Ukraiński kryzys gazowy 2009 a polityka energetyczna państw bałkańskich

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Ukraiński kryzys gazowy 2009 a polityka energetyczna państw bałkańskich"

Transkrypt

1 Dominik Smyrgała Collegium Civitas Ukraiński kryzys gazowy 2009 a polityka energetyczna państw bałkańskich Wstęp Niniejszy artykuł traktuje o radykalnej zmianie w polityce energetycznej państw bałkańskich, która zaszła w ciągu ostatnich dwóch lat. Jej główną przyczyną był kryzys gazowy na Ukrainie w styczniu 2009 r. Na zmianę wpływ miała również trwająca od pewnego czasu rewolucja technologiczna w zakresie wydobycia i transportu gazu ziemnego. W pierwszej części tekstu zostaną przedstawione podstawowe informacje o kryzysie i wspomnianych przełomach technologicznych. W dalszej części zaprezentowany będzie ich wpływ na dwa najważniejsze projekty gazociągowe w regionie (Gazprom i Nabucco) oraz na politykę energetyczną Bułgarii i Chorwacji, która w badanym okresie uległa znaczącym zmianom. Kryzys Negocjacje dotyczące rozwiązania problemu płatności między ukraińskim operatorem gazociągów NaftoHaz a rosyjskim Gazpromem zaczęły się późną jesienią 2008 r. Wobec braku porozumienia, 1 stycznia 2009 r. Gazprom zmniejszył dostawy gazu ziemnego do ukraińskiej sieci przesyłowej, w dniu 7 stycznia na okres 13 dni całkowicie je przerywając. Wywołało to poważny kryzys energetyczny w państwach, do których surowiec docierał właśnie za pośrednictwem Ukrainy. Wśród nich znalazły się właściwie wszystkie państwa bałkańskie, na teren których rosyjski gaz dostarczany jest bezpośrednio z Ukrainy przez punkt graniczny w Izmaile (gazociąg Braterstwo), a także pośrednio przez rurociągi biegnące przez Węgry i Austrię (Sojusz i Transgas). Ostatecznie w wyniku negocjacji i przy zaangażowaniu Unii Europejskiej dostawy zostały przywrócone, niemniej jednak przez dwa tygodnie odbiorcy rosyjskiego gazu znajdowali się

2 176 DOMINIK SMYRGAŁA w bardzo trudnej sytuacji. Przerwa ta jednoznacznie pokazała zagrożenia wynikające z braku dywersyfikacji źródeł surowców energetycznych 1. W Bułgarii, Serbii i Chorwacji doszło do znacznego ograniczenia bądź całkowitego wstrzymania produkcji przemysłowej w zakładach korzystających z gazu ziemnego. Serbia z własnego wydobycia pokrywa jedynie 10% zapotrzebowania na surowiec, w związku z tym całość produkcji przeznaczono na rynek odbiorców indywidualnych, choć i to nie wystarczało. W dwóch z wymienionych państw, a także w Bośni i Hercegowinie, kryzys bardzo poważnie odczuli także mieszkańcy, na skutek ograniczenia bądź całkowitego przerwania dostaw ciepła. W Sarajewie przez pewien czas mieszkań pozostawało bez ogrzewania. W zimowych warunkach było to szczególnie uciążliwe. W Bułgarii problemy spowodowane były daleko idącymi zaniedbaniami i brakiem nawet obowiązkowych rezerw paliw alternatywnych w stosunku do gazu ziemnego (mazut), co spowodowało poważne przestoje w przemyśle i kłopoty dla ludności 2. Stosunkowo najłagodniej kryzys przebiegał w Rumunii, która posiada własne magazyny gazu i w zaledwie 1/3 jest zależna od importu surowca z Rosji. Względnie dobrze poradziła sobie także Chorwacja, która zależna jest od importu rosyjskiego w 50%, ale dzięki zintegrowaniu z systemem przesyłowym Austrii, Niemiec, Węgier i Włoch relatywnie łatwo udało się ustanowić awaryjne dostawy. Także Rumunia, posiadająca częściową dywersyfikację i pewną wielkość wydobycia krajowego, również była w stanie wesprzeć sąsiadów. Wiodącą rolę odegrały tutaj koncerny MOL (węgierski) i EON (niemiecki). Szczególnie ciekawy był przypadek Serbii, która mimo trudnej sytuacji własnej, z przyczyn politycznych zdecydowała się wesprzeć dostawami Bośnię i Hercegowinę. Pewne ilości surowca udało się także pozyskać z Turcji, zasilanej także podmorskim rosyjskim gazociągiem Błękitny Potok 3. Początkowo komentarze polityczne w państwach bałkańskich były raczej wstrzemięźliwe, jednak z pewnością kryzys przyczynił się do ożywienia debaty na temat bezpieczeństwa energetycznego. W efekcie doszło do dość poważnych zmian w już istniejących projektach, pojawiły się także nowe pomysły na dywersyfikację dostaw nośników energii. 1 O. Sushko, I. Chifu, O. Nantoi, RUSSIA-UKRAINE 2009 GAS CRISIS: Comparative view from Kyiv, Bucharest and Chisinau, ( ). 2 J. Crombois, The Gas Crisis in the Balkans, Contemporary Review 2009, t Predsednik Vlade: nastavljen interventni uvoz plina iz Njemačke, Hina , ( ); Serbia Gas Offer Warms Bosnia Homes, Hearts, ( ).

3 Polityka 177 Przełom technologiczny: gaz łupkowy i LNG Czynnikiem sprzyjającym zmianom w polityce energetycznej państw bałkańskich w dwóch ostatnich latach było pojawienie się na rynku dużych ilości gazu łupkowego i coraz szybszy rozwój technologii skraplania gazu ziemnego (Liquefied Natural Gas LNG). Pierwsze zjawisko spowodowało znaczne zmiany w strukturze handlu surowcem. Przede wszystkim największy konsument błękitnego paliwa, czyli Stany Zjednoczone, uruchomił własną produkcję gazu ziemnego pozyskiwanego z łupków bitumicznych i stał się eksporterem netto, podczas gdy do 2009 r. był importerem tego surowca. Spowodowało to pojawienie się na rynku znacznej objętości gazu, co w konsekwencji doprowadziło do spadku jego cen. Ponadto zaczęły się pojawiać wiarygodne informacje, że w innych państwach, w tym w Polsce, odkryto znaczne złoża tego surowca 4. Po drugie, na świecie i w Europie stale wzrastała liczba terminali LNG, dzięki którym pojawiły się realne możliwości sprowadzania surowca drogą morską. Dotychczas transport gazu ziemnego był możliwy właściwie jedynie przy pomocy rurociągów. Rozwój technologii skraplania gazu ziemnego oznaczał większą elastyczność klientów i możliwość dywersyfikacji źródeł importu błękitnego paliwa 5. South Stream (Południowy Potok, Gazociąg Południowy) Po kryzysie gazowym rosyjska polityka energetyczna w regionie, w tym jej sztandarowy projekt South Stream, zaczęła się spotykać z coraz większymi problemami, mimo że akces do projektu deklarowało coraz więcej państw. Wprawdzie początkowo podpisywano kolejne porozumienia, m.in. z centrolewicowym rządem bułgarskim 28 kwietnia 2009 r., podczas wizyty premiera Sergeja Staniszewa w Moskwie, ale już wkrótce, wraz z wygranymi przez prawicę wyborami, sytuacja miała się zmienić. 14 listopada tego samego roku podpisano z kolei umowę o budowie słoweńskiego odcinka gazociągu. Jednocześnie Federacja Rosyjska próbowała przedstawić partnerom jak najkorzystniejsze ekonomicznie warunki współpracy tak, aby tylko powstrzymać 4 Więcej o znaczeniu gazu łupkowego dla światowej gospodarki na stronie konferencji Shale Gas. Optymalne wykorzystanie nowego źródła energii w Europie, która odbyła się 18 maja 2011 r. na Politechnice Warszawskiej, zob. ( ). 5 Szerzej o znaczeniu gazu skroplonego na stronie spółki Polskie LNG, budującej polski terminal LNG w Świnoujściu, zob. ( ).

4 178 DOMINIK SMYRGAŁA rozwój konkurencyjnych projektów, zwłaszcza Nabucco, ze względu na spadający poziom zaufania partnerów stycznia 2010 r. w Budapeszcie podpisano umowę między Węgierskim Bankiem Rozwoju a Gazpromem, na mocy której powołano spółkę joint venture, która ma budować węgierski odcinek gazociągu. Zarazem jednak, wraz z objęciem teki premiera przez Viktora Orbana, asertywność Budapesztu względem Moskwy jeszcze się umocniła. Między innymi w maju 2011 r. rząd węgierski zmusił do odsprzedaży udziałów w narodowym koncernie MOL rosyjski Surgutnieftgaz 7. Do projektu South Stream przystąpiła także 2 marca Chorwacja, ale jak to zostanie jeszcze pokazane, bez zbytniego entuzjazmu i planując jednocześnie liczne projekty dywersyfikacyjne 8. Widząc spadające zainteresowanie projektem, Rosjanie podejmowali próby zainteresowania nim innych państw, wcześniej nieuwzględnianych, m.in. Rumunii. Taką propozycję złożył wiceprezes Gazpromu Aleksander Miedwiediew 17 lutego 2010 r. podczas swojej wizyty w Bukareszcie dzień po tym, jak niepowodzeniem zakończyły się jego rozmowy w Sofii. Rosjanie spodziewali się podpisania umów przedłużających istniejące kontrakty gazowe oraz finalizujących budowę South Stream, do tego jednak nie doszło. Natomiast Bułgaria już w trzy tygodnie później podpisała porozumienie o przystąpieniu do jednego z rurociągów wchodzących w skład Południowego Korytarza Gazowego ITGI (Italy Turkey Greece Interconnector). Wobec tak zdecydowanej postawy Sofii wiceprezes Miedwiediew oznajmił w czerwcu, że Gazprom rozważa zmianę trasy gazociągu tak, aby ominąć Bułgarię. Niejako w odpowiedzi, podczas wizyty prezydenta Serbii Borisa Tadicia w Warnie, Belgrad i Sofia stwierdziły, że chcą decydować o wytyczeniu trasy gazociągu na własnym terytorium. Ostatecznie porozumienie o powołaniu rosyjsko-bułgarskiej spółki, która miałaby się podjąć budowy gazociągu osiągnięto dopiero w listopadzie 2010 r., a i tak nie przesądza ono o budowie tegoż 6 България и Русия се договориха за Южен поток, ( ); [epa], Słowenia przystępuje do South Streamu, BEST 2009, nr 39; V. Socor, Sochi Agreements and Aftermath Deflate South Stream Hype (Part Two), Eurasia Daily Monitor 2009, nr 102, 7 [boc], Węgiersko-rosyjska spółka do budowy South Stream, BEST 2010, nr 3; Rosjanie nie mają już MOLa, ( ). 8 Premijer Putin: Premijerka Kosor stigla u Rusiju u pravom trenutku, Hina ,. ( ).

5 Polityka 179 gazociągu. Stąd też niejako awaryjnie Gazprom poszukiwał możliwości włączenia w projekt Rumunii, o czym świadczy umowa między prezesem Gazpromu Aleksiejem Millerem i ministrem energetyki Rumunii Adrieanem Videanu, podpisana 16 czerwca 2010 r. 9 Wszystkie te niepowodzenia powodowały, że Gazprom zaczął rozważać zmianę strategii ekspansji na Bałkanach zamiast budowy podmorskiego odcinka gazociągu po dnie Morza Czarnego, wzniesione zostałyby terminale LNG w Rosji i Bułgarii bądź Rumunii. Oczywiście ma to swoje racje ekonomiczne, ale z pewnością bardzo zmniejszyłoby kontrolę Gazpromu nad dostawami błękitnego paliwa, ponieważ nie miałby monopolu i nie kontrolowałby terminali 10. W początkach 2011 r. Gazprom podjął próby lobbowania za uznaniem South Stream za strategiczny projekt UE, jednak bez większych efektów, a zorganizowana pod koniec maja prezentacja promocyjna w Brukseli przyniosła skutek odwrotny do oczekiwanego. Wątpliwości co do wiarygodności rosyjskich partnerów, zwłaszcza w zakresie gwarancji dostaw i posiadania wystarczającej ilości surowca, jeszcze się pogłębiły. Ostatnim znaczącym sukcesem Gazpromu było zatem przyjęcie Planu Działania ws. budowy serbskiego odcinka South Stream wspólnie z Srbijagas 11. Nabucco Ukraiński kryzys gazowy i spadek zaufania wobec Rosji spowodowały ponowne zainteresowanie projektem Nabucco. Już w styczniu 2009 r. w Budapeszcie odbyła się konferencja poświęcona temu projektowi z udziałem przedstawicieli wszystkich państw Europy Środkowej. W sierpniu tego samego roku z wizytą w Bułgarii przebywał prezydent Turkmenistanu Gurbanguly Berdimuhamedow. Rozmawiano o dostawach gazu ziemnego, strona turkmeńska zobowiązała się 9 [dab], Rumunia w South Stream?, BEST 2010, nr 8; idem, Bułgarsko-rosyjskie trudne negocjacje gazowe, BEST 2010, nr 8; idem, Bułgaria bliżej połączenia z gazociągiem ITGI, BEST 2010, nr 10; Tadić: Snažna podrška Bugarske evropskoj integraciji Srbije, Tanjug ,. ( ). 10 Russia Mulls LNG Alternative to South Stream, ( ). 11 V. Socor, South Stream s Credibility Problems Deepen After Brussels Promotional Event, Eurasia Daily Monitor 2011, nr 107, ttnews%5btt_news%5d=38008&chash=40e8b17a7b3c5b530a5d8748f084f480 ( ); Gazprom, Srbijagas Sign Action Plan to Implement South Stream to Serbia, ( ).

6 180 DOMINIK SMYRGAŁA dostarczać co najmniej 2 mld m³ surowca rocznie poprzez infrastrukturę rurociągu Nabucco 12. Jednocześnie udziałowcy projektu lobbowali w Brukseli za uznaniem go za projekt unijny o znaczeniu strategicznym. Wobec niepewności rosyjskich gwarancji posiadania na eksport wystarczającej ilości surowca, działania te okazały się skuteczne. Jednak sami zdeklarowani uczestnicy projektu zaczęli mieć wątpliwości i proponowali inne rozwiązania. Przykładem może być azerski pomysł na interkonektor gazowy w basenie Morza Czarnego (AGRI, interkonektor CNG z Bułgarią). Główni urzędnicy Komisji Europejskiej odpowiedzialni za energetykę w dalszym ciągu promowali mimo wszystko projekt gazociągu. W styczniu 2011 r. w Baku i Aszchabadzie przebywali Günther Oettinger i José Manuel Barroso. Ich wizyta zaowocowała deklaracją pełnego wsparcia dla projektu Nabucco ze strony azerskiego państwowego koncernu energetycznego SOCAR 13. Najpoważniejszymi konkurentami dla Nabucco są projekty IAP (Ionian- Adriatic Pipeline) i TAP (Trans-Adriatic Pipeline). Te szlaki przesyłowe mają dostarczać gaz z terytorium Turcji (pochodzący z Rosji, basenu Morza Kaspijskiego, a także być może Egiptu i Iranu) do Włoch, Albanii i nadmorskich republik byłej Jugosławii (Czarnogóry, Chorwacji, Bośni i Hercegowiny). Oba projekty wpisują się w tzw. Południowy Korytarz Gazowy, który ma być jednym z filarów strategii bezpieczeństwa energetycznego UE. W lutym i kwietniu do projektu przystąpiły odpowiednio Chorwacja oraz Bośnia i Hercegowina. Jeśli planowane połączenia zostaną wybudowane, poprawi to bezpieczeństwo energetyczne tych państw. Są to poniekąd projekty konkurencyjne również dla Gazociągu Południowego. Prawdopodobieństwo ich realizacji wzrosło, odkąd 12 M. Bocian, M. Szpala, Nowe koncepcje bezpieczeństwa energetycznego państw Europy Środkowej i Bałkanów, BEST 2009, nr 4; [boc], Turkmenistan i Bułgaria o gazie i Nabucco, BEST 2009, nr 29; V. Socor, Gazprom Seduces Romania With South Stream, Eurasia Daily Monitor 2010, nr 118, ( ). 13 V. Socor, Nabucco Project Stakeholders Look Forward to Leadership in Brussels, Eurasia Daily Monitor 2010, nr 22, news%5d=35994 ( ); idem, EU Supports Nabucco Against South Stream, Eurasia Daily Monitor 2010, nr 149, news%5d=36706 ( ); idem, Black Sea LNG Project Draws on Gas from Azerbaijan, Eurasia Daily Monitor 2010, nr 165, ttnews%5btt_news%5d=36848&tx_ttnews%5bbackpid%5d=484&no_cache=1 ( ); Official visit to Azerbaijan and Turkmenistan, January, ( ); Commission and Azerbaijan sign strategic gas deal, Europa Press Release IP/11/ ( ).

7 Polityka 181 Turkmenistan zadeklarował dla projektów wchodzących w skład Korytarza 40 mld m³ gazu ziemnego rocznie maja 2011 r. konsorcjum budujące gazociąg ogłosiło, że o kolejny rok opóźni się jego budowa i zacznie się nie wcześniej niż w 2013 r., mimo że projekt uzyskiwał coraz silniejsze poparcie polityczne państw weń zaangażowanych. Zaczęły się pojawiać głosy, że być może najlepszym pomysłem byłoby włączenie go w projekt Południowego Korytarza Gazowego 15. Zmiany w polityce energetycznej Chorwacji Ukraiński kryzys gazowy spowodował daleko idące zmiany w polityce energetycznej Chorwacji. Wprawdzie pracowano nadal nad projektem South Stream oraz rewersem ropociągu Adria, jednak zaczęły się pojawiać nowe pomysły na sprowadzanie gazu ziemnego, w tym proponowany już wcześniej projekt budowy chorwackiego terminala LNG na wyspie Krk, który w 2010 r. uzyskał zgodę środowiskową grudnia 2010 r. chorwacka spółka Prirodni Plin podpisała kontrakt na dostawy gazu z włoską ENI. Faktycznie oznaczało to rezygnację z dostaw Gazpromu, ponieważ umowa z rosyjskim koncernem wygasała zaledwie dwa tygodnie później. Skutki takiej decyzji były dwa. Po pierwsze był to dowód, że Chorwacja nie ufa Gazpromowi. Mimo więc dobrej oficjalnej współpracy przy budowie gazociągu South Stream, Chorwacja w praktyce nie byłaby jego odbiorcą. Po drugie, podpisany kontrakt można uznać za sygnał poważnego traktowania budowy terminalu gazu skroplonego na wyspie Krk stycznia 2011 r. na spotkaniu ministerialnym Grupy Wyszehradzkiej w Bratysławie dyskutowany był projekt utworzenia wielkiego korytarza gazowego na osi północ południe. Podkreślono jego znaczenie dla bezpieczeństwa 14 [dab], Bośnia i Hercegowina oraz Chorwacja w Południowym Korytarzu Gazowym?, BEST 2011, nr 14; V. Socor, Turkmenistan Encourages Trans-Caspian Gas Pipeline, Eurasia Daily Monitor 2010, nr 221, news%5d=37267 ( ). 15 [agł], Problemy Nabucco zwiększają szanse na fuzję w ramach Południowego Korytarza, BEST 2011, nr 16; V. Socor, Nabucco Project Adds Options For Gas Producers And Consumers, Eurasia Daily Monitor 2011, nr 56, ( ). 16 Zahvat izgradnje terminala za ukapljeni prirodni plin na Krku prihvatljiv za okoliš, Hina , ( ); więcej o projekcie Adria LNG na stronie spółki, która buduje terminal, ( ). 17 [MarSz], Chorwacja rezygnuje z monopolu Gazpromu, BEST 2010, nr 42.

8 182 DOMINIK SMYRGAŁA energetycznego państw Grupy. Projektowi sprzyjają okoliczności techniczne. W ostatnich latach otwarto interkonektory gazowe między Węgrami a Chorwacją oraz Polską a Czechami. Gotowe są także umowy dotyczące budowy stosownych połączeń między Słowacją a Węgrami i Polską. Oznaczałoby to, że bez większych problemów możliwe będzie połączenie budowanego w Świnoujściu terminala LNG z jego odpowiednikiem w Chorwacji na wyspie Krk 18. Pomysły te w Moskwie zostały prawdopodobnie odebrane jako zagrożenie, czego najlepszym znakiem może być ofensywa dyplomatyczna, jaką rosyjskie władze rozpoczęły wobec Chorwacji w kwietniu 2011 r. W Zagrzebiu miał miejsce cały szereg wizyt rosyjskich dyplomatów, polityków i przedstawicieli koncernów naftowych, których celem było przyciągnięcie tego państwa z powrotem w orbitę rosyjskich wpływów energetycznych 19. Strategia energetyczna Bułgarii Niewątpliwie po zakończeniu ukraińskiego kryzysu gazowego nową dynamiką zaczęły odznaczać się bułgarskie działania na rzecz dywersyfikacji dostaw energii i zmniejszenia stopnia uzależnienia od importu z obszaru Federacji Rosyjskiej. Powyżej wspomniano już o oporze, jaki pojawił się przy okazji negocjacji dotyczących gazociągu South Stream, ale nie był to jedyny przypadek nieufności wobec tradycyjnego sojusznika, jakim była Rosja. Przed kryzysem gazowym wydawało się, że ze wszystkich projektów dotyczących ominięcia rurociągami zatłoczonych cieśnin tureckich, koncepcja budowy ropociągu z Burgas do Alexandroupolis w Grecji jest najbardziej zaawansowana, a ze względu na stosunkowo nieliczne przeszkody techniczne zostanie szybko zrealizowana. BAP miał być jednym z tych projektów, które odciążyłyby tranzyt ropy naftowej przez cieśniny tureckie, a zarazem dawałby wyjście rosyjskiemu surowcowi na rynki światowe. Tymczasem jednak w następstwie kryzysu gazowego z 2009 r. oraz zmian w rządzie bułgarskim rurociąg ten prawdopodobnie nigdy nie powstanie. 11 czerwca 2010 r. premier Bojko Borisow oznajmił, że Bułgaria wycofuje się z projektu, poddając przy okazji krytyce także South Stream i budowę na ówczesnych zasadach elektrowni atomowej w Belene [grosz], Korytarz gazowy Północ Południe priorytetem Grupy Wyszehradzkiej, BEST 2011, nr V. Socor, Croatia Hesitates Between EU and Russia on Energy Policy, Eurasia Daily Monitor 2011, nr 71, 5D=37782&cHash=be892f49c69b2689c7a8edfba913d7ab ( ). 20 V. Socor, Bulgarian Government Disavows Three Russian Energy Projects, Eurasia Daily Monitor 2010, nr 114, news%5d=36491&tx_ttnews%5bbackpid%5d=484&no_cache=1 ( ).

9 Polityka 183 Sofia już w 2009 r. zaczęła poszukiwać alternatywnych źródeł dostaw gazu ziemnego. O chęci przyłączenia się do Nabucco lub ITGI wspomniano już wcześniej. Pojawił się także pomysł AGRI (Azerbaijan Georgia Romania Interconnector), czyli uruchomienie dostaw gazu ziemnego przez Morze Czarne. Został on zaproponowany przez Baku w drugiej połowie 2010 r. Niewątpliwie przedsięwzięcie nie byłoby możliwe do pomyślenia ani tym bardziej do zrealizowania, gdyby nie dynamicznie rozwijająca się technologia skroplonego gazu ziemnego, która wraz z pojawieniem się technik eksploatacji złóż gazu łupkowego zrewolucjonizowała światowy rynek surowca. Założenia techniczne projektu to dostarczenie rurociągiem gazu z terminalu Sangaczal w Azerbejdżanie do portu w Kulevi w Gruzji, gdzie byłby on skraplany i następnie transportem morskim dostarczany do terminalu w Konstancie w Rumunii. Realizacja projektu ma pochłonąć od 4 do 6 mld EUR, zaś jego roczny przesył ma sięgać 8 mld m³ gazu ziemnego. 14 września 2010 r. na specjalnym spotkaniu prezydentów tych państw w Baku podpisano memorandum o powołaniu podmiotu, który miałby zrealizować projekt. Budowy infrastruktury ma się podjąć międzynarodowe konsorcjum stworzone przez rumuński Romgaz, azerski SOCAR i gruziński GOGC. W 2011 r. gotowość do udziału w projekcie zgłosiły także Węgry. Uczestnictwo tego ostatniego państwa w projekcie byłoby o tyle ułatwione, że 14 października 2010 r. otwarto interkonektor gazowy Segedyn Arad, łączący systemy gazowe Węgier i Rumunii. Oznacza to, że oba państwa nie tylko mogą się wspierać dostawami surowca w sytuacjach kryzysowych, ale także ewentualne dodatkowe ilości gazu pojawiające się w Rumunii będą mogły być reeksportowane dalej 21. Kolejnym przykładem zabiegów dywersyfikacyjnych jest projekt budowy interkonektora gazowego Azerbejdżan Gruzja Morze Czarne Bułgaria, który z technicznego punktu widzenia jest zbliżony do wymienionego już wyżej AGRI, z jednym zastrzeżeniem. W tym przypadku gaz nie ma być transportowany w postaci skroplonej, lecz sprężonej (CNG Compressed Natural Gas). Pierwsze rozmowy na ten temat odbyły się w Sofii 13 listopada 2009 r. podczas wizyty prezydenta Azerbejdżanu Ilhama Alijewa stycznia 2010 r. Bułgaria i Turcja podpisały memorandum o współpracy w dziedzinie energii, obejmujące m.in. współudział Bułgarii w budowie terminalu LNG w Turcji, którym również Bułgaria miałaby importować gaz ziemny. 21 M. Bocian, Konektory gazowe i terminale LNG priorytetem państw Europy Środkowej i Bałkanów, BEST 2010, nr 35; Bulgarian president keen on Azerbaijan s LNG, news.az/articles/economy/30998 ( ). 22 [dab], Bułgaria bliżej azerskiego gazu, BEST 2009, nr 39.

10 184 DOMINIK SMYRGAŁA Ostateczne porozumienie o integracji systemów przesyłu gazu ziemnego zostało podpisane 10 czerwca 2011 r czerwca 2011 r. rząd Bułgarii ogłosił nową strategię energetyczną. Przewiduje ona m.in. dalszy rozwój energetyki nuklearnej (a więc wbrew naciskom i presji, która pojawiła się po katastrofie w Fukushimie) oraz zwiększenie udziału energii ze źródeł odnawialnych (w praktyce podwojenie udziału zielonej energii z 8 do 16% do 2020 r.). Mowa w nim także o budowie interkonektorów i terminali LNG/CNG oraz rozbudowie elektrowni atomowej w Kozłoduju, bądź budowie nowej w Belene. Ten ostatni projekt przez długi czas znajdował się w impasie, ponieważ rząd Bułgarii dążył do wynegocjowania satysfakcjonujących go warunków budowy z francuskimi i niemieckimi koncernami energetycznymi oraz rosyjskim Rosatomem, który ma być dostawcą surowca. Do przełomu w negocjacjach doszło 30 listopada 2010 r., niemniej później katastrofa w Fukushimie spowodowała jego ponowne opóźnienia. Doszło także do poważnych rozbieżności w związku z płatnością za budowę instalacji między rządem Bułgarii a Rosatomem 24. Wnioski Ukraiński kryzys gazowy z 2009 r. przyniósł znaczące zmiany w zakresie postrzegania zagadnień związanych z bezpieczeństwem energetycznym na Bałkanach. Wyraźnie da się zauważyć daleko idącą utratę zaufania względem dostaw z obszaru Federacji Rosyjskiej i szukanie alternatywnych źródeł nośników energii, zwłaszcza gazu ziemnego. Wprawdzie w niektórych państwach (Serbia) rosyjski projekt South Stream postępuje bez większych przeszkód, jednak w innych pojawili się konkurenci lub nastąpiła zmiana preferowanych rozwiązań (przeważnie na rzecz Nabucco). Prowadzi to do sytuacji, w której powstanie South Stream staje pod coraz większym znakiem zapytania, a w przypadku odcinka morskiego głośno mówi się już o zastąpieniu go przez terminale LNG. Prawdopodobnie najbardziej radykalny jest przypadek Bułgarii, która nie tylko kwestionuje budowę South Stream, ale także stawia pod znakiem zapytania inne wspierane przez Rosję projekty energetyczne (BAP, elektrownia atomowa w Belene), a do tego próbuje włączyć się w różne projekty, nieuwzględniające Rosji, np. interkonektor gazowy z Azerbejdżanem czy projekt ITGI. 23 България и Турция подписаха споразумение за свързване на двете газопреносни системи, ( ). 24 [dab], Bułgaria: Strategia energetyczna podkreśla rolę atomu oraz odnawialnych źródeł energii, BEST, nr 20; Rosatom: Bulgaria s Belene NPP to Cost EUR 8 B, Let s Get It Started ( ).

11 Polityka 185 Rumunia, chociaż wykazuje zainteresowanie projektem South Stream, także szuka alternatyw. Świadczy o tym otwarcie interkonektora z Węgrami i promocja azerskiego projektu AGRI. Poważną woltę daje się także zauważyć w przypadku Chorwacji. Pomysł budowy własnego terminala LNG, a także interkonektora z Węgrami, przez co może powstać sieć połączeń sięgająca polskiego gazoportu w Świnoujściu, może doprowadzić do poważnej zmiany geopolitycznej w Europie Środkowo- Wschodniej. Możliwość powstania osi transportowej północ południe, negującej dotychczasową logikę wschód zachód, z dwoma punktami wejścia (Świnoujście, Krk), może znakomicie poprawić bezpieczeństwo energetyczne państw regionu. Symptomatyczne było nieprzedłużenie umowy z Gazpromem, zaś budowa w ramach Południowego Korytarza Gazowego rurociągów TAP i IAP nie tylko może zagrozić Nabucco, ale przede wszystkim jest w stanie właściwie pogrzebać South Stream. Powyższą analizę można zatem kolokwialnie podsumować i stwierdzić, że kto mieczem wojuje, od miecza ginie. Federacja Rosyjska, nadużywając polityki szantażu energetycznego, w efekcie znacznie zmniejszyła szanse powodzenia promowanych przez siebie projektów energetycznych na Półwyspie Bałkańskim. Summary The 2009 Ukrainian Gas Crisis and the Energy Policy in the Balkan States The article presents recent changes in the energy policy of the Balkan states after the Ukrainian-Russian gas dispute in January It is clear that the unexpected natural gas shortages in the middle of winter harmed the reputation of Gazprom and of the Russian Federation as a reliable supplier. As a consequence, the Balkan states (most notably Bulgaria and Croatia) took a series of actions aimed at securing their supplies of energy and becoming independent from the Russian imports. This does not mean that Gazprom or other Russian energy companies will not be able to trade in the Balkans, yet they will not be able to fully control the market there. The South Stream gas pipeline, the flagship project of Gazprom, is now seriously questioned and challenged due to the Nabucco and AGRI projects. The big Russian energy projects in Bulgaria, like the aforementioned South Stream, Burgas-Alexandroupolis Oil Pipeline (BAP) or the construction of a nuclear power plant in Belene, also face a lot of difficulties. Bulgaria, Croatia, Hungary and Romania seek their own chances by interconnecting their

12 186 DOMINIK SMYRGAŁA oil and gas systems with the neighbouring states. The Visegrad Group came up with the idea of building a pipeline system that will connect the Polish LNG terminal in Świnoujście with the Croatian one on the island of Krk. This would seriously change the geopolitics of natural gas trade in the East-Central Europe. In conclusion, the gas dispute in January 2009 probably did more harm than good when one considers Gazprom and the Russian strategy of expansion.

JAN KRZYSZTOF BIELECKI - PRZEWODNICZĄCY RADY GOSPODARCZEJ PRZY PREZESIE RADY MINISTRÓW

JAN KRZYSZTOF BIELECKI - PRZEWODNICZĄCY RADY GOSPODARCZEJ PRZY PREZESIE RADY MINISTRÓW CZY MOŻLIWA JEST DALSZA INTEGRACJA POLITYCZNA UE ORAZ WZROST KONKURENCYJNOŚCI GOSPODARKI EUROPEJSKIEJ BEZ ZAPEWNIENIA BEZPIECZEŃSTWA ENERGETYCZNEGO? DEBATA PLENARNA JAN KRZYSZTOF BIELECKI - PRZEWODNICZĄCY

Bardziej szczegółowo

-1MX. Warszawa, dnia 2 marca 2010 r. WICEPREZES RADY MINISTRÓW MINISTER GOSPODARKI Waldemar Pawlak. DRO-III- 5311-1-5/10 L.dz.

-1MX. Warszawa, dnia 2 marca 2010 r. WICEPREZES RADY MINISTRÓW MINISTER GOSPODARKI Waldemar Pawlak. DRO-III- 5311-1-5/10 L.dz. -1MX WICEPREZES RADY MINISTRÓW MINISTER GOSPODARKI Waldemar Pawlak DRO-III- 5311-1-5/10 L.dz. 78/10 Warszawa, dnia 2 marca 2010 r. SIURO RZECZNIKA PRAW OBYWATELSKICH WPfc. 2010-03- 0 3 Pan Janusz Kochanowski

Bardziej szczegółowo

ANALIZA. Kolejne sukcesy South Stream. Nabucco przechodzi do historii?

ANALIZA. Kolejne sukcesy South Stream. Nabucco przechodzi do historii? Kolejne sukcesy South Stream. Nabucco przechodzi do historii? Jesteśmy świadkami rosnącej rosyjskiej aktywności na rzecz uruchomienia Gazociągu Południowego. Dotyczy to zarówno aspektu zapewnienia źródeł

Bardziej szczegółowo

Wpływ rozbudowy krajowej infrastruktury gazowej na bezpieczeństwo energetyczne Polski Marcin Łoś Rafał Biały Piotr Janusz Adam Szurlej

Wpływ rozbudowy krajowej infrastruktury gazowej na bezpieczeństwo energetyczne Polski Marcin Łoś Rafał Biały Piotr Janusz Adam Szurlej Wpływ rozbudowy krajowej infrastruktury gazowej na bezpieczeństwo energetyczne Polski Marcin Łoś Rafał Biały Piotr Janusz Adam Szurlej Ogólnopolska Konferencja Naukowa "Bezpieczeństwo energetyczne na wspólnym

Bardziej szczegółowo

Nabucco vs. South Stream Problemy w realizacji projektów oraz perspektywy rozwoju. Paweł Lickiewicz Praktyki studenckie PISM, sierpień 2010 r.

Nabucco vs. South Stream Problemy w realizacji projektów oraz perspektywy rozwoju. Paweł Lickiewicz Praktyki studenckie PISM, sierpień 2010 r. Nabucco vs. South Stream Problemy w realizacji projektów oraz perspektywy rozwoju Paweł Lickiewicz Praktyki studenckie PISM, sierpień 2010 r. Projekty gazociągów Nabucco i South Stream prowadzą nieformalny

Bardziej szczegółowo

Polityka energetyczna Polski do 2050 roku założenia i perspektywy rozwoju sektora gazowego w Polsce

Polityka energetyczna Polski do 2050 roku założenia i perspektywy rozwoju sektora gazowego w Polsce Polityka energetyczna Polski do 2050 roku założenia i perspektywy rozwoju sektora gazowego w Polsce Paweł Pikus Wydział Gazu Ziemnego, Departament Ropy i Gazu VII Forum Obrotu 2014 09-11.06.2014 r., Stare

Bardziej szczegółowo

Wojciech Grządzielski, Adam Jaśkowski, Grzegorz Wielgus

Wojciech Grządzielski, Adam Jaśkowski, Grzegorz Wielgus SIEĆ DYSTRYBUCYJNA OGNIWEM STRATEGICZNEJ ROZBUDOWY SYSTEMU GAZOWEGO ZWIĘKSZAJĄCEGO BEZPIECZEŃSTWO DOSTAW GAZU ZIEMNEGO ORAZ STOPIEŃ DOSTĘPU SPOŁECZEŃSTWA DO SIECI Wojciech Grządzielski, Adam Jaśkowski,

Bardziej szczegółowo

STRATEGIA ROZWOJU 2014-16

STRATEGIA ROZWOJU 2014-16 STRATEGIA ROZWOJU 2014-16 Spis treści 3 Informacje o Spółce 4 Działalność 5 2013 - rok rozwoju 6 Przychody 8 Wybrane dane finansowe 9 Struktura akcjonariatu 10 Cele strategiczne 11 Nasz potencjał 12 Udział

Bardziej szczegółowo

Wyzwania Energetyki 2012 CEF

Wyzwania Energetyki 2012 CEF Wyzwania Energetyki 2012 CEF Janusz Piechociński Luty 2012 Nowe narzędzie CEF Dnia 29 czerwca 2011 r. Komisja Europejska przyjęła wniosek dotyczący kolejnych wieloletnich ram finansowych obejmujących lata

Bardziej szczegółowo

Fiasko projektu Nabucco w następstwie walki o kontrolę nad szlakami transportowymi z południa

Fiasko projektu Nabucco w następstwie walki o kontrolę nad szlakami transportowymi z południa Fiasko projektu Nabucco w następstwie walki o kontrolę nad szlakami transportowymi z południa Paweł Turowski Gazociąg Nabucco, sztandarowy projekt energetyczny Unii Europejskiej, nie zostanie wybudowany.

Bardziej szczegółowo

GAZ-SYSTEM pozyskał finansowanie EBOiR na budowę terminalu LNG w Świnoujściu

GAZ-SYSTEM pozyskał finansowanie EBOiR na budowę terminalu LNG w Świnoujściu Strona znajduje się w archiwum. GAZ-SYSTEM pozyskał finansowanie EBOiR na budowę terminalu LNG w Świnoujściu 4 października 2012 r. GAZ-SYSTEM S.A. podpisał umowę z Europejskim Bankiem Odbudowy i Rozwoju

Bardziej szczegółowo

Terminal LNG w Świnoujściu - szansa dla regionu Polskie LNG IX konferencja Energetyka przygraniczna Polski i Niemiec doświadczenia i perspektywy

Terminal LNG w Świnoujściu - szansa dla regionu Polskie LNG IX konferencja Energetyka przygraniczna Polski i Niemiec doświadczenia i perspektywy Terminal LNG w Świnoujściu - szansa dla regionu Polskie LNG IX konferencja Energetyka przygraniczna Polski i Niemiec doświadczenia i perspektywy Sulechów, 16 listopada 2012 1 Terminal LNG w Świnoujściu

Bardziej szczegółowo

. omasz Stępniewskr. ^ Geopolityka regionu MORZA CZARNEG. ^, w pozimnowojennym świecie

. omasz Stępniewskr. ^ Geopolityka regionu MORZA CZARNEG. ^, w pozimnowojennym świecie . omasz Stępniewskr ^ Geopolityka regionu MORZA CZARNEG ^, w pozimnowojennym świecie Wstęp 11 Geopolityka jako przedmiot badań - wprowadzenie 23 CZĘŚĆ 1 (Geo)polityka państw nadbrzeżnych regionu Morza

Bardziej szczegółowo

LUKASZ WOJCIESZAK ITRANZYTU ROSYJSKIEGO GAZU

LUKASZ WOJCIESZAK ITRANZYTU ROSYJSKIEGO GAZU LUKASZ WOJCIESZAK POLSKA, UKRAINAIBIALORUS WOBEC PROBLEMU DOSTAW ITRANZYTU ROSYJSKIEGO GAZU BIELSKO-BIALA 2013 Spis tresci Wstqp 11 Rozdzial I. Teoretyczne podstawy bezpieczenstwa dostaw gazu ziemnego...

Bardziej szczegółowo

EUROPEJSKIE PRIORYTETY W ZAKRESIE ENERGII

EUROPEJSKIE PRIORYTETY W ZAKRESIE ENERGII EUROPEJSKIE PRIORYTETY W ZAKRESIE ENERGII Prezentacja J.M. Barroso, przewodniczącego Komisji Europejskiej, na szczyt Rady Europejskiej w dniu 4 lutego 2011 r. Spis treści 1 I. Dlaczego polityka energetyczna

Bardziej szczegółowo

Kredyt inwestycyjny z Europejskiego Banku Inwestycyjnego na budowę Terminalu LNG w Świnoujściu. Warszawa, 14 grudnia 2011 system, który łączy

Kredyt inwestycyjny z Europejskiego Banku Inwestycyjnego na budowę Terminalu LNG w Świnoujściu. Warszawa, 14 grudnia 2011 system, który łączy Kredyt inwestycyjny z Europejskiego Banku Inwestycyjnego na budowę Terminalu LNG w Świnoujściu Warszawa, 14 grudnia 2011 GAZ-SYSTEM S.A. GAZ-SYSTEM S.A.: Spółka Skarbu Państwa o znaczeniu strategicznym

Bardziej szczegółowo

Europa mechanizmy kształtowania cen na rynku gazu. Kilka slajdów z wykładu

Europa mechanizmy kształtowania cen na rynku gazu. Kilka slajdów z wykładu Europa mechanizmy kształtowania cen na rynku gazu Kilka slajdów z wykładu Projekt Polityki Energetycznej Polski 2050 a rynek gazu Europa i liberalizacja rynku gazu Ceny gazu mechanizmy, formuły, umowy

Bardziej szczegółowo

Podstawowe informacje o projekcie. Cel budowy gazociągu i Tłoczni gazu

Podstawowe informacje o projekcie. Cel budowy gazociągu i Tłoczni gazu Tłocznia gazu w Goleniowie. Fot. Bartosz Lewandowski, GAZ-SYSTEM S.A. Podstawowe informacje o projekcie Gazociąg Świnoujście Szczecin połączy terminal LNG w Świnoujściu z krajową siecią gazociągów poprzez

Bardziej szczegółowo

PROGRAM V BALTIC BUSINESS FORUM 2013 Gość Honorowy: Federacja Rosyjska 16-18 października 2013 Świnoujście Heringsdorf

PROGRAM V BALTIC BUSINESS FORUM 2013 Gość Honorowy: Federacja Rosyjska 16-18 października 2013 Świnoujście Heringsdorf PROGRAM V BALTIC BUSINESS FORUM 2013 Gość Honorowy: Federacja Rosyjska 16-18 października 2013 Świnoujście Heringsdorf Dzień pierwszy (16 października 2013) 09:00-13:00 Rejestracja uczestników. 13:00-15:45

Bardziej szczegółowo

NARODOWE BEZPIECZEŃSTWO II 2014 / Bezpieczeństwo dostaw gazu dla Grupy Wyszehradzkiej i pozostałych państw Unii Europejskiej s. 111 131 ISSN 1896-4923

NARODOWE BEZPIECZEŃSTWO II 2014 / Bezpieczeństwo dostaw gazu dla Grupy Wyszehradzkiej i pozostałych państw Unii Europejskiej s. 111 131 ISSN 1896-4923 Kwartalnik wydawany przez Biuro Bezpieczeństwa Narodowego ISSN 1896-4923 II 2014 / 30 BEZPIECZEŃSTWO NARODOWE Bezpieczeństwo dostaw gazu dla Grupy Wyszehradzkiej i pozostałych państw Unii Europejskiej

Bardziej szczegółowo

Gaz ziemny w Polsce i Unii Europejskiej

Gaz ziemny w Polsce i Unii Europejskiej Gaz ziemny w Polsce i Unii Europejskiej Gliwice, 25 września 2012 r. prof. dr hab. inż. Maciej KALISKI dr hab. inż. Stanisław NAGY, prof. AGH prof. zw. dr hab. inż. Jakub SIEMEK dr inż. Andrzej SIKORA

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczno-techniczne aspekty wykorzystania gazu w energetyce

Ekonomiczno-techniczne aspekty wykorzystania gazu w energetyce Ekonomiczno-techniczne aspekty wykorzystania gazu w energetyce Janusz Kotowicz W2 Wydział Inżynierii i Ochrony Środowiska Politechnika Częstochowska W2. Zasoby i zużycie gazu ziemnego w świecie i Polsce

Bardziej szczegółowo

KORYTARZ TRANSPORTU GAZU

KORYTARZ TRANSPORTU GAZU KORYTARZ TRANSPORTU GAZU ADAM MATKOWSKI, MARCIN SIENKIEWICZ Dywersyfi kacja dostaw surowców energetycznych to jeden z podstawowych sposobów budowania bezpieczeństwa energetycznego współczesnych państw.

Bardziej szczegółowo

PREZENTACJA RAPORTU Instytutu Kościuszki Izabela Albrycht

PREZENTACJA RAPORTU Instytutu Kościuszki Izabela Albrycht Warszawa, 22.03.2013 Konferencja Rzeczpospolitej Rynek gazu ziemnego w Polsce. Stan obecny i perspektywy PREZENTACJA RAPORTU Instytutu Kościuszki Izabela Albrycht Cele raportu Stan infrastruktury gazowej

Bardziej szczegółowo

Kohabitacja. Rola gazu w rozwoju gospodarki niskoemisyjnej

Kohabitacja. Rola gazu w rozwoju gospodarki niskoemisyjnej Kohabitacja. Rola gazu w rozwoju gospodarki niskoemisyjnej Marcin Lewenstein Dyrektor Biura Planowania Strategicznego PGNiG SA 18 listopada 2010 r. Warszawa Rynek gazu w Europie wnioski dla Polski Prognozy

Bardziej szczegółowo

II Międzynarodowa Konferencja POWER RING Bezpieczeństwo Europejskiego Rynku Energetycznego. Terminal LNG

II Międzynarodowa Konferencja POWER RING Bezpieczeństwo Europejskiego Rynku Energetycznego. Terminal LNG II Międzynarodowa Konferencja POWER RING Bezpieczeństwo Europejskiego Rynku Energetycznego Terminal LNG Tadeusz Zwierzyński - Wiceprezes Zarządu PGNiG Warszawa, 1 grudnia 2006 roku Agenda 1. Co to jest

Bardziej szczegółowo

South Stream odpowiedź na potrzeby rynku czy narzędzie polityki zagranicznej?

South Stream odpowiedź na potrzeby rynku czy narzędzie polityki zagranicznej? South Stream odpowiedź na potrzeby rynku czy narzędzie polityki zagranicznej? Paweł Turowski Pod koniec 2012 r. rosyjski koncern Gazprom ogłosił rozpoczęcie budowy gazociągu South Stream. Nowy szlak przesyłu

Bardziej szczegółowo

Dlaczego zwiększanie bezpieczeństwa gazowego Polski opierać na współpracy w ramach V4?

Dlaczego zwiększanie bezpieczeństwa gazowego Polski opierać na współpracy w ramach V4? Dlaczego zwiększanie bezpieczeństwa gazowego Polski opierać na współpracy w ramach V4? W dniach niepokojów na Ukrainie, gdzie duża część społeczeństwa opowiada się za stowarzyszeniem z Unią Europejską,

Bardziej szczegółowo

Współpraca państw Europy Środkowo-Wschodniej w dziedzinie bezpieczeństwa energetycznego

Współpraca państw Europy Środkowo-Wschodniej w dziedzinie bezpieczeństwa energetycznego Współpraca państw Europy Środkowo-Wschodniej w dziedzinie bezpieczeństwa energetycznego Kamil Sobczyk Potrzeba współpracy energetycznej państw Europy Środkowo-Wschodniej mogłaby wydawać się oczywista.

Bardziej szczegółowo

Jak gaz łupkowy wpłynie na ceny gazu dla odbiorców? - Józef Dopke

Jak gaz łupkowy wpłynie na ceny gazu dla odbiorców? - Józef Dopke Jak gaz łupkowy wpłynie na ceny gazu dla odbiorców? - Józef Dopke WYDOBYCIE GAZU ZIEMNEGO W USA Wydobycie gazu brutto w USA [1] wynosiło 666,4 mld m 3 w 2006 roku, 698,3 mld m 3 w 2007 roku, 725,9 mld

Bardziej szczegółowo

Zaproponowano 6 głównych kierunków działania UE w polityce energetycznej:

Zaproponowano 6 głównych kierunków działania UE w polityce energetycznej: RAPORT ZIELONA KSIĘGA A EUROPEJSKA POLITYKA ENERGETYCZNA Anna Konarzewska Przedstawiona 8 marca 2006 roku przez Komisję Europejską Zielona Księga w sprawie europejskiej polityki energetycznej kładzie szczególny

Bardziej szczegółowo

PROJEKTY O ZNACZENIU WSPÓLNOTOWYM REALIZOWANE PRZEZ GAZ-SYSTEM S.A.

PROJEKTY O ZNACZENIU WSPÓLNOTOWYM REALIZOWANE PRZEZ GAZ-SYSTEM S.A. PROJEKTY O ZNACZENIU WSPÓLNOTOWYM REALIZOWANE PRZEZ GAZ-SYSTEM S.A. Co oznaczają dla rozwoju infrastruktury przesyłu gazu? S Y S T E M, K T Ó R Y Ł Ą C Z Y Kim jesteśmy? GAZ-SYSTEM S.A. jest jednoosobową

Bardziej szczegółowo

Inwestycje w sieć gazowniczą oraz terminal. LNG w Świnoujściu a poprawa bezpieczeństwa

Inwestycje w sieć gazowniczą oraz terminal. LNG w Świnoujściu a poprawa bezpieczeństwa Inwestycje w sieć gazowniczą oraz terminal LNG w Świnoujściu a poprawa bezpieczeństwa energetycznego Polski Jan Chadam, Prezes Zarządu GAZ-SYSTEM S.A. Program Infrastruktura i Środowisko na półmetku energetyka

Bardziej szczegółowo

http://isap.sejm.gov.pl/detailsservlet?id=wmp20110460520 http://isap.sejm.gov.pl/detailsservlet?id=wmp20110460519

http://isap.sejm.gov.pl/detailsservlet?id=wmp20110460520 http://isap.sejm.gov.pl/detailsservlet?id=wmp20110460519 Nazwa Rzeczypospolitej Polskiej Protokołem o wniesieniu zmian do Porozumienia między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Federacji Rosyjskiej o budowie systemu gazociągów dla tranzytu rosyjskiego

Bardziej szczegółowo

Liberalizacja rynku gazu a bezpieczeństwo energetyczne

Liberalizacja rynku gazu a bezpieczeństwo energetyczne Liberalizacja rynku gazu a bezpieczeństwo energetyczne 8 grudnia 2010 roku, Hotel SOFITEL Victoria, Warszawa 1 Rynek gazu w Europie Środkowej. Polska na przecięciu tras przesyłu gazu Północ-Południe i

Bardziej szczegółowo

Wyciąg z raportu. Problematyka formuł cenowych

Wyciąg z raportu. Problematyka formuł cenowych Wyciąg z raportu Uwarunkowania gospodarcze i geopolityczne Polski sprawiają, że konieczne jest zaproponowanie modelu rynku gazu, który odpowiadał będzie na wyzwania stojące przed tym rynkiem w aspekcie

Bardziej szczegółowo

Międzynarodowe Targi Górnictwa, Przemysłu Energetycznego i Hutniczego KATOWICE 2015. Konferencja: WĘGIEL TANIA ENERGIA I MIEJSCA PRACY.

Międzynarodowe Targi Górnictwa, Przemysłu Energetycznego i Hutniczego KATOWICE 2015. Konferencja: WĘGIEL TANIA ENERGIA I MIEJSCA PRACY. Międzynarodowe Targi Górnictwa, Przemysłu Energetycznego i Hutniczego KATOWICE 2015 Konferencja: WĘGIEL TANIA ENERGIA I MIEJSCA PRACY Wprowadzenie Janusz Olszowski Górnicza Izba Przemysłowo-Handlowa Produkcja

Bardziej szczegółowo

REGIONALNY OŚRODEK DEBATY MIĘDZYNARODOWEJ w LUBLINIE. Zadanie dofinansowane ze środków Ministerstwa Spraw Zagranicznych PONADTO W NUMERZE POLECAMY :

REGIONALNY OŚRODEK DEBATY MIĘDZYNARODOWEJ w LUBLINIE. Zadanie dofinansowane ze środków Ministerstwa Spraw Zagranicznych PONADTO W NUMERZE POLECAMY : Zadanie dofinansowane ze środków Ministerstwa Spraw Zagranicznych BIULETYN INFORMACYJNY grudzień 2014 BEZPIECZEŃSTWO ENERGETYCZNE Polska w UE - modernizacja infrastruktury PONADTO W NUMERZE POLECAMY :

Bardziej szczegółowo

EUROPEJSKIE FORUM NOWYCH IDEI 2014

EUROPEJSKIE FORUM NOWYCH IDEI 2014 EUROPEJSKIE FORUM NOWYCH IDEI 2014 Panel, piątek 3 października 2014, godz. 15:30-17:00 Partner: BUSINESSEUROPE Jak zapewnić Europie bezpieczeństwo energetyczne? Tematyka: Jak zbudować wspólny rynek energii?

Bardziej szczegółowo

Wpływ terminalu LNG na rozwój społeczno-gospodarczy w Polsce i w województwie zachodniopomorskim

Wpływ terminalu LNG na rozwój społeczno-gospodarczy w Polsce i w województwie zachodniopomorskim Wpływ terminalu LNG na rozwój społeczno-gospodarczy w Polsce Ernst & Young Strona 2 z 6 Definicje i skróty Wykaz skrótów i definicji BEMIP CAGR EEPR GIIGNL HH IAP IGU ITGI KE KOBiZE OSC PLNG Przedsięwzięcie

Bardziej szczegółowo

TIPP i TANAP dwa projekty uniezależnienia się Europy od rosyjskiego gazu ziemnego

TIPP i TANAP dwa projekty uniezależnienia się Europy od rosyjskiego gazu ziemnego TIPP i TANAP dwa projekty uniezależnienia się Europy od rosyjskiego gazu ziemnego TIPP and TANAP - two projects that can lead to Europe's energy independence Autorzy: Dr Przemysław Zaleski i Dawid Klimczak

Bardziej szczegółowo

1. Liberalizacja europejskiej polityki energetycznej (wg. Prof. Alana Rileya) a) Trzeci pakiet energetyczny b) Postępowanie antymonopolowe Dyrekcja

1. Liberalizacja europejskiej polityki energetycznej (wg. Prof. Alana Rileya) a) Trzeci pakiet energetyczny b) Postępowanie antymonopolowe Dyrekcja MIĘDZYZDROJE, maj 2012 1. Liberalizacja europejskiej polityki energetycznej (wg. Prof. Alana Rileya) a) Trzeci pakiet energetyczny b) Postępowanie antymonopolowe Dyrekcja Generalna ds. Konkurencji c) Połączenia

Bardziej szczegółowo

Gazociąg Północny. Paweł Konzal 01.12.2006 r., Warszawa

Gazociąg Północny. Paweł Konzal 01.12.2006 r., Warszawa Gazociąg Północny Paweł Konzal 01.12.2006 r., Warszawa Historia North Transgas Oy - projekt rozpoczął się w 1997 roku umową pomiędzy Gazpromem a fińską firmą Neste (późniejsze Fortum). Niemiecki partner

Bardziej szczegółowo

Geopolityka energetyczna Rosji

Geopolityka energetyczna Rosji Centrum Strategii Energetycznych w poszukiwaniu opcji strategicznych dla polskiej energetyki Geopolityka energetyczna Rosji Marek Menkiszak Ośrodek Studiów Wschodnich Od redakcji Strategia energetyczna

Bardziej szczegółowo

Nowe prawo Unii Europejskiej a bezpieczeństwo energetyczne Polski

Nowe prawo Unii Europejskiej a bezpieczeństwo energetyczne Polski Paweł Turowski Nowe prawo Unii Europejskiej a bezpieczeństwo energetyczne Polski Po rosyjsko-ukraińskim kryzysie gazowym ze stycznia 2009 r., który spowodował odcięcie dostaw gazu do odbiorców w Europie

Bardziej szczegółowo

Główne problemy. Wysokie koszty importu ropy: 1 mld dziennie w 2011 Deficyt w bilansie handlowym: ~ 2.5 % of PKB 7% wydatków gospodarstw domowych

Główne problemy. Wysokie koszty importu ropy: 1 mld dziennie w 2011 Deficyt w bilansie handlowym: ~ 2.5 % of PKB 7% wydatków gospodarstw domowych Pakiet "Czysta Energia dla u" Europejska strategia dotycząca paliw alternatywnych i towarzyszącej im infrastruktury Warszawa, 15 kwietnia 2013 Katarzyna Drabicka, Policy Officer, European Commission, DG

Bardziej szczegółowo

Gazowy konflikt Rosja-Ukraina Józef Dopke

Gazowy konflikt Rosja-Ukraina Józef Dopke Gazowy konflikt Rosja-Ukraina Józef Dopke Słowa kluczowe: gaz ziemny, tranzyt gazu, gazowy konflikt, cena gazu, miesięczna cena gazu, cena tranzytu gazu, gazociąg, rurociągi, ubytek techniczny, zużycie

Bardziej szczegółowo

Rozbudowa systemu przesyłowego w ramach jednolitego rynku energii i rozwoju rynku gazu

Rozbudowa systemu przesyłowego w ramach jednolitego rynku energii i rozwoju rynku gazu Rozbudowa systemu przesyłowego w ramach jednolitego rynku energii i rozwoju rynku gazu Piotr Bujalski Zastępca Dyrektora Krajowej Dyspozycji Gazu GAZ-SYSTEM S.A. Warszawa, 7 marca 2013 GAZ-SYSTEM S.A.

Bardziej szczegółowo

Rynek energii. Charakterystyka rynku gazu w Polsce

Rynek energii. Charakterystyka rynku gazu w Polsce 5 Rynek energii Charakterystyka rynku gazu w Polsce Źródła gazu ziemnego w Polsce Dostawy gazu na rynek krajowy, 2010 r. 7% 30% 63% Import z Federacji Rosyjskiej Wydobycie krajowe Import z innych krajów

Bardziej szczegółowo

Bezpieczeństwo energetyczne

Bezpieczeństwo energetyczne Bezpieczeństwo energetyczne Kilka slajdów z wykładu Andrzej Szczęśniak ekspert rynku energii i bezpieczeństwa www.szczesniak.pl Agenda wykładu 1. Fundamenty 2. Globalne wyzwania i USA 3. Europa i Rosja

Bardziej szczegółowo

Marcin Tarnawski Spadkowy trend cen gazu na świecie

Marcin Tarnawski Spadkowy trend cen gazu na świecie Komentarz IK Marcin Tarnawski Rynek amerykaoski W 2010 r. na świecie wydobyto 3.193 mld m 3 gazu ziemnego z czego najwięcej w Stanach Zjednoczonych (611 mld m 3 ) oraz w Rosji (588 mld m 3 ). Gaz niekonwencjonalny

Bardziej szczegółowo

Surowce energetyczne a energia odnawialna

Surowce energetyczne a energia odnawialna Surowce energetyczne a energia odnawialna Poznań 6 czerwca 2012 1 Energia = cywilizacja, dobrobyt Warszawa 11 maja 2012 Andrzej Szczęśniak Bezpieczeństwo energetyczne - wykład dla PISM 2 Surowce jako twarda

Bardziej szczegółowo

MIĘDZYNARODOWA KONFERENCJA

MIĘDZYNARODOWA KONFERENCJA MIĘDZYNARODOWA KONFERENCJA W SPRAWIE WZMOCNIENIA WSPÓŁPRACY W DZIEDZINIE TRANSPORTU W REGIONIE KARPAT ORAZ DALSZEGO ROZWOJU VIA CARPATIA Warszawa, 3 marca 2016 r. *Problemy Strukturalne Wskaźnik konkurencyjności

Bardziej szczegółowo

Koszty budowy autostrad i dróg głównych w wybranych państwach europejskich

Koszty budowy autostrad i dróg głównych w wybranych państwach europejskich Warszawa, dnia 28 lipca 2011 r. Koszty budowy autostrad i dróg głównych w wybranych państwach europejskich Rozwinięta sieć dróg i autostrad jest dla każdego państwa miernikiem jego rozwoju bez dobrze rozwiniętej

Bardziej szczegółowo

Znaczenie Republiki Azerbejdżanu w kontekście bezpieczeństwa energetycznego

Znaczenie Republiki Azerbejdżanu w kontekście bezpieczeństwa energetycznego Mateusz Znaczenie Garbaciak Re Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu Znaczenie Republiki Azerbejdżanu w kontekście bezpieczeństwa energetycznego Azerbejdżan, chociaż prawie czterokrotnie mniejszy

Bardziej szczegółowo

GAZ-SYSTEM S.A. Kluczowe informacje o Spółce

GAZ-SYSTEM S.A. Kluczowe informacje o Spółce GAZ-SYSTEM S.A. Kluczowe informacje o Spółce Październik, 2013 r. Jak powstał GAZ-SYSTEM S.A.? Ważne fakty GAZ-SYSTEM S.A. Informacje podstawowe Spółka Skarbu Państwa o znaczeniu strategicznym dla polskiej

Bardziej szczegółowo

BEZPIECZEŃSTWO ENERGETYCZNE W ODNIESIENIU DO REPUBLIKI BUŁGARII

BEZPIECZEŃSTWO ENERGETYCZNE W ODNIESIENIU DO REPUBLIKI BUŁGARII Teka Kom. Politol. Stos. Międzynar. OL PAN, 2014, 9, 89 100 BEZPIECZEŃSTWO ENERGETYCZNE W ODNIESIENIU DO REPUBLIKI BUŁGARII Maciej Borkowski Wydział Nauk Humanistycznych, Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego

Bardziej szczegółowo

Warszawa, maj 2014 ISSN 2353-5822 NR 59/2014 WYDARZENIA NA UKRAINIE A POCZUCIE ZAGROŻENIA W EUROPIE ŚRODKOWO-WSCHODNIEJ

Warszawa, maj 2014 ISSN 2353-5822 NR 59/2014 WYDARZENIA NA UKRAINIE A POCZUCIE ZAGROŻENIA W EUROPIE ŚRODKOWO-WSCHODNIEJ Warszawa, maj 2014 ISSN 2353-5822 NR 59/2014 WYDARZENIA NA UKRAINIE A POCZUCIE ZAGROŻENIA W EUROPIE ŚRODKOWO-WSCHODNIEJ Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 14 stycznia

Bardziej szczegółowo

Dodatkowe kryteria formalne

Dodatkowe kryteria formalne Załącznik do Uchwały nr 32/2015 Komitetu Monitorującego Program Operacyjny Infrastruktura i Środowisko 2014 2020 z dnia 21 września 2015 r.. w sprawie przyjęcia sektorowych kryteriów wyboru projektów dla

Bardziej szczegółowo

Energia wiatrowa w twojej gminie 24 czerwca 2010, hotel Mercure, Wrocław. Energetyka wiatrowa w Polsce Stan aktualny i perspektywy rozwoju

Energia wiatrowa w twojej gminie 24 czerwca 2010, hotel Mercure, Wrocław. Energetyka wiatrowa w Polsce Stan aktualny i perspektywy rozwoju Energetyka wiatrowa w Polsce Stan aktualny i perspektywy rozwoju Dr. Markus Reichel, Friedrich Czambor Wrocław, 24.06.2010 KRÓTKO O DREBERIS 1998 Założenie firmy w Zittau/Niemcy i we Wrocławiu 1999 Przeniesienie

Bardziej szczegółowo

Musimy budować wspólny rynek gazu w ramach Grupy Wyszehradzkiej

Musimy budować wspólny rynek gazu w ramach Grupy Wyszehradzkiej Musimy budować wspólny rynek gazu w ramach Grupy Wyszehradzkiej Zacieśnianie współpracy w ramach V4 nabiera coraz większego tempa. Najprężniej rozwijająca się współpraca energetyczna to szczególna okazja

Bardziej szczegółowo

Wydobycie ropy naftowej w Federacji Rosyjskiej

Wydobycie ropy naftowej w Federacji Rosyjskiej Wydobycie ropy naftowej w Federacji Rosyjskiej Rosja zwiększyła produkcje ropy naftowej w czerwcu bieżącego roku utrzymując pozycję czołowego producenta. Jednakże analitycy zwracają uwagę na problemy mogące

Bardziej szczegółowo

Agata Jurkowska-Gomułka * Polityka energetyczna UE wybrane problemy w perspektywie polskiej Prezydencji

Agata Jurkowska-Gomułka * Polityka energetyczna UE wybrane problemy w perspektywie polskiej Prezydencji Agata Jurkowska-Gomułka * Polityka energetyczna UE wybrane problemy w perspektywie polskiej Prezydencji Chociaż wystąpienie pani Magdaleny Lumińskiej z Ministerstwa Spraw Zagranicznych bardzo mi się podobało,

Bardziej szczegółowo

RYNKI WSCHODNIE Współpraca gospodarcza Polski z Litwą Przepisy prawne regulujące polsko litewską współpracę gospodarczą.

RYNKI WSCHODNIE Współpraca gospodarcza Polski z Litwą Przepisy prawne regulujące polsko litewską współpracę gospodarczą. RYNKI WSCHODNIE Współpraca gospodarcza Polski z Litwą Przepisy prawne regulujące polsko litewską współpracę gospodarczą. Stosunki gospodarcze między Polską i Litwą regulują przepisy prawne Unii Europejskiej

Bardziej szczegółowo

Struktura sektora energetycznego w Europie

Struktura sektora energetycznego w Europie Struktura sektora energetycznego w Europie seminarium Energia na jutro 15-16, września 2014 źródło: lion-deer.com 1. Mieszkańcy Europy, 2. Struktura wytwarzania energii w krajach Europy, 3. Uzależnienie

Bardziej szczegółowo

GAZOCIĄG NORD STREAM

GAZOCIĄG NORD STREAM Bruksela, dnia 20 września 2010 r. Sprawozdanie nr 61/2010 GAZOCIĄG NORD STREAM W ostatnim okresie eurodeputowane Lidia Geringer de Oedenberg (S&D) i Lena Kolarska-Bobińska (EPP) zadały Komisji Europejskiej

Bardziej szczegółowo

Mapa drogowa w kierunku wspólnego regionalnego rynku gazu V4

Mapa drogowa w kierunku wspólnego regionalnego rynku gazu V4 Mapa drogowa w kierunku wspólnego regionalnego rynku gazu V4 Państwa Grupy Wyszehradzkiej (V4), tj. Czechy, Węgry, Polska i Słowacja, zwane dalej Stronami, uwzględniając porozumienie w sprawie integracji

Bardziej szczegółowo

Informacja o stanie i perspektywach realizacji projektu budowy rurociągu naftowego Brody Płock

Informacja o stanie i perspektywach realizacji projektu budowy rurociągu naftowego Brody Płock Posiedzenie Komisji Gospodarki Narodowej Senatu Rzeczypospolitej Polskiej 15 marca 2011 Informacja o stanie i perspektywach realizacji projektu budowy rurociągu naftowego Brody Płock Projekt budowy rurociągu

Bardziej szczegółowo

Liberalizacja rynku gazu w Polsce oraz strategia dywersyfikacji dostaw gazu

Liberalizacja rynku gazu w Polsce oraz strategia dywersyfikacji dostaw gazu Liberalizacja rynku gazu w Polsce oraz strategia dywersyfikacji dostaw gazu Jan Chadam Prezes Zarządu Posiedzenie Komisji Gospodarki Narodowej 29 Październik 2014 GAZ-SYSTEM S.A. Informacje podstawowe

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp...

Spis treści. Wstęp... Wstęp... Dokument 1 1920 listopad 13, Warszawa Fragment protokółu z konferencji naczelników wydziałów politycznych MSZ z wypowiedzią naczelnika w Wydziale Środkowo-Europejskim Jerzego Dzieduszyckiego na

Bardziej szczegółowo

Zwyczajne Walne Zgromadzenie APATOR SA. Toruń dnia 11.06.2007 r.

Zwyczajne Walne Zgromadzenie APATOR SA. Toruń dnia 11.06.2007 r. Zwyczajne Walne Zgromadzenie APATOR SA Toruń dnia 11.06.2007 r. Sprawozdania Zarządu Prezentacja zawiera wybrane zagadnienia ze Sprawozdań Zarządu. Ich pełna treść jest dostępna w siedzibie spółki APATOR

Bardziej szczegółowo

Rola gazu w gospodarce niskoemisyjnej

Rola gazu w gospodarce niskoemisyjnej Rola gazu w gospodarce niskoemisyjnej Andrzej Modzelewski RWE Polska SA 18 listopada 2010 r. RWE Polska 2010-11-17 STRONA 1 W odniesieniu do innych krajów UE w Polsce opłaca się najbardziej inwestować

Bardziej szczegółowo

Terminal LNG. Minister Włodzimierz Karpiński z wizytą na terminalu LNG 15.07.2014 r.

Terminal LNG. Minister Włodzimierz Karpiński z wizytą na terminalu LNG 15.07.2014 r. Terminal LNG Minister Włodzimierz Karpiński z wizytą na terminalu LNG 15.07.2014 r. Minister Włodzimierz Karpiński z wizytą na terminalu LNG 15.07.2014 r. Minister Włodzimierz Karpiński z wizytą na terminalu

Bardziej szczegółowo

Czy rewolucja na rynku gazu w USA powtórzy się w Europie?

Czy rewolucja na rynku gazu w USA powtórzy się w Europie? Czy rewolucja na rynku gazu w USA powtórzy się w Europie? Wstęp Najnowszy, jeden z największych na świecie, amerykański terminal LNG w Sabine Pass w pobliżu Western Cameron Parish w stanie Luizjana budowany

Bardziej szczegółowo

Nośniki energii w 2014 roku. Węgiel w fazie schyłkowej, atom trzyma się dobrze

Nośniki energii w 2014 roku. Węgiel w fazie schyłkowej, atom trzyma się dobrze Nośniki energii w 2014 roku. Węgiel w fazie schyłkowej, atom trzyma się dobrze ("Energia Gigawat" - 9/2015) Wydawany od 64 lat Raport BP Statistical Review of World Energy jest najbardziej wyczekiwanym

Bardziej szczegółowo

Jednostki Wytwórcze opalane gazem Alternatywa dla węgla

Jednostki Wytwórcze opalane gazem Alternatywa dla węgla VIII Konferencja Naukowo-Techniczna Ochrona Środowiska w Energetyce Jednostki Wytwórcze opalane gazem Alternatywa dla węgla Główny Inżynier ds. Przygotowania i Efektywności Inwestycji 1 Rynek gazu Realia

Bardziej szczegółowo

ANALIZA BIURO BEZPIECZEŃSTWA NARODOWEGO

ANALIZA BIURO BEZPIECZEŃSTWA NARODOWEGO BIURO BEZPIECZEŃSTWA NARODOWEGO ANALIZA nt. oceny działań na rzecz bezpieczeństwa energetycznego państwa w obszarze gazu ziemnego realizowanych przez struktury administracji rządowej RP i spółki energetyczne.

Bardziej szczegółowo

UKRAIŃSKIE PRÓBY DYWERSYFIKACJI ŹRÓDEŁ ENERGII I DOSTAW SUROWCÓW ENERGETYCZNYCH

UKRAIŃSKIE PRÓBY DYWERSYFIKACJI ŹRÓDEŁ ENERGII I DOSTAW SUROWCÓW ENERGETYCZNYCH Teka Kom. Politol. Stos. Międzynar. OL PAN, 2014, 9, 75 88 UKRAIŃSKIE PRÓBY DYWERSYFIKACJI ŹRÓDEŁ ENERGII I DOSTAW SUROWCÓW ENERGETYCZNYCH Adriana Rybak Justyna Solarz Wydział Politologii, Uniwersytet

Bardziej szczegółowo

Rozwój energetyki wiatrowej w Polsce w kontekście planów przekształcenia polskiej gospodarki z wysokoemisyjnej na niskoemisyjną

Rozwój energetyki wiatrowej w Polsce w kontekście planów przekształcenia polskiej gospodarki z wysokoemisyjnej na niskoemisyjną Rozwój energetyki wiatrowej w Polsce w kontekście planów przekształcenia polskiej gospodarki z wysokoemisyjnej na niskoemisyjną Polska energetyka wiatrowa szybki rozwój i duży potencjał dalszego wzrostu

Bardziej szczegółowo

Grupa G.C.E. PROFITIA Management Consultants. Możliwości współpracy zwiększanie efektywności energetycznej

Grupa G.C.E. PROFITIA Management Consultants. Możliwości współpracy zwiększanie efektywności energetycznej Grupa G.C.E. PROFITIA Management Consultants Możliwości współpracy zwiększanie efektywności energetycznej Agenda Prezentacja GCE jako partnera w zakresie efektywności energetycznej Potrzeba zwiększania

Bardziej szczegółowo

Gazociąg Północny II requiem dla pewnych złudzeń

Gazociąg Północny II requiem dla pewnych złudzeń Gazociąg Północny II requiem dla pewnych złudzeń DomInIk SmyrGała adiunkt w Instytucie Stosunków Międzynarodowych i Zrównoważonego Rozwoju Collegium Civitas Umowa w sprawie Nord Stream II, choć stawia

Bardziej szczegółowo

Unijny rynek gazu model a rzeczywistość. Zmiany na europejskich rynkach gazu i strategie największych eksporterów Lidia Puka PISM, 21.06.2012 r.

Unijny rynek gazu model a rzeczywistość. Zmiany na europejskich rynkach gazu i strategie największych eksporterów Lidia Puka PISM, 21.06.2012 r. Unijny rynek gazu model a rzeczywistość Zmiany na europejskich rynkach gazu i strategie największych eksporterów Lidia Puka PISM, 21.06.2012 r. Analiza trendów Wydobycie gazu w UE w 2010 r. Holandia Wielka

Bardziej szczegółowo

2) przyjęta przez Radę Ministrów 4 stycznia 2005 r.

2) przyjęta przez Radę Ministrów 4 stycznia 2005 r. RAPORT Bezpieczeństwo energetyczne Polski Wywołana na początku 2006 roku odcięciem dostaw rosyjskiego gazu dla Ukrainy dyskusja na temat bezpieczeństwa energetycznego poszczególnych krajów europejskich,

Bardziej szczegółowo

Organizacja Traktatu Północnoatlantyckiego, (ang. North Atlantic Treaty Organization, NATO; organizacja politycznowojskowa powstała 24 sierpnia 1949

Organizacja Traktatu Północnoatlantyckiego, (ang. North Atlantic Treaty Organization, NATO; organizacja politycznowojskowa powstała 24 sierpnia 1949 Organizacja Traktatu Północnoatlantyckiego, (ang. North Atlantic Treaty Organization, NATO; organizacja politycznowojskowa powstała 24 sierpnia 1949 na mocy podpisanego 4 kwietnia 1949 Traktatu Północnoatlantyckiego.

Bardziej szczegółowo

PROGRAM V BALTIC BUSINESS FORUM 2013

PROGRAM V BALTIC BUSINESS FORUM 2013 PROGRAM V BALTIC BUSINESS FORUM 2013 Gość Honorowy: Federacja Rosyjska 16-18 października 2013 Świnoujście Heringsdorf Dzień pierwszy (16 października 2013) 09:00-13:00 Rejestracja uczestników. 13:00-15:45

Bardziej szczegółowo

KIERUNKI WSPÓŁPRACY GOSPODARCZEJ ZE WSCHODEM

KIERUNKI WSPÓŁPRACY GOSPODARCZEJ ZE WSCHODEM KIERUNKI WSPÓŁPRACY GOSPODARCZEJ ZE WSCHODEM Mikołaj Waszczenko Spośród państw, które przystąpiły w 2004 r. do UE Polska posiada najdłuższą granicę z państwami nieunijnymi. Wynosi ona 1 185 km: 232- z

Bardziej szczegółowo

Paneuropejskie badanie dotyczące spraw pozwoleń i finansowania projektów biogazowych

Paneuropejskie badanie dotyczące spraw pozwoleń i finansowania projektów biogazowych Inteligentna Energia dla Europy Projekt BiogasIN Paneuropejskie badanie dotyczące spraw pozwoleń i finansowania projektów biogazowych Kwestionariusz dla dostawców urządzeń, projektantów, inwestorów i operatorów

Bardziej szczegółowo

EUROPEJSKIE FORUM NOWYCH IDEI 2013

EUROPEJSKIE FORUM NOWYCH IDEI 2013 EUROPEJSKIE FORUM NOWYCH IDEI 2013 26 września 2013, godz. 15:30 17:00 Centrum Konferencyjne Sheraton Panel dyskusyjny Bezpieczeństwo energetyczne. Jaki model dla kogo? Ile solidarności, ile państwa, ile

Bardziej szczegółowo

Strategia GAZ-SYSTEM S.A. do 2025 roku

Strategia GAZ-SYSTEM S.A. do 2025 roku Strategia GAZ-SYSTEM S.A. do 2025 roku Tomasz Stępień, Prezes Zarządu Operator Gazociągów Przesyłowych GAZ-SYSTEM S.A. Kierunki strategiczne KIERUNEK 1 Budowa pozycji Spółki dzięki aktywnemu zaangażowaniu

Bardziej szczegółowo

Południowy Korytarz Gazowy Azersko-turecki projekt w rozgrywce. Aleksandra Jarosiewicz

Południowy Korytarz Gazowy Azersko-turecki projekt w rozgrywce. Aleksandra Jarosiewicz 53 Południowy Korytarz Gazowy Azersko-turecki projekt w rozgrywce Rosji i UE Aleksandra Jarosiewicz NUMER 54 WARSZAWA SIERPIEŃ 2015 Południowy Korytarz Gazowy Azersko-turecki projekt w rozgrywce Rosji

Bardziej szczegółowo

Co kupić, a co sprzedać 2015-06-15 15:22:58

Co kupić, a co sprzedać 2015-06-15 15:22:58 Co kupić, a co sprzedać 2015-06-15 15:22:58 2 Najważniejszym partnerem eksportowym Litwy w 2014 r. była Rosja, ale najwięcej produktów pochodzenia litewskiego wyeksportowano do Niemiec. Według wstępnych

Bardziej szczegółowo

BEZPIECZEŃSTWO ENERGETYCZNE MIAST I WSI WOJEWÓDZTWA LUBUSKIEGO. Maciej Dzikuć

BEZPIECZEŃSTWO ENERGETYCZNE MIAST I WSI WOJEWÓDZTWA LUBUSKIEGO. Maciej Dzikuć BEZPIECZEŃSTWO ENERGETYCZNE MIAST I WSI WOJEWÓDZTWA LUBUSKIEGO Maciej Dzikuć Celem artykułu jest przedstawienie postrzegania bezpieczeństwa energetycznego przez mieszkańców województwa lubuskiego. Wskazano

Bardziej szczegółowo

PRAKTYCZNE ASPEKTY OBSŁUGI INWESTORÓW ZAGRANICZNYCH NA PRZYKŁADZIE FABRYKI KATALIZATORÓW SAMOCHODOWYCH

PRAKTYCZNE ASPEKTY OBSŁUGI INWESTORÓW ZAGRANICZNYCH NA PRZYKŁADZIE FABRYKI KATALIZATORÓW SAMOCHODOWYCH PRAKTYCZNE ASPEKTY OBSŁUGI INWESTORÓW ZAGRANICZNYCH NA PRZYKŁADZIE FABRYKI KATALIZATORÓW SAMOCHODOWYCH Otwarcie technoinkubatora w Nowej Rudzie Nowa Ruda - Słupiec 17.10.2014 SPIS TREŚCI 01 Założenia i

Bardziej szczegółowo

Zagadnienia bezpieczeństwa dostaw energii elektrycznej

Zagadnienia bezpieczeństwa dostaw energii elektrycznej Zagadnienia bezpieczeństwa dostaw energii elektrycznej Stabilizacja sieci - bezpieczeństwo energetyczne metropolii - debata Redakcja Polityki, ul. Słupecka 6, Warszawa 29.09.2011r. 2 Zagadnienia bezpieczeństwa

Bardziej szczegółowo

Rozwój infrastruktury gazowniczej wyzwaniem XXI wieku. mgr inż. Andrzej Kiełbik

Rozwój infrastruktury gazowniczej wyzwaniem XXI wieku. mgr inż. Andrzej Kiełbik Rozwój infrastruktury gazowniczej wyzwaniem XXI wieku mgr inż. Andrzej Kiełbik 1. Warunki dla tworzenia zliberalizowanego rynku gazowego w Polsce: 2. Aktualny stan systemu gazowniczego w Polsce, 3. Plany

Bardziej szczegółowo

Podstawowe informacje o spółce PKO BP

Podstawowe informacje o spółce PKO BP Podstawowe informacje o spółce PKO BP PKO BANK POLSKI S.A. jeden z najstarszych banków w Polsce. W opinii wielu pokoleń Polaków uważany jest za bezpieczną i silną instytucję finansową. Większościowym akcjonariuszem

Bardziej szczegółowo

Barbara Janusz-Pawletta

Barbara Janusz-Pawletta RAPORT ZASOBY MORZA KASPIJSKIEGO: WYDOBYCIE I TRANSPORT DO EUROPY. ASPEKT PRAWNO-MIĘDZYNARODOWY Barbara Janusz-Pawletta W wyniku rozpadu ZSRR bezpośredni dostęp do Morza Kaspijskiego, zamiast dotychczasowych

Bardziej szczegółowo

WPŁYW PRODUKCJI ENERGII ELEKTRYCZNEJ W ŹRÓDŁACH OPALANYCH WĘGLEM BRUNATNYM NA STABILIZACJĘ CENY ENERGII DLA ODBIORCÓW KOŃCOWYCH

WPŁYW PRODUKCJI ENERGII ELEKTRYCZNEJ W ŹRÓDŁACH OPALANYCH WĘGLEM BRUNATNYM NA STABILIZACJĘ CENY ENERGII DLA ODBIORCÓW KOŃCOWYCH Górnictwo i Geoinżynieria Rok 35 Zeszyt 3 2011 Andrzej Patrycy* WPŁYW PRODUKCJI ENERGII ELEKTRYCZNEJ W ŹRÓDŁACH OPALANYCH WĘGLEM BRUNATNYM NA STABILIZACJĘ CENY ENERGII DLA ODBIORCÓW KOŃCOWYCH 1. Węgiel

Bardziej szczegółowo

Partnerstwo Europy Centralnej w Sektorze Energii. Propozycja dla krajów UE-10

Partnerstwo Europy Centralnej w Sektorze Energii. Propozycja dla krajów UE-10 Partnerstwo Europy Centralnej w Sektorze Energii Propozycja dla krajów UE-10 Spis treści Streszczenie 3 Sytuacja gospodarcza krajów UE-10 4 Produkcja i zużycie energii elektrycznej 6 Produkcja i zużycie

Bardziej szczegółowo