcja opisuje sposób zdalnej instalacji oprogramowania Webroot SecureAnywhere w środowiskach wykorzystujących usługę Active

Bardziej szczegółowo

Skróty klawiaturowe w PowerPoint

Skróty klawiaturowe w PowerPoint Pomoc online: W oknie Pomoc: Skróty klawiaturowe w PowerPoint F1 Otwieranie okna Pomoc. ALT+F4 Zamknięcie okna Pomoc. ALT+TAB Przełączenie między oknem Pomoc i aktywnym programem. ALT+HOME Powrót do strony

Bardziej szczegółowo

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Gorzowie Wlkp. Laboratorium architektury komputerów

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Gorzowie Wlkp. Laboratorium architektury komputerów Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Gorzowie Wlkp. Laboratorium architektury komputerów Nr i temat ćwiczenia Nr albumu Grupa Rok S 3. Konfiguracja systemu Data wykonania ćwiczenia N Data oddania sprawozdania

Bardziej szczegółowo

2014 Electronics For Imaging. Informacje zawarte w niniejszej publikacji podlegają postanowieniom opisanym w dokumencie Uwagi prawne dotyczącym tego

2014 Electronics For Imaging. Informacje zawarte w niniejszej publikacji podlegają postanowieniom opisanym w dokumencie Uwagi prawne dotyczącym tego 2014 Electronics For Imaging. Informacje zawarte w niniejszej publikacji podlegają postanowieniom opisanym w dokumencie Uwagi prawne dotyczącym tego produktu. 23 czerwca 2014 Spis treści 3 Spis treści...5

Bardziej szczegółowo

Boot Camp Podręcznik instalowania oraz konfigurowania

Boot Camp Podręcznik instalowania oraz konfigurowania Boot Camp Podręcznik instalowania oraz konfigurowania Spis treści 3 Wstęp 3 Co jest potrzebne? 4 Omówienie instalacji 4 Krok 1: Sprawdź dostępność uaktualnień 4 Krok 2: Przygotuj Maca do zainstalowania

Bardziej szczegółowo

Techniki zaznaczania plików i folderów

Techniki zaznaczania plików i folderów Techniki zaznaczania plików i folderów Aby wykonać określone operacje na plikach lub folderach (np. kopiowanie, usuwanie, zmiana nazwy itp.) należy je najpierw wybrać (zaznaczyć) nazwa i ikona pliku lub

Bardziej szczegółowo

STATISTICA 8 WERSJA JEDNOSTANOWISKOWA INSTRUKCJA INSTALACJI

STATISTICA 8 WERSJA JEDNOSTANOWISKOWA INSTRUKCJA INSTALACJI STATISTICA 8 WERSJA JEDNOSTANOWISKOWA INSTRUKCJA INSTALACJI Uwagi: 1. Użytkownicy korzystający z systemów operacyjnych Windows 2000, XP lub Vista na swoich komputerach muszą zalogować się z uprawnieniami

Bardziej szczegółowo

Budowa Komputera część teoretyczna

Budowa Komputera część teoretyczna Budowa Komputera część teoretyczna Komputer PC (pesonal computer) jest to komputer przeznaczony do użytku osobistego przeznaczony do pracy w domu lub w biurach. Wyróżniamy parę typów komputerów osobistych:

Bardziej szczegółowo

Zgrywus dla Windows v 1.12

Zgrywus dla Windows v 1.12 Zgrywus dla Windows v 1.12 Spis treści. 1. Instalacja programu. 2 2. Pierwsze uruchomienie programu.. 3 2.1. Opcje programu 5 2.2. Historia zdarzeń 7 2.3. Opisy nadajników. 8 2.4. Ustawienia zaawansowane...

Bardziej szczegółowo

KATEGORIA OBSZAR WIEDZY NR ZADANIA. 2.1.2. Podstawowe informacje i czynności

KATEGORIA OBSZAR WIEDZY NR ZADANIA. 2.1.2. Podstawowe informacje i czynności Moduł 2 - Użytkowanie komputerów - od kandydata wymaga się zaprezentowania wiedzy i umiejętności w zakresie wykorzystania podstawowych funkcji komputera klasy PC i jego systemu operacyjnego. Kandydat powinien

Bardziej szczegółowo

Instrukcja obsługi. Rozdział I. Wprowadzenie. 1.1 Wstęp. Techtop USB-P1 Telefon VoIP na USB. 1.2 Specyfikacja:

Instrukcja obsługi. Rozdział I. Wprowadzenie. 1.1 Wstęp. Techtop USB-P1 Telefon VoIP na USB. 1.2 Specyfikacja: Instrukcja obsługi Techtop USB-P1 Telefon VoIP na USB 1.1 Wstęp Rozdział I Wprowadzenie Słuchawka telefoniczna na USB. Efektywne rozwiązanie dedykowane dla użytkowników komunikatora Skype. 1.2 Specyfikacja:

Bardziej szczegółowo

Instrukcja logowania do systemu e-bank EBS

Instrukcja logowania do systemu e-bank EBS Instrukcja logowania do systemu e-bank EBS 1. Instalacja programu JAVA Przed pierwszą rejestracją do systemu e-bank EBS na komputerze należy zainstalować program JAVA w wersji 6u7 lub nowszej. Można go

Bardziej szczegółowo

Urządzenia zewnętrzne Instrukcja obsługi

Urządzenia zewnętrzne Instrukcja obsługi Urządzenia zewnętrzne Instrukcja obsługi Copyright 2009 Hewlett-Packard Development Company, L.P. Informacje zawarte w niniejszym dokumencie mogą zostać zmienione bez powiadomienia. Jedyne warunki gwarancji

Bardziej szczegółowo

Od autora ---------------------------------------------------------------------------------------------------- 5

Od autora ---------------------------------------------------------------------------------------------------- 5 Spis treści Od autora ---------------------------------------------------------------------------------------------------- 5 1. Jaki komputer wybrać? -----------------------------------------------------------------------7

Bardziej szczegółowo

Instrukcja Wirtualny Dysk:

Instrukcja Wirtualny Dysk: Instrukcja Wirtualny Dysk: Część 1 - Instalacja Żeby zainstalować Wirtualny Dysk Twój komputer musi spełniać minimalne wymagania: - w zakresie systemu operacyjnego, powinien mieć zainstalowany jeden z

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA DO OPROGRAMOWANIA KOMPUTEROWEGO

INSTRUKCJA DO OPROGRAMOWANIA KOMPUTEROWEGO INSTRUKCJA DO OPROGRAMOWANIA KOMPUTEROWEGO DLA LEKKIEJ PŁYTY DO BADAŃ DYNAMICZNYCH HMP LFG WYMAGANE MINIMALNE PARAMETRY TECHNICZNE: SPRZĘT: - urządzenie pomiarowe HMP LFG 4 lub HMP LFG Pro wraz z kablem

Bardziej szczegółowo

programu Neofon instrukcja obsługi Spis treści

programu Neofon instrukcja obsługi Spis treści instrukcja obsługi programu Neofon Spis treści... 2 Główne okno aplikacji... 3 Panel dolny... 4 Klawiatura numeryczna... 5 Regulacja głośności... 6 Książka adresowa... 7 Okno dodawania/edycji kontaktu...

Bardziej szczegółowo

Systemy operacyjne I Laboratorium Część 3: Windows XP

Systemy operacyjne I Laboratorium Część 3: Windows XP Uniwersytet Rzeszowski Katedra Informatyki Opracował: mgr inŝ. Przemysław Pardel v1.01 2009 Systemy operacyjne I Laboratorium Część 3: Windows XP Zagadnienia do zrealizowania (3h) 1. Ściągnięcie i instalacja

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy system oceniania z informatyki

Przedmiotowy system oceniania z informatyki Przedmiotowy system oceniania z informatyki Przedmiotowy system oceniania został skonstruowany w oparciu o następujące dokumenty: Rozporządzenie MEN z dnia 7 września 2004 roku w sprawie zasad oceniania,

Bardziej szczegółowo

Tablica SMART Board i Microsoft Office krótki poradnik

Tablica SMART Board i Microsoft Office krótki poradnik Tablica SMART Board i Microsoft Office krótki poradnik Korzystanie z aplikacji Microsoft Office z tablicą SMART Board informacje ogólne Korzystając z funkcji Ink Aware, możesz pisać albo rysować bezpośrednio

Bardziej szczegółowo

Instrukcja obsługi programu. BlazeVideo HDTV Player v6

Instrukcja obsługi programu. BlazeVideo HDTV Player v6 Instrukcja obsługi programu BlazeVideo HDTV Player v6 Spis treści 1. Opis programu...3 1.1 Wprowadzenie...3 1.2 Funkcje programu...3 1.3 Wymagania sprzętowe...4 2. Wygląd interfejsu...4 3. Obsługa programu...6

Bardziej szczegółowo

ABC komputera. W efekcie dokument znalazł się na dyskietce, którą można spakować do torby i zanieść do pracy. To było naszym celem!

ABC komputera. W efekcie dokument znalazł się na dyskietce, którą można spakować do torby i zanieść do pracy. To było naszym celem! dy już utworzymy nowy dokument, chcemy (często wielokrotnie) wydrukować go na papierze. Tak to wygląda w praktyce żaden piękny ekran nie zastąpi papieru znanego od tysięcy lat. Drukowanie wymaga oczywiście

Bardziej szczegółowo

Wstęp 5 Rozdział 1. Instalacja systemu 13. Rozdział 2. Logowanie i wylogowywanie 21 Rozdział 3. Pulpit i foldery 25. Rozdział 4.

Wstęp 5 Rozdział 1. Instalacja systemu 13. Rozdział 2. Logowanie i wylogowywanie 21 Rozdział 3. Pulpit i foldery 25. Rozdział 4. Wstęp 5 Rozdział 1. Instalacja systemu 13 Uruchamianie Ubuntu 14 Rozdział 2. Logowanie i wylogowywanie 21 Rozdział 3. Pulpit i foldery 25 Uruchamianie aplikacji 25 Skróty do programów 28 Preferowane aplikacje

Bardziej szczegółowo

Motorola Phone Tools. Krótkie wprowadzenie

Motorola Phone Tools. Krótkie wprowadzenie Motorola Phone Tools Krótkie wprowadzenie Spis treści Minimalne wymagania... 2 Przed instalacją Motorola Phone Tools... 3 Instalowanie Motorola Phone Tools... 4 Instalacja i konfiguracja urządzenia przenośnego...

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 10.1. Zmiana sposobu uruchamiania usług

Ćwiczenie 10.1. Zmiana sposobu uruchamiania usług Rozdział 10. Zarządzanie komputerem Ćwiczenia zawarte w tym rozdziale prezentują najważniejsze narzędzia służące do konfigurowania i monitorowania pracy komputera. Ponieważ system Windows XP został opracowany

Bardziej szczegółowo

Pokaz slajdów na stronie internetowej

Pokaz slajdów na stronie internetowej Pokaz slajdów na stronie internetowej... 1 Podpisy pod zdjęciami... 3 Publikacja pokazu slajdów w Internecie... 4 Generator strony Uczelni... 4 Funkcje dla zaawansowanych użytkowników... 5 Zmiana kolorów

Bardziej szczegółowo

Platforma szkoleniowa krok po kroku

Platforma szkoleniowa krok po kroku Platforma szkoleniowa krok po kroku Jeśli masz problemy z uruchomieniem Platformy szkoleniowej warto sprawdzić poprawność poniższych konfiguracji: Minimalne wymagania sprzętowe SPRZĘT Procesor min. 233

Bardziej szczegółowo

mfaktura Instrukcja instalacji programu Ogólne informacje o programie www.matsol.pl biuro@matsol.pl

mfaktura Instrukcja instalacji programu Ogólne informacje o programie www.matsol.pl biuro@matsol.pl mfaktura Instrukcja instalacji programu Ogólne informacje o programie www.matsol.pl biuro@matsol.pl Instalacja programu 1. Po włożeniu płytki cd do napędu program instalacyjny powinien się uruchomić automatyczne.

Bardziej szczegółowo

Edytor tekstu MS Word 2003 - podstawy

Edytor tekstu MS Word 2003 - podstawy Edytor tekstu MS Word 2003 - podstawy Cz. 4. Rysunki i tabele w dokumencie Obiekt WordArt Jeżeli chcemy zamieścić w naszym dokumencie jakiś efektowny napis, na przykład hasło reklamowe, możemy wykorzystać

Bardziej szczegółowo

Co to jest arkusz kalkulacyjny?

Co to jest arkusz kalkulacyjny? Co to jest arkusz kalkulacyjny? Arkusz kalkulacyjny jest programem służącym do wykonywania obliczeń matematycznych. Za jego pomocą możemy również w czytelny sposób, wykonane obliczenia przedstawić w postaci

Bardziej szczegółowo