RAPORT SYNTETYCZNY Z PRAC WYKONANYCH w 2010 r.

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "RAPORT SYNTETYCZNY Z PRAC WYKONANYCH w 2010 r."

Transkrypt

1 Projekt : KLIMAT Wpływ zmian klimatu na środowisko, gospodarkę i społeczeństwo (zmiany, skutki i sposoby ich ograniczenia, wnioski dla nauki, praktyki inŝynierskiej i planowania gospodarczego) Zadanie 8: Przeciwdziałanie degradacji polskich zbiorników retencyjnych RAPORT SYNTETYCZNY Z PRAC WYKONANYCH w 2010 r. Koordynator Zadania: mgr inŝ. Edmund Sieinski Warszawa, styczeń 2011 r. PROJEKT WSPÓŁFINANSOWANY PRZEZ UNIĘ EUROPEJSKĄ Z EUROPEJSKIEGO FUNDUSZU ROZWOJU REGIONALNEGO

2 SPIS TREŚCI 1. Wstęp. 2. Cel badań. 3. Zakres prac. 4. Przyjęta metodyka badań i ich opis. 5. Osiągnięte wyniki i ich wykorzystanie. 6. Publikacje. 7. Literatura. 8. Wykaz wykonawców. 2

3 1. WSTĘP Zgodnie z pierwotnym harmonogramem realizacyjnym zadania 8 Projektu Klimat w 2010 roku miały być wykonywane: w I i II kwartale etap IV Ocena moŝliwości zmniejszania intensywności zamulania zbiorników zaporowych z uwzględnieniem warunków panujących w zlewni oraz w III i IV kwartale etap V Biologiczna i chemiczna analiza osadów dennych skumulowanych w zbiornikach. Z uwagi jednak na to, Ŝe prace w etapie II Pomiary pojemności wybranych zbiorników zostały w roku poprzednim opóźnione z powodu konieczności dostosowania ich do przebiegu gospodarki wodnej prowadzonej na zbiornikach, a konkretnie do napełniania tych zbiorników, etap ten był równieŝ w znacznej części wykonywany i zakończony w 2010 roku. Powstały natomiast sprzyjające okoliczności oraz potrzeba przyspieszenia prac w następnych etapach zadania. Dlatego prace w etapie V rozpoczęto juŝ w marcu a w dwóch następnych tj. w VI Określenie sposobów eksploatacji osadów dennych oraz ich gospodarczego wykorzystania we wrześniu oraz w VII etapie mającym zawierać analizę i podsumowanie osiągniętych wyników w poprzednich etapach, w listopadzie. 2. CEL BADAŃ Głównymi celami zadania 8 są: - aktualizacja moŝliwości retencyjnych polskich zbiorników zaporowych, - ustalenie sposobów odzyskiwania utraconej pojemności zbiorników oraz moŝliwości technicznych i ekonomicznych zagospodarowania osadów w nich akumulowanych, - opracowanie zasad i programu systematycznej kontroli batymetrycznej zbiorników. Cele poszczególnych etapów, zakończonych bądź rozpoczętych w 2010 r., przedstawiono poniŝej. Etap II (kontynuacja) Wykonanie pomiarów testowych na wybranym zbiorniku retencyjnym. Wykonanie pomiarów batymetrycznych na trzech wybranych zbiornikach charakterystycznych z racji swojego usytuowania (zbiornik nizinny, sudecki, karpacki). Opracowanie dla tych zbiorników: krzywych pojemności i powierzchni zalewu w funkcji rzędnej piętrzenia, krzywych zmian pojemności poszczególnych warstw oraz planów batymetrycznych i numerycznych ich czasz. 3

4 Etap IV (wykonany w 2010 r.) Dokonanie przeglądu i ocenienie skuteczności metod umoŝliwiających zmniejszenie intensywności zamulania zbiorników retencyjnych poprzez działania podejmowane w zlewni zamykanej przez zaporę zbiornika. Ocenienie moŝliwości transportu rumowiska poprzez zbiornik retencyjny lub usuwania zakumulowanego w jego czaszy materiału. Sprecyzowanie działań kompensujących zamulanie zaporowych zbiorników retencyjnych. Etap V (wykonany w 2010 r.) Wykonanie badań chemicznych i biologicznych osadów dennych zakumulowanych w wybranych jako reprezentatywne zbiornikach retencyjnych. Ocena, na podstawie kryteriów geochemicznych i ekotoksykologicznych, jakości osadów akumulowanych w wybranych zbiornikach retencyjnych. Analiza czynników wpływających na jakość osadów. Etap VI (rozpoczęty) Określenie lokalizacji osadów, dla których istnieje moŝliwość uruchomienia ich eksploatacji. Określenie sposobów eksploatacji osadów zakumulowanych w zbiornikach retencyjnych i moŝliwości ich wykorzystania gospodarczego. Analiza efektów ekonomicznych eksploatacji osadów zakumulowanych w zbiornikach retencyjnych. Etap VII (rozpoczęty) Analiza i podsumowanie osiągniętych wyników w etapach I VI a w szczególności: ustalenie wskaźników intensywności zamulania zbiorników oraz denudacji zlewni z podziałem na zbiorniki karpackie, sudeckie i nizinne, ocena zagroŝenia środowiska osadami zakumulowanymi w zbiornikach oraz moŝliwości ich wykorzystania gospodarczego, 4

5 opracowanie zaleceń i harmonogramu dotyczącego niezbędnych okresowych pomiarów batymetrycznych polskich zbiorników retencyjnych. 3. ZAKRES PRAC Zakres wykonanych w 2010 roku w zadaniu 8 prac z ich podziałem na etapy przedstawiono poniŝej. W etapie II, którego realizację rozpoczęto w 2009 r., w roku objętym raportem wykonano terenowe pomiary batymetryczne czasz trzech zbiorników: Koronowo, Tresna i Lubachów. Z racji swojego usytuowania obiekty te są reprezentatywne dla trzech grup zbiorników: nizinnych, karpackich i sudeckich. Prace kameralne poprzedzające prace terenowe objęły dla kaŝdego z tych zbiorników: analizę budowy i warunków panujących w zlewni usytuowanej powyŝej zbiornika w tym m.in. sieci hydrograficznej, ukształtowania i zagospodarowania terenu, zgromadzenie i adoptowanie do potrzeb wykonywanych pomiarów, materiałów geodezyjnych i topograficznych. Dodatkowo dla zbiornika koronowskiego wykonano: digitalizację map topograficznych z okresu sprzed powstania zbiornika, konwersję danych analogowych do postaci warstw GIS w tym danych z pomiarów batymetrycznych z 1988 roku. Prace terenowe objęły: pomiary batymetryczne części podwodnych zbiorników, uzupełniające pomiary geodezyjne sytuacyjno-wysokościowe obejmujące strefy zbiorników znajdujące się powyŝej zwierciadła wody lub niedostępne dla sprzętu pływającego, kartowanie linii brzegowej i korektę względem ortofotomapy, pobór próbek osadów dennych dla ich analiz chemicznych, biologicznych i granulometrycznych. Dodatkowo na zbiorniku koronowskim wykonano kartowanie brzegów poddawanych zjawiskom abrazyjnym. Dane uzyskane podczas prac terenowych opracowano kameralnie. Działania te objęły dla kaŝdego zbiornika: opracowanie analogowego planu zbiornika, zbudowanie numerycznego modelu czaszy zbiornika, 5

6 skonstruowanie aktualnej krzywej pojemności zbiornika, skonstruowanie aktualnej krzywej powierzchni zalewu zbiornika, wyznaczenie stref o róŝnej intensywności osadzania się rumowiska, analizę granulometryczną próbek rumowiska dennego. W etapie IV wykonanym w całości w 2010 roku przeanalizowano wszelkie działania prowadzące do spowalniania procesu utraty pojemności w wyniku zamulania, zbiorników retencyjnych. Działania takie są szczególnie istotne z uwagi na trudności w znajdowaniu lokalizacji dla budowy nowych zbiorników wodnych oraz kosztów takich inwestycji. Działania takie przeanalizowano w IV etapie dzieląc je na: prowadzone na obszarze zlewni zamkniętej przekrojem, w którym usytuowana jest zapora tworząca zbiornik, związane bezpośrednio ze zbiornikiem i jego otoczeniem, a mające na celu zmniejszenie ilości rumowiska osadzającego się w jego czaszy, usuwanie ze zbiornika materiału juŝ tam zakumulowanego. Działania w zlewni zbiornika podzielono z uwagi na ich charakter na zabiegi przyrodnicze oraz inŝynierskie. W pierwszym przypadku do działań takich zaliczono: zalesienia, zakrzewienia, obsiew trawą, tworzenie barier roślinnych, dobieranie sposobu upraw do warunków lokalnych (uprawy wzdłuŝ poziomic, głęboka orka itp.), a więc zmniejszające w sposób naturalny denudację powierzchniową. Do rozpatrzonych działań inŝynierskich zaliczono: zabiegi wzmacniające stoki zmniejszające erozję i moŝliwość zsuwów, budowę przegród ekranów zamykających część przekroju poprzecznego rzeki, korekcję progową potoków górskich, budowę zapór tworzących zbiorniki przeciwrumowiskowe, zabudowę kaskadową doprowadzalnika, budowę bezpośrednio powyŝej zbiornika retencyjnego, małego zbiornika spełniającego rolę wstępnego osadnika. Za działania związane bezpośrednio ze zbiornikiem i jego otoczeniem, których celem jest zmniejszenie ilości rumowiska osadzającego się w czaszy uznano: przeciwdziałanie erozji i abrazji brzegów zbiornika, budowę kanałów derywacyjnych i tuneli omijających zbiornik, prowadzenie gospodarki wodnej na zbiorniku wykorzystując m.in. prądy gęstościowe, 6

7 pozostawienie pojemności martwej w zbiorniku i prowadzenia tak jego eksploatacji aby to w niej osadzało się rumowisko. Rozpatrzono usuwanie ze zbiornika zakumulowanego juŝ tam materiału róŝnymi sposobami takimi jak: wydobywanie (wypłukiwanie) osadów z czaszy zbiornika, wydobywanie hydrauliczne rumowiska, wydobywanie mechaniczne rumowiska zarówno z pod wody jak i na sucho. Jako integralne z działaniami ograniczającymi tempo zamulania zbiorników retencyjnych moŝna uznać działania kompensujące utraconą juŝ przez obiekt pojemność. Do działań takich naleŝy: podwyŝszenie zapory i dalsza eksploatacja zbiornika, budowa nowej zapory, pokrycie potrzeb wodnych w danym regionie poprzez alimentację z sąsiednich zlewni oraz projektowanie zbiornika uwzględniające, w interesującym eksploatatorów horyzoncie czasowym, skutki zamulania. Etap V, tak jak i poprzedni, był w całości wykonany w 2010 roku a jego zakres przedstawiono poniŝej. W 2010 r. badaniom chemicznym poddano 99 próbek osadów dennych pobranych z ośmiu następujących zbiorników: Bukówka, Lubachów, Złotniki, Klimkówka, Tresna, Nielisz, Rybnik i Koronowo. Uzyskane informacje rozszerzono o własne wyniki pochodzące z analogicznych badań przeprowadzonych w ramach innych prac, tworząc wspólną bazę danych o jakości osadów dennych. Badania te wykonano w 2008 r. na 8 innych polskich zbiornikach retencyjnych a mianowicie: Mietków, Nysa, Besko, Dobczyce, Łąka, Jeziorsko, Poraj i Sulejów. Badania chemiczne osadów objęły następujące wskaźniki charakteryzujące ich właściwości fizyczne, właściwości sorpcyjne oraz zanieczyszczenie substancjami niebezpiecznymi: - odczyn ph; - materia organiczna; - biogeny (P i N); - metale główne: Fe, Mn, Ca, Mg, Na i K; - metale cięŝkie: As, Cr, Zn, Cd, Cu, Ni, Pb i Hg; - wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne (WWA); -polichlorowane bifenyle (PCB); - pestycydy chloroorganiczne. Jednocześnie z badaniami chemicznymi wykonano dla 7 zbiorników badania biologiczne osadów dennych polegające na ocenie ich ekotoksyczności na podstawie trzech testów na wybranych organizmach wodnych: bakterii luminescencyjnych Vibrio fischeri, skorupiaka Heterocypris incongruens i rośliny dwuliściennej Lipidium sativum. Ich wyniki uzupełniają procedury oceny jakości osadów i zagroŝeń wynikających z obecności w nich 7

8 substancji niebezpiecznych oraz określania sposobu przyrodniczego zagospodarowania osadów. W etapie VI, którego realizację przyspieszono rozpoczynając go we wrześniu 2010 r., wykorzystano zarówno zespół wykonawców z Ośrodka Technicznej Kontroli Zapór jak teŝ Analizę opracowaną w wyniku zawartej umowy o dzieło z prof. dr hab. inŝ. Włodzimierzem Parzonką. Prace te dotyczyły: analizy procesów akumulacji, zagęszczenia i konsolidacji oraz erozji osadów i namułów w czaszy zbiornika, metod usuwania osadów zbiornikowych o cechach spoistych i częściowo spoistych, zalecanych technologii wydobywania, transportu i składowania namułów na przykładzie zbiorników: Otmuchów, Nysa, Besko i Jeziorsko, określenia cech osadów ze zbiornika Lubachów, moŝliwości przyrodniczego wykorzystania osadów w nawiązaniu do ich składu fizycznego i chemicznego, a zwłaszcza do zawartości szkodliwych substancji toksycznych, opłacalności gospodarczego wykorzystania osadów z róŝnych zbiorników w zaleŝności od zastosowanego sprzętu, odległości transportu, bliskości terenów rekultywowanych i uŝyźnianych. W listopadzie 2010 r. rozpoczęto takŝe prace w etapie VII. Ograniczyły się one do: uaktualnienia danymi pozyskanymi z bieŝących pomiarów batymetrycznych oraz z nowo pozyskanych materiałów archiwalnych, kart 6 zbiorników objętych zadaniem 8, podjęcia próby znalezienia zaleŝności między ilością rumowiska akumulowanego w 5 wytypowanych zbiornikach retencyjnych a wielkością rocznego do nich dopływu w analizowanych przedziałach czasowych. 4. PRZYJĘTA METODYKA BADAŃ I ICH OPIS Podczas wykonywania w ramach etapu II pomiarów batymetrycznych zbiorników: Lubachów, Tresna i Koronowo stosowano niŝej opisany sprzęt i sposób postępowania. Pomiary terenowe obejmowały: sondowanie czasz zbiorników, geodezyjne pomiary sytuacyjno-wysokościowe części odsłoniętych (połoŝonych powyŝej zwierciadła wody) zbiorników, kartowanie linii brzegowych. Sondowanie zbiorników Lubachów i Tresna wykonano w sieci równoległych przekrojów. Wymagane zagęszczenie pikiet zrealizowano 8

9 pływając łodzią pomiarową wzdłuŝ zaplanowanych profili pomiarowych co 40 m w kierunku prostopadłym do osi zbiornika, rejestrując głębokości w odstępach co 5 m. Taki sposób pomiarów zapewniał precyzyjne zarejestrowanie duŝych gradientów głębokości występujących w kierunku poprzecznym do osi zbiorników. Zastosowana echosonda Reson PC 100 współpracująca, z odbiornikiem systemu GPS umoŝliwiała nawigację na ekranie sternik mógł obserwować bieŝącą pozycję i przesuwanie się wizerunku łodzi pomiarowej na tle mapy z zaplanowaną trasą pływania oraz ślad przebytej drogi. System umoŝliwiał kontrolę i realizację wcześniej załoŝonej gęstości punktów pomiaru głębokości. Echosonda przed pomiarami była kalibrowana w programie Echo-control poprzez wprowadzenie poprawki prędkości dźwięku ze względu na temperaturę wody. Wyniki pomiarów zostały zapisane w pamięci urządzenia w postaci rekordów zawierających pozycje i głębokości. Do realizacji pomiarów zastosowano następujący sprzęt: 1. Odbiornik GPS Trimble Echosondę cyfrową RESON PC Łódź pomiarową z silnikiem. Dokładność pomiarów wynosiła: połoŝenia łodzi w czasie sondowania ± 0,5 m, pomiar sytuacyjno wysokościowy brzegów metodą GPS-RTK - poziom ± 1,0 cm, - wysokość ± 2,0 cm, pomiar głębokości ± 0,5% wskazanej głębokości ±1 cm. Nieco inny sposób postępowania przy wykonywaniu pomiarów batymetrycznych zastosowano na zbiorniku Koronowo, który charakteryzuje się duŝą powierzchnią, niewielką średnią głębokością a przede wszystkim bardzo silnie rozwiniętą linią brzegową czego efektem jest duŝa nieregularność i nienaturalna morfometria dna. Podczas pomiarów zastosowano znaczne zagęszczenie ścieŝek pomiarowych w charakterystycznych punktach badanego zbiornika. Za punkty charakterystyczne przyjęto m.in. takie formy jak: plosa, mielizny, wypłycenia oraz nagłe zmiany kształtu i formy dna. Do prac uŝyto łodzi wyposaŝonej w zintegrowany system do pomiarów głębokości i wyznaczenia pozycji geograficznej. Podstawowymi elementami tego systemu są echosonda EA400 SMIRAD i pozycjoner GPS Garmin 17-HVS. Oprogramowanie wykorzystane do obsługi sondy pozwoliło na wyeliminowanie problemów takich jak: falowanie powierzchni wody, 9

10 niestabilność łodzi w czasie pomiarów, fałszywe echo, niekontrolowana interferencja fali odbitej. RóŜnego rodzaju nieduŝe przedmioty leŝące na dnie nie były w tym wypadku traktowane jako echo dna. Dane pomiarowe gromadzone były w pamięci echosondy w postaci zbiorów dla poszczególnych dni sondowań z zapisem pozycji i głębokości. Po sprowadzeniu sondowań do rzędnych bezwzględnych otrzymano cyfrowy model czaszy zbiornika w formie surowej. Dane wprowadzono do programu SURFER, gdzie opracowano je graficznie w postaci planu batymetrycznego dna zbiornika z cięciem warstwicowym co 1 m oraz analitycznie opracowano tabelę pojemności o skoku 1 cm i powierzchni zalewu co 10 cm. Dla zbiornika Koronowo prace interpretacyjne prowadzono w trzech niezaleŝnych grupach obejmujących: a) opracowanie planu batymetrycznego wg topografii terenu przed powstaniem zbiornika na podstawie historycznych map topograficznych, b) digitalizację planu batymetrycznego wykonanego przez IMGW oddział w Słupsku w 1989, c) opracowanie aktualnego planu batymetrycznego zbiornika, d) wykonanie mapy róŝnicowej osadów dennych dla wszystkich trzech planów batymetrycznych, przedstawiającej przyrost lub ubytek osadów dennych. Wyniki pomiarów prowadzonych przy zastosowaniu echosondy EA400, w pierwotnej formie zapisane są w pliku ASCII, przy zachowaniu układu współrzędnych WGS-84. Po wprowadzeniu do pakietu ArcGis podlegały one wstępnej obróbce mającej na celu wyeliminowanie błędów wynikających z zakłóceń sygnału akustycznego. Następnie dokonano transformacji tych danych do układu współrzędnych PUWG W ramach prac prowadzonych w II etapie wykonano takŝe badania granulometryczne pobranych próbek materiału zakumulowanego w zbiornikach oraz ustalono zawartość w nich materii organicznej. Całość badań realizowano zgodnie z metodyką opisaną w normie PN- 88/B-04481: Grunty budowlane. Badania próbek gruntu. Na podstawie ustalonego składu granulometrycznego wykreślono krzywe uziarnienia, z których wyznaczono średnicę charakterystyczną d 50 dla kaŝdej próbki po usunięciu z niej części organicznych. Całość wyników tych analiz przedstawiono na wykresach oraz zestawiono w tabelach. Prace etapu IV prowadzono wykorzystując w pierwszym rzędzie publikacje krajowe i zagraniczne, a w szczególności materiały Międzynarodowej Komisji Wielkich Zapór. Organizacja ta, o największym na świecie autorytecie w zakresie hydrotechniki, doceniając wagę problemu zamulania zbiorników w zaopatrzeniu w wodę oraz ochronie 10

11 przeciwpowodziowej, uwzględniała tą tematykę na sześciu międzynarodowych Kongresach ICOLD poświęcając jej oddzielne sesje tematyczne. W ramach Międzynarodowej Komisji Wielkich Zapór działa teŝ utworzony w 1977 r. Komitet Zamulania Zbiorników. Przedmiotem analizy były takŝe materiały własne, w tym zgromadzone w etapie I i III zadania 8, a takŝe dane z pomiarów wykonywanych w etapie II. Materiały te to dane pomiarowe oraz pochodzące z wizji terenowych i podkładów mapowych. Etap V zadania 8 bazował na badaniach próbek osadów dennych 8 wytypowanych zbiorników retencyjnych. Próbki te pobierano jednorazowo, starając się aby miejsca ich poboru pokrywały moŝliwie cały obszar zbiornika od zapory po rejon cofki. Punktom poboru przypisano zmierzone ich współrzędne. Próbki pobierane były za pomocą próbnika badawczego Nurek lub sondy cylindrycznej SPT w osłonie rur wiertniczych. Pobrane próbki osadów w ilości 1 kg umieszczano w szklanych, zamykanych pojemnikach i transportowano do laboratorium w chłodziarkach. Metale w osadach dennych oznaczane były metodą absorpcyjnej spektometrii atomowej (ASA) po uprzednim roztworzeniu próbki w środowisku kwasu solnego, w obecności nadtlenku wodoru z zastosowaniem pieca mikrofalowego. Wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne (WA) oraz pestycydy chloroorganiczne oznaczane były metodą chromatografii gazowej z detektorem spektometrii masowej (GC-MS) po uprzednim ich wyekstrahowaniu z próbki osadów heksanem. Polichlorowane bifenyle (PCB) oznaczane były metodą chromatografii gazowej z detektorem wychwytu elektronów (GC-ECD) po uprzednim ich wyekstrahowaniu z próbki osadów heksanem. Biogeny (N i P) oznaczane były metodą spektrometryczną po uprzednim roztworzeniu próbki w środowisku kwasu solnego (1 + 4), w obecności nadtlenku wodoru z zastosowaniem pieca mikrofalowego. Odczyn ph osadów dennych oznaczany był metodą potencjometryczną, bezpośrednio w osadach uwodnionych, przed ich wysuszeniem na powietrzu. Zawartość materii organicznej oznaczono metodą wagową jako stratę przy praŝeniu osadów. Osady pochodzące ze zbiorników: Bukówka, Lubachów, Złotniki, Klimkówka, Tresna, Nielisz i Rybnik zostały teŝ poddane badaniom biologicznym. Wykonano na nich 3 testy ekotoksykologiczne, które omówiono poniŝej. Test Microtox SPT jest to test oceny toksyczności ostrej z wykorzystaniem bakterii luminescencyjnych Vibrio fischeri. Bakterie te w normalnych warunkach znaczną część metabolizmu przeznaczają na świecenie (luminescencję). W obecności czynników zakłócających metabolizm, luminescencja ulega obniŝeniu. Test jest wykonywany przy uŝyciu analizatora Microtox M500 będącego bardzo czułym 11

12 fotometrem zintegrowanym z inkubatorem zapewniającym stałe warunki testu (temperaturę 15 o C). Reakcja testowa zmiany luminescencji, występuje bardzo szybko, odczyt wyników wykonuje się zwykle po 5 30 minutach inkubacji badanej próbki z bakteriami. Test Ostracodtoxkit jest to test oceny toksyczności podostrej z wykorzystaniem małŝoraczków Heterocypris incongruens opracowany przez zespół prof. Guido Persoone z University of Ghent. MałŜoraczki świeŝo wylęgłe z jaj inkubowane są z badaną próbką (osad denny, gleba) oraz zawiesiną glonów (pokarm) przez 6 dni, po czym oceniane są dwa efekty testów: śmierć oraz przyrost długości ciała. Wyniki porównywane są do wyników próbek kontroli negatywnej, którą stanowi nietoksyczna, sztuczna gleba kontrolna. Ostracodtoxkit jest testem skriningowym, analizowane jest jedno stęŝenie badanej próbki. Test wykonuje się w polistyrenowych 6-dołkowych mikropłytkach. KaŜdą próbkę i próbkę kontrolną bada się w 6 powtórzeniach. Test kiełkowania i wczesnego wzrostu roślin Phytotoxkit jest to test z wykorzystaniem rzeŝuchy Lepidium sativum opracowany przez zespól prof. Guido Persoone z University of Ghent. Test wykonywany jest w specjalnie opracowanych, płaskich, przezroczystych płytkach, składających się z dwóch części, z których dolna zawiera próbkę testową. Nasiona roślin umieszczane są na papierowym filtrze leŝącym na wierzchu próbki. Po zamknięciu płytki przezroczystą pokrywką, płytki są ustawiane pionowo na stojaku i inkubowane przez 3 dni. Konstrukcja płytki umoŝliwia swobodny wzrost korzeni (w dół) i łodyg (do góry). Na końcu testu płytka z siewkami jest fotografowana. Korzenie są mierzone za pomocą programu analizy obrazu Image Tool. Wyniki porównywane są do wyników próbek kontroli negatywnej, którą stanowi nietoksyczna, sztuczna gleba kontrolna. Phytotoxkit jest testem skriningowym, analizowane jest jedno stęŝenie badanej próbki. Dla podejmowania decyzji o ewentualnym wykorzystaniu osadów zalegających w zbiornikach retencyjnych bardzo istotną kwestią są metody oceny ich jakości. Metody te opierają się na kryteriach, które umoŝliwiają rozgraniczenie osadów zanieczyszczonych od nie zanieczyszczonych. Osady denne wydobyte z wód powierzchniowych powinny być traktowane jako odpady, które w zaleŝności od składu chemicznego mogą być ponownie umieszczane w środowisku przyrodniczym bez ograniczeń, wykorzystane z pewnymi ograniczeniami lub, jeśli są nadmiernie zanieczyszczone, muszą być poddane oczyszczaniu lub zdeponowane na składowisku odpadów. 12

13 Pierwszym polskim aktem prawnym określającym dopuszczalną zawartość zanieczyszczeń w osadach dennych jest rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia r. w sprawie rodzajów oraz stęŝeń substancji, które powodują, Ŝe urobek jest zanieczyszczony. Rozporządzenie określa stęŝenie substancji, które powodują, Ŝe urobek pochodzący m.in. z pogłębiania zbiorników wodnych jest zanieczyszczony. O zanieczyszczeniu urobku decyduje ponadnormatywna zawartość choćby jednej, z wymienionych w załączniku do rozporządzenia, substancji. Urobek zanieczyszczony jest traktowany jako odpad niebezpieczny i podlega odpowiednim procedurom postępowania z odpadami niebezpiecznymi. JeŜeli urobek z pogłębiania nie zawiera wymienionych w rozporządzeniu zanieczyszczeń moŝe być składowany w środowisku np. w środowisku wodnym w miejscach do tego wyznaczonych. Procedura ta nie w pełni zabezpiecza środowisko wodne przed negatywnymi skutkami składowania w nim urobku. Pełniejszą ocenę zagroŝeń wynikających z obecności substancji toksycznych w osadach, ich biodostępności i współdziałania, dają wyniki biotestów. W Państwowym Instytucie Geologicznym zaproponowano (2001 r.) metodę geochemicznej klasyfikacji osadów dennych do celów monitoringowych, w której uwzględnia się zawartość w osadach metali cięŝkich, oraz szeroką gamę związków organicznych, a mianowicie: polichlorowanych bifenyli (PCB), wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych (WWA) i chloroorganicznych pestycydów. Wartości graniczne stęŝeń zanieczyszczeń (metale cięŝkie i toksyczne związki organiczne), w przyjętych czterech klasach jakości osadów dennych uwzględniają ich szkodliwy wpływ na organizmy wodne. Są to zawartości szkodliwych składników, przy których: nie występuje negatywne oddziaływanie na organizmy wodne < TEL (threshold efects levels); często występuje szkodliwe oddziaływanie na organizmy wodne > PEL (probable effects levels); sporadycznie występuje negatywne oddziaływanie na organizmy wodne >TEL<PEL. Zaproponowano cztery klasy jakości osadów ze względu na zawartość szkodliwych składników: I nie zanieczyszczone; II słabo zanieczyszczone; III średnio zanieczyszczone; IV bardzo zanieczyszczone. Za osady I klasy przyjęto osady, w których stęŝenia metali cięŝkich i toksycznych związków organicznych nie przekraczają wartości TEL, a więc nie obserwuje się ich szkodliwego działania na organizmy wodne. Za osady II klasy przyjęto osady, w których zawartość choćby jednego z zanieczyszczeń była wyŝsza 13

14 od wartości TEL, a zawartość wszystkich składników niŝsza od wartości PEL, a więc sporadycznie występuje szkodliwe oddziaływanie na organizmy wodne. Za osady III klasy przyjęto osady, w których zawartość choćby jednego szkodliwego składnika przekracza graniczną wartość dla osadów II klasy, a więc często obserwowany jest szkodliwy wpływ na organizmy wodne. Do osadów IV klasy zaliczono osady, w których choćby dla jednego składnika przekroczona jest dopuszczalna zawartość określona dla klasy III. Dla poszczególnych klas jakości osadów dennych zostały określone moŝliwości ich zagospodarowania. Osady zaliczone do I i II klasy osady nie zanieczyszczone i słabo zanieczyszczone mogą być dowolnie zagospodarowane w środowisku wodnym i lądowym np. deponowane w wyznaczonych akwenach, składowane na polach refulacyjnych, stosowane do uŝyźniania gleb, wykorzystywane do budowy plaŝ, grobli czy nadbrzeŝy. Osady III klasy osady średnio zanieczyszczone mogą być relokowane w wodzie w wyznaczonych miejscach a zagospodarowane na lądzie w ograniczonym stopniu, ze względu na to, Ŝe stęŝenie niektórych zanieczyszczeń moŝe ograniczyć ich wykorzystanie tylko pod uprawy przemysłowe, a niekiedy w ogóle wykluczyć ich rolnicze zagospodarowanie. Osady IV klasy osady bardzo zanieczyszczone przed ich umieszczeniem w środowisku powinny być oczyszczone lub składowane na zabezpieczonych składowiskach odpadów w warunkach kontrolowanych. W rozpoczętych w 2010 r. etapach VI i VII korzystano dotychczas jedynie z materiałów archiwalnych, zgromadzonych w zakończonych etapach I i III oraz z pozyskanych informacji od eksploatatorów obiektów jak teŝ firm zajmujących się wydobywaniem kruszywa ze zbiorników. Dane te poddano wstępnym analizom. 5. OSIĄGNIĘTE WYNIKI I ICH WYKORZYSTANIE Bezpośrednim efektem prac wykonanych w II etapie jest sporządzenie dla trzech zbiorników retencyjnych tj. Lubachowa, Tresnej i Koronowa nowych krzywych ich pojemności oraz powierzchni zalewu w funkcji poziomu piętrzenia a takŝe planów batymetrycznych i numerycznych ich czasz. Wymienione krzywe zostały takŝe stabelaryzowane przy załoŝeniu zmiany rzędnej piętrzenia co 1 cm. Znajomość aktualnych parametrów zbiornika jest podstawowym wymogiem prowadzenia racjonalnej gospodarki wodnej przez ich uŝytkowników. Materiały te zostały lub w najbliŝszym czasie będą udostępnione właścicielom obiektów. Poza tym uzyskane dane posłuŝyły do przeprowadzenia szeregu obliczeń i analiz w tym m.in. zaktualizowania tempa utraty pojemności zbiorników w efekcie ich zamulania, intensywności denudacji zlewni, zmian pojemności poszczególnych 14

15 warstw zbiorników a takŝe w przypadku zbiornika koronowskiego sporządzenia mapy róŝnicowej osadów dennych oraz wyznaczenia zasięgu strefy ich akumulacji. Prawidłowo wykonana w.w. mapa róŝnicowa, w połączeniu z badaniami granulometrycznymi była jednym z warunków koniecznych dla wykonania prawidłowej interpretacji zjawiska i obliczenia wskaźnika denudacji zlewni. Przykładowo dla zbiornika Lubachów przedstawiono na rysunkach od 1 do 5: krzywe jego pojemności, a takŝe powierzchni zalewu, strat pojemności, przebiegu procesu zamulania w latach oraz plan batymetryczny. Wyniki badań granulometrycznych zostały dla poszczególnych próbek przedstawione w formie krzywych uziarnienia pozwalających na wyznaczenie charakterystycznej średnicy d 50. Podziału frakcji dokonano wg PN-86/B Tak ustalone wartości procentowe dla poszczególnych frakcji pozwoliły na określenie grupy granulometrycznej, a następnie na naniesienie uzyskanych wartości na trójkąt Fereta, który ilustruje graficznie przynaleŝność granulometryczną osadu. Przykładowo dla kilku próbek osadów pobranych ze zbiornika Bukówka pokazano na rysunkach od 6 do 9: krzywe uziarnienia osadów w stanie naturalnym oraz po praŝeniu jak teŝ diagramy obrazujące zawartość części organicznych i ich średnice charakterystyczne. Dane uzyskane w czasie badań granulometrycznych będą istotne przy formułowaniu wniosków odnośnie zasadności i moŝliwości wykorzystywania materiału osadowego w zbiornikach. W etapie IV, bazując głównie na publikacjach zagranicznych, ale teŝ tam gdzie było to moŝliwe na doświadczeniach polskich wykazano, Ŝe w sytuacji występowania trudności ze znalezieniem nowych lokalizacji dla budowy nowych zbiorników, oporami miejscowych społeczności przed ich budową oraz związanymi z takimi inwestycjami kosztami, szczególnego znaczenia nabierają działania mające na celu zmniejszenie intensyfikacji zamulania zbiorników lub odzyskiwania pojemności juŝ utraconej w wyniku osadzania się w nich rumowiska. Główne kierunki takich działań to: zabudowa zlewni zmniejszająca jej denudację powierzchniową, wykonywanie budowli zatrzymujących rumowisko oraz zalesienia i zabiegi agrotechniczne m.in. takie jak uprawy wstęgowe i tarasowe a takŝe przechwytywanie rumowiska przez roślinność ochronną, budowa kanałów derywacyjnych i sztolni umoŝliwiających przepuszczenie wód niosących duŝo rumowiska z pominięciem zbiornika, 15

16 16

17 17

18 umoŝliwienie transportu rumowiska poprzez zbiornik m.in. z wykorzystaniem prądów gęstościowych oraz jego płukanie, budowa zbiorników w kaskadzie oraz budowa bezpośrednio powyŝej duŝych obiektów małych zbiorników wstępnych przechwytujących rumowisko, usuwanie hydrauliczne lub mechaniczne osadzanego w zbiorniku rumowiska. Przeciwdziałanie zamulaniu zbiorników w światowej hydrotechnice jest powszechne. Stosowane sposoby są dobierane dla kaŝdego zbiornika indywidualnie, poniewaŝ zaleŝą od duŝej liczby parametrów. Brany jest szczególnie pod uwagę wpływ takich działań na środowisko oraz ich strona ekonomiczna. W ocenie skuteczności róŝnych działań zmierzających do ograniczenia zamulania szczególnie przydatne są metody analizy wielokryterialnej. Bardzo często stosuje się kilka ww. sposobów równocześnie, a zawsze takie przedsięwzięcia muszą być wspierane dostosowaną do nich gospodarką wodną prowadzoną na zbiorniku. W Polsce tylko część wymienionych metod jest stosowana i to raczej w ograniczonym zakresie. Odnośnie zabiegów podejmowanych w zlewniach zbiorników retencyjnych naleŝy wymienić przede wszystkim zalesianie, korekcję progową oraz budowę zbiorników przeciwrumowiskowych. Porównanie zlewni Soły (po zbiornik w Porąbce jeszcze przed zbudowaniem zbiornika w Tresnej) oraz zlewni Dunajca (po zbiornik w RoŜnowie) wskazuje na skuteczność takich działań. Zlewnia Soły, lepiej zagospodarowana, ma mniejszą denudację powierzchniową, co przekłada się na mniejszą intensywność zamulania zlokalizowanych tam zbiorników. Istniejące w Polsce budowle derywacyjne spełniają inne cele niŝ transport rumowiska z pominięciem zbiorników retencyjnych. Płukanie zbiorników odbywa się incydentalnie przy okazji ich opróŝniania z powodów technicznych. Istniejące kaskady zbiorników wyraźnie zmniejszają zamulanie obiektów niŝej połoŝonych, a pojedyncze małe zbiorniki wstępne przechwytują część transportowanego przez cieki rumowiska. Najbardziej rozpowszechnioną w Polsce metodą odzyskiwania utraconej w wyniku zamulania pojemności retencyjnej jest bagrowanie i mechaniczne usuwanie rumowiska. W niektórych przypadkach jest to połączone z pozyskiwaniem dla celów budowlanych zalegających w czaszy zbiornika piasków i Ŝwirów. W szczególnych przypadkach, w wyniku intensywnej eksploatacji kruszywa, zbiorniki powiększyły nawet swoją objętość początkową, czego przykładem mogą być zbiorniki Nysa i Mietków. 18

19 19

20 BUKÓWKA Badanie osadów dennych Zawartość części organicznych w próbkach osadów dennych strata masy próbki po praŝeniu - I ś [%] ,25 Bukówka zawartość części organicznych w osadzie dennym 3,08 5,21 8,12 4,08 6,36 8,48 10,16 1/1 1/2 1/3 2/1 2/2 2/3 3 4 nr próbki Rys. 8. Zawartość części organicznych w osadach dennych oznaczana jako strata masy próbek po praŝeniu [Iś] - wg PN-88/B Średnica charakterystyczna d 50 N części nieorganicznych osadów dennych średnica charakterystyczna części nieorganicznej osadu - d N 50 [mm] 0,35 0,30 0,25 0,20 0,15 0,10 0,05 0,00 Bukówka średnica d 50N części nieorganicznej osadu dennego 0,0535 0,302 0,265 0,024 0,135 0,165 0,043 0,048 1/1 1/2 1/3 2/1 2/2 2/3 3 4 nr próbki osadu dennego Rys. 9. Średnica charakterystyczna d 50 N osadów dennych po usunięciu części organicznych metodą praŝenia 20

Badanie właściwości odpadów przemysłowych jako wstępny etap w ocenie ich oddziaływania na środowisko

Badanie właściwości odpadów przemysłowych jako wstępny etap w ocenie ich oddziaływania na środowisko Ogólnopolski konkurs dla studentów i młodych pracowników nauki na prace naukowo-badawcze dotyczące rewitalizacji terenów zdegradowanych Badanie właściwości odpadów przemysłowych jako wstępny etap w ocenie

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA 1) z dnia 13 lipca 2010 r. w sprawie komunalnych osadów ściekowych. (Dz. U. z dnia 29 lipca 2010 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA 1) z dnia 13 lipca 2010 r. w sprawie komunalnych osadów ściekowych. (Dz. U. z dnia 29 lipca 2010 r. Dz.U.10.137.924 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA 1) z dnia 13 lipca 2010 r. 2), 3) w sprawie komunalnych osadów ściekowych (Dz. U. z dnia 29 lipca 2010 r.) Na podstawie art. 43 ust. 7 ustawy z dnia 27

Bardziej szczegółowo

Regionalne dokumentacje hydrogeologiczne

Regionalne dokumentacje hydrogeologiczne Regionalne dokumentacje hydrogeologiczne Prawo geologiczne i górnicze Art.42 Dokumentacja hydrogeologiczna 1. Dokumentację hydrogeologiczną sporządza się w celu: 1) ustalenia zasobów wód podziemnych; 2)

Bardziej szczegółowo

Ocena metodyki pobierania i preparatyki próbek do badań

Ocena metodyki pobierania i preparatyki próbek do badań Ocena metodyki pobierania i preparatyki próbek do badań Projekt nr CZ.3.22/1.2.00/12.03398 Ocena stężeń PAH i metali ciężkich na powierzchni hałdi obiektów przemysłowych Hodnocení koncentrací PAU a těžkých

Bardziej szczegółowo

Wpływ zmian klimatu na środowisko, gospodarkę i społeczeństwo

Wpływ zmian klimatu na środowisko, gospodarkę i społeczeństwo Projekt: KLIMAT Wpływ zmian klimatu na środowisko, gospodarkę i społeczeństwo (zmiany, skutki i sposoby ich ograniczania, wnioski dla nauki, praktyki inżynierskiej i planowania gospodarczego) Numer Zadania:

Bardziej szczegółowo

1. WSTĘP... 3 2. METODYKA BADAŃ... 3. 2.1. Miejsca i sposób pobierania próbek wody z akwenów portowych... 3. 2.2. Metody analityczne...

1. WSTĘP... 3 2. METODYKA BADAŃ... 3. 2.1. Miejsca i sposób pobierania próbek wody z akwenów portowych... 3. 2.2. Metody analityczne... SPIS TREŚCI 1. WSTĘP... 3 2. METODYKA BADAŃ... 3 2.1. Miejsca i sposób pobierania próbek wody z akwenów portowych... 3 2.2. Metody analityczne... 6 3. WYNIKI BADAŃ... 6 4. WNIOSKI... 12 SPIS TABEL 1. Współrzędne

Bardziej szczegółowo

Opracowanie narzędzi informatycznych dla przetwarzania danych stanowiących bazę wyjściową dla tworzenia map akustycznych

Opracowanie narzędzi informatycznych dla przetwarzania danych stanowiących bazę wyjściową dla tworzenia map akustycznych Opracowanie zasad tworzenia programów ochrony przed hałasem mieszkańców terenów przygranicznych związanych z funkcjonowaniem duŝych przejść granicznych Opracowanie metody szacowania liczebności populacji

Bardziej szczegółowo

NARZĘDZIA DO KONTROLI I ZAPEWNIENIA JAKOŚCI WYNIKÓW ANALITYCZNYCH. Piotr KONIECZKA

NARZĘDZIA DO KONTROLI I ZAPEWNIENIA JAKOŚCI WYNIKÓW ANALITYCZNYCH. Piotr KONIECZKA 1 NARZĘDZIA DO KONTROLI I ZAPEWNIENIA JAKOŚCI WYNIKÓW ANALITYCZNYCH Piotr KONIECZKA Katedra Chemii Analitycznej Wydział Chemiczny Politechnika Gdańska ul. G. Narutowicza 11/12 80-952 GDAŃSK e-mail: kaczor@chem.pg.gda.pl

Bardziej szczegółowo

Uwarunkowania prawne obejmujące zagadnienia dotyczące wprowadzania ścieków komunalnych do środowiska

Uwarunkowania prawne obejmujące zagadnienia dotyczące wprowadzania ścieków komunalnych do środowiska Uwarunkowania prawne obejmujące zagadnienia dotyczące wprowadzania ścieków komunalnych do środowiska Katarzyna Kurowska Ścieki komunalne - definicja Istotnym warunkiem prawidłowej oceny wymagań, jakim

Bardziej szczegółowo

Narzędzia badawcze stosowane w pomiarach środowiska - możliwości wykorzystania w procesie nauczania metodą projektu na różnych poziomach kształcenia

Narzędzia badawcze stosowane w pomiarach środowiska - możliwości wykorzystania w procesie nauczania metodą projektu na różnych poziomach kształcenia Narzędzia badawcze stosowane w pomiarach środowiska - możliwości wykorzystania w procesie nauczania metodą projektu na różnych poziomach kształcenia Dr hab. Tomasz Stuczyński, SGS Eko-Projekt Założenia

Bardziej szczegółowo

Mapa obszarów zdegradowanych i podwyższonego zagrożenia naturalnego

Mapa obszarów zdegradowanych i podwyższonego zagrożenia naturalnego V Ogólnopolska konferencja samorządowa SAMORZĄD I GEOLOGIA WARSZAWA 26 LUTY 2008 Mapa obszarów zdegradowanych i podwyższonego zagrożenia naturalnego w skali 1:10 000 Państwowy Instytut Geologiczny Mapa

Bardziej szczegółowo

Wspomaganie zarządzania zbiornikami zaporowymi

Wspomaganie zarządzania zbiornikami zaporowymi Konferencja Wspomaganie zarządzania zbiornikami zaporowymi Uniwersytet Śląski w Katowicach 12 lutego 2014 Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu

Bardziej szczegółowo

WOJEWÓDZKI PROGRAM MONITORINGU ŚRODOWISKA NA ROK 2008

WOJEWÓDZKI PROGRAM MONITORINGU ŚRODOWISKA NA ROK 2008 WOJEWÓDZKI INSPEKTORAT OCHRONY ŚRODOWISKA W ŁODZI 90-006 Łódź, ul. Piotrkowska 120 WOJEWÓDZKI PROGRAM MONITORINGU ŚRODOWISKA NA ROK 2008 Opracowali: Włodzimierz Andrzejczak Barbara Witaszczyk Monika Krajewska

Bardziej szczegółowo

GOSPODARKA ODPADAMI. Dr Ewa Mańkowska Zastępca Prezesa

GOSPODARKA ODPADAMI. Dr Ewa Mańkowska Zastępca Prezesa GOSPODARKA ODPADAMI Dr Ewa Mańkowska Zastępca Prezesa WFOŚiGW we Wrocławiu Zasady gospodarowania odpadami Projektowane zmiany prawne w ustawie o utrzymaniu czystości i porządku w gminach Badanie poziomu

Bardziej szczegółowo

D O K U M E N T A C J A G E O T E C H N I C Z N A ( O P I N I A G E O T E C H N I C Z N A )

D O K U M E N T A C J A G E O T E C H N I C Z N A ( O P I N I A G E O T E C H N I C Z N A ) www.geodesign.pl geodesign@geodesign.pl 87-100 Toruń, ul. Rolnicza 8/13 GSM: 515170150 NIP: 764 208 46 11 REGON: 572 080 763 D O K U M E N T A C J A G E O T E C H N I C Z N A ( O P I N I A G E O T E C

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 25 lutego 2015 r. Poz. 257 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA 1) z dnia 6 lutego 2015 r. w sprawie komunalnych osadów ściekowych

Warszawa, dnia 25 lutego 2015 r. Poz. 257 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA 1) z dnia 6 lutego 2015 r. w sprawie komunalnych osadów ściekowych DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 25 lutego 2015 r. Poz. 257 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA 1) z dnia 6 lutego 2015 r. 2), 3) w sprawie komunalnych osadów ściekowych Na podstawie

Bardziej szczegółowo

Dz.U. 199 Nr 72 poz. 813

Dz.U. 199 Nr 72 poz. 813 Kancelaria Sejmu s. 1/1 Dz.U. 199 Nr 72 poz. 813 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA OCHRONY ŚRODOWISKA, ZASOBÓW NATURALNYCH I LEŚNICTWA z dnia 11 sierpnia 1999 r. w sprawie warunków, jakie muszą być spełnione przy

Bardziej szczegółowo

Międzynarodowa Konferencja Doświadczenia w transgranicznym postępowaniu ze starymi zanieczyszczeniami, Drezno, 23.09.2013 r.

Międzynarodowa Konferencja Doświadczenia w transgranicznym postępowaniu ze starymi zanieczyszczeniami, Drezno, 23.09.2013 r. Doświadczenia w transgranicznym postępowaniu ze starymi zanieczyszczeniami, dr inż. Agnieszka Kolanek mgr inż. Barbara Marchlewska-Knych dr inż. Mariusz Adynkiewicz-Piragas Założenia projektu w zakresie

Bardziej szczegółowo

OCHRONA DZIKO śyjących ZWIERZĄT W PROJEKTACH MODERNIZACJI LINII KOLEJOWECH. Urszula Michajłow

OCHRONA DZIKO śyjących ZWIERZĄT W PROJEKTACH MODERNIZACJI LINII KOLEJOWECH. Urszula Michajłow OCHRONA DZIKO śyjących ZWIERZĄT W PROJEKTACH MODERNIZACJI LINII KOLEJOWECH Urszula Michajłow Łagów, 24-26 września 2007 1 Podstawowe przyczyny istotnie wpływające na zagroŝenie dla świata zwierząt to:

Bardziej szczegółowo

ul. ILJI MIECZNIKOWA 1, 02-096 WARSZAWA e-mail: magdapop@biol.uw.edu.pl RAPORT

ul. ILJI MIECZNIKOWA 1, 02-096 WARSZAWA e-mail: magdapop@biol.uw.edu.pl RAPORT d r h a b. M a g d a l e n a P o p ow s k a, p r o f. U W U N I W E R S Y T E T W AR S Z AW S K I W Y D Z I AŁ B I O L O G I I ul. ILJI MIECZNIKOWA 1, 02-096 WARSZAWA TEL: (+22) 55-41-420, FAX: (+22) 55-41-402

Bardziej szczegółowo

Wyznaczanie obszarów zagrożonych powodzią - realizacja założeń Dyrektywy Powodziowej w ramach projektu ISOK. Monika Mykita

Wyznaczanie obszarów zagrożonych powodzią - realizacja założeń Dyrektywy Powodziowej w ramach projektu ISOK. Monika Mykita Wyznaczanie obszarów zagrożonych powodzią - realizacja założeń Dyrektywy Powodziowej w ramach projektu ISOK. Monika Mykita 13.04.2012 Główne zadania Centrum Modelowania Powodziowego w ramach projektu ISOK

Bardziej szczegółowo

Badanie stanu fizycznego zanieczyszczenia wód w gminie Raba Wyżna.

Badanie stanu fizycznego zanieczyszczenia wód w gminie Raba Wyżna. Badanie stanu fizycznego zanieczyszczenia wód w gminie Raba Wyżna. Zanieczyszczenie wód - niekorzystne zmiany właściwości fizycznych, chemicznych i bakteriologicznych wody spowodowane wprowadzaniem w nadmiarze

Bardziej szczegółowo

Wyznaczenie obszarów bezpośredniego zagroŝenia powodzią w zlewni Raby, jako integralnego elementu studium ochrony przeciwpowodziowej

Wyznaczenie obszarów bezpośredniego zagroŝenia powodzią w zlewni Raby, jako integralnego elementu studium ochrony przeciwpowodziowej REGIONALNY ZARZĄD GOSPODARKI WODNEJ W KRAKOWIE ul. Marszałka Józefa Piłsudskiego 22 Sekretariat: 12 628 41 06 31-109 Kraków fax: 12 423 21 53 30-960 Kraków 1, skrytka pocz. 331 Centrala: 12 628 41 00 Wyznaczenie

Bardziej szczegółowo

D O K U M E N T A C J A G E O T E C H N I C Z N A ( O P I N I A G E O T E C H N I C Z N A )

D O K U M E N T A C J A G E O T E C H N I C Z N A ( O P I N I A G E O T E C H N I C Z N A ) www.geodesign.pl geodesign@geodesign.pl 87-100 Toruń, ul. Rolnicza 8/13 GSM: 515170150 NIP: 764 208 46 11 REGON: 572 080 763 D O K U M E N T A C J A G E O T E C H N I C Z N A ( O P I N I A G E O T E C

Bardziej szczegółowo

Metody chemiczne w analizie biogeochemicznej środowiska. (Materiał pomocniczy do zajęć laboratoryjnych)

Metody chemiczne w analizie biogeochemicznej środowiska. (Materiał pomocniczy do zajęć laboratoryjnych) Metody chemiczne w analizie biogeochemicznej środowiska. (Materiał pomocniczy do zajęć laboratoryjnych) Metody instrumentalne podział ze względu na uzyskane informację. 1. Analiza struktury; XRD (dyfrakcja

Bardziej szczegółowo

Ostateczna postać długotrwałych zmian w określonych warunkach klimatyczno-geologicznych to:

Ostateczna postać długotrwałych zmian w określonych warunkach klimatyczno-geologicznych to: WYDZIAŁ: GEOLOGII, GEOFIZYKI I OCHRONY ŚRODOWISKA KIERUNEK STUDIÓW: OCHRONA ŚRODOWISKA RODZAJ STUDIÓW: STACJONARNE I STOPNIA ROK AKADEMICKI 2014/2015 WYKAZ PRZEDMIOTÓW EGZAMINACYJNYCH: I. Ekologia II.

Bardziej szczegółowo

- 1 / 7- Ponadto w opracowanej ekspertyzie mogą być zawarte są informacje na temat:

- 1 / 7- Ponadto w opracowanej ekspertyzie mogą być zawarte są informacje na temat: na wykonanie standardowej ekspertyzy dotyczącej oceny zasobów 1 SIŁOWNIA Ekspertyza standardowa dotyczy jednej potencjalnej lokalizacji i jednego typu generatora Wykonywana jest na podstawie 10-letniej

Bardziej szczegółowo

OFERTA NA WYKONYWANIE BADAŃ LABORATORYJNYCH

OFERTA NA WYKONYWANIE BADAŃ LABORATORYJNYCH OFERTA NA WYKONYWANIE BADAŃ LABORATORYJNYCH Pomiary czynników szkodliwych i uciąŝliwych na stanowiskach pracy powietrze - czynniki chemiczne pyły hałas Analizy nawozów Analizy wody i ścieków Analizy produktów

Bardziej szczegółowo

Monika Ciak-Ozimek. Mapy zagrożenia powodziowego i mapy ryzyka powodziowego stan obecny i wdrażanie

Monika Ciak-Ozimek. Mapy zagrożenia powodziowego i mapy ryzyka powodziowego stan obecny i wdrażanie Monika Ciak-Ozimek Mapy zagrożenia powodziowego i mapy ryzyka powodziowego stan obecny i wdrażanie Informatyczny System Osłony Kraju przed nadzwyczajnymi zagrożeniami Projekt ISOK jest realizowany w ramach

Bardziej szczegółowo

Nowa metoda określania zasobów dyspozycyjnych i eksploatacyjnych

Nowa metoda określania zasobów dyspozycyjnych i eksploatacyjnych Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej Centrum Edukacji Hydrologiczno - Meteorologicznej Beniamin Więzik Nowa metoda określania zasobów dyspozycyjnych i eksploatacyjnych SEMINARIUM Warszawa 6..2008

Bardziej szczegółowo

EFEKTY BIOLOGICZNEJ REKULTYWACJI BYŁEGO ZŁOŻA KRUSZYWA BUDOWLANEGO DOBROSZÓW WIELKI" W WOJEWÓDZTWIE LUBUSKIM

EFEKTY BIOLOGICZNEJ REKULTYWACJI BYŁEGO ZŁOŻA KRUSZYWA BUDOWLANEGO DOBROSZÓW WIELKI W WOJEWÓDZTWIE LUBUSKIM UNIWERSYTET ZIELONOGÓRSKI SZKOŁA NAUK TECHNICZNYCH MICHAŁ DRAB EFEKTY BIOLOGICZNEJ REKULTYWACJI BYŁEGO ZŁOŻA KRUSZYWA BUDOWLANEGO DOBROSZÓW WIELKI" W WOJEWÓDZTWIE LUBUSKIM MONOGRAFIA Redakcja Wydawnictw

Bardziej szczegółowo

VI. MONITORING CHEMIZMU OPADÓW ATMOSFERYCZNYCH I DEPOZYCJI ZANIECZYSZCZEŃ DO PODŁOŻA

VI. MONITORING CHEMIZMU OPADÓW ATMOSFERYCZNYCH I DEPOZYCJI ZANIECZYSZCZEŃ DO PODŁOŻA VI. MONITORING CHEMIZMU OPADÓW ATMOSFERYCZNYCH I DEPOZYCJI ZANIECZYSZCZEŃ DO PODŁOŻA Monitoring of rainfall chemistry and of the deposition of pollutants to the ground Przygotowano w oparciu o zlecone

Bardziej szczegółowo

LC ECOLSYSTEM. ul. Belgijska 64, 54-404 Wrocław tel. 71 357-17-28 PROJEKT BUDOWLANY

LC ECOLSYSTEM. ul. Belgijska 64, 54-404 Wrocław tel. 71 357-17-28 PROJEKT BUDOWLANY 1 LC ECOLSYSTEM ul. Belgijska 64, 54-404 Wrocław tel. 71 357-17-28 PROJEKT BUDOWLANY Nazwa inwestycji Adres Inwestor Zbiornik bezodpływowy ścieków wraz z przyłączem kanalizacji sanitarnej do budynku mieszkalnego

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIE NR 3 BADANIE MIKROBIOLOGICZNEGO UTLENIENIA AMONIAKU DO AZOTYNÓW ZA POMOCĄ BAKTERII NITROSOMONAS sp.

ĆWICZENIE NR 3 BADANIE MIKROBIOLOGICZNEGO UTLENIENIA AMONIAKU DO AZOTYNÓW ZA POMOCĄ BAKTERII NITROSOMONAS sp. ĆWICZENIE NR 3 BADANIE MIKROBIOLOGICZNEGO UTLENIENIA AMONIAKU DO AZOTYNÓW ZA POMOCĄ BAKTERII NITROSOMONAS sp. Uwaga: Ze względu na laboratoryjny charakter zajęć oraz kontakt z materiałem biologicznym,

Bardziej szczegółowo

Bazy danych geologiczno-inżynierskich Państwowej Służby Geologicznej w procesie inwestycyjnym i w planowaniu przestrzennym

Bazy danych geologiczno-inżynierskich Państwowej Służby Geologicznej w procesie inwestycyjnym i w planowaniu przestrzennym Bazy danych geologiczno-inżynierskich Państwowej Służby Geologicznej w procesie inwestycyjnym i w planowaniu przestrzennym Grzegorz Ryżyński Program Bezpieczna Infrastruktura i Środowisko PIG-PIB Etapy

Bardziej szczegółowo

Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych

Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych UNIWERSYTET GDAŃSKI WYDZIAŁ CHEMII Pracownia studencka Katedra Analizy Środowiska Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych Ćwiczenie nr 4 i 5 OCENA EKOTOKSYCZNOŚCI TEORIA Chemia zanieczyszczeń środowiska

Bardziej szczegółowo

Nowe możliwości systemu mapy numerycznej GEO-MAP

Nowe możliwości systemu mapy numerycznej GEO-MAP Waldemar Izdebski Tadeusz Knap GEO-SYSTEM Warszawa Nowe możliwości systemu mapy numerycznej GEO-MAP System mapy numerycznej GEO-MAP jest oryginalnym oprogramowaniem opracowanym w całości przez firmę GEO-SYSTEM.

Bardziej szczegółowo

Łukasz K. Tomasz M. Ochrona Wód

Łukasz K. Tomasz M. Ochrona Wód Łukasz K. Tomasz M. Ochrona Wód Ogólne charakterystyka wód naturalnych Woda występująca w przyrodzie stanowi wodny roztwór substancji nieorganicznych i organicznych, jak również zawiera koloidy i zawiesiny.

Bardziej szczegółowo

SPECYFIKACJA ISTOTNYCH WARUNKÓW ZAMÓWIENIA na wykonanie pomiarów okresowych hałasu komunikacyjnego

SPECYFIKACJA ISTOTNYCH WARUNKÓW ZAMÓWIENIA na wykonanie pomiarów okresowych hałasu komunikacyjnego Kraków, 23.09.2010 r. SPECYFIKACJA ISTOTNYCH WARUNKÓW ZAMÓWIENIA na wykonanie pomiarów okresowych hałasu komunikacyjnego zgodnie z ustawą z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz. U. Nr

Bardziej szczegółowo

SYSTEM HYDROGRAFICZNY RZGW W SZCZECINIE

SYSTEM HYDROGRAFICZNY RZGW W SZCZECINIE SYSTEM HYDROGRAFICZNY RZGW W SZCZECINIE. GROMADZENIE, PRZETWARZANIE ORAZ WIZUALIZACJA CIĄGŁEJ INFORMACJI BATYMETRYCZNEJ RZEKI ODRY KRZYSZTOF IWAN, TOMASZ ZAWADZKI REGIONALNY ZARZĄD GOSPODARKI WODNEJ W

Bardziej szczegółowo

ZAŁOŻENIA i STAN PRAC W PROJEKCIE SANAERO. Dr inż. Mariusz Adynkiewicz-Piragas

ZAŁOŻENIA i STAN PRAC W PROJEKCIE SANAERO. Dr inż. Mariusz Adynkiewicz-Piragas ZAŁOŻENIA i STAN PRAC W PROJEKCIE SANAERO Dr inż. Mariusz Adynkiewicz-Piragas Warsztaty Międzynarodowe 13.03. 2013 r. WCTT, Wrocław Działania projektu SANAERO skierowane są na monitoring i przetwarzania

Bardziej szczegółowo

Magdalena Jabłońska-Czapla Eligiusz Kowalski Jerzy Mazierski

Magdalena Jabłońska-Czapla Eligiusz Kowalski Jerzy Mazierski ROLA ZANIECZYSZCZEŃ PUNKTOWYCH W DYSTRYBUCJI WYBRANYCH METALI W ZBIORNIKU WODOCIĄGOWYM GOCZAŁKOWICE. Magdalena Jabłońska-Czapla Eligiusz Kowalski Jerzy Mazierski Instytut Podstaw Inżynierii Środowiska

Bardziej szczegółowo

Materiały do laboratorium Przygotowanie Nowego Wyrobu dotyczące metody elementów skończonych (MES) Opracowała: dr inŝ.

Materiały do laboratorium Przygotowanie Nowego Wyrobu dotyczące metody elementów skończonych (MES) Opracowała: dr inŝ. Materiały do laboratorium Przygotowanie Nowego Wyrobu dotyczące metody elementów skończonych (MES) Opracowała: dr inŝ. Jolanta Zimmerman 1. Wprowadzenie do metody elementów skończonych Działanie rzeczywistych

Bardziej szczegółowo

Rodzaje i wielkości zanieczyszczeń lotniska powojskowego w miejscowości Krzywa. Prowadzona w południowej części lotniska gospodarka paliwami płynnymi

Rodzaje i wielkości zanieczyszczeń lotniska powojskowego w miejscowości Krzywa. Prowadzona w południowej części lotniska gospodarka paliwami płynnymi Rodzaje i wielkości zanieczyszczeń lotniska powojskowego w miejscowości Krzywa. Prowadzona w południowej części lotniska gospodarka paliwami płynnymi spowodowała znaczne skażenie gleb i wód podziemnych,

Bardziej szczegółowo

USTAWA. z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska 1)

USTAWA. z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska 1) USTAWA z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska 1) Art. 6. 1. Kto podejmuje działalność mogącą negatywnie oddziaływać na środowisko, jest obowiązany do zapobiegania temu oddziaływaniu. 2. Kto

Bardziej szczegółowo

IDstoria i zadania stacji chemiczno-rolniczvch w Polsce 13 podejmowanych przez rzad decyzji dotyczacych wielkosci produkcji nawozów oraz ich dystrybucji.. W latach szescdziesiatych, obok badan zakwaszenia

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1 WZÓR KARTY EWIDENCJI ODPADU. KARTA EWIDENCJI ODPADU 1) Nr karty Rok kalendarzowy

Załącznik nr 1 WZÓR KARTY EWIDENCJI ODPADU. KARTA EWIDENCJI ODPADU 1) Nr karty Rok kalendarzowy WZÓR KARTY EWIDENCJI ODPADU Załącznik nr 1 Kod odpadu 2) Rodzaj odpadu 2) Procentowa zawartość PCB w odpadzie 3) Posiadacz 4) KARTA EWIDENCJI ODPADU 1) Nr karty Rok kalendarzowy Adres posiadacza 5) Miejsce

Bardziej szczegółowo

Aktualności - Urząd Miasta Częstochowy Oficjalny portal miejski

Aktualności - Urząd Miasta Częstochowy Oficjalny portal miejski 1 kwietnia 2014 PROGRAM OCHRONY PRZED HAŁASEM W ramach Programu ochrony środowiska przed hałasem dla miasta Częstochowy na lata 2013-2018, uchwalonego podczas ostatniej sesji przez Radę Miasta zaproponowano

Bardziej szczegółowo

Monitoring środowiska w rejonie zrekultywowanych mogilników na terenie województwa kujawsko-pomorskiego

Monitoring środowiska w rejonie zrekultywowanych mogilników na terenie województwa kujawsko-pomorskiego Monitoring środowiska w rejonie zrekultywowanych mogilników na terenie województwa kujawsko-pomorskiego Jacek Goszczyński Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Bydgoszczy Przysiek, 10 października

Bardziej szczegółowo

WSTĘPNE ZAŁOŻENIA DO BUDOWY BAZY DANYCH W OBSZARZE WSPARCIA. 13.03.2013 Wrocław

WSTĘPNE ZAŁOŻENIA DO BUDOWY BAZY DANYCH W OBSZARZE WSPARCIA. 13.03.2013 Wrocław WSTĘPNE ZAŁOŻENIA DO BUDOWY BAZY DANYCH W OBSZARZE WSPARCIA dr inż. Mariusz Adynkiewicz-Piragas, dr Iwona Lejcuś, dr Iwona Zdralewicz mgr inż. Marzenna Strońska 13.03.2013 Wrocław Celem projektu SANAERO

Bardziej szczegółowo

Prawo chroniące środowisko w obszarze rolnictwa

Prawo chroniące środowisko w obszarze rolnictwa Prawo chroniące środowisko w obszarze rolnictwa A A 1. Wstęp Prawo ochrony środowiska tworzą akty prawne o różnej randze. Najwyższym z nich jest Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej, uchwalona w 1997

Bardziej szczegółowo

Bibliografia. Akty prawne

Bibliografia. Akty prawne Bibliografia Akty prawne 1. Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska Dz. U. Nr 62, poz. 627; 2. Ustawa z dnia 18 lipca 2001 roku Prawo wodne. Dz. U. Nr 115, poz. 1229; 3. Ustawa z dnia

Bardziej szczegółowo

1. WSTĘP... 3 2. ZAKRES WYKONANYCH PRAC... 3

1. WSTĘP... 3 2. ZAKRES WYKONANYCH PRAC... 3 2 SPIS TREŚCI 1. WSTĘP... 3 2. ZAKRES WYKONANYCH PRAC... 3 2.1 Prace terenowe...3 2.2 Prace laboratoryjne...4 2.3 Prace kameralne...4 3. BUDOWA GEOLOGICZNA I WARUNKI WODNE... 4 4. CHARAKTERYSTYKA GEOTECHNICZNA

Bardziej szczegółowo

Zastosowanie materiałów odniesienia

Zastosowanie materiałów odniesienia STOSOWANIE MATERIAŁÓW ODNIESIENIA W PRAKTYCE LABORATORYJNEJ 1 Piotr KONIECZKA Katedra Chemii Analitycznej Wydział Chemiczny Politechnika Gdańska ul. G. Narutowicza 11/1 80-33 GDAŃSK e-mail:piotr.konieczka@pg.gda.pl

Bardziej szczegółowo

Mapa sozologiczna, jako źródło informacji o stanie środowiska

Mapa sozologiczna, jako źródło informacji o stanie środowiska Konferencja Środowisko informacji Warszawa, 7-8.10.2015 r. Mapa sozologiczna, jako źródło informacji o stanie środowiska Mieczysław Kunz Uniwersytet Mikołaja Kopernika Wydział Nauk o Ziemi Katedra Geomatyki

Bardziej szczegółowo

ŁAPACZ RUMOWISKA DENNEGO W KORYTACH RZECZNYCH RBT (RIVER BEDLOAD TRAP) autor dr Waldemar Kociuba

ŁAPACZ RUMOWISKA DENNEGO W KORYTACH RZECZNYCH RBT (RIVER BEDLOAD TRAP) autor dr Waldemar Kociuba ŁAPACZ RUMOWISKA DENNEGO W KORYTACH RZECZNYCH RBT (RIVER BEDLOAD TRAP) autor dr Waldemar Kociuba Urządzenie produkowane na licencji Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie. Chronione patentem

Bardziej szczegółowo

(Ustawa z dnia 10 lipca 2007 r. o nawozach i nawożeniu Art. 17 ust. 3)

(Ustawa z dnia 10 lipca 2007 r. o nawozach i nawożeniu Art. 17 ust. 3) Załącznik nr 9 Minimalne wymogi dotyczące nawozów i środków ochrony roślin 1. Pakiet 1. Rolnictwo zrównoważone - Wymóg 4 - dotyczy 8.2.10.5.1.4.1.2. Minimum requirements for fertilisers and pesticides

Bardziej szczegółowo

Opłaty za przekroczenie warunków wprowadzania ścieków przemysłowych do urządzeń kanalizacyjnych

Opłaty za przekroczenie warunków wprowadzania ścieków przemysłowych do urządzeń kanalizacyjnych Opłaty za przekroczenie warunków wprowadzania ścieków przemysłowych do urządzeń kanalizacyjnych Podstawa prawna: 1. Rozporządzenie Ministra Budownictwa z dnia 28 czerwca 2006 roku w sprawie określenia

Bardziej szczegółowo

STAN WŁAŚCIWOŚCI AGROCHEMICZNYCH GLEB I ZANIECZYSZCZEŃ METALAMI CIĘŻKIMI GRUNTÓW NA UŻYTKACH ROLNYCH STAROSTWA POWIATOWEGO RACIBÓRZ W GMINIE NĘDZA

STAN WŁAŚCIWOŚCI AGROCHEMICZNYCH GLEB I ZANIECZYSZCZEŃ METALAMI CIĘŻKIMI GRUNTÓW NA UŻYTKACH ROLNYCH STAROSTWA POWIATOWEGO RACIBÓRZ W GMINIE NĘDZA STAN WŁAŚCIWOŚCI AGROCHEMICZNYCH GLEB I ZANIECZYSZCZEŃ METALAMI CIĘŻKIMI GRUNTÓW NA UŻYTKACH ROLNYCH STAROSTWA POWIATOWEGO RACIBÓRZ W GMINIE NĘDZA Opracowanie wyników i sprawozdania z wykonanych badań

Bardziej szczegółowo

mgr Sławomir Gawałko upr. geologiczne: V-1494, VI-0396 dr inż. Jan Wencewicz Upr. bud. St-584/78 Członek MAZ/WM/1580/1 Warszawa, kwiecień 2010 r.

mgr Sławomir Gawałko upr. geologiczne: V-1494, VI-0396 dr inż. Jan Wencewicz Upr. bud. St-584/78 Członek MAZ/WM/1580/1 Warszawa, kwiecień 2010 r. 1989 www.hydeko.eu ZAMAWIAJĄCY Zarząd Mienia m. st. Warszawy Jednostka Budżetowa ul. Jana Kazimierza 62 01-248 Warszawa UMOWA ZMW/26/2010/I3/AK/C z dnia 08.02.2010 r. TEMAT DOKUMENTACJA WYKONAWCZA ZADANIA

Bardziej szczegółowo

TECHNIK OCHRONY ŚRODOWISKA. Opracowała: mgr inż. Joanna Depta- Ładak

TECHNIK OCHRONY ŚRODOWISKA. Opracowała: mgr inż. Joanna Depta- Ładak TECHNIK OCHRONY ŚRODOWISKA Opracowała: mgr inż. Joanna Depta- Ładak Charakterystyka zawodu Technik ochrony środowiska koordynuje pracę w zakresie ochrony powietrza, wód, powierzchni ziemi, ochrony przed

Bardziej szczegółowo

Obciążenia, warunki środowiskowe. Modele, pomiary. Tomasz Marcinkowski

Obciążenia, warunki środowiskowe. Modele, pomiary. Tomasz Marcinkowski Obciążenia, warunki środowiskowe. Modele, pomiary. Tomasz Marcinkowski 1. Obciążenia środowiskowe (wiatr, falowanie morskie, prądy morskie, poziomy zwierciadła wody, oddziaływanie lodu) 2. Poziomy obciążeń

Bardziej szczegółowo

Założenia zadań projektu

Założenia zadań projektu Założenia zadań projektu 1. Ocena związku układu poziomego i pionowego celem parametryzacji równowagi hydrodynamicznej a) zakup sprzętu GPS RTK i łódź b) pomiar profilu podłużnego w nurcie Wisły od Tarnobrzegu

Bardziej szczegółowo

SPECYFIKACJA TECHNICZNA WYKONANIA I ODBIORU ROBÓT BUDOWLANYCH. KORYTO WRAZ Z PROFILOWANIEM I ZAGĘSZCZANIEM PODŁOśA (ST-05.01.)

SPECYFIKACJA TECHNICZNA WYKONANIA I ODBIORU ROBÓT BUDOWLANYCH. KORYTO WRAZ Z PROFILOWANIEM I ZAGĘSZCZANIEM PODŁOśA (ST-05.01.) SPECYFIKACJA TECHNICZNA WYKONANIA I ODBIORU ROBÓT BUDOWLANYCH KORYTO WRAZ Z PROFILOWANIEM I ZAGĘSZCZANIEM PODŁOśA (ST-05.01.) 70 1. WSTĘP. 1.1. Przedmiot OST. Specyfikacja Techniczna ST-05.01 zawiera informacje

Bardziej szczegółowo

INSTYSTU INŻYNIERII I GOSPODARKI WODNEJ Proponowane tematy prac dyplomowych

INSTYSTU INŻYNIERII I GOSPODARKI WODNEJ Proponowane tematy prac dyplomowych INSTYSTU INŻYNIERII I GOSPODARKI WODNEJ Proponowane tematy prac dyplomowych dr inż. Andrzej POTOCKI 1. Opracowanie algorytmu i wykonanie bilansu wodnego wybranego zbiornika retencyjnego. 2. Rola energetyki

Bardziej szczegółowo

Wykaz metod badawczych stosowanych w Pracowni w Szczecinie:

Wykaz metod badawczych stosowanych w Pracowni w Szczecinie: Wykaz metod badawczych stosowanych w Pracowni w Szczecinie: L.p. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 11 12 13 14 15 16 Badane obiekty/ grupy obiektów Środki Ŝywienia zwierząt Badane cechy i metody badawcze Zawartość białka

Bardziej szczegółowo

I. Pobieranie próbek. Lp. Wykaz czynności Wielkość współczynnika

I. Pobieranie próbek. Lp. Wykaz czynności Wielkość współczynnika Koszty i wykaz badań wykonywanych w Wojewódzkim Inspektoracie Ochrony Środowiska w Poznaniu 1. Stawka podstawowa wynosi 40,41 zł. 2. Wyliczenie kosztów usługi następuje w sposób następujący: koszt usługi

Bardziej szczegółowo

"Działania przygotowawcze do częściowego odtworzenia żwirowych siedlisk dla litofilnych gatunków ryb na odcinku Wisłoki od jazu w Mokrzcu do

Działania przygotowawcze do częściowego odtworzenia żwirowych siedlisk dla litofilnych gatunków ryb na odcinku Wisłoki od jazu w Mokrzcu do "Działania przygotowawcze do częściowego odtworzenia żwirowych siedlisk dla litofilnych gatunków ryb na odcinku Wisłoki od jazu w Mokrzcu do miejscowości Pustków" Pustków RZEKA WISŁOKA OD JAZU W MOKRZCU

Bardziej szczegółowo

Zagadnienia na egzamin dyplomowy inŝynierski I o kierunku ROLNICTWO

Zagadnienia na egzamin dyplomowy inŝynierski I o kierunku ROLNICTWO Zagadnienia na egzamin dyplomowy inŝynierski I o kierunku ROLNICTWO KIERUNKOWE - OBLIGATORYJNE 1. Pojęcie zmiennej losowej, rozkładu prawdopodobieństwa, dystrybuanty i funkcji gęstości. 2. Sposoby weryfikacji

Bardziej szczegółowo

System MICROTOX światowy standard w ocenie toksyczności ścieków przemysłowych

System MICROTOX światowy standard w ocenie toksyczności ścieków przemysłowych System MICROTOX światowy standard w ocenie toksyczności ścieków przemysłowych Grzegorz Piętowski TIGRET Sp. z o.o. www.tigret.eu Jak ocenić parametry ścieków? Podejście chemiczne (analizy chemiczne skażeń)

Bardziej szczegółowo

1. Regulamin bezpieczeństwa i higieny pracy... 10 2. Pierwsza pomoc w nagłych wypadkach... 12 Literatura... 12

1. Regulamin bezpieczeństwa i higieny pracy... 10 2. Pierwsza pomoc w nagłych wypadkach... 12 Literatura... 12 Spis treści III. Wstęp... 9 III. Zasady porządkowe w pracowni technologicznej... 10 1. Regulamin bezpieczeństwa i higieny pracy... 10 2. Pierwsza pomoc w nagłych wypadkach... 12 Literatura... 12 III. Wskaźniki

Bardziej szczegółowo

BADANIA PÓL NAPRĘśEŃ W IMPLANTACH TYTANOWYCH METODAMI EBSD/SEM. Klaudia Radomska

BADANIA PÓL NAPRĘśEŃ W IMPLANTACH TYTANOWYCH METODAMI EBSD/SEM. Klaudia Radomska WyŜsza Szkoła InŜynierii Dentystycznej im. prof. Meissnera w Ustroniu Wydział InŜynierii Dentystycznej BADANIA PÓL NAPRĘśEŃ W IMPLANTACH TYTANOWYCH METODAMI EBSD/SEM Klaudia Radomska Praca dyplomowa napisana

Bardziej szczegółowo

Opłaty za przekroczenie warunków wprowadzania ścieków przemysłowych do urządzeń kanalizacyjnych

Opłaty za przekroczenie warunków wprowadzania ścieków przemysłowych do urządzeń kanalizacyjnych Opłaty za przekroczenie warunków wprowadzania ścieków przemysłowych do urządzeń kanalizacyjnych Podstawa prawna: 1. rozporządzenie Ministra Budownictwa z dnia 28 czerwca 2006 roku w sprawie określenia

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie do opracowania map zagrożenia i ryzyka powodziowego

Wprowadzenie do opracowania map zagrożenia i ryzyka powodziowego Wprowadzenie do opracowania map zagrożenia i ryzyka powodziowego ALBERT MALINGER INSTYTUT METEOROLOGII I GOSPODARKI WODNEJ PIB Centrum Modelowania Powodzi i Suszy w Poznaniu Warszawa 28.11.2012 ETAPY realizacji:

Bardziej szczegółowo

Każdy system GIS składa się z: - danych - sprzętu komputerowego - oprogramowania - twórców i użytkowników

Każdy system GIS składa się z: - danych - sprzętu komputerowego - oprogramowania - twórców i użytkowników System Informacji Geograficznej (GIS: ang. Geographic Information System) system informacyjny służący do wprowadzania, gromadzenia, przetwarzania oraz wizualizacji danych geograficznych. Najbardziej oczywistą

Bardziej szczegółowo

CENNIK USŁUG ANALITYCZNYCH

CENNIK USŁUG ANALITYCZNYCH CENNIK USŁUG ANALITYCZNYCH I DZIAŁ KONTROLI JAKOŚCI WYKAZ CZYNNOŚCI Cena netto (PLN) Analiza kwasu siarkowego Przygotowanie próby, rejestracja, uśrednianie, wyrównanie temperatury 9,00 Oznaczenie zawartości

Bardziej szczegółowo

2. Struktura Państwowego Monitoringu Środowiska

2. Struktura Państwowego Monitoringu Środowiska 2. Struktura Państwowego Monitoringu Środowiska Działalność Państwowego Monitoringu Środowiska z mocy art. 24 ustawy z dnia 20 lipca 1991 r. o Inspekcji Ochrony Środowiska ( Dz. U. z 2002 r. Nr 112, poz.

Bardziej szczegółowo

Wspomaganie zarządzania zbiornikami zaporowymi

Wspomaganie zarządzania zbiornikami zaporowymi Konferencja Wspomaganie zarządzania zbiornikami zaporowymi Uniwersytet Śląski w Katowicach 12 lutego 2014 Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu

Bardziej szczegółowo

Druga pięcioletnia ocena jakości powietrza z określeniem wymagań w zakresie systemu ocen rocznych dla SO 2, NO 2, NO x, PM10, Pb, CO, C 6 H 6 i O 3

Druga pięcioletnia ocena jakości powietrza z określeniem wymagań w zakresie systemu ocen rocznych dla SO 2, NO 2, NO x, PM10, Pb, CO, C 6 H 6 i O 3 Druga pięcioletnia ocena jakości powietrza z określeniem wymagań w zakresie systemu ocen rocznych dla SO 2, NO 2, NO x, PM10, Pb, CO, C 6 H 6 i O 3 Poznań 2007 1. Wstęp Na mocy art. 88 ustawy Prawo ochrony

Bardziej szczegółowo

Wdrażanie metod analizy środowiskowego ryzyka zdrowotnego do ustalania i przestrzegania normatywów środowiskowych

Wdrażanie metod analizy środowiskowego ryzyka zdrowotnego do ustalania i przestrzegania normatywów środowiskowych Program Wieloletni Wdrażanie metod analizy środowiskowego ryzyka zdrowotnego do ustalania i przestrzegania normatywów środowiskowych Etap II Przegląd wytycznych i zalecanych rozwiązań pod kątem wykorzystania

Bardziej szczegółowo

WODA I OGIEŃ. Prezentacja Mileny Oziemczuk

WODA I OGIEŃ. Prezentacja Mileny Oziemczuk WODA I OGIEŃ Prezentacja Mileny Oziemczuk Ogień Ogień - suma obserwowalnych zjawisk towarzyszących na ogół fizykochemicznemu procesowi spalania,, a przede wszystkim: emisja promieniowania widzialnego -światła

Bardziej szczegółowo

Zarządzenie Nr 71/2010 Burmistrza Miasta Czeladź. z dnia 28 kwietnia 2010r.

Zarządzenie Nr 71/2010 Burmistrza Miasta Czeladź. z dnia 28 kwietnia 2010r. Zarządzenie Nr 71/2010 Burmistrza Miasta Czeladź z dnia 28 kwietnia 2010r. w sprawie : wprowadzenia procedury Identyfikacji zagroŝeń oraz oceny ryzyka zawodowego na stanowiskach pracy w Urzędzie Miasta

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 325

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 325 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 325 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa, ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 14, Data wydania: 24 kwietnia 2015 r. Nazwa i adres: AB 325

Bardziej szczegółowo

Zastosowanie Geobazy w analizie przestrzennej. Jarosław Jasiewicz IPIG Wojciech Jaszczyk MPU

Zastosowanie Geobazy w analizie przestrzennej. Jarosław Jasiewicz IPIG Wojciech Jaszczyk MPU Zastosowanie Geobazy w analizie przestrzennej Jarosław Jasiewicz IPIG Wojciech Jaszczyk MPU Co to jest geobaza? Geobaza (ang. Geodatabase) to geograficzna baza danych, umoŝliwia przechowywanie danych geograficznych

Bardziej szczegółowo

PODSUMOWANIE Strategicznej oceny oddziaływania na środowisko aktualizacji Programu Ochrony Środowiska dla Gminy Ozimek

PODSUMOWANIE Strategicznej oceny oddziaływania na środowisko aktualizacji Programu Ochrony Środowiska dla Gminy Ozimek PODSUMOWANIE Strategicznej oceny oddziaływania na środowisko aktualizacji Programu Ochrony Środowiska dla Gminy Ozimek Kierownik Projektu: mgr inŝ. Ksenia Czachor Opracowanie: mgr Katarzyna Kędzierska

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA

OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA 1. PRZEDMIOT ZAMÓWIENIA Przedmiotem zamówienia jest wykonanie usług: WYKONANIE POMIARÓW ZANIECZYSZCZEŃ WÓD OPADOWYCH I ROZTOPOWYCH Z DRÓG KRAJOWYCH NA TERENIE WOJEWÓDZTWA POMORSKIEGO

Bardziej szczegółowo

WOJEWÓDZKI INSPEKTORAT OCHRONY ŚRODOWISKA W POZNANIU

WOJEWÓDZKI INSPEKTORAT OCHRONY ŚRODOWISKA W POZNANIU WOJEWÓDZKI INSPEKTORAT OCHRONY ŚRODOWISKA W POZNANIU OCENA WSTĘPNA JAKOŚĆI POWIETRZA POD KĄTEM ZAWARTOŚCI ARSENU, KADMU, NIKLU I BENZO(A)PIRENU W PYLE PM10 ORAZ DOSTOSOWANIA SYSTEMU OCENY DO WYMAGAŃ DYREKTYWY

Bardziej szczegółowo

INDYWIDUALNE SYSTEMY OCZYSZCZANIA ŚCIEKÓW A OCHRONA WÓD PODZIEMNYCH

INDYWIDUALNE SYSTEMY OCZYSZCZANIA ŚCIEKÓW A OCHRONA WÓD PODZIEMNYCH INDYWIDUALNE SYSTEMY OCZYSZCZANIA ŚCIEKÓW A OCHRONA WÓD PODZIEMNYCH Opracowała: Klaudia Bukowska ZAOPATRZENIE W WODĘ A OCZYSZCZANIE ŚCIEKÓW Zbiorowe zaopatrzenie w wodę Indywidualne zaopatrzenie w wodę

Bardziej szczegółowo

TARGI POL-ECO-SYSTEM 2015 strefa ograniczania niskiej emisji 27-29 października 2015 r., Poznań

TARGI POL-ECO-SYSTEM 2015 strefa ograniczania niskiej emisji 27-29 października 2015 r., Poznań Anna Chlebowska-Styś Wydział Monitoringu Środowiska Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Poznaniu 1. Struktura Państwowego Monitoringu Środowiska. 2. Podstawy prawne monitoringu powietrza w Polsce.

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 888

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 888 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 888 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa, ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 8 Data wydania: 27 marca 2014 r. Nazwa i adres: AB 888 ZAKŁAD

Bardziej szczegółowo

I. Odtworzenie konstrukcji nawierzchni drogi gminnej związane z budową sieci kanalizacji sanitarnej DOKUMENTACJA TECHNICZNA (SKRÓCONA)

I. Odtworzenie konstrukcji nawierzchni drogi gminnej związane z budową sieci kanalizacji sanitarnej DOKUMENTACJA TECHNICZNA (SKRÓCONA) I. Odtworzenie konstrukcji nawierzchni drogi gminnej związane z budową sieci kanalizacji sanitarnej DOKUMENTACJA TECHNICZNA (SKRÓCONA) 1. Podstawa opracowania. OPIS TECHNICZNY Materiały wyjściowe: Decyzja

Bardziej szczegółowo

Projekt aktualizacji Programu wodnośrodowiskowego. - programy działań dotyczące Regionu Wodnego Środkowej Odry. 11 czerwca 2015 r.

Projekt aktualizacji Programu wodnośrodowiskowego. - programy działań dotyczące Regionu Wodnego Środkowej Odry. 11 czerwca 2015 r. Projekt aktualizacji Programu wodnośrodowiskowego kraju - - programy działań dotyczące Regionu Wodnego Środkowej Odry 11 czerwca 2015 r. Wałbrzych PLAN PREZENTACJI 1. Aktualizacja Programu Wodno-środowiskowego

Bardziej szczegółowo

Paliwa z odpadów - właściwości

Paliwa z odpadów - właściwości Bogna Burzała ENERGOPOMIAR Sp. z o.o., Centralne Laboratorium Paliwa z odpadów - właściwości 1. Wprowadzenie Prognozowana ilość wytwarzanych odpadów komunalnych, zgodnie z Krajowym Planem Gospodarki Odpadami

Bardziej szczegółowo

zasolenie Potoku Służewieckiego i Jez. Wilanowskiego

zasolenie Potoku Służewieckiego i Jez. Wilanowskiego Wpływ stosowania chemicznych środków w odladzających na zasolenie Potoku Służewieckiego S i Jez. Wilanowskiego Izabela BOJAKOWSKA 1, Dariusz LECH 1, Jadwiga JAROSZYŃSKA SKA 2 Państwowy Instytut Geologiczny

Bardziej szczegółowo

Dane Inspekcji Ochrony Środowiska wykorzystywane na potrzeby zarządzania kryzysowego

Dane Inspekcji Ochrony Środowiska wykorzystywane na potrzeby zarządzania kryzysowego Konwersatorium pn. Dostęp, wymiana, integracja. Możliwości i zasady wykorzystania publicznych baz danych i zasobów informacyjnych Dane Inspekcji Ochrony Środowiska wykorzystywane na potrzeby zarządzania

Bardziej szczegółowo

Rok akademicki: 2015/2016 Kod: DIS-1-704-n Punkty ECTS: 2. Poziom studiów: Studia I stopnia Forma i tryb studiów: -

Rok akademicki: 2015/2016 Kod: DIS-1-704-n Punkty ECTS: 2. Poziom studiów: Studia I stopnia Forma i tryb studiów: - Nazwa modułu: Gospodarka terenami rolnymi Rok akademicki: 2015/2016 Kod: DIS-1-704-n Punkty ECTS: 2 Wydział: Geodezji Górniczej i Inżynierii Środowiska Kierunek: Inżynieria Środowiska Specjalność: - Poziom

Bardziej szczegółowo

KARTA CHARAKTERYSTYKI

KARTA CHARAKTERYSTYKI Zgodnie z Dz.U. Nr 140 poz. 1171 z 2002r. Dystrybutor: Data aktualizacji: 01.12.2004 METTLER-TOLEDO Sp. z o.o. ul. Poleczki 21 02-822 WARSZAWA tel. (22) 545 06 80 fax. (22) 545 06 88 1. Identyfikacja substancji

Bardziej szczegółowo

SPRAWDZIAN NR 1 ROBERT KOPERCZAK, ID studenta : k4342

SPRAWDZIAN NR 1 ROBERT KOPERCZAK, ID studenta : k4342 TECHNIKI ANALITYCZNE W BIZNESIE SPRAWDZIAN NR 1 Autor pracy ROBERT KOPERCZAK, ID studenta : k4342 Kraków, 22 Grudnia 2009 2 Spis treści 1 Zadanie 1... 3 1.1 Szereg rozdzielczy wag kobiałek.... 4 1.2 Histogram

Bardziej szczegółowo

KONFERENCJA: JAK DBAĆ O CZYSTE

KONFERENCJA: JAK DBAĆ O CZYSTE KONFERENCJA: JAK DBAĆ O CZYSTE POWIETRZE W POLSKICH AGLOMERACJACH? WYBRANEASPEKTYJAKOŚCI POWIETRZA WMIASTACH Artur Jerzy BADYDA 2 Problemy jakości powietrza PROBLEMYJAKOŚCIPOWIETRZA ozanieczyszczenie powietrza

Bardziej szczegółowo