układ odpornościowy Układ odpornościowy Układ odpornościowy Układ odpornościowy 11/8/2011

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "układ odpornościowy Układ odpornościowy Układ odpornościowy Układ odpornościowy 11/8/2011"

Transkrypt

1 Medyczne aspekty bezpośredniego przygotowania startowego zmiany odporności Wpływ wysiłków fizycznych na odporność człowieka Niekorzystny pogorszenie odporności człowieka o 15-25% Korzystny korzystny wpływ na układ odpornościowy Bezpośrednie Przygotowanie Startowe Akademia Trenerska, Warszawa 2011 Zbigniew Szyguła - częste infekcje górnych poprawa odporności dróg oddechowych na infekcje - pogorszenie możliwości wysiłkowych Nieman, J Athl Train 1997; 32: = Immunologiczny = Limfatyczny Drugi pod względem inteligencji - po układzie nerwowym - komórkowy układ organizmu! Układy te mają zdolność: Uczenia się i zapamiętywania Samoregulacji Reagowania na bardzo różne bodźce Zdolności do oceny tych bodźców z punktu widzenia organizmu Nadaje kręgowcom zdolność odróżniania swego od obcego! Odpowiedź immunologiczna pozwala na: - zwalczanie infekcji wirusów, bakterii i pierwotniaków - przeciwstawienie się pasożytom i nowotworom - odrzucenie obcych przeszczepów Skomplikowana sieć zależności - komórek (odporność komórkowa) - i cząsteczek (odporność humoralna) - tkanek i narządów (grasica, śledziona, szpik kostny, węzły chłonne, migdałki, wyrostek robaczkowy, naczynia chłonne) zdolnych do rozpoznawania i eliminowania obcych 1

2 Antygen - definicja i właściwości Antygen - substancja, która ma następujące właściwości: - Immunogenność - zdolność do wywoływania przeciw sobie odpowiedzi immunologicznej - oraz - Antygenowość zdolność do swoistego reagowania/łączenia się z produktem odpowiedzi immunologicznej, tzn. z przeciwciałem lub uczulonym limfocytem Wyróżniamy antygeny własne organizmu i antygeny obce. Do antygenów własnych należą antygeny zgodności tkankowej (HLA). Linie obrony przed infekcją/zakażeniem I linia - bariery naturalne/fizyczne skóra, błona śluzowa i ich wydzieliny, które zapobiegają wejściu do ciała takim patogenom, jak bakterie czy wirusy, II linia - wrodzony układ odpornościowy zapewnia natychmiastową, nieswoistą odpowiedź na infekcję III linia - adaptacyjny u. odpornościowy zapewnia swoistą odpowiedź na infekcję i antygeny I linia obrony - bariery naturalne/fizyczne i ich właściwości - ciągłość skóry i błony śluzowej (j.ustnej, nosa i gardła, jelit, dróg oddechowych, dróg moczowych, dróg rodnych, oczu) - wydzieliny skóry i błon śluzowych niskie ph, makrofagi, enzymy, immunoglobuliny (przeciwciała) - przemywanie powierzchni śluzówek przez (zależnie od lokalizacji): łzy, wydzielinę śluzowo-surowiczą w drogach oddechowych, ślinę, czy też mocz - bakteriobójcze składniki wydzielin różnych gruczołów: lizozym (łzy, wydzielina nosa, ślina), kwas solny (sok żołądkowy) II linia obrony - wrodzony układ odpornościowy - odpowiedź nieswoista - odpowiedź na infekcję jest natychmiastowa - brak pamięci immunologicznej - występuje u prawie wszystkich organizmów żywych - komórki żerne (makrofagi, granulocyty) - system monocytów i makrofagów - układ dopełniacza, lizozym, interferon, białko ostrej fazy - komórki zdolne do cytotoksyczności spontanicznej węzły chłonne, śledziona, wątroba, szpik kostny PROCES ZAPALNY, WZROST TEMPERATURY CIAŁA III linia obrony - adaptacyjny układ odpornościowy - odpowiedź swoista - swoista odpowiedź na patogeny i antygeny - brak natychmiastowej odpowiedzi na ekspozycję/intruza - ekspozycja prowadzi do powstania pamięci immunologicznej - ponowna ekspozycja na patogen szybka odpowiedź - występuje u szczękowców/kręgowców z żuchwą Typy odpowiedzi immunologicznej Odpowiedź typu komórkowego Odpowiedź typu humoralnego 2

3 Komórki układu immunologicznego KRWINKI BIAŁE - LEUKOCYTY: 1. Granulocyty kom. ziarniste, najliczniejsza, ale niejednolita grupa białych komórek krwi, powstają głównie w szpiku kostnym czerwonym. ROLA: wrodzona odporność immunologiczna obrona przed nowotworami, oraz infekcjami wirusowymi, bakteryjnymi i pasożytniczymi neutrofile zdolne do fagocytozy i zabijania mikroorganizmów eozynofile - zdolne do fagocytozy i zabijania niektórych pasożytów z użyciem p-ciał bazofile biorą udział w nadwrażliwości Komórki układu immunologicznego 2. Limfocyty niejednolita grupa białych komórek krwi, powstają w węzłach chłonnych, śledzionie, grasicy, szpiku kostnym czerwonym, migdałkach i grudkach chłonnych układu pokarmowego ROLA: odpowiadają za nabytą odporność immunologiczną 3. Monocyty - największe komórki krwi, powstające głównie w szpiku kostnym czerwonym, w tkankach przekształcają się w makrofagi ROLA: wrodzona odporność immunologiczna zdolne do fagocytozy i zabijania mikroorganizmów - chronią przed nowotworami, oraz infekcjami wirusowymi, bakteryjnymi i pasożytniczymi; wydzielają cytokiny Limfocyty Komórki białe, znajdują się we krwi, limfie oraz innych tkankach (z wyjątkiem ośrodkowego układu nerwowego) Posiadają duże jądro i mało cytoplazmy Limfocyty T stanowią 85% wszystkich limfocytów krążących we krwi, resztę stanowią limfocyty B Na powierzchni posiadają tzw. cząsteczki różnicujące CD (cluster designation) Limfocyty Limfocyty B rozpoznają antygeny i wytwarzają przeciwciała; przekształcają się w kom. plazmatyczne wytwarzające p-ciała Limfocyty Th (pomocnicze) wspomagają i koordynują odpowiedź immunologiczną, wytwarzają cytokiny Limfocyty T regulatorowe/supresorowe regulują, zwykle hamują odpowiedź odpornościową, wytwarzają cytokiny Limfocyty T cytotoksyczne - niszczą inne komórki (obce, zakażone wirusem, nowotworowe) Komórki K i NK Komórki K (killer, czyli zabójca) i komórki NK (NKnatural killer, naturalni niszczyciele) w ustroju znajdują się w sposób naturalny bez wcześniejszej immunizacji. Komórki NK zdolne do spontanicznego zabijania komórek nowotworowych i zakażonych wirusami. Obniżoną aktywność komórek NK zaobserwowano w takich chorobach jak białaczka, szpiczak czy policytemia, czyli w chorobach, w których zaburzeniu ulega funkcja szpiku. Biorą udział we wczesnej fazie odpowiedzi nieswoistej oraz nadzorze immunologicznym. IL-12 (wytwarzana przez fagocyty) wzmaga ich aktywność Monocyty/makrofagi Biorą udział w następujących procesach: 1. Regulacja biosyntezy immunoglobulin 2. Reakcje przeciwbakteryjne, przeciwgrzybicze, przeciwpasożytnicze i przeciwwirusowe 3. Usuwanie uszkodzonych komórek 4. Wpływ na czynność fibroblastów i komórek tkanki łącznej (angiogeneza) 5. Wytwarzanie czynników wzrostowych Szczególnie duże nagromadzenie makrofagów występuje w narządach, które stanowią potencjalne wrota zakażenia - płuca, przewód pokarmowy Hormony tarczycy, hormon wzrostu, estrogeny i małe dawki glikokortykoidów zmniejszają aktywność makrofagów. 3

4 Odpowiedź humoralna - Immunoglobuliny przeciwciała - Cytokiny - lizozym, polipeptydy zasadowe: leukina, plakina, interferon Immunoglobuliny=przeciwciała Specyficzne substancje białkowe wytwarzane przez limfocyty B i plazmocyty rozpuszczalne receptory zdolne do łączenia się swoiście tylko z jednym antygenem Obecne są we krwi, chłonce, w płynach tkankowych, wydzielinach śluzowo-surowiczych np. dróg oddechowych, przewodu pokarmowego Immunoglobuliny IgG - główny składnik immunoglobulin w surowicy osób dorosłych. Przechodzą przez łożysko, dlatego znajdują się w krążeniu płodu. IgA - w przestrzeni wewnątrznaczyniowej i śródtkankowej, oraz stanowi komponentę sekrecją w wydzielinach dróg oddechowych, przewodu pokarmowego i dróg moczowo-płciowych. IgA-sekrecyjne chronią organizm przed inwazją drobnoustrojów przez błony śluzowe. IgM - głównie w przestrzeni wewnątrznaczyniowej. Stanowią główne przeciwciało na powierzchni limfocytów B, zjawiają się jako pierwsze w odpowiedzi na stymulację antygenową, mogą aktywować układ dopełniacza. IgD - znajdują się na powierzchni limfocytów B, występują w małym stężeniu i są szybko katabolizowane. Cytokiny- definicja i podział Cytokiny to duża grupa cząstek sygnalizacyjnych - przenoszących sygnały pomiędzy komórkami układu immunologicznego regulujące proliferację i różnicowanie komórek. Są mediatorami reakcji zapalnych i immunologicznych. Wytwarzane głownie przez aktywowane monocyty i makrofagi. Można je podzielić na: Prozapalne np.: IL-1, IL-8, TNFα Antyzapalne np.: IL-4, IL-6, IL-10 IgE - odgrywają rolę w patogenezie chorób alergicznych łącząc się z receptorami bazofili i komórek tucznych. Limfocyty produkujące IgE znajdują się głownie w błonach śluzowych. Odpowiedź pierwotna i wtórna Przy pierwszym kontakcie organizmu z antygenem pobudzeniu ulega stosunkowo niewielka liczba limfocytów. Po h pojawiają się pierwsze przeciwciała (najpierw IgM, kolejno IgG). Szczyt stężenia przeciwciał osiągany jest po 7-10 dniach. Reakcja ta nosi nazwę odpowiedzi pierwotnej Przy kolejnym kontakcie z tym samym antygenem produkcja przeciwciał rozpoczyna się szybciej i szybciej osiągany jest szczyt wydzielania. Dodatkowo przeciwciała wytwarzane są przez krótszy czas, lecz osiągają większe miano. Reakcja ta nosi nazwę odpowiedzi wtórnej Pierwsza immunizacja wiąże się z powstaniem komórek pamięci (limfocyty długo żyjące), które przy powtórnym kontakcie umożliwiają niemal natychmiastową produkcję przeciwciał 4

5 Zmiany w układzie immunologicznym wywołane wysiłkiem fizycznym mogą dotyczyć: 1. Liczby i składu leukocytów 2. Właściwości granulocytów 3. Stężenia cytokin prozapalnych 4. Ilości CRP 5. Stężenia IgA w błonie śluzowej dróg oddechowych Niedobory immunologiczne - Pierwotne - wrodzone defekty immunologiczne - Wtórne nabyte Potencjalna przyczyna: uszkodzenie włókien mięśniowych naśladujące stan zapalny? Niedobory immunologiczne Wtórne nabyte wynik działania różnych czynników zewnętrznych: - Czynniki terapeutyczne (glikokortykoidy, cytostatyki, leki immunosupresyjne, leki przeciwbólowe i inne) - Promieniowanie UV - Nieprawidłowe żywienie lub niedożywienie (niedobór kalorii, niedobory jakościowe) - Stres, zwłaszcza przewlekły, także fizyczny - Niedobór snu - Odwodnienie, wysuszenie śluzówek - Wysoka temperatura lub zimno - Wysokość - i inne Wysiłek fizyczny a zmiany w układzie odpornościowym Jednorazowy wysiłek fizyczny komórkowej - Wzrost liczby białych komórek krwi (leukocytów) - Wzrost, a później spadek odsetka limfocytów CD4, CD8, CD19, CD16 (NK), CD56 (NK) i ich zdolności żernych - Spadek funkcji Limf B produkcji przeciwciał humoralnej - Spadek wydzielania i stężenia IgA w ślinie trwający do 1h po wys. z intensywnością >80% VO 2 max lub trwających >1,5h z int % VO 2 max - Zmiany w wydzielaniu cytokin 5

6 Wysiłek fizyczny a immunosupresja Długotrwały wysiłek fizyczny może spowodować przejściową supresję układu odpornościowego, co przejawia się między innymi obniżoną zdolnością do fagocytozy. Zjawisko to może tłumaczyć zwiększoną zachorowalność na infekcje górnych dróg oddechowych u maratończyków i ultramaratończyków Udowodniono również, że przewlekłe obciążenie wysiłkiem fizycznym powoduje utratę aktywności oksydacyjnej neutrofili Wysiłek fizyczny a immunosupresja Zależność między objętością i intensywnością ćwiczeń a ryzykiem wystąpienia infekcji ma kształt litery J. Zarówno zbyt mała jak i zbyt nasilona aktywność fizyczna może zwiększać ryzyko infekcji Wysiłek fizyczny a IgA Wielu autorów donosi o zmniejszonej ilości sekrecyjnej frakcji IgA pod wpływem obciążającego treningu fizycznego, co może wywoływał zwiększoną zachorowalność na infekcje dróg oddechowych. Może również ulec zmianie szybkość produkcji śliny, która w przypadku treningu o dużej intensywności ulega zmniejszeniu (odwodnienie organizmu) U osób niewytrenowanych regularny, umiarkowany trening wypływa na wzrost początkowego stężenia IgA Wysiłek fizyczny a cytokiny Długotrwały trening zwiększa stężenie glikokortykoidów i katecholamin co zmniejsza poziom cytokin prozapalnych (np. IL- 1, IL-6, TNF), zwiększając jednocześnie biosyntezę cytokin przeciwzapalnych (IL-10) Jednorazowy wysiłek, w zależności od intensywności, czasu trwania oraz obszaru aktywnych mięśni zwiększa ilość cytokin prozapalnych: 2-godzinny ekscentryczny 2-godzinny koncentryczny 120x wzrost IL-6 60x wzrost IL-10 6x wzrost IL-8 3x wzrost TNF-alfa 10x wzrost IL-8 5x wzrost IL-6 2x wzrost TNF-alfa Zembroń-Łacny A., Ostapiuk-Karolczuk J., 2008 Wysiłek fizyczny a zmiany w układzie odpornościowym Powtarzany, ciężki wysiłek fizyczny Wysiłek fizyczny a zmiany w układzie odpornościowym Powtarzany, ciężki wysiłek fizyczny komórkowej humoralnej komórkowej humoralnej - Wzrost aktywności kom. NK - Zmniejszenie liczby neutrofili - Zmniejszenie właściwości fagocytarnych neutrofili - Spadek wydzielania IgA i stężenia IgA na błonach śluzowych - Wzrost aktywności kom. NK - Zmniejszenie liczby neutrofili - Zmniejszenie właściwości fagocytarnych neutrofili - Spadek wydzielania IgA i stężenia IgA na błonach śluzowych Wzrost infekcji układu oddechowego i pokarmowego 6

7 Działania prewencyjne Czy da się zapobiec supresji układu odpornościowego u sportowców? Jakie są możliwe metody prewencji? Czy trenować/startować w czasie infekcji górnych dróg oddechowych? Czynniki wpływające na status immunologiczny/odporność sportowca 1. Wysiłki fizyczne, trening sportowy (stres fizyczny) 2. Aktualny stan zdrowia 3. Ekspozycja na czynniki chorobotwórcze kontakt z zakażonymi, częste podróże 4. Zachowania zdrowotne zawodnika 5. Wypoczynek i sen (długość i jakość) 6. Odżywianie 7. Czynniki psychospołeczne (stres psychiczny) 8. Czynniki środowiskowe (gorąco, zimno, wysokość) Czynniki wpływające na status immunologiczny/odporność sportowca Trening sportowy - maksymalna indywidualizacja 1. periodyzacja i stopniowanie obciążeń treningowych (objętość, intensywność) stosownie do możliwości sportowca 2. unikanie skrajnie wyczerpujących wysiłków 3. monitorowanie treningu (testy) celem określenia obciążeń treningowych oraz wczesnego wykrycia obj. pogorszenia wydolności i przeciążenia organizmu 4. urozmaicenie ćwiczeń, włączanie niespecyficznych ćwiczeń fizycznych celem uniknięcia monotonii i wypalenia 5. zapewnienie właściwego snu i wypoczynku (sesje wypoczynkowe w tyg., dłuższe okresy wypoczynku) 6. w okresie przedstartowym i startowym obniżenie obciążenia treningowego Czynniki wpływające na status immunologiczny/odporność sportowca Prawidłowe żywienie i suplementy 1. dobrze zbilansowana pod wzg. energetycznym i proteinowym dieta 2. unikanie niedoborów mikroelementowych 3. spożywanie CHO przed i w trakcie wysiłków 4. zalecane jest stosowanie suplementów zawierających polifenole-flawonoidy (kwercytyna, resverastrol) oraz probiotyki (Lactobacillus) 5. brak dowodów i wskazań do stosowania glutaminy, kwasów tłuszczowych wielonienasyconych N-3, olejów rybnych, colostrum bovinum (siara krowia), żeńszenia, echinacea, β-glukanu, dużych dawek Vit C 7

8 Czynniki wpływające na status immunologiczny/odporność sportowca Zaburzenia snu OSTRE ZABURZENIA SNU - Niepokój przed ważnymi zawodami - Niepokój przed czekającym wyzwaniem, utratą pozycji itp. - Ból - Dług czasowy zaburzenia zegara biologicznego PRZEWLEKŁE ZABURZENIA SNU - Przewlekły ból - Praca na zmiany - Zaburzenia oddychania z powodu otyłości - Przekrwienie i obrzęk błony śluzowej dróg oddechowych z powodu infekcji Praktyczne uwagi na temat prewencji pospolitych zakażeń 1. Pilnuj szczepień ochronnych potrzebnych w kraju oraz za granicą gdzie mają się odbywać treningi i zawody 2. Ogranicz kontakt z osobami zainfekowanymi/chorymi, małymi dziećmi, zwierzętami i potencjalnie zainfekowanymi rzeczami 3. Trzymaj dystans od osób kaszlących, kichających lub mających katar używaj maski na twarz 4. Regularnie myj ręce, przed posiłkami oraz po kontakcie z potencjalnie zarażonymi osobami, zwierzętami, ich krwią, wydzielinami, po wizycie w miejscach publicznych, toalecie. Miej ze sobą i używaj żelu do dezynfekcji rąk gdy toalety nie są zbyt czyste 5. W przypadku infekcji używaj jednorazowych chusteczek 6. Nie korzystaj ze wspólnych butelek, kubków, ręczników itp. 7. W podróży, szczególnie do gorących krajów pij napije z zapieczętowanych/zamkniętych butelek, puszek. Unikaj surowych warzyw i mięsa. Myj (wodą zdatną do picia!) i obieraj owoce przed spożyciem Praktyczne uwagi na temat prewencji pospolitych zakażeń 8. Należy szybko odizolować zawodnika z objawami infekcji od kolegów z zespołu 9. Chroń nos i usta jeśli ćwiczysz w bardzo zimnym i suchym otoczeniu 10. Ubieraj odpowiednie stroje do ćwiczeń na zewnątrz, unikaj zimna i wilgoci po wysiłku 11. Spożywaj odpowiednią ilość CHO przed i w trakcie intensywnych i przedłużonych wysiłków 12. Unikaj diet odchudzających i szybkiego spadku masy ciała 13. Śpij przynajmniej 7 godz./dobę 14. Nie idź boso pod prysznic, na basen, do toalety - zakładaj klapki 15. Unikaj stresowych sytuacji. Ćwiczyć czy nie podczas infekcji górnych dróg oddechowych? JAT 1996 Ćwiczyć czy nie podczas infekcji górnych dróg oddechowych? Reguła neck-check Jeśli zawodnik ma objawy powyżej karku, takie jak: zatkany nos (przekrwienie/obrzęk błon śluzowych), katar, kichanie, ból gardła bez innych objawów, to może rozpocząć trening. Jeżeli po kilku minutach poczuje się lepiej, to można zwiększyć obciążenie, ale jeśli poczuję się źle, to bezwzględnie wysiłek jest przeciwwskazany. Jeśli zawodnik ma objawy poniżej karku, takie jak: gorączka, bóle mięśni, dreszcze, suchy lub wilgotny kaszel albo wymioty lub biegunka nie powinien ćwiczyć. Weidner & Sevier, JAT 1996 Powrót do treningów po infekcji górnych dróg oddechowych lub przewodu pokarmowego wytyczne dla zawodnika 1. Po ustąpieniu gorączki lub objawów żołądkowojelitowych poczekaj jeden dzień z powrotem do wysiłków. 2. Zaprzestań ćwiczeń i skonsultuj się z lekarzem w przypadku nawrotu objawów lub kaszlu podczas wysiłku. 3. Stopniowy powrót do normalnego treningu powinien trwać tyle samo dni ile absencja z powodu choroby. 4. Dokładnie obserwuj jak organizm toleruje zrastające obciążenia treningowe i weź dzień wolnego jeśli nie czujesz się dobrze 8

9 Powrót do treningów po infekcji górnych dróg oddechowych lub przewodu pokarmowego wytyczne dla trenera 1. W przypadku infekcji zwolnienie z zajęć sportowych obejmuje okres ostry choroby + okres rekonwalescencji różnie długi w zależności od nasilenia choroby vide wytyczne PTMS 2. Po okresie zwolnienia z zajęć sportowych zawodnik powinien poddać się badaniu kontrolnemu Dziękuję za uwagę! 9

PODSTAWY IMMUNOLOGII Komórki i cząsteczki biorące udział w odporności nabytej (cz. III): Aktywacja i funkcje efektorowe limfocytów B

PODSTAWY IMMUNOLOGII Komórki i cząsteczki biorące udział w odporności nabytej (cz. III): Aktywacja i funkcje efektorowe limfocytów B PODSTAWY IMMUNOLOGII Komórki i cząsteczki biorące udział w odporności nabytej (cz. III): Aktywacja i funkcje efektorowe limfocytów B Nadzieja Drela ndrela@biol.uw.edu.pl Konspekt wykładu Rozpoznanie antygenu

Bardziej szczegółowo

Układ odpornościowy, układ immunologiczny to układ struktur umożliwiających działanie mechanizmom odporności. Struktury te to: narządy limfoidalne

Układ odpornościowy, układ immunologiczny to układ struktur umożliwiających działanie mechanizmom odporności. Struktury te to: narządy limfoidalne Układ odpornościowy, układ immunologiczny to układ struktur umożliwiających działanie mechanizmom odporności. Struktury te to: narządy limfoidalne naczynie chłonne komórki uczestniczące w reakcjach immunologicznych

Bardziej szczegółowo

Część praktyczna: Metody pozyskiwania komórek do badań laboratoryjnych cz. I

Część praktyczna: Metody pozyskiwania komórek do badań laboratoryjnych cz. I Ćwiczenie 1 Część teoretyczna: Budowa i funkcje układu odpornościowego 1. Układ odpornościowy - główne funkcje, typy odpowiedzi immunologicznej, etapy odpowiedzi odpornościowej. 2. Komórki układu immunologicznego.

Bardziej szczegółowo

Rodzaje autoprzeciwciał, sposoby ich wykrywania, znaczenie w ustaleniu diagnozy i monitorowaniu. Objawy związane z mechanizmami uszkodzenia.

Rodzaje autoprzeciwciał, sposoby ich wykrywania, znaczenie w ustaleniu diagnozy i monitorowaniu. Objawy związane z mechanizmami uszkodzenia. Zakres zagadnień do poszczególnych tematów zajęć I Choroby układowe tkanki łącznej 1. Toczeń rumieniowaty układowy 2. Reumatoidalne zapalenie stawów 3. Twardzina układowa 4. Zapalenie wielomięśniowe/zapalenie

Bardziej szczegółowo

PODSTAWY IMMUNOLOGII Komórki i cząsteczki biorące udział w odporności nabytej (cz.i): wprowadzenie (komórki, receptory, rozwój odporności nabytej)

PODSTAWY IMMUNOLOGII Komórki i cząsteczki biorące udział w odporności nabytej (cz.i): wprowadzenie (komórki, receptory, rozwój odporności nabytej) PODSTAWY IMMUNOLOGII Komórki i cząsteczki biorące udział w odporności nabytej (cz.i): wprowadzenie (komórki, receptory, rozwój odporności nabytej) Nadzieja Drela ndrela@biol.uw.edu.pl Konspekt do wykładu

Bardziej szczegółowo

Wykłady z anatomii dla studentów pielęgniarstwa i ratownictwa medycznego

Wykłady z anatomii dla studentów pielęgniarstwa i ratownictwa medycznego Wykłady z anatomii dla studentów pielęgniarstwa i ratownictwa medycznego Krew jest płynną tkanką łączną, krążącą ciągle w ustroju, umożliwiającą stałą komunikację pomiędzy odległymi od siebie tkankami.

Bardziej szczegółowo

Wyklady IIIL 2016/ :00-16:30 środa Wprowadzenie do immunologii Prof. dr hab. med. ML Kowalski

Wyklady IIIL 2016/ :00-16:30 środa Wprowadzenie do immunologii Prof. dr hab. med. ML Kowalski III rok Wydział Lekarski Immunologia ogólna z podstawami immunologii klinicznej i alergologii rok akademicki 2016/17 PROGRAM WYKŁADÓW Nr data godzina dzień tygodnia Wyklady IIIL 2016/2017 tytuł Wykladowca

Bardziej szczegółowo

Przedmiot: IMMUNOLOGIA Z IMMUNOPATOLOGIĄ Rok III Semestr V Wykłady 45 godzin Ćwiczenia 45 godzin Forma zaliczenia: Egzamin praktyczny i teoretyczny

Przedmiot: IMMUNOLOGIA Z IMMUNOPATOLOGIĄ Rok III Semestr V Wykłady 45 godzin Ćwiczenia 45 godzin Forma zaliczenia: Egzamin praktyczny i teoretyczny Rok akademicki 2016/2017 Studia magisterskie Kierunek: Analityka medyczna Przedmiot: IMMUNOLOGIA Z IMMUNOPATOLOGIĄ Rok III Semestr V Wykłady 45 godzin Ćwiczenia 45 godzin Forma zaliczenia: Egzamin praktyczny

Bardziej szczegółowo

Rok akademicki:2017/2018

Rok akademicki:2017/2018 Rok akademicki:2017/2018 Studia magisterskie Kierunek: Analityka medyczna Przedmiot: IMMUNOLOGIA Z IMMUNOPATOLOGIĄ Rok III Semestr V Wykłady 45 godzin Ćwiczenia 30 godzin Seminaria 15 godzin Forma zaliczenia:

Bardziej szczegółowo

(+) ponad normę - odwodnienie organizmu lub nadmierne zagęszczenie krwi

(+) ponad normę - odwodnienie organizmu lub nadmierne zagęszczenie krwi Gdy robimy badania laboratoryjne krwi w wyniku otrzymujemy wydruk z niezliczoną liczbą skrótów, cyferek i znaków. Zazwyczaj odstępstwa od norm zaznaczone są na kartce z wynikami gwiazdkami. Zapraszamy

Bardziej szczegółowo

UKŁAD LIMFATYCZNY UKŁAD ODPORNOŚCIOWY. Nadzieja Drela Instytut Zoologii, Zakład Immunologii

UKŁAD LIMFATYCZNY UKŁAD ODPORNOŚCIOWY. Nadzieja Drela Instytut Zoologii, Zakład Immunologii UKŁAD LIMFATYCZNY UKŁAD ODPORNOŚCIOWY Nadzieja Drela Instytut Zoologii, Zakład Immunologii ndrela@biol.uw.edu.pl Układ limfatyczny Narządy, naczynia limfatyczne, krążące limfocyty Centralne narządy limfoidalne

Bardziej szczegółowo

Leczenie biologiczne co to znaczy?

Leczenie biologiczne co to znaczy? Leczenie biologiczne co to znaczy? lek med. Anna Bochenek Centrum Badawcze Współczesnej Terapii C B W T 26 Październik 2006 W oparciu o materiały źródłowe edukacyjnego Grantu, prezentowanego na DDW 2006

Bardziej szczegółowo

GRYPA CO POWINIENEŚ WIEDZIEĆ NA TEN TEMAT? CZY WYKORZYSTAŁŚ WSZYSTKIE DOSTĘPNE ŚRODKI BY USTRZEC SIĘ PRZED GRYPĄ?

GRYPA CO POWINIENEŚ WIEDZIEĆ NA TEN TEMAT? CZY WYKORZYSTAŁŚ WSZYSTKIE DOSTĘPNE ŚRODKI BY USTRZEC SIĘ PRZED GRYPĄ? GRYPA CO POWINIENEŚ WIEDZIEĆ NA TEN TEMAT? CZY WYKORZYSTAŁŚ WSZYSTKIE DOSTĘPNE ŚRODKI BY USTRZEC SIĘ PRZED GRYPĄ? ZDOBĄDŹ INFORMACJE! ZASZCZEP SIĘ! ZDOBĄDŹ OCHRONĘ! SZCZEPIONKA PRZECIW GRYPIE CZYM JEST

Bardziej szczegółowo

Mam Haka na Raka. Chłoniak

Mam Haka na Raka. Chłoniak Mam Haka na Raka Chłoniak Nowotwór Pojęciem nowotwór określa się niekontrolowany rozrost nieprawidłowych komórek w organizmie człowieka. Nieprawidłowość komórek oznacza, że różnią się one od komórek otaczających

Bardziej szczegółowo

Immulina wzmacnia odporność

Immulina wzmacnia odporność Immulina wzmacnia odporność Narodowe Centrum Badania Preparatów Naturalnych Immulina została opracowana przez zespół naukowców z Narodowego Centrum Badania Preparatów Naturalnych Uniwersytetu Missisipi

Bardziej szczegółowo

Zadanie 2. (2 pkt) Na schemacie przedstawiono namnażanie się retrowirusa HIV wewnątrz limfocytu T (pomocniczego) we krwi człowieka.

Zadanie 2. (2 pkt) Na schemacie przedstawiono namnażanie się retrowirusa HIV wewnątrz limfocytu T (pomocniczego) we krwi człowieka. Zadanie 1. (3 pkt) W aptekach dostępne są bez recepty różnego rodzaju preparaty lecznicze podnoszące odporność, zwane immunostymulatorami. Przeważnie zawierają substancje pochodzenia roślinnego, np. z

Bardziej szczegółowo

AIDS AIDS jest nabytym zespołem upośledzenia odporności, którego skrót (AIDS) wywodzi się od pierwszych liter nazwy angielskiej: (A)cquired (I)mmune

AIDS AIDS jest nabytym zespołem upośledzenia odporności, którego skrót (AIDS) wywodzi się od pierwszych liter nazwy angielskiej: (A)cquired (I)mmune AIDS AIDS jest nabytym zespołem upośledzenia odporności, którego skrót (AIDS) wywodzi się od pierwszych liter nazwy angielskiej: (A)cquired (I)mmune (D)eficiency (S)yndrome. Przyczyny zakażenia AIDS Czynnikiem

Bardziej szczegółowo

PROFILAKTYKA PRZECIW GRYPIE

PROFILAKTYKA PRZECIW GRYPIE PROFILAKTYKA PRZECIW GRYPIE Koordynator profilaktyki : mgr piel. Anna Karczewska CELE: zwiększanie świadomości pacjenta na temat szczepionek przeciwko grypie zapobieganie zachorowań na grypę zapobieganie

Bardziej szczegółowo

NIETOLERANCJA A ALERGIA POKARMOWA

NIETOLERANCJA A ALERGIA POKARMOWA NIETOLERANCJA A ALERGIA POKARMOWA Nietolerancja i alergia pokarmowa to dwie mylone ze sobą reakcje organizmu na pokarmy, które dla zdrowych osób są nieszkodliwe. Nietolerancja pokarmowa w objawach przypomina

Bardziej szczegółowo

SZKOLENIE DOTYCZĄCE PROFILAKTYKI GRYPY SEZONOWEJ I NOWEJ GRYPY A(H1N1)

SZKOLENIE DOTYCZĄCE PROFILAKTYKI GRYPY SEZONOWEJ I NOWEJ GRYPY A(H1N1) SZKOLENIE DOTYCZĄCE PROFILAKTYKI GRYPY SEZONOWEJ I NOWEJ GRYPY A(H1N1) Grypa sezonowa jest ostrą chorobą wirusową, która przenosi się drogą kropelkową, bądź też przez kontakt bezpośredni z zakażoną osobą

Bardziej szczegółowo

Nie daj się grypie! Grypa przenosi się z osoby na osobę drogą kropelkową podczas

Nie daj się grypie! Grypa przenosi się z osoby na osobę drogą kropelkową podczas Nie daj się grypie! Jesień i zima to okres wzmożonych zachorowań na choroby górnych dróg oddechowych. Zachorowania mogą być wywoływane przez ponad 200 różnych gatunków wirusów. Najczęstszą przyczyną zachorowań

Bardziej szczegółowo

GRYPA. Jak zapobiec zakażeniom grypy? m. st. Warszawie. Oddział Promocji Zdrowia, ul. Cyrulików 35; Powiatowa Stacja Sanitarno Epidemiologiczna w

GRYPA. Jak zapobiec zakażeniom grypy? m. st. Warszawie. Oddział Promocji Zdrowia, ul. Cyrulików 35; Powiatowa Stacja Sanitarno Epidemiologiczna w Powiatowa Stacja Sanitarno Epidemiologiczna w m. st. Warszawie ul. Kochanowskiego 21, Oddział Promocji Zdrowia, ul. Cyrulików 35; tel. 22/311-80-07 08; e-mail: oswiatazdrowotna@pssewawa.pl GRYPA Jak zapobiec

Bardziej szczegółowo

Układy: oddechowy, krążenia,

Układy: oddechowy, krążenia, Układy: oddechowy, krążenia, Kurs Kynologia ESPZiWP Układ oddechowy Układ oddechowy jest odpowiedzialny za utrzymanie stałej wymiany gazów między organizmem a środowiskiem. Składa się z dróg oddechowych

Bardziej szczegółowo

Nazwa programu: LECZENIE PIERWOTNYCH NIEDOBORÓW ODPORNOŚCI U DZIECI

Nazwa programu: LECZENIE PIERWOTNYCH NIEDOBORÓW ODPORNOŚCI U DZIECI Załącznik nr 12 do zarządzenia Nr 59/2011/DGL Prezesa NFZ z dnia 10 października 2011 roku Nazwa programu: LECZENIE PIERWOTNYCH NIEDOBORÓW ODPORNOŚCI U DZIECI ICD 10 D80 w tym D80.0, D80.1, D80.3, D80.4,

Bardziej szczegółowo

O PO P R O NOŚ O Ć Ś WR

O PO P R O NOŚ O Ć Ś WR ODPORNOŚĆ WRODZONA Egzamin 3 czerwca 2015 godz. 17.30 sala 9B FUNKCJE UKŁADU ODPORNOŚCIOWEGO OBRONA NADZÓR OBCE BIAŁKA WIRUSY BAKTERIE GRZYBY PASOŻYTY NOWOTWORY KOMÓRKI USZKODZONE KOMÓRKI OBUNMIERAJĄCE

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Komórki, tkanki i narządy układu odpornościowego 5. Swoista odpowiedź immunologiczna: mechanizmy 53. Odporność nieswoista 15

Spis treści. Komórki, tkanki i narządy układu odpornościowego 5. Swoista odpowiedź immunologiczna: mechanizmy 53. Odporność nieswoista 15 Spis treści Komórki, tkanki i narządy układu odpornościowego 5 1. Wstęp: układ odpornościowy 7 2. Komórki układu odpornościowego 8 3. kanki i narządy układu odpornościowego 10 Odporność nieswoista 15 1.

Bardziej szczegółowo

Temat: Higiena i choroby układu oddechowego.

Temat: Higiena i choroby układu oddechowego. Temat: Higiena i choroby układu oddechowego. 1. Sprawność układu oddechowego - ważnym czynnikiem zdrowotnym. a) zanieczyszczenia powietrza Pyły miedzi, aluminium, żelaza, ołowiu, piaskowe, węglowe, azbestowe,

Bardziej szczegółowo

Model Marczuka przebiegu infekcji.

Model Marczuka przebiegu infekcji. Model Marczuka przebiegu infekcji. Karolina Szymaniuk 27 maja 2013 Karolina Szymaniuk () Model Marczuka przebiegu infekcji. 27 maja 2013 1 / 17 Substrat Związek chemiczny, który ulega przemianie w wyniku

Bardziej szczegółowo

Podstawy immunologii. Odporność. Odporność nabyta. nieswoista. swoista

Podstawy immunologii. Odporność. Odporność nabyta. nieswoista. swoista Podstawy immunologii dr n. med. Jolanta Meller Odporność nieswoista mechanizmy obronne skóry i błon śluzowych substancje biologicznie czynne: interferon, lizozym, dopełniacz leukocyty (fagocyty) swoista

Bardziej szczegółowo

Poradnia Immunologiczna

Poradnia Immunologiczna Poradnia Immunologiczna Centrum Onkologii Ziemi Lubelskiej im. św. Jana z Dukli Lublin, 2011 Szanowni Państwo, Uprzejmie informujemy, że w Centrum Onkologii Ziemi Lubelskiej im. św. Jana z Dukli funkcjonuje

Bardziej szczegółowo

Instytut Sportu. Biochemiczne wskaźniki przetrenowania. Zakład Biochemii. mgr Konrad Witek

Instytut Sportu. Biochemiczne wskaźniki przetrenowania. Zakład Biochemii. mgr Konrad Witek Instytut Sportu Zakład Biochemii Biochemiczne wskaźniki przetrenowania Przetrenowanie (overtraining)- długotrwałe pogorszenie się dyspozycji sportowej zawodnika, na skutek kumulowania się skutków stosowania

Bardziej szczegółowo

Ostre infekcje u osób z cukrzycą

Ostre infekcje u osób z cukrzycą Ostre infekcje u osób z cukrzycą Sezon przeziębień w pełni. Wokół mamy mnóstwo zakatarzonych i kaszlących osób. Chorować nikt nie lubi, jednak ludzie przewlekle chorzy, jak diabetycy, są szczególnie podatni

Bardziej szczegółowo

SZCZEPIENIA OCHRONNE U DOROSŁYCH lek. Kamil Chudziński Klinika Anestezjologii i Intensywnej Terapii CSK MSW w Warszawie 10.11.2015 Szczepionki Zabite lub żywe, ale odzjadliwione drobnoustroje/toksyny +

Bardziej szczegółowo

Nieprawidłowe odżywianie jest szczególnie groźne w wieku podeszłym, gdyż może prowadzić do niedożywienia

Nieprawidłowe odżywianie jest szczególnie groźne w wieku podeszłym, gdyż może prowadzić do niedożywienia Nieprawidłowe odżywianie jest szczególnie groźne w wieku podeszłym, gdyż może prowadzić do niedożywienia Niedożywienie może występować u osób z nadwagą (powyżej 120% masy należnej) niedowagą (poniżej 80%

Bardziej szczegółowo

Informacje ogólne o grypie

Informacje ogólne o grypie ABY ZMNIEJSZYĆ RYZYKO ZACHOROWANIA NA PTASIĄ GRYPĘ Jako światowy lider w opracowywaniu rozwiązań zapewniających właściwe warunki sanitarne, Ecolab przyjął aktywną postawę mającą na celu ochronę naszych

Bardziej szczegółowo

Raport z badania ilościowego

Raport z badania ilościowego Nawracające infekcje a wsparcie odporności dzieci i dorosłych www.wspierajodpornosc.pl Badanie dotyczących postaw i zwyczajów związanych z leczeniem przeziębienia oraz wspieraniem odporności organizmu

Bardziej szczegółowo

1. Układ odpornościowy. Odporność humoralna

1. Układ odpornościowy. Odporność humoralna Zakres zagadnień do poszczególnych tematów zajęć Seminaria 1. Układ odpornościowy. Odporność humoralna Ludzki układ odpornościowy Składowe i mechanizmy odporności wrodzonej Składowe i mechanizmy odpowiedzi

Bardziej szczegółowo

Biologia. Klasa VII. Prywatna Szkoła Podstawowa i Gimnazjum im. Z. I J. Moraczewskich w Sulejówku

Biologia. Klasa VII. Prywatna Szkoła Podstawowa i Gimnazjum im. Z. I J. Moraczewskich w Sulejówku Biologia 2017 Klasa VII Dział I : HIERARCHICZNA BUDOWA ORGANIZMU CZŁOWIEKA, SKÓRA, UKŁAD RUCHU 1. Organizm człowieka jako zintegrowana całość 2. Budowa i funkcje skóry 3. Choroby skóry oraz zasady ich

Bardziej szczegółowo

NA ZAKAŻENIE HBV i HCV

NA ZAKAŻENIE HBV i HCV NA ZAKAŻENIE HBV i HCV Wojewódzka Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Gdańsku 18.04.2016r. Aneta Bardoń-Błaszkowska HBV - Hepatitis B Virus Simplified diagram of the structure of hepatitis B virus, Autor

Bardziej szczegółowo

Subiektywne objawy zmęczenia. Zmęczenie. Ból mięśni. Objawy obiektywne 2016-04-07

Subiektywne objawy zmęczenia. Zmęczenie. Ból mięśni. Objawy obiektywne 2016-04-07 Zmęczenie to mechanizm obronny, chroniący przed załamaniem funkcji fizjologicznych (wyczerpaniem) Subiektywne objawy zmęczenia bóle mięśni, uczucie osłabienia i wyczerpania, duszność, senność, nudności,

Bardziej szczegółowo

SWOICH ŻYWICIELI. = wirusy = priony = bakterie pasoŝytnicze = grzyby. = robaki = kleszcze = owady

SWOICH ŻYWICIELI. = wirusy = priony = bakterie pasoŝytnicze = grzyby. = robaki = kleszcze = owady Wszystkie prawa zastrzeżone CALIVITA INTERNATIONAL INTERNATIONAL--POLSKA 2006 ParaProteX OSOBISTY OCHRONIARZ www.calivita.com.pl PASOŻYTY ORGANIZMY ŻYJĄCE KOSZTEM SWOICH ŻYWICIELI Mikroparazyty = wirusy

Bardziej szczegółowo

Szczepienia ochronne. Dr hab. med. Agnieszka Szypowska Dr med. Anna Taczanowska Lek. Katarzyna Piechowiak

Szczepienia ochronne. Dr hab. med. Agnieszka Szypowska Dr med. Anna Taczanowska Lek. Katarzyna Piechowiak Szczepienia ochronne Dr hab. med. Agnieszka Szypowska Dr med. Anna Taczanowska Lek. Katarzyna Piechowiak Klinika Pediatrii Warszawski Uniwersytet Medyczny Szczepienie (profilaktyka czynna) Podanie całego

Bardziej szczegółowo

4 JUNIOR PHARMA PREZENTUJE. suplementy stworzone z myślą o najmłodszych sportowcach

4 JUNIOR PHARMA PREZENTUJE. suplementy stworzone z myślą o najmłodszych sportowcach 4 JUNIOR PHARMA PREZENTUJE suplementy stworzone z myślą o najmłodszych sportowcach JESTEŚ RODZICEM MŁODEGO SPORTOWCA? Czy Twoje dziecko uczęszcza na treningi minimum 2 razy w tygodniu? Zdarzyło się, że

Bardziej szczegółowo

WYKAZ PROFILAKTYCZNYCH BILANSÓW BIOLOGICZNYCH DLA PUNKTU POBRAŃ

WYKAZ PROFILAKTYCZNYCH BILANSÓW BIOLOGICZNYCH DLA PUNKTU POBRAŃ WYKAZ PROFILAKTYCZNYCH BILANSÓW BIOLOGICZNYCH DLA PUNKTU POBRAŃ Pobranie materiału Zestaw do pobrania krwi zawiera: 3, 3 fioletowe i 1 szara oraz igłę (motylek), pochłaniacz wilgoci, watkę do dezynfekcji

Bardziej szczegółowo

Człowiek żyje życiem całego swojego ciała, wszystkimi jego elementami, warstwami, jego zdrowie zależy od zdrowia jego organizmu.

Człowiek żyje życiem całego swojego ciała, wszystkimi jego elementami, warstwami, jego zdrowie zależy od zdrowia jego organizmu. RUCH TO ZDROWIE Człowiek żyje życiem całego swojego ciała, wszystkimi jego elementami, warstwami, jego zdrowie zależy od zdrowia jego organizmu. P A M I Ę T A J Dobroczynny wpływ aktywności fizycznej na

Bardziej szczegółowo

ZAKAŻENIA SZPITALNE. Michał Pytkowski Zdrowie Publiczne III rok

ZAKAŻENIA SZPITALNE. Michał Pytkowski Zdrowie Publiczne III rok ZAKAŻENIA SZPITALNE Michał Pytkowski Zdrowie Publiczne III rok REGULACJE PRAWNE WHO Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi Rozporządzenie Ministra

Bardziej szczegółowo

Nazwa programu: LECZENIE PIERWOTNYCH NIEDOBORÓW ODPORNOŚCI U DZIECI

Nazwa programu: LECZENIE PIERWOTNYCH NIEDOBORÓW ODPORNOŚCI U DZIECI Załącznik nr 11 do Zarządzenia Nr 41/2009 Prezesa NFZ z dnia 15 września 2009 roku Nazwa programu: LECZENIE PIERWOTNYCH NIEDOBORÓW ODPORNOŚCI U DZIECI ICD 10 D80 w tym D80.0, D80.1, D80.3, D80.4, D80.5,

Bardziej szczegółowo

Żel antycellulitowy ŻEL ANTYCELLULITOWY. Czym jest cellulit? INFORMACJE OGÓLNE

Żel antycellulitowy ŻEL ANTYCELLULITOWY. Czym jest cellulit? INFORMACJE OGÓLNE Czym jest cellulit? cellulit= skórka pomarańczowa = nierównomierne rozmieszczenie tkanki tłuszczowej, wody i produktów przemiany materii w tkankach skóry, widoczne wgłębienia i guzkowatość skóry, występująca

Bardziej szczegółowo

Kod przedmiotu/modułu MK_39 Punkty ETCS: 6. Jednostka: Zakład Immunologii Katedry Immunologii Klinicznej, ul. Rokietnicka 5d, 60-806 Poznań

Kod przedmiotu/modułu MK_39 Punkty ETCS: 6. Jednostka: Zakład Immunologii Katedry Immunologii Klinicznej, ul. Rokietnicka 5d, 60-806 Poznań Kod przedmiotu/modułu MK_39 Punkty ETCS: 6 Nazwa przedmiotu: Immunopatologia Jednostka: Zakład Immunologii Katedry Immunologii Klinicznej, ul. Rokietnicka 5d, 60-806 Poznań Osoba odpowiedzialna za przedmiot:

Bardziej szczegółowo

3. Wymagania edukacyjne

3. Wymagania edukacyjne 3. Wymagania edukacyjne DZIAŁ PROGRAMU TEMAT LEKCJI KONIECZNY POZIOM PODSTAWOWY ROZSZERZAJĄCY DOPEŁNIAJĄCY ORGANIZM CZŁOWIEKA 1. Pochodzenie człowieka i jego miejsce w systemie organizmów. 2. Budowa i

Bardziej szczegółowo

Feli Immun. Feli Immun. Tabletki. Naturalny dodatek do karmy wzmacniający odporność organizmu u kotów

Feli Immun. Feli Immun. Tabletki. Naturalny dodatek do karmy wzmacniający odporność organizmu u kotów Feli Immun Tabletki Feli Immun Naturalny dodatek do karmy wzmacniający odporność organizmu u kotów > Zastosowanie Feli Immun Pomóż swojemu kotu! Produkty linii anivital dla kotów poprawiają kondycję, zdrowie

Bardziej szczegółowo

MOJE SZCZENIĘ MA BIEGUNKĘ! CO ROBIĆ?

MOJE SZCZENIĘ MA BIEGUNKĘ! CO ROBIĆ? MOJE SZCZENIĘ MA BIEGUNKĘ! CO ROBIĆ? Biegunka to nic innego jak oddawanie przez szczenię, z większą niż zazwyczaj częstotliwością, rzadkiego, nieuformowanego kału. Jeżeli dodatkowo podczas biegunki występują

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTY PODSTAWOWE

PRZEDMIOTY PODSTAWOWE PRZEDMIOTY PODSTAWOWE Anatomia człowieka 1. Które z białek występujących w organizmie człowieka odpowiedzialne są za kurczliwość mięśni? 2. Co to są neurony i w jaki sposób stykają się między sobą i efektorami?

Bardziej szczegółowo

Tolerancja immunologiczna

Tolerancja immunologiczna Tolerancja immunologiczna autotolerancja, tolerancja na alloantygeny i alergeny dr Katarzyna Bocian Zakład Immunologii kbocian@biol.uw.edu.pl Funkcje układu odpornościowego obrona bakterie alergie wirusy

Bardziej szczegółowo

WCZESNE OBJAWY CHOROBY NOWOTWOROWEJ U DZIECI

WCZESNE OBJAWY CHOROBY NOWOTWOROWEJ U DZIECI WCZESNE OBJAWY CHOROBY NOWOTWOROWEJ U DZIECI Elżbieta Adamkiewicz-Drożyńska Katedra i Klinika Pediatrii, Hematologii i Onkologii Początki choroby nowotworowej u dzieci Kumulacja wielu zmian genetycznych

Bardziej szczegółowo

8.2. Wartość odżywcza produktów spożywczych Czynniki kształtujące wartość odżywczą produktów spożywczych...185

8.2. Wartość odżywcza produktów spożywczych Czynniki kształtujące wartość odżywczą produktów spożywczych...185 SpiS treści 1. Znaczenie nauki o żywieniu człowieka...9 1.1. Cele i zadania nauki o żywieniu...9 1.2. Rozwój nauki o żywieniu człowieka...9 1.3. Problemy żywieniowe Polski i świata...11 1.4. Organizacje

Bardziej szczegółowo

SANPROBI Super Formula

SANPROBI Super Formula SUPLEMENT DIETY SANPROBI Super Formula Unikalna formuła siedmiu żywych szczepów probiotycznych i dwóch prebiotyków Zdrowie i sylwetka a w super formie Zaburzenia metaboliczne stanowią istotny problem medyczny

Bardziej szczegółowo

Odporność, stres, alergia

Odporność, stres, alergia Odporność, stres, alergia Odporność komórkowa Układ mikrofagocytarny Układ makrofagocytarny 1 Układ mikrofagocytarny Granulocyty obojętnochłonne Granulocyty kwasochłonne Granulocyty zasadochłonne Układ

Bardziej szczegółowo

HIV A UKŁAD ODPORNOŚCIOWY CZ. I

HIV A UKŁAD ODPORNOŚCIOWY CZ. I HIV A UKŁAD ODPORNOŚCIOWY CZ. I Wirus HIV wywołuje AIDS. Tragiczne skutki tej nieuleczalnej jeszcze choroby, nazywanej dżumą dwudziestego wieku, budzą grozę, ale jednocześnie zainteresowanie ze strony

Bardziej szczegółowo

Dobierając optymalny program szczepień, jesteśmy w stanie zapobiec chorobom, które mogą być zagrożeniem dla zdrowia Państwa pupila.

Dobierając optymalny program szczepień, jesteśmy w stanie zapobiec chorobom, które mogą być zagrożeniem dla zdrowia Państwa pupila. SZCZEPIENIA KOTÓW Działamy według zasady: Lepiej zapobiegać niż leczyć Wychodząc naprzeciw Państwa oczekiwaniom oraz dbając o dobro Waszych pupili opisaliśmy program profilaktyczny chorób zakaźnych psów,

Bardziej szczegółowo

GRYPA JAK ZAPOBIEC ZAKAŻENIOM GRYPY?

GRYPA JAK ZAPOBIEC ZAKAŻENIOM GRYPY? Powiatowa Stacja Sanitarno Epidemiologiczna w m. st. Warszawie ul. Kochanowskiego 21,, ul. Cyrulików 35; tel. 22/311-80-07 08; e-mail: oswiatazdrowotna@pssewawa.pl GRYPA JAK ZAPOBIEC ZAKAŻENIOM GRYPY?

Bardziej szczegółowo

Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Świdwinie Oświata Zdrowotna i Promocja Zdrowia. Ferie zimowe bez grypy i przeziębienia

Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Świdwinie Oświata Zdrowotna i Promocja Zdrowia. Ferie zimowe bez grypy i przeziębienia Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Świdwinie Oświata Zdrowotna i Promocja Zdrowia Ferie zimowe bez grypy i przeziębienia Grypa choroba wirusowa Grypa Wirus A (H 1 N 1 ) Wirusowa choroba zakaźna,

Bardziej szczegółowo

Mariola Winiarczyk Zespół Szkolno-Gimnazjalny Rakoniewice

Mariola Winiarczyk Zespół Szkolno-Gimnazjalny Rakoniewice Mariola Winiarczyk Zespół Szkolno-Gimnazjalny Rakoniewice Szkolny Konkurs Wiedzy o AIDS i HIV obejmuje dwa etapy. Etap pierwszy przeprowadzany jest ok. 25 października. Biorą w nim udział trój osobowe

Bardziej szczegółowo

ZARYS FIZJOLOGII WYSIŁKU FIZYCZNEGO Podręcznik dla studentów

ZARYS FIZJOLOGII WYSIŁKU FIZYCZNEGO Podręcznik dla studentów ZARYS FIZJOLOGII WYSIŁKU FIZYCZNEGO Podręcznik dla studentów ZARYS FIZJOLOGII WYSIŁKU FIZYCIKIES Podręcznik dla studentów Pod redakcją dr n. med. Bożeny Czarkowskiej-Pączek prof. dr. hab. n. med. Jacka

Bardziej szczegółowo

CHOROBY AUTOIMMUNIZACYJNE

CHOROBY AUTOIMMUNIZACYJNE CHOROBY AUTOIMMUNIZACYJNE Autoimmunizacja Odpowiedź immunologiczna skierowana przeciwko własnym antygenom Choroba autoimmunizacyjna Zaburzenie funkcji fizjologicznych organizmu jako konsekwencja autoimmunizacji

Bardziej szczegółowo

WIRUSOWE ZAPALENIE WĄTROBY TYPU C PROGRAM PROFILAKTYKI ZAKAŻEŃ HCV

WIRUSOWE ZAPALENIE WĄTROBY TYPU C PROGRAM PROFILAKTYKI ZAKAŻEŃ HCV WIRUSOWE ZAPALENIE WĄTROBY TYPU C PROGRAM PROFILAKTYKI ZAKAŻEŃ HCV Wątroba to największy i bardzo ważny narząd! Produkuje najważniejsze białka Produkuje żółć - bardzo istotny czynnik w procesie trawienia

Bardziej szczegółowo

SYLABUS DOTYCZY CYKLU KSZTAŁCENIA

SYLABUS DOTYCZY CYKLU KSZTAŁCENIA SYLABUS DOTYCZY CYKLU KSZTAŁCENIA 2016-2022 1.1. PODSTAWOWE INFORMACJE O PRZEDMIOCIE/MODULE Nazwa przedmiotu/ modułu Immunologia podstawowa Kod przedmiotu/ modułu* Wydział (nazwa jednostki prowadzącej

Bardziej szczegółowo

POSTĘPOWANIE W CUKRZYCY I OPIEKA NAD DZIECKIEM W PLACÓWKACH OŚWIATOWYCH

POSTĘPOWANIE W CUKRZYCY I OPIEKA NAD DZIECKIEM W PLACÓWKACH OŚWIATOWYCH POSTĘPOWANIE W CUKRZYCY I OPIEKA NAD DZIECKIEM W PLACÓWKACH OŚWIATOWYCH CUKRZYCA.? cukrzyca to grupa chorób metabolicznych charakteryzujących się hiperglikemią (podwyższonym poziomem cukru we krwi) wynika

Bardziej szczegółowo

Spis tre 1. Podstawy immunologii 11 2. Mechanizmy immunopatologiczne 61

Spis tre 1. Podstawy immunologii 11 2. Mechanizmy immunopatologiczne 61 Spis treści Przedmowa do wydania polskiego 6 Przedmowa do wydania pierwszego oryginalnego 6 Przedmowa do wydania drugiego oryginalnego 7 Przedmowa do wydania drugiego oryginalnego zmienionego i uaktualnionego

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wykaz używanych skrótów i symboli... 14. 1. Wprowadzenie... 18

Spis treści. Wykaz używanych skrótów i symboli... 14. 1. Wprowadzenie... 18 Spis treści Wykaz używanych skrótów i symboli... 14 1. Wprowadzenie... 18 1.1. Podstawowe zasady działania układu immunologicznego... 18 1.1.1. Formy odpowiedzi immunologicznej... 19 1.1.2. Rozpoznanie

Bardziej szczegółowo

Europejski kodeks walki z rakiem

Europejski kodeks walki z rakiem Europejski kodeks walki z rakiem Dlaczego walczymy z rakiem? Nowotwory są drugą przyczyną zgonów w Polsce zaraz po zawałach i wylewach. Liczba zachorowao na nowotwory złośliwe w Polsce to ponad 140,5 tys.

Bardziej szczegółowo

ELŻBIETA HÜBNER-WOŹNIAK AWF, WARSZAWA

ELŻBIETA HÜBNER-WOŹNIAK AWF, WARSZAWA ELŻBIETA HÜBNER-WOŹNIAK AWF, WARSZAWA Adaptacje wywołane treningiem, czyli efekt kompleksowych działań mających na celu poprawę wyników sportowych, pojawiają się jako konsekwencja systematycznie powtarzanych

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 25 kwietnia 2006 r. w sprawie wymagań dla kandydata na dawcę komórek, tkanek lub narządu

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 25 kwietnia 2006 r. w sprawie wymagań dla kandydata na dawcę komórek, tkanek lub narządu Dz.U.06.79.556 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 25 kwietnia 2006 r. w sprawie wymagań dla kandydata na dawcę komórek, tkanek lub narządu Na podstawie art. 12 ust. 6 ustawy z dnia 1 lipca 2005

Bardziej szczegółowo

WZW TYPU B CO POWINIENEŚ WIEDZIEĆ? CZY WYKORZYSTAŁEŚ WSZYSTKIE DOSTĘPNE ŚRODKI ABY USTRZEC SIĘ PRZED WIRUSOWYM ZAPALENIEM WĄTROBY TYPU B?

WZW TYPU B CO POWINIENEŚ WIEDZIEĆ? CZY WYKORZYSTAŁEŚ WSZYSTKIE DOSTĘPNE ŚRODKI ABY USTRZEC SIĘ PRZED WIRUSOWYM ZAPALENIEM WĄTROBY TYPU B? SZCZEPIONKA WZW TYPU B CO POWINIENEŚ WIEDZIEĆ? CZY WYKORZYSTAŁEŚ WSZYSTKIE DOSTĘPNE ŚRODKI ABY USTRZEC SIĘ PRZED WIRUSOWYM ZAPALENIEM WĄTROBY TYPU B? ZDOBĄDŹ INFORMACJE! ZASZCZEP SIĘ! ZDOBĄDŹ OCHRONĘ!

Bardziej szczegółowo

Leczenie immunosupresyjne po przeszczepieniu narządu unaczynionego

Leczenie immunosupresyjne po przeszczepieniu narządu unaczynionego Leczenie immunosupresyjne po przeszczepieniu narządu unaczynionego Cel leczenia Brak odrzucania czynnego przeszczepionego narządu Klasyfikacja odrzucania przeszczepionego narządu Leki immunosupresyjne

Bardziej szczegółowo

Hipoglikemia Novo Nordisk Pharma Sp. z o.o.

Hipoglikemia Novo Nordisk Pharma Sp. z o.o. Hipoglikemia Hipoglikemia Hipoglikemia, zwana inaczej niedocukrzeniem, oznacza obniżanie stężenia glukozy we krwi do wartości poniżej 55 mg/dl (3,1 mmol/l) Niekiedy objawy hipoglikemii mogą wystąpić przy

Bardziej szczegółowo

Odporność zestaw wszystkich mechanizmów biorących udział w wytworzeniu odpowiedzi odpornościowej. W znaczeniu bardziej ogólnym oznacza zdolność do

Odporność zestaw wszystkich mechanizmów biorących udział w wytworzeniu odpowiedzi odpornościowej. W znaczeniu bardziej ogólnym oznacza zdolność do Odporność zestaw wszystkich mechanizmów biorących udział w wytworzeniu odpowiedzi odpornościowej. W znaczeniu bardziej ogólnym oznacza zdolność do czynnej i biernej ochrony organizmu przed patogenami.

Bardziej szczegółowo

Rola witaminy D w praktyce lekarza rehabilitacji medycznej. dr n. med. Anna Pacholec prof. dr hab. n. med. Krystyna Księżopolska-Orłowska

Rola witaminy D w praktyce lekarza rehabilitacji medycznej. dr n. med. Anna Pacholec prof. dr hab. n. med. Krystyna Księżopolska-Orłowska Rola witaminy D w praktyce lekarza rehabilitacji medycznej dr n. med. Anna Pacholec prof. dr hab. n. med. Krystyna Księżopolska-Orłowska Rehabilitacja medyczna Rehabilitacja medyczna to dziedzina medycyny

Bardziej szczegółowo

Sportowa dieta kobiet

Sportowa dieta kobiet Sportowa dieta kobiet Poradnik żywieniowy dla kobiet uprawiających kolarstwo ARKADIUSZ KOGUT Uprawianie sportów wytrzymałościowych, w tym kolarstwa, wiąże się z utratą dużej ilości energii. U kobiet prawidłowe

Bardziej szczegółowo

Wirus zapalenia wątroby typu B

Wirus zapalenia wątroby typu B Wirus zapalenia wątroby typu B Kliniczne następstwa zakażenia odsetek procentowy wyzdrowienie przewlekłe zakażenie Noworodki: 10% 90% Dzieci 1 5 lat: 70% 30% Dzieci starsze oraz 90% 5% - 10% Dorośli Choroby

Bardziej szczegółowo

ALERGIE, NIETOLERANCJE POKARMOWE W ŻYWIENIU ZBIOROWYM

ALERGIE, NIETOLERANCJE POKARMOWE W ŻYWIENIU ZBIOROWYM Bożena Kropka- dietetyk, promotor zdrowia Autor poradnika Pokonaj Alergię www.wydawnictworodzina.pl ALERGIE, NIETOLERANCJE POKARMOWE W ŻYWIENIU ZBIOROWYM Alergia-zdezorientowany układ odpornościowy. Choroby

Bardziej szczegółowo

1. Budowa układu limfatycznego.

1. Budowa układu limfatycznego. Spis treści: 1.Budowa układu limfatycznego. 2.Limfa. 3.Węzły chłonne. 4.Grasica, śledziona, migdałki. 5.Funkcja układu limfatycznego. 6.Porównanie układu krwionośnego i limfatycznego. 7.Odporność organizmu.

Bardziej szczegółowo

Jesteśmy tym czym oddychamy?

Jesteśmy tym czym oddychamy? Jesteśmy tym czym oddychamy? Jak działają płuca Najczęstsze choroby płuc Dr med. Piotr Dąbrowiecki Wojskowy Instytut Medyczny Polska Federacja Stowarzyszeń Chorych na Astmę Alergię i POCHP ANATOMIA UKŁADU

Bardziej szczegółowo

CZYM JEST SZCZEPIONKA?

CZYM JEST SZCZEPIONKA? CZYM JEST SZCZEPIONKA? Szczepionka to preparat biologiczny, stosowany w celu uodpornienia organizmu. Ogólna zasada działania szczepionki polega na wprowadzeniu do organizmu antygenu, który jest rozpoznawany

Bardziej szczegółowo

Iwona Budrewicz Promocja Zdrowia Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Kamieniu Pomorskim

Iwona Budrewicz Promocja Zdrowia Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Kamieniu Pomorskim Iwona Budrewicz Promocja Zdrowia Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Kamieniu Pomorskim Gruźlica jest przewlekłą chorobą zakaźną. W większości przypadków zakażenie zlokalizowane jest w płucach

Bardziej szczegółowo

Grypa jest jedną z najczęściej występujących wirusowych chorób zakaźnych.

Grypa jest jedną z najczęściej występujących wirusowych chorób zakaźnych. WIRUS GRYPY Grypa jest jedną z najczęściej występujących wirusowych chorób zakaźnych. Wirus grypy przenosi się drogą kropelkową poprzez kichanie, kaszel, rozmowę. W czasie kichnięcia wirus grypy porusza

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO WETERYNARYJNEGO

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO WETERYNARYJNEGO CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO WETERYNARYJNEGO 1 1. NAZWA PRODUKTU LECZNICZEGO WETERYNARYJNEGO Lydium-KLP, 5 mg/10 ml, roztwór do wstrzykiwań dla koni, bydła i świń 2. SKŁAD JAKOŚCIOWY I ILOŚCIOWY

Bardziej szczegółowo

Defekty immunologiczne u noworodków

Defekty immunologiczne u noworodków 1 Defekty immunologiczne u noworodków Najpierw by móc się zastanowić nad tym problemem, należałoby wyjaśnić, co definiujemy jako odporność: Odporność jest ogólną niepodatnością ustroju na działanie drobnoustrojów

Bardziej szczegółowo

Czy immunoterapia nowotworów ma racjonalne podłoże? Maciej Siedlar

Czy immunoterapia nowotworów ma racjonalne podłoże? Maciej Siedlar Czy immunoterapia nowotworów ma racjonalne podłoże? Maciej Siedlar Zakład Immunologii Klinicznej Katedra Immunologii Klinicznej i Transplantologii Uniwersytet Jagielloński Collegium Medicum, oraz Uniwersytecki

Bardziej szczegółowo

Granudacyn. Nowoczesne i bezpieczne przemywanie, płukanie i nawilżanie ran.

Granudacyn. Nowoczesne i bezpieczne przemywanie, płukanie i nawilżanie ran. Granudacyn Nowoczesne i bezpieczne przemywanie, płukanie i nawilżanie ran. Granudacyn to roztwór do szybkiego czyszczenia, nawilżania i płukania ostrych, przewlekłych i zanieczyszczonych ran oraz oparzeń

Bardziej szczegółowo

Cytokiny jako nośniki informacji

Cytokiny jako nośniki informacji Wykład 2 15.10.2014 Cytokiny jako nośniki informacji Termin cytokiny (z greckiego: cyto = komórka i kinos = ruch) określa dużą grupę związków o różnym pochodzeniu i budowie, będących peptydami, białkami

Bardziej szczegółowo

Zabiegi fizjoterapeutyczne. SPA-Centrum «Respect»

Zabiegi fizjoterapeutyczne. SPA-Centrum «Respect» Zabiegi fizjoterapeutyczne SPA-Centrum «Respect» Usługi medyczne Nazwazabiegu Czas 1. Początkowa konsultacja lekarza ogólnego 4 min. bezpłatnie 2. Ponowna konsultacja lekarza ogólnego 30 min. bezpłatnie

Bardziej szczegółowo

Inwazyjna Choroba Meningokokowa

Inwazyjna Choroba Meningokokowa Powiatowa Stacja Sanitarno Epidemiologiczna w m. st. Warszawie ul. Kochanowskiego 21,, ul. Cyrulików 35; tel. 22/311-80-07 08; e-mail: oswiatazdrowotna@pssewawa.pl Inwazyjna Choroba Meningokokowa Profilaktyka

Bardziej szczegółowo

Aneks II Zmiany w drukach informacyjnych produktów leczniczych zarejestrowanych w procedurze narodowej

Aneks II Zmiany w drukach informacyjnych produktów leczniczych zarejestrowanych w procedurze narodowej Aktualizacja ChPL i ulotki dla produktów leczniczych zawierających jako substancję czynną immunoglobulinę anty-t limfocytarną pochodzenia króliczego stosowaną u ludzi [rabbit anti-human thymocyte] (proszek

Bardziej szczegółowo

Zapalenie ucha środkowego

Zapalenie ucha środkowego Zapalenie ucha środkowego Poradnik dla pacjenta Dr Maciej Starachowski Ostre zapalenie ucha środkowego. Co to jest? Ostre zapalenie ucha środkowego jest rozpoznawane w przypadku zmian zapalnych w uchu

Bardziej szczegółowo

Szczepienia dla dziewięcio- i dziesięciolatków (klasy P6) Polish translation of Protecting your child against flu - Vaccination for your P6 child

Szczepienia dla dziewięcio- i dziesięciolatków (klasy P6) Polish translation of Protecting your child against flu - Vaccination for your P6 child Chroń dziecko przed grypą Szczepienia dla dziewięcio- i dziesięciolatków (klasy P6) Polish translation of Protecting your child against flu - Vaccination for your P6 child Chroń dziecko przed grypą Program

Bardziej szczegółowo

Diagnostyka zakażeń EBV

Diagnostyka zakażeń EBV Diagnostyka zakażeń EBV Jakie wyróżniamy główne konsekwencje kliniczne zakażenia EBV: 1) Mononukleoza zakaźna 2) Chłoniak Burkitta 3) Potransplantacyjny zespół limfoproliferacyjny Jakie są charakterystyczne

Bardziej szczegółowo

Co to jest cukrzyca?

Co to jest cukrzyca? Co to jest cukrzyca? Schemat postępowania w cukrzycy Wstęp Cukrzyca to stan, w którym organizm nie może utrzymać na odpowiednim poziomie stężenia glukozy (cukru) we krwi. Glukoza jest głównym źródłem energii

Bardziej szczegółowo

Działania niepożądane radioterapii

Działania niepożądane radioterapii Działania niepożądane radioterapii Powikłania po radioterapii dzielimy na wczesne i późne. Powikłania wczesne ostre występują w trakcie leczenia i do 3 miesięcy po jego zakończeniu. Ostry odczyn popromienny

Bardziej szczegółowo