Zeszyty Naukowe nr 13

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Zeszyty Naukowe nr 13"

Transkrypt

1 Zeszyty Naukowe nr 13 POLSKIE TOWARZYSTWO EKONOMICZNE Kraków 2012 Elżbieta Kubińska Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie Psychologiczne miary ryzyka inwestycyjnego * 1. Wprowadzenie Ryzyko jest pojęciem, które przykuwa uwagę nie tylko ekonomistów, ale również przedstawicieli nauk społecznych, socjologów czy psychologów. Coraz częściej ekonomiści używają pojęć związanych z nanofinansami czy też finansami behawioralnymi. W niniejszym opracowaniu chcemy skupić się na podejściu psychologicznym, które w ostatnich latach zaczyna odgrywać coraz większą rolę. Czynniki psychologiczne były niejednokrotnie wymieniane jako przyczyny ostatniego kryzysu finansowego [Szyszka 2009]. Najczęściej podawaną przyczyną ex post jest pokusa nadużycia (moral hazard), która polega na tym, że instytucje finansowe angażują się w bardzo ryzykowne działania, mając pewność, iż rząd za pieniądze podatników uratuje je w wypadku wystąpienia problemów. Stadne działanie można było zaobserwować zarówno wśród inwestorów indywidualnych, jak i instytucjonalnych. Instytucje finansowe w Stanach Zjednoczonych emitowały wysoce ryzykowne instrumenty zabezpieczone kredytami hipotecznymi, ponieważ inni tak robili i czerpali z tego ogromne zyski. Udział kredytów subprime, mierzony jako procent wartości wszystkich udzielonych kredytów hipotecznych w danym roku w Stanach Zjednoczonych, wzrósł z 8,6% w 2001 r. do 20,1% w 2006 r. Instytucje finansowe udzielające kredytów pozbywały się ryzyka dzięki sekurytyzacji. W 2006 r. 80,5% kredytów subprime było przedmiotem sekurytyzacji, podczas gdy w 2001 r. 50,4% [The Subprime 2007, s. 20]. Nieobce były również inwestorom takie błędy, jak zbyt duża pewność siebie, nadmierny optymizm, błąd konfirmacji, błąd ekstrapolacji. Wszyst- * Praca powstała w ramach badania sfinansowanego ze środków z grantu N N

2 240 Elżbieta Kubińska kie wymienione błędy miały podłoże psychologiczne i były przyczyną niewłaściwego szacowania ryzyka przez uczestników rynku. Psychologiczne aspekty podejmowania ryzyka są również niezwykle istotne podczas indywidualnego kontaktu doradcy inwestycyjnego z klientem. Zgodnie z dyrektywami Parlamentu Europejskiego i Rady Europejskiej w sprawie rynków instrumentów finansowych z lat 2004 i 2006 (Markets in Financial Instruments Directive MiFID) doradca inwestycyjny ma obowiązek rzetelnie ocenić poziom preferencji ryzyka swojego klienta. Badanie preferencji ryzyka jest przeprowadzane za pomocą prostego kwestionariusza, w którym w praktyce najczęściej prosi się respondenta o określenie swojego stopnia akceptacji ryzyka inwestycyjnego. Zadaniem doradcy jest następnie dopasowanie portfela o odpowiednich wartościach miar ekonometrycznych. Bardzo trudno doradcy inwestycyjnemu dopasować właściwy portfel przy użyciu swojej wiedzy z klasycznych teorii finansów bez zrozumienia psychologicznego kontekstu podejmowania ryzyka. Wymienione wyżej argumenty podkreślają istotność psychologicznych aspektów procesu podejmowania ryzyka. Celem niniejszego artykułu jest przybliżenie psychologicznych miar ryzyka, ze szczególnym uwzględnieniem kwestionariusza indywidualnego stylu postrzegania ryzyka (Stimulation-Instrumental Risk Inventory SIRI) autorstwa T. Zaleśkiewicza [2001; 2005, s. 142]. 2. Psychologiczne podejście do mierzenia ryzyka W psychologicznym podejściu do mierzenia ryzyka bardzo ważne jest rozróżnienie między preferencją ryzyka chęcią zaangażowania się w sytuacje ryzykowne, a jego percepcją subiektywną oceną ryzyka związanego z działaniem [Tyszka 2010, s. 321]. Niejednokrotnie mamy do czynienia z osobami, które angażują się w bardzo ryzykowne sytuacje (wysoka skłonność do ryzyka) i jednocześnie nie dostrzegają związanych z daną sytuacją zagrożeń (niska ocena ryzyka). Psychologowie koncentrują się na pomiarze preferencji ryzyka, stosując podejście deskryptywne, badają rzeczywiste zachowania jednostek w sytuacjach ryzykownych. Jedną z najczęściej stosowanych metod pomiaru preferencji ryzyka są wybory loteryjne. Przykładem może być zestaw 10 wyborów między opcją A i B zaprezentowany w tabeli 1. W wyborze 1 opcja A charakteryzuje się większą wartością oczekiwaną i mniejszą wariancją w porównaniu z opcją B. Respondent o awersji lub stosunku neutralnym do ryzyka wybierze w tej sytuacji decyzyjnej opcję A. Wariancje loterii zarówno A, jak i B zmieniają się podobnie wraz z kolejnymi wyborami, rosną do wyboru 5, a następnie maleją, choć opcja A zawsze jest o wiele mniej ryzykowna w porównaniu z opcją B. Wartości oczekiwane obu

3 Psychologiczne miary ryzyka inwestycyjnego 241 Tabela 1. Wybory loteryjne (wartości x 1 i x 2 w USD) Opcja A Opcja B Wybór x 1 p 1 x 2 p 2 x 1 p 1 x 2 p 2 1 2,00 0,10 1,60 0,90 3,85 0,10 0,10 0,90 2 2,00 0,20 1,60 0,80 3,85 0,20 0,10 0,80 3 2,00 0,30 1,60 0,70 3,85 0,30 0,10 0,70 4 2,00 0,40 1,60 0,60 3,85 0,40 0,10 0,60 5 2,00 0,50 1,60 0,50 3,85 0,50 0,10 0,50 6 2,00 0,60 1,60 0,40 3,85 0,60 0,10 0,40 7 2,00 0,70 1,60 0,30 3,85 0,70 0,10 0,30 8 2,00 0,80 1,60 0,20 3,85 0,80 0,10 0,20 9 2,00 0,90 1,60 0,10 3,85 0,90 0,10 0, ,00 1,00 1,60 0,00 3,85 1,00 0,10 0,00 Źródło: [Holt i Laury 2002, s ]. loterii rosną wraz z każdym kolejnym wyborem, przy czym w wypadku opcji B wzrost ten jest o wiele bardziej dynamiczny. W wyborze 5 następuje zmiana relacji wartości oczekiwanych w zaproponowanych loteriach, w tym zestawie opcja B po raz pierwszy charakteryzuje się większą wartością oczekiwaną. Ostatni wybór jest wyborem między dwiema deterministycznymi opcjami, z których druga ma większą wypłatę, więc osoba kierująca się zasadą maksymalizacji wartości oczekiwanej powinna wybrać opcję B. Pomiar preferencji ryzyka na przykładzie loterii, jaki zaproponowali C. Holt i S. Laury [2002], odbywa się na zanotowaniu momentu przejścia z opcji A na opcję B, przy czym im wcześniej to nastąpi, tym dana osoba ma większą awersję do ryzyka. Kolejne warianty pomiaru ryzyka na podstawie wyborów loteryjnych polegają np. na wskazaniu ekwiwalentu pewności dla danej loterii. Jeżeli ekwiwalent pewności jest większy niż wartość oczekiwana loterii, to dana osoba charakteryzuje się skłonnością do podejmowania ryzyka; gdy jest równy, wówczas obserwujemy neutralny stosunek do ryzyka, natomiast gdy ekwiwalent pewności jest mniejszy niż wartość oczekiwana, to dana osoba przejawia awersję do ryzyka. Pomiar preferencji ryzyka na podstawie wyborów loteryjnych został szeroko opisany przez K.E. Wärneryda [1996]. Preferencję ryzyka można badać wprost poprzez zadanie pytań dotyczących skłonności respondenta do zaangażowania się w różne sytuacje ryzykowne [Tyszka i Domurat 2004]. Można zadać pytanie dotyczące określenia skłonności do zainwestowania, np. w ryzykowne kontrakty terminowe na rynku FOREX, lub udziału w ulicznych wyścigach samochodowych, czy też oszukiwania na egzaminie. Każda z tych sytuacji jest postrzegana jako ryzykowna. Warto jednak zwró-

4 242 Elżbieta Kubińska cić uwagę, że psychologowie nie mówią o ogólnej preferencji wobec ryzyka, tylko rozpatrują ją w różnych dziedzinach [Tyszka i Domurat 2004]. Może się okazać, że osoba, która podejmuje ryzyko przyłapania na egzaminie i niezaliczenia kursu, nie podejmie ryzyka ulegnięcia wypadkowi w wyścigach samochodowych. Jedną z rozpatrywanych przez psychologów dziedzin ryzyka jest ryzyko finansowe, a jedną z metod badania preferencji ryzyka finansowego wspomniany już kwestionariusz indywidualnego stylu postrzegania ryzyka (SIRI). Jego twórca T. Zaleśkiewicz wyodrębnił dwa główne motywy podejmowania ryzyka finansowego: instrumentalny (I) i stymulacyjny (S). Osoby preferujące ryzyko o charakterze instrumentalnym podejmują je w celu odniesienia korzyści finansowych, realizacji określonego celu inwestycyjnego, natomiast osoby podejmujące ryzyko o charakterze stymulacyjnym, decydują się na nie w celu odniesienia korzyści psychologicznych, chcą znaleźć się w stanie pobudzenia ( poczuć adrenalinę ) wynikającym z zaangażowania się w ryzykowną sytuację. Ryzyko instrumentalne jest traktowane jako niezbędne narzędzie do realizacji założonego celu, natomiast ryzyko stymulacyjne jest celem samo w sobie. Pomiar preferencji ryzyka instrumentalnego (I) oraz stymulacyjnego (S) odbywa się przez przeprowadzenie badania kwestionariuszowego, w którym respondenci są proszeni o określenie na skali od 1 do 5, na ile dane stwierdzenie do nich pasuje. Tabela 2. Stwierdzenia kwestionariusza indywidualnego stylu postrzegania ryzyka (SIRI) Styl stymulacyjny Często podejmuję ryzyko dla czystej przyjemności Lubię balansować na granicy ryzyka Udział w grach hazardowych wydaje mi się czymś bardzo ekscytującym Podejmując ryzyko, odczuwam przyjemny dreszczyk emocji Gdy gram w jakąś grę (np. w karty), to wolę grać na pieniądze niż tylko dla zabawy Pociągają mnie różne niebezpieczne działania (np. przemierzanie odludnych, nieznanych miejsc) Ryzykowne decyzje podejmuję szybko, bez niepotrzebnej straty czasu Podejmuję ryzyko tylko wtedy, gdy jest to niezbędne do osiągnięcia mojego celu (ujemnie związany) Unikam działań, których skutek zbytnio zależy od przypadku (ujemnie związany) Źródło: [Zaleśkiewicz 2001, s ] Styl instrumentalny Aby osiągnąć coś w życiu, trzeba podejmować ryzyko Aby osiągnąć sukces w biznesie, trzeba podejmować ryzyko Rozsądne podejmowanie ryzyka jest jedną z najważniejszych umiejętności menedżerskich Chętnie podejmowałbym odpowiedzialność w moim miejscu pracy

5 Psychologiczne miary ryzyka inwestycyjnego 243 Stwierdzenia związane z motywem instrumentalnym (I) oraz stymulacyjnym (S) zostały zacytowane w tabeli 2. Następnie wartość skali dla danego respondenta jest tworzona przez zsumowanie punktów ze wszystkich stwierdzeń tworzących daną skalę. Inną, bardzo popularną skalą używaną do badania preferencji ryzyka jest skala Domain Specific Risk Attitude Scale DOSPERT [Weber, Blais i Betz 2002; Blais i Weber 2006], w której m.in. występują dwa czynniki związane z ryzykiem finansowym: inwestowaniem oraz hazardem. 3. Wyniki przeprowadzenia kwestionariusza indywidualnego stylu postrzegania ryzyka wśród uczestników gry giełdowej W niniejszej części pracy zaprezentujemy wyniki badania postaw wobec ryzyka przeprowadzonego za pomocą kwestionariusza indywidualnego stylu postrzegania ryzyka. Badanie to zrealizowano wśród uczestników gry giełdowej zorganizowanej przez spółkę Parkiet w 2007 r. Udostępniony przez organizatora zbiór danych był przedmiotem wielorakich analiz związanych z finansami behawioralnymi [Kubińska i Markiewicz 2008; 2009; 2012a; 2012c; Kubińska, Markiewicz i Tyszka 2012]. We wcześniejszych pracach reguły konkursu zostały obszernie opisane, w niniejszym artykule podajemy tylko informacje niezbędne do zrozumienia wyników. W grze giełdowej na giełdzie papierów wartościowych (GPW) wzięło udział 5957 osób, z których 3894 wykonało jakąkolwiek transakcję. Do wszystkich uczestników skierowana była drogą mailową prośba o wypełnienie kwestionariusza, w którym oprócz pytań o wiek czy status zawodowy, zadano pytania z kwestionariusza SIRI. Ankietę uzupełniły 752 osoby, z których jakąkolwiek transakcję wykonały 654 osoby i tę grupę będziemy dalej nazywać próbą. W tabeli 3 zostały porównane wyniki kwestionariusza SIRI dotyczące kobiet i mężczyzn. Tabela 3. Skala SIRI a płeć uczestników gry Płeć N Styl I Styl S Mężczyźni ,7345 1, ,1356 6,43901 Kobiety ,3415 1, ,1626 6,86208 Źródło: opracowanie własne.

6 244 Elżbieta Kubińska Zaobserwowano istotne różnice w przypadku ryzyka o charakterze instrumentalnym (t = 2,04; p < 0,05). Mężczyźni mają większą niż kobiety skłonność do podejmowania ryzyka w celach inwestycyjnych. Nie zanotowano natomiast różnic w stosunku do ryzyka o charakterze stymulacyjnym między kobietami i mężczyznami (t = 1,49; p > 0,1). Tabela 4 zawiera porównanie preferencji ryzyka instrumentalnego (I) i stymulacyjnego (S) w zależności od wieku. Osoby młodsze (poniżej 22. roku życia) mają istotnie większą preferencję ryzyka na obu badanych skalach (styl S: t = 2,32; p < 0,05; styl I: t = 2,28; p < 0,05). Tabela 4. Skala SIRI a wiek uczestników gry Wiek N Styl I Styl S 22 lata lub więcej ,549 1, ,5664 6,32882 Poniżej 22 lat ,9231 1, ,8615 6,90109 Źródło: opracowanie własne. Wcześniejsze doświadczenie na GPW (tabela 5) wpłynęło na stosunek do ryzyka instrumentalnego na poziomie tendencji (t = 1,81; p < 0,1), osoby posiadające rachunek inwestycyjny mają większą skłonność do podjęcia ryzyka w celu realizacji własnych zamiarów. Nie zaobserwowano z kolei różnic w podejmowaniu ryzyka stymulacyjnego między grupami osób, które posiadają rachunek inwestycyjny w rzeczywistości a tymi, które go nie posiadają (t = 1,52; p > 0,1). Tabela 5. Skala SIRI a doświadczenie na GPW uczestników gry Czy badany posiada rachunek na GPW? N Styl I Styl S Nie posiada ,5447 2, ,6237 6,57716 Posiada ,8212 1, ,4088 6,43941 Źródło: opracowanie własne. Zbadano dodatkowo, czy na stosunek do ryzyka instrumentalnego lub stymulacyjnego wpływa fakt, że uczestnik gry pracuje zawodowo lub czy w trakcie gry składał zlecenia krótkiej sprzedaży, czy też kilkakrotnie w ciągu dnia kupił i sprzedał akcje tej samej spółki. Niestety, zmienne te nie miały istotnego wpływu na preferencję ryzyka. Powiązania miar psychologicznych i ekonome-

7 Psychologiczne miary ryzyka inwestycyjnego 245 trycznych były już przedmiotem badań autorki [Kubińska i Markiewicz 2012a; 2012b], zbadano również związek między stosowanymi strategiami prognostycznymi: kontrariańską i momentum a preferencją ryzyka na skali DOSPERT [Kubińska i Markiewicz 2012c]. Zaprezentowane powyżej wyniki zostały uzyskane na podstawie zapisu gry giełdowej, w której uczestnicy inwestowali wirtualne pieniądze, może zatem okazać się, że dysponując realnymi pieniędzmi, badani prezentować będą wobec ryzyka odmienne postawy. Niemniej przedstawione wyniki pozwalają lepiej zrozumieć preferencję ryzyka. Obserwując uczestników gry giełdowej, udało się zaobserwować, że na preferencję ryzyka mają wpływ zmienne demograficzne, a nie zmienne charakteryzujące zachowanie inwestycyjne. Mężczyźni oraz osoby posiadające doświadczenie na GPW mają większą skłonność do podejmowania ryzyka w celach inwestycyjnych. Wiek jest istotną determinantą, osoby młodsze mają większą preferencję ryzyka na każdej z badanych skali. 4. Zakończenie Ekonomiści zwracają uwagę na znaczenie psychologicznych aspektów podejmowania ryzyka od lat, nie tylko w kontekście kryzysu. Dla przykładu K. i T. Jajuga piszą [2007, s. 193]: Po pierwsze, elementy psychologiczne są nieodłącznie związane z pojęciem ryzyka ( ). Po drugie, to właśnie w inwestowaniu w akcje wyraźnie widać rolę psychologii oraz indywidualnych preferencji inwestora. Celem niniejszego artykułu było przybliżenie psychologicznych miar ryzyka, aby ekonomiści mogli lepiej zrozumieć postawy, preferencje wobec ryzyka i werbalne deklaracje osób. Z przedstawionych danych wynika, że na preferencje wobec ryzyka większy wpływ mają czynniki demograficzne, a nie zmienne badające styl inwestycyjny uczestników gry. Brak zależności między zmiennymi charakteryzującymi rzeczywiście podejmowane ryzyko w trakcie gry a preferencją ryzyka mierzoną za pomocą kwestionariusza SIRI jest zgodny z wcześniejszymi wynikami [Kubińska i Markiewicz 2012a; 2012b]. Z innych badań warto przytoczyć wynik J.G. Marcha i Z. Shapiry [1987], którzy wykazali, że badana przez nich grupa menedżerów podejmuje ryzyko i wykazuje preferencję ryzyka, lecz ich decyzje odbiegają od klasycznego związku postulowanego przez teorię portfelową [Markowitz 1952] mówiącą o tym, że wraz z większym m standardowym decydenci żądają większej premii w postaci wyższej oczekiwanej stopy zwrotu. Z kolei K.E. Wärneryd [1996] wykazał, że preferencje ryzyka w obszarze inwestycji wyjaśniają ryzyko finansowe tylko na poziomie kategorii instrumentów finansowych.

8 246 Elżbieta Kubińska Literatura Blais A.R., Weber E.U. [2006], A Domain-specific Risk-taking (DOSPERT) Scale for Adult Populations, Judgment and Decision Making, nr 1(1). Holt C., Laury S. [2002], Risk Aversion and Incentive Effects, American Economic Review, vol. 92, nr 5. Jajuga K., Jajuga T. [2007], Inwestycje. Instrumenty finansowe, aktywa finansowe, ryzyko finansowe, inżynieria finansowa, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa. Kubińska E., Markiewicz Ł. [2008], Analiza decyzji inwestycyjnych uczestników gry giełdowej skłonności wirtualnych inwestorów, inwestujących wirtualne środki, Decyzje, nr 9. Kubińska E., Markiewicz Ł. [2009], Punkty odniesienia szerszej skali konta mentalnego uczestników gry giełdowej, Decyzje, nr 12. Kubińska E., Markiewicz Ł. [2012a], Pomiar ryzyka jako wyzwanie dla współczesnych finansów, Annales UMCS, Sectio H, T. XLVI, z. 1, Wydawnictwo UMCS, Lublin. Kubińska E., Markiewicz Ł. [2012b], Różne podejścia do mierzenia ryzyka inwestycyjnego perspektywa psychologiczna i finansowa, Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie, Seria: Finanse, Kraków. Kubińska E., Markiewicz Ł. [2012c], Strategie prognostyczne a preferencja ryzyka u inwestorów giełdowych, Psychologia Ekonomiczna, nr 1. Kubińska E., Markiewicz Ł., Tyszka T. [2012], Disposition Effect among Contrarian and Momentum Traders, Journal of Behavioral Finances, nr 3(13). March J.G., Shapira Z. [1987], Managerial Perspectives on Risk and Risk Taking, Management Science, nr 33(11). Markowitz H. [1952], Portfolio Selection, Journal of Finance, vol. 7, nr 1. Szyszka A. [2009], Behawioralne aspekty kryzysu finansowego, Bank i Kredyt, nr 40(4). The Subprime Lending Crisis [2007], October (http://www.jec.senate.gov/archive/documents/reports/ octobersubprimereport.pdf). Tyszka T. [2010], Decyzje. Perspektywa psychologiczna i ekonomiczna [w:] Wykłady z psychologii, red. W.J. Brzeziński, vol. 16, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa. Tyszka T., Domurat A. [2004], Czy istnieje ogólna skłonność jednostki do ryzyka? Decyzje, nr 2. Wärneryd K.E. [1996], Risk Attitudes and Risky Behavior, Journal of Economic Psychology, nr 17. Weber E.U., Blais A.R., Betz N.E. [2002], A Domain-specific Risk-attitude Scale: Measuring Risk Perceptions and Risk Behaviors, Journal of Behavioral Decision Making, nr 15(4). Zaleśkiewicz T. [2001], Beyond Risk Seeking and Risk Aversion: Personality and the Dual Nature of Economic Risk Taking, European Journal of Personality, nr 15. Zaleśkiewicz T. [2005], Przyjemność czy konieczność. Psychologia spostrzegania i podejmowania ryzyka, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, Sopot.

9 Psychologiczne miary ryzyka inwestycyjnego 247 A Psychological Approach to Measuring Investment Risk The psychological aspects of risk taking have become an issue of great importance in the light of recent events connected with the financial crisis. The purpose of this paper is to present the psychological measures of risk, with special attention given to the questionnaire Stimulation- -Instrumental Risk Inventory (SIRI) created by Tomasz Zaleśkiewicz. An empirical analysis conducted among the participants of a stock market game organised by the business press publisher Parkiet indicates that risk preference is affected by demographic variables rather than the variables which characterise the behaviour during the stock market game. Males as well as people who have experience on the WSE are more prone to take investment risk. Also, age is an important determinant younger people have a higher preference for risk taking in each of the analysed scale. Elżbieta Kubińska doktor, Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie, Wydział Finansów, Katedra Rynków Finansowych. Zainteresowania naukowo-badawcze: finanse behawioralne, zastosowania metod ilościowych, rynki kapitałowe.

10

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Młody inwestor na giełdzie Strategie inwestycyjne Grzegorz Kowerda EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Młody inwestor na giełdzie Strategie inwestycyjne Grzegorz Kowerda EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Młody inwestor na giełdzie Strategie inwestycyjne Grzegorz Kowerda Uniwersytet w Białymstoku 8 maja 2014 r. Początki giełdy przodek współczesnych giełd to rynek (jarmark,

Bardziej szczegółowo

KURS DORADCY FINANSOWEGO

KURS DORADCY FINANSOWEGO KURS DORADCY FINANSOWEGO Przykładowy program szkolenia I. Wprowadzenie do planowania finansowego 1. Rola doradcy finansowego Definicja i cechy doradcy finansowego Oczekiwania klienta Obszary umiejętności

Bardziej szczegółowo

Kapitalny senior emerytura nie musi być tylko z ZUS

Kapitalny senior emerytura nie musi być tylko z ZUS Kapitalny senior emerytura nie musi być tylko z ZUS Podstawowe zasady inwestowania na giełdzie Remigiusz Lipiec Kraków, 13 października 2014r. 1 Podstawowe zasady inwestowania Określ cel inwestowania,

Bardziej szczegółowo

I. Rynek kapitałowy II. Strategie inwestycyjne III. Studium przypadku

I. Rynek kapitałowy II. Strategie inwestycyjne III. Studium przypadku Akademia Młodego Ekonomisty Strategie na rynku kapitałowym Inwestowanie na rynku dr Piotr Stobiecki Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu 21 listopada 2013 r. Plan wykładu 2 1 Rynek finansowy Rynek kapitałowy

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZANIE RYZYKIEM PRZEDSIĘBIORSTWA NA PRZYKŁADZIE PRZEDSIĘBIORSTW Z BRANŻY ODZIEŻOWEJ. Working paper JEL Classification: A10

ZARZĄDZANIE RYZYKIEM PRZEDSIĘBIORSTWA NA PRZYKŁADZIE PRZEDSIĘBIORSTW Z BRANŻY ODZIEŻOWEJ. Working paper JEL Classification: A10 Dawid Chmielewski Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Marcin Gawron Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu ZARZĄDZANIE RYZYKIEM PRZEDSIĘBIORSTWA NA PRZYKŁADZIE PRZEDSIĘBIORSTW Z BRANŻY ODZIEŻOWEJ Working

Bardziej szczegółowo

Psychologia inwestora

Psychologia inwestora Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Psychologia inwestora Katarzyna Sekścińska Szkoła Główna Handlowa w Warszawie 21 kwietnia 2015 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY WWW.UNIWERSYTET-DZIECIECY.PL Podstawowe

Bardziej szczegółowo

Finanse behawioralne. Finanse 110630-1165

Finanse behawioralne. Finanse 110630-1165 behawioralne Plan wykładu klasyczne a behawioralne Kiedy są przydatne narzędzia finansów behawioralnych? Przykłady modeli finansów behawioralnych klasyczne a behawioralne klasyczne opierają się dwóch założeniach:

Bardziej szczegółowo

Ekonomia II stopień ogólnoakademicki stacjonarne wszystkie Katedra Ekonomii i Zarządzania dr hab. Jan L. Bednarczyk. kierunkowy. obowiązkowy polski

Ekonomia II stopień ogólnoakademicki stacjonarne wszystkie Katedra Ekonomii i Zarządzania dr hab. Jan L. Bednarczyk. kierunkowy. obowiązkowy polski KARTA MODUŁU / KARTA PRZEDMIOTU Kod modułu Z-EKO2-503 Nazwa modułu Rynki finansowe Nazwa modułu w języku angielskim Financial markets Obowiązuje od roku akademickiego 2012/2013 A. USYTUOWANIE MODUŁU W

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Akademia Młodego Ekonomisty Strategie inwestycyjne na rynku kapitałowym Inwestowanie na rynku Dr Paweł Porcenaluk Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu 4 kwietnia 2016 r. Inwestowanie co to jest? Inwestowanie

Bardziej szczegółowo

INWESTYCJE Instrumenty finansowe, ryzyko SPIS TREŚCI

INWESTYCJE Instrumenty finansowe, ryzyko SPIS TREŚCI INWESTYCJE Instrumenty finansowe, ryzyko Jajuga Krzysztof, Jajuga Teresa SPIS TREŚCI Przedmowa Wprowadzenie - badania w zakresie inwestycji i finansów Literatura Rozdział 1. Rynki i instrumenty finansowe

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Akademia Młodego Ekonomisty Strategie inwestycyjne na rynku kapitałowym Inwestowanie na rynku Bartek Majewski Szkoła Główna Handlowa w Warszawie 11 października 2011 r. JAK POMNAŻAĆ BOGACTWO? Oszczędzanie

Bardziej szczegółowo

OGŁOSZENIE O ZMIANIE STATUTU UNIOBLIGACJE HIGH YIELD FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO ZAMKNIĘTEGO Z DNIA 23 CZERWCA 2016 R.

OGŁOSZENIE O ZMIANIE STATUTU UNIOBLIGACJE HIGH YIELD FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO ZAMKNIĘTEGO Z DNIA 23 CZERWCA 2016 R. OGŁOSZENIE O ZMIANIE STATUTU UNIOBLIGACJE HIGH YIELD FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO ZAMKNIĘTEGO Z DNIA 23 CZERWCA 2016 R. Niniejszym, Union Investment Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych S.A. ogłasza o zmianie

Bardziej szczegółowo

wszystko gra Jak dobrze zainwestujesz!

wszystko gra Jak dobrze zainwestujesz! wszystko gra Jak dobrze zainwestujesz! START Zanim zaczniesz, poznaj zasady! Bądź niezależny finansowo i wybierz: 2 Ubezpieczenie na życie z Ubezpieczeniowym Funduszem Kapitałowym Programy ubezpieczeniowo-inwestycyjne

Bardziej szczegółowo

Inne kryteria tworzenia portfela. Inne kryteria tworzenia portfela. Poziom bezpieczeństwa. Analiza i Zarządzanie Portfelem cz. 3. Dr Katarzyna Kuziak

Inne kryteria tworzenia portfela. Inne kryteria tworzenia portfela. Poziom bezpieczeństwa. Analiza i Zarządzanie Portfelem cz. 3. Dr Katarzyna Kuziak Inne kryteria tworzenia portfela Analiza i Zarządzanie Portfelem cz. 3 Dr Katarzyna Kuziak. Minimalizacja ryzyka przy zadanym dochodzie Portfel efektywny w rozumieniu Markowitza odchylenie standardowe

Bardziej szczegółowo

i inwestowania w biznesie

i inwestowania w biznesie Podstawy finansów i inwestowania w biznesie Wprowadzenie do wykładu Prowadzący dr inż. Marta Kraszewska pokój 216, II pę piętro, budynek C3 e-mail: martak@agh.edu.pl www: home.agh.edu.pl/ edu pl/~martak

Bardziej szczegółowo

czyli Piotr Baran Koło Naukowe Cash Flow

czyli Piotr Baran Koło Naukowe Cash Flow Bądź tu mądry człowieku!!! czyli Jak inwestować w czasie kryzysu finansowego??? Piotr Baran Koło Naukowe Cash Flow Możliwości inwestowania Konserwatywne : o Lokaty o Obligacje o Fundusze inwestycyjne o

Bardziej szczegółowo

Uniwersytet w Białymstoku Wydział Ekonomiczno-Informatyczny w Wilnie SYLLABUS na rok akademicki 2009/2010 http://www.wilno.uwb.edu.

Uniwersytet w Białymstoku Wydział Ekonomiczno-Informatyczny w Wilnie SYLLABUS na rok akademicki 2009/2010 http://www.wilno.uwb.edu. SYLLABUS na rok akademicki 009/010 Tryb studiów Studia stacjonarne Kierunek studiów Ekonomia Poziom studiów Pierwszego stopnia Rok studiów/ semestr III / IV Specjalność Bez specjalności Kod katedry/zakładu

Bardziej szczegółowo

Money Makers S.A., ul. Domaniewska 39A, 02-672 Warszawa T: +48 22 463 8888, F: +48 22 463 8889, E: biuro@moneymakers.pl, W: www.moneymakers.

Money Makers S.A., ul. Domaniewska 39A, 02-672 Warszawa T: +48 22 463 8888, F: +48 22 463 8889, E: biuro@moneymakers.pl, W: www.moneymakers. Doświadczenie w inwestowaniu, a apetyt na zysk Ponad 53% inwestujących po raz pierwszy oczekuje, że inwestycja przyniesie im zysk zdecydowanie przewyższający inflację. Choć nie mają doświadczenia w inwestowaniu

Bardziej szczegółowo

Imię, nazwisko i tytuł/stopień KOORDYNATORA (-ÓW) kursu/przedmiotu zatwierdzającego protokoły w systemie USOS dr Arkadiusz Niedźwiecki

Imię, nazwisko i tytuł/stopień KOORDYNATORA (-ÓW) kursu/przedmiotu zatwierdzającego protokoły w systemie USOS dr Arkadiusz Niedźwiecki SYLLABUS na rok akademicki 010/011 Tryb studiów Studia stacjonarne Kierunek studiów Ekonomia Poziom studiów Pierwszego stopnia Rok studiów/ semestr III, semestr letni (semestr szósty) Specjalność Bez specjalności

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Młody inwestor na Giełdzie dr Witold Gradoń Akademia Ekonomiczna w Katowicach 19 Kwietnia 2010 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY WWW.UNIWERSYTET-DZIECIECY.PL Plan wykładu

Bardziej szczegółowo

Psychologia finansowa fakultet, sb. 18:00-19:30. dr Joanna Chudzian joanna.chudzian.info Zakład Marketingu i Analiz Rynkowych

Psychologia finansowa fakultet, sb. 18:00-19:30. dr Joanna Chudzian joanna.chudzian.info Zakład Marketingu i Analiz Rynkowych Psychologia finansowa fakultet, sb. 18:00-19:30 dr Joanna Chudzian joanna.chudzian.info Zakład Marketingu i Analiz Rynkowych Organizacja zajęć Kontakt: dr Joanna Chudzian pok. A30, bud. VI joanna_chudzian@sggw.pl

Bardziej szczegółowo

Opis efektów kształcenia dla modułu zajęć

Opis efektów kształcenia dla modułu zajęć Nazwa modułu: Instumenty rynków finansowych Rok akademicki: 2015/2016 Kod: ZZP-2-304-ZF-s Punkty ECTS: 4 Wydział: Zarządzania Kierunek: Zarządzanie Specjalność: Zarządzanie finansami Poziom studiów: Studia

Bardziej szczegółowo

Emocje, czy chłodna kalkulacja

Emocje, czy chłodna kalkulacja Emocje, czy chłodna kalkulacja zasady podejmowania decyzji inwestycyjnych Dr Robert Jagiełło Warszawa, 28 sierpnia 2012 r. Plan Podstawy analizy technicznej wykresy, formacje, Podstawy analizy behawioralnej

Bardziej szczegółowo

Kryzys i Zarządzanie ryzykiem

Kryzys i Zarządzanie ryzykiem Kryzys i Zarządzanie ryzykiem Piotr Banaszyk Katedra Logistyki Międzynarodowej Globalny kryzys ekonomiczny opinie Banku Światowego W 2013 r. gospodarka eurolandu pozostanie w recesji, kurcząc się o 0,1

Bardziej szczegółowo

Podstawy teorii finansów

Podstawy teorii finansów Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Życie gospodarcze Psychologia inwestora Grzegorz Kowerda Uniwersytet w Białymstoku 7 listopada 2013 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY WWW.UNIWERSYTET-DZIECIECY.PL Podstawy

Bardziej szczegółowo

i inwestowania w biznesie

i inwestowania w biznesie Podstawy finansów i inwestowania w biznesie Wykład 1 Plan wykładu Pojęcie inwestowania i inwestycji, rodzaje inwestycji Instrumenty finansowe Charakterystyka rynku finansowego Rodzaje podmiotów działających

Bardziej szczegółowo

Wyniki zarządzania portfelami

Wyniki zarządzania portfelami Wyniki zarządzania portfelami Na dzień: 31 października 2011 Analizy Online Asset Management S.A. ul. Nowogrodzka 47A 00-695 Warszawa tel. +48 (22) 585 08 58 fax. +48 (22) 585 08 59 Materiał został przygotowany

Bardziej szczegółowo

KWESTIONARIUSZ MIFID. www.xtb.pl. Imię i nazwisko Klienta / Imię i nazwisko osoby upoważnionej do reprezentacji Klienta.

KWESTIONARIUSZ MIFID. www.xtb.pl. Imię i nazwisko Klienta / Imię i nazwisko osoby upoważnionej do reprezentacji Klienta. KWESTIONARIUSZ MIFID Imię i nazwisko Klienta / Imię i nazwisko osoby upoważnionej do reprezentacji Klienta Numer umowy 1. Przepisy Dyrektywy w sprawie rynków instrumentów finansowych wymagają od spółki

Bardziej szczegółowo

KATEGORYZACJA KLIENTÓW

KATEGORYZACJA KLIENTÓW KATEGORYZACJA KLIENTÓW KATEGORYZACJA KLIENTÓW Spółka IronFX Financial Services Limited (zwana dalej "Spółką"), której siedziba znajduje się na 17, Gr. Xenopoulou, 3106 Limassol, Cypr, jest autoryzowana

Bardziej szczegółowo

Co to są akcje? Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Czarodziejski młynek do pomnażania pieniędzy

Co to są akcje? Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Czarodziejski młynek do pomnażania pieniędzy Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Czarodziejski młynek do pomnażania pieniędzy Akcje na giełdzie Kornelia Bem - Kozieł Wyższa Szkoła Ekonomii i Prawa w Kielcach 16 maja 2012 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET

Bardziej szczegółowo

USŁUGA ZARZĄDZANIA. Indywidualnym Portfelem Instrumentów Finansowych. oferowana przez BZ WBK Asset Management S.A.

USŁUGA ZARZĄDZANIA. Indywidualnym Portfelem Instrumentów Finansowych. oferowana przez BZ WBK Asset Management S.A. USŁUGA ZARZĄDZANIA Indywidualnym Portfelem Instrumentów Finansowych oferowana przez BZ WBK Asset Management S.A. Poznań 2013 Na czym polega usługa Zarządzania Portfelem Usługa Zarządzania Portfelem (asset

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Młody inwestor na giełdzie Strategie inwestycyjne dr Witold Gradoń. Plan wykładu

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Młody inwestor na giełdzie Strategie inwestycyjne dr Witold Gradoń. Plan wykładu Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Młody inwestor na giełdzie Strategie inwestycyjne dr Witold Gradoń Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach 5 maja 2014 r. Historia giełdy, Plan wykładu Pojęcie i rodzaje

Bardziej szczegółowo

Inwestor musi wybrać następujące parametry: instrument bazowy, rodzaj opcji (kupna lub sprzedaży, kurs wykonania i termin wygaśnięcia.

Inwestor musi wybrać następujące parametry: instrument bazowy, rodzaj opcji (kupna lub sprzedaży, kurs wykonania i termin wygaśnięcia. Opcje na GPW (II) Wbrew ogólnej opinii, inwestowanie w opcje nie musi być trudne. Na rynku tym można tworzyć strategie dla doświadczonych inwestorów, ale również dla początkujących. Najprostszym sposobem

Bardziej szczegółowo

ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO NR 689 FINANSE, RYNKI FINANSOWE, UBEZPIECZENIA NR 50 2012 ANALIZA WŁASNOŚCI OPCJI SUPERSHARE

ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO NR 689 FINANSE, RYNKI FINANSOWE, UBEZPIECZENIA NR 50 2012 ANALIZA WŁASNOŚCI OPCJI SUPERSHARE ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO NR 689 FINANSE, RYNKI FINANSOWE, UBEZPIECZENIA NR 5 212 EWA DZIAWGO ANALIZA WŁASNOŚCI OPCJI SUPERSHARE Wprowadzenie Proces globalizacji rynków finansowych stwarza

Bardziej szczegółowo

Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia)

Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) Obowiązuje od 01.10.2014 Zgodnie z Zarządzeniem Rektora ZPSB w sprawie Regulaminu Procedur Dyplomowych, na egzaminie magisterskim

Bardziej szczegółowo

Spis treści: Wstęp. ROZDZIAŁ 1. Istota i funkcje systemu finansowego Adam Dmowski

Spis treści: Wstęp. ROZDZIAŁ 1. Istota i funkcje systemu finansowego Adam Dmowski Rynki finansowe., Książka stanowi kontynuację rozważań nad problematyką zawartą we wcześniejszych publikacjach autorów: Podstawy finansów i bankowości oraz Finanse i bankowość wydanych odpowiednio w 2005

Bardziej szczegółowo

Poziom przedmiotu: II stopnia. Liczba godzin/tydzień: 2W E, 2L PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE

Poziom przedmiotu: II stopnia. Liczba godzin/tydzień: 2W E, 2L PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE Nazwa przedmiotu: I KARTA PRZEDMIOTU CEL PRZEDMIOTU PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE C1. Zapoznanie studentów z podstawowymi metodami i technikami analizy finansowej na podstawie nowoczesnych instrumentów finansowych

Bardziej szczegółowo

Aleksandra Rabczyńska. Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu. Zarządzanie ryzykiem w tworzeniu wartości na przykładzie

Aleksandra Rabczyńska. Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu. Zarządzanie ryzykiem w tworzeniu wartości na przykładzie Aleksandra Rabczyńska Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Zarządzanie ryzykiem w tworzeniu wartości na przykładzie przedsiębiorstwa z branży wydobywczej Working paper JEL Classification: A10 Słowa kluczowe:

Bardziej szczegółowo

RYNKI INSTRUMENTY I INSTYTUCJE FINANSOWE RED. JAN CZEKAJ

RYNKI INSTRUMENTY I INSTYTUCJE FINANSOWE RED. JAN CZEKAJ RYNKI INSTRUMENTY I INSTYTUCJE FINANSOWE RED. JAN CZEKAJ Wstęp Część I. Ogólna charakterystyka rynków finansowych 1. Istota i funkcje rynków finansowych 1.1. Pojęcie oraz podstawowe rodzaje rynków 1.1.1.

Bardziej szczegółowo

INWESTORZY W OBROTACH GIEŁDOWYCH 2008 ROKU

INWESTORZY W OBROTACH GIEŁDOWYCH 2008 ROKU GPW 27 NOWA JAKOŚĆ INWESTORZY W OBROTACH GIEŁDOWYCH 28 ROKU - podsumowanie 1 RYNEK AKCJI W 28 ROKU ŚREDNIA WARTOŚĆ TRANSAKCJI (PLN) 2 UDZIAŁ TRANSAKCJI W OBROTACH 1 18 8 16 6 14 4 2 12 24 25 26 27 28 24

Bardziej szczegółowo

Kurs maklerski Maklers.pl

Kurs maklerski Maklers.pl Kurs maklerski Maklers.pl Serdecznie zapraszamy na profesjonalny kurs maklerski Maklers.pl. Kurs ma na celu przygotowanie do egzaminu państwowego na Maklera Papierów Wartościowych, organizowanego przez

Bardziej szczegółowo

ABC rynku kapitałowego

ABC rynku kapitałowego Fundacja Młodzieżowej Przedsiębiorczości Ministerstwo Skarbu Państwa ABC rynku kapitałowego wiedza o społeczeństwie podstawy przedsiębiorczości lekcje do dyspozycji wychowawcy przedmioty ekonomiczne 25

Bardziej szczegółowo

Wykaz zmian wprowadzonych do statutu KBC LIDERÓW RYNKU Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego w dniu 10 czerwca 2010 r.

Wykaz zmian wprowadzonych do statutu KBC LIDERÓW RYNKU Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego w dniu 10 czerwca 2010 r. Wykaz zmian wprowadzonych do statutu KBC LIDERÓW RYNKU Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego w dniu 10 czerwca 2010 r. art. 12 ust. 2 Statutu Brzmienie dotychczasowe: 2. Cel Subfunduszu Global Partners Kredyt

Bardziej szczegółowo

Strategie VIP. Opis produktu. Tworzymy strategie oparte o systemy transakcyjne wyłącznie dla Ciebie. Strategia stworzona wyłącznie dla Ciebie

Strategie VIP. Opis produktu. Tworzymy strategie oparte o systemy transakcyjne wyłącznie dla Ciebie. Strategia stworzona wyłącznie dla Ciebie Tworzymy strategie oparte o systemy transakcyjne wyłącznie dla Ciebie Strategie VIP Strategia stworzona wyłącznie dla Ciebie Codziennie sygnał inwestycyjny na adres e-mail Konsultacje ze specjalistą Opis

Bardziej szczegółowo

Prace magisterskie 1. Założenia pracy 2. Budowa portfela

Prace magisterskie 1. Założenia pracy 2. Budowa portfela 1. Założenia pracy 1 Założeniem niniejszej pracy jest stworzenie portfela inwestycyjnego przy pomocy modelu W.Sharpe a spełniającego następujące warunki: - wybór akcji 8 spółek + 2 papiery dłużne, - inwestycja

Bardziej szczegółowo

Inwestorzy w obrotach giełdowych

Inwestorzy w obrotach giełdowych Inwestorzy w obrotach giełdowych (II połowa roku) Giełda Papierów Wartościowych Warszawa, 28 lutego 2007 www.gpw.pl 1 Agenda: Udział inwestorów w obrotach giełdowych w II półroczu r. Udział inwestorów

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. 1.5. Funkcje funduszy inwestycyjnych w gospodarce... 32 1.6. Szanse i zagrożenia inwestowania w fundusze inwestycyjne...

SPIS TREŚCI. 1.5. Funkcje funduszy inwestycyjnych w gospodarce... 32 1.6. Szanse i zagrożenia inwestowania w fundusze inwestycyjne... SPIS TREŚCI Wstęp......................................................... 9 Rozdział 1. Pojęcie i istota funduszu inwestycyjnego.................. 13 1.1. Definicja funduszu inwestycyjnego...............................

Bardziej szczegółowo

Młody inwestor na giełdzie

Młody inwestor na giełdzie Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Młody inwestor na giełdzie mgr Jarosław Kilon Uniwersytet w Białymstoku 22 kwietnia 2010 r. Giełda Różne rodzaje giełd Źródła: pzmolsztyn.pl, gieldapiotrkow.pl. Giełda

Bardziej szczegółowo

ANKIETA ŚWIADOMOŚCI KLIENTA MiFID ZASADY DOKONYWANIA PRZEZ X-TRADE BROKERS DOM MAKLERSKI S.A. INDYWIDUALNEJ OCENY KLIENTA

ANKIETA ŚWIADOMOŚCI KLIENTA MiFID ZASADY DOKONYWANIA PRZEZ X-TRADE BROKERS DOM MAKLERSKI S.A. INDYWIDUALNEJ OCENY KLIENTA ANKIETA ŚWIADOMOŚCI KLIENTA MiFID ZASADY DOKONYWANIA PRZEZ X-TRADE BROKERS DOM MAKLERSKI S.A. INDYWIDUALNEJ OCENY KLIENTA. X-Trade Brokers Dom Maklerski Spółka Akcyjna ( Dom Maklerski ) przed zawarciem

Bardziej szczegółowo

Pułapki podejmowania decyzji inwestycyjnych

Pułapki podejmowania decyzji inwestycyjnych Pułapki podejmowania decyzji inwestycyjnych Decyzje inwestycyjne na Giełdzie Akademia Młodego Ekonomisty program edukacji ekonomicznej gimnazjalistów 17 lutego 2009 r. Żeby zarobić? Żeby nie stracić? Po

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Akademia Młodego Ekonomisty Strategie inwestycyjne na rynku kapitałowym Inwestowanie na rynku dr Piotr Stobiecki Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu 13 października 2011 r. PLAN WYKŁADU I. Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

Programy edukacyjne Instytutu Badań i Analiz Finansowych

Programy edukacyjne Instytutu Badań i Analiz Finansowych Programy edukacyjne Instytutu Badań i Analiz Finansowych IBAF EXECUTIVE COLLEGE Nazwa ścieżki kształcenia (Corporate finance) Rynki finansowe (Financial markets) osobistymi (Personal finance) Grupa docelowa

Bardziej szczegółowo

Oszczędzanie a inwestowanie..

Oszczędzanie a inwestowanie.. Oszczędzanie a inwestowanie.. Oszczędzanie to zabezpieczenie nadmiaru środków finansowych niewykorzystanych na bieżącą konsumpcję oraz czerpanie z tego tytułu korzyści w postaci odsetek. Jest to czynność

Bardziej szczegółowo

O NIEKTÓRYCH REGUŁACH SKUTECZNEJ SPEKULACJI NA GIEŁDZIE PAPIERÓW WARTOŚCIOWYCH

O NIEKTÓRYCH REGUŁACH SKUTECZNEJ SPEKULACJI NA GIEŁDZIE PAPIERÓW WARTOŚCIOWYCH Eugeniusz JANOWICZ * ZESZYTY NAUKOWE INSTYTUTU EKONOMII I ZARZĄDZANIA O NIEKTÓRYCH REGUŁACH SKUTECZNEJ SPEKULACJI NA GIEŁDZIE PAPIERÓW WARTOŚCIOWYCH Zarys treści: W artykule przeprowadzono próbę analizy

Bardziej szczegółowo

ANALIZA I ZARZADZANIE PORTFELEM. Specjalista ds. Analiz Giełdowych Łukasz Porębski

ANALIZA I ZARZADZANIE PORTFELEM. Specjalista ds. Analiz Giełdowych Łukasz Porębski ANALIZA I ZARZADZANIE PORTFELEM Specjalista ds. Analiz Giełdowych Łukasz Porębski PLAN PREZENTACJI 1) Efektywnośd rynków finansowych 2) Teoria portfela Markowitza (Nobel w 1990 r.) 3) Dywersyfikacja 4)

Bardziej szczegółowo

OGŁOSZENIE Z DNIA 23 GRUDNIA 2015 r. O ZMIANIE STATUTU UNIFUNDUSZE SPECJALISTYCZNEGO FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO OTWARTEGO

OGŁOSZENIE Z DNIA 23 GRUDNIA 2015 r. O ZMIANIE STATUTU UNIFUNDUSZE SPECJALISTYCZNEGO FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO OTWARTEGO OGŁOSZENIE Z DNIA 23 GRUDNIA 2015 r. O ZMIANIE STATUTU UNIFUNDUSZE SPECJALISTYCZNEGO FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO OTWARTEGO Niniejszym, Union Investment Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych S.A. ogłasza o zmianie

Bardziej szczegółowo

Rekiny giełdy, aspirujący inwestujący, wytrawni gracze czy konserwatywni stratedzy, czyli.

Rekiny giełdy, aspirujący inwestujący, wytrawni gracze czy konserwatywni stratedzy, czyli. Rekiny giełdy, aspirujący inwestujący, wytrawni gracze czy konserwatywni stratedzy, czyli. Polacy w świecie funduszy inwestycyjnych Spis treści: WSTĘP... 2 KLUCZOWE WNIOSKI... 3 TYPY INWESTORÓW... 5 I.

Bardziej szczegółowo

Polityka wynagradzania menedżerów w sektorze finansowym a praktyka polskich banków wnioski z kryzysu finansowego

Polityka wynagradzania menedżerów w sektorze finansowym a praktyka polskich banków wnioski z kryzysu finansowego Polityka wynagradzania menedżerów w sektorze finansowym a praktyka polskich banków wnioski z kryzysu finansowego Piotr Urbanek Katedra Ekonomii Instytucjonalnej Uniwersytet Łódzki Główne kierunki reformy

Bardziej szczegółowo

PUBLIKACJE O TEMATYCE

PUBLIKACJE O TEMATYCE PUBLIKACJE O TEMATYCE FUNDUSZY INWESTYCYJNYCH Poznań, 22 grudnia 2010, 10:15 CZ.1 Zbliżają się Święta. Zbliża się Mikołaj. Od ponad półtora roku na szkoleniach o tematyce funduszy inwestycyjnych pomijam

Bardziej szczegółowo

TRANSAKCJE ARBITRAŻOWE PODSTAWY TEORETYCZNE cz. 1

TRANSAKCJE ARBITRAŻOWE PODSTAWY TEORETYCZNE cz. 1 TRANSAKCJE ARBITRAŻOWE PODSTAWY TEORETYCZNE cz. 1 Podstawowym pojęciem dotyczącym transakcji arbitrażowych jest wartość teoretyczna kontraktu FV. Na powyższym diagramie przedstawiono wykres oraz wzór,

Bardziej szczegółowo

Zmiany statutu, o których mowa w pkt od 1) do 3) niniejszego ogłoszenia, wchodzą w życie z dniem ich ogłoszenia.

Zmiany statutu, o których mowa w pkt od 1) do 3) niniejszego ogłoszenia, wchodzą w życie z dniem ich ogłoszenia. 3 sierpnia 2015 r. OGŁOSZENIE O ZMIANIE STATUTU ALIOR SPECJALISTYCZNEGO FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO OTWARTEGO Money Makers Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych Spółka Akcyjna z siedzibą w Warszawie, działając

Bardziej szczegółowo

Naszym największym priorytetem jest powodzenie Twojej inwestycji.

Naszym największym priorytetem jest powodzenie Twojej inwestycji. Naszym największym priorytetem jest powodzenie Twojej inwestycji. Możesz być pewien, że będziemy się starać by Twoja inwestycja była zyskowna. Dlaczego? Bo zyskujemy tylko wtedy, kiedy Ty zyskujesz. Twój

Bardziej szczegółowo

Magdalena Dziubińska. Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu

Magdalena Dziubińska. Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Prognoza przychodów ze sprzedaży dla przedsiębiorstwa XYZ z branży 85.4 PKD Magdalena Dziubińska Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu JEL Classification G0 key words: planowanie finansowe, prognoza przychodów,

Bardziej szczegółowo

Inwestycje finansowe. Wycena obligacji. Stopa zwrotu z akcji. Ryzyko.

Inwestycje finansowe. Wycena obligacji. Stopa zwrotu z akcji. Ryzyko. Inwestycje finansowe Wycena obligacji. Stopa zwrotu z akcji. yzyko. Inwestycje finansowe Instrumenty rynku pieniężnego (np. bony skarbowe). Instrumenty rynku walutowego. Obligacje. Akcje. Instrumenty pochodne.

Bardziej szczegółowo

Rynek instrumentów pochodnych w listopadzie 2011 r. INFORMACJA PRASOWA

Rynek instrumentów pochodnych w listopadzie 2011 r. INFORMACJA PRASOWA Warszawa, 5 grudnia 2011 r. Rynek instrumentów pochodnych w listopadzie 2011 r. INFORMACJA PRASOWA W listopadzie 2011 roku wolumen obrotu wszystkimi instrumentami pochodnymi wyniósł 1,27 mln sztuk, wobec

Bardziej szczegółowo

UMOWA ŚWIADCZENIA USŁUG DLA OSOBY PRAWNEJ

UMOWA ŚWIADCZENIA USŁUG DLA OSOBY PRAWNEJ UMOWA ŚWIADCZENIA USŁUG DLA OSOBY PRAWNEJ UPOWAŻNIONY PRZEDSTAWICIEL OSOBY PRAWNEJ Imię: Nazwisko: Miejsce urodzenia: Seria i numer dokumentu tożsamości: Data ważności dokumentu tożsamości: PESEL: Ważny

Bardziej szczegółowo

Dominacja stochastyczna w ocenie efektywności OFE

Dominacja stochastyczna w ocenie efektywności OFE 165 Zeszyty Naukowe Wyższej Szkoły Bankowej we Wrocławiu Nr 20/2011 Wyższa Szkoła Bankowa we Wrocławiu Dominacja stochastyczna w ocenie efektywności OFE Streszczenie. Ustawowa stopa zwrotu wykorzystywana

Bardziej szczegółowo

Usługi finansowe. Raport z badania ilościowego przeprowadzonego w Internecie. 7-25 października 2004

Usługi finansowe. Raport z badania ilościowego przeprowadzonego w Internecie. 7-25 października 2004 Usługi finansowe Raport z badania ilościowego przeprowadzonego w Internecie 7-25 października 2004 Spis treści Podsumowanie... 3 O badaniu... 6 Znajomość dostępnych w Internecie usług finansowych. Źródła

Bardziej szczegółowo

KWESTIONARIUSZ INWESTYCYJNY

KWESTIONARIUSZ INWESTYCYJNY KWESTIONARIUSZ INWESTYCYJNY Partnerem handlowym Domu Maklerskiego jest: osoba fizyczna lub osoba prawna, która nie jest inwestorem profesjonalnym (nie jest tzw. profesjonalnym klientem, ani posiadającym

Bardziej szczegółowo

Publikacja wydana staraniem Instytutu Psychologii WNHiP Uniwersytetu Wrocławskiego

Publikacja wydana staraniem Instytutu Psychologii WNHiP Uniwersytetu Wrocławskiego Recenzent: prof. dr hab. Zygfryd Juczyński Redaktor prowadząca: Anna Raciborska Redakcja: Anna Kaniewska Korekta: Joanna Barska Projekt okładki: Katarzyna Juras Copyright 2015 by Wydawnictwo Naukowe Scholar

Bardziej szczegółowo

Warsztaty w formule OneDayTraining

Warsztaty w formule OneDayTraining Warsztaty w formule OneDayTraining Warsztaty w formule OneDayTraining Na warsztacie uczestnicy zapoznają się z całą paletą instrumentów finansowych będących przedmiotem obrotu na GPW oraz regułami rządzącymi

Bardziej szczegółowo

Autor: Agata Świderska

Autor: Agata Świderska Autor: Agata Świderska Optymalizacja wielokryterialna polega na znalezieniu optymalnego rozwiązania, które jest akceptowalne z punktu widzenia każdego kryterium Kryterium optymalizacyjne jest podstawowym

Bardziej szczegółowo

Finanse dla sprytnych

Finanse dla sprytnych Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Uniwersytet w Białymstoku 28 kwietnia 2011 r. Finanse dla sprytnych Dlaczego inteligencja finansowa popłaca? dr Adam Wyszkowski EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY WWW.UNIWERSYTET-DZIECIECY.PL

Bardziej szczegółowo

Firuta S., Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Haliniak Z., Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu

Firuta S., Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Haliniak Z., Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Firuta S., Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Haliniak Z., Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Ocena efektywności zarządzania wartością przedsiębiorstwa na podstawie ekonomicznej wartości dodanej (EVA)

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie ryzykiem. Opracował: Dr inŝ. Tomasz Zieliński

Zarządzanie ryzykiem. Opracował: Dr inŝ. Tomasz Zieliński Zarządzanie ryzykiem Opracował: Dr inŝ. Tomasz Zieliński I. OGÓLNE INFORMACJE O PRZEDMIOCIE Cel przedmiotu: Celem przedmiotu jest zaprezentowanie studentom podstawowych pojęć z zakresu ryzyka w działalności

Bardziej szczegółowo

Giełda w liczbach. Warszawa, 28 sierpnia 2012 r.

Giełda w liczbach. Warszawa, 28 sierpnia 2012 r. Giełda w liczbach Warszawa, 28 sierpnia 2012 r. Plan prezentacji Giełda na przestrzeni 21 lat Giełda z perspektywy spółek notowanych na GPW Przedstawienie profilu statystycznego inwestora Porady inwestycyjne

Bardziej szczegółowo

Wyniki zarządzania portfelami

Wyniki zarządzania portfelami Wyniki zarządzania portfelami Na dzień: 30 września 2011 Analizy Online Asset Management S.A. ul. Nowogrodzka 47A 00-695 Warszawa tel. +48 (22) 585 08 58 fax. +48 (22) 585 08 59 Materiał został przygotowany

Bardziej szczegółowo

PRODUKTY STRUKTURYZOWANE

PRODUKTY STRUKTURYZOWANE PRODUKTY STRUKTURYZOWANE WYŁĄCZENIE ODPOWIEDZIALNOŚCI Niniejsza propozycja nie stanowi oferty w rozumieniu art. 66 Kodeksu cywilnego. Ma ona charakter wyłącznie informacyjny. Działając pod marką New World

Bardziej szczegółowo

W zależności od horyzontu czasowego wyróżnia się następujące style inwestowania:

W zależności od horyzontu czasowego wyróżnia się następujące style inwestowania: Style inwestowania Wśród inwestujących na giełdzie można wyróżnić osoby posługujące się różnymi stylami inwestowania. Nie ma lepszych lub gorszych stylów, każdy z nich wymaga jednak innych predyspozycji

Bardziej szczegółowo

Aktywny Portfel Funduszy praktyczne zarządzanie alokacją

Aktywny Portfel Funduszy praktyczne zarządzanie alokacją Aktywny Portfel Funduszy praktyczne zarządzanie alokacją Grudzień 2010 r. AKTYWNY PORTFEL FUNDUSZY Korzyści dla klienta - Aktywnie zarządzana strategia inwestycyjna z szansą na ponadprzeciętne zyski -

Bardziej szczegółowo

Analiza inwestycji i zarządzanie portfelem SPIS TREŚCI

Analiza inwestycji i zarządzanie portfelem SPIS TREŚCI Analiza inwestycji i zarządzanie portfelem Frank K. Reilly, Keith C. Brown SPIS TREŚCI TOM I Przedmowa do wydania polskiego Przedmowa do wydania amerykańskiego O autorach Ramy książki CZĘŚĆ I. INWESTYCJE

Bardziej szczegółowo

PROCEDURA ŚWIADCZENIA USŁUG NA RZECZ KLIENTA PROFESJONALNEGO W ERSTE Securities Polska S.A. SPÓŁKA AKCYJNA Z SIEDZIBĄ W WARSZAWIE

PROCEDURA ŚWIADCZENIA USŁUG NA RZECZ KLIENTA PROFESJONALNEGO W ERSTE Securities Polska S.A. SPÓŁKA AKCYJNA Z SIEDZIBĄ W WARSZAWIE PROCEDURA ŚWIADCZENIA USŁUG NA RZECZ KLIENTA PROFESJONALNEGO W ERSTE Securities Polska S.A. SPÓŁKA AKCYJNA Z SIEDZIBĄ W WARSZAWIE 1. Sposób Klasyfikacji Klienta 1. ERSTE Securities Polska S.A.. (Firma

Bardziej szczegółowo

Wydział Nauk Ekonomicznych Uniwersytetu Warszawskiego Warszawa, Czerwiec 2002. Mała Giełda

Wydział Nauk Ekonomicznych Uniwersytetu Warszawskiego Warszawa, Czerwiec 2002. Mała Giełda Wydział Nauk Ekonomicznych Uniwersytetu Warszawskiego Warszawa, Czerwiec 2002 Mała Giełda Opis eksperymentu na zajęcia z Ekonomii Eksperymentalnej prowadzone przez dr Tomasza Kopczewskiego. Wykonali: Krzysztof

Bardziej szczegółowo

TEST ADEKWATNOŚCI. nie. tak

TEST ADEKWATNOŚCI. nie. tak TEST ADEKWATNOŚCI Odpowiedzi na pytania zawarte w teście zawierają informacje niezbędne do dokonania przez Towarzystwo oceny poziomu wiedzy Klienta dotyczącej inwestowania w zakresie instrumentów finansowych,

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenia 1 Wstępne wiadomości

Ćwiczenia 1 Wstępne wiadomości Ćwiczenia 1 Wstępne wiadomości 1.Wyszukaj i uzupełnij brakujące definicje: rynek finansowy (financial market) instrument finansowy (financial instrument) papier wartościowy (security) 2. Na potrzeby analizy

Bardziej szczegółowo

SYSTEM BANKOWY. Finanse 110630-1165

SYSTEM BANKOWY. Finanse 110630-1165 SYSTEM BANKOWY Finanse Plan wykładu Rodzaje i funkcje bankowości Bankowość centralna Banki komercyjne i inwestycyjne Finanse Funkcje banku centralnego(1) Bank dla państwa Bank dla banków Emisja pieniądza

Bardziej szczegółowo

Strategie inwestycyjne na rynku kapitałowym

Strategie inwestycyjne na rynku kapitałowym Akademia Młodego Ekonomisty Uniwersytet w Białymstoku 13 pażdziernika 2011 r. Strategie inwestycyjne na rynku kapitałowym Inwestowanie na rynku Jarosław Kilon RYNEK KAPITAŁOWY Rynek walutowy Rynek finansowy

Bardziej szczegółowo

raport z badania przeprowadzonego na zlecenie firmy Danone i Forum Odpowiedzialnego Biznesu

raport z badania przeprowadzonego na zlecenie firmy Danone i Forum Odpowiedzialnego Biznesu Odpowiedzialny biznes to przede wszystkim uczciwe postępowanie raport z badania przeprowadzonego na zlecenie firmy Danone i Forum Odpowiedzialnego Biznesu Współcześnie coraz więcej mówi się na świecie

Bardziej szczegółowo

Wykład 5 Kurs walutowy parytet stóp procentowych

Wykład 5 Kurs walutowy parytet stóp procentowych Wykład 5 Kurs walutowy parytet stóp procentowych dr Leszek Wincenciak WNUW 2/30 Plan wykładu: Kurs walutowy i stopy procentowe Kursy walutowe i dochody z aktywów Rynek pieniężny i rynek walutowy fektywność

Bardziej szczegółowo

Planowanie finansów osobistych

Planowanie finansów osobistych Planowanie finansów osobistych Osoby, które planują znaczne wydatki w perspektywie najbliższych kilku czy kilkunastu lat, osoby pragnące zabezpieczyć się na przyszłość, a także wszyscy, którzy dysponują

Bardziej szczegółowo

Seria wydawnicza Instytutu Psychologii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu

Seria wydawnicza Instytutu Psychologii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu Seria wydawnicza Instytutu Psychologii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu Redaktorzy naukowi serii: prof. dr hab. Anna Izabela Brzezińska prof. dr hab. Elżbieta Hornowska Recenzja: dr hab. Maria

Bardziej szczegółowo

K-20. Konspekt projektu. Temat: Pieniądze lubią mnożenie. Cel główny projektu: Cele projektu:

K-20. Konspekt projektu. Temat: Pieniądze lubią mnożenie. Cel główny projektu: Cele projektu: Konspekt projektu K-20 Temat: Pieniądze lubią mnożenie Cel główny projektu: Pobudzenie świadomości uczniów na temat możliwości pomnażania posiadanych dóbr finansowych. Cele projektu: Wiedza: - dostarczenie

Bardziej szczegółowo

Top 5 Polscy Giganci

Top 5 Polscy Giganci lokata ze strukturą Top 5 Polscy Giganci Pomnóż swoje oszczędności w bezpieczny sposób inwestując w lokatę ze strukturą Top 5 Polscy Giganci to możliwy zysk nawet do 45%. Lokata ze strukturą Top 5 Polscy

Bardziej szczegółowo

B. Gabinet M. Zawadzka Wroclaw University of Economic

B. Gabinet M. Zawadzka Wroclaw University of Economic B. Gabinet M. Zawadzka Wroclaw University of Economic Zarządzanie wartością przedsiębiorstwa na podstawie przedsiębiorstw z branży uprawy rolne, chów i hodowla zwierząt, łowiectwo Słowa kluczowe: zarządzanie

Bardziej szczegółowo

Raport 29 stycznia 2013. Nie każde mieszkanie kupimy taniej niż rok temu

Raport 29 stycznia 2013. Nie każde mieszkanie kupimy taniej niż rok temu Raport 29 stycznia 2013 Nie każde mieszkanie kupimy taniej niż rok temu Od początku 2012 roku ceny mieszkań w większości dużych polskich miast wyraźnie spadły. Najwięcej, bo aż ponad 10 procent ceny zaoszczędzili

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Młynek do pomnażania pieniędzy: Akcje na giełdzie

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Młynek do pomnażania pieniędzy: Akcje na giełdzie Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Uniwersytet Szczeciński 20 maja 2015 r. Młynek do pomnażania pieniędzy: Akcje na giełdzie dr Dominika Kordela Plan spotkania Giełda papierów wartościowych Akcje Notowania

Bardziej szczegółowo

Tytuł Wydawnictwo Okładka

Tytuł Wydawnictwo Okładka dr Monika Czerwonka PUBLIKACJE: Lp. Autor/ red. naukowy 2015 1 M. Czajkowski, M.Czerwonka, M.Krętowski Tytuł Wydawnictwo Okładka Cost-sensitive global model trees applied in loan charge-off forecasting

Bardziej szczegółowo

Opcje na GPW (I) Możemy wyróżnić dwa rodzaje opcji: opcje kupna (ang. call options), opcje sprzedaży (ang. put options).

Opcje na GPW (I) Możemy wyróżnić dwa rodzaje opcji: opcje kupna (ang. call options), opcje sprzedaży (ang. put options). Opcje na GPW (I) Opcje (ang. options) to podobnie jak kontrakty terminowe bardzo popularny instrument notowany na rynkach giełdowych. Ich konstrukcja jest nieco bardziej złożona od kontraktów. Opcje można

Bardziej szczegółowo

M. Wojtyła Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu

M. Wojtyła Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu M. Wojtyła Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Zarządzanie ryzykiem w tworzeniu wartości na przykładzie przedsiębiorstwa z branży 35: Wytwarzanie i zaopatrywanie w energię elektryczną, gaz, parę wodną

Bardziej szczegółowo

POLITYKA KATEGORYZACJI KLIENTÓW W PIONEER PEKAO INVESTMENT MANAGEMENT S.A.

POLITYKA KATEGORYZACJI KLIENTÓW W PIONEER PEKAO INVESTMENT MANAGEMENT S.A. POLITYKA KATEGORYZACJI KLIENTÓW W PIONEER PEKAO INVESTMENT MANAGEMENT S.A. 1. Wstęp Głównym celem Dyrektywy MIFID jest ochrona klientów. Przedsiębiorstwa inwestycyjne zobowiązane są działać uczciwie, sprawiedliwie

Bardziej szczegółowo