Filozofia, Socjologia, Wykład VI - Sceptycyzm, Filozofia średniowieczna

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Filozofia, Socjologia, Wykład VI - Sceptycyzm, Filozofia średniowieczna"

Transkrypt

1 Filozofia, Socjologia, Wykład VI - Sceptycyzm, Filozofia średniowieczna

2 Plan wykładu 1 Klasyczna koncepcja prawdy

3 Klasyczna koncepcja prawdy Prawda = zgodność myśli z rzeczywistością.

4 Klasyczna koncepcja prawdy Prawda = zgodność myśli z rzeczywistością. Sceptycy nie kwestionują tej zasady, stawiają jednak problem: czy możemy osiągnąć pewność, że do takiej zgodności dochodzi? Sceptycy kwestionują kryterium oceny zgodności myśli z rzeczywistością.

5 Spostrzeżenie kataleptyczne Kryterium prawdy wg stoików stanowi tzw. spostrzeżenie kataleptyczne: spostrzeżenie, które nie może istnieć, jeśli nie istnieje jego przedmiot; nie mogłoby zawierać takich treści, które zawiera, gdyby sam przedmiot ich nie zawierał. Takie spostrzeżenie jest z konieczności prawdziwe - zgodne z rzeczywistością.

6 Pyrrona Wg sceptyków nie istnieje spostrzeżenie kataleptyczne, tzn. bezwględnie zgodne z rzeczywistością. są argumentami przeciwko rozumieniu postrzeżenia zmysłowego jako postrzeżenia kataleptycznego. Ich zasadą jest pokazanie potencjalnych rozbieżności postrzeżeń, które to rozbieżności wynikają z różnych predyspozycji podmiotu poznającego.

7 Pyrrona Pierwszy [trop sceptyczny] odnosi się do różnic zachodzących między istotami żywymi (...). (...) te same podniety u różnych istot wywołują różne wrażenia, a z tej niezgodności wynika postulat zawieszenia sądów.

8 Pyrrona Pierwszy [trop sceptyczny] odnosi się do różnic zachodzących między istotami żywymi (...). (...) te same podniety u różnych istot wywołują różne wrażenia, a z tej niezgodności wynika postulat zawieszenia sądów. Drugi trop odnosi się do zachodzących między ludźmi różnic ustrojowych i charakterologicznych.

9 Pyrrona Pierwszy [trop sceptyczny] odnosi się do różnic zachodzących między istotami żywymi (...). (...) te same podniety u różnych istot wywołują różne wrażenia, a z tej niezgodności wynika postulat zawieszenia sądów. Drugi trop odnosi się do zachodzących między ludźmi różnic ustrojowych i charakterologicznych. Wnioski: zarówno różnice gatunkowe jak i cechy indywidualne w ramach jednego gatunku, mogą miec wpływ na sposób postrzegania tych samych przedmiotów. Nie mamy kryterium oceny, które spostrzeżenia odpowiadają rzeczywistości, a które nie.

10 Pyrrona Trzeci trop powołuje się na odmienność kanalików poszczególnych zmysłów.

11 Pyrrona Trzeci trop powołuje się na odmienność kanalików poszczególnych zmysłów. Czwarty trop dotyczy różnic stanu i - mówiąc ogólnie - powszechnie występujących zmian, takich jak zdrowie-choroba, sen-jawa, radość-smutek (...). Różne przeto są nasze wrażenia w zależności od różnych stanów.

12 Pyrrona Trzeci trop powołuje się na odmienność kanalików poszczególnych zmysłów. Czwarty trop dotyczy różnic stanu i - mówiąc ogólnie - powszechnie występujących zmian, takich jak zdrowie-choroba, sen-jawa, radość-smutek (...). Różne przeto są nasze wrażenia w zależności od różnych stanów.

13 Pyrrona Piąty trop odnosi się do wychowania, praw, wiary w mity, umówi między narodami i dogmatycznych założeń.

14 Pyrrona Piąty trop odnosi się do wychowania, praw, wiary w mity, umówi między narodami i dogmatycznych założeń. Szósty trop dotyczy domieszek i połączeń. Powołuje się na to, że żadna rzecz nie występuje w czystej postaci, ale zawsze z domieszką powietrza, światła, wilgoci (...). Nie poznajemy więc rzeczy w ich właściwościach swoistych i odrębnych, tak jak nie wyodrębniamy oliwy w maści.

15 Pyrrona Piąty trop odnosi się do wychowania, praw, wiary w mity, umówi między narodami i dogmatycznych założeń. Szósty trop dotyczy domieszek i połączeń. Powołuje się na to, że żadna rzecz nie występuje w czystej postaci, ale zawsze z domieszką powietrza, światła, wilgoci (...). Nie poznajemy więc rzeczy w ich właściwościach swoistych i odrębnych, tak jak nie wyodrębniamy oliwy w maści.

16 Pyrrona Siódmy trop odnosi się do odległości i rozmaitego położenia, do przedmiotów znajdujących się w różnych miejscach. Według tego tropu to, co uważa się za wielkie, kiedy indziej okazuje się małe (...). Ponieważ zaś rzeczy nie możemy postrzegać bez określonego miejsca i położenia, przeto nie możemy poznać ich prawdziwej natury.

17 Pyrrona Siódmy trop odnosi się do odległości i rozmaitego położenia, do przedmiotów znajdujących się w różnych miejscach. Według tego tropu to, co uważa się za wielkie, kiedy indziej okazuje się małe (...). Ponieważ zaś rzeczy nie możemy postrzegać bez określonego miejsca i położenia, przeto nie możemy poznać ich prawdziwej natury. Ósmy trop odnosi się do ilościowych i jakościowych własności rzeczy. (...) Tak np. wino wypite w umiarkowanej ilości wzmacnia, wypite w nadmiarze osłabia.

18 Pyrrona Siódmy trop odnosi się do odległości i rozmaitego położenia, do przedmiotów znajdujących się w różnych miejscach. Według tego tropu to, co uważa się za wielkie, kiedy indziej okazuje się małe (...). Ponieważ zaś rzeczy nie możemy postrzegać bez określonego miejsca i położenia, przeto nie możemy poznać ich prawdziwej natury. Ósmy trop odnosi się do ilościowych i jakościowych własności rzeczy. (...) Tak np. wino wypite w umiarkowanej ilości wzmacnia, wypite w nadmiarze osłabia.

19 Pyrrona Dziewiąty trop dotyczy stałości występowania zjawisk lub ich niezwykłości lub rzadkości.

20 Pyrrona Dziewiąty trop dotyczy stałości występowania zjawisk lub ich niezwykłości lub rzadkości. Dziesiąty trop odnosi się do wzajemnego stosunku, np. między lekkością a ciężarem, siłą a słabością (...).

21 Pyrrona Dziewiąty trop dotyczy stałości występowania zjawisk lub ich niezwykłości lub rzadkości. Dziesiąty trop odnosi się do wzajemnego stosunku, np. między lekkością a ciężarem, siłą a słabością (...). [ przedstawione za: Diogenes Laertios, Żywoty i poglądy słynnych filozofów, 79-88]

22 - konkluzje Wnioski z tropów sceptycznych miały charakter nie tylko teoretyczny ale także praktyczno-etyczny: Nie znamy prawdziwych własności rzeczy (a przynajmniej nie możemy stwierdzić, że je znamy). Z tego powodu powinniśmy wstrzymywać się od sądów. Zawieszenie sądu prowadzi do stanu ataraksji spokoju, będącego warunkiem uzyskania szczęścia.

23 Sekstus Empiryk - przeciw logikom Argumenty sceptyczne nie dotyczyły wyłącznie możliwości spostrzeżenia kataleptycznego, lecz także zasad rozumowania. Sekstus Empiryk, wysunął m.in. następujące wątpliwości wobec rozumowań dedukcyjnych: Każda przesłanka ogólna, która musi wystąpić w rozumowaniu dedukcyjnym, albo nie ma uzasadnienia, albo wynika z obserwacji całego zbioru przedmiotów, o których mowa. W tym drugim przypadku wniosek jednak stwierdzałby coś, co wiemy już z przesłanki. Żeby uniknąć błędu regressus ad infinitum w rozumowaniu musimy przyjąć założenia, które same będą już nieuzasadnione. Uniknąć arbitralności można jedynie akceptując regressus ad infinitum, co też jest nie do przyjęcia.

24 Ogólna charakterystyka filozofii średniowiecznej Ogólna charakterystyka filozofii średniowiecznej: Silna zależność od religii i teologii - zależność dotyczy zarówno problematyki filozoficznej jak i rozwiązań Zależność filozofii średniowiecznej od starożytnej - jednym z głównych problemów filozoficznych średniowiecza była możliwość pogodzenia nauki Platona lub Arystotelesa z wymogami teologii chrześcijańskiej. Filozofia, jako nauka służebna względem teologii, rozwijana była przede wszystkim w zakonach. Dominującym nurtem w późnej filozofii średniowiecznej (czyt. chrześcijańskiej) była scholastyka, której głównym celem było zrozumienie prawd wiary.

25 Zależność filozofii średniowiecznej od starożytnej Platon czy Arystoteles? W większości koncepcji filozoficznych średniowiecza można doszukać się prób uzgodnienia filozofii Platońskiej lub Arystotelesowskiej z chrześcijańtwem. W dominującej w późniejszej filozofii chrześcijańskiej scholastyce większą popularność zyskał Arystoteles a doktryna św. Tomasza z Akwinu to chrześcijańska modyfikacja jego filozofii.

26 Wiara a rozum Dogmaty religijne jako prawdy objawione mają uzasadnienie niezależne od racjonalnego dowodzenia (nie są hipotezami, które wymagają dowodu). Czy można jednak pokazać także ich racjonalne uzasadnienie, bez odwoływania się do wiary w żadnym momencie prowadzenia dowodu? 1 Wierzę, bo to absurdalne (Tertulian, Pseudo-Dionizy Areopagita): religia nie da się uzgodnić z wymogami rozumu.

27 Wiara a rozum Dogmaty religijne jako prawdy objawione mają uzasadnienie niezależne od racjonalnego dowodzenia (nie są hipotezami, które wymagają dowodu). Czy można jednak pokazać także ich racjonalne uzasadnienie, bez odwoływania się do wiary w żadnym momencie prowadzenia dowodu? 1 Wierzę, bo to absurdalne (Tertulian, Pseudo-Dionizy Areopagita): religia nie da się uzgodnić z wymogami rozumu. 2 Filozofowie scholastyczni (Anzelm, Tomasz, Duns Szkot): możemy podać racjonalne dowody dogmatów religijnych.

28 Dowód ontologiczny św. Anzelma z Canterbury Dowód ontologiczny św. Anzelma: 1 Definicja: Bóg jest tym, ponad co nic większego nie może być pomyślane (Bóg jest istotą najdoskonalszą)

29 Dowód ontologiczny św. Anzelma z Canterbury Dowód ontologiczny św. Anzelma: 1 Definicja: Bóg jest tym, ponad co nic większego nie może być pomyślane (Bóg jest istotą najdoskonalszą) 2 Załóżmy, że ktoś twierdzi, że Boga nie ma.

30 Dowód ontologiczny św. Anzelma z Canterbury Dowód ontologiczny św. Anzelma: 1 Definicja: Bóg jest tym, ponad co nic większego nie może być pomyślane (Bóg jest istotą najdoskonalszą) 2 Załóżmy, że ktoś twierdzi, że Boga nie ma. 3 Niezależnie od tego, czy ktoś twierdzi, że Bóg istnieje, czy że nie istnieje, ma pojęcie Boga (zgodne z podaną definicją).

31 Dowód ontologiczny św. Anzelma z Canterbury Dowód ontologiczny św. Anzelma: 1 Definicja: Bóg jest tym, ponad co nic większego nie może być pomyślane (Bóg jest istotą najdoskonalszą) 2 Załóżmy, że ktoś twierdzi, że Boga nie ma. 3 Niezależnie od tego, czy ktoś twierdzi, że Bóg istnieje, czy że nie istnieje, ma pojęcie Boga (zgodne z podaną definicją). 4 Istnienie realne jest czymś doskonalszym od istnienia tylko w sensie pojęciowym: jeśli coś istnieje tylko jako pojęcie, jest czymś mniej doskonałym od tego, co istnieje także realnie.

32 Dowód ontologiczny św. Anzelma z Canterbury Dowód ontologiczny św. Anzelma: 1 Definicja: Bóg jest tym, ponad co nic większego nie może być pomyślane (Bóg jest istotą najdoskonalszą) 2 Załóżmy, że ktoś twierdzi, że Boga nie ma. 3 Niezależnie od tego, czy ktoś twierdzi, że Bóg istnieje, czy że nie istnieje, ma pojęcie Boga (zgodne z podaną definicją). 4 Istnienie realne jest czymś doskonalszym od istnienia tylko w sensie pojęciowym: jeśli coś istnieje tylko jako pojęcie, jest czymś mniej doskonałym od tego, co istnieje także realnie. 5 Powyższa zasada dotyczy także Boga - gdyby istniał tylko jako pojęcie (jak chce tego ktoś, kto twierdzi, że Bóg nie istnieje), byłby czymś mniej doskonalszym od tego, co istnieje realnie.

33 Dowód ontologiczny św. Anzelma z Canterbury Dowód ontologiczny św. Anzelma: 1 Definicja: Bóg jest tym, ponad co nic większego nie może być pomyślane (Bóg jest istotą najdoskonalszą) 2 Załóżmy, że ktoś twierdzi, że Boga nie ma. 3 Niezależnie od tego, czy ktoś twierdzi, że Bóg istnieje, czy że nie istnieje, ma pojęcie Boga (zgodne z podaną definicją). 4 Istnienie realne jest czymś doskonalszym od istnienia tylko w sensie pojęciowym: jeśli coś istnieje tylko jako pojęcie, jest czymś mniej doskonałym od tego, co istnieje także realnie. 5 Powyższa zasada dotyczy także Boga - gdyby istniał tylko jako pojęcie (jak chce tego ktoś, kto twierdzi, że Bóg nie istnieje), byłby czymś mniej doskonalszym od tego, co istnieje realnie. 6 Wniosek: Bóg nie może nie istnieć także realnie, ponieważ byłoby to sprzeczne z uznawaną przez wszystkich definicją (Bóg jest tym, ponad co nic doskonalszego istnieć nie może).

34 Dowód ontologiczny św. Anzelma z Canterbury Zasada dowodu ontologicznego: z treści posiadanego przez nas pojęcia Boga wnioskujemy realne istnienie odpowiednika tego pojęcia (w samym pojęciu Boga zawiera się konieczność jego istnienia). W żadnym miejscu nie odwołujemy się do wiary. Dowód wydaje się bardzo mocny - dopóki nie zakwestionujemy definicji, nie powinniśmy kwestionować dowodu.

35 Dowód ontologiczny św. Anzelma z Canterbury Zasada dowodu ontologicznego: z treści posiadanego przez nas pojęcia Boga wnioskujemy realne istnienie odpowiednika tego pojęcia (w samym pojęciu Boga zawiera się konieczność jego istnienia). W żadnym miejscu nie odwołujemy się do wiary. Dowód wydaje się bardzo mocny - dopóki nie zakwestionujemy definicji, nie powinniśmy kwestionować dowodu. Św. Tomasz nie akceptuje dowodu ontologicznego, ponieważ uznaje, że jeśli wnioskujemy cokolwiek z definicji Boga, wykraczamy poza nasze możliwości poznawcze: nie możemy bowiem rościć sobie pretensji do poznania natury doskonalszego od nas Boga.

36 Dowód ontologiczny św. Anzelma z Canterbury Zasada dowodu ontologicznego: z treści posiadanego przez nas pojęcia Boga wnioskujemy realne istnienie odpowiednika tego pojęcia (w samym pojęciu Boga zawiera się konieczność jego istnienia). W żadnym miejscu nie odwołujemy się do wiary. Dowód wydaje się bardzo mocny - dopóki nie zakwestionujemy definicji, nie powinniśmy kwestionować dowodu. Św. Tomasz nie akceptuje dowodu ontologicznego, ponieważ uznaje, że jeśli wnioskujemy cokolwiek z definicji Boga, wykraczamy poza nasze możliwości poznawcze: nie możemy bowiem rościć sobie pretensji do poznania natury doskonalszego od nas Boga. Dowód ontologiczny w zmodyfikowanej wersji przyjmuje Kartezjusz i jest to istotny punkt jego metafizyki.

37 Pięć dróg św. Tomasza z Akwinu Św. Tomasza argumenty za istnieniem Boga: 1 Obserwujemy rzeczy w ruchu; nic co się rusza, nie rusza się samo przez się, musi istnieć przyczyna tego ruchu; łańcuch przyczyn nie może być nieskończony, musi istnieć pierwszy poruszyciel - jest to Bóg. 2 Każda rzecz ma przyczynę swego istnienia; musi istnieć pierwsza przyczyna istnienia wszystkich rzeczy. 3 Obserwujemy w świecie rzeczy przypadkowe; jeśli istnieją rzeczy przypadkowe, musi istnieć także byt konieczny, bo inaczej nic mogłoby nie istnieć; wśród bytów koniecznych istnieć musi byt najwyższy i jest to Bóg. 4 Rzeczy obserwowalne mają różne cechy w różnym stopniu; musi zatem istnieć przedmiot, który wszystkie cechy posiada w stopniu najwyższym i najdoskonalszym. 5 Każda rzecz na świecie istnieje ze względu na jakiś cel; musimy przyjąć istnienie przyczyny celowej istnienia wszystkich rzeczy i jest to Bóg.

38 Pięć dróg św. Tomasza z Akwinu Dowody św. Tomasza opierają się na zasadzie: ciąg przyczynowo skutkowy nie może być nieskończony. Dowody św. Tomasza są wnioskami z doświadczenia Jako że są to argumenty będące wnioskowaniami z rzeczy obserwowalnych (skończonych i niedoskonałych), dowód jest mniej silny, niż dowód Anzelma.

39 Czym są uniwersalia? Uniwersalia: Uniwersalia są przedmiotami pojęć ogólnych, takich jak człowiek, zwierzę itp., czyli nazw rodzajowych i gatunkowych. dotyczy kwestii, w jakim sensie istnieją przedmioty takich pojęć.

40 Główne stanowiska w filozofii starożytnej Uniwersalia w filozofii starożytnej: 1 Platon - skrajny realizm w kwestii uniwersaliów: uniwersalia istnieją realnie, poza rzeczami jednostkowymi. 2 Arystoteles - umiarkowany realizm w kwestii uniwersaliów: uniwersalia istnieją realnie, ale w rzeczach jednostkowych (jako formy rzeczy).

41 w filozofii średniowiecznej Uniwersalia w filozofii średniowiecznej: W sporze o uniwersalia w filozofii średniowiecznej, poza klasycznymi stanowiskami typu platońskiego i arystotelejskiego, pojawiły się także inne sposoby interpretacji statusu przedmiotów pojęć ogólnych: stanowisko konceptualistyczne: uniwersalia nie istnieją realnie, są tylko pojęciami, przedmiotami myśli; nominalizm: uniwersalia nie istnieją realnie i nie istnieją nawet jako pojęcia; nazwy ogólne są tylko znakami dla większej ilości rzeczy.

42 Wilhelm Ockham Rysunek: Wilhelm Ockham ( ), ilustracja z jego pracy Suma logiczna

43 Wilhelm Ockham Wilhelm Ockham jest przedstawicielem nominalizmu. Wg Ockhama: realnie istnieją tylko przedmioty jednostkowe a tzw. uniwersalia są wynikiem ludzkich zdolności do abstrahowania pewnych właściwości z przedmiotów jednostkowych. Zgodnie z jego przekonaniami uniwersalia istnieją, ale nie poza umysłem. Jedna z zasad, którą Ockham kierował się w swoich polemikach ze zwolennikami realizmu w kwestii powszechników, znana jest jako brzytwa Ockhama. Zgodnie z tą zasadą, nie należy mnożyć bytów ponad potrzebę, tzn. nie wprowadzać kolejnych nieuzasadnionych hipotez, jeśli badane zjawisko da się wyjaśnić przy pomocy prostszych konstrukcji.

44 Dziękuję za uwagę i zapraszam do stawiania pytań! www: machlarz

Filozofia, ISE, Wykład X - Filozofia średniowieczna.

Filozofia, ISE, Wykład X - Filozofia średniowieczna. Filozofia, ISE, Wykład X - Filozofia średniowieczna. 2011-10-01 Plan wykładu 1 Filozofia średniowieczna a starożytna 2 3 Ogólna charakterystyka filozofii średniowiecznej Ogólna charakterystyka filozofii

Bardziej szczegółowo

Filozofia, Historia, Wykład VI - Sceptycyzm

Filozofia, Historia, Wykład VI - Sceptycyzm 2010-10-01 Plan wykładu 1 Klasyczna koncepcja prawdy 2 3 Klasyczna koncepcja prawdy Prawda = zgodność myśli z rzeczywistością. Klasyczna koncepcja prawdy Prawda = zgodność myśli z rzeczywistością. Sceptycy

Bardziej szczegółowo

Filozofia, ISE, Wykład III - Klasyfikacja dyscyplin filozoficznych

Filozofia, ISE, Wykład III - Klasyfikacja dyscyplin filozoficznych Filozofia, ISE, Wykład III - Klasyfikacja dyscyplin filozoficznych 2011-10-01 Plan wykładu 1 Klasyczny podział dyscyplin filozoficznych 2 Podział dyscyplin filozoficznych Klasyczny podział dyscyplin filozoficznych:

Bardziej szczegółowo

Filozofia, Germanistyka, Wykład IX - Immanuel Kant

Filozofia, Germanistyka, Wykład IX - Immanuel Kant Filozofia, Germanistyka, Wykład IX - Immanuel Kant 2011-10-01 Plan wykładu 1 Immanuel Kant - uwagi biograficzne 2 3 4 5 6 7 Immanuel Kant (1724-1804) Rysunek: Immanuel Kant - niemiecki filozof, całe życie

Bardziej szczegółowo

Rodzaje argumentów za istnieniem Boga

Rodzaje argumentów za istnieniem Boga Rodzaje argumentów za istnieniem Boga Podział argumentów argument ontologiczny - w tym argumencie twierdzi się, że z samego pojęcia bytu doskonałego możemy wywnioskować to, że Bóg musi istnieć. argumenty

Bardziej szczegółowo

Dialektycy i antydialektycy. Filozofia XI w.

Dialektycy i antydialektycy. Filozofia XI w. Dialektycy i antydialektycy Filozofia XI w. Stanowiska Odrodzenie filozofii w XI w. rozpoczęło się od postawienia pytania o to, jak możemy poznać prawdy wiary. Czy możemy je w pełni zrozumieć przy pomocy

Bardziej szczegółowo

Filozofia, ISE, Wykład VII - Platońska teoria idei cz. 2.

Filozofia, ISE, Wykład VII - Platońska teoria idei cz. 2. Filozofia, ISE, Wykład VII - Platońska teoria idei cz. 2. Artur Machlarz 2011-10-01 Plan wykładu 1 Czym według Platona jest wiedza prawdziwa i jak ją osiągnąć? 2 3 Protagoras - człowiek jest miarą wszechrzeczy...

Bardziej szczegółowo

Filozofia, Historia, Wykład IX - Filozofia Kartezjusza

Filozofia, Historia, Wykład IX - Filozofia Kartezjusza Filozofia, Historia, Wykład IX - Filozofia Kartezjusza 2010-10-01 Plan wykładu 1 Krytyka nauk w Rozprawie o metodzie 2 Zasady metody Kryteria prawdziwości 3 Rola argumentów sceptycznych Argumenty sceptyczne

Bardziej szczegółowo

Filozofia, ISE, Wykład V - Filozofia Eleatów.

Filozofia, ISE, Wykład V - Filozofia Eleatów. 2011-10-01 Plan wykładu 1 Filozofia Parmenidesa z Elei Ontologia Parmenidesa Epistemologiczny aspekt Parmenidejskiej filozofii 2 3 Ontologia Parmenidesa Epistemologiczny aspekt Parmenidejskiej filozofii

Bardziej szczegółowo

Filozofia przyrody - Filozofia Eleatów i Demokryta

Filozofia przyrody - Filozofia Eleatów i Demokryta 5 lutego 2012 Plan wykładu 1 Filozofia Parmenidesa z Elei Ontologia Parmenidesa Epistemologiczny aspekt Parmenidejskiej filozofii 2 3 4 Materializm Ontologia Parmenidesa Epistemologiczny aspekt Parmenidejskiej

Bardziej szczegółowo

Spór o poznawalność świata

Spór o poznawalność świata ROMAN ROŻDŻEŃSKI FILOZOFIA A RZECZYWISTOŚĆ Spór o poznawalność świata Wydawnictwo WAM Kraków 2012 Spis treści Przedmowa 11 Rozdział I Myślenie filozoficzne w cieniu zwątpienia 15 1. Wprowadzenie 15 2.

Bardziej szczegółowo

Filozofia, Historia, Wykład IV - Platońska teoria idei

Filozofia, Historia, Wykład IV - Platońska teoria idei Filozofia, Historia, Wykład IV - Platońska teoria idei 2010-10-01 Tematyka wykładu 1 Metafora jaskini 2 Świat materialny - świat pozoru Świat idei - świat prawdziwy Relacja między światem idei i światem

Bardziej szczegółowo

Filozofia przyrody, Wykład V - Filozofia Arystotelesa

Filozofia przyrody, Wykład V - Filozofia Arystotelesa Filozofia przyrody, Wykład V - Filozofia Arystotelesa 2011-10-01 Tematyka wykładu 1 Arystoteles - filozof systematyczny 2 3 4 Różnice w metodzie uprawiania nauki Krytyka platońskiej teorii idei Podział

Bardziej szczegółowo

Filozofia, Germanistyka, Wykład VIII - Kartezjusz

Filozofia, Germanistyka, Wykład VIII - Kartezjusz 2013-10-01 Plan wykładu 1 Krytyka nauk w Rozprawie o metodzie 2 Idea uniwersalnej metody Prawidła metody 3 4 5 6 Krytyka Kartezjusza Podstawą wiedzy jest doświadczenie Krytyka nauk Kartezjusz - krytyka

Bardziej szczegółowo

Filozofia, Germanistyka, Wykład I - Wprowadzenie.

Filozofia, Germanistyka, Wykład I - Wprowadzenie. 2011-10-01 Plan wykładu Program zajęć 1 Program zajęć 2 3 4 5 Klasyczna definicja filozofii Inne próby zdefiniowania filozofii 6 Filozoficzna geneza nauk szczegółowych - przykłady Plan wykładu - informacje

Bardziej szczegółowo

Arkusz zawiera informacje prawnie chronione do momentu rozpoczęcia egzaminu.

Arkusz zawiera informacje prawnie chronione do momentu rozpoczęcia egzaminu. Arkusz zawiera informacje prawnie chronione do momentu rozpoczęcia egzaminu. Układ graficzny CKE 2013 KOD UZUPEŁNIA ZDAJĄCY PESEL Miejsce na naklejkę z kodem EGZAMIN MATURALNY Z FILOZOFII POZIOM ROZSZERZONY

Bardziej szczegółowo

FILOZOFIA POZIOM PODSTAWOWY

FILOZOFIA POZIOM PODSTAWOWY EGZAMIN MATURALNY W ROKU SZKOLNYM 2013/2014 FILOZOFIA POZIOM PODSTAWOWY ROZWIĄZANIA ZADAŃ I SCHEMAT PUNKTOWANIA MAJ 2014 2 Egzamin maturalny z filozofii Część I (20 punktów) Zadanie 1. (0 3) Obszar standardów

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI I. WPROWADZENIE - FILOZOFIA JAKO TYP POZNANIA. 1. Człowiek poznający Poznanie naukowe... 16

SPIS TREŚCI I. WPROWADZENIE - FILOZOFIA JAKO TYP POZNANIA. 1. Człowiek poznający Poznanie naukowe... 16 SPIS TREŚCI P r z e d m o w a... 5 P r z e d m o w a do d r u g i e g o w y d a n i a... 7 P r z e d m o w a do t r z e c i e g o w y d a n i a... 9 P r z e d m o w a do c z w a r t e g o w y d a n i a...

Bardziej szczegółowo

Argument teleologiczny

Argument teleologiczny tekst Argument teleologiczny i piąta droga św. Tomasza z Akwinu Argument z celowości 1. W świecie obserwujemy celowe działanie rzeczy, które nie są obdarzone poznaniem (np. działanie zgodnie z prawami

Bardziej szczegółowo

Argument teleologiczny

Argument teleologiczny tekst Argument teleologiczny i piąta droga św. Tomasza z Akwinu Tekst piątej drogi (z celowości): Piąta Droga wywodzi się z faktu kierowania rzeczami. Stwierdzamy bowiem, że pewne rzeczy, które są pozbawione

Bardziej szczegółowo

Arkusz zawiera informacje prawnie chronione do momentu rozpoczęcia egzaminu.

Arkusz zawiera informacje prawnie chronione do momentu rozpoczęcia egzaminu. Arkusz zawiera informacje prawnie chronione do momentu rozpoczęcia egzaminu. Układ graficzny CKE 2013 KOD UZUPEŁNIA ZDAJĄCY PESEL Miejsce na naklejkę z kodem EGZAMIN MATURALNY Z FILOZOFII POZIOM ROZSZERZONY

Bardziej szczegółowo

3. Spór o uniwersalia. Andrzej Wiśniewski Andrzej.Wisniewski@amu.edu.pl Wstęp do filozofii Materiały do wykładu 2015/2016

3. Spór o uniwersalia. Andrzej Wiśniewski Andrzej.Wisniewski@amu.edu.pl Wstęp do filozofii Materiały do wykładu 2015/2016 3. Spór o uniwersalia Andrzej Wiśniewski Andrzej.Wisniewski@amu.edu.pl Wstęp do filozofii Materiały do wykładu 2015/2016 Nieco semiotyki nazwa napis lub dźwięk pojęcie znaczenie nazwy desygnat nazwy każdy

Bardziej szczegółowo

Filozofia, Germanistyka, Wykład I - Wprowadzenie.

Filozofia, Germanistyka, Wykład I - Wprowadzenie. 2010-10-01 Plan wykładu 1 Czym jest filozofia Klasyczna definicja filozofii Inne próby zdefiniowania filozofii 2 Filozoficzna geneza nauk szczegółowych - przykłady 3 Metafizyka Ontologia Epistemologia

Bardziej szczegółowo

Spór o uniwersalia - podstawowe stanowiska i główni przedstawiciele. Filozofia scholastyczna i jej znaczenie dla filozofii zachodniej.

Spór o uniwersalia - podstawowe stanowiska i główni przedstawiciele. Filozofia scholastyczna i jej znaczenie dla filozofii zachodniej. Spór o uniwersalia - podstawowe stanowiska i główni przedstawiciele. Filozofia scholastyczna i jej znaczenie dla filozofii zachodniej. Spór o uniwersalia, to spór o status pojęć ogólnych. Wiąże się z tym

Bardziej szczegółowo

Filozofia, Pedagogika, Wykład I - Miejsce filozofii wśród innych nauk

Filozofia, Pedagogika, Wykład I - Miejsce filozofii wśród innych nauk Filozofia, Pedagogika, Wykład I - Miejsce filozofii wśród innych nauk 10 października 2009 Plan wykładu Czym jest filozofia 1 Czym jest filozofia 2 Filozoficzna geneza nauk szczegółowych - przykłady Znaczenie

Bardziej szczegółowo

Filozofia, Pedagogika, Wykład III - Filozofia archaiczna

Filozofia, Pedagogika, Wykład III - Filozofia archaiczna Filozofia, Pedagogika, Wykład III - Filozofia archaiczna 2009-09-04 Plan wykładu 1 Jońska filozofia przyrody - wprowadzenie 2 3 Jońska filozofia przyrody - problematyka Centralna problematyka filozofii

Bardziej szczegółowo

ARGUMENTY KOSMOLOGICZNE. Sformułowane na gruncie nauk przyrodniczych

ARGUMENTY KOSMOLOGICZNE. Sformułowane na gruncie nauk przyrodniczych ARGUMENTY KOSMOLOGICZNE Sformułowane na gruncie nauk przyrodniczych O CO CHODZI W TYM ARGUMENCIE Argument ten ma pokazać, że istnieje zewnętrzna przyczyna wszechświata o naturze wyższej niż wszystko, co

Bardziej szczegółowo

GWSP GIGI. Filozofia z aksjologią. dr Mieczysław Juda

GWSP GIGI. Filozofia z aksjologią. dr Mieczysław Juda GWSP Filozofia z aksjologią dr Mieczysław Juda GIGI Filozofia z aksjologią [5] Systemy nowożytne: empiryzm Locke a i sceptycyzm Hume a Filozofia z aksjologią [5] Systemy nowożytne: empiryzm Locke a i sceptycyzm

Bardziej szczegółowo

P L SJ A I W WAM K 2014

P L SJ A I W WAM K 2014 P L SJ E W WAM A I K 2014 Spis treści 1. O filozofii w ogóle......................... 13 1.1. O filozofii najogólniej...................... 14 1.2. Filozofia czy historia poglądów................ 16 1.3.

Bardziej szczegółowo

Filozofia, Historia, Wykład V - Filozofia Arystotelesa

Filozofia, Historia, Wykład V - Filozofia Arystotelesa Filozofia, Historia, Wykład V - Filozofia Arystotelesa 2010-10-01 Tematyka wykładu 1 Arystoteles - filozof systematyczny 2 3 4 Podział nauk Arystoteles podzielił wszystkie dyscypliny wiedzy na trzy grupy:

Bardziej szczegółowo

UJĘCIE SYSTEMATYCZNE ARGUMENTY PRZECIWKO ISTNIENIU BOGA

UJĘCIE SYSTEMATYCZNE ARGUMENTY PRZECIWKO ISTNIENIU BOGA UJĘCIE SYSTEMATYCZNE ARGUMENTY PRZECIWKO ISTNIENIU BOGA ARGUMENTY PRZECIW ISTNIENIU BOGA ARGUMENTY ATEISTYCZNE 1 1. Argument z istnienia zła. (Argument ten jest jedynym, który ateiści przedstawiają jako

Bardziej szczegółowo

Filozofia, Socjologia, Wykład II - Podział filozofii. Filozofia archaiczna

Filozofia, Socjologia, Wykład II - Podział filozofii. Filozofia archaiczna Filozofia, Socjologia, Wykład II - Podział filozofii. Filozofia archaiczna 2011-10-01 Plan wykładu 1 Klasyczny podział dyscyplin filozoficznych Metafizyka Ontologia Epistemologia Logika Etyka Estetyka

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY 2011 FILOZOFIA

EGZAMIN MATURALNY 2011 FILOZOFIA Centralna Komisja Egzaminacyjna w Warszawie EGZAMIN MATURALNY 2011 FILOZOFIA POZIOM ROZSZERZONY MAJ 2011 2 Egzamin maturalny z filozofii poziom rozszerzony Zadanie 1. (0 1) Obszar standardów B. Opis wymagań

Bardziej szczegółowo

Przewodnik. Do egzaminu z Historii filozofii średniowiecznej. Kierunek Filozofia semestr II. opracował Artur Andrzejuk (na prawach maszynopisu)

Przewodnik. Do egzaminu z Historii filozofii średniowiecznej. Kierunek Filozofia semestr II. opracował Artur Andrzejuk (na prawach maszynopisu) Przewodnik Do egzaminu z Historii filozofii średniowiecznej Kierunek Filozofia semestr II opracował Artur Andrzejuk (na prawach maszynopisu) Katedra Historii Filozofii Starożytnej i Średniowiecznej Warszawa

Bardziej szczegółowo

Chcę poznać Boga i duszę. Filozofowie o Absolucie

Chcę poznać Boga i duszę. Filozofowie o Absolucie Chcę poznać Boga i duszę Filozofowie o Absolucie W jaki sposób można poznać Boga? Jak poznać Kogoś, Kto pozostaje niewidzialny i niepoznawalny? Szukając argumentów na istnienie Boga Świat (np. Teoria Wielkiego

Bardziej szczegółowo

Przedmiot, źródła i drogi poznania

Przedmiot, źródła i drogi poznania Wieloznaczność pojęcia poznanie Czynność (uświadomiona) Rezultat czynności Pozostałe czynności, mające na celu uzyskanie informacji 1.Relacja poznawcza. Przedmiot Podmiot Akty poznawcze 1.1 Przedmiot poznania:

Bardziej szczegółowo

Przewodnik. Do egzaminu z Filozofii Człowieka. Kierunek Filozofia semestr III. opracował Artur Andrzejuk (na prawach maszynopisu)

Przewodnik. Do egzaminu z Filozofii Człowieka. Kierunek Filozofia semestr III. opracował Artur Andrzejuk (na prawach maszynopisu) Przewodnik Do egzaminu z Filozofii Człowieka Kierunek Filozofia semestr III opracował Artur Andrzejuk (na prawach maszynopisu) Katedra Historii Filozofii Starożytnej i Średniowiecznej Warszawa 2004 Treści

Bardziej szczegółowo

Karta (sylabus) modułu/przedmiotu Pedagogika... (Nazwa kierunku studiów)

Karta (sylabus) modułu/przedmiotu Pedagogika... (Nazwa kierunku studiów) Karta (sylabus) modułu/przedmiotu Pedagogika... (Nazwa kierunku studiów) studia pierwszego stopnia Rok: I Przedmiot: Filozofia Philosophy Semestr: I Rodzaje zajęć i liczba godzin: Studia stacjonarne Studia

Bardziej szczegółowo

Dlaczego matematyka jest wszędzie?

Dlaczego matematyka jest wszędzie? Festiwal Nauki. Wydział MiNI PW. 27 września 2014 Dlaczego matematyka jest wszędzie? Dlaczego świat jest matematyczny? Autor: Paweł Stacewicz (PW) Czy matematyka jest WSZĘDZIE? w życiu praktycznym nie

Bardziej szczegółowo

ZAŁOŻENIA FILOZOFICZNE

ZAŁOŻENIA FILOZOFICZNE ZAŁOŻENIA FILOZOFICZNE Koło Wiedeńskie Karl Popper Thomas Kuhn FILOZOFIA A NAUKA ZAŁOŻENIA W TEORIACH NAUKOWYCH ZAŁOŻENIA ONTOLOGICZNE Jaki jest charakter rzeczywistości językowej? ZAŁOŻENIA EPISTEMOLOGICZNE

Bardziej szczegółowo

A r t u r A n d r z e j u k. Czym jest tomizm?

A r t u r A n d r z e j u k. Czym jest tomizm? A r t u r A n d r z e j u k Czym jest tomizm? Plan Najważniejsze tezy filozoficzne Tomasza z Akwinu Potępienia w 1277 i spory nimi wywołane Arystotelizm chrześcijański a tomizm Tomizm trydencki Odmiany

Bardziej szczegółowo

Filozoficzne konteksty mistyki św. Jana od Krzyża. Izabella Andrzejuk

Filozoficzne konteksty mistyki św. Jana od Krzyża. Izabella Andrzejuk Filozoficzne konteksty mistyki św. Jana od Krzyża Izabella Andrzejuk Plan wystąpienia Św. Jan od Krzyża Dziedziny filozoficzne w tekstach św. Jana Filozoficzna erudycja św. Jana Mistyka św. Jana najważniejsze

Bardziej szczegółowo

Wstęp Komentarze jako metoda wyjaśniania oraz interpretacji w średniowieczu Komentarz Akwinaty do Etyki nikomachejskiej krótka prezentacja Próba

Wstęp Komentarze jako metoda wyjaśniania oraz interpretacji w średniowieczu Komentarz Akwinaty do Etyki nikomachejskiej krótka prezentacja Próba Izabella Andrzejuk Wstęp Komentarze jako metoda wyjaśniania oraz interpretacji w średniowieczu Komentarz Akwinaty do Etyki nikomachejskiej krótka prezentacja Próba analizy fragmentu Komentarza według reguł

Bardziej szczegółowo

Czym jest religia i czy filozofia może ją badać. Problem wiary, rozumu i logiki Definicja religii

Czym jest religia i czy filozofia może ją badać. Problem wiary, rozumu i logiki Definicja religii Czym jest religia i czy filozofia może ją badać Problem wiary, rozumu i logiki Definicja religii Wiara i rozum Czy rozum potrafi udowodnić wszystkie prawdy religijne, czy tylko niektóre, czy może nie jest

Bardziej szczegółowo

Przewodnik. do egzaminów doktorskich z filozofii w Instytucie Chemii Fizycznej

Przewodnik. do egzaminów doktorskich z filozofii w Instytucie Chemii Fizycznej Przewodnik do egzaminów doktorskich z filozofii w Instytucie Chemii Fizycznej Instytut Filozofii Wydział Filozofii Chrześcijańskiej Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego WARSZAWA 2005 ZAKRES EGZAMINU

Bardziej szczegółowo

Teoria potencjalności (capabilities approach)

Teoria potencjalności (capabilities approach) Teoria potencjalności (capabilities approach) 1987-1993: współpraca z Amartyą Senem w WIDER w Helsinkach Zdolności wewnętrzne własności człowieka, które przy odpowiednim jego funkcjonowaniu w ramach właściwych

Bardziej szczegółowo

Etyka problem dobra i zła

Etyka problem dobra i zła Etyka problem dobra i zła Plan wykładu Definicje i podstawowe odróżnienia Problem dobrego życia w klasycznej etyce Arystotelesowskiej Chrześcijańska interpretacja etyki Arystotelesowskiej Etyka - problem

Bardziej szczegółowo

ARGUMENT KOSMOLOGICZNY PROBLEM POCZĄTKU WSZECHŚWIATA I JEGO PRZYCZYNY

ARGUMENT KOSMOLOGICZNY PROBLEM POCZĄTKU WSZECHŚWIATA I JEGO PRZYCZYNY ARGUMENT KOSMOLOGICZNY PROBLEM POCZĄTKU WSZECHŚWIATA I JEGO PRZYCZYNY O CO CHODZI W TYM ARGUMENCIE Argument ten ma pokazać, że istnieje zewnętrzna przyczyna wszechświata o naturze wyższej niż wszystko,

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY Z FILOZOFII MAJ 2014 POZIOM ROZSZERZONY. Czas pracy: 180 minut. Liczba punktów do uzyskania: 50 WPISUJE ZDAJĄCY

EGZAMIN MATURALNY Z FILOZOFII MAJ 2014 POZIOM ROZSZERZONY. Czas pracy: 180 minut. Liczba punktów do uzyskania: 50 WPISUJE ZDAJĄCY Arkusz zawiera informacje prawnie chronione do momentu rozpoczęcia egzaminu. Układ graficzny CKE 2013 KOD WPISUJE ZDAJĄCY PESEL Miejsce na naklejkę z kodem EGZAMIN MATURALNY Z FILOZOFII POZIOM ROZSZERZONY

Bardziej szczegółowo

O argumentach sceptyckich w filozofii

O argumentach sceptyckich w filozofii O argumentach sceptyckich w filozofii - Czy cokolwiek można wiedzieć na pewno? - Czy cokolwiek można stwierdzić na pewno? Co myśli i czyni prawdziwy SCEPTYK? poddaje w wątpliwość wszelkie metody zdobywania

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY 2010 FILOZOFIA

EGZAMIN MATURALNY 2010 FILOZOFIA Centralna Komisja Egzaminacyjna w Warszawie EGZAMIN MATURALNY 2010 FILOZOFIA POZIOM ROZSZERZONY Klucz punktowania odpowiedzi MAJ 2010 2 Zadanie 1. (0 2) problemów i tez z zakresu ontologii, epistemologii,

Bardziej szczegółowo

Nazwa. Wstęp do filozofii. Typ przedmiotu. Jednostka prowadząca Jednostka dla której przedmiot jest oferowany

Nazwa. Wstęp do filozofii. Typ przedmiotu. Jednostka prowadząca Jednostka dla której przedmiot jest oferowany Nazwa Kierunek Poz. kształcenia Jednostka prowadząca Jednostka dla której przedmiot jest oferowany Typ Opis Wstęp do filozofii kognitywistyka studia st. stacjonarne Wydział Filozofii i Socjologii, nstytut

Bardziej szczegółowo

Historia filozofii staroŝytnej i średniowiecznej

Historia filozofii staroŝytnej i średniowiecznej Formularz opisu (formularz sylabusa) A. Informacje ogólne Nazwa pola Nazwa Jednostka prowadząca Jednostka, dla której przedmiot jest oferowany Kod Kod ERASMUS Treść Historia filozofii staroŝytnej i średniowiecznej

Bardziej szczegółowo

Św. Augustyn, Wyznania, przekład Z. Kubiak, Znak, Kraków 1997

Św. Augustyn, Wyznania, przekład Z. Kubiak, Znak, Kraków 1997 Św. Augustyn, Wyznania, przekład Z. Kubiak, Znak, Kraków 1997 ks. XI 1. Wyznania nie informują Boga, o czym i tak wie, lecz są wyrazem miłości Augustyna do Boga jako Ojca. 2. Augustyn pragnie poznać Prawo

Bardziej szczegółowo

Przewodnik. do egzaminów doktorskich z filozofii

Przewodnik. do egzaminów doktorskich z filozofii Przewodnik do egzaminów doktorskich z filozofii Instytut Filozofii Wydział Filozofii Chrześcijańskiej Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego WARSZAWA 2010 ZAKRES EGZAMINU 1. Elementy metafilozofii

Bardziej szczegółowo

Filozofia, Historia, Wykład VIII - Wprowadzenie do filozofii nowożytnej

Filozofia, Historia, Wykład VIII - Wprowadzenie do filozofii nowożytnej Filozofia, Historia, Wykład VIII - Wprowadzenie do filozofii nowożytnej 2010-10-01 Plan wykładu Epistemologia centralną dyscypliną filozoficzną W filozofii starożytnej i średniowiecznej dominującą rolę

Bardziej szczegółowo

Anna Głąb HISTORIA FILOZOFII DZIEJE FILOZOFICZNEGO ZDZIWIENIA

Anna Głąb HISTORIA FILOZOFII DZIEJE FILOZOFICZNEGO ZDZIWIENIA Anna Głąb HISTORIA FILOZOFII DZIEJE FILOZOFICZNEGO ZDZIWIENIA Filozofia? Co to takiego? I potknąłeś się o samego siebie? Kim jestem? Dlaczego istnieję? Co to jest dusza? Czy to możliwe, że moje życie

Bardziej szczegółowo

Baruch Spinoza ( )

Baruch Spinoza ( ) Baruch Spinoza (1632-1677) Dla jednych: najszlachetniejszy i najbardziej godny miłości z wielkich filozofów (B. Russell). Dla innych: Największy heretyk XVII wieku. Obrońca diabła. Duchowy sabotaŝysta.

Bardziej szczegółowo

Jerzy Lukierski NAUKA I RELIGIA CZY MOŻNA POGODZIĆ?

Jerzy Lukierski NAUKA I RELIGIA CZY MOŻNA POGODZIĆ? Jerzy Lukierski NAUKA I RELIGIA CZY MOŻNA POGODZIĆ? Relacja między nauką i religią jest dość złożona. Wyrazem tego jest debata pomiędzy nauką i religią, w której szczególnie w przeszłości było wiele pasji

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY 2013 FILOZOFIA

EGZAMIN MATURALNY 2013 FILOZOFIA Centralna Komisja Egzaminacyjna w Warszawie EGZAMIN MATURALNY 2013 FILOZOFIA POZIOM PODSTAWOWY Kryteria oceniania odpowiedzi MAJ 2013 2 Egzamin maturalny z filozofii Część I (20 punktów) Zadanie 1. (0

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Wstęp 3.

SPIS TREŚCI. Wstęp 3. SPIS TREŚCI Wstęp 3 I. ROZWAŻANIA WSTĘPNE 23 1. Luteranizm i jego znaczenie dla filozofii 23 1.1. Główne założenia doktrynalne luteranizmu 24 1.2. Luter i filozofia 33 2. Reakcja na Reformację - racjonalizacje

Bardziej szczegółowo

Wiara nadawanie dużego prawdopodobieństwa prawdziwości twierdzenia w warunkach braku wystarczającej wiedzy.

Wiara nadawanie dużego prawdopodobieństwa prawdziwości twierdzenia w warunkach braku wystarczającej wiedzy. Uważam, iż w publicystyce nawet tej bardziej naukowej nadużywany jest dosyć wieloznaczny termin wiara i to pomimo istniejących słów takich jak przekonanie lub przeświadczenie często bardziej adekwatnych

Bardziej szczegółowo

Czy i jak możliwe jest rozstrzygnięcie sporu etycznego o IVF? Zbigniew Szawarski Komitet Bioetyki przy Prezydium PAN

Czy i jak możliwe jest rozstrzygnięcie sporu etycznego o IVF? Zbigniew Szawarski Komitet Bioetyki przy Prezydium PAN Czy i jak możliwe jest rozstrzygnięcie sporu etycznego o IVF? Zbigniew Szawarski Komitet Bioetyki przy Prezydium PAN z.szawarski@uw.edu.pl 26.VI.2013 Dwa rodzaje sporów Spór teoretyczny Nauka Filozofia

Bardziej szczegółowo

Filozoficzna interpretacja doświadczenia mistycznego w ujęciu Mieczysława Gogacza. Izabella Andrzejuk

Filozoficzna interpretacja doświadczenia mistycznego w ujęciu Mieczysława Gogacza. Izabella Andrzejuk Filozoficzna interpretacja doświadczenia mistycznego w ujęciu Mieczysława Gogacza. Izabella Andrzejuk Doświadczenie mistyczne w filozofii i teologii Wydaje się, iż ujęcie doświadczenia mistycznego zarazem

Bardziej szczegółowo

RENÉ DESCARTES (KARTEZJUSZ)

RENÉ DESCARTES (KARTEZJUSZ) (1596-1650) mal. Frans Hals (1648) RENÉ DESCARTES (KARTEZJUSZ) NAJWAŻNIEJSZE DZIEŁA Discours de la Méthode (Rozprawa o metodzie) 1637 Meditationes de prima philosophia (Medytacje o filozofii pierwszej)

Bardziej szczegółowo

Potępienie z 1277r. i jego konsekwencje

Potępienie z 1277r. i jego konsekwencje Potępienie z 1277r. i jego konsekwencje Kluczowy moment Potępienie 219 tez awerroistycznych przez abp. Paryża Stefana Tempiera Narastający konflikt Sporne kwestie: jedność duszy ludzkiej jedność intelektu

Bardziej szczegółowo

Przewodnik. Do wykładów i egzaminu z Filozofii Człowieka. Kierunek Filozofia semestr III. opracował Artur Andrzejuk (na prawach maszynopisu)

Przewodnik. Do wykładów i egzaminu z Filozofii Człowieka. Kierunek Filozofia semestr III. opracował Artur Andrzejuk (na prawach maszynopisu) Przewodnik Do wykładów i egzaminu z Filozofii Człowieka Kierunek Filozofia semestr III opracował Artur Andrzejuk (na prawach maszynopisu) Katedra Historii Filozofii Starożytnej i Średniowiecznej Warszawa

Bardziej szczegółowo

Epoka hellenistyczna

Epoka hellenistyczna Epoka hellenistyczna W starożytnym Hyde Parku Cynicy żyć na marginesie Sceptycy uwolnić się od niepokoju oceny Stoicy patrzeć z Boskiego dystansu Epikurejczycy nie bać się życia i śmierci Cynicy Antystenes

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY W ROKU SZKOLNYM 2014/2015

EGZAMIN MATURALNY W ROKU SZKOLNYM 2014/2015 EGZAMIN MATURALNY W ROKU SZKOLNYM 204/205 FORMUŁA DO 204 ( STARA MATURA ) FILOZOFIA POZIOM ROZSZERZONY ZASADY OCENIANIA ROZWIĄZAŃ ZADAŃ ARKUSZ MFI-R MAJ 205 Uwaga: Akceptowane są wszystkie odpowiedzi merytorycznie

Bardziej szczegółowo

George Berkeley (1685-1753)

George Berkeley (1685-1753) George Berkeley (1685-1753) Biskup Dublina Bezkompromisowy naukowiec i eksperymentator Niekonwencjonalny teoretyk poznania Zwalczał ateizm Propagował idee wyższego szkolnictwa w Ameryce Podstawą badań

Bardziej szczegółowo

Hugo Grotius ( ) Franciszek Suarez ( ) Samuel Pufendorf ( )

Hugo Grotius ( ) Franciszek Suarez ( ) Samuel Pufendorf ( ) Hugo Grotius (1583-1645) Franciszek Suarez (1548-1617) Samuel Pufendorf (1632-1694) Tomistyczna koncepcja prawa jako rozumnego urządzenia świata (Hugo Grotius) Woluntarystyczna wizja prawa, którego źródłem

Bardziej szczegółowo

Spór o uniwersalia. Anna Jaroszewska. The dispute about universals. Początki sporu

Spór o uniwersalia. Anna Jaroszewska. The dispute about universals. Początki sporu Filozofia Publiczna i Edukacja Demokratyczna Tom I 2012 Numer 2 s. 139-145 www.filozofiapubliczna.amu.edu.pl ISSN 2299-1875 by Filozofia Publiczna i Edukacja Demokratyczna & Author Spór o uniwersalia Anna

Bardziej szczegółowo

Rozdział 8. Św. Augustyn i państwo Boże

Rozdział 8. Św. Augustyn i państwo Boże Słowo wstępne Rozdział 1. Filozofia i jej podstawowe zagadnienia Wstępne pojęcie filozofii Działy filozofii Filozofia a inne formy ludzkiego poznania Praktyczny wymiar filozofii Rozdział 2. Bezpieczeństwo

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY 2012 FILOZOFIA

EGZAMIN MATURALNY 2012 FILOZOFIA Centralna Komisja Egzaminacyjna EGZAMIN MATURALNY 2012 FILOZOFIA POZIOM PODSTAWOWY Kryteria oceniania odpowiedzi MAJ 2012 2 Egzamin maturalny z filozofii Część I (20 punktów) Zadanie 1. (0 2) Obszar standardów

Bardziej szczegółowo

INFORMATYKA a FILOZOFIA

INFORMATYKA a FILOZOFIA INFORMATYKA a FILOZOFIA (Pytania i odpowiedzi) Pytanie 1: Czy potrafisz wymienić pięciu filozofów, którzy zajmowali się także matematyką, logiką lub informatyką? Ewentualnie na odwrót: Matematyków, logików

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY 2013 FILOZOFIA

EGZAMIN MATURALNY 2013 FILOZOFIA Centralna Komisja Egzaminacyjna w Warszawie EGZAMIN MATURALNY 2013 FILOZOFIA POZIOM ROZSZERZONY Kryteria oceniania odpowiedzi MAJ 2013 2 Zadanie 1. (0 4) Obszar standardów Opis wymagań Znajomość i rozumienie

Bardziej szczegółowo

Filozofia szkół Hellenistycznych. Tomasz Stępień

Filozofia szkół Hellenistycznych. Tomasz Stępień Filozofia szkół Hellenistycznych Tomasz Stępień Szkoły okresu hellenistycznego Epikureizm (Epikur) Stoicyzm (Zenon z Kition) Sceptycyzm (Pirron i Akademia) Eklektyzm (Późna Akademia - Cyceron) Szkoła Epikurejska

Bardziej szczegółowo

Czy i/lub w jakim sensie można uważać, że świat jest matematyczny? Wprowadzenie do dyskusji J. Lubacz, luty 2018

Czy i/lub w jakim sensie można uważać, że świat jest matematyczny? Wprowadzenie do dyskusji J. Lubacz, luty 2018 Czy i/lub w jakim sensie można uważać, że świat jest matematyczny? Wprowadzenie do dyskusji J. Lubacz, luty 2018 Do czego odnoszą się poniższe stwierdzenia? Do tego, czym jest matematyka dla świata, w

Bardziej szczegółowo

KRZYSZTOF WÓJTOWICZ Instytut Filozofii Uniwersytetu Warszawskiego

KRZYSZTOF WÓJTOWICZ Instytut Filozofii Uniwersytetu Warszawskiego KRZYSZTOF WÓJTOWICZ Instytut Filozofii Uniwersytetu Warszawskiego wojtow@uw.edu.pl 1 2 1. SFORMUŁOWANIE PROBLEMU Czy są empiryczne aspekty dowodów matematycznych? Jeśli tak to jakie stanowisko filozoficzne

Bardziej szczegółowo

PROBLEMATYKA WOLI JAKO INTELEKTUALNEJ WŁADZY DĄŻENIOWEJ W TEKSTACH ŚW. TOMASZA Z AKWINU

PROBLEMATYKA WOLI JAKO INTELEKTUALNEJ WŁADZY DĄŻENIOWEJ W TEKSTACH ŚW. TOMASZA Z AKWINU PROBLEMATYKA WOLI JAKO INTELEKTUALNEJ WŁADZY DĄŻENIOWEJ W TEKSTACH ŚW. TOMASZA Z AKWINU Appetitus intellectivus Określenie woli jako pożądania intelektualnego wskazuje na ścisłą zależność woli od intelektu.

Bardziej szczegółowo

FILOZOFOWIE UMYSŁU. Angielskie oświecenie

FILOZOFOWIE UMYSŁU. Angielskie oświecenie FILOZOFOWIE UMYSŁU Angielskie oświecenie JOHN LOCKE (1632-1704) NOWY ARYSTOTELES Locke w 1690 roku wydaje swoje podstawowe dzieło filozoficzne: En essay concerning the human understanding (Rozważania dotyczące

Bardziej szczegółowo

Filozofowie na Polskim Uniwersytecie na Obczyźnie ARTUR ANDRZEJUK

Filozofowie na Polskim Uniwersytecie na Obczyźnie ARTUR ANDRZEJUK Polski Uniwersytet na Obczyźnie Filozofowie na Polskim Uniwersytecie na Obczyźnie ARTUR ANDRZEJUK Brano pod uwagę następujące kryteria: Publikacje z filozofii Nauczanie filozofii Założenia Artur Andrzejuk

Bardziej szczegółowo

WSHiG Karta przedmiotu/sylabus

WSHiG Karta przedmiotu/sylabus WSHiG Karta przedmiotu/sylabus KIERUNEK SPECJALNOŚĆ TRYB STUDIÓW SEMESTR Turystyka i Rekreacja Obsługa Ruchu Turystycznego, Hotelarstwo i Gastronomia, Zarządzanie i Marketing w Hotelarstwie, Gastronomii,

Bardziej szczegółowo

FILOZOFIA klasa 1 LO (4-letnie)

FILOZOFIA klasa 1 LO (4-letnie) FILOZOFIA klasa 1 LO (4-letnie) WYMAGANIA EDUKACYJNE NA POSZCZEGÓLNE OCENY DO PROGRAMU NAUCZANIA SPOTKANIA Z FILOZOFIĄ DLA LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCEGO I TECHNIKUM Wymagania na ocenę wyższą obejmują również

Bardziej szczegółowo

Wstęp do filozofii. wykład 8: Zagadnienia ontologii / metafizyki: co istnieje?, czyli spór o uniwersalia. dr Mateusz Hohol. sem.

Wstęp do filozofii. wykład 8: Zagadnienia ontologii / metafizyki: co istnieje?, czyli spór o uniwersalia. dr Mateusz Hohol. sem. Wstęp do filozofii wykład 8: Zagadnienia ontologii / metafizyki: co istnieje?, czyli spór o uniwersalia dr Mateusz Hohol sem. zimowy 2014/2015 Warto przeczytać Bertrand Russell, Problemy filozofii, przeł.

Bardziej szczegółowo

Sylabus LICZBA GODZIN. Treści merytoryczne przedmiotu

Sylabus LICZBA GODZIN. Treści merytoryczne przedmiotu Sylabus Nazwa Przedmiotu: Teoria bytu (ontologia) Typ przedmiotu: obligatoryjny Poziom przedmiotu: zaawansowany rok studiów, semestr: I rok, semestr II; II rok, semestr I (studia filozoficzne I stopnia)

Bardziej szczegółowo

1. Dyscypliny filozoficzne. Andrzej Wiśniewski Wstęp do filozofii Materiały do wykładu 2015/2016

1. Dyscypliny filozoficzne. Andrzej Wiśniewski Wstęp do filozofii Materiały do wykładu 2015/2016 1. Dyscypliny filozoficzne Andrzej Wiśniewski Andrzej.Wisniewski@amu.edu.pl Wstęp do filozofii Materiały do wykładu 2015/2016 Pochodzenie nazwy filozofia Wyraz filozofia pochodzi od dwóch greckich słów:

Bardziej szczegółowo

ANDRZEJ L. ZACHARIASZ TEORIA POZNANIA JAKO RELATYSTYCZNA KONCEPCJA PRAWDY TEORETYCZNEJ

ANDRZEJ L. ZACHARIASZ TEORIA POZNANIA JAKO RELATYSTYCZNA KONCEPCJA PRAWDY TEORETYCZNEJ ANDRZEJ L. ZACHARIASZ TEORIA POZNANIA JAKO RELATYSTYCZNA KONCEPCJA PRAWDY TEORETYCZNEJ WYDAWNICTWO UNIWERSYTETU RZESZOWSKIEGO RZESZÓW 2011 Recenzował prof. dr hab. TADEUSZ BUKSIŃSKI Opracowanie redakcyjne

Bardziej szczegółowo

Filozofia człowieka. Fakt ludzki i jego filozoficzne interpretacje

Filozofia człowieka. Fakt ludzki i jego filozoficzne interpretacje Filozofia człowieka Fakt ludzki i jego filozoficzne interpretacje Spotkanie źródłem poznania i nauk POZNAWANIE 2 Jedność doświadczenia filozoficznego Filozofia nauką o zasadach ( principia) Do wiedzy o

Bardziej szczegółowo

Wynalazek nowoczesnego serca

Wynalazek nowoczesnego serca Wynalazek nowoczesnego serca Wynalazek nowoczesnego serca Filozoficzne źródła współczesnego myślenia o emocjach Karolina Wigura Wydawnictwo Naukowe SCHOLAR Warszawa 2019 Recenzenci: prof. dr hab. Szymon

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. majkrzak_doktor_doktorow.indd :27:58

SPIS TREŚCI. majkrzak_doktor_doktorow.indd :27:58 SPIS TREŚCI Przedmowa... 5 Wstęp... 7 1. Okres średniowiecza... 9 2. Średniowieczna nauka... 12 3. Średniowieczne uniwersytety... 14 4. Scholastyka... 15 5. Pisanie dzieł... 18 6. Język scholastyczny...

Bardziej szczegółowo

IMMANUEL KANT ETYKA DEONTOLOGICZNA

IMMANUEL KANT ETYKA DEONTOLOGICZNA IMMANUEL KANT ETYKA DEONTOLOGICZNA PROJEKT ETYKI KANTA W POSZUKIWANIU OBIEKTYWNYCH PODSTAW ETYKI Wobec krytyki Huma Immanuel Kant stara się znaleść jakąś obiektywną podstawę dla etyki, czyli wykazać, że

Bardziej szczegółowo

Filozofia i etyka. Podyplomowe studia kwalifikacyjne na Wydziale Filozofii i Socjologii UMCS

Filozofia i etyka. Podyplomowe studia kwalifikacyjne na Wydziale Filozofii i Socjologii UMCS Filozofia i etyka. Podyplomowe studia kwalifikacyjne na Wydziale Filozofii i Socjologii UMCS 1 Nazwa Wprowadzenie do filozofii 2 Kod Erasmus --- 3 Język wykładowy Polski 4 Strona WWW 5 Godzinowe ekwiwalenty

Bardziej szczegółowo

KARTA INFORMACYJNA UCZESTNIKA XIV GIMNAZJALNEGO KONKURSU FILOZOFICZNEGO

KARTA INFORMACYJNA UCZESTNIKA XIV GIMNAZJALNEGO KONKURSU FILOZOFICZNEGO KARTA INFORMACYJNA UCZESTNIKA XIV GIMNAZJALNEGO KONKURSU FILOZOFICZNEGO Imię, nazwisko Imię ojca Data i miejsce urodzenia Klasa Adres i nazwa szkoły (z kodem i telefonem) Imię, nazwisko oraz adres e-mail

Bardziej szczegółowo

LOGIKA Wprowadzenie. Robert Trypuz. Katedra Logiki KUL GG października 2013

LOGIKA Wprowadzenie. Robert Trypuz. Katedra Logiki KUL GG października 2013 LOGIKA Wprowadzenie Robert Trypuz Katedra Logiki KUL GG 43 e-mail: trypuz@kul.pl 2 października 2013 Robert Trypuz (Katedra Logiki) Wprowadzenie 2 października 2013 1 / 14 Plan wykładu 1 Informacje ogólne

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z przedmiotu filozofia (zakres podstawowy)

Wymagania edukacyjne z przedmiotu filozofia (zakres podstawowy) Wymagania edukacyjne z przedmiotu filozofia (zakres podstawowy) Wymagania podstawowe: oceny dopuszczająca i dostateczna. Wymagania ponadpodstawowe: oceny dobra, bardzo dobra, celująca Wymagania edukacyjne

Bardziej szczegółowo

Nauka i religia: wrogowie czy sojusznicy?

Nauka i religia: wrogowie czy sojusznicy? 10 Październik 2018 Nauka i religia: wrogowie czy sojusznicy?.media Kto chce zrozumieć tego typu pytania, musi pogodzić ze sobą naukę i religię w taki sposób, żeby nie trwać przy dogmatach, mieć wewnętrzną

Bardziej szczegółowo

EKSPERYMENT PRACODAWCA PRACOWNIK oparty na eksperymencie Gift Exchange Game (Fehr, Kirchsteiger and Riedl 1993)

EKSPERYMENT PRACODAWCA PRACOWNIK oparty na eksperymencie Gift Exchange Game (Fehr, Kirchsteiger and Riedl 1993) Ekonomia Eksperymentalna Dr Tomasz Kopczewski EKSPERYMENT PRACODAWCA PRACOWNIK oparty na eksperymencie Gift Exchange Game (Fehr, Kirchsteiger and Riedl 1993) SPIS TREŚCI Wstęp 3 Podstawowe informacje o

Bardziej szczegółowo

FILOZOFIA POZIOM ROZSZERZONY

FILOZOFIA POZIOM ROZSZERZONY EGZAMIN MATURALNY W ROKU SZKOLNYM 015/016 FORMUŁA OD 015 ( NOWA MATURA ) FILOZOFIA POZIOM ROZSZERZONY ZASADY OCENIANIA ROZWIĄZAŃ ZADAŃ ARKUSZ MFI-R1 MAJ 016 Uwaga: akceptowane są wszystkie odpowiedzi merytorycznie

Bardziej szczegółowo