Doktoranckie Seminarium Rozliczeniowe Wydziału Mechaniczno-Energetycznego, 3-5 Lutego 2014, Szklarska Poręba-Wrocław

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Doktoranckie Seminarium Rozliczeniowe Wydziału Mechaniczno-Energetycznego, 3-5 Lutego 2014, Szklarska Poręba-Wrocław"

Transkrypt

1

2 Kierownik Studiów Doktoranckich na Wydziale Mechaniczno Energetycznym PWr dr hab. inż. Henryk Kudela Streszczenia przygotował do druku mgr inż. Andrzej Kosior 2

3 Spis treści Zakład Chłodnictwa i Pomp Ciepła... 9 Tomasz Hałon... 9 Bartosz Gil Magdalena Nemś Zakład Spalania i Detonacji Mateusz Wnukowski Michał Ostrycharczyk Marcin Michalski Zakład Termodynamiki Józef Rak Przemysław Smakulski Przemysław Błasiak Ewa Skawińska Zakład Inżynierii i Technologii Energetycznych Anna Kisiela Konrad Babul Krzysztof Razum Bartosz Urbanek Arkadiusz Szydełko Zakład Miernictwa i Ochrony Atmosfery Paweł Pliszka Zakład Inżynierii Lotniczej Piotr Felisiak Paweł Czekałowski Zakład Podstaw Jan Duenas-Dobrowolski Maciej Klein Michał Stanclik Przemysław Jaszak Przemysław Szulc Zakład Numerycznego Modelowania Przepływów Andrzej Kosior

4 Zakład Automatyki i Kriogeniki Jakub Niechciał Piotr Pyrka Paweł Duda

5 Spis promotorów Zbigniew Królicki 9 Jacek Kasperski 11, 13 Włodzimierz Kordylewski 15 Halina Pawlak Kruczek 17, 18 Zbigniew Gnutek 20, 22, 24, 26 Wiesław Rybak 28, 30, 32, 34, 36 Artur Andruszkiewicz 38 Krzysztof Sibilski 40, 42 Marek Gawliński 43, 46, 48 Krzysztof Jesionek 45 Janusz Plutecki 49 Henryk Kudela 51 Maciej Chorowski 53, 55, 57 5

6

7

8

9 Zakład Chłodnictwa i Pomp Ciepła BADANIE PROCESU WRZENIA ZIĘBNIKA W NISKOCIŚNIENIOWYM ADSORPCYJNYM SYSTEMIE TRIGENERACYJNYM. STUDY ON BOILING OF REFRIGERANT IN LOW PRESSURE ADSORPTION TRIGENERATION SYSTEM. Tomasz Hałon Zakład Chłodnictwa i Pomp Ciepła, I-20 Promotor: Prof. Zbigniew Królicki Promotor pomocniczy: Dr inż. B. Zajączkowski Streszczenie Parowacze podciśnieniowe mają zastosowanie w systemach ziębniczych, w których zachodzi konieczność odparowania czynnika w temperaturze niższej od temperatury równowagowej dla ciśnienia atmosferycznego. Przykładem zastosowania takich parowaczy są sorpcyjne systemy chłodnicze współpracujące z systemem kogeneracji, tzw. trigeneracja. Dla układów absorpcyjnych przykładem mogą być systemy używające roztworu LiBr/H2O, zaś dla układów adsorpcyjnych- używające wody i silikażelu jako pary roboczej. Systemy sorpcyjne wykorzystujące wodę mogą być również wykorzystywane w połączeniu z kolektorami słonecznymi, w których istnieje możliwość, neutralnego dla środowiska, generowania chłodu. Parowacze podciśnieniowe stosowane są również w systemach odsalania wody morskiej. Zakres temperatur wrzenia czynnika dla układów klimatyzacyjnych stosowanych np. w systemach trigeneracji mieści się między 6oC, a 12oC. Jeśli przyjmie się że efekt chłodniczy uzyskiwany będzie w chłodziarce adsorpcyjnej wykorzystującej parę robocza silikażel/woda, to ciśnienie nasycenia będzie się znajdować w przedziale 0,93 kpa 1,4 kpa. Wymiana ciepła przy wrzeniu w tych warunkach jest ograniczona. Wzrost wartości współczynnika wymiany ciepła ma bezpośredni wpływ na uzyskaną moc chłodniczą, oraz na efektywność procesu. W przypadku zastosowania w systemach adsorpcyjnych zmniejsza również czas trwania cyklu i przekłada się na sprawność całego układu. Większość badań nad wrzeniem w dużej objętości przeprowadzone zostało dla ciśnień atmosferycznych lub ciśnień zredukowanych nie niższych niż 0,01 (pod czas gdy dla wody przy ciśnieniu 1 kpa, ciśnienie zredukowane wynosi 4, ) [1]. Pierwsze badania wrzenia przy tak obniżonych ciśnieniach przeprowadzili Raben i inni [2], Mitrovic [1], McGillis i inni [3] oraz na początku XXI wieku Pioro i inni. Raben i inni [2] przeprowadzili badania nad wrzeniem wody w cylindrycznym naczyniu o średnicy 3,81 cm pod ciśnieniami od 1,3 kpa do 101 kpa. Uznali oni że najważniejszymi mechanizmami przenoszenia energii w trakcie wrzenia w dużej objętości jest konwekcja naturalna, ciepło parowania oraz lokalnie wymuszona konwekcja związana z ruchem pęcherzy gazowych. Przy niskich ciśnieniach wpływ ciepła parowania zmniejsza się na rzecz konwekcji wymuszonej. McGillis i inni [3] zauważyli znaczne przesunięcie krzywej wrzenia w kierunku wyższych temperatur przegrzania oraz obniżenie się krytycznego punktu wrzenia. Wyjaśnili, że wymagane większe przegrzanie spowodowane jest nagłym wzrostem objętości właściwej i napięcia powierzchniowego wody w ciśnieniach niższych niż 10 kpa. Schnabel i inni [1] badali rodzaje wymiany ciepła w parowaczach systemów adsorpcyjnych. Zauważyli, że obróbka powierzchni grzejnej ma istotne znaczenie na zmianę rodzaju wrzenia. Zwiększenie chropowatości powierzchni poprzez piaskowanie powoduje obniżenie przegrzania wymaganego do rozpoczęcia wrzenia rozwiniętego o 5 K. Ponadto niskie ciśnienia charakteryzują się zwiększeniem wpływu napełnienia zbiornika na wymianę ciepła. Wpływ ten jest pomijany przy ciśnieniu atmosferycznym. 9

10 Istnieje bardzo mało danych eksperymentalnych na temat wrzenia w ciśnieniu 1 kpa [2]. Nie wiadomo jaki dokładnie wpływ na wrzenie w tym ciśnieniu ma chropowatość powierzchni czy jej rodzaj, ani w jakim stopniu użycie dysz rozpryskowych polepsza parametry procesu. Brakuje dokładnych korelacji pozwalających przewidzieć współczynnik przenoszenia ciepła przy różnych gęstościach strumienia ciepła. Istnieje potrzeba zmniejszenia wartości przegrzania ścianki oraz zwiększenia gęstości przewodzonego ciepła. Ponadto należy zwiększyć krytyczny strumień ciepła. Jako że systemy adsorpcyjne charakteryzują się małym zużyciem energii elektrycznej oraz niskimi sprawnościami, najlepszy w tym wypadku byłby sposób pasywny nie pobierający dodatkowej energii. W prezentacji przedstawiono zestawienie wyników obliczeń współczynnika wymiany ciepła przy wrzeniu w ciśnieniach 1,5 9 kpa. Obliczenia wykonane zostały na podstawie istniejących korelacji empirycznych. Następnie przedstawiono wyniki prac eksperymentalnych dla tych samych wartości ciśnień oraz gęstości strumienia ciepła od 10 kw/m2 do 43 kw/m2. Wyniki obliczeń oraz badań porównano ze sobą, a następnie wybrano korelacje mające największą zbieżność z danymi eksperymentalnymi. Na podstawie uzyskanych danych zauważono zmianę krzywej wrzenia czynnika. Bibliografia: [1] L. Schnabel, C. Scherr, C. Weber, Water as refrigerant experimental evaluation of boiling characteristics at low temperatures and pressures, VII Minsk International Seminar Heat Pipes, Heat Pumps, Refrigerators, Power Sources, Minsk, Belarus, September 8 11, (2008) [2] I.A. Raben, R.T. Beaubouef, G.E. Commerford, A study of heat transfer in nucleate pool boiling of water at low pressure, Chemical Engineering Progresses Symposium Series 61 (57), (1965) [3] W.R. McGillis, V.P. Carey, J.S. Fitch, W.R. Hamburgen, Pool boiling enhancement techniques for water at low pressure, Proceeding of 7th IEEE Semiconductor Thermal Measurement and Management Symposium, (1991) 10

11 ANALIZA PRACY STRUMIENICOWEGO OBIEGU CHŁODNICZEGO PERFORMANCE ANALYSIS OF EJECTOR REFRIGERATION SYSTEM Bartosz Gil Zakład Chłodnictwa i Pomp Ciepła Promotor: dr hab. inż. Jacek Kasperski Streszczenie System strumienicowy za wyjątkiem pompy kondensatu, nie posiada części ruchomych, przez co cechuje się niezawodnością pracy i prostotą obsługi. Do swojego napędu może wykorzystywać szeroką gamę czynników roboczych, a koszt jego instalacji jest niski w porównaniu z systemami absorpcyjnymi. Główną wadą strumienicowych systemów chłodniczych jest jednak niski współczynnik efektywności chłodniczej COP. Solarny, strumienicowy system chłodniczy składa się z trzech obiegów: napędowego (przetwarzania energii słonecznej), chłodniczego oraz obiegu rozprowadzenia chłodu (rys. 1.). Rys. 1. Schemat strumienicowego systemu chłodniczego z kolektorem słonecznym jako źródłem napędowym System ten, oparty na trzech poziomach roboczych (wytwornica pary skraplacz parowacz), nie posiada tradycyjnej sprężarki tłokowej. Głównym elementem obiegu chłodniczego jest strumienica. Składa się ona z czterech elementów: dyszy napędowej, komory ssawnej, komory mieszania oraz dyfuzora. Wydajność pracy strumienicy określają dwa parametry: Ejekcja stosunkiem strumienia masowego pary zassanej z parowacza do strumienia masowego pary napędowej me (1) m g Kompresja stosunek ciśnienia za strumienicą do ciśnienia pary zasysanej z parowacza pc Cr (2) p e 11

12 Pierwszy parametr związany jest ze sprawnością energetyczną obiegu chłodniczego, drugi natomiast limituje temperaturę skraplania czynnika w obiegu. Parametry pracy chłodniczego obiegu strumienicowego zostały wyznaczone na podstawie algorytmu obliczeniowego wykorzystującego jednowymiarowy model strumienicy [1]. Założono minimalną, możliwą do wykonania, średnicę przekroju krytycznego dyszy napędowej wynoszącą d t = 0,8 mm. Zgodnie z [1] współczynniki sprawności poszczególnych elementów strumienicy wyniosły: dysza napędowa 0,95, dysza mieszania 0,88. Największy wpływ na uzyskiwane wyniki miał współczynnik strat związany ze zjawiskiem tarcia, którego wartość określano na podstawie stosunku pola powierzchni przekroju komory mieszania do pola powierzchni przekroju krytycznego dyszy napędowej A 3/A t. Jego wartość zmieniała się w zakresie 086 0,96, przy czym wartości wyższe uzyskiwano wraz ze spadkiem stosunku A 3/A t. Rys. 2. Zależność stosunku ejekcji strumienicy ω od temperatury pary napędowej T g i temperatury pary zasysanej T e. Rys. 2. przedstawia uzyskane wartości stosunku ejekcji strumienicy dla zmiennej temperatury pary napędowej i odparowania czynnika w parowaczu. Wzrost wartości ω następuje zawsze wraz ze wzrostem temperatury odparowania n-pentanu. Wzrost temperatury pary napędowej także prowadzi do wzrostu wartości ω, jednakże maksimum osiągane jest przy temperaturze T g = 170 C, powyżej której następuje delikatne załamanie krzywej. Zjawisko to jest prawdopodobnie związane ze skokowa zmianą wartości c p w miarę zbliżania się do punktu krytycznego. Bibliografia: [1] HUANG B. J., CHANG J. M., WANG C. P., PETRENKO V. A., A 1-D analysis of ejector performance, International Journal of Refrigeration 1999 (22)

13 BADANIE PROCESU WYSOKOTEMPERATUROWEJ AKUMULACJI ENERGII CIEPLNEJ ZE SŁOŃCA STUDY OF HIGH TEMPERATURE HEAT ACCUMULATION FROM THE SUN Magdalena Nemś Zakład Chłodnictwa i Pomp Ciepła Promotor: dr hab. inż. Jacek Kasperski, prof. PWr Streszczenie Realizowana praca doktorska ma na celu weryfikację eksperymentalną koncepcji systemu ogrzewania dla domu rodzinnego, opierającego się na współpracy skupiającego kolektora słonecznego z kamiennym złożem akumulacyjnym. Zagadnieniem szczegółowym, którym doktorantka zajmowała się w minionym okresie rozliczeniowym były analizy teoretyczne i badania eksperymentalne poświęcone wysokotemperaturowej akumulacji energii cieplnej. Pierwszym etapem prac była selekcja potencjalnych materiałów wypełnienia złoża. Rozważano zarówno dostępność, aspekt ekonomiczny jak i energetyczny. Głównym parametrem cieplnym, który był wzięty pod uwagę podczas analiz była pojemność cieplna analizowanych materiałów. W kolejnym kroku przeprowadzono obliczenia, zmierzające do oszacowania czasu pełnego naładowania złoża wypełnionego danym materiałem (1): V c wsp wyp Cp t h t l I bezp A ap (1) gdzie: τ czas ładowania złoża, godz. t h maksymalna temperatura powietrza, C t l temperatura na wlocie do złoża, C ρ gęstość danego materiału wypełnienia, kg/m 3 c p ciepło właściwe danego elementu wypełnienia, J/kg K wsp wyp współczynnik wypełnienia złoża, m 3 /m 3 A ap powierzchnia apertury kolektora słonecznego, W I bezp gęstość promieniowania słonecznego, W/m 2 V c objętość złoża, m 3. Analizowano również wpływ współczynnika wypełnienia złoża na proces ładowania. Obliczenia wykazały, że czas ładowania złoża do temperatury 200 C o współczynniku wypełnienia 0.7, wypełnionego cegłą zwykłą wyniesie 29 godzin, cegłą klinkierową 32 godzin, granitem 37 godzin, natomiast otoczakami 38 godzin (rys.1). Ze względu na cenę i dostępność do dalszych badań wybrano granit. Potrzeba weryfikacji eksperymentalnej wynika z niemożliwości przeprowadzenia obliczeń teoretycznych, które w pełni oddawałyby charakter procesu ładowania. Obliczenia zakładają równomierne nagrzewanie wszystkich elementów wypełnienia złoża. Jednak można się spodziewać, że dopływające do akumulatora gorące powietrze nie będzie w sposób równomierny nagrzewać całej przestrzeni złoża. Ponadto, ze względu na swoiste kształty materiału wypełnienia proces przewodzenia nie zniweluje powstałego gradientu temperatur co powinno wpłynąć na wydłużenie czasu akumulacji, który w warunkach rzeczywistych jest ograniczony czasem nasłonecznienia. 13

14 Rys.1. Czas ładowania złoża granitowego w zależności od zadanej temperatury końcowej; 1 otoczak, 2 granit, 3 klinkier, 4 cegła Rys.2. Stanowisko badawcze ze złożem akumulacyjnym W celu weryfikacji eksperymentalnej zostało zaprojektowanie i zbudowane stanowisko eksperymentalne widoczne na rys.2. Na stanowisku badawczym, w celu odwzorowania strumienia energii cieplnej doprowadzanej do złoża z kolektora, zastosowano w układzie grzałkę elektryczną. Eksperyment obejmował badanie czasu ładowania złoża wypełnionego kostką granitową. Proces ładowania, przy braku przepływu powietrza (grzałka elektryczna umieszczona w złożu) trwał 46 godzin. Po takim czasie osiągnięto temperaturę w złożu wynoszącą 195 C. Czas ten różni się o 9 godzin w stosunku do obliczeń teoretycznych. Potwierdziło to przypuszczenia doktorantki, o występowaniu zjawisk dodatkowych niemożliwych do prostego uwzględnienia w obliczeniach analitycznych. Kolejnym krokiem będzie seria eksperymentów porównawczych dla złoża wypełnionego cegłą zwykłą oraz klinkierową, przy różnych warunkach początkowych. Etap zostanie zakończony po przeprowadzeniu analizy wyników w perspektywie budowy pełnowymiarowego systemu cieplnego dla domu jednorodzinnego. 14

15 Zakład Spalania i Detonacji KONDYCJONOWANIE GAZU GENERATOROWEGO PLAZMĄ WYSOKOCZĘSTOTLIWOŚCIOWĄ KONCEPCJA BADAŃ I WSTĘPNE WYNIKI CONDITIONING OF GENERATOR GAS WITH A USE OF HIGH FREQUENCY PLASMA CONCEPTION OF RESEARCH AND PRELIMINARY RESULTS Mateusz Wnukowski Zakład Spalania i Detonacji Opiekun naukowy: prof. dr hab. inż. Włodzimierz Kordylewski Streszczenie Biomasa stanowi jedno z podstawowych źródeł energii odnawialnej. Poza spalaniem, biomasę poddaje się również procesowi zgazowania i pirolizy. Z procesami tymi wiąże się powstawanie smół. Jest to szczególnie niepożądane w gazach generatorowych ze względu na powodowanie częstych awarii. W celu usuwania smół stosuje się wiele metod, takich jak: mechaniczne, termiczne, katalityczne i plazmowe. Największą skuteczność wykazują metody plazmowe i katalityczne. W pracy doktorskiej podejmie się próbę reformingu smół przy pomocy plazmy mikrofalowej współpracującej ze złożem katalitycznym. Plazma mikrofalowa charakteryzuje się kilkoma zaletami, które czynią z niej atrakcyjne rozwiązanie: nie wymaga użycia elektrod, wykazuje niewielkie starty ciepła, jest plazmą objętościową, a budowa jej reaktora jest kompaktowa. Dzięki tej ostatniej cesze bardzo łatwo jest połączyć metodę katalityczną z plazmową - złoże katalizatora będzie znajdować się w tej samej kwarcowej rurze, w której generowana będzie plazma. Głównymi celem pracy doktorskiej będzie określenie: warunków stabilnej pracy reaktora, skuteczności reformingu, kinetyki reakcji reformingu, mechanizmów reakcji oraz energochłonności procesu. Cele te będą osiągane zarówno dla układu z samą plazmą jak i dla układu plazma-katalizator. Porównanie rezultatów pozwoli określić synergiczny efekt układu plazma-katalizator. W badaniach jako modelową cząsteczkę smół zastosuje się toluen. Wybór ten jest uzasadniony dużą zawartością tego związku w rzeczywistych smołach. W czasie badań, w celu określanie wpływu warunków pracy na proces dekompozycji smół, następujące parametry będą modyfikowane: temperatura, skład wprowadzanego do reaktora gazu, obecność lub brak pary wodnej oraz stosunek pary wodnej do toluenu. Te same modyfikacje zostaną zastosowane do układu plazma-katalizator. Przy pomocy odpowiednich analizatorów wykonana zostanie analiza jakościowa organicznych produktów rozkładu toluenu oraz analiza ilościowa CO, CO 2, H 2 i CH 4 jak i toluenu oraz produktów jego rozkładu. Wyniki te pozwolą na przewidzenie reakcji zachodzących podczas konwersji smół oraz ich mechanizmów jak i skuteczności procesu usuwania/reformingu smół oraz kinetyki reakcji dekompozycji. Wstępne badania przeprowadzono na instalacji, której schemat przedstawiono na Rys

16 Rysunek 1. Schemat instalacji. 1- butla z azotem, 2 przepływomierze, 3 kolba z toluenem, 4 reaktor, 5 strzykawka, 6 chromatograf, 7 analizator THERMOFID, 8 analizator GAS Po wstępnym wyskalowaniu podajnika gaz zawierający toluen w trzech różnych stężeniach przepuszczono przez reaktor wytwarzający plazmę mikrofalową. W trakcie pomiarów dla każdego stężenia pobrano czterokrotnie próbkę gazu na wylocie reaktora i poddano ją analizie chromatograficznej. Otrzymane wyniki przedstawiono w Tabl. 1. Na podstawie otrzymanych rezultatów wyznaczono stopień konwersji, który wynosił od 73 do 78 % w zależności od stężenia toluenu. Badania chromatograficzne wykazały, że toluen został rozłożony na cztery lżejsze węglowodory, z których jeden, występujący w największym udziale, zidentyfikowano jako metan. W takcie prób niezbędne było chłodzenie generatorów mikrofal. W tym celu zastosowano zarówno azot jak i powietrze. Podczas prób dokonywano również pomiarów przy pomocy analizatora gazu syntezowego. Pomiary te wykazały, że gaz produkowany w wyniku konwersji toluenu zawierał tlenki węgla, których stężenie było znacznie większe w przypadku chłodzenia powietrzem. Fakt ten świadczy o nieszczelności instalacji, która w celu prowadzenia dalszych badań wymaga doszczelnienia. Kolejne, najbliższe kroki badawcze będą wymagały identyfikacji pozostałych składników rozkładu, przeskalowania chromatografu, pomiaru temperatury w reaktorze oraz przeprowadzenie próby przy użyciu gazu symulującego prawdziwy gaz generatorowy. W dalszych etapach zostaną przeprowadzone próby mające na celu wyznaczenie skuteczności rozkładu w zależności od takich czynników jak temperatura w reaktorze, stężenia składniku gazów, dodatek pary wodnej i obecność katalizatora. Wyniki te powinny pozwolić na określenie kinetyki i mechanizmów reakcji przebiegających w reaktorze. Tabela 1. Wyniki otrzymane dla rozkładu toluenu w plazmie mikrofalowej. Czynnik chłodzący V n/v p Czas retencji, s Pole piku, pa*s Stężenie toluenu, ppm Stężenie toluenu, mg/m 3 Stopień konwersji, % Azot 4:40 2,314 21,59 793,1 2,94 73,09 Azot 8:40 2,314 26,57 975,8 3,61 75,60 Azot 12:40 2,314 27, ,9 3,72 78,78 Powietrze 12:40 2,314 11,61 426,2 1,58 90,99 Gdzie V n/v p stosunek gazu nośnego do gazu plazmotwórczego. 16

17 BADANIA EMISJI ZANIECZYSZCZEŃ GAZOWYCH I RTĘCI ZE SPALANIA WEGLA BRUNATNEGO W ATMOSFERACH OXY I POWIETRZA W KOTŁACH PYŁOWYCH RESEARCH OF GASEOUS POLUTATN AND MERCURRY EMISSION RESEARCH FROM BROWN COAL IN OXYFUEL ATMOSPHERE COMBUSTION IN PC BOILERS Michał Ostrycharczyk Zakład Spalania i Detonacji Promotor: dr hab. inż. Halina Pawlak-Kruczek, prof. PWr. Streszczenie Zastosowanie spalania tlenowego w istniejących kotłach pyłowych wymaga dokładnego poznania wpływu zmiany atmosfery spalania na proces spalania. Istotnym zagadnieniem jest zachowanie się związków siarki podczas spalania w atmosferze O2/CO2. Ważnym parametrem jest udział tlenu w mieszaninie, który determinuje intensywność procesu spalania i wpływa na temperaturę spalania, wartości współczynników wymiany ciepła, powstające zanieczyszczenia gazowe z procesu spalania takie jak NOx, SO2, SO3, Hg. Badania zostały przeprowadzone na izotermicznym reaktorze przepływowym w dużej skali laboratoryjnej, tj. piec opadowy rurowy, o długości 2,5 m i mocy cieplnej ~20kW. Sonda do pomiaru składu gazów wylotowych była umieszczona w odległości 0,7 m. poniżej ostatniej sekcji grzejnej. Pod piecem opadowym został umieszczony system odbioru popiołu. Autor w przedstawionej pracy zbadał wpływ atmosfery oxy o różnych stężeniach tlenu na początku procesu spalania (O2 vol= 15%, 20%, 25%, 30%) na stężenie NOx i SO2 w komorze paleniskowej i końcową emisję tych związków ze spalania polskiego węgla brunatnego. Z badań wynika, że stężenie NOx jest mniejsze dla atmosfer Oxy dla udziału tlenu poniżej 25%. Aby określić ubytek azotu w badanych atmosferach wykonano analizę procesów pirolizy w gazach N2 i CO2. Wyznaczono odmienną charakterystykę koksów z tych atmosfer. N-paliwowego uwalnia się do fazy gazowej we wstępnej wazie spalania w atmosferze CO2 około 10% więcej niż w N2. Odpowiada to ilości NOX HCN i NH3. Wyznaczono emisje NOx. Otrzymuje się, że dla węgla brunatnego uzyskuje się we wszystkich atmosferach oxy niższą emisję NOx do atmosfery w jednostkach mg/mj. W pracy wyznaczono także emisje i stopień konwersji siarki do fazy gazowej do postaci SO2. Węgiel brunatny wybrany do badań charakteryzował się wysoką zawartością wilgoci w paliwie, dlatego do badań wybrano cztery zróżnicowane zawartości wilgoci: 7, 15, 24, 33% (masowo). Do badań zastosowano pył węglowy o d < 0,2 mm. W pracy przedstawiono także badania retencji siarki w popiele, i pomiaru stężenia SO3 za komora spalania. Spalanie węgla brunatnego w atmosferach oxy-fuel o większym udziale tlenu niż w powietrzu zwiększa stopień konwersji siarki do fazy gazowe. Jednocześnie zawartość siarki w popiele jest niższa, szczególnie w atmosferze O2/CO2=30/70. Stężenie związków SO3 z procesu oxy-spalania rośnie nieznacznie w porównaniu do spalania w powietrzu. Dodatkowo wyznaczono stopień retencji rtęci do popiołu i emisje rtęci dla atmosfer Oxy25, Oxy30 i powietrza. Wyniki zawartości Hg odniesione są do masy węgla wprowadzonej do komory spalania. Ilość zaabsorbowanej rtęci w atmosferze Oxy25 dla węgla brunatnego popiele jest większa o około 11%. Natomiast w atmosferze powietrza sorpcja rtęci do popiołu jest na poziomie 80%. Podobne wartość dla tych atmosfer otrzymuje się dla adsorpcji rtęci gazowej w amalgamacie 10%. Wynik retencji Hg w popiele to dla atmosfery Oxy30 jedynie 70% początkowej masy rtęci, a w gazie zmierzono 2% masy początkowej rtęci. 17

18 SUSZENIE WĘGLA BRUNATNEGO W ZŁOŻU FLUIDALNYM ZA POMOCĄ NISKOTEMPERATUROWEGO POWIETRZA BROWN COAL DRYING IN FLUIDIZED BED BY LOW- TEMPERATURE AIR Marcin Michalski Zakład Spalania i Detonacji, I-20 Promotor: dr hab. inż. Halina Pawlak-Kruczek, prof. PWr. Streszczenie Węgiel brunatny stanowi jedno z podstawowych paliw w Polsce oraz w krajach, które posiadają ten surowiec. Dzieje się tak na skutek bardzo niskiej ceny wydobycia oraz dobrze opanowanej technologii konwersji energii chemicznej zawartej w węglu na energię elektryczną. Jednakże podstawowym problemem przy wykorzystywaniu węgli brunatnych jest zawartość wilgoci, która w zależności od lokalnych warunków wydobycia, może wynosić między 35, a 60%. Podczas spalania zawartość dużej ilości wilgoci wpływa między innymi na zmniejszenie wartości opałowej surowca, czas zapłonu, wydzielanie i spalanie się części lotnych, sposób formowania się mikrofrontu spalania części lotnych i teksturę pozostałości koksowej ziaren, co w konsekwencji ma decydujący wpływ na osiąganą w kotłach energetycznych sprawność [1]. Usunięcie części wilgoci z węgla brunatnego przed wprowadzeniem go do kotła przyczynia się do wzrostu sprawności energetycznej kotła. Według różnych źródeł osiągany wzrost sprawności może wynosić nawet 3-5% [2, 3]. Jedną z rozwijających się technologii usuwania wilgoci z węgli brunatnych przy zastosowaniu niskotemperaturowych źródeł ciepła jest suszenie fluidalne. Tego typu metoda charakteryzuje się wysoką wydajnością oraz niskimi nakładami eksploatacyjnymi. Jednakże niezbędny jest odpowiedni dobór parametrów, aby suszenie fluidalne było opłacalne i konkurencyjne z innymi metodami. W tym celu prowadzone są liczne badania na instalacji laboratoryjnej (Rys. 1) [3]. Rys. 1 Schemat stanowiska badawczego 18

19 W celu oszacowania ubytku wilgoci z węgli oraz zużycie energii dokonano monitorowanie parametrów procesowych w suszarce laboratoryjnej poprzez pomiar zużycia energii elektrycznej oraz wyznaczenie strumienia odparowanej wilgoci, mierząc wilgotność względną powietrza na wlocie i na wylocie z instalacji oraz temperaturę i ciśnienie atmosferyczne powietrza wilgotnego [3]. Do badań wykorzystano węgle z największych polskich kopalni: Bełchatów (średnia wilgoć węgla 50 54%) i Turów (średnia wilgoć węgla 43 48%). Podczas badań brano pod uwagę: temperaturę czynnika suszącego, czas przebywania w suszarce, prędkość czynnika suszącego, zawartość wilgoci w węglu, temperaturę początkową węgla, wielkość ziaren suszonego węgla. Na podstawie analizy powyższych parametrów oraz nakładów energetycznych oszacowano optymalne warunki pracy fluidalnych suszarek węgla brunatnego pod względem doboru prędkości suszenia. Oszacowano również optymalny czas przebywania węgla w suszarce w zależności od temperatury czynnika suszącego. Poniżej przedstawiono kilka rezultatów badań dla węgla pochodzącego z kopalni Bełchatów [1, 3]. a) Rys. 2 Ubytek wilgoci w węglu brunatnym dla zmiennych parametrów a) temperatury czynnika suszącego, b) prędkości powietrza fluidyzującego b) a) b) Rys. 3 Zużycie energii elektrycznej dla procesu suszenia przy różnych a) temperaturach czynnika suszącego, b) prędkościach powietrza fluidyzującego Bibliografia: [1] Kruczek-Pawlak H., Wybrane zagadnienia spalania młodych paliw kopalnych o małym stopniu metamorfizmu, PWr 2003 [2] Bullinger C., Ness M., Sarunac N., Coal Creek Prototype Fluidized Bed Coal Dryer: Performance Improvement, Emissions Reduction, and Operating Experience, 31st International Technical Conference on Coal Utilization and Fuel Systems, Clearwater FL, May 21-25, 2006 [3] Plutecki Z., Michalski M. Niskotemperaturowe suszenie węgla brunatnego dla energetyki zawodowej. Badania własne, Górnictwo Odkrywkowe, 3-4/2012 ISSN , Wrocław

20 Zakład Termodynamiki OPTYMALIZACJA I BADANIE PROCESU SPRĘŻANIA W MASZYNACH SPIRALNYCH OPTIMIZATION AND RESEARCH IN THE FIELD OF COMPRESSION PROCES IN THE SCROLL MACHINES Promotor: prof. dr hab. inż. Z. Gnutek dr inż. S. Pietrowicz Józef Rak Zakład Termodynamiki Streszczenie W referacie został zaprezentowana została idea działania sprężarki spiralnej, obliczenia numeryczne wraz z przybliżeniem zasad obliczeń w zmiennej geometrii oraz badania prototypu urządzenia o zmodyfikowanej geometrii łopatek. Sprężarki i rozprężarki spiralne są to maszyny wyporowe, stosowane na szeroką skalę w chłodnictwie i klimatyzacji (także samochodowej). Ich zasada działania polega na współpracy dwóch spiral o ściśle ustalonym kształcie (np. spirala Archimedesa, bądź ewolwenta). W klasycznym i najpopularniejszym koncepcie jedna ze spiral pozostaje w spoczynku, podczas gdy druga przesunięta jest względem niej o długość mimośrodowości i porusza się po okręgu. Tak ułożone spirale łączą się w punktach styku, a pomiędzy tymi punktami tworzą się zamknięte komory robocze, których objętość i położenie zmieniają się w zależności od kąta obrotu wału napędowego. Dzięki zmianie objętości komory następuje zmiana ciśnienia czynnika roboczego. Zasada działa przedstawiona została na rys.1. Rys.1 Zasada działania maszyn spiralnych Maszyny spiralne posiadają małą liczbę elementów ruchomych, dzięki czemu cieszą się opinią niezawodnych i generujących niewielki hałas. Natura procesu pozwala na pominięcie zaworów ssawnych i tłocznych przy jednoczesnym zapewnieniu ciągłości i stabilności procesu. Maszyny spiralne mogą być projektowane w wersjach bezolejowych. Przedstawione zalety są podstawą do prób projektowania tego typu urządzeń do zastosowań specjalnych, wymagających niezawodności oraz czystości czynnika opuszczającego układ. Celem zamodelowania własności termodynamicznych i dynamicznych urządzeń o różnych geometriach należy rozwiązać równania zachowania masy, pędu, energii, itp. na dynamicznej siatce numerycznej. Oznacza to, że 20

21 każdorazowo po dokonaniu kroku czasowego należy rozwiązać przemieszczenie siatki (przy zachowaniu jej topologii) dopiero następnie przystąpić do rozwiązywania odpowiednio zmodyfikowanych równań. W przypadku obliczeń, w których zmienia się układ współrzędnych, do równań należy dodać człon zawierający w sobie informacje na temat tej deformacji. Jeżeli prędkość siatki oznaczyć jako v b oraz jeżeli prędkość ta jest niezależna od ruchu płynu to: Jednakże, w takim przypadku prawo zachowania masy może nie być spełnione. Celem upewnienia się, co do poprawności wyników należy wprowadzić dodatkowe prawo zasadę zachowania przestrzeni: Zasada ta może być traktowana, jak zasada zachowania masy, przy zerowej prędkości płynu [1]. Określenie pól prędkości, ciśnień, temperatur w pojedynczej komorze będzie podstawą do określenia parametrów działania całego urządzenia w stanach nieustalonych. W trakcie badań porównywane są dwa rozwiązania różniące się co do geometrii łopatek. W pierwszym wypadku są one oparte o klasyczną geometrię ewolwenty, natomiast w drugim jest to rozwiązanie zmodyfikowane, charakteryzujące się krótszymi łopatkami, przy zachowanym sprężu. Dodatkową cechą nowych łopatek jest duża przestrzeń wewnątrz elementu, która jest możliwa do wykorzystania, np. poprzez zamontowanie chłodnicy. Wpływ takiego zabiegu również może zostać sprawdzony przy pomocy obliczeń numerycznych. Szczególny nacisk położony zostanie na zjawiska wymiany ciepła w urządzeniu oraz jego właściwości dynamiczne i odkształcenia. Bibliografia: [1] Rane, S., et al., Grid deformation strategies for CFD analysis of screw compressors, International Journal of Refrigeration (2013), 21

22 ROZPYLACZE CIECZOWE JAKO SPOSÓB ODBIORU DUŻYCH GĘSTOŚCI STRUMIENI CIEPŁA SPRAY COOLING AS A METHOD OF HIGH HEAT FLUX REMOVAL Przemysław Smakulski Zakład Termodynamiki Promotor: prof. dr hab. inż. Zbigniew Gnutek Streszczenie Odbiór dużych strumieni ciepła staje się ważnym zagadnieniem w wielu perspektywicznych aplikacjach, procesorach komputerowych, urządzeniach wytwarzających wiązki laserowe, czy też nowo budowanych kotłach pracujących na parametry nadkrytyczne. Modelowym przykładem odbioru ciepła z powierzchni, charakteryzującym się dużym strumieniem ciepła na jednostkę powierzchni, są budowane dzisiaj układy elektroniczne, w których instalacja chłodnicza musi utrzymywać temperaturę pracy poniżej 85 o C przy jednoczesnej możliwości odbioru strumienia ciepła równemu co do jego gęstości: 300 W/cm 2 [1], a nawet 1000 W/cm 2 w hot spots (ang. gorących punktach). Jest to spowodowane wyraźną tendencją zmniejszania wymiarów współczesnych tranzystorów wraz z ich potencjalnym wzrostem mocy obliczeniowej. Punkty niejednorodnej utraty ciepła (hot spots) prowadzą do spadku efektywności i niezawodności procesora. Co więcej, przekroczenie wymaganej konstrukcyjnie temperatury ok. 85 o C może w konsekwencji prowadzić do natężenia zjawisk takich jak elektromigracja, czy starzeniowe przebicie dielektryka. Rys. 1 Schemat ciśnieniowego, strumieniowego rozpylacza cieczy wraz z charakterystycznymi wielkościami dla rozpylacza. Gęstość mocy rozproszonej przez współcześnie konstruowane procesory może znacznie różnić się od skutecznej wartości poboru gęstości ciepła poprzez chłodzenie za pomocą powietrza, które szacuje się na wartość 150 W/cm 2 [2]. Dlatego też badania w zakresie odbioru dużych gęstości strumieni ciepła 22

23 postępują w kierunku chłodzenia cieczowego poprzez: przepływ w materiałach porowatych, przepływ w mikro-kanalikowych wymiennikach ciepła, czy też rozpylanie cieczy. Rozpylacze cieczowe pośród wszystkich wyżej wymienionych instalacji, charakteryzują się dużą niezawodnością oraz efektywnością odbioru ciepła przypadającą na jednostkę masy cieczy rozproszonej. Jej charakterystyka zależy od parametrów takich jak np.: - odległość spryskiwacza od powierzchni chłodzonej (H), - chropowatość powierzchni chłodzonej, - jakość rozpylenia cieczy - średnia średnica Sauter'a (SMD) kropel, - strumień masy cieczy, - średnica końca dyszy, - rodzaj użytej cieczy. Ze względu na dużą ilość wzajemnie zależnych parametrów opisujących odbiór ciepła przy użyciu rozpylaczy cieczowych, badania nad zjawiskami cieplno-przepływowymi dla rozpylaczy cieczowych staje się obiektem szeroko prowadzonych badań z dziedziny kompaktowych układów chłodniczych. Powyższa praca badawcza określa parametry wpływające na przejmowanie ciepła za pomocą rozpylaczy cieczowych, charakteryzuje wartości osiąganych strumieni ciepła przy zastosowaniu różnych czynników chłodniczych, oraz opisuje przejmowanie ciepła za pomocą przejścia fazowego rozpylonej cieczy. Bibliografia: [1] - Agostini B. i inni: State of the Art of High Heat Flux Cooling Technologies. Heat Transfer Engineering, 28(4), 2007, [2] Hamann H. F. i inni: Hotspot-Limited Microprocessors: Direct Temperature and Power Distribution Measurements, Journal of Solid-state circuits, Vol. 42, No.1,

24 METODA WYZNACZANIA WSPÓŁCZYNNIKA WNIKANIA CIEPŁA W WARUNKACH MECHANICZNEGO ZABURZANIA WARSTWY PRZYŚCIENNEJ METHOD FOR DETERMINING HEAT TRANSFER COEFFICIENT DURING MECHANICAL DISTURBING OF A BOUNDARY LAYER Przemysław Błasiak Zakład Termodynamiki Promotor: prof. zw. dr hab. inż. Zbigniew Gnutek Streszczenie W procesie projektowania mieszalników, w których następuje wymiana ciepła kluczowym zagadnieniem jest precyzyjne wyznaczenie wartości współczynnika wnikania ciepła α. Dokładna znajomość wartości tego parametru pozwala projektantowi na optymalizację konstrukcji pod względem zużycia materiału konstrukcyjnego. Ponadto jest ona niezbędna w celu poprawnego przeprowadzenia procesu obróbki cieplnej medium roboczego, ponieważ pozwala na przewidzenie pola temperatury. Wyznaczenie współczynnika wnikania ciepła α w urządzeniach mieszających jest bardzo trudnym zadaniem ze względu na skomplikowane warunki przepływu oraz wymiany ciepła. Konieczne jest modelowanie zjawisk zachodzących w tych urządzeniach nie tylko numeryczne, ale także eksperymentalne. Przeprowadzenie doświadczenia na realnym stanowisku badawczym jest jedynym sposobem na potwierdzenie hipotez badawczych oraz zapewnia najbardziej miarodajne wyniki. Schemat stanowiska badawczego do wyznaczania współczynnika wnikania ciepła pokazany jest na rys. 1. W hermetycznym cylindrze 1 znajduje się czynnik roboczy doprowadzany za pomocą zaworów 2 z butli gazowej 3. Czynnik wprawiany jest w ruch za pomocą łopatek zamocowanych na obrotowym wale. Moment obrotowy przekazywany jest za pomocą silnika elektrycznego 4. Prędkość obrotowa może być płynnie regulowana za pomocą falownika 5. Strumień ciepła dostarczany jest do czynnika roboczego za pomocą grzałki elektrycznej 6, która podłączona jest do źródła zasilania 7. Strumień ciepła odbierany jest od płynu przez ściankę cylindra za pomocą płaszcza wodnego. Za pomocą rezystancyjnych czujników temperatury Pt100 mierzona jest temperatura wody dolotowej 8 oraz wylotowej 9, aby możliwe było dokonanie bilansu cieplnego stanowiska badawczego. Ponadto przy użyciu termopar mierzona jest temperatura płynu wewnątrz cylindra oraz temperatura ścianki cylindra w kilku punktach zaznaczonych schematycznie czarnymi kropkami. Sygnały z termopar przekazywane są do aparatury kontrolnopomiarowej 10. Dalej wszystkie dane pomiarowe zapisywane są na komputerze 11 podłączonym do aparatury kontrolno-pomiarowej 10. Ciśnienie w cylindrze mierzone jest za pomocą czujnika ciśnienia 12 i rejestrowane za pomocą aparatury kontrolno-pomiarowej 13. Sercem stanowiska badawczego do wyznaczania współczynnika wnikania ciepła jest moduł zawierający układ łopatkowy. Główną jego częścią jest cylinder o średnicy wewnętrznej 140 mm i grubości ścianki 7 mm. Do cylindra wprowadzany jest czynnik gazowy z butli gazowej. Stanowisko zostało tak zaprojektowane, aby możliwe było przebadanie także cieczy. Ciśnienie czynnika mierzone jest za pomocą czujnika ciśnienia znajdującego się wewnątrz cylindra, a sygnał pomiarowy przesyłany jest do urządzenia kontrolno-pomiarowego i zapisywany na komputerze. Maksymalne dopuszczalne ciśnienie czynnika roboczego nie może przekroczyć 1 MPa. Ruch czynnika wymuszany jest za pomocą łopatek skrobiących, które zamontowane są na obrotowym wale głównym. Skrobiący ruch łopatek zaburza warstwę graniczną. Skutkuje to dobrym wymieszaniem czynnika roboczego oraz zwiększeniem wartości współczynnika wnikania ciepła. Połączenie śrubowe w układzie łopatkowym pozwala na regulowanie wielkości szczeliny między ścianą cylindra a końcem łopatki. Przy pomocy termopar mierzona jest temperatura wewnętrzna ścianki cylindra w kilku punktach wzdłuż jej wysokości oraz temperatura czynnika roboczego. Sygnały z termopar zapisywane są na dysku twardym dzięki bezpośredniemu połączeniu komputera z aparaturą kontrolno-pomiarową. 24

25 W celu zapewnienia szczelności zastosowano sprzęgło magnetyczne, które składa się z: przepony magnetycznej, wirnika wewnętrznego, wirnika zewnętrznego i piasty kołnierzowej. Wirnik wewnętrzny z magnesami na zewnętrznej jego powierzchni osadzony jest na wale głównym. Z wirnikiem wewnętrznym współpracuje wirnik zewnętrzny, który ma nieco większą średnicę. Magnesy wirnika zewnętrznego umieszczone są na wewnętrznej powierzchni jego pobocznicy. Wirniki rozdzielone są za pomocą niemagnetycznej przepony. Dzięki temu objętość, w której znajduje się czynnik roboczy jest hermetycznie oddzielona od otoczenia. Wirnik zewnętrzny przykręcony jest śrubami do piasty kołnierzowej, która z kolei osadzona jest na wale pośrednim. Wał ten połączony jest sprzęgłem elastycznym z silnikiem elektrycznym. Strumień ciepła jest dostarczany do czynnika roboczego za pomocą grzałki elektrycznej umieszczonej pod pokrywą cylindra. Odbiór ciepła odbywa się poprzez wodny płaszcz chłodzący, który tworzy szczelina pierścieniowa powstająca między zewnętrzną ścianą cylindra a jego pokrywą. Objętość płaszcza wodnego oddzielona jest od objętości, w której znajduje się czynnik roboczy dzięki uszczelnieniu kołnierzowemu. Wymagany docisk uzyskiwany jest za pomocą śrub sprzęgających pokrywę cylindra z cylindrem. Do płaszcza wodnego za pomocą zaworów doprowadzana jest woda chłodząca. Przy pomocy termopar mierzona jest temperatura wody na wlocie i wylocie z płaszcza chłodzącego. Ponadto mierzony jest strumień masy wody chłodzącej przy wykorzystaniu metody wagowej. Pozwala to na wyznaczenie strumienia ciepła odbieranego od czynnika roboczego. Wiedząc ile ciepła przejmuje czynnik roboczy oraz znając temperaturę ścianki cylindra i średnią temperaturę płynu można wyliczyć współczynnik wnikania ciepła ze wzoru Newtona. Rys. 1. Schemat stanowiska badawczego do wyznaczania współczynnika wnikania ciepła w warunkach mechanicznego zaburzania warstwy przyściennej (opis w tekście) 25

26 POMIAR PRZEWODNOŚCI CIEPLNEJ MATERIAŁÓW O ZMIENNYM WSPÓŁCZYNNIKU PRZENIKANIA CIEPŁA MEASUREMENT OF THERMAL CONDUCTIVITY OF MATERIALS WITH A VARIABLE HEAT TRANSFER COEFFICIENT Ewa Skawińska Zakład Termodynamiki Promotor: prof. dr hab. inż. Zbigniew Gnutek Streszczenie Dążąc do ograniczania zużywanej energii przez ostatnie kilkanaście lat w literaturze bardzo często prowadzono rozważania na temat materiałów ulegającym przejściu fazowemu. Tego typu materiały nazywane są w skrócie PCM (z ang. PCM Phase Change Materials). Energia cieplna jaką mogą magazynować jest wielokrotnie większa na jednostkę masy (gdy w rozważanym przedziale temperatur zachodzi przejście fazowe) w stosunku do akumulacji z wykorzystaniem ciepła właściwego. To czyni je atrakcyjnymi w różnych aplikacjach. Stwierdzono, że do praktycznego wykorzystania zasługują materiały ulegające procesom topnienia i krzepnięcia. Ich charakterystyczną cechą jest zmienny współczynniki przenikania ciepła, który wynika z różnic między przewodzeniem w stanie stałym lub ciekłym Dokonany przegląd wiedzy na temat PCM ów oraz możliwość ich wykorzystania pozwolił na sformułowanie hipotezy roboczej: wpływając na skład i budowę przegrody w procesie wymiany ciepła, można kontrolować ilość przekazywanej energii. Produkty zmiennofazowe mają szeroki potencjał do wykorzystania w termicznej ochronie, dzięki możliwości łączenia ich z innymi materiałami. Zastosowanie w przegrodach m.in. budowlanych może spowodować ograniczenie lub złagodzenie krzywej zapotrzebowania na energię. Z drugiej strony, łącząc materiały zmiennofazowe np. tynkiem wapiennym następuje konieczność wyznaczenia nowych cech powstałego kompozytu. W celu uniknięcia pomiaru poszczególnych wielkości m.in. gęstości, przewodności cieplnej, czy pojemności cieplnej zasadne jest ich wyznaczenie w zależności od udziału materiału zmiennofazowego [3], [2]. Opracowano wiele modeli symulujących wpływ PCM w konstrukcji budowlanej na wydajność cieplną budynku. Jednakże większość z nich jako dane wejściowe bierze pod uwagę właściwości termiczne PCM - ów w typowym zakresie temperatur stosowanych w budownictwie. Według autorki referatu obecne symulacje wprowadzają zbyt wiele założeń, a w konsekwencji prowadzi to do błędnych wyników symulacji. Na podstawie wstępnych rozważań stwierdzono, że gdy skład materiału ulega zmianie, jego właściwości cieplne muszą być mierzone w celu prawidłowego wykorzystania ich w narzędziach symulacyjnych. Jednym z kluczowych parametrów cieplnych, przy analizie procesów wymiany ciepła w przegrodach jest przewodność cieplna określona współczynnikiem przewodzenia ciepła λ. W referacie przedstawiono stanowisko doświadczalne do wyznaczani współczynnika przewodzenia ciepła. Do pomiaru współczynników przewodzenia ciepła zastosować można aparat płytowy. Taki sposób pomiaru opiera się głównie na jednokierunkowym przekazywaniu ciepła pomiędzy powierzchniowym źródłem ciepła i powierzchnią chłodzącą [1]. Zasada działania aparatu płytowego polega na przepuszczaniu przez próbkę określonego strumienia ciepła Q, zmierzeniu różnic temperatur powstałych przy ustalonym przepływie ciepła na powierzchniach doprowadzenia i odprowadzenia ciepła. Układ pomiarowy został zaprojektowany tak, aby współczynnik przewodzenia ciepła mógł być wyznaczany dla różnych materiałów w zwartej formie, schemat ideowy stanowiska przedstawiono na ryc

27 Ryc. 1. Stanowisko pomiarowe: 1 izolacja z wełny mineralnej, 2 grzałka płaska,3 termoelementy, 4 materiał kompozytowy, 5 wymiennik ciepła, 6 izolacja styropianowa 7 autotransformator 8 rejestrator temperatury. Bibliografia: [1] A. Stefański Przewodność cieplna materiałów budowlanych, Polskie Wydawnictwo Naukowe, [2] A. Vaz Sa, M. Azenhab, H. de Sousaa,, A. Samagaioa Thermal enhancement of plastering mortars with Phase Change Materials: Experimental and numerical approach, Energy and Buildings, 2012, Elsevier. [3] T. Toppi, L. Mazzarella Gypsum based composite materials with micro-encapsulated PCM: Experimental correlations for thermal properties estimation on the basis of the composition, Energy and Buildings, 2013, Elsevier 27

28 Zakład Inżynierii i Technologii Energetycznych IZOTERMICZNE ZGAZOWANIE KOKSU PONAFTOWEGO W ATMOSFERZE CO2 ISOTHERMAL GASIFICATION OF PETROLEUM COKE IN CO2 ATMOSPHERE Anna Kisiela Zakład Inżynierii i Technologii Energetycznych Promotor: Prof. dr hab. inż. Wiesław Rybak Streszczenie Celem niniejszej pracy było wyznaczenie właściwości fizykochemicznych stałej pozostałości termicznych procesów przerobu produktów podestylacyjnych ropy naftowej - koksu ponaftowego oraz analiza procesu jego zgazowania. Analizie laboratoryjnej poddane zostały wybrane próby paliwa, stanowiące odpad z procesu rafinacji jednostki ConocoPhillips. Na potrzeby analiz paliwo wysuszono, zmielono i wysiano frakcję <200µm. Dla stanu analitycznego próbek koksu ponaftowego wykonana została analiza elementarna, określona według standardowych procedur dla węgla kamiennego, zgodnie z normami PN-G i PN-ISO 351. W badaniach nad zawartością wilgoci, popiołu i części lotnych w koksie ponaftowym posłużono się analizą wagową według PN-G-04511:1980, PN-G-04512:1980 i PN-G-04516:1998. Oznaczania ciepła spalania dokonano zgodnie z PN-ISO 1928:2002, metodą spalania w bombie kalorymetrycznej, przy czym wartość opałową określono zgodnie z PN-G-04513:1981. Wyniki przeprowadzonych analiz zamieszczono w tabl. 1. Tabl. 1. Analiza fizyczna i pierwiastkowa koksu ponaftowego (stan analityczny) Analiza techniczna, % Analiza elementarna, % Q i, FR W A V FC C H x10-2 N S O * MJ/kg 0,3 0,3 1,5 97,9 97,3 3,2 0,7 1,1 0,3 32,8 66,2 * z różnicy (O=100-C-H-N-S-W-A, %) Teksturę porowatą koksu ponaftowego scharakteryzowano w oparciu o oznaczenia porozymetryczne metodą rtęciową. Analiza ta posłużyła określeniu parametrów charakteryzujących strukturę badanego materiału (rys. 1.). 28 Rys. 1. Morfologia ziaren koksu ponaftowego Analizę termiczną koksu ponaftowego przeprowadzono na stanowisku wagi termograwimetrycznej (TGA). Przygotowane uprzednio próby analityczne paliwa poddano procesowi zgazowania w czterech temperaturach w atmosferze CO 2, z szybkością nagrzewania równą 30 C/min, dla strumienia gazu nośnego wynoszącego 32 ml/min. Badania termograwimetryczne posłużyły wyjaśnieniu mechanizmu izotermicznego zgazowania koksu ponaftowego w redukującej atmosferze CO 2 oraz określeniu postaci równania kinetycznego i wyznaczeniu wartości jego współczynników.

29 Rys. 2. Stopień przereagowania (a) i szybkość zgazowania (b) koksu ponaftowego Wraz ze zmianą atmosfery pieca następowała skokowa zmiana masy badanej próbki koksu ponaftowego. Wykazano, że podwyższeniu temperatury zgazowania towarzyszył wzrost stopnia przemiany badanej próby koksu ponaftowego. Wobec atmosfery dwutlenku węgla, zgazowanie badanego paliwa efektywniej przebiegać będzie w zakresie wyższych temperatur, w warunkach kontrolowanych wyłącznie procesami chemicznymi. Dysponując wynikami przeprowadzonych oznaczeń porozymetrycznych przyjmuje się, że słabo rozwinięta mikroporowata struktura analizowanego surowca znacząco wpłynęła na ukształtowanie się zależności r=f(x). Na podstawie przeprowadzonych badań kinetycznych zaproponowano do opisu mechanizmu reakcji zgazowania koksu ponaftowego w atmosferze CO 2 dwa modele chemiczne reakcji: (a) modelu zintegrowanego [1] oraz (b) modelu Bhatii i Perlmuttera [2]. Model zintegrowany opisywany jest zależnością: dx r k 1 x n (1) dt gdzie: k stała szybkości reakcji, n rząd reakcji. Drugim zastosowanym do opisu kinetyki reakcji zgazowania koksu ponaftowego jest model uwzględniający strukturę cząstek paliwa, autorstwa Bhatii i Perlmuttera: dx ro ( 1 x) 1 ln 1 x (2) dt gdzie: ro początkowa szybkość reakcji, a parametr struktury cząstek, który wyznaczono uwzględniając maksimum krzywej szybkości reakcji: 2 (3) 2ln 1 x m 1 Model zintegrowany nie opisuje dokładnie zmienności szybkości zgazowania koksu ponaftowego. Zadowalające wyniki uzyskano dla modelu Bhatii i Perlmuttera. Otrzymane krzywe teoretyczne odwzorowują charakter procesu zgazowania paliwa. Przeprowadzone analizy potwierdzają, że zgazowanie jest obiecującym kierunkiem zagospodarowania koksu ponaftowego. Badanie kinetyki reakcji chemicznej procesu służy modelowaniu matematycznemu, pozwalającemu projektować jednostki na skalę techniczną. Bibliografia: [1] Zou J. H., Zhou Z. J., Wang F. Ch., Zhang W., Dai Z. H., Liu H. F., Yu Z. H., Modeling reaction kinetics of petroleum coke gasification with CO 2, Chemical Engineering and Processing, 46, , [2] Malekshahian M., Hill J. M., Kinetics analysis of CO 2 gasification of petroleum coke at high pressures, Energy&Fuels, 25, ,

30 WPŁYW WŁASNOŚCI DWUSKŁADNIKOWEJ MIESZANINY GAZÓW O2/N2 ORAZ O2/CO2 NA ZAPŁON CZĄSTKI WĘGLA IMPACT OF THE PROPERTIES OF TWO-COMPONENT O2/N2 AND O2/CO2 GAS MIXTURE ON IGNITION OF A SINGLE COAL PARTICLE Konrad Babul Zakład Inżynierii i Technologii Energetycznych Promotor: prof. dr hab. inż. Wiesław Rybak Streszczenie Zastosowanie technologii spalania w atmosferach wzbogaconych w tlen (oxyfuel) umożliwia uzyskanie spalin o wysokim stężeniu CO 2 (ok. 95 % obj.), w porównaniu z konwencjonalnym spalaniem w powietrzu (ok. 14 % obj.). Pozwala to, uprościć kolejny etap, polegający na wychwycie i sekwestracji CO 2 pochodzącego ze spalania węgla w elektrowniach, celem ograniczenia emisji gazów cieplarnianych do atmosfery. Proces spalania oxyfuel odbywa się w wysokiej koncentracji O 2, CO 2 i H 2O. Zmiana gazów w komorze paleniskowej w porównaniu do konwencjonalnego spalania w powietrzu, może mieć znaczący wpływ wymianę ciepła w kotle oraz na charakter mechanizmów powodujących zapłon. Konsekwencją tego, będą zastosowane konstrukcje oraz warunki eksploatacyjne poszczególnych instalacji kotłowych. Potrzebna jest dokładna analiza oddziaływania atmosfery na podatność do zapłonu paliw stałych, aby uzyskać bezpieczną i najbardziej efektywną organizację procesu spalania. Minimalna temperatura zapłonu jest parametrem, określającym podatność do zapłonu paliwa w danych warunkach. Znajomość tej wartości, pozwala na odpowiednie zaprojektowanie procesu technologicznego przygotowania paliwa, które będzie spalane wewnątrz komory paleniskowej kotła energetycznego. Parametr ten ważny jest zarówno ze względu na prowadzenie procesu spalania, jak również z uwagi na ochronę pożarowo-wybuchową. W celu określenia oddziaływania atmosfery utleniającej na minimalną temperaturę zapłonu pojedynczej cząstki węgla, zostały wykonane badania na pionowym piecu opadowym. Do badań wytypowano polski węgiel kamienny, dla którego wykonano analizę techniczną i elementarną. Pomiar polegał na podaniu wraz z gazem nośnym przygotowanej próbki badanego węgla do komory reakcyjnej, wypełnionej atmosferą o udziale objętościowym gazów odpowiednio: 21 % O 2/ 79 % N 2, 21 % O 2/ 79 % CO 2, 30 % O 2/ 70 % CO 2. Moment zapłonu paliwa rejestrowany był poprzez układ optyczny w postaci rozbłysku świetlnego. Najniższa temperatura, w której zaobserwowano zapłon, przyjmowana była jako minimalna temperatura zapłonu. Na rys. 1., w postaci wykresu słupkowego, przedstawione zostały minimalne temperatury zapłonu węgla kamiennego, dla przyjętych do badań atmosfer O 2/N 2 i O 2/CO 2. Zmiana gazu w atmosferze reakcyjnej z N 2 na CO 2 skutkuje wyraźnym wzrostem minimalnej temperatury zapłonu. Zwiększenie stężenia tlenu w mieszaninie gazów powoduje wzrost jej reaktywności. Dla atmosfery O 2/CO 2, dopiero zwiększenie udziału objętościowego tlenu do 30 %, pozwoliło uzyskać podobną minimalną temperaturę zapłonu, jak przy 21 % udziale tlenu w mieszaninie gazów O 2/N 2. Podobny trend został zaobserwowany w pracy [1]. Różnice w uzyskanych minimalnych temperaturach zapłonu wynikają bezpośrednio z termicznych właściwości obu mieszanin gazowych. Z tego względu, że atmosfera O 2/CO 2 ma wyższe ciepło właściwe (c p) w porównaniu z mieszaniną O 2/N 2, wymagana jest większa ilość ciepła do zwiększenia temperatury, tak aby zainicjowany został zapłon cząstki węgla. Skutkiem tego jest podwyższenie minimalnej temperatury zapłonu. Różnice w cieple właściwym pomiędzy mieszaninami gazów O 2/N 2 i O 2/CO 2, zostały przedstawione na rys. 2 a. Ze względu na dość zbliżony zakres współczynnika przewodności cieplnej (λ) dla wszystkich badanych atmosfer (rys. 2 b), nie można jednoznacznie określić jego wpływu na wartość minimalnej temperatury zapłonu badanego węgla kamiennego. 30

31 Rys. 2 Minimalna temperatura zapłonu węgla kamiennego, uzyskana w atmosferach O 2/N 2 oraz O 2/CO 2 Rys. 3 Charakterystyki a) ciepła właściwego i b) przewodności cieplnej w funkcji temperatury, wyznaczone dla mieszaniny gazów O 2/N 2 oraz O 2/CO 2 Bibliografia: [1] Liu Y., Geier M., Molina A., Shaddix Ch. R., Pulverized coal stream ignition delay under conventional and oxyfuel combustion conditions, International Journal of Greenhouse Gas Control, 2011, Vol. 5S, pp. S36-S46 31

32 TLENOWE WSPÓŁSPALANIE WĘGLA Z BIOMASĄ OXY-FUEL COMBUSTION OF COAL AND BIOMASS BLENDS Krzysztof Razum Zakład Inżynierii i Technologii Energetycznych Promotor: Prof. dr hab. inż. Wiesław Rybak Streszczenie Różnice fizykochemiczne występujące między biomasą a węgla, wynikające z różnej budowy/struktury wewnętrznej, mogą w znaczący sposób oddziaływać na mechanizm spalania w czasie realizacji procesu współspalania. Wpływając bezpośrednio na elementy kotła, jego sprawność jak i również emisję zanieczyszczeń do atmosfery. Kluczowym wydaje się więc zbadanie, w jaki sposób zmiana paliwa lub jego dodatku wpłynie na charakter spalania w technologii oxy-fuel. Szczególnie istotnym zagadnieniem jest oddziaływanie biomasy na: transformację substancji mineralnej, kinetykę spalania, jak również na tworzenie się zanieczyszczeń gazowych. Mimo tego, do tej pory tylko nieliczne ośrodki badawcze na świecie podjęły tematykę spalania oraz współspalania biopaliw stałych w atmosferze O2/CO2, co ma również odzwierciedlenie w niewielkiej liczbie publikacji. Badania w skali laboratoryjnej są łatwym i szybkim sposobem na zebranie informacji a także wskazówek jak postępować w skali pilotowej. Dane uzyskane w fazie eksperymentalnej są niezbędne do identyfikacji problemów, jeśli takowe istnieją, w celu zaproponowania ich rozwiązania. Co więcej wyniki z otrzymanych badań są wykorzystywane do weryfikacji licznych modeli fizycznych i opartych na nich metod numerycznych, służących do obliczania zachodzących podczas spalania procesów. Zakres prac obejmował określenie podstawowych właściwości paliw stałych w tym, wyznaczanie kinetyki odgazowania oraz reaktywności paliw w zależności od atmosfery gazowej. Badania przeprowadzone zostały dla takich paliw jak biomasa, węgiel oraz ich mieszaniny, obejmujących cała skalę uwęglenia. Poniżej przedstawiono paliwa bazowe oraz ich oznaczenia: WK -węgiel kamienny Janina, BioD biomasa, pelet drewno, Spalanie paliw stałych z powodu ich złożonej struktury jest wielostopniowym procesem przemian fizykochemicznych. Pierwszym etapem jest nagrzewanie i suszenie paliwa- procesom tym nie towarzyszą żadne reakcje chemiczne- następnie dochodzi do rozkładu termicznego, trzecim krokiem jest spalenie produktów powstałych podczas pirolizy, proces kończy spalenie karbonizatu. Badania wykonane zostały na stanowisku termograwimetrycznym, którego schemat jak i procedura badawcza zostały szczegółowo przedstawione w publikacji [1]. Pomiar wykonano dla węgla (WK), biomasy (BioD) oraz mieszanki obu tych paliw w proporcji 10, 20 i 30% udziału masowego biopaliwa w całości, spalanych w atmosferze 20%O2/80%CO2. Analizując rysunek 1, na którym zaznaczono 4 piki (A-D) i punkt końcowy (E), zauważyć można, że wraz ze wzrostem udziału biomasy w paliwie zwiększa się dynamika odparowania wilgoci (pik A). Bez względu na paliwo ubytek wilgoci ustaje przy temp. 110 C. Charakterystyczną wielkością określającą udział biomasy i węgla w paliwie jest wielkość pików C i D. Pik C jest odpowiedzialny za odgazowanie części lotnych i spalenie karbonizatu pochodzących z biomasy, pik D odpowiada również za odgazowanie części lotnych i dopalenie karbonizatu ale w przypadku spalania węgla. Dodatkowo w przypadku odgazowania części lotnych z biomasy powstaje dodatkowy pik (B) odpowiedzialny za rozkład termiczny hemicelulozy. Zawartości części lotnych w biomasie (BioD) jest ponad 2,5 razy większa niż dla węgla kamiennego (WK). Analizując pik B zauważyć można, że cecha a jest addytywna tzn. dla mieszanki paliwowej składającej się z węgla i biomasy zawartości części lotnych tego paliwa jest sumą części lotnych pochodzących z paliw bazowych. Spalanie karbonizatu (E) wraz ze wzrostem udziału biomasy w mieszance przebiega z większą dynamiką ale mimo to przebiega znacznie spokojniej niż odgazowanie. 32

33 Rys. 1. Zestawienie dynamiki ubytku masy w funkcji temperatury dla pięciu różnych paliw spalanych w atmosferze redukcyjno utleniającej Rys. 2. Porównanie wyników otrzymanych na podstawie badań i krzywych teoretycznych Badania potwierdziły addytywność cech paliw wyjściowych co obrazuje rys. 2. W celu sporządzenia krzywych addytywności obliczono stopień konwersji mieszaniny paliwowej. Stopień ten jest równy sumie iloczynów udziałów poszczególnych paliw wyjściowych oraz ich stopnia konwersji. Wyniki wykazują zbieżność zarówno dla obszaru odparowania wilgoci jak i dla obszaru odgazowania cz. lotnych i spalenia karbonizatu. Szary obszar obrazuje rozbieżności dla obu krzywych, które w punktach największych różnic nie przekraczają 3%. Bibliografia: [1] Spalanie tlenowe dla kotłów pyłowych i fluidalnych zintegrowanych z wychwytem CO2 : Kinetyka i mechanizm spalania tlenowego oraz wychwytu CO2 / pod red. Wojciecha Nowaka, Wiesława Rybaka i Tomasza Czakierta. Częstochowa : Wydawnictwo Politechniki Częstochowskiej,

34 KINETYKA SPIEKANIA POPIOŁÓW WĘGLI ENERGETYCZNYCH SINTERING KINETIC OF STEAM COAL ASHES Bartosz Urbanek Zakład Inżynierii i Technologii Energetycznych Promotor:prof. dr hab. Inż. Wiesław Rybak Streszczenie Węgiel to jeden z najczęściej używanych nośników energii w przemyśle energetycznym. Obok zalet takich jak wysoka wartość opałowa czy łatwość pozyskania surowca, dostarcza również wielu problemów eksploatacyjnych. Część z nich jest związana z transformacją substancji mineralnej zawartej w paliwie przejawiającą się w postaci dwóch zjawisk: żużlowania i popielenia. Żużlowanie obserwowane jest w postaci silnie spieczonej szlaki popiołowej natomiast popielenie polega na osadzaniu się sypkiego, silnie spieczonego popiołu na pęczkach rur drugiego ciągu kotła energetycznego[1]. Spiekanie popiołów odnosi się do wiązania i zgrzewania sąsiadujących ze sobą cząstek popiołowych znajdujących się w stanie sproszkowanym podczas wzrostu energii powierzchniowej. Frenkel był pierwszym naukowcem, który opracował model dla lepkiego przepływu porównując zmianę energii powierzchniowej z energią rozproszoną przez lepki materiał. Zagar użył tego modelu do otrzymania zależności do zmiany porowatości w czasie bazując na redukcji objętości pomiędzy klastrem nierównomiernie upakowanych sferycznych cząstek tej samej wielkości jako rezultat spiekania. Badania wykazały, że podczas spiekania materiał traci zewnętrzną energię przez dyssypację energii na rzecz deformacji materiału. Ta redukcja może wystąpić pod postacią kurczenia się lub rozszerzania porów. Pod wpływem spiekania w większości materiałów można zaobserwować wzrost porów. Przewidywany mechanizm wzrostu porów jest przedstawiony na rysunku 1. Rys.1. Mechanizm spiekania cząstek popiołu węgla Występują dwa typy porowatości: pory otwarte oraz pory zamknięte [Rys.1]. Otwarte pory są określane jako pory umożliwiające przepływ czynnika gazowego (kapilary). Zamknięte pory są definiowane jako pory powstałe pomiędzy małymi cząstkami popiołu. Od momentu kiedy objętość otwartych porów rośnie, ciśnienie spowodowane przepływem gazu przez próbę popiołową maleje ponieważ spadek ciśnienia jest odwrotnie proporcjonalny do rozmiaru kapilar. Pomiary spadku ciśnienia przepływającego gazu podczas spiekania popiołu powinny dostarczyć wystarczających informacji do wyznaczenia kinetyki. Technika pomiarowa w omawianej pracy jest uzależniona od spadku ciśnienia gazu przepływającego przez próbę popiołową zlokalizowaną w ceramicznej rurze. Metoda może być używana zarówno do określenia temperatury spiekania próbki popiołowej oraz określenia energii aktywacji. 34

35 -Ln(K) Doktoranckie Seminarium Rozliczeniowe Wydziału Mechaniczno-Energetycznego, 1 - piecyk cylindryczny poziomy z funkcją nagrzewu izotermicznego i nieizotermicznego, 2 - rejestrator danych, 3 - komputer sterujący z odpowiednim oprogramowaniem, 4 - wężownica wodna do chłodzenia ceramicznej rurki umieszczanej w piecyku, 5 - czujnik ciśnienia mierzący ciśnienie przed spiekaną próbką, 6 - komplet termopar Rys.1. Stanowisko pomiarowe do badania kinetyki spiekania popiołów metodą PDS Kinetyka spiekania oznaczona metodą PDS skupia się na zmianach porów zamkniętych gdyż redukcja porowatości zamkniętej jest odpowiedzialna za zwiększenie efektywnej wielkości cząstek. Parametrem mierzonym w trakcie eksperymentu jest spadek ciśnienia, temperatura oraz czas. Posiadając te informacje, dzięki zależności pomiędzy porowatością a spadkiem ciśnienia przepływającego przez próbkę popiołu można obliczyć objętość otwartych porów. Korzystając z odpowiednich przekształceń modelu Frenkela, Kozeny oraz Zagara przy założeniach liniowej zmiany lepkości w czasie. Obliczając stałą K, parametry kinetyczne takie jak współczynnik przed wykładniczy A oraz energia aktywacji E mogą być wydobyte z danych używając konwencjonalnej analizy kinetycznej. W tym celu należy wykreślić (-ln(k)) w funkcji (1/T) gdzie T to temperatura. Nachylenie uzyskanej linii wynosi E/R gdzie R to stała gazowa, wyraz wolny to ln(a).[2] y = 24260x - 13,298 R² = 0,818 Janina ,0009 0, , , , ,001 1/Temperatura, 1/K Rys.1. Zmienność stałej spiekania K z odwrotnością temperatury. (Zastosowanie równania Arreheniusa) Ostateczny wynik rezultat prezentuje tabela 1. Tab.1Energia aktywacji spiekania otrzymana z równania Arrheniusa Próbka Stała przedeksponencjalna Energia aktywacji kj/mol Janina 5.96 x Porównując wyniki z literaturą można powiedzieć, że wielkość parametrów kinetycznych pokrywa się z danymi otrzymanymi w literaturze [2]. Metoda ciśnieniowa jest miarodajnym narzędziem do dalszych badań nad ograniczeniem żużlowania i popielenia w kotłach energetycznych. [1] M. Pronobis Modernizacja kotłów energetycznych, WNT Warszawa, Polska [2] A. Y. Al-Otoom, L. K. Elliott, T. F. Wall, and B. Moghtaderi Measurement of the Sintering Kinetics of Coal Ash, Energy & Fuels 2000, 14,

36 WPŁYW WYBRANYCH DODATKÓW MINERALNYCH NA WIĄZANIE CHLORU PODCZAS WSPÓŁSPALANIA EFFECT OF SELECTEDMINERALADDITIVESON THE BINDING OFCHLORINEDURINGCO-COMBUSTIONOF ALTERNATIVEFUELS Arkadiusz Szydełko Zakład Inżynierii i Technologii Energetycznych Promotor: prof. dr hab. inż. Wiesław Rybak Streszczenie Egzystencja ludzi na Ziemi związana jest z wytwarzaniem odpadów. Konsumpcyjny tryb życia oraz praktycznie wszystkie procesy produkcyjne dostarczają duże ilości opakowań jednorazowych powodują zwiększającą się ilość materiału, który nie ulega biodegradacji. Strumień części odpadów jest z powrotem zawracany w procesie produkcji, jako surowce wtórne, jest ponownie użytkowana lub poddawana recyklingowi, jednak znaczna większość pozostaje na składowiskach odpadów [1]. Jednakże zmniejszające się zasoby paliw konwencjonalnych zmuszają nas do racjonalnego korzystania z dóbr pochodzących z ziemi. Zrównoważony rozwój gospodarczy dyktuje także potrzebę dywersyfikacji źródeł energii oraz uniezależnienia od dostaw ropy naftowej i gazu ziemnego. Ostatecznie szereg przyjętych dyrektyw europejskich zmusza kraje członkowskie do podejmowania działań mających na celu ochronę środowiska naturalnego i efektywne zagospodarowanie odpadów. Odpady przestają być popularnie nazywane śmieciami, a coraz częściej po procesie formowania nazywamy je paliwem alternatywnym, dla którego coraz częściej opracowuje się technologie ich wykorzystania. Paliwa alternatywne w swoim składzie zawierają wiele związków i pierwiastków, które mogą powodować szkody, zarówno w środowisku naturalnym jak i instalacji kotłowej. Powszechnie znanym problemem, pojawiającym się podczas spalania paliw odpadowych, jest korozja chlorkowa występująca na powierzchni urządzeń kotłowych. Jest ona spowodowana przez związki i pierwiastki zawarte w spalinach, ze szczególnym uwzględnieniem chloru [2]. Współspalanie paliw alternatywnych, które mogą zawierać znaczne ilości chloru może powodować zagrożenie dla instalacji kotłowej, ponieważ chlor jest pierwiastkiem powodującym tak zwaną korozję chlorkową. Tworzenie korozji na powierzchni np. przegrzewaczy można podzielić na cztery etapy. Pierwszym etapem jest kondensacja chlorków (np. KCl) na powierzchni rur o temp C. Następnie na powierzchni przegrzewanej następuje reakcja [2]: 2KCl + SO 2+O 2 K 2SO 2 + Cl 2 Następnie chlor reaguje z żelazem, tworząc chlorek żelaza [2]: Cl 2+Fe FeCl 2 Ostatnim etapem jest regeneracja chloru i powstanie tlenku żelaza (III) [2]: 3FeCl 2+2O 2 Fe 3O 4+3Cl 2 4FeCl 2+SO 2+O 2 FeS+Fe 3O 4+4Cl 2 Korozja chlorkowa powoduje problemy związane z wymianą ciepła oraz skrócenie czasu eksploatacji instalacji. Istnieją metody zapobiegania korozji chlorkowej, takie jak stosowanie wysokostopowych stali na bazie niklu czy zwiększenie temperatury pary powyżej 550 C [3]. Jednym ze sposobów radzenia sobie ze zmniejszeniem ujemnego oddziaływania chloru na instalację kotłową jest stosowanie współspalanie paliw alternatywnych z dodatkami mineralnymi lub osadem ściekowym. Celem części badawczej było sprawdzenie wpływu wybranych dodatków mineralnych w postaci kaolinu i dolomitu oraz osadu ściekowego na efektywność wiązania chloru podczas spalania paliw alternatywnych. 36

37 Rys.1. Wyniki badań zawartości chloru podczas współspalania paliwa alternatywnego z osadem ściekowym Niewielka ilość osadu powoduje znaczny spadek zawartości chloru. Osady posiadają stosunkowo dużą zawartość związków organicznych i mineralnych, które wykazują wiązanie chloru. Tab.1. Wyniki badań wpływu dodatków mineralnych podczas spalania paliw alternatywnych na wiązanie chloru Nazwa próbki Zawartość chloru w suchej masie Ubytek chloru w stosunku do paliwa [% w suchej masie próbki] alternatywnego/osadu ściekowego [%] Paliwo alternatywne 0, %paliwo alternatywne + 10%kaolin 0,46 2,26 80%paliwo alternatywne + 20%kaolin 0,43 6,85 Osad ściekowy 0,08 0 Osad+kaolin 10% 0,04 50 Osad+kaolin 20% 0,02 75 Osad+dolomit 10% 0,05 30 Osad+dolomit 20% 0,04 50 Bibliografia: [1] Infrastruktura komunalna w 2011r., Główny Urząd Statystyczny, Warszawa 2012 [2] Frank N, Gaderer M., Briesemeister L., Vorlesung: EnergetischeNutzung von Biomasse und Reststtoffen, FachschaftMaschinenbau, TechnischeUniversitätMünchen,

38 Zakład Miernictwa i Ochrony Atmosfery BADANIE WŁASNOŚCI METROLOGICZNYCH PRZEPŁYWOMIERZY TARCZOWYCH RESEARCH ON METROLOGICAL PROPERTIES OF TARGET FLOWMETERS Paweł Pliszka Zakład Miernictwa i Ochrony Atmosfery Promotor: Dr hab. inż. Artur Andruszkiewicz Streszczenie Pomiary parametrów przepływu gazów należą do najtrudniejszych zagadnień w metrologii przemysłowej. Zjawiska zachodzące podczas przepływu płynu są złożone i często trudne do ujęcia analitycznego. Pomimo szeregu dostępnych na rynku przepływomierzy o zróżnicowanych metodach pomiarowych, na wynik pomiaru wpływa szereg wielkości fizycznych, jak ciśnienie, temperatura, lepkość i gęstość medium a także zanieczyszczenie medium czy obecność elementów armatury zaburzających przepływ [1,2]. Przepływomierze tarczowe mogą być wykorzystywane do pomiarów strumieni przepływów zarówno cieczy jak i gazów w szerokim zakresie liczb Reynoldsa. Na uwagę zasługuje również możliwość ich zastosowania do pomiarów strumieni płynów zanieczyszczonych oraz w obszarze przepływy zaburzonego. Ideowy schemat działania przepływomierza tarczowego własnej konstrukcji pokazuje rysunek 1. a) b) qv F 2 Rys.1. a) schemat budowy modelu oporowego przepływomierza tarczowego: 1-tarczka pomiarowa; 2-kanał o przekroju kołowym; 3-belka tensometryczna; 4-obejma mocująca belkę nieruchomo na rurociągu; 5-ramie przenoszące siłę nacisku z tarczki na belkę; 6-zaczep do swobodnej pracy ramienia; b) zdjęcie prototypu przepływomierza tarczowego zbudowanego na podstawie schematu i stosowanego do wykonywania badań. Siłę hydrodynamiczną F wywołaną przez strumień płynu i oddziałującą na tarczę pomiarową (1) umieszczoną wewnątrz kanału o przekroju kołowym (2), można 38

39 wyznaczyć z układu równań, wykorzystywanych do opisu przepływu przez zwężkę oraz równania pędu [3] zapisanych w postaci równania 1: F = π d2 4 (p 1 p 2 ) (1) gdzie: d średnica tarczki pomiarowej, p1 ciśnienie przed tarczką, p2 ciśnienie za tarczką. Natomiast ogólne równanie charakterystyki przedmiotowego przepływomierza tarczowego przedstawia równanie 1: q v = K D w F (2) ρ w którym: qv - strumień objętości przepływającego płynu, K - współczynnik przepływu, Dw - średnica wewnętrzna rurociągu, F - siła nacisku, ρ - gęstość płynu [4]. Celem referatu jest omówienie sposobu pomiaru siły nacisku na tarczkę w skonstruowanym przez autora modelu przepływomierza tarczowego. Przedstawiono również wyniki badań przedmiotowego przepływomierza w kanale o przekroju kołowym, o średnicy wewnętrznej rurociągu Dw= 80 mm i zakresie strumieni przepływów powietrza do 300m 3 /h. W referacie przedstawiono również wpływ przesunięcia tarczy pomiarowej w osi rurociągu oraz zmianę średnicy tarczy na wyniki pomiarów przy stanowisku wykorzystywanym do realizacji pracy doktorskiej (rys.2) a) b) Rys.3. a) stanowisko do skalowania i badań oporowego przepływomierza tarczowego; 1- wentylator; 2- falownik sterujący; 3- zwężka pomiarowa; 4- przepływomierz tarczowy; b) zdjęcie stanowiska do badań. Podstawowymi elementami tego stanowiska są wentylator(1), którego wydajność sterowana jest falownikiem(2) jak również kryza(3) jako przepływomierz wzorcowy. Stanowisko jest również przystosowane do wykorzystywania termoanemometrów do pomiarów kontrolnych oraz zostało zaprojektowane do montowania elementów wywołujących zaburzenia strugi jak np. kolano czy wszelkiego rodzaju przewężenia. Bibliografia: [1] Mateusz Turkowski pomiary przepływów Wydawnictwa Politechniki Warszawskiej Warszawa1987 [2] Xie Nan Development on Intelligent Small-Flow Target Flow Meter Hangzhou 2009 [3]. Franciszek Strzelczyk, Andrzej Wawszczak Miernictwo Energetyczne Politechnika Łódzka Łódź 2010 [4] Dawid Taler Pomiar ciśnienia, prędkości i strumienia przepływu płynu Uczelniane wydawnictwa naukowodydaktyczne Kraków

40 Zakład Inżynierii Lotniczej. STEROWANIE STATKIEM KOSMICZNYM DLA ZAGADNIENIA MANEWRU SPOTKANIOWEGO NA ORBICIE ELIPTYCZNEJ CONTROL OF SPACECRAFT FOR RENDEZVOUS MANEUVER IN ELLIPTICAL ORBIT Piotr Felisiak Zakład Inżynierii Lotniczej Promotor: prof. dr hab. inż. Krzysztof Sibilski Promotor pomocniczy: dr inż. Wiesław Wróblewski Streszczenie Technologia manewrów spotkaniowych jest jedną z kluczowych w technice kosmicznej. Orbitalny manewr spotkaniowy polega na obraniu przez statek kosmiczny oraz obiekt docelowy (np. stację kosmiczną) takich samych wektorów prędkości i położenia, obu w tym samym momencie. Manewr spotkaniowy jest niezbędny w przypadku takich misji jak: zaopatrywanie stacji kosmicznych w niezbędne materiały, wymiana załogi na stacji kosmicznej, odbiór próbek pobranych z powierzchni badanego ciała niebieskiego czy też budowa złożonych struktur na orbicie, których nie dałoby się wynieść na orbitę jako pojedynczy element. Przed opisywaną technologią otwierają się kolejne, nowe zastosowania. Ostatnio szczególnym zainteresowaniem naukowców i inżynierów cieszą się misje polegające na naprawie i zaopatrywaniu w paliwo satelitów znajdujących się na orbicie przez inne satelity, a także misje polegające na wyłapywaniu z przestrzeni wokół Ziemi orbitujących pozostałości po działalności człowieka takich jak szczątki urządzeń oraz nieczynne satelity. O ile technologia manewrów spotkaniowych jest przedmiotem wytężonych badań już od kilku dekad, do tej pory nie znaleziono uniwersalnej metody pozwalającej na w pełni autonomiczny i bezpieczny manewr. Ponadto zdecydowana większość manewrów spotkaniowych dotychczas została przeprowadzona na orbicie kołowej. W związku z planowanymi misjami wymagającymi manewru spotkaniowymi na orbicie silnie eliptycznej konieczne jest poszukiwanie nowych, bardziej złożonych metod sterowania. Podjęta praca badawcza stara się poczynić wkład w rozwój takich metod. W przypadku manewru spotkaniowego na orbicie kołowej model ruchu względnego jest liniowy i jest opisany przez klasyczne równania Hill'a Clohessy Wiltshire'a. Nie da się go zastosować w przypadku orbit silnie eliptycznych, w dodatku jest on słuszny tylko w przypadku małych odległości pomiędzy statkiem kosmicznym a obiektem docelowym. Z tego względu podczas dotychczasowej pracy badawczej w trakcie eksperymentów numerycznych wyłoniono dwa modele ruchu względnego zdolne podołać stawianym wymaganiom czyli możliwości zastosowania modelu dla orbit silnie eliptycznych i dużej separacji pomiędzy statkiem kosmicznym a obiektem docelowym. Pierwszy z tych modeli to dokładny, pełny model nieliniowy opisujący ruch względny we współrzędnych Hill'a, natomiast drugi opisuje dynamikę względnych elementów orbitalnych i został wyprowadzony na podstawie równań wariacyjnych Gaussa. Oba modele są zmienne w czasie oraz nieliniowe przy czym model oparty o równania wariacyjne Gaussa może zostać zastosowany w postaci zlinearyzowanej. W celu znalezienia sterowania dla systemów opisanych przez powyższe modele posłużono się sterowaniem predykcyjnym (zwane też sterowaniem z przesuwnym horyzontem predykcji). Sterowanie predykcyjne polega na cyklicznym rozwiązywaniu zagadnienia sterowania optymalnego z warunkiem początkowym równym aktualnej estymacie stanu obiektu oraz z uwzględnieniem ograniczeń na stan oraz funkcję sterującą. Korzystając z aktualnej estymaty stanu systemu, kontroler predykcyjny przewiduje zachowanie systemu w trakcie trwania horyzontu predykcji i oblicza funkcję sterującą określoną na przedziale horyzontu sterowania, nie dłuższym niż horyzont predykcji. Zakłada się że funkcja sterująca ma minimalizować funkcjonał kosztu celem optymalizacji procesu. Badania przeprowadzone do tej pory wykorzystują pakiet oprogramowania MPC Toolbox dostępny w środowisku Matlab. Badania obejmują szereg eksperymentów numerycznych polegających na symulacji 40

41 systemu opisanego wybranymi modelami ruchu względnego i poddanego sterowaniu za pomocą kontrolera predykcyjnego. Uzyskane trajektorie spełniają ograniczenia stawiane w problemie, będące reprezentacją fizycznych ograniczeń spotykanych w technice kosmicznej. Ponieważ kontroler dostępny w oprogramowaniu MPC Toolbox wykorzystuje liniowy, niezmienny w czasie model systemu, opisywane modele zostały do takowego sprowadzone, co skutkuje rozbieżnościami pomiędzy modelem jakim dysponuje kontroler a dokładnym modelem systemu. W celu poprawy dokładności systemu sterowania dalsza praca badawcza zakłada cykliczną redukcję modelu systemu do modelu liniowego i niezmiennego w czasie w wielu punktach wzdłuż trajektorii. Kolejną kwestią jest strategia doboru modelu w zależności od aktualnego stanu systemu. Dla dużych separacji pomiędzy statkiem kosmicznym a obiektem docelowym uznano że najlepszym wyborem będzie użycie modelu opartego o wariacyjne równania Gaussa, co pozwala na oszczędny manewr w sensie zużycia paliwa pędnego, natomiast w fazie bliskiej oraz fazie dokowanie korzystne jest użycie modelu nieliniowego we współrzędnych Hill'a który cechuje duża dokładność zapewniająca sprostanie ograniczeniom na stan końcowy. Opisywana strategia wykorzystuje więc układ sterowania z przełączaniem modelu. Osobnym zadaniem jest sterowanie położeniem kątowym statku kosmicznego względem płaszczyzny orbity obiektu docelowego, jednak jest to zagadnienie stosunkowo łatwe do rozwiązania. Ze względu na dużą złożoność obliczeniową w przypadku sterowania predykcyjnego, która utrudnia implementację algorytmu na komputerach pokładowych, autor rozważa możliwość zaprojektowania kontrolera który rozwiązywałby pewne zagadnienia takie jak całkowanie równań różniczkowych w dziedzinie czasu ciągłego przy pomocy analogowych układów całkujących. 41

42 WPŁYW KINEMATYKI RUCHU SKRZYDEŁ NA OBCIĄŻENIA AERODYNAMICZNE ENTOMOPTERA INFLUENCE OF WING MOTION KINEMATICS ON AERODYNAMIC LOADS OF AN ENTOMOPTER Paweł Czekałowski Zakład Inżynierii Lotniczej Promotor: prof. dr hab. Krzysztof Sibilski Streszczenie Jednym z przedstawicieli nowego rodzaju mikro statków powietrznych jest entomopter. Według definicji jest to statek powietrzny, który generuje siłę aerodynamiczną w taki sposób jak owady. Porusza skrzydłami poprzez cykliczny ich obrót wokół dwóch lub trzech osi o kąt mniejszy niż 180 o. Pochodzenie etymologiczne nazwy tej grupy statków powietrznych wywodzi się z połączenia dwóch łacińskich słów: entomo (owad) oraz pteron (skrzydło) Istnieją już entomoptery, które są w stanie wykonać w pełni kontrolowany lot zarówno postępowy, jak i w zawisie. Wiadomo, że budowa tego typu obiektu jest możliwa przy użyciu dostępnych technologii. Nadal brakuje jednak wiedzy niezbędnej do projektowania tego typu obiektów. Większość prac projektowych prowadzonych jest w oparciu o wyczucie inżynierskie. Praca ma na celu poszerzenie wiedzy z zakresu modelowania własności aerodynamicznych entomoptera oraz ocena efektywności zaproponowanego autorskiego układu entomoptera. Osiągnięte w tym zakresie zostały następujące cele: znalezienie najefektywniejszego pod kątem energetycznym sposobu ruchu skrzydeł dla zaproponowanej konfiguracji entomoptera ocena efektywności układu aerodynamicznego entomoptera w konfiguracji bezogonowej. weryfikacja przydatności różnych sposobów modelowania aerodynamiki trzepoczących skrzydeł W ramach prezentacji przedstawione zostaną dwa ostatnie punkty. W ramach pracy doktorskiej zaproponowany został układ aerodynamiczny entomoptera oraz sposób sterowania nim. Przeprowadzone zostały badania doświadczalne. Na podstawie ich wyników możliwe było stworzenie modelu aerodynamicznego obiektu. Wykorzystując środowisko obliczeniowe Simulink zbudowany został model odwzorowujący zachowanie się obiektu podczas lotu swobodnego. Prezentacja omawia najważniejsze wyniki otrzymane z symulacji ruchu oraz wnioski z nich płynące. Drugą część prezentacji stanowi omówienie wyników symulacji CFD. Przy pomocy inżynierskiego narzędzia Ansys Fluent zamodelowany został ruchu skrzydła, który realizowany był w doświadczeniach. Wyniki obliczeń porównane zostały z rezultatami doświadczenia oraz z wynikami obliczeń metodą pierścieni wirowych (jedna z metod potencjalnych). Oceniono przydatność przedstawionych metod obliczeniowych. 42

43 Zakład Podstaw METODY WIZUALIZACJI RUCHU SMARU W USZCZELNIENIACH LABIRYNTOWYCH METHODS OF GREASE VISUALIZATION IN NON-CONTACT SEALS Jan Duenas-Dobrowolski Zakład Podstaw Konstrukcji i Maszyn Przepływowych Promotor: dr hab. Marek Gawliński, prof. nadzw. PWr Streszczenie W pracy omówiono znaczenie smaru w uszczelnieniach bezstykowych oraz jego zachowanie w szczelinie uszczelnienia. Zadaniem uszczelnienia wypełnionego smarem jest ochrona komory łożyskowej przed wnikaniem wilgoci i zapylenia. Rys.1 Uszczelnienie bezstykowe odśrodkowego działania Ponadto przedstawiono stanowisko pomiarowe oraz konstrukcję uszczelnienia bezstykowego odśrodkowego działania jak i zdjęcia termowizyjne pokazujące rozkład temperatury pracującego uszczelnienia. Wzrost temperatury smaru wynika z naprężeń stykowych i tarcia w poszczególnych warstwach smaru. Rys.2 Zdjęcie termowizyjne uszczelnienia wypełnionego smarem po czasie t=5min; n=300obr/min; T ot=17,5 o C Na końcu zaprezentowano dwie metody wizualizacji ruchu smaru: mikroanemometria obrazowa oraz numeryczna analiza przepływu CFD. 43

44 Bibliografia: [1] P. Baart, T.M. Green, J.X. Li, T.S. Lundstrom, L.G. Westerberg, E. Hoglund and P.M. Lugt, The influence of speed, grease type, and temperature on radial contaminant particle migration in a double restriction seal, SLTE Tribology Transactions, 54(6): , [2] T.M. Green, P. Baart, L.G. Westerberg, T.S. Lundstrom, E. Hoglund, P.M. Lugt and J.X. Li, A new method to visualize grease flow in a double restriction seal using microparticle image velocimetry, SLTE Tribology Transactions, 54(6): , [3] J.X. Li, E. Hoglund, L.G.Westerberg, T.M. Green, T.S. Lundstrom, P.M. Lugt, and P. Baart, MicroPIV measurements of grease velocity profiles in channels with two different types of flow restrictions, Tribology International, in Press, [4] A.W. Sisko, The flow of lubricating greases, Ind. Eng. Chem., 50(12): , [5] H. Klaudiusz, Metody doświadczalne określające rodzaj przepływu, Hydraulika i Pneumatyka HiP 5/2003,

45 BADANIA NUMERYCZNE RURY SSĄCEJ DLA TURBINY WODNEJ NUMERICAL RESEARCH OF DRAFT TUBE FOR WATER TURBINE Maciej Klein Zakład Podstaw Konstrukcji i Maszyn Przepływowych Opiekun naukowy: dr hab. inż. Krzysztof Jesionek Profesor PWr. Streszczenie W szybkobieżnych turbinach Kaplana występuje największy udział energii kinetycznej wody opuszczającej wirnik w stosunku do całkowitego spadu elektrowni. Duże prędkości wylotowe oraz możliwość pracy przy szerokim zakresie przełyków, rzutuje na różne stany pracy turbiny jak i rury ssącej. Zadanie rury ssącej jest bardzo istotne. Otóż, dobrze zaprojektowana, pozwala odzyskać część energii kinetycznej wody wypływającej z wirnika i zamienić ją na użyteczną energię ciśnienia, która powiększa sprawność elektrowni. Przyjmując maksymalny spadek sprawności hydraulicznej turbiny Kaplana na poziomie 80% możemy określić minimalny przepływ. Minimalny przepływ waha się w granicach do 20% przepływu instalowanego. Tak duży rozrzut prędkości wlotowej na rurę ssącą może powodować różną skalę zjawisk zachodzących w jej wnętrzu. Geometria rury ssącej nie jest prosta z uwagi na elementy dyfuzorowe oraz występujące kolano o kącie 90o. Taka rura ssąca nazywana jest krzywoosiową. Tak zróżnicowana geometria podyktowana jest względami ekonomicznymi. Im dłuższa rura ssąca tym większe powinno być zagłębienie w konstrukcji budowlanej. Aby uchronić się od zbyt dużych nakładów inwestycyjnych stosuje się właśnie dyfuzorowy kanał zakrzywiony. Cechą charakterystyczną kanałów zakrzywionych jest występowanie tzw. wirów w kształcie warkoczy, które pojawiają się mniej więcej w połowie długości kolana, sięgając praktycznie aż do samego wylotu z rury. Za kolanem powstają silne strefy recyrkulacji spowodowane zmianą kierunku przepływu wody. Głównymi generatorami strat w rurach ssących krzywoosiowych są właśnie zawirowania, które obniżają sprawność. Prezentacja koncentruje się na zbadaniu numerycznym modelu krzywaka ssącego przy różnych prędkościach wlotowych wynikających z szerokiego zakresu pracy turbiny Kaplana. Jak zmienna prędkość przepływu wpływa na struktury wirowe w krzywaku ssącym. Zostanie również wyznaczona charakterystyka krzywoosiowej rury ssącej. Bibliografia: [1] Energy transformation and flow topology in an elbow draft tube, D. Stefan, P. Rudolf, A.Skotak, L. Motycak, Faculty of Mechanical Engineering, Brno University of Technology, 2012 [2] Energetyka wodna, S. Michałowski, J. Plutecki, 1975 [3] Fluid Mechanics, Frank M. White, University of Rhode Island 45

46 WYZNACZENIE MODUŁU SPRĘŻYSTOŚCI USZCZELNIENIA SZCZOTKOWEGO POTRAKTOWANEGO JAKO CIAŁO POROWATE BRUSH SEAL MODULUS OF ELASTICITY TREATED AS POROSITY MATERIAL Michał Stanclik Zakład Podstaw Konstrukcji i Maszyn Przepływowych Promotor: Dr hab. inż. Marek Gawliński prof. nadzw. PWr Streszczenie Analiza numeryczna uszczelnienia szczotkowego jako zagadnienie 3D nastręcza wiele trudności. Rozwiązanie zagadnienia przepływu płynu oraz przepływu ciepła w uszczelnieniu zamodelowanym jako zbiór dużej ilości równoległych drucików jest praktycznie niemożliwe. Dzieje się tak na skutek ciągłej zmiany geometrii przestrzeni między drucikami wskutek oddziaływania elementów bimetalowych, ciągłe powstawanie oraz zanikanie miejsc wzajemnego kontaktu drucików. Analiza przepływu płynu, przepływu ciepła w takim modelu jest z tego powodu utrudniona. Dlatego w celu uproszczenia takiego zagadnienia, palisadę drucików zastąpiono jednorodnym materiałem porowatym, pozwala to na analizę osiowosymetrycznego modelu 2D. Określenie modułu sztywności materiału porowatego jest niezbędne do wyznaczenia zależności siły nacisku uszczelnienia na wał w zależności od odkształcenia oraz temperatury. Siła nacisku bezpośrednio wpływa na strumień generowanego ciepła tarcia, który decyduje o temperaturze uszczelnienia. Nacisk drucików uszczelnienia wraz ze wzrostem temperatury maleje na skutek działania elementów bimetalowych, w modelu jednorodnego ciała porowatego spadek tego nacisku otrzymamy poprzez wyznaczenie charakterystyki sztywności fragmentu palisady z elementem bimetalowym. Na podstawie danych eksperymentalnych wyznaczono moduł Young a uszczelnienia szczotkowego z termoregulacyjnymi elementami bimetalowymi potraktowanego jako jednorodny materiał porowaty (Rys. 1) Przedstawiony sposób obliczania modułu Young'a umożliwia zbudowanie płaskiego modelu uszczelnienia traktującego uszczelnienie szczotkowe jako materiał porowaty. Podejście takie pozwala na uzyskanie takich samych wartości nacisku w modelu płaskim, w funkcji wcisku początkowego oraz 46

47 temperatury, jak w modelu trój wymiarowym. Skutkuje to wyeliminowaniem z analizy zjawiska kontaktu oraz ciągłej zmiany geometrii między drucikami. Dzięki temu analiza 2D pozwala na uwzględnienie w jednym modelu przepływu płynu przez materiał porowaty, wymiany ciepła oraz zmianę nacisku uszczelnienia. Strumień ciepła tarcia jest zależny od siły nacisku uszczelnienia na wał, siła nacisku zależy od temperatury uszczelnienia, z kolei temperatura zależy od strumienia ciepła tarcia. Wszystkie wspomniane wartości wykazują sprzężenie zwrotne. Model taki jest niezbędny do znalezienia temperatury równowagi pracy uszczelnienia z elementami bimetalowymi. 47

48 WŁASNOŚCI TŁUMIĄCE I USZCZELNIAJĄCE USZCZELNIEŃ STATYCZNYCH POŁĄCZEŃ KOŁNIERZOWYCH DAMPING AND SEALING PROPERTIES OF THE GASKETS IN THE FLANGE JOINTS Przemysław Jaszak Zakład Podstaw Konstrukcji i Maszyn Przepływowych Promotor: dr hab. inż. Marek Gawliński, prof. PWr Streszczenie W referacie przedstawiono wyniki badań eksperymentalnych, których głównym celem była ocena własności tłumiących i uszczelniających uszczelnień statycznych pracujących w warunkach drgań wymuszonych. Obiektem badań było połączenie kołnierzowo-śrubowe fragmentu rurociągu przemysłowego, poddanego cyklicznemu zginaniu. W eksperymencie stosowano dwa rodzaje uszczelnień statycznych. Jak wykazały wyniki eksperymentu, istnieje pewna zależność pomiędzy rozproszeniem energii w materiale uszczelnienia, a wyciekiem, który zmienia się wraz ze wzrostem cykli drgań. Zależność ta pozwala na sformułowanie kryterium oceny szczelności uszczelnienia pracującego w warunkach drgań wymuszonych. Na podstawie otrzymanych wyników badań stwierdzono, iż we wszystkich badanych wariantach obciążenia jakie stanowiły trzy różne wartości amplitudy przemieszczenia, (z którymi cyklicznie zginano fragment rurociągu), zarówno wyciek oraz rozproszenie energii w materiale uszczelnienia zmienia się najszybciej w zakresie od 10 do 20 tys. cykli drgań. Rys. 1. Gęstości energii rozproszonej w funkcji liczby cykli zginania rurociągu, złącze z uszczelnieniem AF-Oil o grubości 1 mm. 48

49 WPŁYW WYBRANYCH PARAMETRÓW NA PRZEBIEG CHARAKTERYSTYK ENERGETYCZNYCH PROMIENIOWEJ POMPY LABIRYNTIOWEJ THE INFLUENCE OF CHOSEN PARAMETERS ON ENERGETIC PROPERTIES OF A RADIAL LABYRINTH PUMP Przemysław Szulc Zakład Podstaw Konstrukcji i Maszyn Przepływowych Promotor: Prof. dr inż. Janusz Plutecki Streszczenie Wymagania stawiane jednostkom pompowym pracującym w wielu gałęziach przemysłu determinują konstruktorów do wielopłaszczyznowego poszukiwania nowych rozwiązań konstrukcyjnych zabezpieczających wygórowane, jak na obecny poziom techniki pompowej (pompy wirowe), parametrów pracy poszukiwanych jednostek. Na rys. 1 przedstawiono szkic koncepcyjny pompy labiryntowych o charakterze przepływu. Zwiększenie energii przetłaczanej cieczy możliwe jest dzięki współpracy ruchomych elementów roboczych z elementami pozostającymi w spoczynku. Dla pomp promieniowych, wykonująca ruch obrotowy tarcza czynna (2) współdziała, z pozostającą w spoczynku, tarczą bierną (1). Cechą charakterystyczną współpracujących elementów roboczych jest duża liczba kanalików/łopatek o przeciwnie zorientowanych kątach nachylenia. Ograniczenia stanowiskowe pompy modelowej nr 1 wymusiły budowę pompy modelowej nr 2 (rys. 2). Na podstawie przeprowadzonej analizy wymiarowej przepływu przez wirniki tarczowe, przy założeniu półkulowego przekroju kanalików roboczych określono parametry wpływające na wysokość podnoszenia pompy. Jednostka badawcza została wykonana i zainstalowana na specjalnie przygotowanym stanowisku ruchowym. Sporządzony, rototabilny plan eksperymentu o liczbie doświadczeń 25 wymaga wytworzenia 50 zestawów tarcz. Ze względu na charakter wstępny badań oraz ograniczenia finansowe na ograniczono liczbę prób eksperymentalnych do 15. Przeprowadzono liczne badania wstępne, służące określeniu m.in. poprawności działania pompy i wpływu parametrów takich jak przesłonięty wlot i wylot z tarcz. zmiana elementu odprowadzenia cieczy, średnicy zewnętrznej tarcz, prędkości obrotowej, szczeliny międzytarczowej, sposobu zasilania pompy, przewężenia przekroju odprowadzającego itp. Najistotniejszym punktem prowadzonych prac była identyfikacja przepływu przez pompę zrealizowana poprzez wyznaczenie krzywych H=f(Q). Otrzymane w wyniku badań krzywe przepływu H=f(Q) (rys.3), mocy pobieranej P w=f(q) oraz sprawności =f(q) pozwalają na rozpoznanie pracy pompy labiryntowej o promieniowych charakterze przepływu. Uzyskane charakterystyki przepływu maja charakter stateczny dla zestawów: z1, z3, z5 z9, z11, z15 oraz niestateczny: z2, z4, z10, z12, z13, z14. Krzywe mocy Zestaw 14 Rys. 2 Pompa labiryntowa o przepływie osiowym: 1 tarcza bierna, 2 tarcza czynna [2] Rys. 2 Pompa modelowa nr 2 (model 3D) 49

50 pobieranej przyjmują Zestaw 13 Rys. 3 Charakterystyki energetyczne badanych zestawów wirników tarczowych zróżnicowaną tendencję, dla których można wyróżnić dwie grupy: krzywe przeciążalne: rosnące z9, z10, z12 oraz nieprzeciążalne: z wyraźnym maksimum z1, z3, z4, z13, z14, opadające z2, z6, z7, z15, oraz praktycznie stałe z5, z8, z11. Przeprowadzone badania wykazały, że najwyższe wartości wysokości podnoszenia H, a zatem i wyróżnika wysokości podnoszenia ψ uzyskano dla zestawów z12 i z13. Zestawy te charakteryzują się największym stosunkiem d 1tcb/d 2tcb który wynosi odpowiednio dla z12 d 1tcb/d 2tcb=0,78 i dla z13 d 1tcb/d 2tcb=0,81. Przy założeniu wykonania maksymalnej liczby kanalików z k dla danej średnicy d 1tcb z powodu zmniejszającego się obszaru pomiędzy rowkami, kształt tarcz przybiera charakter nie kanalikowy lecz łopatkowy. Zwiększenie wartości średnicy d 1tcb, prowadzi do zmniejszenia średniego współczynnika przesłonięcia ϕ sr, (przyjętego, ze względu na rozbieżny charakter łopatki dla średniej średnicy tarcz) i zwiększenia generowanej wysokości podnoszenia H. Wynika z tego, że korzystniej jest stosować tarcze wyposażone w łopatki w stosunku do ich kanalikowych odpowiedników. Rys. 4 Tarcza bierna ułopatkowanego zestawu Rys. 5 Wektory prędkości w kanale tarczy biernej (prędkość bezwzględna) 50

51 Zakład Numerycznego Modelowania Przepływów MODELOWANIE REKONEKCJI RUREK WIROWYCH ZA POMOCĄ METODY CZĄSTEK WIROWYCH Z WYKORZYSTANIEM OBLICZEŃ RÓWNOLEGŁYCH NA KARTACH YCH MODELLING OF THE VORTEX STRUCTURES RECONNECTION USING THE VORTEX PARTICLE METHOD AND PARALLEL COMPUTATIONS ON GPUS Andrzej Kosior Zakład Numerycznego Modelowania Przepływów Promotor: dr hab. inż. Henryk Kudela, prof. nadzw. PWr Streszczenie Badanie dynamiki wirowości jest jedną z podstawowych metod do zrozumienia turbulentnego ruchu płynu. Ruch turbulentny jest jedną z najbardziej skomplikowanych postaci ruchu płynu a przy tym również jedną z najbardziej powszechnych. Z badań doświadczalnych wiadomo, że ruch turbulentny jest zjawiskiem trójwymiarowym, w którym wektor wirowości ma wszystkie składowe różne od zera. Wzajemne oddziaływania pola prędkości i wirowości powodują, że wirowość w przepływie ma tendencję do koncentracji. Obszary te przypominają rurki wirowe. Głównym źródłem wiedzy na temat interakcji pomiędzy strukturami wirowymi jest wizualizacja przepływu. Niestety w przepływie lepkim markery używane do wizualizacji (barwnik) nie przemieszczają się zgodnie z polem wirowości. Budzi to wątpliwości czy metoda ta jest w stanie poprawnie odtworzyć wszystkie cechy przepływu, szczególnie przy długich czasach badania [1, 2]. Uważa się, że modelowanie numeryczne jest jedyną skuteczną metodą badania rekonekcji struktur wirowych. W niniejszej pracy do badań numerycznych została wybrana trójwymiarowa metoda cząstek wirowych. W metodzie tej używane są cząstki przenoszące informację o polu wirowości. W naszym algorytmie są one inicjalizowane zgodnie z początkowym (zadanym) polem wirowości na strukturalnej siatce numerycznej rozpiętej na obszarze obliczeniowym. Na podstawie znajomości pola wirowości można wyznaczyć pole prędkości rozwiązując równania Poissona na tzw. potencjał wektorowy. Do symulacji przepływu lepkiego został wykorzystany algorytm dekompozycji lepkościowej. Polega on na rozbiciu każdego kroku czasowego metody na dwa podkroki. W pierwszym rozwiązywane jest zagadnienie przepływu nielepkiego, w którym na podstawie twierdzenia Helmholtza cząstki niosące informację o wirowości unoszone są przez przepływ tak samo jak cząstki materialne. Następnie informacja o wirowości jest interpolowana z powrotem na węzły siatki numerycznej. W drugim podkroku symuluje się wpływ lepkości poprzez rozwiązanie równania dyfuzji na siatce numerycznej. W naszym algorytmie cząstki są inicjalizowane na siatce w każdym kroku czasowym. Pozwala to na pozbycie się jednej interpolacji oraz dokładne rozwiązanie równania dyfuzji. Rozwiązywanie równań ruchu cieczy dla zagadnień trójwymiarowych, niezależnie od użytej metody, wiąże się z długimi czasami obliczeń. Przyrost mocy obliczeniowej komputerów, związany ze zwiększeniem częstotliwości zegara taktującego pracę procesora, w ostatnich latach zdecydowanie się zmniejszył. Dlatego dla przyspieszenia obliczeń zmuszani jesteśmy do stosowania wieloprocesorowych środowisk obliczeniowych i opracowywania odpowiednich algorytmów. Niespodziewanie okazało się, że budowane dla gier komputerowych karty graficzne, posiadające niekiedy kilkaset procesorów strumieniowych, można wykorzystać do obliczeń naukowych. Metoda cząstek wirowych doskonale nadaje się do wykorzystania w obliczeniach równoległych. Jej najbardziej czasochłonna część ruch cząstek i interpolacja wirowości na węzły ma charakter lokalny i jest niezależna od pozostałych cząstek. Dzięki temu możliwe jest proste mapowanie jednej cząstki na jeden proces równoległy a tym samym efektywne przyspieszenie obliczeń. Dla potrzeb badań numerycznych została opracowana implementacja metody cząstek wirowych wykorzystująca do obliczeń wiele kart graficznych. Dzięki temu można było połączyć przyspieszenie 51

52 obliczeń (dla jednej karty graficznej uzyskano ok. 50-krotne skrócenie czasu obliczeniowego względem pojedynczego rdzenia procesora [3]) oraz duży obszar obliczeniowy (dzięki połączeniu pamięci RAM kilku kart [4]). Zjawisko rekonekcji struktur wirowych jest bardzo powszechne w przyrodzie aczkolwiek nie jest szeroko opisane w literaturze. Uważa się, że jest ono jedną z dwóch podstawową formą interakcji struktur wirowych (drugą jest oddziaływanie ze ścianką) i ma duże znaczenie przy opisywaniu ruchu turbulentnego. W nieniniejszej pracy został zbadany wpływ lepkości płynu (a tym samym liczby Reynoldsa) na zjawisko rekonekcji. Okazuje się, że zjawisko to zachodzi dla dostatecznie dużych liczb Reynoldsa. Na rys. 1 przedstawione są izolinie wirowości dla oddziaływania ze sobą dwóch równoległych rurek wirowych. Widać, że tylko w jednym z przedstawionych przypadków (po lewej stronie rysunku) zaszła rekonekcja. Na wykresie widocznym na rys. 2 przedstawiony została maksymalna wartość wirowości w przepływie w funkcji czasu dla różnych wartości lepkości płynu. Wykresy są malejące dla przypadków, w których nie zachodzi rekonekcja. W pozostałych przypadkach widoczne jest wyraźne maksimum w momencie przełączania się linii wirowych. Wysoka wartość wirowości wskazuje na dużą dynamikę zachodzących procesów. W przepływach rzeczywistych rekonekcje struktur wirowych zachodzą w wielu miejscach jednocześnie. Fakt ten może być powiązany z tworzeniem się turbulencji. Rys. 1. Wzajemne oddziaływanie dwóch równoległych rurek wirowych dla lepkości ν = (lewa strona) i ν = 0.05 (prawa). Widać, że dla większej lepkości (mniejszej liczby Reynoldsa) zjawisko rekonekcji nie zachodzi. Rys. 2. Wykres przedstawiający zależność maksymalnej wartości wirowości w obszarze obliczeniowym w funkcji czasu dla różnych wartości lepkości płynu. Bibliografia: [1] V. Melander and F. Hussain. Cross-linking of two antiparallel vortex tubes. Phys. Fluids A, 1(4), pp , [2] S. Kida, M. Takaoka and F. Hussain. Collision of two vortex rings. Journal of Fluid Mechanics, 230, pp , doi: /s [3] A. Kosior, H. Kudela, Parallel computation on GPU in 3D using the vortex particle method. Computers & Fluids, 80, , doi: /j.compfluid [4] A. Kosior, H. Kudela, The 3D vortex particle method in parallel computations on many GPUs. Computers & Fluids, doi: /j.compfluid

53 Zakład Automatyki i Kriogeniki WYKORZYSTANIE SKOJARZONYCH ZJAWISK FILTRACJI I REKTYFIKACJI DO ROZDZIAŁU MIESZANINY HE 3 I HE 4 THE USE OF COMBINED FILTRATION AND RECTIFICATION PHENOMENA FOR SEPARATION A MIXTURE OF HE 3 AND HE 4 Jakub Niechciał Zakład Automatyki i Kriogeniki Opiekun naukowy: prof. dr hab. inż. Maciej Chorowski Streszczenie Hel jest jednym z najbardziej interesujących pierwiastków chemicznych występujących w przyrodzie. Jego właściwości fizyczno-chemiczne od dawna fascynują uczonych, zwłaszcza jego całkowita zmiana parametrów w niskich temperaturach w tzw. przemianie λ. Hel składa się z dwóch stabilnych izotopów (He-3 oraz He-4) przy czym w przyrodzie zdecydowanie przeważa ilość He-4 (w samym helu izotop He-3 występuję w ilości 0,000137%, pozostała masa to He-4). Obecnie można zauważyć duże znaczenie izotopu He-3 zwłaszcza w takich dziedzinach jak bezpieczeństwo radiologiczne elektrowni jądrowych, medycynie, ogólnie pojętym przemyśle. Poza tym He-3 używany jest do: wykrywania neutronów, w kriogenice, w technice laserowej, w eksperymentalnych reakcjach termojądrowych. Prawdopodobnie izotop He-3 w ciągu następnych lat będzie coraz szerzej eksploatowany i stosowany, dlatego dalsze badania są jak najbardziej uzasadnione, ponieważ mogą wpłynąć pozytywnie na rozwój nauki i przyszłej technologii zwłaszcza w kontekście wykorzystania zjawiska filtracji w filtrze entropowym. Obecnie uzyskać można izotop He-3 głównie jako produkt uboczny reakcji jądrowych z użyciem trytu (wzór 1) wskutek czego powstaje interesujący nas izotop oraz promieniowanie elektronów ze słabo oddziałującymi z materią neutrinami (ν): T 3 1 He e ν (1) Jednym z wielu problemów przy budowie instalacji do separacji He-3, które trzeba pokonać jest zjawisko nadciekłości (nadpłynności) cieczy kriogenicznej. Po przekroczeniu linii przemiany fazowej λ zmieniają się właściwości cieczy helowej. Pojawiają się nowe zjawiska fizyczne wcześniej nie obserwowane jak: praktycznie pomijalny współczynnik lepkości, bardzo duży współczynnik ciepła właściwego (stąd też nazwa przemiany- od greckiej, litery do której jest podobna krzywa przebiegu ciepła właściwego od temperatury). Jest to wtedy tzw. ciecz kwantowa. Rys. 1 Schemat aparatury separacyjnej Ze względu na coraz szersze znaczenie izotopu He-3 istotny jest sposób separacji mieszaniny pierwiastków (rys.1), w której głównym elementem oddzielającym jest filtr entropowy. Kluczowym 53

54 zadaniem filtru entropowego jest przepuszczanie składowej nadciekłej (która w przeważającej części będzie izotopem He-4) i zatrzymywanie składowej normalnej (He-3), która ze względu na duże opory przepływu dla normalnego płynu w filtrze entropowym, nie jest w stanie przemieścić się wzdłuż filtru i warstwa He-3 zostaje zatrzymywana przed filtrem entropowym. Działanie instalacji jest następujące: po skropleniu gazu poprzez wykorzystanie szeregu wymienników ciepła oraz zaworów dławiących, część gazu zostaje przetransportowana do separatora, gdzie znajduje się już wyizolowany izotop He-3. He-4 zaś w temperaturze 1,5K panującej w komorze jest cieczą kwantową, która pokonuje filtr entropowy, następnie zawracana jest do układu. Do opisu zachowania się płynu wykorzystano zjawisko zaproponowane przez Londona (wzór 2) i jego korelacje pomiędzy ciśnieniem i temperaturą. p = ρ s T (2) W prezentacji zostaną przedstawione założenia idealnego filtru entropowego, który podobnie jak obieg Carnota w termodynamice określający maksymalne wartości sprawności dla obiegu prawobieżnego i lewobieżnego ma za zadanie opisać idealny przebieg zjawiska filtracji, aby móc określić minimalne oraz maksymalne wymiary filtru entropowego (rys.2) w szczególności zaś jego wymiarów liniowych oraz wydajności całej instalacji. Rys. 2 Schemat koncepcji filtru entropowego, d- średnica poru (mikrokanału), D- średnica kanału, g- grubość warstwy izotopu He-3, L- długość filtru entropowego, P 0,T 0- ciśnienie i temperatura na początku procesu filtracji, P 1,T 1- ciśnienie i temperatura na końcu procesu filtracji W końcowej fazie prezentacji omówione zostaną wyniki obliczeń teoretycznych oraz krótki wstęp do zagadnień związanych z fizyką kwantową, jej opisem oraz przykładowych wyliczeń. Idea separacji izotopu He-3 jest bardzo ważna, ponieważ przez wiele lat krajowe agencje w wysoko rozwiniętych krajach produkowany tryt na potrzeby głowic nuklearnych. Po rozpadzie trytu na He-3, materiał w głowicy staje się coraz bardziej zanieczyszczony, z tego powodu co 5 lat poszczególne głowice są oczyszczane z He-3. Metoda ta oczywiście jest czasochłonna i niestety mało wydajna, stąd potrzeba stworzenia instalacji do pracy ciągłej, dzięki której możliwe będzie uzyskanie He- 3 w znacznych ilościach. 54

55 MODELOWANIE TRÓJZŁOŻOWEJ CHŁODZIARKI ADSORPCYJNEJ MODELLING OF THREE-BED ADSORPTION CHILLER Piotr Pyrka Zakład Automatyki i Kriogeniki Promotor: prof. dr hab. inż. Maciej Chorowski Streszczenie Chłodziarka adsorpcyjna jest urządzeniem służącym do produkcji mocy chłodniczej. W chłodziarce tej wykorzystywany jest proces adsorpcji, czyli zaliczamy ją do chłodziarek sorpcyjnych. Maszyny te napędzane są energią cieplną w odróżnieniu do klasycznych chłodziarek, które do swojego działania potrzebują energii mechanicznej (najczęściej dostarczoną w postaci energii elektrycznej). W dobie stale rosnących cen energii elektrycznej oraz ograniczeń w stosowaniu freonów chłodziarka adsorpcyjna może stać się alternatywą dla rozwiązań klasycznych. Praca ta w głównej mierze opisywać będzie chłodziarkę adsorpcyjna opartą na silikażelu i wodzie. Ten adsorbent oraz czynnik roboczy umożliwiają zasilanie chłodziarki ciepłem o bardzo niskich parametrach. Temperatura wody na poziomie 60 C (część literatury podaje nawet 50 C) jest już wystarczająca. Jest to rozwiązanie o zapotrzebowaniu w wodę grzewczą o najniższych parametrach ze wszystkich obecnie badanych chłodziarek sorpcyjnych. Tak niskie wymagania temperaturowe wody grzewczej otwierają olbrzymie możliwości stosowania tego rozwiązania. Chłodziarka może być zasilana między innymi: ciepłem odpadowym powstałym przy produkcji energii elektrycznej trigeneracja (możliwość zasilania ciepłem z miejskiej sieci ciepłowniczej), ciepłem odpadowym procesów chemicznych i technologicznych, energią geotermalną, energią słoneczną, w układach kaskadowych jako ostatni stopień. Systemy klimatyzacji w krajach rozwiniętych odpowiadają za znaczną część zużycia energii elektrycznej, a w najgorętszych miesiącach mogą doprowadzać do przeciążenia sieci energetycznych. Pomimo to liczba zainstalowanych systemów klimatyzacji wzrasta. Stosowanie chłodziarek sorpcyjnych powinno zmniejszyć zagrożenie przeciążenia sieci, oraz poprzez utylizację energii odpadowej może zwiększyć efektywność wykorzystania energii pierwotnej. Chłodziarka adsorpcyjna składa się z 3 głównych elementów: kondensatora (skraplacza), złóż wypełnionych adsorbentem oraz parowników. Schemat urządzenia pokazano na Rys. 1. Dzięki procesowi adsorpcji zachodzącemu w złożach z adsorbentem następuje parowanie wody w parownikach. Parowanie odbywa się przy ciśnieniach równowagowych odpowiadających temperaturze około 4 C (parownik niskociśnieniowy) i około 11 C (parownik wysokociśnieniowy). Moc chłodniczą uzyskuje się w wyniku parowania wody pod zmniejszonym ciśnieniem. Niskie ciśnienie w parownikach uzyskuje się w wyniku pochłaniania pary wodnej przez adsorbent znajdujący się w złożach - adsorberach. Złoża te wypełnione są silikażelem, który jest materiałem higroskopijnym (czyli pochłaniającym wodę). Adsorber posiada określoną chłonność, czyli może zaadsorbować określoną ilość adsorbatu (w tym przypadku wody). W chłodziarkach adsorpcyjnych wykorzystuje się fakt, że wraz ze zmianą temperatury zmienia się chłonność adsorbentów co umożliwia regenerację złoża adsorbentu. W podwyższonej temperaturze chłonność adsorbera jest znacznie niższa, co prowadzi do desorpcji części zaadsorbowanego adsorbatu. W efekcie powstaje para wodna, którą skrapla się w skraplaczu oraz zregenerowane złoże adsorbera. 55

56 Rys. 1. Schemat trójzłożowej dwuparownikowej chłodziarki adsorpcyjnej. Praca chłodziarki adsorpcyjnej jest sekwencyjna ze względu na charakterystykę złóż adsorbera. Adsorbery połączone są sterowanymi automatycznie zaworami ze skraplaczem, oraz parownikami. Adsorbery posiadają również instalację służącą do ich ogrzewania i chłodzenia. W badanej maszynie występują dwa parowacze: wysokociśnieniowy i niskociśnieniowy. Umożliwia to uzyskanie możliwie niskiej temperatury chłodu w parowniku niskociśnieniowym, oraz wykorzystanie pełnej chłonności złoża przy wyższym ciśnieniu panującym w parowniku wysokociśnieniowym. W efekcie uzyskujemy chłód w dwóch różnych temperaturach przy wysokiej sprawności całego procesu. Wewnątrz chłodziarki zachodzi wiele różnych procesów. Znając zależności między nimi oraz właściwości substancji można opisać językiem matematycznym zachowanie urządzenia. Ze względu na ograniczony czas oraz koszty obliczeniowe nie jesteśmy w stanie opisać wszystkich procesów i zależności mających miejsce w maszynie. Stosując pewne uproszczenia możemy skonstruować model chłodziarki w oparciu o kilka głównych zależności. Są nimi: prawo zachowania masy i energii równowaga adsorpcji w zależności od ciśnienia i temperatury kinematyka procesu adsorpcji Model zbudowany na tych równaniach z dobrą dokładności opisuje zachowanie się chłodziarki, może on służyć do symulacji różnych warunków pracy i analizy zachowania urządzenia. Model ten stanowi również podstawę do stworzenia bardziej zaawansowanych modeli, uwzględniających kolejne elementy wpływających na pracę urządzenia. Na wystąpieniu przedstawione zostaną otrzymane wyniki, oraz omówione będą dalsze etapy rozwijania modelu. 56

Konsekwencje termodynamiczne podsuszania paliwa w siłowni cieplnej.

Konsekwencje termodynamiczne podsuszania paliwa w siłowni cieplnej. Marcin Panowski Politechnika Częstochowska Konsekwencje termodynamiczne podsuszania paliwa w siłowni cieplnej. Wstęp W pracy przedstawiono analizę termodynamicznych konsekwencji wpływu wstępnego podsuszania

Bardziej szczegółowo

Rtęć w przemyśle. Technologia usuwania rtęci z węgla przed procesem zgazowania/spalania jako efektywny sposób obniżenia emisji rtęci do atmosfery

Rtęć w przemyśle. Technologia usuwania rtęci z węgla przed procesem zgazowania/spalania jako efektywny sposób obniżenia emisji rtęci do atmosfery Rtęć w przemyśle Konwencja, ograniczanie emisji, technologia 26 listopada 2014, Warszawa Technologia usuwania rtęci z węgla przed procesem zgazowania/spalania jako efektywny sposób obniżenia emisji rtęci

Bardziej szczegółowo

Poligeneracja wykorzystanie ciepła odpadowego

Poligeneracja wykorzystanie ciepła odpadowego P A N Instytut Maszyn Przepływowych Polskiej Akademii Nauk GDAŃSK Poligeneracja wykorzystanie ciepła odpadowego Dariusz Butrymowicz, Kamil Śmierciew 1 I. Wstęp II. III. IV. Produkcja chłodu: układy sorpcyjne

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie ciepła odpadowego dla redukcji zużycia energii i emisji 6.07.09 1

Wykorzystanie ciepła odpadowego dla redukcji zużycia energii i emisji 6.07.09 1 Wykorzystanie ciepła odpadowego dla redukcji zużycia energii i emisji 6.07.09 1 Teza ciepło niskotemperaturowe można skutecznie przetwarzać na energię elektryczną; można w tym celu wykorzystywać ciepło

Bardziej szczegółowo

Energetyczne wykorzystanie odpadów z biogazowni

Energetyczne wykorzystanie odpadów z biogazowni Energetyczne wykorzystanie odpadów z biogazowni Odpady z biogazowni - poferment Poferment obecnie nie spełnia kryterium nawozu organicznego. Spełnia natomiast definicję środka polepszającego właściwości

Bardziej szczegółowo

BUDOWA I ZASADA DZIAŁANIA ABSORPCYJNEJ POMPY CIEPŁA

BUDOWA I ZASADA DZIAŁANIA ABSORPCYJNEJ POMPY CIEPŁA Anna Janik AGH Akademia Górniczo-Hutnicza Wydział Energetyki i Paliw BUDOWA I ZASADA DZIAŁANIA ABSORPCYJNEJ POMPY CIEPŁA 1. WSTĘP W ostatnich latach obserwuje się wzrost zainteresowania tematem pomp ciepła.

Bardziej szczegółowo

LIDER WYKONAWCY. PGE Górnictwo i Energetyka Konwencjonalna S.A. Oddział Elektrownia Turów http://www.elturow.pgegiek.pl/

LIDER WYKONAWCY. PGE Górnictwo i Energetyka Konwencjonalna S.A. Oddział Elektrownia Turów http://www.elturow.pgegiek.pl/ LIDER WYKONAWCY PGE Górnictwo i Energetyka Konwencjonalna S.A. Oddział Elektrownia Turów http://www.elturow.pgegiek.pl/ Foster Wheeler Energia Polska Sp. z o.o. Technologia spalania węgla w tlenie zintegrowana

Bardziej szczegółowo

BADANIE PARAMETRÓW PROCESU SUSZENIA

BADANIE PARAMETRÓW PROCESU SUSZENIA BADANIE PARAMETRÓW PROCESU SUSZENIA 1. Cel ćwiczenia Celem ćwiczenia jest poznanie budowy i zasady działania suszarki konwekcyjnej z mikrofalowym wspomaganiem oraz wyznaczenie krzywej suszenia dla suszenia

Bardziej szczegółowo

Obieg Ackeret Kellera i lewobieżny obieg Philipsa (Stirlinga) podstawy teoretyczne i techniczne możliwości realizacji

Obieg Ackeret Kellera i lewobieżny obieg Philipsa (Stirlinga) podstawy teoretyczne i techniczne możliwości realizacji Obieg Ackeret Kellera i lewobieżny obieg Philipsa (Stirlinga) podstawy teoretyczne i techniczne możliwości realizacji Monika Litwińska Inżynieria Mechaniczno-Medyczna GDAŃSKA 2012 1. Obieg termodynamiczny

Bardziej szczegółowo

Prowadzący: dr hab. inż. Agnieszka Gubernat (tel. (0 12) 617 36 96; gubernat@agh.edu.pl)

Prowadzący: dr hab. inż. Agnieszka Gubernat (tel. (0 12) 617 36 96; gubernat@agh.edu.pl) TRANSPORT MASY I CIEPŁA Seminarium Transport masy i ciepła Prowadzący: dr hab. inż. Agnieszka Gubernat (tel. (0 12) 617 36 96; gubernat@agh.edu.pl) WARUNKI ZALICZENIA: 1. ZALICZENIE WSZYSTKICH KOLOKWIÓW

Bardziej szczegółowo

Obiegi gazowe w maszynach cieplnych

Obiegi gazowe w maszynach cieplnych OBIEGI GAZOWE Obieg cykl przemian, po przejściu których stan końcowy czynnika jest identyczny ze stanem początkowym. Obrazem geometrycznym obiegu jest linia zamknięta. Dla obiegu termodynamicznego: przyrost

Bardziej szczegółowo

Zasada działania jest podobna do pracy lodówki. Z jej wnętrza, wypompowywuje się ciepło i oddaje do otoczenia.

Zasada działania jest podobna do pracy lodówki. Z jej wnętrza, wypompowywuje się ciepło i oddaje do otoczenia. Pompy ciepła Zasada działania pompy ciepła polega na pozyskiwaniu ciepła ze środowiska ( wody, gruntu i powietrza) i przekazywaniu go do odbiorcy jako ciepło grzewcze. Ciepło pobrane z otoczenia sprężane

Bardziej szczegółowo

PLAN WYNIKOWY MASZYNOZNAWSTWO OGÓLNE

PLAN WYNIKOWY MASZYNOZNAWSTWO OGÓLNE LN WYNIKOWY MSZYNOZNWSTWO OGÓLNE KLS I technik mechanik o specjalizacji obsługa i naprawa pojazdów samochodowych. Ilość godzin 38 tygodni x 1 godzina = 38 godzin rogram ZS 17/2004/19 2115/MEN 1998.04.16

Bardziej szczegółowo

Referat konferencyjny: Efektywność energetyczna 2009, Kraków 21-23 IX 2009 Druk w: Prace Instytutu Nafty i Gazu; nr 162, 2009, s.

Referat konferencyjny: Efektywność energetyczna 2009, Kraków 21-23 IX 2009 Druk w: Prace Instytutu Nafty i Gazu; nr 162, 2009, s. Zastosowanie plazmotronu wnękowego do zapłonu muflowego palnika pyłowego Przemysław KOBEL, Włodzimierz KORDYLEWSKI, Tadeusz MĄCZKA Politechnika Wrocławska, Instytut Techniki Cieplnej i Mechaniki Płynów

Bardziej szczegółowo

Wpływ sposobu ogrzewania na efektywność energetyczną budynku

Wpływ sposobu ogrzewania na efektywność energetyczną budynku Wpływ sposobu ogrzewania na efektywność energetyczną budynku dr inż. Adrian Trząski MURATOR 2015, JAKOŚĆ BUDYNKU: ENERGIA * KLIMAT * KOMFORT Warszawa 4-5 Listopada 2015 Charakterystyka energetyczna budynku

Bardziej szczegółowo

Projekt Inżynier mechanik zawód z przyszłością współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

Projekt Inżynier mechanik zawód z przyszłością współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Zajęcia wyrównawcze z fizyki -Zestaw 4 -eoria ermodynamika Równanie stanu gazu doskonałego Izoprzemiany gazowe Energia wewnętrzna gazu doskonałego Praca i ciepło w przemianach gazowych Silniki cieplne

Bardziej szczegółowo

klasyfikacja kotłów wg kryterium technologia spalania: - rusztowe, - pyłowe, - fluidalne, - paleniska specjalne cyklonowe

klasyfikacja kotłów wg kryterium technologia spalania: - rusztowe, - pyłowe, - fluidalne, - paleniska specjalne cyklonowe Dr inż. Ryszard Głąbik, Zakład Kotłów i Turbin Pojęcia, określenia, definicje Klasyfikacja kotłów, kryteria klasyfikacji Współspalanie w kotłach różnych typów Przegląd konstrukcji Współczesna budowa bloków

Bardziej szczegółowo

Warunki izochoryczno-izotermiczne

Warunki izochoryczno-izotermiczne WYKŁAD 5 Pojęcie potencjału chemicznego. Układy jednoskładnikowe W zależności od warunków termodynamicznych potencjał chemiczny substancji czystej definiujemy następująco: Warunki izobaryczno-izotermiczne

Bardziej szczegółowo

Redukcja tlenków azotu metodą SNCR ze spalin małych i średnich kotłów energetycznych wstępne doświadczenia realizacyjne

Redukcja tlenków azotu metodą SNCR ze spalin małych i średnich kotłów energetycznych wstępne doświadczenia realizacyjne Redukcja tlenków azotu metodą SNCR ze spalin małych i średnich kotłów energetycznych wstępne doświadczenia realizacyjne Autorzy: Uczelniane Centrum Badawcze Energetyki i Ochrony Środowiska Ecoenergia Sp.

Bardziej szczegółowo

Konspekt Obieg Ackeret-Kellera i lewobieżny obieg Philipsa (Stirlinga) podstawy teoretyczne i techniczne możliwości realizacji.

Konspekt Obieg Ackeret-Kellera i lewobieżny obieg Philipsa (Stirlinga) podstawy teoretyczne i techniczne możliwości realizacji. Konspekt Obieg Ackeret-Kellera i lewobieżny obieg Philipsa (Stirlinga) podstawy teoretyczne i techniczne możliwości realizacji. Wykonała: KATARZYNA ZASIŃSKA Kierunek: Inżynieria Mechaniczno-Medyczna Studia/Semestr:

Bardziej szczegółowo

Informacja o pracy dyplomowej

Informacja o pracy dyplomowej Informacja o pracy dyplomowej 1. Nazwisko i Imię: Duda Dawid adres e-mail: Duda.Dawid1@wp.pl 2. Kierunek studiów: Mechanika I Budowa Maszyn 3. Rodzaj studiów: inżynierskie 4. Specjalnośd: Systemy, Maszyny

Bardziej szczegółowo

Pompy ciepła 25.3.2014

Pompy ciepła 25.3.2014 Katedra Klimatyzacji i Transportu Chłodniczego prof. dr hab. inż. Bogusław Zakrzewski Wykład 6: Pompy ciepła 25.3.2014 1 Pompy ciepła / chłodziarki Obieg termodynamiczny lewobieżny Pompa ciepła odwracalnie

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIE WYZNACZANIE CHARAKTERYSTYK POMPY WIROWEJ

ĆWICZENIE WYZNACZANIE CHARAKTERYSTYK POMPY WIROWEJ ĆWICZENIE WYZNACZANIE CHARAKTERYSTYK POMPY WIROWEJ 1. Cel i zakres ćwiczenia Celem ćwiczenia jest opanowanie umiejętności dokonywania pomiarów parametrów roboczych układu pompowego. Zapoznanie z budową

Bardziej szczegółowo

WYKŁAD 2 TERMODYNAMIKA. Termodynamika opiera się na czterech obserwacjach fenomenologicznych zwanych zasadami

WYKŁAD 2 TERMODYNAMIKA. Termodynamika opiera się na czterech obserwacjach fenomenologicznych zwanych zasadami WYKŁAD 2 TERMODYNAMIKA Termodynamika opiera się na czterech obserwacjach fenomenologicznych zwanych zasadami Zasada zerowa Kiedy obiekt gorący znajduje się w kontakcie cieplnym z obiektem zimnym następuje

Bardziej szczegółowo

Przegląd technologii produkcji tlenu dla bloku węglowego typu oxy

Przegląd technologii produkcji tlenu dla bloku węglowego typu oxy Przegląd technologii produkcji tlenu dla bloku węglowego typu oxy Metody zmniejszenia emisji CO 2 - technologia oxy-spalania Metoda ta polega na spalaniu paliwa w atmosferze o zwiększonej koncentracji

Bardziej szczegółowo

OFERTA TEMATÓW PROJEKTÓW DYPLOMOWYCH (MAGISTERSKICH) do zrealizowania w Katedrze INŻYNIERII CHEMICZNEJ I PROCESOWEJ

OFERTA TEMATÓW PROJEKTÓW DYPLOMOWYCH (MAGISTERSKICH) do zrealizowania w Katedrze INŻYNIERII CHEMICZNEJ I PROCESOWEJ OFERTA TEMATÓW PROJEKTÓW DYPLOMOWYCH (MAGISTERSKICH) do zrealizowania w Katedrze INŻYNIERII CHEMICZNEJ I PROCESOWEJ Badania kinetyki utleniania wybranych grup związków organicznych podczas procesów oczyszczania

Bardziej szczegółowo

STIEBEL ELTRON: Co to jest i jak działa pompa ciepła?

STIEBEL ELTRON: Co to jest i jak działa pompa ciepła? STIEBEL ELTRON: Co to jest i jak działa pompa ciepła? Pompa ciepła jest urządzeniem grzewczym, niskotemperaturowym, którego zasada działania opiera się na znanych zjawiskach i przemianach fizycznych. W

Bardziej szczegółowo

SYSTEMY KLIMATYZACJI BUDYNKÓW ZASILANE ENERGIĄ PROMIENIOWANIA SŁONECZNEGO

SYSTEMY KLIMATYZACJI BUDYNKÓW ZASILANE ENERGIĄ PROMIENIOWANIA SŁONECZNEGO MICHAŁ TURSKI SYSTEMY KLIMATYZACJI BUDYNKÓW ZASILANE ENERGIĄ PROMIENIOWANIA SŁONECZNEGO Promotor: Dr hab. inż. ROBERT SEKRET, Prof. PCz Częstochowa 2010 1 Populacja światowa i zapotrzebowanie na energię

Bardziej szczegółowo

KATEDRA APARATURY I MASZYNOZNAWSTWA CHEMICZNEGO Wydział Chemiczny POLITECHNIKA GDAŃSKA ul. G. Narutowicza 11/12 80-952 GDAŃSK

KATEDRA APARATURY I MASZYNOZNAWSTWA CHEMICZNEGO Wydział Chemiczny POLITECHNIKA GDAŃSKA ul. G. Narutowicza 11/12 80-952 GDAŃSK KATEDRA APARATURY I MASZYNOZNAWSTWA CHEMICZNEGO Wydział Chemiczny POLITECHNIKA GDAŃSKA ul. G. Narutowicza 11/12 80-952 GDAŃSK LABORATORIUM Z PROEKOLOGICZNYCH ŹRÓDEŁ ENERGII ODNAWIALNEJ 6. WYMIENNIK CIEPŁA

Bardziej szczegółowo

Amoniakalne urządzenia chłodnicze Tom I

Amoniakalne urządzenia chłodnicze Tom I Amoniakalne urządzenia chłodnicze Tom I W tomie pierwszym poradnika omówiono między innymi: amoniak jako czynnik roboczy: własności fizyczne, chemiczne, bezpieczeństwo użytkowania, oddziaływanie na organizm

Bardziej szczegółowo

dr inż. Łukasz Słupik, dr inż. Ludwik Kosyrczyk 1/28

dr inż. Łukasz Słupik, dr inż. Ludwik Kosyrczyk 1/28 dr inż. Łukasz Słupik, dr inż. Ludwik Kosyrczyk 1/28 PLAN PREZENTACJI 1. Wstęp 2. Cele pracy 3. Struktura modelu 4. Eksperymenty i pomiary 5. Rezultaty wybranych symulacji 6. Wybrane zastosowania modelu:

Bardziej szczegółowo

Badania właściwości dynamicznych sieci gazowej z wykorzystaniem pakietu SimNet TSGas 3

Badania właściwości dynamicznych sieci gazowej z wykorzystaniem pakietu SimNet TSGas 3 Andrzej J. Osiadacz Maciej Chaczykowski Łukasz Kotyński Badania właściwości dynamicznych sieci gazowej z wykorzystaniem pakietu SimNet TSGas 3 Andrzej J. Osiadacz, Maciej Chaczykowski, Łukasz Kotyński,

Bardziej szczegółowo

Kaskadowe urządzenia do skraplania gazów

Kaskadowe urządzenia do skraplania gazów Kaskadowe urządzenia do skraplania gazów Damian Siupka-Mróz IMM sem.9 1. Kaskadowe skraplanie gazów: Metoda skraplania, wykorzystująca coraz niższe temperatury skraplania kolejnych gazów. Metodę tę stosuje

Bardziej szczegółowo

Rozdział 4. Bilans potrzeb grzewczych

Rozdział 4. Bilans potrzeb grzewczych ZZAAŁŁO ŻŻEENNIIAA DDO PPLLAANNUU ZZAAO PPAATTRRZZEENNIIAA W CCIIEEPPŁŁO,,, EENNEERRGIIĘĘ EELLEEKTTRRYYCCZZNNĄĄ II PPAALLIIWAA GAAZZOWEE MIIAASSTTAA ŻŻAAGAAŃŃ Rozdział 4 Bilans potrzeb grzewczych W-588.04

Bardziej szczegółowo

CIEPŁO (Q) jedna z form przekazu energii między układami termodynamicznymi. Proces przekazu energii za pośrednictwem oddziaływania termicznego

CIEPŁO (Q) jedna z form przekazu energii między układami termodynamicznymi. Proces przekazu energii za pośrednictwem oddziaływania termicznego CIEPŁO, PALIWA, SPALANIE CIEPŁO (Q) jedna z form przekazu energii między układami termodynamicznymi. Proces przekazu energii za pośrednictwem oddziaływania termicznego WYMIANA CIEPŁA. Zmiana energii wewnętrznej

Bardziej szczegółowo

Ismo Niittymäki Head of Global Sales Metso Power business line. Zgazowanie biomasy i odpadów Projekty: Lahti, Vaskiluoto

Ismo Niittymäki Head of Global Sales Metso Power business line. Zgazowanie biomasy i odpadów Projekty: Lahti, Vaskiluoto Ismo Niittymäki Head of Global Sales Metso Power business line Zgazowanie biomasy i odpadów Projekty: Lahti, Vaskiluoto Rozwój technologii zgazowania w Metso Jednostka pilotowa w Tampere TAMPELLA POWER

Bardziej szczegółowo

TECHNOLOGIA PLAZMOWA W ENERGETYCZNYM ZAGOSPODAROWANIU ODPADÓW

TECHNOLOGIA PLAZMOWA W ENERGETYCZNYM ZAGOSPODAROWANIU ODPADÓW Jerzy Wójcicki Andrzej Zajdel TECHNOLOGIA PLAZMOWA W ENERGETYCZNYM ZAGOSPODAROWANIU ODPADÓW 1. OPIS PRZEDSIĘWZIĘCIA 1.1 Opis instalacji Przedsięwzięcie obejmuje budowę Ekologicznego Zakładu Energetycznego

Bardziej szczegółowo

System Zarządzania Energią według wymagań normy ISO 50001

System Zarządzania Energią według wymagań normy ISO 50001 System Zarządzania Energią według wymagań normy ISO 50001 Informacje ogólne ISO 50001 to standard umożliwiający ustanowienie systemu i procesów niezbędnych do osiągnięcia poprawy efektywności energetycznej.

Bardziej szczegółowo

OPRACOWANIE TECHNOLOGII ZGAZOWANIA WĘGLA DLA WYSOKOEFEKTYWNEJ PRODUKCJI PALIW I ENERGII ELEKTRYCZNEJ

OPRACOWANIE TECHNOLOGII ZGAZOWANIA WĘGLA DLA WYSOKOEFEKTYWNEJ PRODUKCJI PALIW I ENERGII ELEKTRYCZNEJ OPRACOWANIE TECHNOLOGII ZGAZOWANIA WĘGLA DLA WYSOKOEFEKTYWNEJ PRODUKCJI PALIW I ENERGII ELEKTRYCZNEJ Zadanie badawcze nr 3 realizowane w ramach strategicznego programu badan naukowych i prac rozwojowych

Bardziej szczegółowo

Skraplarki Claude a oraz Heylandta budowa, działanie, bilans cieplny oraz charakterystyka techniczna

Skraplarki Claude a oraz Heylandta budowa, działanie, bilans cieplny oraz charakterystyka techniczna POLITECHNIKA GDAŃSKA WYDZIAŁ MECHANICZNY Skraplarki Claude a oraz Heylandta budowa, działanie, bilans cieplny oraz charakterystyka techniczna Wykonała: Alicja Szkodo Prowadzący: dr inż. W. Targański 2012/2013

Bardziej szczegółowo

Czynniki alternatywne - przyszłość chłodnictwa? Dr hab. inż. Artur Rusowicz Instytut Techniki Cieplnej Politechnika Warszawska

Czynniki alternatywne - przyszłość chłodnictwa? Dr hab. inż. Artur Rusowicz Instytut Techniki Cieplnej Politechnika Warszawska Czynniki alternatywne - przyszłość chłodnictwa? Dr hab. inż. Artur Rusowicz Instytut Techniki Cieplnej Politechnika Warszawska Wpływ na środowisko: ODP (ang. Ozone Depletion Potential) - potencjał niszczenia

Bardziej szczegółowo

Pomiar współczynnika przewodzenia ciepła ciał stałych

Pomiar współczynnika przewodzenia ciepła ciał stałych Katedra Silników Spalinowych i Pojazdów ATH ZAKŁAD TERMODYNAMIKI Pomiar współczynnika przewodzenia ciepła ciał stałych - - Wiadomości wstępne Przewodzenie ciepła jest procesem polegającym na przenoszeniu

Bardziej szczegółowo

Energetyczne zagospodarowanie osadów ściekowych w powiązaniu z produkcją energii elektrycznej. Maria Bałazińska, Sławomir Stelmach

Energetyczne zagospodarowanie osadów ściekowych w powiązaniu z produkcją energii elektrycznej. Maria Bałazińska, Sławomir Stelmach Energetyczne zagospodarowanie osadów ściekowych w powiązaniu z produkcją energii elektrycznej Maria Bałazińska, Sławomir Stelmach Problem zagospodarowania osadów ściekowych * wg GUS 2/24 Ogólna charakterystyka

Bardziej szczegółowo

1. W źródłach ciepła:

1. W źródłach ciepła: Wytwarzamy ciepło, spalając w naszych instalacjach paliwa kopalne (miał węglowy, gaz ziemny) oraz biomasę co wiąże się z emisją zanieczyszczeń do atmosfery i wytwarzaniem odpadów. Przedsiębiorstwo ogranicza

Bardziej szczegółowo

Viessmann. Efekt ekologiczny. Dom jednorodzinny Kosmonałty 3a 52-300 Wołów. Janina Nowicka Kosmonałty 3a 52-300 Wołów

Viessmann. Efekt ekologiczny. Dom jednorodzinny Kosmonałty 3a 52-300 Wołów. Janina Nowicka Kosmonałty 3a 52-300 Wołów Viessmann Biuro: Karkonowska 1, 50-100 Wrocław, tel./fa.:13o41o4[p1o3, e-mail:a,'a,wd[l,qw[dq][wd, www.cieplej.pl Efekt ekologiczny Obiekt: Inwestor: Wykonawca: Dom jednorodzinny Kosmonałty 3a 5-300 Wołów

Bardziej szczegółowo

IV. PREFEROWANE TECHNOLOGIE GENERACJI ROZPROSZONEJ

IV. PREFEROWANE TECHNOLOGIE GENERACJI ROZPROSZONEJ IV. PREFEROWANE TECHNOLOGIE GENERACJI ROZPROSZONEJ Dwie grupy technologii: układy kogeneracyjne do jednoczesnego wytwarzania energii elektrycznej i ciepła wykorzystujące silniki tłokowe, turbiny gazowe,

Bardziej szczegółowo

SZKOLENIE podstawowe z zakresu słonecznych systemów grzewczych

SZKOLENIE podstawowe z zakresu słonecznych systemów grzewczych SZKOLENIE podstawowe z zakresu słonecznych systemów grzewczych Program autorski obejmujący 16 godzin dydaktycznych (2 dni- 1 dzień teoria, 1 dzień praktyka) Grupy tematyczne Zagadnienia Liczba godzin Zagadnienia

Bardziej szczegółowo

ZADANIA Z CHEMII Efekty energetyczne reakcji chemicznej - prawo Hessa

ZADANIA Z CHEMII Efekty energetyczne reakcji chemicznej - prawo Hessa Prawo zachowania energii: ZADANIA Z CHEMII Efekty energetyczne reakcji chemicznej - prawo Hessa Ogólny zasób energii jest niezmienny. Jeżeli zwiększa się zasób energii wybranego układu, to wyłącznie kosztem

Bardziej szczegółowo

Kongres Innowacji Polskich KRAKÓW 10.03.2015

Kongres Innowacji Polskich KRAKÓW 10.03.2015 KRAKÓW 10.03.2015 Zrównoważona energetyka i gospodarka odpadami ZAGOSPODAROWANIE ODPADOWYCH GAZÓW POSTPROCESOWYCH Z PRZEMYSŁU CHEMICZNEGO DO CELÓW PRODUKCJI ENERGII ELEKTRYCZNEJ I CIEPŁA Marek Brzeżański

Bardziej szczegółowo

Wymagania gazu ziemnego stosowanego jako paliwo. do pojazdów

Wymagania gazu ziemnego stosowanego jako paliwo. do pojazdów Wymagania gazu ziemnego stosowanego jako paliwo mgr inż. Paweł Bukrejewski do pojazdów Kierownik Pracowni Analitycznej Starszy Specjalista Badawczo-Techniczny Laboratorium Produktów Naftowych i Biopaliw

Bardziej szczegółowo

1. Wprowadzenie: dt q = - λ dx. q = lim F

1. Wprowadzenie: dt q = - λ dx. q = lim F PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W PILE INSTYTUT POLITECHNICZNY Zakład Budowy i Eksploatacji Maszyn PRACOWNIA TERMODYNAMIKI TECHNICZNEJ INSTRUKCJA Temat ćwiczenia: WYZNACZANIE WSPÓŁCZYNNIKA PRZEWODNOŚCI

Bardziej szczegółowo

PIROLIZA BEZEMISYJNA UTYLIZACJA ODPADÓW

PIROLIZA BEZEMISYJNA UTYLIZACJA ODPADÓW PIROLIZA BEZEMISYJNA UTYLIZACJA ODPADÓW Utylizacja odpadów komunalnych, gumowych oraz przerób biomasy w procesie pirolizy nisko i wysokotemperaturowej. Przygotował: Leszek Borkowski Marzec 2012 Piroliza

Bardziej szczegółowo

1 Układ kondensacji spalin ( UKS )

1 Układ kondensacji spalin ( UKS ) 1 Układ kondensacji spalin ( UKS ) W wyniku spalania biomasy o dużej zawartość wilgoci: 30 50%, w spalinach wylotowych jest duża zawartość pary wodnej. Prowadzony w UKS proces kondensacji pary wodnej zawartej

Bardziej szczegółowo

SZYBKOŚĆ REAKCJI CHEMICZNYCH. RÓWNOWAGA CHEMICZNA

SZYBKOŚĆ REAKCJI CHEMICZNYCH. RÓWNOWAGA CHEMICZNA SZYBKOŚĆ REAKCJI CHEMICZNYCH. RÓWNOWAGA CHEMICZNA Zadania dla studentów ze skryptu,,obliczenia z chemii ogólnej Wydawnictwa Uniwersytetu Gdańskiego 1. Reakcja między substancjami A i B zachodzi według

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI TOMU I. Przedmowa 11. Wprowadzenie 15 Znaczenie gospodarcze techniki chłodniczej 18

SPIS TREŚCI TOMU I. Przedmowa 11. Wprowadzenie 15 Znaczenie gospodarcze techniki chłodniczej 18 v~.rv.kj Chłodnicza. Poradnik - tom 1 5 SPIS TREŚCI TOMU I Przedmowa 11 Wprowadzenie 15 Znaczenie gospodarcze techniki chłodniczej 18 Podstawy termodynamiki 21 Termodynamiczne parametry stanu gazu 21 2

Bardziej szczegółowo

AUTOMATYKA I STEROWANIE W CHŁODNICTWIE, KLIMATYZACJI I OGRZEWNICTWIE L2 STEROWANIE INWERTEROWYM URZĄDZENIEM CHŁODNICZYM W TRYBIE P

AUTOMATYKA I STEROWANIE W CHŁODNICTWIE, KLIMATYZACJI I OGRZEWNICTWIE L2 STEROWANIE INWERTEROWYM URZĄDZENIEM CHŁODNICZYM W TRYBIE P ĆWICZENIE LABORAORYJNE AUOMAYKA I SEROWANIE W CHŁODNICWIE, KLIMAYZACJI I OGRZEWNICWIE L2 SEROWANIE INWEREROWYM URZĄDZENIEM CHŁODNICZYM W RYBIE P Wersja: 2013-09-30-1- 2.1. Cel ćwiczenia Celem ćwiczenia

Bardziej szczegółowo

KATALIZATOR DO PALIW

KATALIZATOR DO PALIW KATALIZATOR DO PALIW REDUXCO KATALIZATOR DO PALIW Katalizator REDUXCO jest stosowany jako dodatek do paliw węglowodorowych, jest substancją czynną zmniejszającą napięcie powierzchniowe węgla powodując

Bardziej szczegółowo

NISKOTEMPERATUROWA TERMOLIZA SPOSOBEM NA OGRANICZANIE ZAWARTOŚCI RTĘCI W SUBSTANCJACH STAŁYCH

NISKOTEMPERATUROWA TERMOLIZA SPOSOBEM NA OGRANICZANIE ZAWARTOŚCI RTĘCI W SUBSTANCJACH STAŁYCH NISKOTEMPERATUROWA TERMOLIZA SPOSOBEM NA OGRANICZANIE ZAWARTOŚCI RTĘCI W SUBSTANCJACH STAŁYCH Rafał KOBYŁECKI, Michał WICHLIŃSKI Zbigniew BIS Politechnika Częstochowska, Katedra Inżynierii Energii ul.

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA LABORATORYJNA NR 4-EW ELEKTROWNIA WIATROWA

INSTRUKCJA LABORATORYJNA NR 4-EW ELEKTROWNIA WIATROWA LABORATORIUM ODNAWIALNYCH ŹRÓDEŁ ENERGII Katedra Aparatury i Maszynoznawstwa Chemicznego Wydział Chemiczny Politechniki Gdańskiej INSTRUKCJA LABORATORYJNA NR 4-EW ELEKTROWNIA WIATROWA ELEKTROWNIA WIATROWA

Bardziej szczegółowo

Innowacyjny układ odzysku ciepła ze spalin dobry przykład

Innowacyjny układ odzysku ciepła ze spalin dobry przykład Innowacyjny układ odzysku ciepła ze spalin dobry przykład Autor: Piotr Kirpsza - ENEA Wytwarzanie ("Czysta Energia" - nr 1/2015) W grudniu 2012 r. Elektrociepłownia Białystok uruchomiła drugi fluidalny

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczno-techniczne aspekty wykorzystania gazu w energetyce

Ekonomiczno-techniczne aspekty wykorzystania gazu w energetyce Ekonomiczno-techniczne aspekty wykorzystania gazu w energetyce Janusz Kotowicz W1 Wydział Inżynierii i Ochrony Środowiska Politechnika Częstochowska Układ prezentacji wykładów W1,W2,W3 1. Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

WYKORZYSTANIE SILNIKA STIRLINGA W MAŁYCH I ŚREDNICH AGREAGATACH TRIGENERACYJNYCH

WYKORZYSTANIE SILNIKA STIRLINGA W MAŁYCH I ŚREDNICH AGREAGATACH TRIGENERACYJNYCH INŻ. BARTOSZ SMÓŁKA, BEATA SZKOŁA WYKORZYSTANIE SILNIKA STIRLINGA W MAŁYCH I ŚREDNICH AGREAGATACH TRIGENERACYJNYCH S t r e s z c z e n i e W związku z wprowadzaniem kolejnych dyrektyw dotyczących oszczędzania

Bardziej szczegółowo

Politechnika Gdańska

Politechnika Gdańska Politechnika Gdańska Wybrane zagadnienia wymiany ciepła i masy Temat: Wyznaczanie współczynnika przejmowania ciepła dla rekuperatorów metodą WILSONA wykonał : Kamil Kłek wydział : Mechaniczny Spis treści.wiadomości

Bardziej szczegółowo

4. SPRZĘGŁA HYDRAULICZNE

4. SPRZĘGŁA HYDRAULICZNE 4. SPRZĘGŁA HYDRAULICZNE WYTYCZNE PROJEKTOWE www.immergas.com.pl 26 SPRZĘGŁA HYDRAULICZNE 4. SPRZĘGŁO HYDRAULICZNE - ZASADA DZIAŁANIA, METODA DOBORU NOWOCZESNE SYSTEMY GRZEWCZE Przekazywana moc Czynnik

Bardziej szczegółowo

Rozwój pomp ciepła sprawność energetyczna i ekologia

Rozwój pomp ciepła sprawność energetyczna i ekologia Seminarium CERED, Płock, 10.03.2009 Rozwój pomp ciepła sprawność energetyczna i ekologia mgr inż. Marek Skupiński Hibernatus Sp. z o.o. Wadowice Firma Hibernatus Firma Hibernatus powstała w 1991 roku,

Bardziej szczegółowo

BADANIE SPRĘŻARKOWEJ POMPY CIEPŁA

BADANIE SPRĘŻARKOWEJ POMPY CIEPŁA BADANIE SPRĘŻARKOWEJ POMPY CIEPŁA Zenon Bonca, Waldemar Targański W rozdziale skrótowo omówiono teoretyczne podstawy działania parowej sprężarkowej pompy ciepła w zakresie niezbędnym do osiągnięcia celu

Bardziej szczegółowo

Instalacje grzewcze, technologiczne i przesyłowe. Wentylacja, wentylacja technologiczna, wyciągi spalin.

Instalacje grzewcze, technologiczne i przesyłowe. Wentylacja, wentylacja technologiczna, wyciągi spalin. Zakres tematyczny: Moduł I Efektywność energetyczna praktyczne sposoby zmniejszania zużycia energii w przedsiębiorstwie. Praktyczne zmniejszenia zużycia energii w budynkach i halach przemysłowych. Instalacje

Bardziej szczegółowo

Najnowsze technologie eksploatacji urządzeń grzewczych

Najnowsze technologie eksploatacji urządzeń grzewczych Najnowsze technologie eksploatacji urządzeń grzewczych FIRMA FUNKCJONUJE NA RYNKU OD 25 LAT POD OBECNĄ NAZWĄ OD 2012 ROKU. ŚWIADCZY USŁUGI W ZAKRESIE MONTAŻU NOWOCZESNYCH INSTALACJI C.O. ORAZ KOTŁOWNI,

Bardziej szczegółowo

Relacja po XXXIX Dniach Chłodnictwa 14-15 listopada 2007

Relacja po XXXIX Dniach Chłodnictwa 14-15 listopada 2007 Relacja po XXXIX Dniach Chłodnictwa 14-15 listopada 2007 W dniach 14 15 listopada 2007r. odbyły się XXXIX Dni Chłodnictwa 2007 zorganizowane przez Sekcja Chłodnictwa i Klimatyzacji przy Oddziale Wojewódzkim

Bardziej szczegółowo

- stosunek kosztów eksploatacji (Coraz droższe paliwa kopalne/ coraz tańsze pompy ciepła)

- stosunek kosztów eksploatacji (Coraz droższe paliwa kopalne/ coraz tańsze pompy ciepła) Czy pod względem ekonomicznym uzasadnione jest stosowanie w systemach grzewczych w Polsce sprężarkowej pompy ciepła w systemie monowalentnym czy biwalentnym? Andrzej Domian, Michał Zakrzewski Pompy ciepła,

Bardziej szczegółowo

Specjalność na studiach I stopnia: Kierunek: Energetyka Źródła Odnawialne i Nowoczesne Technologie Energetyczne (ZONTE)

Specjalność na studiach I stopnia: Kierunek: Energetyka Źródła Odnawialne i Nowoczesne Technologie Energetyczne (ZONTE) Politechnika Śląska w Gliwicach Instytut Maszyn i Urządzeń Energetycznych Specjalność na studiach I stopnia: Kierunek: Energetyka Źródła Odnawialne i Nowoczesne Technologie Energetyczne (ZONTE) Opiekun

Bardziej szczegółowo

Dlaczego pompa powinna być "inteligentna"?

Dlaczego pompa powinna być inteligentna? Dlaczego pompa powinna być "inteligentna"? W ciepłowniczych i ziębniczych układach pompowych przetłaczanie cieczy ma na celu transport ciepła, a nie, jak w pozostałych układach, transport masy. Dobrym

Bardziej szczegółowo

Wytwornice wody lodowej Chillery - rodzaje i klasyfikacja

Wytwornice wody lodowej Chillery - rodzaje i klasyfikacja Wytwornice wody lodowej Chillery - rodzaje i klasyfikacja Stan dzisiejszy i tendencje rozwoju Wytwornice wody lodowej są obecnie podstawowym elementem systemu klimatyzacji budynków użyteczności publicznej

Bardziej szczegółowo

WYKŁAD 3 TERMOCHEMIA

WYKŁAD 3 TERMOCHEMIA WYKŁAD 3 TERMOCHEMIA Termochemia jest działem termodynamiki zajmującym się zastosowaniem pierwszej zasady termodynamiki do obliczania efektów cieplnych procesów fizykochemicznych, a w szczególności przemian

Bardziej szczegółowo

BADANIE CHŁODZIARKI SPRĘŻARKOWEJ

BADANIE CHŁODZIARKI SPRĘŻARKOWEJ BADANIE CHŁODZIARKI SPRĘŻARKOWEJ Zenon Bonca, Waldemar Targański W rozdziale skrótowo omówiono teoretyczne podstawy działania parowego sprężarkowego urządzenia chłodniczego w zakresie niezbędnym do osiągnięcia

Bardziej szczegółowo

Opracowanie charakterystyki energetycznej wg nowych wymagań prawnych

Opracowanie charakterystyki energetycznej wg nowych wymagań prawnych Opracowanie charakterystyki energetycznej wg nowych wymagań prawnych - wprowadzenie, najważniejsze zmiany Adam Ujma Wydział Budownictwa Politechnika Częstochowska 10. Dni Oszczędzania Energii Wrocław 21-22.10.2014

Bardziej szczegółowo

Magazynowanie cieczy

Magazynowanie cieczy Magazynowanie cieczy Do magazynowania cieczy służą zbiorniki. Sposób jej magazynowania zależy od jej objętości i właściwości takich jak: prężność par, korozyjność, palność i wybuchowość. Zbiorniki mogą

Bardziej szczegółowo

Zespół C: Spalanie osadów oraz oczyszczania spalin i powietrza

Zespół C: Spalanie osadów oraz oczyszczania spalin i powietrza Projekt realizowany przy udziale instrumentu finansowego Unii Europejskiej LIFE+ oraz środków finansowych NFOŚiGW Dnia 01 czerwca 2012 r. FU-WI Sp. z o.o. rozpoczęła realizację projektu unijnego pn. Demonstracyjna

Bardziej szczegółowo

MECHANIKA PŁYNÓW LABORATORIUM

MECHANIKA PŁYNÓW LABORATORIUM MECANIKA PŁYNÓW LABORATORIUM Ćwiczenie nr 4 Współpraca pompy z układem przewodów. Celem ćwiczenia jest sporządzenie charakterystyki pojedynczej pompy wirowej współpracującej z układem przewodów, przy różnych

Bardziej szczegółowo

Warszawa, 7 września 2012. dr inż. Ryszard Wnuk Krajowa Agencja Poszanowania Energii S.A. rwnuk@kape.gov.pl

Warszawa, 7 września 2012. dr inż. Ryszard Wnuk Krajowa Agencja Poszanowania Energii S.A. rwnuk@kape.gov.pl XLIV spotkanie Forum Energia Efekt Środowisko NFOŚiGW Warszawa, 7 września 2012 Domy słoneczne i magazynowanie ciepła dr inż. Ryszard Wnuk Krajowa Agencja Poszanowania Energii S.A. rwnuk@kape.gov.pl 1

Bardziej szczegółowo

Wpływ rodzaju paliwa gazowego oraz warunków w procesu spalania na parametry pracy silnika spalinowego mchp

Wpływ rodzaju paliwa gazowego oraz warunków w procesu spalania na parametry pracy silnika spalinowego mchp Wpływ rodzaju paliwa gazowego oraz warunków w procesu spalania na parametry pracy silnika spalinowego do zastosowań w układzie mchp G. Przybyła, A. Szlęk Politechnika Śląska w Gliwicach Instytut Techniki

Bardziej szczegółowo

KOMPUTEROWE WSPOMAGANIE PROCESU PROJEKTOWANIA ODSTOJNIKA

KOMPUTEROWE WSPOMAGANIE PROCESU PROJEKTOWANIA ODSTOJNIKA Piotr KOWALIK Uniwersytet Przyrodniczy w Lublinie Studenckie Koło Naukowe Informatyków KOMPUTEROWE WSPOMAGANIE PROCESU PROJEKTOWANIA ODSTOJNIKA 1. Ciekłe układy niejednorodne Ciekły układ niejednorodny

Bardziej szczegółowo

Pomiary ciepła spalania i wartości opałowej paliw gazowych

Pomiary ciepła spalania i wartości opałowej paliw gazowych Pomiary ciepła spalania i wartości opałowej paliw gazowych Ciepło spalania Q s jest to ilość ciepła otrzymana przy spalaniu całkowitym i zupełnym jednostki paliwa wagowej lub objętościowej, gdy produkty

Bardziej szczegółowo

Najlepsze dostępne technologie i wymagania środowiskowe w odniesieniu do procesów termicznych. Adam Grochowalski Politechnika Krakowska

Najlepsze dostępne technologie i wymagania środowiskowe w odniesieniu do procesów termicznych. Adam Grochowalski Politechnika Krakowska Najlepsze dostępne technologie i wymagania środowiskowe w odniesieniu do procesów termicznych Adam Grochowalski Politechnika Krakowska Termiczne metody utylizacji odpadów Spalanie na ruchomym ruszcie

Bardziej szczegółowo

Zestawienie wzorów i wskaźników emisji substancji zanieczyszczających wprowadzanych do powietrza.

Zestawienie wzorów i wskaźników emisji substancji zanieczyszczających wprowadzanych do powietrza. Zestawienie wzorów i wsźników emisji substancji zanieczyszczających wprowadzanych do. Zestawienie wzorów i wsźników emisji substancji zanieczyszczających wprowadzanych do Spis treści: Ograniczenie lub

Bardziej szczegółowo

- podaje warunki konieczne do tego, by w sensie fizycznym była wykonywana praca

- podaje warunki konieczne do tego, by w sensie fizycznym była wykonywana praca Fizyka, klasa II Podręcznik: Świat fizyki, cz.2 pod red. Barbary Sagnowskiej 6. Praca. Moc. Energia. Lp. Temat lekcji Wymagania konieczne i podstawowe 1 Praca mechaniczna - podaje przykłady wykonania pracy

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne Technologia napraw zespołów i podzespołów mechanicznych pojazdów samochodowych 723103

Wymagania edukacyjne Technologia napraw zespołów i podzespołów mechanicznych pojazdów samochodowych 723103 Wymagania edukacyjne PRZEDMIOT Technologia napraw zespołów i podzespołów mechanicznych pojazdów samochodowych KLASA II MPS NUMER PROGRAMU NAUCZANIA (ZAKRES) 723103 1. 2. Podstawowe wiadomości o ch spalinowych

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 5: Wymiana masy. Nawilżanie powietrza.

Ćwiczenie 5: Wymiana masy. Nawilżanie powietrza. 1 Część teoretyczna Powietrze wilgotne układ złożony z pary wodnej i powietrza suchego, czyli mieszaniny azotu, tlenu, wodoru i pozostałych gazów Z punktu widzenia różnego typu przemian skład powietrza

Bardziej szczegółowo

Płyny newtonowskie (1.1.1) RYS. 1.1

Płyny newtonowskie (1.1.1) RYS. 1.1 Miniskrypt: Płyny newtonowskie Analizujemy cienką warstwę płynu zawartą pomiędzy dwoma równoległymi płaszczyznami, które są odległe o siebie o Y (rys. 1.1). W warunkach ustalonych następuje ścinanie w

Bardziej szczegółowo

Wienkra: Hydro Kit - Moduł centralnego ogrzewania i ciepłej wody użytkowej dla systemów MULTI V

Wienkra: Hydro Kit - Moduł centralnego ogrzewania i ciepłej wody użytkowej dla systemów MULTI V Wienkra: Hydro Kit - Moduł centralnego ogrzewania i ciepłej wody użytkowej dla systemów MULTI V Hydro Kit LG jest elementem kompleksowych rozwiązań w zakresie klimatyzacji, wentylacji i ogrzewania, który

Bardziej szczegółowo

Regulacja wydajności układów sprężarkowych. Sprężarki tłokowe

Regulacja wydajności układów sprężarkowych. Sprężarki tłokowe Regulacja wydajności układów sprężarkowych. Sprężarki tłokowe Rozbudowane instalacje chłodnicze stawiają przed nami sporo wymagań. Zapotrzebowanie cieplne układów nie jest stałe i wciąż się zmienia. Załączanie

Bardziej szczegółowo

Czym w ogóle jest energia geotermalna?

Czym w ogóle jest energia geotermalna? Energia geotermalna Czym w ogóle jest energia geotermalna? Ogólnie jest to energia zakumulowana w gruntach, skałach i płynach wypełniających pory i szczeliny skalne. Energia ta biorąc pod uwagę okres istnienia

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM PODSTAW BUDOWY URZĄDZEŃ DLA PROCESÓW MECHANICZNYCH

LABORATORIUM PODSTAW BUDOWY URZĄDZEŃ DLA PROCESÓW MECHANICZNYCH LABORATORIUM PODSTAW BUDOWY URZĄDZEŃ DLA PROCESÓW MECHANICZNYCH Temat: Badanie cyklonu ZAKŁAD APARATURY PRZEMYSŁOWEJ POLITECHNIKA WARSZAWSKA WYDZIAŁ BMiP 1. Cel ćwiczenia Celem ćwiczenia jest zapoznanie

Bardziej szczegółowo

ZBUS-TKW Combustion Sp. z o. o.

ZBUS-TKW Combustion Sp. z o. o. ZBUS-TKW Combustion Sp. z o. o. ZBUS-TKW MBUSTION Sp. z o.o. 95-015 Głowno, ul. Sikorskiego 120, Tel.: (42) 719-30-83, Fax: (42) 719-32-21 SPALANIE MĄCZKI ZWIERZĘCEJ Z OBNIŻONĄ EMISJĄ NO X Henryk Karcz

Bardziej szczegółowo

Ocena techniczna systemu FREE COOLING stosowanego w agregatach wody lodowej dla systemów klimatyzacji.

Ocena techniczna systemu FREE COOLING stosowanego w agregatach wody lodowej dla systemów klimatyzacji. POLITECHNIKA GDAŃSKA Wydział Mechaniczny Katedra Techniki Cieplnej Seminarium z Chłodnictwa Ocena techniczna systemu FREE COOLING stosowanego w agregatach wody lodowej dla systemów klimatyzacji. Jarosław

Bardziej szczegółowo

EFEKT EKOLOGICZNY. Dolnośląska Agencja Energii i Środowiska

EFEKT EKOLOGICZNY. Dolnośląska Agencja Energii i Środowiska Dolnośląska Agencja Energii i Środowiska Biuro: 51-18 Wrocław, Pełczyńska 11, tel./fax.:71-326-13-43, e-mail:cieplej@cieplej.pl, www.cieplej.pl EFEKT EKOLOGICZNY Obiekt: Przychodnia Zdrowia 52-3 Wołów,

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczno-techniczne aspekty wykorzystania gazu w energetyce

Ekonomiczno-techniczne aspekty wykorzystania gazu w energetyce Ekonomiczno-techniczne aspekty wykorzystania gazu w energetyce Janusz Kotowicz Wydział Inżynierii i Ochrony Środowiska Politechnika Częstochowska Układy z silnikami tłokowymi zasilane gazem Janusz Kotowicz

Bardziej szczegółowo

ZESZYTY ENERGETYCZNE TOM I. Problemy współczesnej energetyki 2014, s. 23 30

ZESZYTY ENERGETYCZNE TOM I. Problemy współczesnej energetyki 2014, s. 23 30 ZESZYTY ENERGETYCZNE TOM I. Problemy współczesnej energetyki 2014, s. 23 30 Badanie współczynnika przewodzenia ciepła w materiałach z dodatkiem PCM-ów (PCM - Phase Change Materials) AUTOR: Ewa Skawińska

Bardziej szczegółowo

t E termostaty k r A M fazowe r c E t ja ta c k Af A u E M d or r AH f M In o p

t E termostaty k r A M fazowe r c E t ja ta c k Af A u E M d or r AH f M In o p MAHLE Aftermarket Informacja o produktach Termostaty fazowe Konwencjonalna regulacja temperatury: bezpieczeństwo w pierwszym rzędzie Optymalny przebieg procesu spalania w silniku samochodu osobowego zapewnia

Bardziej szczegółowo