Postępowanie nakazowe niewykorzystana możliwość usprawnienia postępowania karnego

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Postępowanie nakazowe niewykorzystana możliwość usprawnienia postępowania karnego"

Transkrypt

1 Wojciech Wolski Postępowanie nakazowe niewykorzystana możliwość usprawnienia postępowania karnego Uzasadnienie projektu ustawy o zmianie ustawy Kodeks postępowania karnego i niektórych innych ustaw 1 jednoznacznie wskazuje, iż wprowadzane do procedury karnej zmiany mają przeciwdziałać nadmiernej przewlekłości postępowań, czego przyczyną jest między innymi nadmierny formalizm (czy wręcz fasadowość) wielu czynności, który nie służąc zapewnieniu gwarancji procesowych uczestników postępowania, wydłuża procedowanie. Tak określona przyczyna zmiany Kodeksu postępowania karnego i dostrzeżenie przez Komisję Kodyfikacyjną Prawa Karnego nadmiernego formalizmu w procedurze karnej budzi co do zasady akceptację praktyków, a wprowadzane nowe regulacje były zresztą przez przedstawicieli wymiaru sprawiedliwości dostrzegane i postulowane, nie znikając z pola uwagi opinii publicznej. Na pewno niezwykle pozytywnie, jako wręcz przełomowe, ocenić należy wprowadzenie instytucji referendarza sądowego do Kodeksu postępowania karnego, a także poprzez dodanie art. 93a wykorzystanie referendarza sądowego do wykonywania czynności w postępowaniu wykonawczym w związku z treścią art. 1 2 k.k.w. Nie sposób jednak nie odnieść wrażenia, iż kognicja przyznana referendarzom dotyczy wyłącznie czynności ubocznych 2. Mając pełną świadomość konstytucyjnego wymogu sprawowania wymiaru sprawiedliwości jedynie przez sądy i sędziów, wskazać jednakże należy na istnienie w Kodeksie karnym wykonawczym szeregu czynności stanowiących zadania z zakresu ochrony prawnej 3, które mogłyby być wykonywane przez referendarza sądowego 4. Nie sposób oprzeć się wrażeniu, iż zaprezentowany model kompetencji referendarza sądowego jest wprowadzony niejako na próbę, jak miało to miejsce z instytucjami konsensualnymi wprowadzonymi w 1997 r. w Kodeksie postępowania karnego, a które obecnie, jak wynika z uzasadnienia projektu, mają usprawnić i przyspieszyć postępowanie karne 5. Odnotować przy tym należy z aprobatą, iż Komisja Kodyfikacyjna zaniechała przedstawienia w wersji ostatecznej projektu nowelizacji części rozwiązań, które podczas konsultacji środowiskowych były opiniowane negatywnie. Wskazać należy jako przykład takiego, a priori błędnego, rozwiązania projektowany art. 23b 1 k.p.k. 6. Wydaje się jednak, iż przygotowany projekt nowelizacji przepisów postępowania karnego, kładąc słusznie akcent na sprawność postępowania, jako swoistą wartość, nie usuwa jednak wszystkich oczywistych i ujawnionych usterek obowiązującej regulacji, której niektóre instytucje pozostają co najmniej nie do końca wykorzystane. Dodatkowo część proponowanych rozwiązań w ogóle pomija występujące w praktyce wymiaru sprawiedliwości rozbieżności wynikające z małej precyzji obowiązujących przepisów.

2 Jedynie przykładowo wskazać należy na projektowane zmiany w art. 156 k.p.k., polegające na dodaniu 1a, zgodnie z którym stronom, obrońcom, pełnomocnikom i przedstawicielom ustawowym udostępnia się w toku postępowania sądowego akta postępowania przygotowawczego w części, w jakiej nie zostały przekazane sądowi. Taka zmiana, mająca umożliwić stronom zobowiązanie prokuratora do uzupełnienia przedłożonego materiału o określone dokumenty, co związane jest z nową treścią art k.p.k., nie uwzględnia w ogóle sygnalizowanych w piśmiennictwie praktycznych problemów związanych z udostępnianiem akt podczas sądowej kontroli postępowania przygotowawczego 7. Lektura uzasadnienia projektu nowelizacji, w którym uznano, iż obecny model postępowania karnego powoli wyczerpuje swoje możliwości, a także zaakcentowanie nadmiernego formalizmu postępowania karnego wpływającego na jego przewlekłość, wskazywałaby na pewien przełomowy moment w praktyce wymiaru sprawiedliwości. Wrażenie takie na pewno potęgują także polityczne deklaracje zawarte w expose Prezesa Rady Ministrów zapowiadające skrócenie postępowań w sprawach karnych o 1/3, tym bardziej iż Komisja Kodyfikacyjna Prawa Karnego, będąca autorem zmian, działa przy Ministrze Sprawiedliwości. Analiza poglądów przedstawicieli nauki prawa karnego wyrażanych u progu wejścia w życie obecnie obowiązującego Kodeksu postępowania karnego, a już po jego uchwaleniu wskazuje jednak, iż co najmniej od przełomu lat tak samo dostrzegano nadmierny formalizm ówczesnego modelu postępowania karnego. Już wtedy wyraźnie akcentowano potrzebę wprowadzenia do postępowania karnego zasady szybkości, która generowałaby w procesie karnym odpowiednie tempo umożliwiające rozstrzygnięcie sprawy w miarę możliwości w jak najkrótszym czasie 8. Dobitnie stwierdzano ponad dekadę temu, iż przewlekłość postępowania karnego wywołuje kryzys wymiaru sprawiedliwości wymagający podjęcia radykalnych zmian. Nota bene przyspieszenie i usprawnienie procedury karnej stało się jednym z najpilniejszych celów wówczas przeprowadzanej reformy prawa karnego 9. O ile twórcy obecnych zmian w treści uzasadnienia projektu oceniają go jako stanowiący spójną i kompleksowo przemyślaną całość, gdzie jedne zmiany generują konieczność zaproponowania innych, to okres obowiązywania obecnego Kodeksu postępowania karnego skłania praktyków wymiaru sprawiedliwości do mniejszego entuzjazmu. Dodatkowo przed 1 września 1998 r. obecni członkowie Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Karnego nowelizowany teraz Kodeks oceniali jako nowoczesną ustawę za sprawą dostosowania jej do europejskiego ius commune, uwzględnienia licznych wskazań nauki, doświadczeń zebranych w czasie obowiązywania dotychczasowego prawa karnego procesowego oraz dzięki pragmatycznemu podejściu ustawodawcy. W tym czasie prognozowano, iż kodyfikacja z 1997 r. po obrośnięciu prawem orzeczniczym oraz literaturą i po kolejnym usuwaniu nieuchronnych usterek, powinna stać się instrumentem zwalczania przestępczości użytecznym przez wiele lat XXI wieku 10. Kolejne nowelizacje procedury karnej określano już jednak jako zmierzające w pierwszym rzędzie do zapobieżenia dramatycznie dającej znać o sobie przewlekłości postępowania 11. W świetle zaakcentowanego w uzasadnieniu projektu dążenia do przeciwdziałania

3 przewlekłości postępowania karnego niezrozumienie budzi zupełny brak zmian merytorycznych w postępowaniu nakazowym. Postępowanie nakazowe, sięgające tradycją na ziemiach polskich do drugiej połowy XIX wieku 12, było także umiejscowione w przepisach prawa karnego procesowego z 1928 r. i już wtedy miało służyć szybkiemu i oszczędnemu rozpoznawaniu spraw o czyny zagrożone aresztem i grzywną 13. Postępowanie to regulowały artykuły od 31 do 40 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z 19 marca 1928 r. Przepisy wprowadzające kodeks postępowania karnego 14, które przewidywały możliwość wydania nakazu karnego w sprawach karnych należących do właściwości sądów grodzkich, gdy przestępstwo zagrożone było, niezależnie od kar dodatkowych i zastępczych, tylko aresztem lub grzywną lub też jedną z tych kar. Wyłączona jednakże była możliwość wydania nakazu karnego przeciw osobom aresztowanym, przeciw nieletnim do lat siedemnastu i w sprawach o przestępstwa ścigane z oskarżenia prywatnego. Powojenna kodyfikacja karna nie wprowadziła tej instytucji, a została ona dopiero reaktywowana ustawą z 10 maja 1985 r. o szczególnej odpowiedzialności karnej 15 na okres trzech lat, a następnie ustawą z 17 czerwca 1988 r. o zmianie niektórych przepisów prawa karnego i prawa o wykroczeniach 16 na stałe (art. 454a 454i d.k.p.k). Recypowana w kodyfikacji karnej z 1997 r. instytucja postępowania nakazowego miała przyczynić się do szybkiego, merytorycznego rozpoznania sprawy karnej sprawcy przestępstwa drobnego 17 w celu zaoszczędzenia sił i środków na rozpoznawanie spraw o przestępstwa poważniejsze i groźniejsze 18. Do wejścia w życie noweli z 10 stycznia 2003 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania karnego, ustawy Przepisy wprowadzające Kodeks postępowania karnego, ustawy o świadku koronnym oraz ustawy o ochronie informacji niejawnych, orzeczeniem merytorycznym wydawanym w postępowaniu nakazowym był nakaz karny wydawany na posiedzeniu, w którym miał prawo wziąć udział oskarżony, jego obrońca, pokrzywdzony i jego pełnomocnik, których należało o terminie posiedzenia powiadomić. W związku z zagwarantowaniem prawa stron do udziału w posiedzeniu w przedmiocie wydania nakazu karnego podkreślano w literaturze, iż obecne strony mogły składać wnioski i oświadczenia, a także odpowiadać na zadawane pytania, przy czym podstawą dowodową rozstrzygnięcia sądu miał być materiał zebrany w toku postępowania przygotowawczego, a dodatkowo w świetle tego materiału dowodowego okoliczności czynu i wina oskarżonego nie mogły budzić wątpliwości 19. Takie rozwiązanie, gdy z jednej strony sąd był zobowiązany do powiadomienia stron, obrońców i pełnomocników o terminie posiedzenia, a z drugiej strony ich obecności nie mógł w żadnej sposób dowodowo wykorzystać, czyniło obowiązującą regulację wewnętrznie sprzeczną. Jedynym procesowym pożytkiem z obecności stron na posiedzeniu było ewentualne ich stanowisko w przedmiocie wydania wyroku nakazowego, co mogło czynić zbędnym jego wydawanie z uwagi na zapowiedzianą przez strony aktywność procesową polegającą na złożeniu środka zaskarżenia. Obowiązujące rozwiązanie stawiające wymóg powiadamiania stron o terminie posiedzenia skutecznie odstręczało od stosowania w sądach

4 postępowania nakazowego 20. Zgodnie z obecnie obowiązującym art. 500 k.p.k. sąd może wydać wyrok nakazowy na posiedzeniu i to bez udziału stron, przy czym stosowanie trybu nakazowego jest fakultatywne i zależy od uznania sądu, co należy rozumieć, iż nawet w przypadku zaistnienia przesłanek pozytywnych do wydania wyroku nakazowego sprawa może być skierowana do rozpoznania na rozprawie. Warunkiem wyrokowania w trybie nakazowym jest uznanie przez sąd, iż w świetle zebranego w postępowaniu przygotowawczym materiału dowodowego nie jest konieczne przeprowadzenie rozprawy, a w świetle zebranych dowodów okoliczności czynu i wina oskarżonego nie budzą wątpliwości. Wprowadzenie wyroku nakazowego jako orzeczenia zapadającego po przeprowadzeniu postępowania nakazowego związana była z koniecznością dostosowania art. 5 1 k.p.k. do wymogów Konstytucji RP z 1997 r. i przestrzegania zasady domniemania niewinności, rozumianej w ten sposób, iż oskarżonego uważa się za niewinnego dopóty, dopóki jego wina nie zostanie udowodniona i stwierdzona prawomocnym wyrokiem sądu, a nie orzeczeniem, jakim pozostawał nakaz karny. W toku posiedzenia w przedmiocie wydania wyroku nakazowego sąd nie prowadzi postępowania dowodowego, ale opiera się na materiale dowodowym zebranym w postępowaniu przygotowawczym. Według obowiązujących przepisów wydanie wyroku nakazowego jest niedopuszczalne (art. 501 k.p.k.) w stosunku do osoby pozbawionej wolności 21 w tej lub innej sprawie, a także w sprawie z oskarżenia prywatnego oraz w razie wystąpienia okoliczności powodujących obronę obligatoryjną. Już w toku prac nad Kodeksem postępowania karnego z 1997 r. podkreślano w doktrynie, iż tryb nakazowy ma przyczynić się do odciążenia sądów rejonowych, których kognicja została znacznie rozszerzona 22, przez odformalizowanie oraz skrócenie postępowania głównie w sprawach drobniejszych, celem zachowania proporcji między ich wagą a nakładem czasu i środków potrzebnych do ich załatwienia, gdyż angażowanie środków nadmiernych byłoby nie tylko marnotrawstwem, ale mogłoby dyskredytować wymiar sprawiedliwości (wytaczanie armat przeciw wróblom) 23. Odnotować należy także pogląd wprost stwierdzający, iż postępowanie nakazowe jest owocem zasady ekonomii procesowej, a dodatkowo skrócenie, uproszczenie postępowania w sprawach drobnych korzystne jest i dla państwa i dla obywatela 24. Zaprezentowane poglądy doktryny pozostają w zgodności z celem nowelizacji przepisów postępowania karnego, ale zmiany dotyczące trybu nakazowego mają wyłącznie redakcyjny charakter, związany z projektowanym wyeliminowaniem postępowania uproszczonego, w konsekwencji czego nowelizacja art k.p.k. znosi w postępowaniu nakazowym odpowiednie stosowanie przepisów o postępowaniu uproszczonym. Odnosząc się do rozwiązań przedstawionych w projektowanej noweli Kodeksu postępowania karnego, pozytywnie należy ocenić jedynie skreślenie art. 501 pkt 1, w związku z czym wydanie wyroku nakazowego będzie dopuszczalne wobec osoby pozbawionej wolności w tej lub innej sprawie, która przecież, co słusznie wskazywano w piśmiennictwie, może być

5 sama zainteresowana szybszym i tańszym rozstrzygnięciem sprawy 25. Zastrzeżenia jednak budzi przede wszystkim pozostawienie możliwości orzeczenia w trybie nakazowym wyłącznie kary grzywny lub kary ograniczenia wolności. Zaniechanie wprowadzenia do art k.p.k. możliwości orzeczenia wyrokiem nakazowym kary pozbawienia wolności przyczyni się do marginalnego znaczenia 26 postępowania nakazowego, jako instrumentu służącego do rozpoznawania spraw o drobne przestępstwa szybko i tanio 27. Możliwość zastosowania art k.k. nie jest rozwiązaniem wystarczającym w świetle rodzaju sankcji zawartych w Kodeksie karnym, gdzie dominuje kara pozbawienia wolności. Przepis ten zezwala na orzeczenie zamiast kary pozbawienia wolności kary ograniczenia wolności albo grzywny, jeżeli przestępstwo jest zagrożone karą pozbawienia wolności nieprzekraczającą pięciu lat. Wbrew poglądom wyrażanym w doktrynie 28 wydaje się, iż będzie możliwe orzeczenie w wyroku nakazowym kary grzywny lub kary ograniczenia wolności w związku z zastosowaniem nadzwyczajnego złagodzenia kary. Zastosowanie tej instytucji należy bowiem do uprawnień sądu, a skorzystanie z niej może nastąpić także na posiedzeniu. Z punktu widzenia praktyka należy rozważyć, dlaczego postępowanie nakazowe mające tak silną tradycję w polskim postępowaniu karnym (w przeciwieństwie choćby do instytucji konsensualnego zakończenia postępowania), a także jak wskazano wyżej mające tak zgodną opinię w doktrynie co do swojej szybkości i ekonomii, nie zostało wykorzystane w proponowanej noweli jako instrument usprawnienia i przyspieszenia postępowania. Z jednej strony należy mieć świadomość, iż pod względem przedmiotowym każde przestępstwo podlegające rozpoznaniu w postępowaniu nakazowym może być zakończone w następstwie złożenia wniosku, o którym mowa w art. 335 k.p.k. Z drugiej jednak strony, istnieją sprawy, gdzie wina i okoliczności popełnienia czynu nie budzą wątpliwości, a nawet oskarżony przyznaje się do dokonania zarzuconego mu czynu, ale nie składa wniosku o dobrowolne poddanie się karze w trybie art. 335 k.p.k. Istnieje wówczas możliwość zakończenia postępowania wskutek wniosku złożonego w trybie art. 387 k.p.k., lecz samo jego złożenie powoduje konieczność wyznaczania rozprawy i wezwania oskarżonego oraz co do zasady świadków. W takiej sytuacji dodatkową możliwość zakończenia postępowania bez wyznaczania rozprawy stwarzałoby właśnie postępowanie nakazowe. Takie wykorzystanie postępowania nakazowego umożliwiałoby szybsze postępowanie (szybsze terminy rozpraw, większa ich częstotliwość) w sprawach wielotomowych, wymagających przeprowadzenia obszernego postępowania dowodowego. Wydaje się, iż ograniczenie zasięgu postępowania nakazowego wyrażające się w możliwości orzeczenia wyrokiem nakazowym wyłącznie kary ograniczenia wolności lub grzywny do 100 stawek dziennych związane jest z poglądami części doktryny traktującymi postępowanie nakazowe jako dotknięte sui generis ułomnością. Odnotować należy, iż część przedstawicieli nauki już samo wprowadzenie w 1985 r. postępowania nakazowego określała jako możliwość przełamania domniemania niewinności oskarżonego na posiedzeniu, na którym sąd bez udziału oskarżonego i obrońcy mógł wydać

6 nakaz karny, uznając oskarżonego za winnego 29. Ten pogląd wydaje się już nieaktualny, skoro w świetle obowiązującego unormowania, o którym mowa w art. 335 k.p.k., orzekanie na posiedzeniu i przełamanie domniemania niewinności może zakończyć się wyrokiem skazującym nawet na karę 10 lat bezwzględnego pozbawienia wolności, a instytucja ta w proponowanej noweli podlegać będzie dalszemu rozszerzeniu, co biorąc pod uwagę sprawność postępowania, należy ocenić pozytywnie. Jako swoistą nadinterpretację przesłanek negatywnych rozpoznania sprawy w postępowaniu nakazowym należy uznać pogląd, iż przeciwko temu postępowaniu przemawiałoby zainteresowanie sprawą w środowisku pokrzywdzonego lub oskarżonego, a także stosowanie nadzwyczajnego złagodzenia lub obostrzenia kary. Przeciwko wydaniu wyroku nakazowego miałaby przemawiać także waga rozpatrywanej sprawy 30. Śmiało można stwierdzić, iż zasadność takich argumentów przemawiałaby w ogóle za zlikwidowaniem instytucji, o której mowa w art. 335 k.p.k. gdzie często rozpoznaniu podlegają sprawy będące w zainteresowaniu opinii publicznej. Podzielić należy w całości pogląd, iż w sprawach drobnych, które podlegają rozpoznaniu w postępowaniu nakazowym, wystarczające oddziaływanie wychowawcze jak i dolegliwość ma sam fakt prowadzonego postępowania karnego, a ponadto rozpoznawanie spraw o przestępstwa drobne z takim samym formalizmem procesowym, jak w stosunku do pozostałych czynów, kłóciłoby się z postulatem racjonalności procesu, który nie powinien być zbytnio sformalizowany tam, gdzie nie jest to potrzebne do wyjaśnienia rzeczywistego przebiegu zdarzenia (ustalenia prawdy materialnej) 31. Wreszcie podnosi się w doktrynie, iż odmienności postępowania nakazowego uznać należy za sprzeczne z zasadą równości stron i rzetelności postępowania 32, bowiem doręczanie odpisu aktu oskarżenia dopiero po wydaniu wyroku nakazowego wraz z odpisem wyroku upośledza oskarżonego w dostępie do treści stawianych mu zarzutów 33. Reasumując powyższe rozważania, stwierdzić należy, iż rozszerzenie zakresu stosowania postępowania nakazowego poprzez możliwość wymierzania wyrokiem nakazowym także kary pozbawienia wolności wpłynęłoby znacząco na szybkość i ekonomię postępowania w sprawach, w których strony nie złożyłyby sprzeciwu od takiego orzeczenia, co bezpośrednio wpłynęłoby na szybkość postępowania w tych sprawach, które wymagają przeprowadzenia obszernego postępowania dowodowego na rozprawie. W sposób oczywisty rzeczą podlegającą rozważeniu mogłoby być zakreślenie górnego wymiaru kary pozbawienia wolności orzekanej w wyroku nakazowym, co zresztą, jak wskazano wyżej, miało już miejsce przy wprowadzeniu instytucji z art. 335 k.p.k. Podkreślić należy jednoznacznie, iż postępowanie nakazowe nie ogranicza uprawnień oskarżonego, w szczególności nie narusza jego konstytucyjnego prawa do obrony, stanowi jedynie swego rodzaju propozycję rozstrzygnięcia, którą strony mogą zawsze odrzucić, wnosząc sprzeciw 34. Właśnie rozszerzenie stosowania postępowania nakazowego może być tym elementem, który przyczyni się do poprawienia sprawności postępowania karnego, tak aby, jak wskazał to

7 jeden z członków obecnej Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Karnego, zmniejszyła się liczba relacji o szokujących, wlekących się latami procesach, o bezzasadnych odroczeniach i przerwach rozpraw sądowych, o odwlekaniu wydawania, a następnie ogłaszania wyroków, niekiedy zdradzających lęk przed decydowaniem, o innych skandalicznych przypadkach wleczenia się postępowania przygotowawczego i sądowego 35. SUMMARY Writ proceedings a missed opportunity to improve criminal proceedings The following comments concern amendments to the Criminal Procedure Code proposed by the Codification Committee (under the Minister of Justice) whose purpose is to improve the effectiveness of criminal proceedings. It has been pointed out in the article that during the codification process of the binding Criminal Procedure Code the same aim has already been stressed in the relevant literature. Namely, according to its authors, the Code in the initial wording was to guarantee speedy and effective criminal proceedings. The article concentrates on the writ proceedings and the prominent amendment of introduction of the court official (referendarz) to the criminal proceedings has been marginally noted. Although generally the amendment deserves approval, narrow scope of competence of the court official must face criticism. The long tradition of writ proceedings within Polish criminal procedure has been stressed. Moreover, the view represented by the jurisprudence that the purpose of the proceedings is to facilitate a speedy determination of criminal cases and minimize expenses has been presented. It has also been pointed out that a wider use of writ proceedings would increase frequency of court sessions in cases of complicated evidentiary nature. The proposed amendments to the Criminal Procedure Code (focusing on raising the effectiveness of criminal proceedings and eliminating undue formalism) as set against prevalent views presented in the literature of the subject lead to a negative evaluation thereof due to a lack of any proposed changes in the writ proceedings. Taking into account the system of penal sanctions in the Penal Code, it seems that only an introduction of a possibility of rendering a judgement writ imposing the penalty of deprivation of liberty (if only with the conditional suspension of the execution thereof) would guarantee an effective use of writ proceedings and hence facilitate criminal proceedings. Przypisy: 1 Projekt wraz z uzasadnieniem jest dostępny na stronie Ministerstwa Sprawiedliwości: bip.ms.gov.pl [dostęp 31 października 2012 r.]. 2 Na przykład kierowanie spraw do postępowania mediacyjnego (proj. art. 23a 1 k.p.k.), wykonywanie czynności w ramach pomocy prawnej (proj. art. 97 k.p.k.), wydawanie zarządzeń dotyczących biegu sprawy, nieingerujących

8 w jej końcowe rozstrzygnięcie (proj. art i 2, art , art k.p.k.) 3 W doktrynie przyjmuje się, iż inne zadania sądów, które nie polegają na rozstrzyganiu sporów o prawo, zaliczyć można do zadań z zakresu ochrony prawnej w rozumieniu art. 1 3 ustawy z 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych, Dz.U. Nr 98, poz ze zm. (por. T. Ereciński, J. Gudowski, J. Iwulski, Komentarz do Prawa o ustroju sądów powszechnych i ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa, Warszawa 2002, s. 26). Wskazać należy także pogląd, zgodnie z którym prawo do sądu jest także realizowane, gdy sąd jest jedynie organem kontrolującym postępowanie prowadzone przez inne organy por. W. Daszkiewicz, Konstytucyjne prawo do sądu a nowy Kodeks postępowania karnego (zagadnienia wybrane), w: Nowa Kodyfikacja karna. Kodeks postępowania karnego. Zagadnienia węzłowe, Warszawa 1997, s Na przykład określanie kary zastępczej w formie pracy społecznie użytecznej za grzywnę (art k.k.w.), tym bardziej iż do takiego orzeczenia niezbędna jest zgoda skazanego, zmniejszenie kary zastępczej (art. 47 k.k.w.), rozłożenie i odroczenie grzywny na raty (art. 49 k.k.w.), orzekanie w ramach wykonywania kary ograniczenia wolności (art. 56, 61, 62 k.k.w.). 5 Do 1 lipca 2003 r. (zmiana wprowadzona ustawą z 10 stycznia 2003 r. Dz.U. Nr 17, poz. 155) wniosek w trybie art. 335 k.p.k. mógł być złożony przy występkach zagrożonych karą nieprzekraczającą 5 lat pozbawienia wolności, a art. 387 k.p.k. miał zastosowanie wyłącznie w przypadku czynów zagrożonych karą do 10 lat pozbawienia wolności. 6?Przepis ten przewidywa? mo?liwo?? umorzenia post?powania o?wyst?pek zagro?ony kar? do 3 lat pozbawienia wolno?ci, za zgod? pokrzywdzonego, je?eli przed rozpocz?ciem przewodu s?dowego dosz?o do pojednania si?, naprawienia szkody, a?takiemu rozstrzygni?ciu nie sprzeciwia? si? interes wymiaru sprawiedliwo?ci. S?usznie wskazywano w?trakcie konsultacji, i? z?jednej strony ograniczenie kr?gu wyst?pk?w do zagro?onych kar? pozbawienia wolno?ci do lat 3 b?dzie bardzo marginalizowa? zastosowanie takiego rozwi?zania, a?drugiej strony wystarczaj?c? instytucj? jest przyj?ta mo?liwo?? cofni?cia aktu oskar?enia? por. szerzej I.?Nowikowski, Przepis ten przewidywał możliwość umorzenia postępowania o występek zagrożony karą do 3 lat pozbawienia wolności, za zgodą pokrzywdzonego, jeżeli przed rozpoczęciem przewodu sądowego doszło do pojednania się, naprawienia szkody, a takiemu rozstrzygnięciu nie sprzeciwiał się interes wymiaru sprawiedliwości. Słusznie wskazywano w trakcie konsultacji, iż z jednej strony ograniczenie kręgu występków do zagrożonych karą pozbawienia wolności do lat 3 będzie bardzo marginalizować zastosowanie takiego rozwiązania, a drugiej strony wystarczającą instytucją jest przyjęta możliwość cofnięcia aktu oskarżenia por. szerzej I. Nowikowski, O cofnięciu oskarżenia przez oskarżyciela publicznego w procesie karnym (uwagi w związku z projektem zmian KPK), w: Iudicium et Scentia, Księga Jubileuszowa Profesora Romualda Kmiecika, Warszawa 2011, s Por. W. Wolski, Dostęp do akt sprawy podczas sądowej kontroli postępowania przygotowawczego w związku z odmową wszczęcia postępowania albo umorzenia przygotowawczego, Przegląd Sądowy 2011, nr 4, s Por. Z. Gostyński, Zasada szybkości w nowym Kodeksie postępowania karnego, w: Nowa Kodyfikacja karna..., s Z. Gostyński, tamże, s Por. S. Waltoś, Kodeks postępowania karnego z 1997 r. między tradycją a wyzwaniem współczesności, w: Nowa Kodyfikacja karna..., s Por. S. Waltoś, O obstrukcji procesowej, czyli kilka uwag o nadużyciu prawa procesowego, w: W kręgu teorii i praktyki prawa karnego. Księga poświęcona pamięci Profesora Andrzeja Wąska, Lublin 2005, s Por. szerzej C.P. Kłak, Przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji a postępowanie nakazowe, Prokuratura i Prawo 2007, nr 7 8, s Por. T. Grzegorczyk, Kodeks postępowania karnego. Komentarz, Kraków 2003, s Dz.U. Nr 33, poz. 314 ze zm. 15 Dz.U. Nr 23, poz. 101 ze zm. 16 Dz.U. Nr 20, poz Por. H. Paluszkiewicz, Pierwszoinstancyjne wyrokowanie merytoryczne poza rozprawą w polskim procesie karnym, Warszawa 2008, s. 68 i literatura tam cytowana. 18 J. Grajewski, Postępowanie nakazowe epizod czy reguła w polskim prawie karnym procesowym, Nowe

9 Prawo 1987, nr 11 12, s H. Paluszkiewicz, tamże, s Tak R.A. Stefański, w: Kodeks postępowania karnego. Komentarz, t. III, Warszawa 2004, s Zgodnie ze ścisłą interpretacją pojęcia zatrzymania na gruncie art. 501 k.p.k. niedopuszczalne jest nawet wydanie wyroku nakazowego wobec podejrzanego zatrzymanego lub ujętego na gorącym uczynku w sprawie, co uprawnia do prowadzenia dochodzenia (art. 325c k.p.k.). Jak uznał bowiem Sąd Najwyższy w wyroku z 13 grudnia 2010 r., IV KK 294/10, Biuletyn Prawa Karnego 2010, nr 11, s. 8, Pozbawieniem wolności w rozumieniu (art. 501 pkt 1 k.p.k.) jest [...] każde, wynikające z decyzji właściwego organu, uniemożliwienie osobie swobodnego poruszania się. Przy czym nie ma znaczenia dla określenia zakresu owego ustanowionego w art. 501 pkt 1 k.p.k. zakazu podstawa prawna danego pozbawienia wolności, a istotny i wystarczający dla zastosowania tej normy jest sam fakt, że dana osoba jest (była) pozbawiona wolności w tej lub innej sprawie. Brak jest normatywnych podstaw ku temu by»zatrzymanie«z racji na jego krótkotrwałość z niego wyłączyć. [...] Określony w art. 501 pkt 1 k.p.k. zakaz wydania wyroku nakazowego nie ogranicza się do osoby pozbawionej wolności (w tej lub innej sprawie) w czasie wyrokowania. Ma on zastosowanie również do osoby, która w tym czasie nie jest pozbawiona wolności, lecz była jej pozbawiona wcześniej, w toku prowadzonego w sprawie postępowania. 22 Por. D. Kala, Kodeksowe postępowania szczególne, Warszawa 2001, s Por. A. Gaberle, Postępowanie szczególne w kodeksie postępowania karnego z 1997 roku (Dział X Kodeksu postępowania karnego, w: Nowa kodyfikacja karna, Kodeks postępowania karnego. Krótkie komentarze, z. 14, Warszawa 1998, s Por. M. Lipczyńska, w: Polski proces karny, Warszawa 1971, s Por. cenny głos praktyka D. Drajewicz, Glosa do orzeczenia SN z 13 grudnia 2010 r., IV KK 294/10, Lex/el W 2011 r. do Sądu Rejonowego Lublin-Zachód w Lublinie wpłynęło spraw karnych z oskarżenia publicznego. W odniesieniu do tych spraw wydano jedynie 507 wyroków nakazowych, co stanowi mniej niż 10% rozstrzygnięć, a uprawomocniły się jedynie 273 z nich. 27 C.P. Kłak, Przestępstwa..., s A. Gaberle, Postępowanie..., s Tak R. Kmiecik, Posiedzenie sądu w procesie karnym. Prawnodowodowa problematyka orzekania poza rozprawą, Lublin 1993, s A. Gaberle, Postępowanie..., s C.P. Kłak, Przestępstwa..., s M. Wąsek-Wiaderek, Zasada równości stron w polskim procesie karnym w perspektywie prawnoporównawczej, Warszawa 2003, s M. Wąsek-Wiaderek, Zasada..., s Por. R.A. Stefański, Postępowanie nakazowe w znowelizowanym kodeksie postępowania karnego, Prokuratura i Prawo 2003, nr 7 8, s Tak S. Waltoś, Czy w Polsce proces karny jest rzetelny?, w: Węzłowe problemy prawa karnego, kryminologii i polityki kryminalnej. Księga pamiątkowa ofiarowana Profesorowi Andrzejowi Markowi, Warszawa 2010, s. 656.

WYBRANE ZAGADNIENIA PRAWA STRON DO SPORU W POLSKIM PROCESIE KARNYM

WYBRANE ZAGADNIENIA PRAWA STRON DO SPORU W POLSKIM PROCESIE KARNYM STUDIA IURIDICA XXXIII/1997 Beata T. Bieńkowska Uniwersytet Warszawski WYBRANE ZAGADNIENIA PRAWA STRON DO SPORU W POLSKIM PROCESIE KARNYM 1. Bez zasady kontradyktoryjności trudno sobie wyobrazić charakterystykę

Bardziej szczegółowo

Skuteczne prawo do obrony w sprawach karnych

Skuteczne prawo do obrony w sprawach karnych Skuteczne prawo do obrony w sprawach karnych Raport Polska wersja oryginalna: Dorris de Vocht, Chapter 10 Poland [w:] Taru Spronken, Ed Cape, Zaza Namoradze, Roger Smith (red.) Effective Criminal Defence

Bardziej szczegółowo

Raport. Pomoc Prawna Pokrzywdzonemu. Polska

Raport. Pomoc Prawna Pokrzywdzonemu. Polska Raport Pomoc Prawna Pokrzywdzonemu Polska Spis treści 1. Definicja pokrzywdzonego i historia ustawodawstwa jemu poświęconego... 4 1.1 Definicja pomocy prawnej w krajowym ustawodawstwie... 6 1.2 Pomoc prawna

Bardziej szczegółowo

System instytucjonalnego podejścia do problemu handlu ludźmi. Marcin Wiśniewski

System instytucjonalnego podejścia do problemu handlu ludźmi. Marcin Wiśniewski System instytucjonalnego podejścia do problemu handlu ludźmi Marcin Wiśniewski Marcin Wiśniewski System instytucjonalnego podejścia do problemu handlu ludźmi Wstęp Problem handlu ludźmi został ujawniony

Bardziej szczegółowo

40/4/A/2012. WYROK z dnia 18 kwietnia 2012 r. Sygn. akt K 33/11 * W imieniu Rzeczypospolitej Polskiej

40/4/A/2012. WYROK z dnia 18 kwietnia 2012 r. Sygn. akt K 33/11 * W imieniu Rzeczypospolitej Polskiej 40/4/A/2012 WYROK z dnia 18 kwietnia 2012 r. Sygn. akt K 33/11 * W imieniu Rzeczypospolitej Polskiej Trybunał Konstytucyjny w składzie: Marek Zubik przewodniczący Stanisław Biernat Zbigniew Cieślak Małgorzata

Bardziej szczegółowo

ISTOTA, CELE I ZAKRES POSTĘPOWANIA PRZYGOTOWAWCZEGO OD 1 LIPCA 2015 ROKU.

ISTOTA, CELE I ZAKRES POSTĘPOWANIA PRZYGOTOWAWCZEGO OD 1 LIPCA 2015 ROKU. ISTOTA, CELE I ZAKRES POSTĘPOWANIA PRZYGOTOWAWCZEGO OD 1 LIPCA 2015 ROKU. Motto: Podstawę wszelkich rozstrzygnięć w postępowaniu przygotowawczym powinny stanowić prawdziwe ustalenia faktyczne (art. 2 2

Bardziej szczegółowo

Postępowanie w sprawie orzekania zakazu prowadzenia działalności gospodarczej

Postępowanie w sprawie orzekania zakazu prowadzenia działalności gospodarczej INSTYTUT WYMIARU SPRAWIEDLIWOŚCI dr Tomasz Szanciło Postępowanie w sprawie orzekania zakazu prowadzenia działalności gospodarczej Warszawa 2013 Spis treści 1. Zagadnienia wstępne... 1 1.1. Cel i zakres

Bardziej szczegółowo

Copyright by Naczelny Sąd Administracyjny Warszawa 2008

Copyright by Naczelny Sąd Administracyjny Warszawa 2008 Publikację do druku przygotowano w Kancelarii Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego Copyright by Naczelny Sąd Administracyjny Warszawa 2008 ISBN 83-923258-8-5 Druk i oprawa: Drukarnia GRAF, Pruszków

Bardziej szczegółowo

Informacja prawnicza dla osób uczestniczących w internetowych grach hazardowych

Informacja prawnicza dla osób uczestniczących w internetowych grach hazardowych Informacja prawnicza dla osób uczestniczących w internetowych grach hazardowych Opracowanie przygotowane przez radcę prawnego Agnieszkę Modras, adwokata Cezarego Cieńkowskiego oraz aplikanta adwokackiego

Bardziej szczegółowo

W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sygn. akt V KK 187/09 W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: SSN Henryk Gradzik (przewodniczący) SSN Antoni Kapłon Dnia 16 listopada 2009 r. SSA (del.) Barbara Skoczkowska

Bardziej szczegółowo

Ponowne wykorzystanie informacji sektora publicznego

Ponowne wykorzystanie informacji sektora publicznego Krzysztof Siewicz Ponowne wykorzystanie informacji sektora publicznego 1. Wprowadzenie Informacja potrzebna jest każdemu z nas w życiu prywatnym oraz zawodowym. Dzięki informacji swoją działalność prowadzą

Bardziej szczegółowo

Obywatel w postępowaniu cywilnym

Obywatel w postępowaniu cywilnym Obywatel w postępowaniu cywilnym Prawa i obowiązki Małgorzata Pyrcak Tomasz Sroka Ewa Stańczyk Grzegorz Szudy Redakcja naukowa: Tomasz Sroka Broszura współfinansowana przez Unię Europejską ze środków Europejskiego

Bardziej szczegółowo

Robert Trzaskowski 1. Streszczenie. Przegląd Prawa Konstytucyjnego ------- Nr 2 (14)/2013 -------

Robert Trzaskowski 1. Streszczenie. Przegląd Prawa Konstytucyjnego ------- Nr 2 (14)/2013 ------- Przegląd Prawa Konstytucyjnego ------- Nr 2 (14)/2013 ------- Robert Trzaskowski 1 Czy istnieje możliwość ograniczenia drogi sądowej w dochodzeniu wolności lub praw? uwagi na marginesie art. 77 ust. 2

Bardziej szczegółowo

Gudrun Hochmayr / Maciej Małolepszy. System dozoru elektronicznego możliwości i granice. Spojrzenie prawnoporównawcze w obliczu polskiej nowelizacji

Gudrun Hochmayr / Maciej Małolepszy. System dozoru elektronicznego możliwości i granice. Spojrzenie prawnoporównawcze w obliczu polskiej nowelizacji 1 Gudrun Hochmayr / Maciej Małolepszy System dozoru elektronicznego możliwości i granice Spojrzenie prawnoporównawcze w obliczu polskiej nowelizacji Streszczenie: Szereg projektów reformy prawa karnego

Bardziej szczegółowo

WYROK z dnia 8 stycznia 2013 r. Sygn. akt K 38/12 * W imieniu Rzeczypospolitej Polskiej

WYROK z dnia 8 stycznia 2013 r. Sygn. akt K 38/12 * W imieniu Rzeczypospolitej Polskiej WYROK z dnia 8 stycznia 2013 r. Sygn. akt K 38/12 * W imieniu Rzeczypospolitej Polskiej Trybunał Konstytucyjny w składzie: Leon Kieres przewodniczący Wojciech Hermeliński sprawozdawca Sławomira Wronkowska-Jaśkiewicz

Bardziej szczegółowo

Prawo do informacji publicznej Efektywność regulacji i perspektywy jej rozwoju

Prawo do informacji publicznej Efektywność regulacji i perspektywy jej rozwoju Prawo do informacji publicznej Efektywność regulacji i perspektywy jej rozwoju Red. Mariusz Maciejewski Warszawa 2014 Prawo do informacji publicznej. Efektywność regulacji i perspektywy jej rozwoju Redakcja:

Bardziej szczegółowo

TEORETYCZNE PODSTAWY PROBACJI

TEORETYCZNE PODSTAWY PROBACJI TEORETYCZNE PODSTAWY PROBACJI Ryszard A. Stefański Zakaz prowadzenia pojazdów jako środek probacyjny I. Wprowadzenie W polskim prawie karnym zakaz prowadzenia pojazdów nie ma jednolitego charakteru prawnego,

Bardziej szczegółowo

Raport Zbigniew Lasocik Emilia Rekosz-Cebula Łukasz Wieczorek. Handel ludźmi do pracy przymusowej: mechanizmy powstawania i efektywne zapobieganie.

Raport Zbigniew Lasocik Emilia Rekosz-Cebula Łukasz Wieczorek. Handel ludźmi do pracy przymusowej: mechanizmy powstawania i efektywne zapobieganie. Raport Zbigniew Lasocik Emilia Rekosz-Cebula Łukasz Wieczorek Handel ludźmi do pracy przymusowej: mechanizmy powstawania i efektywne zapobieganie. Zbigniew Lasocik Emilia Rekosz-Cebula Łukasz Wieczorek

Bardziej szczegółowo

CZY TYLKO SĄD ROZSTRZYGNIE W SPORZE? MEDIACJA I SĄDOWNICTWO POLUBOWNE

CZY TYLKO SĄD ROZSTRZYGNIE W SPORZE? MEDIACJA I SĄDOWNICTWO POLUBOWNE CZY TYLKO SĄD ROZSTRZYGNIE W SPORZE? MEDIACJA I SĄDOWNICTWO POLUBOWNE Informator o alternatywnych sposobach rozwiązywania sporów Publikacja współfinansowana przez Unię Europejską w ramach Europejskiego

Bardziej szczegółowo

antydyskryminacyjne w praktyce polskich sądów powszechnych

antydyskryminacyjne w praktyce polskich sądów powszechnych prawo antydyskryminacyjne w praktyce polskich sądów powszechnych Raport z monitoringu pod redakcją Moniki Wieczorek i Katarzyny Bogatko prawo antydyskryminacyjne w praktyce polskich sądów powszechnych

Bardziej szczegółowo

Anna Surówka 1. Miejsce konstytucyjnego prawa do ochrony zdrowia w systemie praw i wolności człowieka i obywatela

Anna Surówka 1. Miejsce konstytucyjnego prawa do ochrony zdrowia w systemie praw i wolności człowieka i obywatela Anna Surówka 1 Miejsce konstytucyjnego prawa do ochrony zdrowia w systemie praw i wolności człowieka i obywatela Prawo do ochrony zdrowia chroni jedno z podstawowych dóbr każdego człowieka, dlatego też

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie MOŻLIWOŚCI PRAWNE WPROWADZENIA ZAKAZU SPALANIA OKREŚLONYCH PALIW STAŁYCH NA TERENIE GMINY. Zbigniew Bukowski

Wprowadzenie MOŻLIWOŚCI PRAWNE WPROWADZENIA ZAKAZU SPALANIA OKREŚLONYCH PALIW STAŁYCH NA TERENIE GMINY. Zbigniew Bukowski t. 1 STUDIA Z ZAKRESU PRAWA, ADMINISTRACJI I ZARZĄDZANIA UKW 2012 Zbigniew Bukowski MOŻLIWOŚCI PRAWNE WPROWADZENIA ZAKAZU SPALANIA OKREŚLONYCH PALIW STAŁYCH NA TERENIE GMINY Słowa kluczowe: prawo ochrony

Bardziej szczegółowo

1. Pojęcie sprawiedliwości proceduralnej w kontekście prawa o postępowaniu cywilnym ABSTRACT. Marek Niedużak (Akademia Leona Koźmińskiego)

1. Pojęcie sprawiedliwości proceduralnej w kontekście prawa o postępowaniu cywilnym ABSTRACT. Marek Niedużak (Akademia Leona Koźmińskiego) Marek Niedużak (Akademia Leona Koźmińskiego) Z PRAKTYCZNYCH ZAGADNIEŃ SPRAWIEDLIWOŚCI PROCEDURALNEJ: KONFLIKT ZASAD NA GRUNCIE PRZEPISU ART. 11 K.P.C. W ŚWIETLE ORZECZNICTWA TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO I

Bardziej szczegółowo

System ochrony prawnej praw jednostki w Unii Europejskiej

System ochrony prawnej praw jednostki w Unii Europejskiej Mgr Andżelika Leja Radio RMF Kraków System ochrony prawnej praw jednostki w Unii Europejskiej Uwagi wstępne Kwestia dotycząca praw człowieka i ich ochrony pojawiła się w prawie międzynarodowym po drugiej

Bardziej szczegółowo

Naruszenie przez pracodawcę obowiązków dotyczących przeciwdziałania dyskryminacji i mobbingowi jako samodzielna podstawa roszczeń pracowniczych

Naruszenie przez pracodawcę obowiązków dotyczących przeciwdziałania dyskryminacji i mobbingowi jako samodzielna podstawa roszczeń pracowniczych SSN Katarzyna Gonera artykuł dla Polskiego Towarzystwa Prawa Antydyskryminacyjnego Naruszenie przez pracodawcę obowiązków dotyczących przeciwdziałania dyskryminacji i mobbingowi jako samodzielna podstawa

Bardziej szczegółowo

Propozycje zmian w ustawie Prawo zamówień publicznych

Propozycje zmian w ustawie Prawo zamówień publicznych Propozycje zmian w ustawie Prawo zamówień publicznych Urząd Zamówień Publicznych grudzień 2011 rok Spis treści I. Kierunki zmian w ustawie Prawo zamówień publicznych...s.4 II. Część szczegółowa propozycji

Bardziej szczegółowo

MOŻLIWOŚĆ WPROWADZENIA OBOWIĄZKOWEJ MEDIACJI W POLSCE

MOŻLIWOŚĆ WPROWADZENIA OBOWIĄZKOWEJ MEDIACJI W POLSCE BADANIA EKSPERTYZY REKOMENDACJE AGN I E SZKA ŁAD A MACIEJ FOLTA MOŻLIWOŚĆ WPROWADZENIA OBOWIĄZKOWEJ MEDIACJI W POLSCE MACIEJ FOLTA MOŻLIWOŚĆ WPROWADZENIA OBOWIĄZKOWEJ MEDIACJI W POLSCE INSTYTUT SPRAW PUBLICZNYCH

Bardziej szczegółowo

NARODOWE BEZPIECZEŃSTWO II 2014 / Pojęcie czas wojny oraz problemy wynikające z jego niedookreśloności w polskim systemie prawnym s.

NARODOWE BEZPIECZEŃSTWO II 2014 / Pojęcie czas wojny oraz problemy wynikające z jego niedookreśloności w polskim systemie prawnym s. Kwartalnik wydawany przez Biuro Bezpieczeństwa Narodowego ISSN 1896-4923 II 2014 / 30 BEZPIECZEŃSTWO NARODOWE Pojęcie czas wojny oraz problemy wynikające z jego niedookreśloności w polskim systemie prawnym

Bardziej szczegółowo

POMOC PRAWNA DLA OSÓB UBIEGAJĄCYCH SIĘ O NADANIE STATUSU UCHODŹCY W PRAWIE MIĘDZYNARODOWYM I EUROPEJSKIM ORAZ W WYBRANYCH KRAJACH EUROPY

POMOC PRAWNA DLA OSÓB UBIEGAJĄCYCH SIĘ O NADANIE STATUSU UCHODŹCY W PRAWIE MIĘDZYNARODOWYM I EUROPEJSKIM ORAZ W WYBRANYCH KRAJACH EUROPY BADANIA EKSPERTYZY REKOMENDACJE AGATA FORYŚ POMOC PRAWNA DLA OSÓB UBIEGAJĄCYCH SIĘ O NADANIE STATUSU UCHODŹCY W PRAWIE MIĘDZYNARODOWYM I EUROPEJSKIM ORAZ W WYBRANYCH KRAJACH EUROPY Wprowadzenie Osoby ubiegające

Bardziej szczegółowo

Anna Piszcz* Grupa kapitałowa czy nie, czyli trudności z kwalifikacją i ich skutki

Anna Piszcz* Grupa kapitałowa czy nie, czyli trudności z kwalifikacją i ich skutki 44 * Grupa kapitałowa czy nie, czyli trudności z kwalifikacją i ich skutki Spis treści I. Jak problem nielicznych stał się problemem wielu? II. Trudności w ocenie przynależności do grupy kapitałowej III.

Bardziej szczegółowo