Andrzej Korona, doradca DGSA, Tel , mail

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Andrzej Korona, doradca DGSA, Tel. 600 909 270, mail andrzej.korona@erg.pustkow.pl"

Transkrypt

1 Andrzej Korona, doradca DGSA, Tel , mail CNG/LNG (metan sprężony/metan skroplony schłodzony) zastosowanie i perspektywy rozwoju. Transport drogowy LNG Gaz ziemny. Naturalne i czyste źródło energii. Pod pojęciem gazu ziemnego rozumie się mieszaninę gazów i par wydobywanych ze złóż podziemnych, których głównym składnikiem jest metan. Gaz ziemny jest tzw. pierwotnym źródłem energii co oznacza, że można go wykorzystywać nieomal w takim stanie w jakim został wydobyty bez potrzeby jego przetwarzania. W procesie technologicznego wzbogacenia gazu ziemnego następuje jedynie eliminacja z jego składu cząstek stałych, pary wodnej, związków siarki i innych substancji niepożądanych, które zanieczyszczają jego skład. Ekologiczne spalanie. Gaz ziemny należy do najczystszych nośników energii. Dzieje się tak, gdyż w wyniku spalania metanu powstaje dwutlenek węgla i woda, które nie zanieczyszczają środowiska. Obecność w spalinach niewielkich ilości substancji szkodliwych wynika z występowania w gazie ziemnym innych składników (np. azotu, helu, etanu), które w przypadku gazu wysokometanowego stanowią tylko kilka procent jego składu. Gdzie występuje gaz ziemny i jak się go wydobywa? Gaz ziemny znajduje się w złożach ropo-gazowych (rzadko czysto gazowych), które są naturalnymi zbiornikami. Zbiorniki takie składają się z warstwy porowatej lub silnie spękanej (np. piaskowce, wapienie), która zalega pomiędzy warstwami nieprzepuszczalnymi tzw. ekranami (np. łupki ilaste, sole). Poszukiwanie złóż gazu ziemnego i jego wydobycie odbywa się przy zastosowaniu nowoczesnych metod geofizycznych, pozwalających z dużą dokładnością zlokalizować warstwy gazonośne. Po określeniu położenia złoża wykonuje się specjalne odwierty, którymi następuje wydobycie gazu na powierzchnię ziemi. Wzbogacanie i rodzaje gazu ziemnego. Gaz ziemny po wydobyciu na powierzchnię ziemi jest oczyszczany z substancji niepożądanych i osuszany poprzez eliminację pary wodnej. W wyniku obróbki technologicznej powstaje stabilne jakościowo źródło energii o powtarzalnych parametrach, gwarantujące zawsze zbliżony skład chemiczny, a w efekcie zbliżone ciepło spalania. Jakość gazu ziemnego określają przepisy, a w szczególności Polska Norma (PN-87/C-96001). Występują dwa rodzaje gazu ziemnego: Gaz ziemny wysokometanowy, Seminarium Kraków 14 Maj /42

2 Gaz ziemny zaazotowany. Transport gazu ziemnego do odbiorców. Po oczyszczeniu gaz ziemny trafia do sieci magistralnych, którymi pod wysokim ciśnieniem transportowany jest na znaczne odległości do miejscowości oraz dużych odbiorców przemysłowych. Zanim trafi on do sieci rozdzielczej i odbiorców indywidualnych, przechodzi przez stacje oraz punkty redukcyjne dostosowujące jego ciśnienie do aktualnych potrzeb odbiorców. Większość urządzeń gazowych znajdujących zastosowanie w gospodarstwach domowych pracuje pod niskim ciśnieniem (np. 20 mbar). Zużycie gazu ziemnego. Zapotrzebowanie na gaz ziemny w ciągu roku jest nierównomierne. Aby kompensować sezonowe nierównomierności w zapotrzebowaniu na gaz wykorzystuje się specjalne magazyny do jego przechowywania. W okresie zmniejszonego zużycia (wiosna-lato) gaz jest wtłaczany do tych magazynów, by w okresie jesienno-zimowym, gdy zapotrzebowanie jest znacznie wyższe, można go było pobierać w ilości odpowiadającej potrzebom. Magazyny gazu zabezpieczają również bezpieczeństwo dostawy do odbiorców, np. w okresie napraw gazociągu lub zmniejszonych dostaw od producentów. Możliwości składowania gazu ziemnego. Istnieje wiele możliwości składowania gazu ziemnego. Mniejsze ilości składowane są w naziemnych zbiornikach, magazynach rurowych lub specjalnych zbiornikach. Większe ilości gazu składowane są w podziemnych zbiornikach porowatych lub kawernach solnych. Zbiorniki porowate to podziemne formacje skalne, stanowiące najczęściej wyczerpane złoża gazu, ropy lub wody, które po odpowiednim zbadaniu i przygotowaniu nadają się do przechowywania gazu ziemnego. Z kolei kawerny, to podziemne komory, które powstały w podziemnych formacjach solnych, których objętość może dojść do 0,5 mln m³. W wyniku badań geofizycznych dokonuje się ustalenia dokładnego położenia oraz wielkości warstw solnych. Po stwierdzeniu przydatności złoża soli do utworzenia magazynu gazu ziemnego wykonuje się w odstępach około 250 m specjalne odwierty, przy pomocy których wypłukuje się ze złoża sól. Zwykle kawerny znajdują się na głębokości m pod powierzchnią ziemi. Proces powstawania kawern polega na zatłaczaniu wody poprzez odwierty, wypłukiwaniu soli, a następnie odprowadzeniu tzw. solanki, która może być wykorzystana np. w zakładach chemicznych. Terminologia Pojazdy zasilane gazem ziemnym są na całym świecie określane terminem NGV (Natural Gas Vehicles). Seminarium Kraków 14 Maj /42

3 Na terenie całego kraju często spotykamy informację o tankowaniu samochodów gazem płynnym, w domu posiłek podgrzewamy na gazie ziemnym, a statki transportują do gazoportu gaz w postaci skroplonej. Dla osób nie będących specjalistami w tej dziedzinie należy się przypomnienie nazewnictwa; mamy mianowicie do czynienia z: gazem ziemnym - NG (Natural Gas), gazem ziemnym sprężonym - CNG (Compressed Natural Gas), gazem ziemnym skroplonym - LNG (Liquefied Natural Gas) (temp C) gazem płynnym (propanem-butanem) - LPG (Liquefied Petroleum Gas). Co to jest CNG CNG - Compressed Natural Gas, czyli sprężony do barów (czyli o ok. 75%) gaz ziemny, również wykorzystywany do napędzania pojazdów. Ze względu na tak wysokie ciśnienie przechowywania (ok. 10-krotnie wyższe niż w przypadku LPG), wypełnione nim zbiorniki (zazwyczaj cylindryczne, czasem również kuliste, wykonane ze stali, aluminium, tworzyw lub kompozytów) zajmują w samochodzie dużo miejsca, a zasięg mimo to jest ograniczony. Istotna różnica w stosunku do LPG polega na tym, że pomimo znacznej kompresji CNG pozostaje w stanie gazowym. Ze względu na zawartość metanu i wartość energetyczną, wyróżnia się dwie odmiany gazu ziemnego L i H (od ang. low i high, czyli niski i wysoki). Pierwszy zawiera 80-87% metanu i dostarcza 8,7-9,3 kwh/m 3, w wypadku odmiany H wartości te wynoszą, odpowiednio, 84-99% i 10-11,1 kwh/m 3. Wartości energetyczne paliw tradycyjnych to 9,84 kwh/m 3 dla oleju napędowego i 8,88 kwh/m 3 dla benzyny 95-oktanowej, co w praktyce oznacza, że 1 kg gazu ziemnego odpowiada 1,3 l ON lub 1,5 l benzyny. Użycie konkretnej odmiany CNG ma oczywiście wpływ na ekonomikę jazdy, jednak silnikowi jest wszystko jedno, jakie paliwo otrzyma. Czujniki elektroniczne automatycznie wykrywają bowiem skład paliwa i dostosowują do niego proporcje mieszanki. Zaletą CNG, oprócz porównywalnej z LPG (a nawet większej) przyjazności dla środowiska, tak jak w przypadku zwykłego autogazu jest bezpieczeństwo jego Seminarium Kraków 14 Maj /42

4 użytkowania. Ze względu na naturalne właściwości (głównym składnikiem gazu ziemnego jest metan) rozprasza się on w powietrzu błyskawicznie, przez co zagrożenie zapłonem po uszkodzeniu zbiornika jest znikome. Ma na to wpływ także wysoka temperatura zapłonu, wynosząca aż 650 C. Również sposób przechowywania przyczynia się do zmniejszenia zagrożeń płynących z niekontrolowanego upływu. Butle na CNG muszą wytrzymywać ciśnienie rozrywające o wartości aż 600 barów, a system zaworów, podobnie jak w instalacjach LPG, czuwa nad odcięciem dopływu lub kontrolowanym wypuszczeniem gazu, zależnie od rodzaju zagrożenia. W szerszej perspektywie, CNG jest bezpieczne również z uwagi na przesyłanie go głównie za pomocą rurociągów, nie zaś cystern. Silniki napędzane CNG mogą uzyskiwać bardzo dobre parametry i wysoką kulturę pracy ze względu na wysoką liczbę oktanową tego gazu (130), zwłaszcza, jeśli wyposaży się je w układ recyrkulacji spalin, turbodoładowanie i katalizator trójdrożny. Może to jednak być okupione wysokim zużyciem paliwa i problemami z oddawaniem ciepła. Zasilanie gazem ziemnym powoduje także spadek poziomu hałasu silnika o ok. 3 db, czyli aż dwukrotnie i przez to gaz ten szczególnie nadaje się do napędzania autobusów w aglomeracjach miejskich. CNG można stosować, tak jak LPG, zarówno w jednostkach benzynowych, jak i wysokoprężnych, choć w wypadku tych drugich hamulcem jest niska opłacalność spowodowana koniecznością montażu iskrowego układu zapłonowego. Istnieją dwa rodzaje pojazdów zasilanych gazem ziemnym mono- i biwalentne. Pierwsze spalają wyłącznie CNG, ewentualnie wyposażone są w rezerwowe, najwyżej 15-litrowe zbiorniki z benzyną (przy czym nadal uważa się takowe za monowalentne). Pojazdy biwalentne dysponują standardowym zasilaniem benzynowym, a oprócz tego mają zainstalowany układ napędzania gazem. Światowymi potentatami w dziedzinie używania CNG jako paliwa są dziś Argentyna, Brazylia i Pakistan. W USA stosowanie go jest hojnie dofinansowywane przez władze (m. in. ulgi podatkowe, zwroty poniesionych na przeróbkę kosztów) w ramach programów na rzecz ograniczenia emisji szkodliwych substancji do atmosfery. Potencjał CNG dostrzegł i docenił amerykański oddział Hondy, wypuszczając na rynek model Civic GX, przystosowany do spalania gazu ziemnego, czerpanego także z domowych instalacji gazowych. CNG to także sposób na ograniczenie kosztów eksploatacji samochodu. Jest to też pomost do upowszechnienia się paliw wodorowych. Obecnie 40% wodoru pozyskuje się z gazu ziemnego. Dlaczego? Bo główny składnik CNG to metan składający się z jednego atomu węgla i czterech atomów wodoru. W Polsce jeździ na razie kilka tysięcy pojazdów napędzanych CNG, przy czym większość z nich stanowią autobusy. Infrastruktura również jest w powijakach na terenie naszego kraju działa w tej chwili zaledwie około 30 stacji prowadzących dystrybucję CNG. Rozkwit technologii zasilania silników gazem ziemnym wydaje się mimo wszystko być wyłącznie kwestią czasu, zwłaszcza że obecne złoża powinny zapewnić dostawy paliwa jeszcze przez około 160 lat. CNG oznacza sprężony gaz ziemny - metan. Seminarium Kraków 14 Maj /42

5 1 m sześcienny metanu jest równoważny energetycznie 1 litrowi benzyny. Czyli można przejechać na nim tą samą ilość kilometrów. 1m3 metanu kosztuje mniej niż 1litr lpg. dlaczego więc nie jeździmy na metanie? Instalacje cng są prawie takie same jak na lpg, z wyjątkiem zbiorników gazu. Stalowy, zbiornik o objętości 50 litrów waży 50 kg i pomieści tylko 10 m sześciennych metanu po sprężeniu go do ciśnienia 20 Mpa (200 bar!). Wystarczy to na przejechanie tylko 100 km. Bardzo trudno w samochodzie osobowym zabudować wysokociśnieniowe, ciężkie, zbiorniki o pojemności zapewniającej sensowny przebieg między tankowaniami. Co prawda, są już produkowane lekkie zbiorniki z kompozytów, ale ich cena! Cena montażu cng też jest wyższa niż lpg i wynosi zł. Tankowanie to następny problem. W Warszawie jest tylko 1 stacja tankowania, a w całej Polsce 27.(wykaz stacji na www. infogaz.pl). Podobnie jest w Czechach, Austrii, Słowacji. Wyjątkiem są Niemcy: ponad 650 stacji cng. Rozwiązaniem może być przydomowa stacja tankowania. Takie urządzenia są produkowane. Problemami w ich stosowaniu są: cena, legalizacja, długi czas tankowania samochodu (około 8 godzin). Na chwilę obecną 268 autobusów zasilanych CNG porusza się w 23 polskich miastach. (stan na luty 2009) W większości są to nasze rodzime Jelcze z dorobioną instalacją CNG, sprowadzone używane Volvo z krajów Europy Zachodniej oraz Solarisy z instalacją fabryczną. Seminarium Kraków 14 Maj /42

6 Stacja tankowania CNG Co to jest LNG? LNG (Liquefied Natural Gas) to w zasadzie ten sam gaz, co CNG, jednak w postaci jeszcze bardziej skondensowanej (dzięki skropleniu, lecz bez użycia wysokiego ciśnienia). Aby możliwe było doprowadzenie go do postaci płynnej, musi zostać schłodzony do -163 C, przy czym jego objętość spada 630-krotnie. Ma to tę zaletę, że zostaje wtedy dokładnie oczyszczony (staje się niemal czystym metanem) i pozbawiony wilgoci. Jego liczba oktanowa wynosi 130, tak jak sprężonej odmiany gazu ziemnego. Seminarium Kraków 14 Maj /42

7 METHANE KARI ELIN - w hiszpańskim porcie El Ferrol. Tak jak LPG i CNG, jest nietoksyczny i nie powoduje korozji. Na wolnym powietrzu praktycznie nie eksploduje, może jedynie spalać się po zmieszaniu z powietrzem w odpowiednich proporcjach. Niewątpliwą jego wadą jest konieczność przechowywania w kosztownych pojemnikach kriogenicznych. Skroplenie LNG następuje obecnie głównie dla celów transportu do miejsc, gdzie nie ma rurociągów. Oszczędność miejsca rekompensuje wtedy nakłady na zbiorniki. Produkuje się także samochody zasilane płynnym gazem ziemnym, choć są to głównie duże ciężarówki o silnikach wysokoprężnych, specjalnie przystosowanych do korzystania z nowego paliwa. Gaz ziemny (LNG) z uwagi na niską temperaturę wymaga zbiornika kriogenicznego. Infrastruktura wymagana do transportu LNG składa się z instalacji do skraplania gazu, terminala załadunkowego, tankowców oraz terminala rozładunkowego, w którym LNG jest ponownie ogrzewany w celu przywrócenia mu gazowego stanu skupienia. Seminarium Kraków 14 Maj /42

8 Czy wiek XXI będzie wiekiem gazu ziemnego? Bardzo wiele wskazuje na to, że nadchodzące lata dadzą odpowiedź: TAK. Pierwsze w historii silniki spalinowe skonstruowano: 1860 r. przez Etienne'a Lenoira (silnik spalał gaz ziemny osiągając 12 KM) r. przez Augusta Otto i Langena (czterosuwowy silnik zasilany gazem). Uważamy, że tak jak w pewnym sensie: wiek XIX był wiekiem pary, wiek XX był wiekiem ropy naftowej, wiek XXI będzie wiekiem gazu ziemnego i wodoru. Dlaczego? Z kilku powodów, a mianowicie: ekologicznych, ekonomicznych, aspektów bezpieczeństwa, a nade wszystko ocenia się, że gazu ziemnego wystarczy ludzkości na dłużej niż innych kopalnianych surowców energetycznych. Również dlatego, że technologia gazu ziemnego pozwoli na łagodne przejście do wodorowego napędu pojazdów. Ekologia Znaczny wzrost liczby pojazdów samochodowych w Polsce powoduje zwłaszcza w dużych miastach gwałtowne pogorszenie się jakości powietrza itp. Skutki, które można nazwać nieomal początkiem bomby ekologicznej. Europejskie normy emisji związków toksycznych dla pojazdów Seminarium Kraków 14 Maj /42

9 W stosunku do 1980 roku liczba pojazdów wzrosła czterokrotnie. Dochodzący do tego wzrost ruchu tranzytowego powoduje wzrost emisji zanieczyszczeń komunikacyjnych. Wiąże się z tym sprawa smogu, który latem w okresie dużego stężenia węglowodorów i tlenków azotu w upalne dni powoduje silną aktywność ozonu, mającego fatalny wpływ na naszą kondycję. Występuje również smog zimowy, który jest powodowany przez spaliny z silników Diesla. Emisja zanieczyszczeń to nie tylko spaliny silnikowe, ale także: efekt oddychania zbiorników paliw, emisja po wyłączeniu silnika (stygnięcie), emisja ze zbiorników paliwa w czasie jazdy i napełniania. Minusy CNG i plusy LNG CNG ma sporo minusów. Są one związane głównie z czasem tankowania, ale i jakością tego gazu. Skroplony gaz ziemny LNG jest zdecydowanie czystszy i tańszy. (cena LNG w Europie oscyluje pomiędzy 117 a 146 USD za tysiąc metrów sześciennych. Tymczasem cena importowanego przez Polskę gazu z Rosji wynosi ok. 200 USD). Ponadto jego dystrybucja jest dużo mniej kłopotliwa niż w przypadku CNG. Skroplony gaz ziemny jest masowo stosowany również w komunikacji miejskiej w Stanach Zjednoczonych. W Polsce trwają prace nad uruchomieniem produkcji pierwszych zestawów do tankowania LNG. Przy okazji warto tutaj podkreślić trzy sprawy po pierwsze: czas tankowania. Z wielu pytań głównym jest obawa przed długim czasem tankowania LNG. Otóż pierwsze techniczne tankowanie pojazdu trwa około 2 godzin i jest to związane z czyszczeniem całej instalacji azotem, następnie jej schłodzeniem. Natomiast normalny, eksploatacyjny czas tankowania pojazdu zajmuje ok. 10 minut czyli nieznacznie więcej niż w przypadku silnika wysokoprężnego. Przy pełnym zbiorniku zasięg np. autobusu wyniesie ok. 500 km w normalnym ruchu ulicznym. Schemat stacji LNG Seminarium Kraków 14 Maj /42

10 Druga sprawa dotyczy czystości i jakości paliwa. Podczas skraplania gazu ziemnego zostaje on oziębiony do -163 C, a jego objętość redukuje się o 600 razy. Dzięki temu zarówno nie musimy wprowadzać dodatkowych zbiorników np. na dachu autobusu - jak w przypadku CNG, a dodatkowo rośnie nam zawarta w paliwie gęstość energii. W efekcie otrzymujemy bardzo czyste paliwo o liczbie oktanowej 130. Kolejny plus skraplania gazu ziemnego to bardzo dokładne jego oczyszczeniem z dwutlenku węgla, azotu, propanubutanu, helu oraz z wilgoci. To gwarantuje długotrwała eksploatację całego układu napędowego i znaczący wzrost żywotności samego silnika. I trzecia sprawa: produkcja LNG w Polsce. Obecnie skroplony gaz ziemny jest importowany m.in. z Rosji i z Norwegii. Są Firmy które otwierają w Polsce zakłady do produkcji LNG, który jest dystrybuowany m.in. do miejskich przewoźników. Skroplony gaz ziemny można produkować m.in. z biogazu pozyskiwanego ze składowisk odpadów komunalnych, z ferm bydła lub z odmetanowania kopalń węgla kamiennego. Można również przetwarzać pełnowartościowy gaz ziemny z niewykorzystanych złóż, który obecnie jest bezproduktywnie uwalniany do atmosfery i przyczynia się do efektu cieplarnianego w czystą energię (metan ma ponad 20-krotnie gorszy wpływ na efekt cieplarniany niż dwutlenek węgla). Autobus zasilany gazem ziemnym. Żródło: NGV Jokohama Seminarium Kraków 14 Maj /42

11 Koszty uzyskania energii porównanie Seminarium Kraków 14 Maj /42

12 Jak widać na powyższym wykresie zastosowanie LNG jest bardziej opłacalne w stosunku do oleju opałowego a przy tym bardziej ekologiczne i mniej uciążliwe. Uzyskanie 1 GJ energii przy zastosowaniu LNG umożliwia obniżenie kosztów wytworzenia energii cieplnej o ok. 15% w stosunku do kosztów energii uzyskiwanej przy zastosowaniu oleju opałowego lekkiego. Zastosowanie gazu LNG w ekonomicznym aspekcie daje duże korzyści finansowe. Gaz Ziemny skroplony (LNG) parametry Seminarium Kraków 14 Maj /42

13 Seminarium Kraków 14 Maj /42

14 Skraplanie jest procesem, w którym w wyniku odbierania ciepła para lub mieszanina różnych par przechodzi ze stanu gazowego w stan ciekły. Powoduje to zmniejszenie zajmowanej objętości o 230 do 585 razy, przy tym samym ciśnieniu. W przypadku mieszanin gazowych skraplanie składników gazowych odbywa się według kolejności coraz niższych temperatur skraplania składników(tab.1) Seminarium Kraków 14 Maj /42

15 Gaz w terminalach eksportowych jest oczyszczany z domieszek (CS2,CO2, H2S, NO, NO2, gazów szlachetnych, wody, rtęci itp.)- Przy schładzaniu z gazu wydziela się i odprowadza większą część ciężkich węglowodorów (na przykład butan). Potem prawie czysty skroplony metan oddziela się od gazów nie skraplających się w tej temperaturze i gromadzi się w zbiornikach kriogenicznych. Skład chemiczny gazu ziemnego wydobywanego z różnych złóż przedstawiono w tabeli 2. Gaz ziemny w zależności od złoża zawiera po skropleniu od 90 do 95% metanu reszta to etan lub/ipropan. W odróżnieniu od gazu miejskiego nie zawiera on trującego tlenku węgla. Po skropleniu gaz ziemny oczyszczony zajmuje -1/550 części swojej objętości w stanie gazowym. Technologia produkcji i transportu LNG Zgodnie z oceną U.S. Insłitute of Gas Technology, transport morski LNG cechuje się większą opłacalnością (efektywnością transportu) w porównaniu z rurociągiem podwodnym przy odległości powyżej 700 mil morskich oraz w porównaniu z rurociągiem lądowym przy odległości powyżej 2200 mil morskich. Do przygotowywania LNG do międzynarodowych przewozów morskich stosowana jest z reguły specjalna technologia, zgodnie z którą gaz ziemny wydobyty ze złóż lądowych lub na szelfie dostarczany jest rurociągami do terminali rozmieszczonych na wybrzeżu. Gaz w tych terminalach jest oczyszczany i skraplany. Wykaz współczesnych terminali eksportowych LNG zamieszczono w tabeli 3. LNG ze zbiorników jest pompowany na gazowce (statki przystosowane do przewozu LNG) przez izolowany cieplnie rurociąg. Załadunek m3gazu trwa od 10 do 12 godzin. Jeden międzynarodowy kontrakt na dostawę LNG jest zwykle obsługiwany przez 1-7 gazowców o nośności od 20 do 140tys. m3 w zależności od zdolności produkcyjnej i długości trasy dostawy. LNG jest dowożony statkami do terminali odbiorczych, które oprócz urządzeń do rozładunku LNG są wyposażone w duże zbiorniki do przechowywania i regazyfikacji LNG z jednoczesnym podniesieniem ciśnienia gazu przed jego podaniem do rurociągów doprowadzających do odbiorców końcowych. Straty gazu (tzw. Boil-Off Gas) w wyniku odparowania podczas transportu i przeładunku wykorzystuje się do napędu statku. Pojemności zbiorników działających obecnie terminali wynoszą od 36 tys. do 2,66 mln m3. Możliwości produkcyjne odbiorczych terminali mieszczą się w granicach od 0,3 do 110 mln m3 gazu na dobę. Główni producenci oraz międzynarodowy handel LNG Potwierdzone zasoby gazu ziemnego w 2004 roku były szacowane na 170 trylionów m 3, to jest 60 razy więcej niż wielkość rocznego wydobycia tych gazów. Rysunek 1 ukazuje historię i przewidywane wielkości wydajności produkcji LNG od roku 1990 do 2012 wraz z prawdopodobnymi i możliwymi wzrostami. W latach wydajność skraplania wzrosła o 86%. Zgodnie z obliczeniami wykonanymi przez Niezależną Instytucją Badawczą Geological Sun/ey (USA), przy obecnym tempie wzrostu zużycia, globalne zasoby gazu będą wyczerpane za około 150 lat, przy czym ok. 40% wspomnianych zasobów jest zlokalizowana na Bliskim Wschodzie, 31% w Rosji. Rozkład zużycia gazu jest zupełnie inny: obecnie 32% gazu Seminarium Kraków 14 Maj /42

16 ziemnego zużywa się w Ameryce Północnej, 25% w Europie Wschodniej, 17% w Europie Zachodniej, 14% w Azji Południowo-Wschodniej, blisko 6% na Bliskim Wschodzie, 4% w Ameryce Południowej, reszta - w Afryce i Ameryce Środkowej. Do 80% gazu ziemnego zużywa się w kraju jego wydobycia. Pozostałe 20%, czyli 0,5 tryliona m3/rok, jest przeznaczone na eksport. Za początek międzynarodowego handlu LNG uważa się rok 1965, kiedy uruchomiono pierwszą trasę dostaw skroplonego gazu z terminalu Arzew (Algieria) do Canvey Island(Wielka Brytania). LNG używano dla pokrycia szczytowego zapotrzebowania na gaz, który wtedy produkowano w Anglii z węgla kamiennego. Według danych Oil&Gaz Journal międzynarodowy handel LNG wzrósł z 80 mln ton w 1998 r. (jest to 113 mld m3 w przeliczeniu na gaz w normalnych warunkach atmosferycznych) do 135 mln ton w 2005 r. Do czołowych eksporterów LNG należą: Indonezja-32%, Algieria - 22%, Malezja - 17%, Australia - 9%, Brunei - 7%, Abu-Dabi - 6%, Katar - 4%, USA - 2%. W ostatnich latach do wymienionej czołówki dołączyły kolejne kraje, w tym Rosja i Iran. Seminarium Kraków 14 Maj /42

17 Seminarium Kraków 14 Maj /42

18 Przewozy LNG drogą morską obrazuje tabela 5. Jak wynika z niej, światowym liderem spośród odbiorców LNG jest Japonia, która zużywa 43,1% jego światowego importu. Drugie miejsce zajmuje Korea Południowa (16,8%), a trzecie Hiszpania (10,5%). Na świecie funkcjonuje 20 terminali produkcyjnych, gdzie odbywa się oczyszczanie, skroplenie oraz załadunek LNG na statki. Jednocześnie działa około 50 terminali odbiorczych LNG, z których połowa zlokalizowana jest w Japonii. Import LNG z reguły odbywa się na podstawie wieloletnich kontraktów zawieranych na 15,20 czy 25 lat. Jednocześnie praktykowane są jednorazowe czartery gazowców w celu pokrycia szczytowego zimowego zapotrzebowania gazu, jak na przykład w Turcji. W ciągu najbliższych kilku lat do grona importerów LNG dołączą się: Brazylia (6 mln ton rocznie), Izrael (wolnocłowy terminal na 2 mln ton/rok), Chiny (8 mln ton/rok), Tajlandia, Liban (po 1,5 mln ton/rok), Filipiny, Czechy (po 0,7 mln ton/rok) oraz 5-6 innych krajów, w tym Polska (ostatnie doniesienia mówią o podpisanym kontrakcie na dostawę LNG z Kataru) Najbardziej ambitny program importu LNG uruchomiono w Indiach, gdzie w budowie znajduje się 14 odbiorczych terminali LNG z sumarycznym obrotem 40 mln ton gazu rocznie. Większa część gazu jest przeznaczona do produkcji energii elektrycznej (zaplanowana budowa 75 elektrowni gazowych), reszta - na potrzeby przemysłu chemicznego, indywidualnych odbiorców oraz na rozwój samochodowego transportu ze zwiększonym poziomem bezpieczeństwa ekologicznego. Można zwrócić uwagę na fakt, że dotychczas na import LNG mogły sobie pozwolić jedynie wysoko rozwinięte kraje azjatyckie (Japonia, Korea, Tajwan) z krajowym produktem brutto (PKB) na mieszkańca do 10 tys. USD/rok. Teraz na światowy rynek wkraczają Indie, Chiny,Tajlandia z PKB mniej niż 1000 USD rocznie na 1 mieszkańca. Seminarium Kraków 14 Maj /42

19 Współczesna flota statków do przewozu LNG Aktualnie światowa flota gazowców liczy 1200 statków. W tabelach 6 i 8, sporządzonych na podstawie dokumentów U.S. Center for Energy Economics", przedstawiono klasyfikację współczesnej floty statków do przewozu gazów LNG bez uwzględnienia statków do przewozu gazów typu LPG i innych. W tabeli 6 statki zgrupowano według sumarycznej pojemności zbiorników: 82% gazowców posiada pojemność od 120 do 149 tys. m3. Sumaryczna pojemność gazowców tego typu wynosi m3, czyli 93%. Natomiast średnia pojemność gazowców LNG eksploatowanej obecnie floty wynosi 120 tys. m3, maksymalna pojemność tys. m3. Przeciętny współczesny gazowiec ma 300 metrów długości oraz 50 m szerokości. Czas eksploatacji gazowca LNG jest ponad dwukrotnie dłuższy niż tankowca i wynosi od 40 do 50 lat. Wiąże się to z mniejszym korozyjnym oddziaływaniem skroplonego metanu na elementy konstrukcji statku w porównaniu z ropą naftową. Od połowy lat 70. w budowie gazowców LNG zdecydowanie dominują stocznie dwu krajów- Japonii i Korei Południowej. Wśród eksploatowanej floty -63% gazowców zbudowano w tych dwóch krajach, przy czym aż 42% tych statków oddano do eksploatacji po 1999 roku.w światowej ofercie zamówień do 2010 roku znajduje się 131 gazowców Seminarium Kraków 14 Maj /42

20 LNG o sumarycznej pojemności tys. m3. Oznacza to, że w ciągu pięciu lat praktycznie będzie zbudowana nowa flota. Średnia pojemność zbiorników zamówionych gazowców to m3. Występuje więc tendencja zwiększenia wymiarów tego typu statków (tab. 8).Aż 93% budowanych gazowców LNG buduje się w stoczniach Japonii i Korei. Poważnym producentem na rynku budowy gazowców wkrótce mogą zostać też Chiny. W związku z decyzją rządu Chin, aby zwiększyć import gazu ziemnego, chińscy okrętowcy postanowili przyspieszyć budowę w swoich stoczniach pięciu gazowców LNG. Pierwszy z nich będzie oddany armatorowi w listopadzie 2006 roku. Koszt budowy każdego gazowca wynosi 200 mln USD. Od kwietnia br. chińskie porty przyjmują gazowce dostarczające niebieskie paliwo" z Australii. Do 2010 roku import gazu ziemnego w Chinach wzrośnie dwukrotnie. Seminarium Kraków 14 Maj /42

21 Seminarium Kraków 14 Maj /42

22 Seminarium Kraków 14 Maj /42

23 Stan infrastruktury transportu LNG w wybranych krajach Europy Przyjrzyjmy się, jak realizowane są projekty budowy nowych terminali LNG u najbliższych sąsiadów Polski. Ukraina Zakończono budowę terminalu LNG o wydajności 250 tys. ton/rok w rzecznomorskim porcie Reni nad Dunajem. Jest to wspólny rosyjsko-ukraiński inwestycyjny projekt zrealizowany w strefie wolnocłowej kosztem 2,8 mln USD. Pierwszy ciąg terminalu (koszt1,2 mln USD) był oddany do eksploatacji jeszcze w 2002 roku. W jego skład wchodzą: 15 zbiorników, które zapewniają jednoczesne przechowywanie 1,5 tys. ton skroplonych węglowodorów, przeładunkowa estakada, maszynownia sprężarek oraz urządzenie do rozdzielenia propanu i butanu. Terminal pozwala realizować bezpośredni przeładunek LNG według schematu: cysterna kolejowa - zbiornik - cysterna samochodowa - prom. Skroplony gaz jest przewożony na promach w samochodowych cysternach. Wydajność przeładunkowa pierwszego terminalu tys. ton gazu na rok. Po uruchomieniu drugiej linii wydajność przeładunkowa wzrosła do 250 tys. ton/rok, a port teraz jest w stanie obsługiwać gazowce LNG o nośności do 4 tys. ton. Dotychczas w strukturze międzynarodowych przewozów LNG przez Ukrainę przeważają ładunki tranzytowe. Końcowymi odbiorcami gazu, przeładowywanego w ukraińskich portach, są Turcja, Włochy, Bułgaria, Grecja, Chorwacja i Serbia. Rosja Po rozpadzie Związku Radzieckiego Rosja została praktycznie bez terminali LNG, gdyż w ZSRR prawie 100% eksportowo-importowych operacji z LNG było realizowano przez ukraińskie porty i porty krajów bałtyckich byłego ZSRR. Ten fakt zmusił rząd Rosji do podjęcia działań w kierunku budowy nowych terminali gazowych. Wśród tych projektów na uwagę zasługuje fabryka i terminal na Bałtyku w obwodzie Peterburgskim koło Wyborga. Stroną zamawiającą przy budowie tego terminala jest firma Petro-Canada. Pierwszy załadunek gazowców LNG na tym terminalu rozpocznie się w 2010 roku. Gaz będzie transportowany na rynek północnoamerykański. Pierwsza faza projektu przewiduje budowę fabryki LNG o wydajności 3-5 mln ton skroplonego gazu na rok. Istnieje ostra konkurencja dla tego przedsięwzięcia od strony dostawców z Afryki i Bliskiego Wschodu. W przypadku, gdy Petro-Canada razem z Gazpromem zdążą wyprzedzić swoich konkurentów, liczba instalacji do skraplania gazu w budowanej fabryce będzie powiększona do czterech. Roczna wielkość dostaw LNG do Canady jest szacowana na 1 mld USD. Gazprom inwestuje w ten projekt 1,5 mld USD. Seminarium Kraków 14 Maj /42

24 Odbiorczy (regazyfikacyjny) terminal buduje się w stanie Ouebec w Gros- Cacouna. Długość trasy od Zatoki Fińskiej do Zatoki Św. Wawrzyńca jest o około 6 tys. km krótsza niż od innych, wcześniej planowanych miejsc budowy fabryki LNG. Stąd końcowy produkt będzie o USD tańszy. W celu realizacji wyżej wymienionego projektu zarejestrowano Spółkę Baltic LNG, w której 80% należy do Gazpromu, a 20% do Sovkomflotu. Budowę terminalu gazowego zaplanowano również w ramach wielkiego projektu budowy portu morskiego w Ust-Ługa. Będzie to jeden z największych rosyjskich portów na Bałtyku pod względem wielkości obrotów ładunków. Niemcy Zaopatrzenie kraju w gaz ziemny odbywa się wyłącznie rurociągami z Rosji i Norwegii. Dotychczas w Niemczech nie zbudowano żadnego terminalu LNG. Zgodnie z opinią fachowców ds. LNG, przyczyną tego są obowiązujące w kraju bardzo ostre wymagania dotyczące bezpieczeństwa tego obiektu. Z tego powodu koszty budowy terminalu LNG są zbyt duże, aby taka inwestycja była opłacalna. Jednocześnie Ci sami eksperci przyznają, że w ciągu prawie 50- letniej historii eksploatacji systemów transportu LNG nie odnotowano poważnych awarii ani na gazowcach, ani na terminalach portowych. Mimo że metan uznaje się za gaz palny, prawdopodobieństwo jego samoczynnego zapalenia przy kontakcie z powietrzem jest nieznaczna, gdyż dla zapalenia jest potrzebny ściśle określony procent gazu w powietrzu (około 5-15%). Największy niemiecki koncern energetyczny E.on ogłosił plan budowy terminalu LNG w porcie Wilhelmshaven. Według danych tego koncernu koszty projektu oszacowano na 500 mln euro. Przed rozpoczęciem budowy projekt będzie poddany wszechstronnej ekspertyzie techniczno-ekonomicznej ponieważ ze względu na odkryte głównie na północy Niemiec zapasy gazu ziemnego, kosztowny import gazu drogą morską jest obecnie nierentowny. Bułgaria Minister Ekonomiki i Energetyki Bułgarii oświadczył dziennikarzom, że w 2008 roku Bułgaria może zrezygnować z zakupu rosyjskiego gazu ziemnego. Zamiast tego planuje się wykorzystywać gaz z Egiptu, dostarczany przez rurociąg Egipt - Jordania - Syria -Turcja. Obecnie przez Bułgarię odbywa się tranzyt rosyjskiego gazu ziemnego do Grecji,Macedonii i Turcji. Bułgaria zużywa 2,9 mld m3 gazu rocznie, wielkość tranzytu stanowi 14 mld m3. Sytuacja związana z obrotem LNG w akwenie Morza Czarnego może zmienić się w sposób radykalny po wprowadzeniu do eksploatacji złoża gazu ziemnego Ayazli u wybrzeża Turcji. Według opinii fachowców, złoże jest w stanie zapewnić wydobycie 0,2 mln m3 gazu na dobę. Polska Terminal LNG w Polsce Dzięki terminalowi LNG możliwe będzie zróżnicowanie kierunków dostaw gazu ziemnego, co dla Polski oznacza poprawę bezpieczeństwa energetycznego. Potencjalne kierunki dostaw gazu to kraje Półwyspu Skandynawskiego oraz Afryki Północnej. 19 sierpnia 2008 r. Rada Ministrów podjęła uchwałę, w której budowa terminala LNG uznana została za inwestycję strategiczną dla interesu naszego kraju. Seminarium Kraków 14 Maj /42

25 Na podstawie przeprowadzonych analiz podjęto decyzję o lokalizacji terminala LNG do odbioru gazu skroplonego w Świnoujściu. O wyborze Świnoujścia zadecydowały następujące czynniki: uregulowana sytuacja prawna gruntów pod budowę terminala (tereny są własnością portu, gminy i nadleśnictwa, i są wolne od praw osób trzecich) niższe koszty krótsza droga transportu LNG większe zapotrzebowanie na gaz w regionie północno-zachodnim kraju. Na potrzeby inwestycji w Świnoujściu zostaną zbudowane rurociągi do odbioru gazu skroplonego ze statków, zbiorniki LNG oraz instalacje do regazyfikacji. Proces regazyfikacji polega na przywróceniu gazu z postaci skroplonej do postaci gazowej. W takiej postaci gaz jest przesyłany siecią gazociągów do odbiorców. Terminal LNG powstanie na prawobrzeżu Świny, na terenie, który od dawna przeznaczony jest pod rozwój portu. W początkowym etapie eksploatacji terminal LNG pozwoli na odbiór 2,5 mld m³ gazu ziemnego rocznie. W kolejnych etapach, w zależności od wzrostu zapotrzebowania na gaz, możliwe będzie zwiększenie zdolności wysyłkowej do 5, a nawet do 7,5 mld m 3, bez konieczności powiększania terenu, na którym powstanie terminal. W terminalu LNG w Świnoujściu planowana jest budowa dwóch zbiorników o standardowej wielkości - takich, jakie są stosowane w innych terminalach na świecie, tj. o pojemności 160 tys. metrów sześciennych. Terminal LNG jest bezpieczny dla otoczenia i ludzi. Nie ma możliwości skażenia środowiska. W razie ewentualnego wycieku LNG odparowuje i rozrzedza się w powietrzu. Nowoczesne technologie konstrukcji zbiorników (tzw. "fullcontaiment"- "zbiornik w zbiorniku", specjalne procedury oraz systemy zabezpieczeń zapewniają najwyższy poziom bezpieczeństwa. Na świecie takie zbiorniki LNG powstały w terminalach w Barcelonie (Hiszpania), Zeebrugge (Belgia) czy w Bostonie (USA). Doświadczenia tych miast pokazują, że inwestycje są bezpieczne dla mieszkańców i nie pogarszają warunków ich życia. Obecnie na świecie planowana jest budowa około 40 instalacji skraplających oraz ponad 60 terminali regazyfikacyjnych do odbioru LNG. Inwestorem projektu jest Polskie LNG sp. z o.o. spółka powołana dla budowy i eksploatacji terminala regazyfikacyjnego skroplonego gazu ziemnego. Spółka rozpoczęła działalność w maju 2007 roku, a jej właścicielem jest Operator Gazociągów Przesyłowych GAZ-SYSTEM S.A. Gaz LNG znalazł również zastosowanie w transporcie lądowym. W warunkach polskich możliwość wykorzystania skroplonego gazu ziemnego do napędu pojazdów mechanicznych stanowi bardzo ciekawa alternatywę dla dystrybucji gazu przewodowego, którego cena jest obecnie barierą rozwoju NGV na naszym rynku. Obecna cena LNG odpowiada ekwiwalentnej energetycznie cenie gazu przewodowego. W ofercie kilku światowych producentów znajdują się również małe urządzenia skraplające gaz ziemny pobierany z sieci gazowej, jednak ich Seminarium Kraków 14 Maj /42

26 cena zakupu i eksploatacji jest bardzo wysoka ze względu na koszt przygotowania gazu do skroplenia (osuszenie, uzyskanie właściwego składu chemicznego). Solbus na LNG na wystawie w Hannover TRANSPORT CYSTERNĄ GAZU ZIEMNEGO SKROPLONEGO SCHŁODZONEGO (LNG) Seminarium Kraków 14 Maj /42

27 Gaz LNG LNG (Liquid Natural Gas) jest produkowany z gazu ziemnego poprzez usunięcie zanieczyszczeń w postaci dwutlenku węgla, azotu i cięższych węglowodorów, a następnie skroplenie go poprzez odpowiednie schłodzenie do temperatury -160 C. ( przy ciśnieniu atmosferycznym ). Gaz LNG Uzyskiwanie gazu ziemnego ciekłego jest możliwe w kriogenicznych instalacjach. Przejście gazu ziemnego z fazy gazowej do ciekłej powoduje zmniejszenie jednostki objętości gazu o około 630 razy. Ta wyjątkowa własność jest bardzo korzystna z punktu widzenia ekonomiki transportu i magazynowania. Transport gazu LNG także wymaga niskich temperatur tzn. około C. Seminarium Kraków 14 Maj /42

28 Gaz LNG LNG to związek bezwonny, bezbarwny i nietoksyczny. Po powtórnej zamianie LNG na postać gazową pozostaje również niewiele zanieczyszczeń i gaz jest niemal całkowicie pozbawiony wilgoci. Skroplony gaz ziemny to czyste paliwo gazowe o wysokiej liczbie oktanowej rzędu 130. Gaz LNG Metan (CH4), znany także jako gaz błotny i gaz kopalniany to najprostszy węglowodór nasycony. W temperaturze pokojowej jest bezwonnym i bezbarwnym gazem. Metan powstaje w przyrodzie w wyniku beztlenowego rozkładu szczątek roślinnych (np. na bagnach). Stanowi też główny składnik gazu ziemnego. Jest stosowany jako gaz opałowy i surowiec do syntezy wielu innych związków organicznych. Seminarium Kraków 14 Maj /42

29 Gaz LNG Mieszanina metanu z powietrzem w stosunku objętościowym 1:10 ma własności wybuchowe (mieszanina piorunująca). Tworzenie się tej mieszaniny w kopalniach węgla kamiennego bywa częstą przyczyną groźnych w skutkach eksplozji. Zastosowanie metanu: jako paliwo do silników jako surowiec do otrzymywania tworzyw sztucznych w przemyśle energetycznym Właściwości LNG Gaz skroplony silnie schłodzony palny Lżejszy od powietrza (metan = 0,55 g/l) Granice wybuchowości 5% - 16% Ciecz LNG Gęstość przy 0 bar kg/litr Gęstość przy 7 bar kg/litr Maksymalny stopień napełnienia 85% 600 l gazu LNG, poddana silnemu schłodzeniu i skropleniu t= (-168 o C) = 1 litr fazy ciekłej Seminarium Kraków 14 Maj /42

30 Zależność od temperatury i ciśnienia Zależność gęstości gazów, w tym i powietrza, od ciśnienia i temperatury określa wzór: ρ = p / R xt gdzie: ρ - gęstość powietrza, p - to ciśnienie, R - specyficzna stała gazowa, T - temperatura w skali bezwzględnej (Kelwina). W warunkach normalnych (0 C i 101,325 kpa), suche powietrze ma gęstość ρstp = 1,293 g/l gęstość metanu (20 C ) = 0,5 g/l Oznakowanie pojazdów Cysterna z izolacją cieplną R9,1 BN Pojazd FL Nalepka nr 2.1 z tyłu i po obu bokach cysterny Tablica numeryczna Seminarium Kraków 14 Maj /42

31 Dokumenty wymagane podczas przewozu (8.1) Dokument przewozowy zgodny z ADR Pisemne instrukcje dla kierowcy Dokumenty tożsamości wszystkich członków załogi pojazdu zawierające ich fotografie Świadectwo dopuszczenia pojazdów Zaświadczenie o przeszkoleniu kierowcy Przykład dokumentu przewozowego sporządzonego niezgodnie z wymaganiami ADR (5.4) W CMR brak zapisów ADR!!! UN1972, GAZ ZIEMNY, SKROPLONY SCHŁODZONY, 2.1 Seminarium Kraków 14 Maj /42

32 6 9 DOKUMENT TRANSPORTOWY (ADR ) PRÓŻNY, NIE OCZYSZCZONY,KLASA 2 (*) PRÓŻNY/A KONTENER-CYSTERNA/POJAZD-CYSTERNA OSTATNI ŁADUNEK, UN1972, GAZ ZIEMNY, SKROPLONY SCHŁODZONY, 2.1 PRÓŻNY, NIE OCZYSZCZONY,KLASA 3 PRÓŻNY KONTENER -CYSTERNA/CYSTERNA (*), 3, OSTATNI ŁADUNEK, UN:, PRODUKT: PRÓŻNY, NIE OCZYSZCZONY,KLASA 4.1 PRÓŻNY KONTENER- CYSTERNA/CYSTERNA (*), 4.1, OSTATNI ŁADUNEK, UN:, PRODUKT: PRÓŻNY, NIE OCZYSZCZONY,KLASA 4.2 PRÓŻNY KONTENER- CYSTERNA/CYSTERNA (*), 4.2, OSTATNI ŁADUNEK, UN:, PRODUKT: PRÓŻNY, NIE OCZYSZCZONY,KLASA 4.3 PRÓŻNY KONTENER- CYSTERNA/CYSTERNA (*), 4.3, OSTATNI ŁADUNEK, UN:, PRODUKT: PRÓŻNY, NIE OCZYSZCZONY,KLASA 5.1/5.2* Dokument przewozowy dla pojazdu- Cysterny próŝnej nieoczyszczonej PRÓŻNY KONTENER- CYSTERNA/CYSTERNA (*), 5.1/5.2, (*) OSTATNI ŁADUNEK, UN:, PRODUKT: PRÓŻNY, NIE OCZYSZCZONY,KLASA 6.1 PRÓŻNY KONTENER- CYSTERNA/CYSTERNA (*), 6.1, OSTATNI ŁADUNEK, UN:, PRODUKT: PRÓŻNY, NIE OCZYSZCZONY,KLASA 6.2 PRÓŻNY KONTENER- CYSTERNA/CYSTERNA (*), 6.2, OSTATNI ŁADUNEK, UN:, PRODUKT: PRÓŻNY, NIE OCZYSZCZONY,KLASA 8 PRÓŻNY KONTENER- CYSTERNA/CYSTERNA (*), 8, OSTATNI ŁADUNEK, UN:, PRODUKT: PRÓŻNY, NIE OCZYSZCZONY,KLASA 9 PRÓŻNY KONTENER- CYSTERNA/CYSTERNA (*), 9, OSTATNI ŁADUNEK, UN:, PRODUKT: (*) niepotrzebne skreślić zakreśl odpowiednią klasę i komorę KOMORY Nazwa i adres firmy: Nijman/Zeetank International Transport sp. z o.o Sandomierz, ul. Zarzekowice 18 Nazwa i adres myjni: Przepisy szczególne dotyczące próżnych, nie oczyszczonych opakowań, pojazdów, kontenerów, cystern, pojazdów-baterii i MEGC Dla próżnych, nie oczyszczonych jednostek ładunkowych, określenie wpisane do dokumentu przewozowego powinno brzmieć odpowiednio: PRÓŻNE OPAKOWANIE, PRÓŻNE NACZYNIE, PRÓŻNY DPPL, PRÓŻNY POJAZD, PRÓŻNY POJAZD-CYSTERNA, PRÓŻNA CYSTERNA ODEJMOWALNA, PRÓŻNA CYSTERNA PRZENOŚNA, PRÓŻNY KONTENER-CYSTERNA, PRÓŻNY KONTENER, PRÓŻNY POJAZD-BATERIA lub PRÓŻNY MEGC, wraz z następującym po nim numerem klasy, np. PRÓŻNE OPAKOWANIE, 3. W przypadku próżnych, nie oczyszczonych naczyń do gazu o pojemności większej niż 1000 litrów, pojazdów-cystern, pojazdów-baterii, cystern odejmowalnych, cystern przenośnych, kontenerów-cystern, MEGC oraz pojazdów i kontenerów do przewozu luzem, określenie powyższe powinno być uzupełnione wyrazami OSTATNI ŁADUNEK oraz numerem ONZ i prawidłową nazwą przewozową ostatnio załadowanego towaru, np.: PRÓŻNY POJAZD-CYSTERNA, 2, OSTATNI ŁADUNEK: 1017 CHLOR. Jeżeli próżne, nie oczyszczone cysterny, pojazdy-baterie lub MEGC przewożone są, zgodnie z przepisami lub , do najbliższego dostępnego miejsca czyszczenia lub naprawy, to w dokumencie przewozowym powinna być zamieszczona dodatkowa informacja o następującej treści: Przewóz zgodny z lub Przewóz zgodny z Pisemna instrukcja dla kierowcy Seminarium Kraków 14 Maj /42

LNG. Nowoczesne źródło energii. Liquid Natural Gas - Ekologiczne paliwo na dziś i jutro. Systemy. grzewcze

LNG. Nowoczesne źródło energii. Liquid Natural Gas - Ekologiczne paliwo na dziś i jutro. Systemy. grzewcze LG owoczesne źródło energii Liquid atural - Ekologiczne paliwo na dziś i jutro Systemy B Szanowni Państwo, W obecnych czasach obserwujemy stały wzrost zapotrzebowania na paliwa płynne oraz wzrost ich cen

Bardziej szczegółowo

Terminal LNG. Minister Włodzimierz Karpiński z wizytą na terminalu LNG 15.07.2014 r.

Terminal LNG. Minister Włodzimierz Karpiński z wizytą na terminalu LNG 15.07.2014 r. Terminal LNG Minister Włodzimierz Karpiński z wizytą na terminalu LNG 15.07.2014 r. Minister Włodzimierz Karpiński z wizytą na terminalu LNG 15.07.2014 r. Minister Włodzimierz Karpiński z wizytą na terminalu

Bardziej szczegółowo

NVG w Świecie i w Polsce

NVG w Świecie i w Polsce Sprzężony Gaz Ziemny do Napędu pojazdów komunikacji masowej NVG w Świecie i w Polsce Dr inż.. Jan Sas Wydział Zarządzania AGH Kraków 12 października 2000 r. 1 CNG LNG LPG NGV (Compressed Natural Gas) gaz

Bardziej szczegółowo

II Międzynarodowa Konferencja POWER RING Bezpieczeństwo Europejskiego Rynku Energetycznego. Terminal LNG

II Międzynarodowa Konferencja POWER RING Bezpieczeństwo Europejskiego Rynku Energetycznego. Terminal LNG II Międzynarodowa Konferencja POWER RING Bezpieczeństwo Europejskiego Rynku Energetycznego Terminal LNG Tadeusz Zwierzyński - Wiceprezes Zarządu PGNiG Warszawa, 1 grudnia 2006 roku Agenda 1. Co to jest

Bardziej szczegółowo

Terminal LNG w Świnoujściu - szansa dla regionu Polskie LNG IX konferencja Energetyka przygraniczna Polski i Niemiec doświadczenia i perspektywy

Terminal LNG w Świnoujściu - szansa dla regionu Polskie LNG IX konferencja Energetyka przygraniczna Polski i Niemiec doświadczenia i perspektywy Terminal LNG w Świnoujściu - szansa dla regionu Polskie LNG IX konferencja Energetyka przygraniczna Polski i Niemiec doświadczenia i perspektywy Sulechów, 16 listopada 2012 1 Terminal LNG w Świnoujściu

Bardziej szczegółowo

Wymagania gazu ziemnego stosowanego jako paliwo. do pojazdów

Wymagania gazu ziemnego stosowanego jako paliwo. do pojazdów Wymagania gazu ziemnego stosowanego jako paliwo mgr inż. Paweł Bukrejewski do pojazdów Kierownik Pracowni Analitycznej Starszy Specjalista Badawczo-Techniczny Laboratorium Produktów Naftowych i Biopaliw

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie LNG do zasilania pojazdów mechanicznych. Rafał Gralak

Wykorzystanie LNG do zasilania pojazdów mechanicznych. Rafał Gralak Wykorzystanie LNG do zasilania pojazdów mechanicznych Rafał Gralak Plan prezentacji 1. Rynek paliw w ujęciu zastosowania LNG do zasilania pojazdów mechanicznych 2. Zastosowanie LNG w pojazdach mechanicznych

Bardziej szczegółowo

Perspektywy wykorzystania CNG w polskim transporcie

Perspektywy wykorzystania CNG w polskim transporcie Perspektywy wykorzystania CNG w polskim transporcie dr inż. Ryszard Wołoszyn Stowarzyszenie NGV Polska Instytut Eksploatacji Pojazdów i Maszyn Politechnika Radomska CNG LNG (83-99% metanu) (90-99% metanu)

Bardziej szczegółowo

Międzynarodowe Targi Górnictwa, Przemysłu Energetycznego i Hutniczego KATOWICE 2015. Konferencja: WĘGIEL TANIA ENERGIA I MIEJSCA PRACY.

Międzynarodowe Targi Górnictwa, Przemysłu Energetycznego i Hutniczego KATOWICE 2015. Konferencja: WĘGIEL TANIA ENERGIA I MIEJSCA PRACY. Międzynarodowe Targi Górnictwa, Przemysłu Energetycznego i Hutniczego KATOWICE 2015 Konferencja: WĘGIEL TANIA ENERGIA I MIEJSCA PRACY Wprowadzenie Janusz Olszowski Górnicza Izba Przemysłowo-Handlowa Produkcja

Bardziej szczegółowo

Niskoemisyjne, alternatywne paliwa w transporcie. Sławomir Nestorowicz Pełnomocnik Dyrektora ds. Paliw Metanowych

Niskoemisyjne, alternatywne paliwa w transporcie. Sławomir Nestorowicz Pełnomocnik Dyrektora ds. Paliw Metanowych Niskoemisyjne, alternatywne paliwa w transporcie Sławomir Nestorowicz Pełnomocnik Dyrektora ds. Paliw Metanowych Ramowe dokumenty dotyczące stosowania niskoemisyjnych, alternatywnych paliw w transporcie

Bardziej szczegółowo

UN 10. 5 200 1202, III

UN 10. 5 200 1202, III 1. Częściowe wyłączenie spod działania przepisów Załącznika B ADR, pod warunkiem zachowania określonych limitów ilościowych na jednostkę transportową 1.1.3.6 dotyczy: A) Przewozu towarów niebezpiecznych

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA WDROŻENIA LNG W POLSCE

KONCEPCJA WDROŻENIA LNG W POLSCE KONCEPCJA WDROŻENIA LNG W POLSCE Sławomir Skwarczyński, Piotr Żoła INVESTGAS S.A. Warszawa W artykule przedstawiono w ogólnym zarysie tematykę związaną z rynkiem LNG na świecie, stosowanymi rozwiązaniami

Bardziej szczegółowo

Indeks ilustracji Indeks tabel Przepisy dotyczące prac przy składowaniu materiałów Bibliografia

Indeks ilustracji Indeks tabel Przepisy dotyczące prac przy składowaniu materiałów Bibliografia Spis treści: Wstęp Rozdział 1. Obowiązujące przepisy w zakresie postępowania z towarami niebezpiecznymi 1.1 Umowa Europejska ADR 1.2 Towary niebezpieczne 1.3 Sposób przewozu 1.4 Podstawowe definicje zawarte

Bardziej szczegółowo

Kierunki i dobre praktyki wykorzystania biogazu

Kierunki i dobre praktyki wykorzystania biogazu Kierunki i dobre praktyki wykorzystania biogazu Paulina Łyko Akademia Górniczo-Hutnicza im. Stanisław Staszica w Krakowie Wydział Górnictwa i Geoinżynierii Katedra Inżynierii Środowiska i Przeróbki Surowców

Bardziej szczegółowo

Transport Morski w gospodarce globalnej i Unii Europejskiej wykład 05. dr Adam Salomon

Transport Morski w gospodarce globalnej i Unii Europejskiej wykład 05. dr Adam Salomon gospodarce globalnej i Unii Europejskiej wykład 05 dr Adam Salomon : TENDENCJE NA RYNKU ŁADUNKÓW MASOWYCH CIEKŁYCH dr Adam Salomon, Katedra Transportu i Logistyki AM w Gdyni 2 Wolumen ładunków masowych

Bardziej szczegółowo

Analiza możliwości wykorzystania LPG i LNG w transporcie publicznym w województwie kujawsko - pomorskim

Analiza możliwości wykorzystania LPG i LNG w transporcie publicznym w województwie kujawsko - pomorskim Analiza możliwości wykorzystania LPG i LNG w transporcie publicznym w województwie kujawsko - pomorskim Wprowadzenie Liquefield Petrol Gas LPG - jest to gaz, który został otrzymany po raz pierwszy w 1910

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI TOM I. Umowa europejska dotycząca międzynarodowego przewozu drogowego towarów niebezpiecznych... Protokół podpisania.

SPIS TREŚCI TOM I. Umowa europejska dotycząca międzynarodowego przewozu drogowego towarów niebezpiecznych... Protokół podpisania. SPIS TREŚCI TOM I Umowa europejska dotycząca międzynarodowego przewozu drogowego towarów niebezpiecznych... Protokół podpisania. strona ix xv Załącznik A Przepisy ogólne i przepisy dotyczące materiałów

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczno-techniczne aspekty wykorzystania gazu w energetyce

Ekonomiczno-techniczne aspekty wykorzystania gazu w energetyce Ekonomiczno-techniczne aspekty wykorzystania gazu w energetyce Janusz Kotowicz W2 Wydział Inżynierii i Ochrony Środowiska Politechnika Częstochowska W2. Zasoby i zużycie gazu ziemnego w świecie i Polsce

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczno-techniczne aspekty wykorzystania gazu w energetyce

Ekonomiczno-techniczne aspekty wykorzystania gazu w energetyce Ekonomiczno-techniczne aspekty wykorzystania gazu w energetyce Janusz Kotowicz W1 Wydział Inżynierii i Ochrony Środowiska Politechnika Częstochowska Układ prezentacji wykładów W1,W2,W3 1. Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WDROŻENIA PALIW ALETERNATYWNYCH w MZK SŁUPSKS

PROGRAM WDROŻENIA PALIW ALETERNATYWNYCH w MZK SŁUPSKS PROGRAM WDROŻENIA PALIW ALETERNATYWNYCH w MZK SŁUPSKS WYKORZYSTYWANE PALIWA Olej Napędowy 39 pojazdów CNG 10 pojazdów ETANOL ED-95 7 pojazdów Motoryzacja a środowisko naturalne Negatywny wpływ na środowisko

Bardziej szczegółowo

Objaśnienia do formularza GAZ-3 na rok 2012. Objaśnienia dotyczą wzoru formularza zawierającego dane za okres od 1 stycznia do 31 grudnia 2012 r.

Objaśnienia do formularza GAZ-3 na rok 2012. Objaśnienia dotyczą wzoru formularza zawierającego dane za okres od 1 stycznia do 31 grudnia 2012 r. Objaśnienia do formularza GAZ-3 na rok 2012 Objaśnienia dotyczą wzoru formularza zawierającego dane za okres od 1 stycznia do 31 grudnia 2012 r. Działy 1, 2, 3, 4, 5, 6, 8, 9, 10,11 i 13 sprawozdania należy

Bardziej szczegółowo

GAZ-3. Sprawozdanie o działalności przedsiębiorstw gazowniczych. za okres od początku roku do końca miesiąca:... 2013 r.

GAZ-3. Sprawozdanie o działalności przedsiębiorstw gazowniczych. za okres od początku roku do końca miesiąca:... 2013 r. MINISTERSTWO GOSPODARKI, plac Trzech Krzyży 3/5, 00-507 Warszawa Nazwa i adres jednostki sprawozdawczej GAZ-3 Sprawozdanie o działalności przedsiębiorstw gazowniczych Agencja Rynku Energii S.A. Portal

Bardziej szczegółowo

PROJEKT ZAŁOŻEŃ DO PLANU ZAOPATRZENIA W CIEPŁO, ENERGIĘ ELEKTRYCZNĄ I PALIWA GAZOWE GMINY WOŹNIKI NA LATA 2012-2030

PROJEKT ZAŁOŻEŃ DO PLANU ZAOPATRZENIA W CIEPŁO, ENERGIĘ ELEKTRYCZNĄ I PALIWA GAZOWE GMINY WOŹNIKI NA LATA 2012-2030 05. Paliwa gazowe 5.1. Wprowadzenie... 1 5.2. Zapotrzebowanie na gaz ziemny - stan istniejący... 2 5.3. Przewidywane zmiany... 3 5.4. Niekonwencjonalne paliwa gazowe... 5 5.1. Wprowadzenie W otoczeniu

Bardziej szczegółowo

Światowy handel skroplonym gazem ziemnym (LNG) -stan obecny i kierunki rozwoju

Światowy handel skroplonym gazem ziemnym (LNG) -stan obecny i kierunki rozwoju Światowy handel skroplonym gazem ziemnym (LNG) -stan obecny i kierunki rozwoju Autor: Dr hab. InŜ. Sergiy Filin, profesor PS, dr hab. InŜ Bogusław Zakrzewski, profesor PS, Katedra Klimatyzacji i Transportu

Bardziej szczegółowo

Gaz ziemny jako paliwo do napędu pojazdów samochodowych - doświadczenia i perspektywy Streszczenie

Gaz ziemny jako paliwo do napędu pojazdów samochodowych - doświadczenia i perspektywy Streszczenie Nr 7-8/1997 NAFTA GAZ Ewa Król SZGNiG S.A. Oddział Sanocki Zakład Górnictwa, Nafty i Gazu - Sanok Marek Flekiewicz Politechnika Śląska - Instytut Transportu - Gliwice Gaz ziemny jako paliwo do napędu pojazdów

Bardziej szczegółowo

Magazynowanie cieczy

Magazynowanie cieczy Magazynowanie cieczy Do magazynowania cieczy służą zbiorniki. Sposób jej magazynowania zależy od jej objętości i właściwości takich jak: prężność par, korozyjność, palność i wybuchowość. Zbiorniki mogą

Bardziej szczegółowo

Czym w ogóle jest energia geotermalna?

Czym w ogóle jest energia geotermalna? Energia geotermalna Czym w ogóle jest energia geotermalna? Ogólnie jest to energia zakumulowana w gruntach, skałach i płynach wypełniających pory i szczeliny skalne. Energia ta biorąc pod uwagę okres istnienia

Bardziej szczegółowo

Blue Corridor Project. Wiele korzyści dla Europy Autorzy: Paweł Kułaga, Marek Rudkowski (Nafta & Gaz Biznes wrzesień 2004)

Blue Corridor Project. Wiele korzyści dla Europy Autorzy: Paweł Kułaga, Marek Rudkowski (Nafta & Gaz Biznes wrzesień 2004) Blue Corridor Project. Wiele korzyści dla Europy Autorzy: Paweł Kułaga, Marek Rudkowski (Nafta & Gaz Biznes wrzesień 2004) Zwiększanie liczby pojazdów powoduje zwiększanie poziomu zanieczyszczenia powietrza.

Bardziej szczegółowo

Wykaz zawierający informacje o ilości i rodzajach gazów lub pyłów wprowadzanych do powietrza oraz dane, na podstawie których określono te ilości.

Wykaz zawierający informacje o ilości i rodzajach gazów lub pyłów wprowadzanych do powietrza oraz dane, na podstawie których określono te ilości. Załącznik nr 2 WZÓR Wykaz zawierający informacje o ilości i rodzajach gazów lub pyłów wprowadzanych do powietrza oraz dane, na podstawie których określono te ilości. Nazwa: REGON: WPROWADZANIE GAZÓW LUB

Bardziej szczegółowo

Rozwój globalnego handlu gazem LNG. Już nie tylko Azja

Rozwój globalnego handlu gazem LNG. Już nie tylko Azja Rozwój globalnego handlu gazem LNG. Już nie tylko Azja Autor: Jerzy Bielski ( Nafta & Gaz Biznes- kwiecień maj 2005) Zużycie skroplonego gazu ziemnego (Liquid Natural Gas, LNG) rośnie szybciej niż zużycie

Bardziej szczegółowo

Każde pytanie zawiera postawienie problemu/pytanie i cztery warianty odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa.

Każde pytanie zawiera postawienie problemu/pytanie i cztery warianty odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Każde pytanie zawiera postawienie problemu/pytanie i cztery warianty odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. 1. Podstawowym używanym w Polsce pierwotnym nośnikiem energii jest: a) ropa naftowa

Bardziej szczegółowo

Autobusy miejskie na gaz jako sposób ograniczenia wpływu na środowisko

Autobusy miejskie na gaz jako sposób ograniczenia wpływu na środowisko Autobusy miejskie na gaz jako sposób ograniczenia wpływu na środowisko Urząd Zamówień Publicznych VIII Konferencja Zielone Zamówienia Publiczne Warszawa 20.XI.2014r. Autobusy zasilane paliwem gazowym dzięki

Bardziej szczegółowo

Porównanie zasięgu pojazdu przy zasilaniu różnymi paliwami w odniesieniu do 100 kg masy paliwa ze zbiornikiem

Porównanie zasięgu pojazdu przy zasilaniu różnymi paliwami w odniesieniu do 100 kg masy paliwa ze zbiornikiem Porównanie zasięgu pojazdu przy zasilaniu różnymi paliwami w odniesieniu do 100 kg masy paliwa ze zbiornikiem Kryteria stosowania CNG Cena gazu w odniesieniu do innych paliw (ON, benzyny, LPG) Ilość stacji

Bardziej szczegółowo

Bezpieczeństwo użytkowania samochodów zasilanych wodorem

Bezpieczeństwo użytkowania samochodów zasilanych wodorem Politechnika Śląska w Gliwicach Instytut Maszyn i Urządzeń Energetycznych Bezpieczeństwo użytkowania samochodów zasilanych wodorem prof. dr hab. inż. Andrzej Rusin dr inż. Katarzyna Stolecka bezbarwny,

Bardziej szczegółowo

PERSPEKTYWICZNE WYKORZYSTANIE WĘGLA W TECHNOLOGII CHEMICZNEJ

PERSPEKTYWICZNE WYKORZYSTANIE WĘGLA W TECHNOLOGII CHEMICZNEJ PERSPEKTYWICZNE WYKORZYSTANIE WĘGLA W TECHNOLOGII CHEMICZNEJ SEMINARIUM STAN I PERSPEKTYWY ROZWOJU PRZEMYSŁU U CHEMICZNEGO W POLSCE Marek Ściążko WARSZAWA 15 MAJA 2012 1/23 STRATEGIA działalno alności

Bardziej szczegółowo

CLP/GHS Klasyfikacja zagrożeń wynikających z właściwości fizycznych

CLP/GHS Klasyfikacja zagrożeń wynikających z właściwości fizycznych CLP/GHS Klasyfikacja zagrożeń wynikających z właściwości fizycznych W przypadku zagrożeń wynikających z właściwości fizycznych ogólny zakres klasyfikacji w ramach CLP (rozporządzenie nr 1272/2008) jest

Bardziej szczegółowo

Polsko Czeskie Forum Gazownicze. Doświadczenia z rozwoju rynku CNG w Republice Czeskiej

Polsko Czeskie Forum Gazownicze. Doświadczenia z rozwoju rynku CNG w Republice Czeskiej Polsko Czeskie Forum Gazownicze Doświadczenia z rozwoju rynku CNG w Republice Czeskiej Warszawa, 27. 07. 2010 VÍTKOVICE MACHINERY GROUP Jesteśmy najważniejszą grupą inżynieryjną w Europie Środkowej posiadającą

Bardziej szczegółowo

- w czym przewozimy towary niebezpieczne

- w czym przewozimy towary niebezpieczne Przewozy intermodalne - w czym przewozimy towary niebezpieczne Transport kombinowany (intermodalny) to: a) przewóz towarów niebezpiecznych w opakowaniach kombinowanych? b) kombinowanie w czasie transportu?

Bardziej szczegółowo

SZKOLENIE Z ZAKRESU RATOWNICTWA TECHNICZNEGO DLA STRAŻAKÓW RATOWNIKÓW OSP

SZKOLENIE Z ZAKRESU RATOWNICTWA TECHNICZNEGO DLA STRAŻAKÓW RATOWNIKÓW OSP SZKOLENIE Z ZAKRESU RATOWNICTWA TECHNICZNEGO DLA STRAŻAKÓW RATOWNIKÓW OSP TEMAT 6 Postępowanie w czasie akcji z występowaniem substancji niebezpiecznych Dane statystyczne Struktura zdarzeń ze względu na

Bardziej szczegółowo

Awaryjne przetłaczanie amoniaku w zdarzeniach komunikacyjnych założenia metody. Warszawa, 01 grudzień 2014r. Barszcz Robert

Awaryjne przetłaczanie amoniaku w zdarzeniach komunikacyjnych założenia metody. Warszawa, 01 grudzień 2014r. Barszcz Robert Awaryjne przetłaczanie amoniaku w zdarzeniach komunikacyjnych założenia metody Warszawa, 01 grudzień 2014r. Barszcz Robert INFORMACJE OGÓLNE W celu zminimalizowania negatywnych skutków związanych z awariami

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA INFRASTRUKTURY 1) z dnia 15 lipca 2011 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA INFRASTRUKTURY 1) z dnia 15 lipca 2011 r. Dziennik Ustaw Nr 156 9254 Poz. 932 932 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA INFRASTRUKTURY 1) z dnia 15 lipca 2011 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie warunków technicznych dozoru technicznego w zakresie projektowania,

Bardziej szczegółowo

Debata: www.kgo.agh.edu.pl. Węgiel skarb czy przekleństwo dla gospodarki Polski? Aktualna sytuacja na międzynarodowych rynkach węgla kamiennego

Debata: www.kgo.agh.edu.pl. Węgiel skarb czy przekleństwo dla gospodarki Polski? Aktualna sytuacja na międzynarodowych rynkach węgla kamiennego Kraków, 11 czerwca 212 Debata: Węgiel skarb czy przekleństwo dla gospodarki Polski? Aktualna sytuacja na międzynarodowych rynkach węgla kamiennego Prof. dr hab. inż. Wiesław Blaschke dr inż. Zbigniew Grudziński

Bardziej szczegółowo

ELEKTROMOBILNOŚĆ WPROWADZENIE. Michał Kaczmarczyk, GLOBEnergia Zakopane, 26.06.2014

ELEKTROMOBILNOŚĆ WPROWADZENIE. Michał Kaczmarczyk, GLOBEnergia Zakopane, 26.06.2014 ELEKTROMOBILNOŚĆ WPROWADZENIE Michał Kaczmarczyk, GLOBEnergia Zakopane, 26.06.2014 DLACZEGO POTRZEBNA JEST DYSKUSJA? wyczerpywanie się stosowanych dotychczas źródeł energii problem ekologiczny (efekt cieplarniany)

Bardziej szczegółowo

Piotr MAŁECKI. Zakład Ekonomiki Ochrony Środowiska. Katedra Polityki Przemysłowej i Ekologicznej Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie

Piotr MAŁECKI. Zakład Ekonomiki Ochrony Środowiska. Katedra Polityki Przemysłowej i Ekologicznej Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie Piotr MAŁECKI Zakład Ekonomiki Ochrony Środowiska Katedra Polityki Przemysłowej i Ekologicznej Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie 1 PODATKI EKOLOGICZNE W POLSCE NA TLE INNYCH KRAJÓW UNII EUROPEJSKIEJ 2

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA INFRASTRUKTURY 1)

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA INFRASTRUKTURY 1) Projekt z dnia 25 sierpnia 2010 r. ROZPORZĄDZENIE MINISTRA INFRASTRUKTURY 1) z dnia... 2010 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia

Bardziej szczegółowo

WYTYCZNE PRZY KUPNIE NOWEGO SAMOCHODU

WYTYCZNE PRZY KUPNIE NOWEGO SAMOCHODU Wytyczne wykonano w ramach projektu Doskonalenie poziomu edukacji w samorządach terytorialnych w zakresie zrównoważonego gospodarowania energią i ochrony klimatu Ziemi dzięki wsparciu udzielonemu przez

Bardziej szczegółowo

Główne problemy. Wysokie koszty importu ropy: 1 mld dziennie w 2011 Deficyt w bilansie handlowym: ~ 2.5 % of PKB 7% wydatków gospodarstw domowych

Główne problemy. Wysokie koszty importu ropy: 1 mld dziennie w 2011 Deficyt w bilansie handlowym: ~ 2.5 % of PKB 7% wydatków gospodarstw domowych Pakiet "Czysta Energia dla u" Europejska strategia dotycząca paliw alternatywnych i towarzyszącej im infrastruktury Warszawa, 15 kwietnia 2013 Katarzyna Drabicka, Policy Officer, European Commission, DG

Bardziej szczegółowo

EUROPEJSKIE PRIORYTETY W ZAKRESIE ENERGII

EUROPEJSKIE PRIORYTETY W ZAKRESIE ENERGII EUROPEJSKIE PRIORYTETY W ZAKRESIE ENERGII Prezentacja J.M. Barroso, przewodniczącego Komisji Europejskiej, na szczyt Rady Europejskiej w dniu 4 lutego 2011 r. Spis treści 1 I. Dlaczego polityka energetyczna

Bardziej szczegółowo

Plan wykładu: Wstęp. Zanieczyszczenia powietrza atmosferycznego. Zanieczyszczenia wód. Odpady stałe

Plan wykładu: Wstęp. Zanieczyszczenia powietrza atmosferycznego. Zanieczyszczenia wód. Odpady stałe Plan wykładu: Wstęp Klasyfikacja odpadów i zanieczyszczeń Drogi przepływu substancji odpadowych Analiza instalacji przemysłowej w aspekcie ochrony środowiska Parametry charakterystyczne procesu oczyszczania

Bardziej szczegółowo

Wydobycie ropy naftowej w Federacji Rosyjskiej

Wydobycie ropy naftowej w Federacji Rosyjskiej Wydobycie ropy naftowej w Federacji Rosyjskiej Rosja zwiększyła produkcje ropy naftowej w czerwcu bieżącego roku utrzymując pozycję czołowego producenta. Jednakże analitycy zwracają uwagę na problemy mogące

Bardziej szczegółowo

GAZ-3. Sprawozdanie o działalności przedsiębiorstw gazowniczych. za okres od początku roku do końca miesiąca:... 2005 r.

GAZ-3. Sprawozdanie o działalności przedsiębiorstw gazowniczych. za okres od początku roku do końca miesiąca:... 2005 r. MINISTERSTWO GOSPODARKI I PRACY, pl. Trzech Krzyży 3/5, 00-507 Warszawa Nazwa i adres jednostki sprawozdawczej Numer identyfikacyjny - REGON 1) Niepotrzebne skreślić GAZ-3 Sprawozdanie o działalności przedsiębiorstw

Bardziej szczegółowo

ODNAWIALNE I NIEODNAWIALNE ŹRÓDŁA ENERGII. Filip Żwawiak

ODNAWIALNE I NIEODNAWIALNE ŹRÓDŁA ENERGII. Filip Żwawiak ODNAWIALNE I NIEODNAWIALNE ŹRÓDŁA ENERGII Filip Żwawiak WARTO WIEDZIEĆ 1. Co to jest energetyka? 2. Jakie są konwencjonalne (nieodnawialne) źródła energii? 3. Jak dzielimy alternatywne (odnawialne ) źródła

Bardziej szczegółowo

Paliwa Metanowe wtransporcie Miejskim. www.pkmtychy.pl

Paliwa Metanowe wtransporcie Miejskim. www.pkmtychy.pl Paliwa Metanowe wtransporcie Miejskim FIRMAZ55-letnią tradycją. MISJA FIRMY Budowanie wizerunku Spółki jako lidera, którego priorytetami są: zadowolenie klientów, tj. pasażerów iorganizatorów komunikacji;

Bardziej szczegółowo

Fizykochemiczne własności skroplonego metanu i azotu

Fizykochemiczne własności skroplonego metanu i azotu Fizykochemiczne własności skroplonego metanu i azotu - Parametry - Wartość parametru Jednostka Uwagi METAN [CH4] Masa molowa 16,043 Kg/Kmol Gęstość normalna 0,7175 Kg/m 3 Gęstość względna 0,5549 - Lepkość

Bardziej szczegółowo

Samochody na wodór. Zastosowanie. Wodór w samochodach. Historia. Przechowywanie wodoru

Samochody na wodór. Zastosowanie. Wodór w samochodach. Historia. Przechowywanie wodoru Samochody na wodór Zastosowanie Wodór w samochodach Historia Przechowywanie wodoru Wodór ma szanse stać się najważniejszym nośnikiem energii w najbliższej przyszłości. Ogniwa paliwowe produkują zeń energię

Bardziej szczegółowo

Wpływ rozbudowy krajowej infrastruktury gazowej na bezpieczeństwo energetyczne Polski Marcin Łoś Rafał Biały Piotr Janusz Adam Szurlej

Wpływ rozbudowy krajowej infrastruktury gazowej na bezpieczeństwo energetyczne Polski Marcin Łoś Rafał Biały Piotr Janusz Adam Szurlej Wpływ rozbudowy krajowej infrastruktury gazowej na bezpieczeństwo energetyczne Polski Marcin Łoś Rafał Biały Piotr Janusz Adam Szurlej Ogólnopolska Konferencja Naukowa "Bezpieczeństwo energetyczne na wspólnym

Bardziej szczegółowo

MINISTERSTWO GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ, Plac Trzech Krzyży 3/5, 00-507 Warszawa GAZ-3

MINISTERSTWO GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ, Plac Trzech Krzyży 3/5, 00-507 Warszawa GAZ-3 MINISTERSTWO GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ, Plac Trzech Krzyży 3/5, 00-507 Warszawa Nazwa i adres jednostki sprawozdawczej Numer identyfikacyjny - REGON GAZ-3 Sprawozdanie o działalności przedsiębiorstw

Bardziej szczegółowo

Lp. Wyszczególnienie naruszeń Rodzaj transportu

Lp. Wyszczególnienie naruszeń Rodzaj transportu Załącznik do ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. (poz. 1367) Lp. Wyszczególnienie naruszeń Rodzaj transportu WYKONYWANIE PRZEWOZU TOWARÓW NIEBEZPIECZNYCH I INNYCH CZYNNOŚCI ZWIĄZANYCH Z TYM PRZEWOZEM 1.

Bardziej szczegółowo

1. Stan istniejący. Rys. nr 1 - agregat firmy VIESSMAN typ FG 114

1. Stan istniejący. Rys. nr 1 - agregat firmy VIESSMAN typ FG 114 1. Stan istniejący. Obecnie na terenie Oczyszczalni ścieków w Żywcu pracują dwa agregaty prądotwórcze tj. agregat firmy VIESSMAN typ FG 114 o mocy znamionowej 114 kw energii elektrycznej i 186 kw energii

Bardziej szczegółowo

Czyszczenie silnika benzynowego w samochodzie marki Fiat Punto 1.2

Czyszczenie silnika benzynowego w samochodzie marki Fiat Punto 1.2 Jet Clean Tronic jest urządzeniem do czyszczenia wszystkich układów wtryskowych silników Diesla, a także silników benzynowych. Osady, które gromadzą się na elementach układów wtryskowych, a także w komorze

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne Technologia napraw zespołów i podzespołów mechanicznych pojazdów samochodowych 723103

Wymagania edukacyjne Technologia napraw zespołów i podzespołów mechanicznych pojazdów samochodowych 723103 Wymagania edukacyjne PRZEDMIOT Technologia napraw zespołów i podzespołów mechanicznych pojazdów samochodowych KLASA II MPS NUMER PROGRAMU NAUCZANIA (ZAKRES) 723103 1. 2. Podstawowe wiadomości o ch spalinowych

Bardziej szczegółowo

PRODUKCJA I ZUŻYCIE ENERGII ELEKTRYCZNEJ W KRAJACH AMERYKI. Kasia Potrykus Klasa II Gdynia 2014r.

PRODUKCJA I ZUŻYCIE ENERGII ELEKTRYCZNEJ W KRAJACH AMERYKI. Kasia Potrykus Klasa II Gdynia 2014r. PRODUKCJA I ZUŻYCIE ENERGII ELEKTRYCZNEJ W KRAJACH AMERYKI. Kasia Potrykus Klasa II Gdynia 2014r. Ameryka Północna http://www.travelplanet.pl/przewodnik/ameryka-polnocna-i-srodkowa/ Ameryka Południowa

Bardziej szczegółowo

Rozwój kogeneracji gazowej

Rozwój kogeneracji gazowej Rozwój kogeneracji gazowej Strategia Grupy Kapitałowej PGNiG PGNiG TERMIKA jest największym w Polsce wytwórcą ciepła i energii elektrycznej w skojarzeniu. Zakłady PGNiG TERMIKA wytwarzają 11 procent produkowanego

Bardziej szczegółowo

MAN Truck & Bus Ekologicznie i ekonomicznie w przyszłość. Napędy alternatywne, CNG, biogaz,hybryda

MAN Truck & Bus Ekologicznie i ekonomicznie w przyszłość. Napędy alternatywne, CNG, biogaz,hybryda MAN Truck & Bus Ekologicznie i ekonomicznie w przyszłość Napędy alternatywne, CNG, biogaz,hybryda Perspektywy rynku paliw Polityczne warunki ramowe dla Europy Zielona Księga Komisji Europejskiej w sprawie

Bardziej szczegółowo

Poniżej przedstawiamy najważniejsze zmiany do Umowy ADR, które dotyczyć będą najszerszego grona adresatów.

Poniżej przedstawiamy najważniejsze zmiany do Umowy ADR, które dotyczyć będą najszerszego grona adresatów. Z dniem 01 stycznia 2015 roku wchodzą w życie kolejne zmiany do przepisów technicznych Umowy europejskiej dotyczącej międzynarodowego przewozu drogowego towarów niebezpiecznych ADR. Podobnie jak w poprzednich

Bardziej szczegółowo

gospodarki energetycznej...114 5.4. Cele polityki energetycznej Polski...120 5.5. Działania wspierające rozwój energetyki odnawialnej w Polsce...

gospodarki energetycznej...114 5.4. Cele polityki energetycznej Polski...120 5.5. Działania wspierające rozwój energetyki odnawialnej w Polsce... SPIS TREŚCI Wstęp... 11 1. Polityka energetyczna Polski w dziedzinie odnawialnych źródeł energii... 15 2. Sytuacja energetyczna świata i Polski u progu XXI wieku... 27 2.1. Wstęp...27 2.2. Energia konwencjonalna

Bardziej szczegółowo

LNG MODEL OF A LOGISTIC CHAIN OF LNG DISTRIBUTION

LNG MODEL OF A LOGISTIC CHAIN OF LNG DISTRIBUTION LOGITRANS - VII KONFERENCJA NAUKOWO-TECHNICZNA LOGISTYKA, SYSTEMY TRANSPORTOWE, BEZPIECZEŃSTWO W TRANSPORCIE Dariusz PIELKA 1 LNG, dystrybucja, łańcuch logistyczny, model logistyczny MODEL ŁAŃCUCHA LOGISTYCZNEGO

Bardziej szczegółowo

Wyciąg z raportu. Problematyka formuł cenowych

Wyciąg z raportu. Problematyka formuł cenowych Wyciąg z raportu Uwarunkowania gospodarcze i geopolityczne Polski sprawiają, że konieczne jest zaproponowanie modelu rynku gazu, który odpowiadał będzie na wyzwania stojące przed tym rynkiem w aspekcie

Bardziej szczegółowo

kwartał/rok: Podmiot korzystający ze środowiska Lp. Adres Gmina Powiat Adres: korzystania ze Miejsce/ miejsca Nr kierunkowy/telefon/fax: środowiska

kwartał/rok: Podmiot korzystający ze środowiska Lp. Adres Gmina Powiat Adres: korzystania ze Miejsce/ miejsca Nr kierunkowy/telefon/fax: środowiska Nazwa: WZÓR Załącznik Nr 2 WYKAZ ZAWIERAJĄCY INFORMACJE O ILOŚCI I RODZAJACH GAZÓW LUB PYŁÓW WPROWADZANYCH DO POWIETRZA ORAZ DANE, NA PODSTAWIE KTÓRYCH OKREŚLONO TE ILOŚCI. REGON: WPROWADZANIE GAZÓW LUB

Bardziej szczegółowo

Czynniki alternatywne - przyszłość chłodnictwa? Dr hab. inż. Artur Rusowicz Instytut Techniki Cieplnej Politechnika Warszawska

Czynniki alternatywne - przyszłość chłodnictwa? Dr hab. inż. Artur Rusowicz Instytut Techniki Cieplnej Politechnika Warszawska Czynniki alternatywne - przyszłość chłodnictwa? Dr hab. inż. Artur Rusowicz Instytut Techniki Cieplnej Politechnika Warszawska Wpływ na środowisko: ODP (ang. Ozone Depletion Potential) - potencjał niszczenia

Bardziej szczegółowo

PRZEWÓZ TOWARÓW NIEBEZPIECZNYCH

PRZEWÓZ TOWARÓW NIEBEZPIECZNYCH PRZEWÓZ TOWARÓW NIEBEZPIECZNYCH KONWENCJA ADR Przygotowanie: Marcin Dziasek Damian Fabisiak Grzegorz Jagusiak Jacek Gubrewicz Plan prezentacji część 4 część 5 część 6 część 7 Przepisy dotyczące opakowań

Bardziej szczegółowo

Gospodarka morska w Polsce w 2006 r. *

Gospodarka morska w Polsce w 2006 r. * Materiał na konferencję prasową w dniu 25 kwietnia 2007 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY URZĄD STATYSTYCZNY W SZCZECINIE Centrum Statystyki Morskiej Informacja sygnalna Gospodarka morska w Polsce w 2006 r.

Bardziej szczegółowo

Lp. Wyszczególnienie naruszeń Rodzaj transportu Wysokość kary w złotych

Lp. Wyszczególnienie naruszeń Rodzaj transportu Wysokość kary w złotych Lp. Wyszczególnienie naruszeń Rodzaj transportu Wysokość kary w złotych WYKONYWANIE PRZEWOZU TOWARÓW NIEBEZPIECZNYCH I INNYCH CZYNNOŚCI ZWIĄZANYCH Z TYM PRZEWOZEM drogowy kolejowy żeglugą śródlądową 1.

Bardziej szczegółowo

Podstawowe informacje o projekcie. Cel budowy gazociągu i Tłoczni gazu

Podstawowe informacje o projekcie. Cel budowy gazociągu i Tłoczni gazu Tłocznia gazu w Goleniowie. Fot. Bartosz Lewandowski, GAZ-SYSTEM S.A. Podstawowe informacje o projekcie Gazociąg Świnoujście Szczecin połączy terminal LNG w Świnoujściu z krajową siecią gazociągów poprzez

Bardziej szczegółowo

CZĘŚĆ II OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA

CZĘŚĆ II OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA 1/8 CZĘŚĆ II OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA 2/8 Spis treści 1 Ogólny opis przedmiotu zamówienia... 3 2 Opis techniczny... 3 3 Obowiązki i uprawnienia Wykonawcy... 7 4 Wymagania dotyczące dostawy katalizatorów

Bardziej szczegółowo

Condesa: Nagrzewnica powietrza HP 45 z palnikiem GIERSCH na zużyty olej (45 kw)

Condesa: Nagrzewnica powietrza HP 45 z palnikiem GIERSCH na zużyty olej (45 kw) Condesa: Nagrzewnica powietrza HP 45 z palnikiem GIERSCH na zużyty olej (45 kw) Stacjonarne nagrzewnice powietrza, olejowe lub gazowe. Wysokowydajne urządzenia o wszechstronnym zastosowaniu, uniwersalne

Bardziej szczegółowo

Nośniki energii w 2014 roku. Węgiel w fazie schyłkowej, atom trzyma się dobrze

Nośniki energii w 2014 roku. Węgiel w fazie schyłkowej, atom trzyma się dobrze Nośniki energii w 2014 roku. Węgiel w fazie schyłkowej, atom trzyma się dobrze ("Energia Gigawat" - 9/2015) Wydawany od 64 lat Raport BP Statistical Review of World Energy jest najbardziej wyczekiwanym

Bardziej szczegółowo

TECHNOLOGIE KRIOGENICZNE W SYSTEMACH UZDATNIANIA GAZÓW RACJONALNE UŻYTKOWANIE PALIW I ENERGII. Wojciech Grządzielski, Tomasz M.

TECHNOLOGIE KRIOGENICZNE W SYSTEMACH UZDATNIANIA GAZÓW RACJONALNE UŻYTKOWANIE PALIW I ENERGII. Wojciech Grządzielski, Tomasz M. TECHNOLOGIE KRIOGENICZNE W SYSTEMACH UZDATNIANIA GAZÓW RACJONALNE UŻYTKOWANIE PALIW I ENERGII Wojciech Grządzielski, Tomasz M. Mróz Plan prezentacji 1. Wprowadzenie 2. Konkluzje 3. Technologia kriogeniczna

Bardziej szczegółowo

JAN KRZYSZTOF BIELECKI - PRZEWODNICZĄCY RADY GOSPODARCZEJ PRZY PREZESIE RADY MINISTRÓW

JAN KRZYSZTOF BIELECKI - PRZEWODNICZĄCY RADY GOSPODARCZEJ PRZY PREZESIE RADY MINISTRÓW CZY MOŻLIWA JEST DALSZA INTEGRACJA POLITYCZNA UE ORAZ WZROST KONKURENCYJNOŚCI GOSPODARKI EUROPEJSKIEJ BEZ ZAPEWNIENIA BEZPIECZEŃSTWA ENERGETYCZNEGO? DEBATA PLENARNA JAN KRZYSZTOF BIELECKI - PRZEWODNICZĄCY

Bardziej szczegółowo

korzystania ze miejsca Miejsce/ środowiska

korzystania ze miejsca Miejsce/ środowiska Załącznik nr 2 WZÓR Wykaz zawierający informacje o ilości i rodzajach gazów lub pyłów wprowadzanych do powietrza oraz dane, na podstawie których określono te ilości, oraz informacje o wysokości należnych

Bardziej szczegółowo

DEGA. Diesel and Gas Mixture. LPG Powietrze. Spaliny ON + LPG. tylko ON!! ON+LPG. Termopara spalin ON + LPG. Wykres mocy [KW]

DEGA. Diesel and Gas Mixture. LPG Powietrze. Spaliny ON + LPG. tylko ON!! ON+LPG. Termopara spalin ON + LPG. Wykres mocy [KW] DUAL FUEL PL DEGA Diesel and Gas Mixture Wykres mocy [KW] LPG Powietrze Spaliny +LPG Termopara spalin tylko!! Korzyści z zastosowania zasilania Dual Fuel System doskonale nadaje się do pojazdów ciężarowych,

Bardziej szczegółowo

ZASTOSOWANIE GAZU ZIEMNEGO JAKO PALIWA DO ZASILANIA SILNIKÓW W POJAZDACH SAMOCHODOWYCH

ZASTOSOWANIE GAZU ZIEMNEGO JAKO PALIWA DO ZASILANIA SILNIKÓW W POJAZDACH SAMOCHODOWYCH ZASTOSOWANIE GAZU ZIEMNEGO JAKO PALIWA DO ZASILANIA SILNIKÓW W POJAZDACH SAMOCHODOWYCH Prof. dr hab. inż. Kazimierz LEJDA Mgr inż. Marek URBANIK W artykule przedstawiono fizyko-chemiczne parametry gazu

Bardziej szczegółowo

POLSKA IZBA EKOLOGII. Propozycja wymagań jakościowych dla węgla jako paliwa dla sektora komunalno-bytowego

POLSKA IZBA EKOLOGII. Propozycja wymagań jakościowych dla węgla jako paliwa dla sektora komunalno-bytowego POLSKA IZBA EKOLOGII 40-009 Katowice, ul. Warszawska 3 tel/fax (48 32) 253 51 55; 253 72 81; 0501 052 979 www.pie.pl e-mail : pie@pie.pl BOŚ S.A. O/Katowice 53 1540 1128 2001 7045 2043 0001 Katowice, 15.01.2013r.

Bardziej szczegółowo

Innowacyjny układ odzysku ciepła ze spalin dobry przykład

Innowacyjny układ odzysku ciepła ze spalin dobry przykład Innowacyjny układ odzysku ciepła ze spalin dobry przykład Autor: Piotr Kirpsza - ENEA Wytwarzanie ("Czysta Energia" - nr 1/2015) W grudniu 2012 r. Elektrociepłownia Białystok uruchomiła drugi fluidalny

Bardziej szczegółowo

http://isap.sejm.gov.pl/detailsservlet?id=wmp20110460520 http://isap.sejm.gov.pl/detailsservlet?id=wmp20110460519

http://isap.sejm.gov.pl/detailsservlet?id=wmp20110460520 http://isap.sejm.gov.pl/detailsservlet?id=wmp20110460519 Nazwa Rzeczypospolitej Polskiej Protokołem o wniesieniu zmian do Porozumienia między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Federacji Rosyjskiej o budowie systemu gazociągów dla tranzytu rosyjskiego

Bardziej szczegółowo

4 ZALETY KONTENERA 4FOLD

4 ZALETY KONTENERA 4FOLD 4 ZALETY KONTENERA 4FOLD Holland Container Innovations 1 4FOLD 25% OSZCZĘDNOŚCI NA KOSZTACH OPERACYJNYCH Obecnie 20% kontenerów transportowanych drogą morską i 40% kontenerów transportowanych drogą lądową

Bardziej szczegółowo

PIROLIZA. GENERALNY DYSTRYBUTOR REDUXCO www.dagas.pl :: email: info@dagas.pl :: www.reduxco.com

PIROLIZA. GENERALNY DYSTRYBUTOR REDUXCO www.dagas.pl :: email: info@dagas.pl :: www.reduxco.com PIROLIZA Instalacja do pirolizy odpadów gumowych przeznaczona do przetwarzania zużytych opon i odpadów tworzyw sztucznych (polietylen, polipropylen, polistyrol), w której produktem końcowym może być energia

Bardziej szczegółowo

ANALIZA RYZYKA ZAWODOWEGO ARKUSZ KONTROLNY OCENY STANU BHP NA STANOWISKU PRACOWNIKA STACJI PALIW GAZOWYCH

ANALIZA RYZYKA ZAWODOWEGO ARKUSZ KONTROLNY OCENY STANU BHP NA STANOWISKU PRACOWNIKA STACJI PALIW GAZOWYCH ANALIZA RYZYKA ZAWODOWEGO Załącznik ARKUSZ KONTROLNY OCENY STANU BHP NA STANOWISKU PRACOWNIKA STACJI PALIW GAZOWYCH uwzględniający wymagania: dyrektywy 90/270/EWG, Kodeksu pracy art. 207 2, art. 212, art.

Bardziej szczegółowo

Opłaty za korzystanie ze środowiska obowiązki podmiotów prowadzących działalność gospodarczą.

Opłaty za korzystanie ze środowiska obowiązki podmiotów prowadzących działalność gospodarczą. Opłaty za korzystanie ze środowiska obowiązki podmiotów prowadzących działalność gospodarczą. Podstawowe informacje. Podstawowym aktem prawnym, regulującym ochronę środowiska i korzystanie z niego, jest

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 28 sierpnia 2012 r. Poz. 966 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA TRANSPORTU, BUDOWNICTWA I GOSPODARKI MORSKIEJ 1) z dnia 14 sierpnia 2012 r.

Warszawa, dnia 28 sierpnia 2012 r. Poz. 966 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA TRANSPORTU, BUDOWNICTWA I GOSPODARKI MORSKIEJ 1) z dnia 14 sierpnia 2012 r. DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 28 sierpnia 2012 r. Poz. 966 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA TRANSPORTU, BUDOWNICTWA I GOSPODARKI MORSKIEJ 1) z dnia 14 sierpnia 2012 r. w sprawie formularza

Bardziej szczegółowo

Program GAZELA niskoemisyjny transport miejski. Warszawa, 28.11.2012

Program GAZELA niskoemisyjny transport miejski. Warszawa, 28.11.2012 Program GAZELA niskoemisyjny transport miejski Warszawa, 28.11.2012 1 Solbus to polska firma rodzinna Statuetki Gazeli Biznesu Fabryka Autobusów Solbus jest polską, rodzinną firmą produkującą nowoczesne

Bardziej szczegółowo

Załącznik do rozporządzenia Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia 4 czerwca 2012 r. poz. 655, Załącznik nr 1

Załącznik do rozporządzenia Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia 4 czerwca 2012 r. poz. 655, Załącznik nr 1 Załącznik do rozporządzenia Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia 4 czerwca 2012 r. poz. 655, Załącznik nr 1 WZÓR FORMULARZA LSTY KONTROLNEJ W PRZEWOZE DROGOWYM TOWARÓW NEBEZPECZNYCH

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Rozdział Tytuł Strona

SPIS TREŚCI. Rozdział Tytuł Strona SPIS TREŚCI Rozdział Tytuł Strona 1 WPROWADZENIE (Regulacje Prawne) ADR, RID, IMDG CODĘ, ICAO TI 11 Odstępstwa wprowadzane przez Umawiające się Strony ADR 12 Wykaz przepisów podstawowych 12 Wykaz przepisów

Bardziej szczegółowo

Kongres Innowacji Polskich KRAKÓW 10.03.2015

Kongres Innowacji Polskich KRAKÓW 10.03.2015 KRAKÓW 10.03.2015 Zrównoważona energetyka i gospodarka odpadami ZAGOSPODAROWANIE ODPADOWYCH GAZÓW POSTPROCESOWYCH Z PRZEMYSŁU CHEMICZNEGO DO CELÓW PRODUKCJI ENERGII ELEKTRYCZNEJ I CIEPŁA Marek Brzeżański

Bardziej szczegółowo

1. Kierowca przewożący samochodem o dopuszczalnej masie całkowitej do 3.5 t, 10 kanistrów po 20 litrów każdy, ETANOLU UN1170, II grupa pakowania o

1. Kierowca przewożący samochodem o dopuszczalnej masie całkowitej do 3.5 t, 10 kanistrów po 20 litrów każdy, ETANOLU UN1170, II grupa pakowania o 1. Kierowca przewożący samochodem o dopuszczalnej masie całkowitej do 3.5 t, 10 kanistrów po 20 litrów każdy, ETANOLU UN1170, II grupa pakowania o stężeniu 80%: 1. Może przewieźć materiał na wyłączeniu

Bardziej szczegółowo

Rynek energii. Charakterystyka rynku gazu w Polsce

Rynek energii. Charakterystyka rynku gazu w Polsce 5 Rynek energii Charakterystyka rynku gazu w Polsce Źródła gazu ziemnego w Polsce Dostawy gazu na rynek krajowy, 2010 r. 7% 30% 63% Import z Federacji Rosyjskiej Wydobycie krajowe Import z innych krajów

Bardziej szczegółowo

TECHNOLOGIA PLAZMOWA W ENERGETYCZNYM ZAGOSPODAROWANIU ODPADÓW

TECHNOLOGIA PLAZMOWA W ENERGETYCZNYM ZAGOSPODAROWANIU ODPADÓW Jerzy Wójcicki Andrzej Zajdel TECHNOLOGIA PLAZMOWA W ENERGETYCZNYM ZAGOSPODAROWANIU ODPADÓW 1. OPIS PRZEDSIĘWZIĘCIA 1.1 Opis instalacji Przedsięwzięcie obejmuje budowę Ekologicznego Zakładu Energetycznego

Bardziej szczegółowo

Informacja dla mieszkańców

Informacja dla mieszkańców Informacja dla mieszkańców Projekt: Pilotażowe Zagospodarowanie Złoża Gazu Ziemnego Siekierki Inwestor: Energia Zachód Sp. z o.o. Szanowni Państwo, Rosnąca presja na ograniczanie emisji zanieczyszczeń

Bardziej szczegółowo

PO CO NAM TA SPALARNIA?

PO CO NAM TA SPALARNIA? PO CO NAM TA SPALARNIA? 1 Obowiązek termicznego zagospodarowania frakcji palnej zawartej w odpadach komunalnych 2 Blok Spalarnia odpadów komunalnych energetyczny opalany paliwem alternatywnym 3 Zmniejszenie

Bardziej szczegółowo