Akcje spółek indeksu WIG-Energia na Giełdzie Papierów Wartościowych w Waszawie

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Akcje spółek indeksu WIG-Energia na Giełdzie Papierów Wartościowych w Waszawie"

Transkrypt

1 Akcje spółek indeksu WIG-Energia na Giełdzie Papierów Wartościowych w Waszawie Autorzy: dr hab., prof. nadzw. Jerzy Gajdka, mgr Tomasz Schabek ( Rynek Energii 3/2013) Słowa kluczowe: inwestycje finansowe, sektor energetyczny, dywersyfikacja Streszczenie. Na początku roku 2013 minęły 3 lata od rozpoczęcia notowań na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie indeksu WIG-Energia, w którego skład wchodzą spółki zaliczone do sektora energetycznego. I chociaż dla celów analizy inwestycji w te spółki jest to okres zbyt krótki dla wyciągnięcia daleko idących wniosków, warto zanalizować początkowy okres notowania indeksu dla celów porównania zarysowujących się trendów z tendencjami na światowych rynkach finansowych. Poniższy artykuł poświęcony jest analizie atrakcyjności inwestycji w akcje polskich spółek sektora energetycznego w kontekście dwóch najważniejszych atrybutów inwestycji na rynkach finansowych, jakimi są ryzyko i stopa zwrotu. 1. WSTĘP Inwestowanie w akcje spółek zaangażowanych w sektory gospodarcze związane z energią od lat cieszy się na świecie znacznym zainteresowaniem. Rosnąca popularność tego typu akcji ma wiele przyczyn, z których najważniejsze to waga tych sektorów dla gospodarki oraz rosnące zainteresowanie aktywami rzeczowymi, a więc także i spółkami, których działalność związana jest z tego rodzaju aktywami. Zainteresowanie to wzrasta także z powodu tego, iż zgodnie z wynikami niektórych badań inwestowanie w aktywa rzeczowe, w tym surowce energetyczne, zwiększa efektywność portfela inwestycyjnego oraz stanowić może zabezpieczenie przed inflacją i niektórymi innymi zaburzeniami gospodarczymi o charakterze makroekonomicznym [10]. O znaczeniu surowców energetycznych dla gospodarki światowej nie trzeba nikogo przekonywać. Ceny surowców energetycznych, takich jak ropa, w ogromnym stopniu wpływają na gospodarkę światową. Jest to wpływ wielorakiej natury, tzn. inaczej zaznaczający się w odniesieniu do importerów inaczej zaś do eksporterów. Np. zgodnie z raportem International EnergyAgency [10] wynikający ze wzrostu cen surowców energetycznych bodziec dla rozwoju gospodarki w krajach eksportujących ropę, w skali globalnej jest z nadwyżką osłabiany przez skutki występujące w krajach ropę importujących. Według tych szacunków wzrost ceny ropy o 10 USD obniża stopę wzrostu gospodarczego w skali globalnej o 0,5 %. Tak jak ceny energii wpływają na wzrost gospodarki, tak akcje spółek zaangażowanych w sektory energetyczne w istotnym stopniu wpływają na rynki finansowe. Objawia się to w wieloraki sposób. Na przykład ponieważ wzrost cen ropy wpływa generalnie na pogorszenie się wyników makroekonomicznych w skali globalnej, powoduje to pogorszenie się sytuacji na światowych rynkach akcji. Z kolei fakt, że ceny akcji spółek energetycznych, które niekiedy odnoszą korzyści w takiej sytuacji, nie ulegają ogólnym trendom spadkowym powoduje, iż akcje te uznawane są za wartościowy dodatek do portfela inwestycyjnego. Dlatego też szereg podmiotów utrzymuje część swego portfela inwestycyjnego w akcjach spółek energetycznych. Wiele instytucji publicznych utrzymujących fundusze inwestycyjne także ma część wyodrębnioną w akcje spółek energetycznych. Biorąc pod uwagę wysoki wpływ cen energii na inflację, inwestycja ta może stanowić jednocześnie bufor przed skutkami wzrostu cen. Z wymienionych powodów zainteresowanie badaczy inwestycjami w sektory energetyczne jest znaczące. Np. Williams[15] oraz Chen i Pinsky[3]porównywali bezpośrednie inwestycje w sektor surowców energetycznych z inwestycjami w akcje spółek energetycznych. Uznali oni, że inwestycje bezpośrednie, jako składniki portfela, są lepsze ze względu na niską korelację cen energii z cenami innych tradycyjnie wyróżnianych klas aktywów oraz dobre zabezpieczenie przed inflacją. Zaproponowali oni nawet, aby bezpośrednie inwestycje w sektory energetyczne uznawać za oddzielną klasę aktywów.

2 Oh i Nash [13] porównali różne rodzaje inwestycji w energię, zarówno inwestycje bezpośrednie w sektory energetyczne, jak i mieszane inwestycje w kontrakty futures na ropę i gaz, czy też fundusze private equity zaangażowane w sektory energetyczne. Stwierdzili oni, iż ceny inwestycji związanych z energią charakteryzują się generalnie pozytywną korelacją z inflacją, brakiem korelacji z cenami na rynku akcji zaś negatywną korelacją z cenami na rynku obligacji. Hamilton [8] stwierdził, że szokowe zmiany cen na rynku ropy mają charakter egzogeniczny dla reszty światowej gospodarki. Jeżeli więc ceny akcji spółek sektora energii wzrastają na skutek korzyści odnoszonych w takiej sytuacji przez te spółki i ma to słaby związek z innym czynnikami o charakterze makroekonomicznym, akcje takie powinny być składnikiem portfela w dobry sposób przyczyniającym się do jego dywersyfikacji. Jones oraz Kaul [11] stwierdzili, że ceny na rynku akcji generalnie ulegają obniżeniu wraz ze wzrostem cen ropy. Driesprong, Jacobsen oraz Maat [6] stwierdzili z kolei, że wzrost cen ropy jest dobrym predykatorem spadku stopy zwrotu na rynku akcji, nie zawsze w należyty sposób docenianym przez inwestorów. Z kolei Chen [4] stwierdził, że niskie ceny ropy powodują zwiększenie prawdopodobieństwa zaistnienia złej koniunktury na giełdach akcji. Jeśli więc spółki energetyczne odnoszą korzyści ze wzrostu cen ropy stanowić one powinny składnik korzystny z punktu widzenia dywersyfikacji portfela. Ogólne konsekwencje opisanych powyżej zjawisk są takie, że inwestycje w akcje spółek należących do sektora energii są relatywnie wysoce opłacalne na rynkach państw wysoko rozwiniętych, zarówno jeśli traktowane są one jako oddzielne inwestycje, jak i jako składniki portfela. Według Jenningsa [10] w warunkach rynku amerykańskiego systematyczna inwestycja o wartości 1USD w akcje spółek energetycznych zapoczątkowana 1 lipca 1926 roku osiągnęłaby do końca roku 2009 wartość 7310 USD, podczas kiedy podobna inwestycja w akcje reprezentujące szeroki rynek w tym samym okresie wzrosłaby do poziomu jedynie 2086 USD. Oznacza to w praktyce średnią geometryczną roczną stopę zwrotu dla tych pierwszych akcji w wysokości 11,2% wobec 9,6% w przypadku szerokiego rynku akcji. Kategoria akcje spółek energetycznych nie jest jednorodna i dotyczy spółek związanych z różnymi rodzajami energii, czy też surowców energetycznych. W funduszach inwestujących w tego typu akcje dominują oczywiście akcje spółek związanych z ropą naftową, ponieważ mają one najwyższą kapitalizację. Na koniec roku 2011 według rankingu Financial Times Global 500 spółką o najwyższej wartości rynkowej na świecie był Exon Mobil, zaś łącznie cztery korporacje spośród dziesięciu spółek o najwyższej rynkowej wartości w skali świata były właśnie spółkami energetycznymi, prowadzącymi działalność w oparciu o ropę naftową. Jednakże należy także pamiętać, iż jednocześnie systematycznie wzrasta znaczenie inwestycji związanych z energią pochodzącą z innych źródeł, jak węgiel, energia atomowa, słoneczna, wiatrowa oraz inne źródła alternatywne. Dokonany powyżej bardzo syntetyczny opis badań na temat inwestycji dotyczących spółek energetycznych odnosił się do rynków państw wysoko rozwiniętych. Brak jest jednak jak dotychczas wyników podobnych badań dotyczących rynku polskiego. Okazja do tego jest zaś dobra, gdyż ponad trzy lata temu na GPW w Warszawie rozpoczęto notowania indeksu WIG-Energia (drugiego, obok indeksu WIG-Paliwa, z indeksów sektorowych dotyczących inwestycji giełdowych związanych z energią). I chociaż jest to okres bardzo krótki, jak na analizę inwestycji finansowych, w poniższym artykule przedstawimy wstępne wyniki badań nad dochodowością oraz ryzykiem inwestycji w akcje spółek wchodzących w skład tego indeksu. 2. INDEKS WIG-ENERGIA Indeks WIG-Energia obliczany jest przez GPW od dnia 4 stycznia 2010 roku, zaś jego datą bazową jest 31 grudnia 2009 roku. Wartość bazowa, czyli wartość z daty bazowej wynosi dla tego indeksu 3998,60 pkt. W portfelu tego indeksu znajdują się spółki zaliczane do indeksu WIG należące do sektora energetycznego. W skład indeksu początkowo wchodziły 4 spółki, do końca roku 2011 liczba ta zwiększyła się do 8, zaś na początku roku 2012, po wykluczeniu z indeksu spółki Elektrociepłownia Będzin S.A. liczba ta zmniejszyła się do 7. W roku 2012 do indeksu włączono 3 spółki co dawało łącznie 10 spółek na koniec roku 2012.

3 Po wykluczeniu na początku roku2013 z indeksu spółki ESTAR w jego skład wchodziło 9 podmiotów i tyle pozostało w nim do początku maja 2013 roku. Podmioty wchodzące w skład indeksu to zarówno spółki krajowe, jak i zagraniczne, o dość zróżnicowanym profilu. Warto zaznaczyć, że w skład indeksu WIG-Energia mogą wchodzić tylko spółki które należą do indeksu WIG i mają co najmniej 10% akcji w wolnym obrocie, zaś wartość tych akcji jest większa od 1 mln EUR. Ponadto w skład indeksu nie mogą wchodzić spółki z Listy Alertów (mogą się na niej znaleźć spółki np. będące w stanie upadłości) oraz zakwalifikowane do Strefy Niższej Płynności (z powodu niskich obrotów ich akcjami na giełdzie) [16]. Stąd też sam fakt notowań spółki sektora energetycznego na GPW, nie wystarcza do tego, aby mogła ona wchodzić w skład analizowanego indeksu. Udziały poszczególnych spółek w indeksie w maju 2013 roku przedstawiały się w sposób zaprezentowany w tab. 1. Tabela 1 Skład Indeksu WIG-Energia w maju 2013 roku Udział w obrotach Spółka Udział w portfelu indeksu, % rynku, % PGE 54,576 9,34 TAURON PE 19,92 1,4 CEZ 11,254 0 ENEA 8,058 0,24 ZEPAK 2,968 0,01 KOGENE RA 1,626 0 PEP 0,964 0 INTERAO LT 0,553 0,01 IDEON 0,081 0,01 Źródło: z Jak więc widać, do indeksu włączono dotychczas relatywnie niewiele spółek, zaś ich wagi są bardzo zróżnicowane, przy czym 3 największe spółki ważą ponad 80% w wartości indeksu. Zdecydowanie najwyższą wagą charakteryzuje się spółka PGE Energia. Wyznaczanie wartości indeksu WIG-Energia opiera się ma metodologii WIG i uwzględnia również dochody z tytułu dywidend i praw poboru. Obliczany jest on według wzoru: WIG-Energia (t) = () () () 3998,60, gdzie: M(t) - kapitalizacja portfela indeksu na sesji t, M(0)-kapitalizacja portfela indeksu w dniu bazowym, K(t )- współczynnik korygujący(źródło: z dnia ). Wartość indeksu ogłaszana jest na każdej sesji giełdowej, o ile transakcje na sesji pozwolą na wycenę co najmniej 65% kapitalizacji portfela. Wartość portfela podawana jest trzy razy dziennie: wartość otwarcia o 11.15, wartość bieżąca o 15.15, wreszcie wartość zamknięcia podawana jest o godz (powtórzenie 17.45). Zmiany okresowe dokonywane są po zakończeniu każdego kwartału w oparciu o aktualną listę sektora oraz okresowe zmiany portfela indeksu WIG (tzw. rewizja kwartalna). Pakiety indeksu WIG-Energia muszą być równe pakietowi wchodzących w jego skład akcji w indeksie WIG. Ewentualne zmiany nadzwyczajne dokonywane są wraz ze zmianami portfela indeksu WIG.

4 3. SYTUACJA W SEKTORZE ENERGETYCZNYM W PIERWSZYCH DWÓCH LATACH NOTOWAŃ INDEKSU WIG-ENERGIA W analizowanym okresie rynek energetyczny przeszedł istotne zmiany. Szczególnie istotne zmiany nastąpiły po wprowadzeniu w życie przepisów nowelizujących ustawę Prawo energetyczne, które zobowiązują wszystkie spółki wytwórcze do sprzedaży poprzez regulowany rynek giełdowy 15% wytwarzanej energii. Przepis ten okazał się sukcesem ponieważ wytwórcy skierowali do publicznej sprzedaży znacznie więcej, niż ustawowy limit. To pierwszy krok do włączenia się Polski w budowę wspólnego europejskiego rynku energii. W rezultacie wyniki ekonomiczne spółek wchodzących w skład indeksu WIG Energia do roku 2012 uznać można było za dobre. Według Dębskiego i Maciejczyk-Bujnowicz [5] kryzys gospodarczy nie pogorszył bowiem ich sytuacji ekonomicznej, a wręcz przeciwnie, w wielu przypadkach sytuacja ta poprawiła się, głównie w zakresie stóp zwrotu ze sprzedaży oraz kapitału własnego. Rok 2012 przyniósł jednak zmianę w tym zakresie zarówno ze względu na relatywnie niskie ceny energii elektrycznej, jak i szereg problemów innej natury, w tym prawnej, utrudniających podejmowanie decyzji inwestycyjnych. W rezultacie na początek roku 2013 sytuację spółek sektora energetycznego trudno było uznać za dobrą. 4. JAK OPŁACALNA BYŁA INWESTYCJA W SPÓŁKI ENERGETYCZNE? Jak już wcześniej przedstawiono na danych dotyczących rynku amerykańskiego średnia dochodowość inwestycji w akcje spółek energetycznych w długim okresie jest znacząco wyższa, aniżeli średnia dochodowość inwestycji w akcje na całym rynku giełdowym. W tej sytuacji dla uczestników życia gospodarczego w naszym kraju interesujące więc jest, czy podobną tendencję da się zaobserwować w warunkach polskiego rynku kapitałowego. W poniższej części rozważań przedstawiono wyniki analizy inwestycji w indeks WIG-Energia dla pierwszych dwóch lat obliczania tego indeksu tzn. w okresie W dalszej części rozważań okres ten podzielono na trzy podokresy: (określane dalej jako rok 2010 ), okres (dalej nazywany jako rok 2011 ) oraz do ( rok 2013 ). Rezultaty inwestycji na GPW w postaci miesięcznych stóp zwrotu z indeksu WIG oraz WIG-Energia przedstawiono w tab. 2. Z danych tych wynika, iż w analizowanym okresie ( ) możliwe jest wyróżnienie trzech rocznych podokresów, przy czym pierwszy z nich (rok 2010) był okresem hossy na giełdzie, drugi (rok 2011) okresem bessy, zaś trzeci (rok 2012) ponownie okresem hossy. W okresie hossy akcje całego rynku, zyskiwały na wartości, natomiast akcje sektora energetycznego radziły sobie w tym czasie gorzej. W rezultacie zarówno w roku 2010, jak i 2012 wzrosła wartość indeksu WIG, zaś w obydwu tych latach wartość indeksu WIG-Energia wzrosła słabiej, lub też wręcz spadła. Miesięczna średnia stopa zwrotu z indeksu WIG w roku 2010 wyniosła 1,491%a w roku ,054%, zaś w tych samych latach średnia miesięczna stopa zwrotu z indeksu WIG-Energia była znacznie niższa i wyniosła 0,743% (2010) oraz -0,048% (2012). Z kolei w roku 2011, który był okresem bessy, ceny akcji generalnie spadały zarówno dla całego rynku, jak dla spółek energetycznych, mierzonych wartością indeksu WIG- Energia. W rezultacie tego średnia miesięczna stopa zwrotu z WIG w tym roku była ujemna i wyniosła -1,754%, zaś dla WIG-Energia wyniosła ona -0,806%. Analizując ogólnie cały analizowany okres: początek roku początek roku 2013, średnia miesięczna stopa zwrotu wyniosła 0,597% przypadku indeksu WIG oraz -0,037% w przypadku indeksu WIG-Energia. Tabela 2 Miesięczne średnie stopy zwrotu z indeksów WIG oraz WIG Energia w okresie , % WIG 1,491% -1,754% 2,054% 0,597% WIG ENERGIA 0,743% -0,806% -0,048% -0,037%

5 Uwaga: W badaniu, do obliczenia stóp zwrotu, zostały użyte wartości indeksów WIG oraz WIG- Energia z pierwszego dnia miesiąca, w którym odbywała się sesja giełdowa. Początek badanego okresu to 4 stycznia 2010 a koniec to 2 stycznia W badaniu wykorzystano 36miesięcznych stóp zwrotu opowiadających okresowi trzech lat, wyznaczając na tej podstawie średnie arytmetyczne miesięczne stopy zwrotu dla inwestycji. Tak więc w krótkim okresie nie dało się na rynku polskim zaobserwować tendencji podobnej do obserwowanej w długim okresie na rynku amerykańskim, tzn. akcje spółek energetycznych nie wykazały się wyższą dochodowością, aniżeli średnia dochodowość na rynku akcji mierzona stopą zwrotu z indeksu WIG. Spośród akcji indeksu WIG-Energia najwyższą średnią miesięczną stopę zwrotu uzyskały w całym badanym okresie akcje spółek KOGENERACJA (0,66%) BĘDZIN (0,51%), oraz TAURON (0,11%), najniższą zaś ESTAR (-2,97%). Porównanie dochodowości poszczególnych inwestycji nie może być jednak w tej sytuacji traktowane jako miara obiektywna, gdyż niektóre z akcji rozpoczęto notować w trakcie analizowanego okresu, a więc liczba, sesji dla których jest dostępna rynkowa cena akcji na podstawie której dokonany został szacunek stopy zwrotu, jest różna dla różnych akcji. Krótki okres notowania indeksu WIG-Energia z natury rzeczy uniemożliwia prowadzenie w odniesieniu do niego analizy w długim okresie. Należy jednak zaznaczyć, że akcje sektora spółek energetycznych notowane były na GPW wcześniej, aniżeli rozpoczęto notowania indeksu WIG. Najwcześniej rozpoczęto notowania spółki BĘDZIN (1998) i KOGENERACJA (1999), następnie zaś PEP (2005), CEZ (2006), ENEA (2009), PGE (2010), TAURON (2010), wreszcie na końcu ESTAR (2011) oraz ZEPAK (2012). Spółka IDEAON notowana była z przerwą, od 1999 do 2003 a następnie od 2008 do dnia dzisiejszego. Inwestorzy mieli więc możliwość z dziewięciu tworzyć portfel złożony ze spółek sektora energetycznego kilka lat wcześniej, niż rozpoczęto notowania indeksu WIG-Energia. Jeśli przyjmiemy, iż hipotetyczny inwestor inwestowałby w portfel takich spółek złożony z nie mniej, niż trzech składników, mógłby zacząć inwestycję w roku 2005, kiedy to na GPW były już notowane: Kogeneracja, PEP oraz Będzin. Pod koniec roku 2006 portfel taki mógłby już składać się z czterech składników, w roku 2009 z sześciu w roku 2010 z ośmiu, w roku 2011 z dziewięciu. Na koniec roku 2012 także z dziewięciu składników, a więc wszystkich rodzajów akcji, które włączono do indeksu WIG-Energia do końca 2012 roku (bez INTERAOLT notowanego dopiero od 18 grudnia 2012 natomiast dodatkowo z akcjami spółki BEDZIN usuniętej z indeksu WIG-Energia w 2012 roku). Na rys. 1 przedstawiono w sposób graficzny wyniki uzyskane przez takiego inwestora z inwestycji o wartości 100 zł rozpoczętej na GPW w roku 2005, zaś zakończonej w grudniu 2012 roku w portfel akcji spółek energetycznych o równych udziałach, złożony z tylu rodzajów akcji, ile w danym momencie notowanych na GPW było spółek z sektora energetycznego (czyli liczba składników portfela zmieniała się wraz ze zmianą liczby spółek energetycznych, zaś udziały akcji w portfelu były jednakowe). Na rysunku 1 wyniki z inwestycji w taki portfel porównano w wynikami hipotetycznego inwestora inwestującemu w portfel odpowiadający indeksowi WIG.

6 Rys. 1. Zmiany wartości inwestycji w wysokości 100 zł w równoważony portfel akcji spółek energetycznych w okresie ,obliczenia własne Jak wynika z rysunku, wartość portfela inwestora inwestującego w spółki energetyczne w czerwcu2005 roku 100 zł do końca grudnia 2012 roku wzrosła do 267 zł. W tym samym okresie wartość inwestycji inwestora który ulokował 100 zł w portfel odpowiadający indeksowi WIG wzrosła do poziomu 170 zł. W analizowanym okresie, wydłużającym zakres analizy poza okres notowań indeksu WIG- Energia, widoczne były wyraźne korzyści z inwestowania w akcje sektora energetycznego w odniesieniu do inwestycji w portfel WIG, które nie zaznaczyły się jednak w poddanym analizie okresie notowań indeksu WIG-Energia w okresie początek roku 2010-koniec roku RYZYKO Chociaż dochodowość inwestycji jest zazwyczaj najważniejszą kategorią, analizowaną przez inwestorów, profesjonalni inwestorzy przywiązują wielką wagę także do drugiej kategorii charakteryzującej inwestycje, którą jest ryzyko. Może być ono mierzone w wieloraki sposób. Do najczęściej stosowanych na rynkach kapitałowych miar ryzyka inwestycji należy odchylenie standardowe stopy zwrotu miara tzw. ryzyka całkowitego, możliwego do częściowej redukcji przez dywersyfikację, oraz współczynnik beta, mierzący tzw. ryzyko systematyczne, którego nie udaje się zlikwidować poprzez dywersyfikację. W analizach rynku finansowego na ogół zakłada się, iż na rynku kapitałowym działają inwestorzy charakteryzujący się awersją do ryzyka, a więc wymagający dodatkowej stopy zwrotu za ponoszone ryzyko. Generalnie, przy innych czynnikach pozostających bez zmian, preferowane są przez nich akcje o wyższej oczekiwanej stopie zwrotu lub też akcje o niższym ryzyku. W tab.3 przedstawiono wartości ryzyka całkowitego mierzonego odchyleniem standardowym misięcznej stopy zwrotu dla indeksu WIG-Energia raz WIG. Tabela 3 Ryzyko całkowite indeksów WIG-Energia oraz WIG mierzone odchyleniem standardowym miesięcznej stopy zwrotu w okresie , % WIG 5,251 5,379 4,916 5,315 WIG ENERGIA 3,515 4,363 4,828 4,196 Źródło: Obliczenia własne Analiza ryzyka całkowitego wskazuje, iż zarówno w poszczególnych latach analizowanego okresu, jak również w całości okresu ryzyko inwestycji w indeks WIG Energia było mniejsze, aniżeli średnie ryzyko na rynku mierzone odchyleniem standardowym stopy zwrotu z indeksu WIG. W roku 2010 dla indeksu WIG-Energia wyniosło więc ono 3,515% wobec 5,251% dla indeksu WIG, w roku ,363% wobec 5,379% dla WIG, w roku ,828% wobec 4,916% dla WIG, wreszcie za cały analizowany okres ryzyko całkowite wyniosło 3,955% wobec 5,4560% dla indeksu WIG. Tak więc w okresie wyznaczanym przez lata inwestycja w portfel akcji odpowiadający indeksowi WIG- Energia charakteryzowała się co prawda niższą miesięczną stopą zwrotu, ale i niższym ryzykiem całkowitym, aniżeli indeks WIG. Miarą uwzględniającą łącznie ryzyko całkowite oraz stopę zwrotu jest wskaźnik Sharpe a ukazujący ile nadwyżkowej stopy zwrotu (czyli stopy zwrotu ponad stopę zwrotu z aktywów wolnych od ryzyka) przypada na jednostkę ryzyka mierzonego odchyleniem standardowym. Z punktu widzenia tego wskaźnika za lepszy uznawany jest portfel o wyższej wartości tego wskaźnika. Ponieważ w tradycyjnej formie wskaźnik Sharpe a może prowadzić do mylących wniosków w sytuacjach, kiedy na rynku uzyskuje się ujemne stopy zwrotu z inwestycji, dla porównania portfeli WIG- Energia oraz WIG zastosowano zmodyfikowaną wersje tego wskaźnika, przystosowaną do okresów

7 zarówno hossy, jak i bessy na giełdzie. Zmodyfikowany współczynnik Sharpe a (S) został obliczony na podstawie wzoru (Israelsen [9]): S = σ gdzie ER to średnia miesięczna nadwyżkowa stopa zwrotu nad miesięczną stopą wolną od ryzyka, σ - to odchylenie standardowe ER.Za stopę wolną od ryzyka przyjęto stopę zwrotu z 52-tygodniowych bonów skarbowych. Miesięczne wolne od ryzyka stopy zwrotu uzyskano dla każdego miesiąca t, korzystając ze wzoru 1+ 1, gdzie to stopa wolna od ryzyka na początek każdego miesiąca. Dane pochodzą ze strony Ministerstwa Finansów. W badaniu, do obliczenia stóp zwrotu, zostały użyte wartości indeksów WIG oraz WIG-Energia z pierwszego dnia miesiąca, w którym odbywała się sesja giełdowa. Początek badanego okresu to 4 stycznia 2010 a koniec to 2 stycznia W badaniu wykorzystano 36 miesięcznych stóp zwrotu opowiadających okresowi trzech lat. Wyniki wartości tego wskaźnika przedstawiono w tab.4 (wskaźnik ten interpretowany jest w ten sposób, iż czym wyższa jego wartość, tym lepsza inwestycja). ER ER ER Tabela 4 Wartości zmodyfikowanego wskaźnika Sharpe a WIG 0, , , ,04578 WIG ENERGIA 0, , , ,00015 Źródło: Obliczenia własne Jak wynika z tabeli wartość wskaźnika Sharpe a dla indeksu WIG-Energia jest niższa od wartości tego wskaźnika za okres trzech lat oraz w roku 2010 i roku W roku 2011 natomiast niższą wartość wskaźnik ten przyjął dla indeksu WIG. Druga z klasycznych miar ryzyka, czyli współczynnik beta będący miarą ryzyka systematycznego również wskazuje na relatywnie niskie ryzyko zarówno poszczególnych akcji wchodzących w skład indeksu, jak również całego indeksu. Wartości współczynnika beta oszacowane na podstawie danych o interwale miesięcznym z okresu przedstawiono w tab.5. (w tabeli nie uwzględniono akcji spółek INTERAOLT i ZEPAK, dla których ze względu na fakt, iż zostały one włączone do indeksu pod koniec roku 2012, liczba miesięcznych stóp zwrotu była zbyt niska dla wyznaczenia współczynnika beta). Tabela 5 Wartości współczynnika beta Instrument Parametr Beta Statystyka t- Studenta BĘDZIN 0,63 1,95* CEZ 0,08 0,46 ENEA 0,49 2,89*** ESTAR -0,80-0,70 KOGENEREA 0,43 2,18** PEP 0,83 3,55*** PGE 0,46 3,88*** TAURON 0,76 4,46*** IDEON 1,02 4,63***

8 WIG ENERGIA 0,55 5,65*** Źródło: opracowanie własne. *poziom istotności 0,10 ** poziom istotności 0,05 *** poziom istotności 0,01 Wartość tego współczynnika dla portfela WIG wynosi 1, co odpowiada średniej ważonej wartości tego współczynnika dla całego rynku. Jak widać z danych zamieszczonych w tabeli 5 akcje energetyczne są znacząco mniej ryzykowne od tej średniej, zaś cały indeks ma wartość współczynnika beta 0,55, a więc o bez mała o połowę niższą, aniżeli średnia ważona kapitalizacją wartość tego współczynnika dla całego rynku. Uzyskaną wartość można zinterpretować w ten sposób, że jeśli wartość opisującego rynek indeksu WIG zmieni się o 1%, wartość indeksu WIG-Energia zmieni się jedynie o 0,55%, czyli wahania tego ostatniego będą relatywnie niższe od średniej dla rynku. Reasumując akcje wchodzące w skład indeksu WIG-Energia okazały się mniej ryzykowne, aniżeli rynek akcji rozpatrywany jako całość, zarówno w odniesieniu do ryzyka całkowitego mierzonego odchyleniem standardowym, (jak to wynika z danych w tab. 3) jak i ryzyka systematycznego mierzonego współczynnikiem beta (tab.5). Inwestor może zadać w tym miejscu pytanie, która z miar ryzyka jest ważniejsza, odchylenie standardowe, czy też współczynnik beta. Odpowiedź zależy od rodzaju podejmowanej inwestycji. Dla inwestora, który całość posiadanych środków chciałby zainwestować w jedną inwestycję, ważniejsza jest miara ryzyka całkowitego, jaką jest odchylenie standardowe, dla inwestora zaś, który posiada już portfel inwestycji i zastanawia się, o jaką inwestycje ten portfel powiększyć, ważniejsza jest natomiast miara ryzyka systematycznego, którą jest współczynnik beta. Analiza portfela inwestycyjnego odpowiadającego indeksowi WIG-Energia wskazuje jednak, że dla obydwu tych grup inwestorów może on być traktowany jako instrument relatywnie bezpieczny w porównaniu z innymi inwestycjami na rynku akcji. Korelacja pomiędzy indeksem WIG-Energia a inflacją wynosi 0,01 i jest niższa, aniżeli współczynnik korelacji pomiędzy indeksem WIG a inflacją wynoszący 0,14. Jak wynika więc z zaprezentowanej statystyki, pod tym względem akcje spółek sektora energetycznego zdecydowanie różnią się od średniej akcji na rynku reprezentowanej przez indeks WIG, a więc w przypadku Polski na razie trudno mówić, aby akcje spółek energetycznych stanowiły znacząco lepsze zabezpieczenie przed inflacją, aniżeli pozostałe akcje. Warto przy tym odnotować, iż procentowy udział w koszyku dóbr konsumpcyjnych pozycji energia elektryczna stopniowo zwiększał się, co oznacza, że produkt ten ma coraz większe znaczenie w wydatkach konsumpcyjnych (tab.6). Tabela 6 Udział procentowy w koszyku dóbr konsumpcyjnych pozycji energia elektryczna, wg GUS 2010 I-XII 4, I-XII 4, I-XII 4,4 6. AKCJE SEKTORA ENERGETYCZNEGO W ANALIZIE PORTFELA EFEKTYWNEGO Dotychczasowa analiza akcji spółek sektora energetycznego należących do indeksu WIG-Energia wskazuje, że w okresie były one akcjami mniej dochodowymi ale i mniej ryzykownymi od średniej akcji na rynku. Ze względu jednak na fakt, że znaczna część inwestorów wybiera kilka rodzajów inwestycji zanalizujmy, jakie możliwości stwarza dla inwestora utrzymującego portfel o strukturze odpowiadającej indeksowi WIG dodanie do inwestycji portfela WIG-Energia. Współczynnik korelacji pomiędzy miesięcznymi stopami zwrotu z obydwu portfeli w analizowanym okresie wynosił 0,77. Na rys. 2 przedstawiono granicę najmniejszego ryzyka dla portfela złożonego z indeksów WIG

9 oraz WIG-Energia, skonstruowaną przy założeniu, iż oczekiwana stopa zwrotu oraz ryzyko mierzone odchyleniem standardowym zostały oszacowane na podstawie danych historycznych za cały okres poddany analizie ( ). Granica ta wskazuje, jakie możliwości uzyskuje inwestor utrzymujący swoje środki w strukturze identycznej ze strukturą indeksu WIG, który zdecydowałby się dodać do tego portfela inwestycję odpowiadającą indeksowi WIG-Energia. Na rysunku 2 punkt WIG odpowiada inwestycji 100% w indeks WIG, zaś punkt WIG-Energia inwestycji 100% w indeks WIG-Energia. Pozostałe punkty reprezentują różne proporcje pomiędzy obydwoma indeksami (punkt MVP oznacza portfel o najniższym ryzyku mierzonym odchyleniem standardowym, punkt ten oznaczono kwadratem). Rys. 2. Ryzyko i stopa zwrotu z portfela składającego się z indeksu WIG oraz WIG-Energia. Obliczenia własne Odchylenie standardowe stopy zwrotu z portfela złożonego z dwóch składników (indeksu WIG oraz WIG-Energia) wyznaczono jako pierwiastek z wariancji stopy zwrotu z dwuskładnikowego portfela, 2, wyznaczonej według wzoru: gdzie: δ 2 = δ 1 2 u 1 2 +δ 2 2 u u 1 u 2 Kow 1,2 δ 2 -wariancja stopy zwrotu z portfela złożonego z dwóch składników δ 1 2 -wariancja stopy zwrotu ze składnika 1 δ 2 2 -wariancja stopy zwrotu ze składnika 2 u 1 2 -udzial składnika 1w portfelu u 2 2 -udzial składnika 2w portfelu Kow 1,2 -kowariancja pomiędzy stopami zwrotu ze składnika 1 oraz 2 Stopa zwrotu (oczekiwana), z dwuskładnikowego portfela została zaś wyznaczona według wzoru: gdzie: 1,50% 1,00% 0,50% 0,00% -0,50% Stopa zwrotu portfela WIG ENERGIA MVP r 1 - stopa zwrotu(oczekiwana) ze składnika 1-tego r 2 - stopa zwrotu(oczekiwana) ze składnika 2-tego. r = u 1 r 1 +u 2 r 2 Reasumując, jak wynika z zaprezentowanej na rys. 2 analizy indeks WIG-Energia wydaje się być poważną alternatywą dla inwestorów chcących zmniejszyć swoje ryzyko inwestycyjne. Dla inwestorów utrzymujących w swym portfelu inwestycje odpowiadające portfelowi WIG, dodanie portfela WIG- Energia, o ile dokonywane jest w odpowiedniej proporcji umożliwia więc obniżenie ryzyka, ale odbywa się to kosztem obniżenia stopy zwrotu z portfela. Należy jednak pamiętać, że przedstawiona na rys. 2 WIG -1,00% 3,5% 4,5% 5,5% 6,5% 7,5% Odchylenie standardowe portfela

10 analiza została dokonana na podstawie obserwacji za okres jedynie trzech lat, a więc uznawany za krótki przy tego rodzaju badaniach. 7. PODSUMOWANIE Krótki okres, w jakim wyznaczana jest wartość indeksu WIG-Energia nie pozwala na wyciągnięcie długookresowych, w pełni uzasadnionych pod względem statystycznym wniosków dotyczących opłacalności w warunkach polskiego rynku kapitałowego inwestycji w akcje spółek sektora energetycznego. Jak już zaznaczono to na początek rozważań, są to więc wnioski wstępne, dokonane na podstawie obserwacji pierwszych trzech lat notowań indeksu. Ze względów obiektywnych nie sposób jednak na razie dokonać analizy dłuższych szeregów czasowych. Przez pierwsze trzy lata notowań indeksu WIG-Energia, akcje spółek energetycznych wykazały się niższym ryzykiem, jednak także niższą stopą zwrotu aniżeli cały rynek akcji reprezentowany przez indeks WIG. Jeśli chodzi więc o dochodowość nie jest to zjawisko zgodne z długookresową tendencją obserwowaną na rynkach kapitałowych państw wysoko rozwiniętych. Należy też pamiętać, iż w latach dobrej koniunktury na GPW stopy zwrotu z indeksu WIG- Energia okazały się niższe, od stóp zwrotu z WIG-u, zaś w roku bessy uzyskały one stopy wyższe, niż WIG., co w sumie prowadziło do uzyskania przez WIG-Energia niższej niż WIG stopy zwrotu w całym okresie Jeśli okres obserwacji inwestycji wydłużono poza okres notowań indeksu WIG-Energia, na lata , inwestycja w portfel złożony ze spółek energetycznych okazała się znacznie bardziej dochodowa od inwestycji w portfel akcji odpowiadający indeksowi WIG. Ryzyko inwestycji w indeks WIG Energia przez cały okres poddany obserwacji było niższe od średniego ryzyka rynku mierzonego ryzykiem indeksu WIG, zarówno, jeśli chodzi o ryzyko systematyczne, mierzone współczynnikiem beta, jak i ryzyko całkowite, mierzone odchyleniem standardowym. Chociaż więc w warunkach polskiego rynku kapitałowego w pierwszych trzech latach notowań indeksu WIG-Energia nie zarysowała się obserwowana na rynkach światowych tendencja, czyniąca z akcji spółek sektora energii inwestycje relatywnie wysoko dochodowe w relacji do innych inwestycji na rynku akcji, akcje te posiadają szereg atrybutów powodujących, iż są one warte uwagi inwestorów. Zarówno bowiem fakt iż są to akcje charakteryzujące się relatywnie niskim ryzykiem, jak i to że przy wydłużeniu okresu inwestycji w portfel akcji spółek energetycznych notowanych na GPW na lata , portfel ten okazał się relatywnie wysoko dochodowym może sprzyjać zwiększeniu zainteresowania tą grupą akcji inwestorów na GPW. Krótki okres analizy nie pozwala jednak na stwierdzenie, na ile zaobserwowane tendencje mają charakter długookresowy i czy. w rezultacie upodobnią się one do tendencji obserwowanych na rynkach światowych. LITERATURA [1] Al-Mudhaf A., Goodwin T.H.: Oil shocks and oil stocks: Evidence from the 1970s. Applied Economics, vol. 25, ss , [2] Boyer M.M.,Filion D.: Common and fundamental factors in stock returns of Canadian oil and gas companies. Energy Economics, vol. 29 No. 3, ss , [3] Chen P., Pinsky J.: Invest in Direct Energy. The Journal of Investing, vol.12 No2 ss.64-71, [4] Chen, S.: Do higher oil prices push the stock market into bear territory? EnergyEconomics, vol. 32, ss , [5] Dębski W., Maciejczyk-Bujnowicz I.: Ocena kondycji finansowej spółek z indeksu WIG-Energia w latach , Rynek Energii, nr 3 (100), ss , 2012 [6] Driesprong G., Jacobson B., Maat B., Striking Oil: Another puzzle? The Journal of Financial Economics, vol. 89, No 2, ss , [7] Galvani V., Plourde A.: Portfolio diversification in energy markets. Energy Economics, vol. 32, ss , [8] Hamilton J.D.: Oil and the macroeconomy since World War II. The Journal of Political Economy, vol. 91, ss , [9] Israelsen C.: A Refinement of the Sharpe Ratio and Information Ratio, Journal of Asset Management, 5-6, pp , 2005.

11 [10] Jennings W.: Energy stocks as separate portfolio allocation. Journal of Wealth Management, vol. 14 No 4, ss , [11] Jones Ch.: Kaul G., Oil and the stock markets. Journal of Finance, vol. 51, ss , 1996 [12] Nandha M., Faff R.: Does oil move equity prices? A global view.energy Economics, vol. 30, ss , [13] Oh S., Nash D.: Investing in energy w: Greer R., (ed), Handbook of Inflation, [14] Sadorsky P.: Risk factors in stock returns of Canadian oil and gas companies. Energy Economics, vol. 23, ss , [15] Williams A.: Managing Your Investment Manager. Irwin, third edition, [16] Załącznik do Uchwały nr 1394/2011 Zarządu Giełdy Papierów Wartościowych S.A., z dnia 14 listopada 2011 roku. Szczegółowe zasady konstrukcji i podawania do publicznej wiadomości indeksów i subindeksów giełdowych (http://www.gpw.pl/indeksy_gieldowe?isin=pl &ph_tresc_glowna_start=show) z SHARES OF COMPANIES INCLUDED IN WIG-ENERGIA INDEX ON THE WARSAW STOCK EXCHANGE Key words: investment, energy sector, diversification Summary. At the beginning of 2013 three years have passed since the WIG-Energia Index, which consists of the energy stocks, was introduced on the Warsaw Stock Exchange (WSE). Although this period is too short to draw strong conclusions it is worth examining the performance of the index and energy stocks included into it for purpose of comparison of trends developing on Polish and foreign markets. In the article we analyze two most important investments attributes of energy stocks which are: risk and the rate of return. Jerzy Gajdka, dr hab., prof. nadzw., Uniwersytet Łódzki, Katedra Ekonomii Przemysłu i Rynku Kapitałowego, ul. Rewolucji 1905 r. nr 41, Łódź, Tomasz Schabek, doktorant w Katedrze Ekonomii Przemysłu i Rynku Kapitałowego, zainteresowania: rynek kapitałowy, wycena akcji, makroekonomia;

Uchwała Nr 871/2013 Zarządu Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie S.A. z dnia 6 sierpnia 2013 r. (z późn. zm.)

Uchwała Nr 871/2013 Zarządu Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie S.A. z dnia 6 sierpnia 2013 r. (z późn. zm.) Załącznik do Uchwały Nr 893/2013 Zarządu Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie S.A. z dnia 8 sierpnia 2013 r. Uchwała Nr 871/2013 Zarządu Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie S.A. z dnia 6 sierpnia

Bardziej szczegółowo

Inwestycje finansowe. Wycena obligacji. Stopa zwrotu z akcji. Ryzyko.

Inwestycje finansowe. Wycena obligacji. Stopa zwrotu z akcji. Ryzyko. Inwestycje finansowe Wycena obligacji. Stopa zwrotu z akcji. yzyko. Inwestycje finansowe Instrumenty rynku pieniężnego (np. bony skarbowe). Instrumenty rynku walutowego. Obligacje. Akcje. Instrumenty pochodne.

Bardziej szczegółowo

Wykład 8 Rynek akcji nisza inwestorów indywidualnych Rynek akcji Jeden z filarów rynku kapitałowego (ok 24% wartości i ok 90% PK globalnie) Źródło: http://www.marketwatch.com (dn. 2015-02-12) SGH, Rynki

Bardziej szczegółowo

Prace magisterskie 1. Założenia pracy 2. Budowa portfela

Prace magisterskie 1. Założenia pracy 2. Budowa portfela 1. Założenia pracy 1 Założeniem niniejszej pracy jest stworzenie portfela inwestycyjnego przy pomocy modelu W.Sharpe a spełniającego następujące warunki: - wybór akcji 8 spółek + 2 papiery dłużne, - inwestycja

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr 657/2014 Zarządu Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie S.A. z dnia 3 czerwca 2014 r.

Uchwała Nr 657/2014 Zarządu Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie S.A. z dnia 3 czerwca 2014 r. Uchwała Nr 657/2014 Zarządu Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie S.A. z dnia 3 czerwca 2014 r. w sprawie zmiany Uchwały Nr 42/2007 Zarządu Giełdy z dnia 16 stycznia 2007 r. (z późn. zm.) Na podstawie

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1 do Umowy

Załącznik nr 1 do Umowy Załącznik nr 1 do Umowy Szczegółowe zasady obliczania i konstrukcji indeksu MS INVESTORS: Indeks służy ocenie wyników inwestycyjnych (tzw. benchmark) funduszu Investors FIO TOP25 Małych Spółek i Investors

Bardziej szczegółowo

Cena do wartości księgowej (C/WK, P/BV)

Cena do wartości księgowej (C/WK, P/BV) Cena do wartości księgowej (C/WK, P/BV) Wskaźnik cenadowartości księgowej (ang. price to book value ratio) jest bardzo popularnym w analizie fundamentalnej. Informuje on jaką cenę trzeba zapład za 1 złotówkę

Bardziej szczegółowo

TYPY MODELOWYCH STRATEGII INWESTYCYJNYCH

TYPY MODELOWYCH STRATEGII INWESTYCYJNYCH ZAŁĄCZNIK NR 1 DO REGULAMINU TYPY MODELOWYCH STRATEGII INWESTYCYJNYCH W ramach Zarządzania, Towarzystwo oferuje następujące Modelowe Strategie Inwestycyjne: 1. Strategia Obligacji: Cel inwestycyjny: celem

Bardziej szczegółowo

Giełda. Podstawy inwestowania SPIS TREŚCI

Giełda. Podstawy inwestowania SPIS TREŚCI Giełda. Podstawy inwestowania SPIS TREŚCI Zaremba Adam Wprowadzenie Część I. Zanim zaczniesz inwestować Rozdział 1. Jak wybrać dom maklerski? Na co zwracać uwagę? Opłaty i prowizje Oferta kredytowa Oferta

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr 42/2007 Zarządu Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie S.A. z dnia 16 stycznia 2007 roku

Uchwała Nr 42/2007 Zarządu Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie S.A. z dnia 16 stycznia 2007 roku Uchwała Nr 42/2007 Zarządu Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie S.A. z dnia 16 stycznia 2007 roku Na podstawie 21 ust. 2 Statutu Giełdy Zarząd Giełdy postanawia co następuje: 1 Giełda oblicza i podaje

Bardziej szczegółowo

OGŁOSZENIE Z DNIA 23 GRUDNIA 2015 r. O ZMIANIE STATUTU UNIFUNDUSZE SPECJALISTYCZNEGO FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO OTWARTEGO

OGŁOSZENIE Z DNIA 23 GRUDNIA 2015 r. O ZMIANIE STATUTU UNIFUNDUSZE SPECJALISTYCZNEGO FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO OTWARTEGO OGŁOSZENIE Z DNIA 23 GRUDNIA 2015 r. O ZMIANIE STATUTU UNIFUNDUSZE SPECJALISTYCZNEGO FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO OTWARTEGO Niniejszym, Union Investment Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych S.A. ogłasza o zmianie

Bardziej szczegółowo

Inne kryteria tworzenia portfela. Inne kryteria tworzenia portfela. Poziom bezpieczeństwa. Analiza i Zarządzanie Portfelem cz. 3. Dr Katarzyna Kuziak

Inne kryteria tworzenia portfela. Inne kryteria tworzenia portfela. Poziom bezpieczeństwa. Analiza i Zarządzanie Portfelem cz. 3. Dr Katarzyna Kuziak Inne kryteria tworzenia portfela Analiza i Zarządzanie Portfelem cz. 3 Dr Katarzyna Kuziak. Minimalizacja ryzyka przy zadanym dochodzie Portfel efektywny w rozumieniu Markowitza odchylenie standardowe

Bardziej szczegółowo

Analiza inwestycji i zarządzanie portfelem SPIS TREŚCI

Analiza inwestycji i zarządzanie portfelem SPIS TREŚCI Analiza inwestycji i zarządzanie portfelem Frank K. Reilly, Keith C. Brown SPIS TREŚCI TOM I Przedmowa do wydania polskiego Przedmowa do wydania amerykańskiego O autorach Ramy książki CZĘŚĆ I. INWESTYCJE

Bardziej szczegółowo

Wycena opcji. Dr inż. Bożena Mielczarek

Wycena opcji. Dr inż. Bożena Mielczarek Wycena opcji Dr inż. Bożena Mielczarek Stock Price Wahania ceny akcji Cena jednostki podlega niewielkim wahaniom dziennym (miesięcznym) wykazując jednak stały trend wznoszący. Cena może się doraźnie obniżać,

Bardziej szczegółowo

OGŁOSZENIE O ZMIANIE STATUTU UNIOBLIGACJE HIGH YIELD FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO ZAMKNIĘTEGO Z DNIA 23 CZERWCA 2016 R.

OGŁOSZENIE O ZMIANIE STATUTU UNIOBLIGACJE HIGH YIELD FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO ZAMKNIĘTEGO Z DNIA 23 CZERWCA 2016 R. OGŁOSZENIE O ZMIANIE STATUTU UNIOBLIGACJE HIGH YIELD FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO ZAMKNIĘTEGO Z DNIA 23 CZERWCA 2016 R. Niniejszym, Union Investment Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych S.A. ogłasza o zmianie

Bardziej szczegółowo

Ogłoszenie o zmianach statutu KBC BETA Specjalistycznego Funduszu Inwestycyjnego Otwartego z dnia 27 lutego 2015 r.

Ogłoszenie o zmianach statutu KBC BETA Specjalistycznego Funduszu Inwestycyjnego Otwartego z dnia 27 lutego 2015 r. Ogłoszenie o zmianach statutu KBC BETA Specjalistycznego Funduszu Inwestycyjnego Otwartego z dnia 27 lutego 2015 r. KBC Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych S.A. działające jako organ KBC BETA Specjalistycznego

Bardziej szczegółowo

Asset management Strategie inwestycyjne

Asset management Strategie inwestycyjne Asset management Strategie inwestycyjne Money Makers Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych S.A., ul. Domaniewska 39A, 02-672 Warszawa T: +48 22 463 8888, F: +48 22 463 8889, E: biuro@moneymakers.pl, W: www.moneymakers.pl

Bardziej szczegółowo

Spis treści: Wstęp. ROZDZIAŁ 1. Istota i funkcje systemu finansowego Adam Dmowski

Spis treści: Wstęp. ROZDZIAŁ 1. Istota i funkcje systemu finansowego Adam Dmowski Rynki finansowe., Książka stanowi kontynuację rozważań nad problematyką zawartą we wcześniejszych publikacjach autorów: Podstawy finansów i bankowości oraz Finanse i bankowość wydanych odpowiednio w 2005

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczno-techniczne aspekty wykorzystania gazu w energetyce

Ekonomiczno-techniczne aspekty wykorzystania gazu w energetyce Ekonomiczno-techniczne aspekty wykorzystania gazu w energetyce Janusz Kotowicz W8 Wydział Inżynierii i Ochrony Środowiska Politechnika Częstochowska Wpływ stopy dyskonta na przepływ gotówki. Janusz Kotowicz

Bardziej szczegółowo

Kondycja ekonomiczna drzewnych spółek giełdowych na tle innych branż

Kondycja ekonomiczna drzewnych spółek giełdowych na tle innych branż Annals of Warsaw Agricultural University SGGW Forestry and Wood Technology No 56, 25: Kondycja ekonomiczna drzewnych spółek giełdowych na tle innych branż SEBASTIAN SZYMAŃSKI Abstract: Kondycja ekonomiczna

Bardziej szczegółowo

Marzec 2010. 1. Charakterystyka indeksu

Marzec 2010. 1. Charakterystyka indeksu 1. Charakterystyka indeksu Indeks WIG20 jest obliczany od 16 kwietnia 1994 roku, na podstawie wartości portfela akcji 20 największych i najbardziej płynnych spółek z podstawowego rynku akcji. Pierwsza

Bardziej szczegółowo

1. Za pieniądze wpłacone do funduszu inwestycyjnego jego uczestnik nabywa:

1. Za pieniądze wpłacone do funduszu inwestycyjnego jego uczestnik nabywa: 1. Za pieniądze wpłacone do funduszu inwestycyjnego jego uczestnik nabywa: akcje, obligacje i bony skarbowe 3,92% 6 prawa poboru 0,00% 0 jednostki uczestnictwa 94,12% 144 dywidendy 1,96% 3 2. W grupie

Bardziej szczegółowo

II Etap egzaminu na Doradcę Inwestycyjnego Maj 2014. Zadanie 2

II Etap egzaminu na Doradcę Inwestycyjnego Maj 2014. Zadanie 2 II Etap egzaminu na Doradcę Inwestycyjnego Maj 2014 Zadanie 2 1/ Analizowane są dwie spółki Alfa i Gamma. Spółka Alfa finansuje swoją działalność nie korzystając z długu, natomiast spółka Gamma finansuje

Bardziej szczegółowo

Test wskaźnika C/Z (P/E)

Test wskaźnika C/Z (P/E) % Test wskaźnika C/Z (P/E) W poprzednim materiale przedstawiliśmy Państwu teoretyczny zarys informacji dotyczący wskaźnika Cena/Zysk. W tym artykule zwrócimy uwagę na praktyczne zastosowania tego wskaźnika,

Bardziej szczegółowo

Fundusze ETF w Polsce grudzień 2012 r. (Exchange-traded funds in Poland December 2012)

Fundusze ETF w Polsce grudzień 2012 r. (Exchange-traded funds in Poland December 2012) stycznia r. Fundusze ETF w Polsce grudzień r. (Exchange-traded funds in Poland December ) Rynek wtórny Po fatalnym listopadzie, w grudniu wartość obrotów sesyjnych tytułami uczestnictwa trzech funduszy

Bardziej szczegółowo

OBLICZANIE WYMOGU KAPITAŁOWEGO Z TYTUŁU RYZYKA CEN KAPITAŁOWYCH PAPIERÓW WARTOŚCIOWYCH

OBLICZANIE WYMOGU KAPITAŁOWEGO Z TYTUŁU RYZYKA CEN KAPITAŁOWYCH PAPIERÓW WARTOŚCIOWYCH DZIENNIK URZĘDOWY NBP NR 2-83 - poz. 3 Załącznik nr 8 do uchwały nr 1/2007 Komisji Nadzoru Bankowego z dnia 13 marca 2007 r. (poz. 3) OBLICZANIE WYMOGU KAPITAŁOWEGO Z TYTUŁU RYZYKA CEN KAPITAŁOWYCH PAPIERÓW

Bardziej szczegółowo

Fundusze ETF w Polsce październik 2012 r. (Exchange-traded funds in Poland October 2012)

Fundusze ETF w Polsce październik 2012 r. (Exchange-traded funds in Poland October 2012) 1.1.12 2.1.12.1.12 4.1.12 5.1.12 8.1.12 9.1.12 1.1.12 11.1.12 12.1.12 15.1.12 16.1.12 17.1.12 18.1.12 19.1.12 22.1.12 2.1.12 24.1.12 25.1.12 26.1.12 29.1.12.1.12 1.1.12 listopada 212 r. Fundusze ETF w

Bardziej szczegółowo

II ETAP EGZAMINU EGZAMIN PISEMNY

II ETAP EGZAMINU EGZAMIN PISEMNY II ETAP EGZAMINU NA DORADCĘ INWESTYCYJNEGO EGZAMIN PISEMNY 20 maja 2012 r. Warszawa Treść i koncepcja pytań zawartych w teście są przedmiotem praw autorskich i nie mogą być publikowane lub w inny sposób

Bardziej szczegółowo

Test spółek o niskim poziomie zadłużenia

Test spółek o niskim poziomie zadłużenia Test spółek o niskim poziomie zadłużenia W poprzedniej części naszych testów rozpoczęliśmy od przedstawienia w jaki sposób zachowują się spółki posiadające niski poziom zobowiązań. W tym artykule kontynuować

Bardziej szczegółowo

2. Zasady obliczania indeksu. Σ P(i)*S(i) WIG = ----------------------------- *1000,00 Σ (P(0)*S(0))* K(t)

2. Zasady obliczania indeksu. Σ P(i)*S(i) WIG = ----------------------------- *1000,00 Σ (P(0)*S(0))* K(t) 1. Charakterystyka indeksu Indeks WIG to pierwszy indeks giełdowy i jest obliczany od 16 kwietnia 1991 roku. Pierwsza wartość indeksu WIG wynosiła 1000 pkt. Obecnie WIG obejmuje wszystkie spółki notowane

Bardziej szczegółowo

INSTRUMENTY ZARZĄDZANIA RYZYKIEM NOTOWANE NA WARSZAWSKIEJ GIEŁDZIE PAPIERÓW WARTOŚCIOWYCH. Streszczenie

INSTRUMENTY ZARZĄDZANIA RYZYKIEM NOTOWANE NA WARSZAWSKIEJ GIEŁDZIE PAPIERÓW WARTOŚCIOWYCH. Streszczenie Karol Klimczak Studenckie Koło Naukowe Stosunków Międzynarodowych TIAL przy Katedrze Stosunków Międzynarodowych Wydziału Ekonomiczno-Socjologicznego Uniwersytetu Łódzkiego INSTRUMENTY ZARZĄDZANIA RYZYKIEM

Bardziej szczegółowo

Studenckie Koło Naukowe Rynków Kapitałowych Procter & Gamble Co. (PG) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej.

Studenckie Koło Naukowe Rynków Kapitałowych Procter & Gamble Co. (PG) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej. Procter & Gamble Co. (PG) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej. Procter & Gamble Co. (P&G, NYSE: PG) to globalna grupa kapitałowa mająca swoją siedzibę w Cincinnati, Ohio, USA. Wytwarza dobra konsumpcyjne,

Bardziej szczegółowo

ANALIZA I ZARZADZANIE PORTFELEM. Specjalista ds. Analiz Giełdowych Łukasz Porębski

ANALIZA I ZARZADZANIE PORTFELEM. Specjalista ds. Analiz Giełdowych Łukasz Porębski ANALIZA I ZARZADZANIE PORTFELEM Specjalista ds. Analiz Giełdowych Łukasz Porębski PLAN PREZENTACJI 1) Efektywnośd rynków finansowych 2) Teoria portfela Markowitza (Nobel w 1990 r.) 3) Dywersyfikacja 4)

Bardziej szczegółowo

Próba pomiaru efektywności funduszy inwestycyjnych w Polsce w latach 1999 2005

Próba pomiaru efektywności funduszy inwestycyjnych w Polsce w latach 1999 2005 Zeszyty Naukowe Metody analizy danych Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie 873 Kraków 2011 Katedra Statystyki Próba pomiaru efektywności funduszy inwestycyjnych w Polsce w latach 1999 2005 1. Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

Zachowania indeksów branżowych GPW czerwiec październik 2013, część 1

Zachowania indeksów branżowych GPW czerwiec październik 2013, część 1 Zachowania indeksów branżowych GPW czerwiec październik 2013, część 1 WIG Budownictwo oraz WIG Inaczej Warszawski Indeks Giełdowy. W jego skład wchodzą wszystkie spółki z Głównego Rynku Giełdy Papierów

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie ryzykiem. Opracował: Dr inŝ. Tomasz Zieliński

Zarządzanie ryzykiem. Opracował: Dr inŝ. Tomasz Zieliński Zarządzanie ryzykiem Opracował: Dr inŝ. Tomasz Zieliński I. OGÓLNE INFORMACJE O PRZEDMIOCIE Cel przedmiotu: Celem przedmiotu jest zaprezentowanie studentom podstawowych pojęć z zakresu ryzyka w działalności

Bardziej szczegółowo

Lyxor ETF DAX i Lyxor ETF S&P 500 na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie

Lyxor ETF DAX i Lyxor ETF S&P 500 na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie Lyxor ETF DAX i Lyxor ETF S&P 500 na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie Lyxor Asset Management Jedna z największych na świecie i druga w Europie instytucja zarządzająca funduszami typu ETF. Należy

Bardziej szczegółowo

Studenckie Koło Naukowe Rynków Kapitałowych Kimberly-Clark Corp. (KMB) - spółka notowana na giełdzie NYSE.

Studenckie Koło Naukowe Rynków Kapitałowych Kimberly-Clark Corp. (KMB) - spółka notowana na giełdzie NYSE. Kimberly-Clark Corp. (KMB) - spółka notowana na giełdzie NYSE. Kimberly-Clark Corp. (KMB) ogólnoświatowa korporacja dostarczająca swoje produkty na potrzeby domu, wielu gałęzi przemysłu i medycyny. Dziś

Bardziej szczegółowo

Inwestowanie w IPO ile można zarobić?

Inwestowanie w IPO ile można zarobić? Inwestowanie w IPO ile można zarobić? W poprzednich artykułach opisano w jaki sposób spółka przeprowadza ofertę publiczną oraz jakie może osiągnąć z tego korzyści. Teraz należy przyjąć punkt widzenia Inwestora

Bardziej szczegółowo

czyli Piotr Baran Koło Naukowe Cash Flow

czyli Piotr Baran Koło Naukowe Cash Flow Bądź tu mądry człowieku!!! czyli Jak inwestować w czasie kryzysu finansowego??? Piotr Baran Koło Naukowe Cash Flow Możliwości inwestowania Konserwatywne : o Lokaty o Obligacje o Fundusze inwestycyjne o

Bardziej szczegółowo

Podsumowanie pierwszego roku notowań funduszy Lyxor ETF na warszawskim parkiecie

Podsumowanie pierwszego roku notowań funduszy Lyxor ETF na warszawskim parkiecie Podsumowanie pierwszego roku notowań funduszy Lyxor ETF na warszawskim parkiecie dr Tomasz Miziołek Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ www.etf.com.pl Program 1. Czym jest ETF? 2. Ekspozycja

Bardziej szczegółowo

Rodzaje strategii inwestycyjnych oferowanych przez Firmę Inwestycyjną

Rodzaje strategii inwestycyjnych oferowanych przez Firmę Inwestycyjną Załącznik do Uchwały Zarządu nr 34/2015 z dnia 10 grudnia 2015 r. Załącznik nr 1 do Regulaminu świadczenia usług zarządzania portfelem przez RDM Wealth Management S.A. na rzecz Klienta Detalicznego Rodzaje

Bardziej szczegółowo

Wyniki zarządzania portfelami

Wyniki zarządzania portfelami Wyniki zarządzania portfelami Na dzień: 31 października 2011 Analizy Online Asset Management S.A. ul. Nowogrodzka 47A 00-695 Warszawa tel. +48 (22) 585 08 58 fax. +48 (22) 585 08 59 Materiał został przygotowany

Bardziej szczegółowo

EV/EBITDA. Dług netto = Zobowiązania oprocentowane (Środki pieniężne + Ekwiwalenty)

EV/EBITDA. Dług netto = Zobowiązania oprocentowane (Środki pieniężne + Ekwiwalenty) EV/EBITDA EV/EBITDA jest wskaźnikiem porównawczym stosowanym przez wielu analityków, w celu znalezienia odpowiedniej spółki pod kątem potencjalnej inwestycji długoterminowej. Jest on trudniejszy do obliczenia

Bardziej szczegółowo

LYXOR ETF WIG20. Pierwszy ETF notowany na Giełdzie Papierów. 2 września 2010 r.

LYXOR ETF WIG20. Pierwszy ETF notowany na Giełdzie Papierów. 2 września 2010 r. LYXOR ETF WIG20 Pierwszy ETF notowany na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie Niniejszy materiał ma wyłącznie charakter informacyjny oraz promocyjny i nie powinien stanowić podstawy do podejmowania

Bardziej szczegółowo

Studenckie Koło Naukowe Rynków Kapitałowych Exxon Mobil Corp. (XOM) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NYSE).

Studenckie Koło Naukowe Rynków Kapitałowych Exxon Mobil Corp. (XOM) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NYSE). Exxon Mobil Corp. (XOM) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NYSE). Exxon Mobil Corp. (XOM) zajmuje się eksploatacją złóż mineralnych, produkcją, transportem i sprzedażą ropy naftowej i gazu ziemnego.

Bardziej szczegółowo

PLANOWANIE I OCENA PRZEDSIĘWZIĘĆ INWESTYCYJNYCH

PLANOWANIE I OCENA PRZEDSIĘWZIĘĆ INWESTYCYJNYCH Mariusz Próchniak Katedra Ekonomii II, SGH PLANOWANIE I OCENA PRZEDSIĘWZIĘĆ INWESTYCYJNYCH Ekonomia menedżerska 1 2 Wartość przyszła (FV future value) r roczna stopa procentowa B kwota pieniędzy, którą

Bardziej szczegółowo

OGŁOSZENIE O ZMIANIE PROSPEKTU INFORMACYJNEGO IPOPEMA SPECJALISTYCZNEGO FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO OTWARTEGO Z DNIA 11 WRZEŚNIA 2012 R.

OGŁOSZENIE O ZMIANIE PROSPEKTU INFORMACYJNEGO IPOPEMA SPECJALISTYCZNEGO FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO OTWARTEGO Z DNIA 11 WRZEŚNIA 2012 R. OGŁOSZENIE O ZMIANIE PROSPEKTU INFORMACYJNEGO IPOPEMA SPECJALISTYCZNEGO FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO OTWARTEGO Z DNIA 11 WRZEŚNIA 2012 R. Niniejszym, Ipopema Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych S.A., ogłasza

Bardziej szczegółowo

Studenckie Koło Naukowe Rynków Kapitałowych Goldman Sachs Group Inc. (GS) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NYSE).

Studenckie Koło Naukowe Rynków Kapitałowych Goldman Sachs Group Inc. (GS) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NYSE). Goldman Sachs Group Inc. (GS) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NYSE). Goldman Sachs Group Inc. (GS) jedna z największych ogólnoświatowych firm w branży bankowości inwestycyjnej pełniąca profesjonalne

Bardziej szczegółowo

Portfel Globalnego Inwestowania

Portfel Globalnego Inwestowania Portfel Globalnego Inwestowania CEL INWESTYCYJNY Możliwości wzrostu kapitału z giełd globalnych przy stosowaniu strategii minimalizacji ryzyka. W SKRÓCIE Na bieżąco dostosowujemy inwestycję złożoną z 4

Bardziej szczegółowo

Rynek akcji z ochroną kapitału

Rynek akcji z ochroną kapitału Rynek akcji z ochroną kapitału db Obligacja WIG20 3-letnia obligacja strukturyzowana powiązana z indeksem WIG20 A Passion to Perform. Nowa jakość w inwestycjach giełdowych Polska gospodarka znajduje się

Bardziej szczegółowo

OGŁOSZENIE O ZMIANIE PROSPEKTU INFORMACYJNEGO UNIFUNDUSZE SPECJALISTYCZNEGO FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO OTWARTEGO Z DNIA 11 PAŹDZIERNIKA 2013 R.

OGŁOSZENIE O ZMIANIE PROSPEKTU INFORMACYJNEGO UNIFUNDUSZE SPECJALISTYCZNEGO FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO OTWARTEGO Z DNIA 11 PAŹDZIERNIKA 2013 R. OGŁOSZENIE O ZMIANIE PROSPEKTU INFORMACYJNEGO UNIFUNDUSZE SPECJALISTYCZNEGO FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO OTWARTEGO Z DNIA 11 PAŹDZIERNIKA 2013 R. Niniejszym Union Investment Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych

Bardziej szczegółowo

Giełda. Podstawy inwestowania. Wydanie II rozszerzone.

Giełda. Podstawy inwestowania. Wydanie II rozszerzone. Giełda. Podstawy inwestowania. Wydanie II rozszerzone. Autor: Adam Zaremba Do rozważnych zysk należy! Na co zwracać uwagę przy wyborze domu maklerskiego? Jak niwelować ryzyko? Czym jest system notowań?

Bardziej szczegółowo

Na rynku alternatywnym NewConnect notowanych jest już ponad 400 spółek. Historia sukcesu NewConnect i perspektywy jego dalszego rozwoju

Na rynku alternatywnym NewConnect notowanych jest już ponad 400 spółek. Historia sukcesu NewConnect i perspektywy jego dalszego rozwoju Na rynku alternatywnym NewConnect notowanych jest już ponad 400 spółek. Historia sukcesu NewConnect i perspektywy jego dalszego rozwoju NewConnect to rynek akcji Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie

Bardziej szczegółowo

Ogłoszenie o zmianach statutu KBC OMEGA Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego z dnia 13 czerwca 2014 r.

Ogłoszenie o zmianach statutu KBC OMEGA Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego z dnia 13 czerwca 2014 r. Ogłoszenie o zmianach statutu KBC OMEGA Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego z dnia 13 czerwca 2014 r. KBC Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych S.A. działające jako organ KBC OMEGA Funduszu Inwestycyjnego

Bardziej szczegółowo

KURS DORADCY FINANSOWEGO

KURS DORADCY FINANSOWEGO KURS DORADCY FINANSOWEGO Przykładowy program szkolenia I. Wprowadzenie do planowania finansowego 1. Rola doradcy finansowego Definicja i cechy doradcy finansowego Oczekiwania klienta Obszary umiejętności

Bardziej szczegółowo

Studenckie Koło Naukowe Rynków Kapitałowych Coca-Cola Co. (KO) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NYSE).

Studenckie Koło Naukowe Rynków Kapitałowych Coca-Cola Co. (KO) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NYSE). Coca-Cola Co. (KO) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NYSE). Coca-Cola Co. (KO) - (w USA, Kanadzie, Australii i Wielkiej Brytanii powszechnie znana jako coke) to marka bezalkoholowego napoju gazowanego

Bardziej szczegółowo

Bank of America Corp.(DE) (BAC) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NYSE).

Bank of America Corp.(DE) (BAC) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NYSE). Bank of America Corp.(DE) (BAC) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NYSE). Czym zajmuje się firma? Bank of America jeden z największych banków świata. Pod względem wielkości aktywów zajmuje 3.

Bardziej szczegółowo

Studenckie Koło Naukowe Rynków Kapitałowych Hewlett-Packard Co. (HPQ) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NYSE).

Studenckie Koło Naukowe Rynków Kapitałowych Hewlett-Packard Co. (HPQ) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NYSE). Hewlett-Packard Co. (HPQ) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NYSE). Hewlett-Packard Co. (HPQ) to obecnie największa firma informatyczna świata. Magazym Wired uznał HP za twórcę pierwszego komputera

Bardziej szczegółowo

Struktura terminowa rynku obligacji

Struktura terminowa rynku obligacji Krzywa dochodowości pomaga w inwestowaniu w obligacje Struktura terminowa rynku obligacji Wskazuje, które obligacje są atrakcyjne a których unikać Obrazuje aktualną sytuację na rynku długu i zmiany w czasie

Bardziej szczegółowo

Marzec 2007. 2. Zasady obliczania indeksu. Σ P(i)*S(i) WIG-PL = ----------------------------- *1000,00 Σ (P(0)*S(0))* K(t)

Marzec 2007. 2. Zasady obliczania indeksu. Σ P(i)*S(i) WIG-PL = ----------------------------- *1000,00 Σ (P(0)*S(0))* K(t) 1. Charakterystyka indeksu Indeks WIG-PL giełda oblicza od 22 grudnia 2003 roku. W skład indeksu wchodzą akcje wszystkich krajowych spółek giełdowych, które spełnią kryteria bazowe. Wartości historyczne

Bardziej szczegółowo

USŁUGI DORADCZE ORAZ WSPARCIE ANALITYCZNE DM BZ WBK. Jak inwestować przy wykorzystaniu usług i produktów DM BZ WBK

USŁUGI DORADCZE ORAZ WSPARCIE ANALITYCZNE DM BZ WBK. Jak inwestować przy wykorzystaniu usług i produktów DM BZ WBK USŁUGI DORADCZE ORAZ WSPARCIE ANALITYCZNE DM BZ WBK Jak inwestować przy wykorzystaniu usług i produktów DM BZ WBK 1 OFERTA USŁUG ORAZ MATERIAŁÓW ANALITYCZNYCH Doradztwo Inwestycyjne oraz Rekomendacje Doradztwo

Bardziej szczegółowo

Norweski Rządowy Fundusz Emerytalny

Norweski Rządowy Fundusz Emerytalny Norweski Rządowy Fundusz Emerytalny Dorota Okseniuk Departament Systemu Finansowego Narodowy Bank Polski Warszawa, styczeń 2012 r. 1 Agenda Struktura funduszu Governmet Pension Fund Global wielkość aktywów

Bardziej szczegółowo

Ogłoszenie o zmianach w treści statutu PKO GLOBALNEJ MAKROEKONOMII fundusz inwestycyjny zamknięty (nr 9/2013)

Ogłoszenie o zmianach w treści statutu PKO GLOBALNEJ MAKROEKONOMII fundusz inwestycyjny zamknięty (nr 9/2013) Warszawa, dnia 13 czerwca 2013 roku Ogłoszenie o zmianach w treści statutu PKO GLOBALNEJ MAKROEKONOMII fundusz inwestycyjny zamknięty (nr 9/2013) 1. w artykule 3 ust. 7 otrzymuje następujące brzmienie:

Bardziej szczegółowo

Inwestycje jako kategoria ekonomiczna i finansowa

Inwestycje jako kategoria ekonomiczna i finansowa Inwestycje jako kategoria ekonomiczna i finansowa - brak jednoznacznej interpretacji terminu inwestycja - termin ten podlegał ewolucji. Obecnie rozróżnia się inwestycje jako kategorię ekonomiczną i jako

Bardziej szczegółowo

Ebay Inc. (EBAY) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NASDAQ).

Ebay Inc. (EBAY) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NASDAQ). Ebay Inc. (EBAY) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NASDAQ). Czym zajmuje się firma? ebay - portal internetowy prowadzący największy serwis aukcji internetowych na świecie. ebay został założony

Bardziej szczegółowo

ETF - łatwy sposób na inwestycje na zróżnicowanych rynkach. Zakopane, 5 czerwca 2011 r.

ETF - łatwy sposób na inwestycje na zróżnicowanych rynkach. Zakopane, 5 czerwca 2011 r. ETF - łatwy sposób na inwestycje na zróżnicowanych rynkach Zakopane, Niniejszy materiał ma charakter informacyjny i nie powinien stanowić podstawy do podjęcia decyzji inwestycyjnej. MULTI UNITS LUXEMBOURG,

Bardziej szczegółowo

W okresie pierwszych dwóch i pół roku istnienia funduszu ponad 50% podmiotów było lepszych od średniej.

W okresie pierwszych dwóch i pół roku istnienia funduszu ponad 50% podmiotów było lepszych od średniej. W okresie pierwszych dwóch i pół roku istnienia funduszu ponad 50% podmiotów było lepszych od średniej. Istnieje teoria, że fundusze inwestycyjne o stosunkowo krótkiej historii notowań mają tendencję do

Bardziej szczegółowo

PRZYKŁADY INSTRUMENTÓW SŁUŻĄCYCH INWESTOWANIU W: NIERUCHOMOŚCI, TOWARY GIEŁDOWE I WIERZYTELNOŚCI W KRAJU I ZA GRANICĄ.

PRZYKŁADY INSTRUMENTÓW SŁUŻĄCYCH INWESTOWANIU W: NIERUCHOMOŚCI, TOWARY GIEŁDOWE I WIERZYTELNOŚCI W KRAJU I ZA GRANICĄ. PRZYKŁADY INSTRUMENTÓW SŁUŻĄCYCH INWESTOWANIU W: NIERUCHOMOŚCI, TOWARY GIEŁDOWE I WIERZYTELNOŚCI W KRAJU I ZA GRANICĄ. Kamila Opasińska Katarzyna Deleżuch INWESTYCJE W NIERUCHOMOŚCI PODSTAWOWE RODZAJE

Bardziej szczegółowo

Kształtowanie się indeksów WIG w 2003 roku

Kształtowanie się indeksów WIG w 2003 roku Kształtowanie się indeksów WIG w 2003 roku Do najważniejszych wskaźników polskiej giełdy zaliczamy Warszawski Indeks Giełdowy oraz WIG-20, który jest indeksem dużych spółek. Oprócz dwóch wyżej wymienionych

Bardziej szczegółowo

Otwarte fundusze emerytalne (OFE) w Polsce: perspektywy dla rynku w 2013 roku po mocnym roku 2012

Otwarte fundusze emerytalne (OFE) w Polsce: perspektywy dla rynku w 2013 roku po mocnym roku 2012 Otwarte fundusze emerytalne (OFE) w Polsce: perspektywy dla rynku w 2013 roku po mocnym roku 2012 Rok 2012 okazał się bardzo dobry dla polskich otwartych funduszy emerytalnych Polskie otwarte fundusze

Bardziej szczegółowo

1/ W oparciu o znajomość MSSF, które zostały zatwierdzone przez UE (dalej: MSR/MSSF): (Punktacja dot. pkt 1, razem: od 0 do 20 pkt)

1/ W oparciu o znajomość MSSF, które zostały zatwierdzone przez UE (dalej: MSR/MSSF): (Punktacja dot. pkt 1, razem: od 0 do 20 pkt) Egzamin na Doradcę Inwestycyjnego II etap 11.2015 Zadanie 1 1/ W oparciu o znajomość MSSF, które zostały zatwierdzone przez UE (dalej: MSR/MSSF): (Punktacja dot. pkt 1, razem: od 0 do 20 pkt) 1.1/ podaj

Bardziej szczegółowo

Efektywna Inwestycja. Ciesz się zyskiem gdy łzy zalewają giełdowe parkiety. dystrybutor:

Efektywna Inwestycja. Ciesz się zyskiem gdy łzy zalewają giełdowe parkiety. dystrybutor: Efektywna Inwestycja Ciesz się zyskiem gdy łzy zalewają giełdowe parkiety dystrybutor: Charakterystyka Produktu Produkt oparty o: JPMorgan Efficiente (EUR Hedged) Index Okres inwestycji: 4 lata Gwarancja

Bardziej szczegółowo

Studenckie Koło Naukowe Rynków Kapitałowych

Studenckie Koło Naukowe Rynków Kapitałowych Apple Inc. (AAPL) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NASDAQ). Czym zajmuje się firma? Apple Inc. (wcześniej Apple Computer Inc.) przedsiębiorstwo komputerowe założone 1 kwietnia 1976 roku przez

Bardziej szczegółowo

Studenckie Koło Naukowe Rynków Kapitałowych

Studenckie Koło Naukowe Rynków Kapitałowych Microsoft Corp. (MSFT) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NASDAQ). Czym zajmuje się firma? Microsoft - na początku XXI wieku jest największą na świecie firmą branży komputerowej. Najbardziej znana

Bardziej szczegółowo

OPIS FUNDUSZY OF/ULM3/1/2013

OPIS FUNDUSZY OF/ULM3/1/2013 OPIS FUNDUSZY OF/ULM3/1/2013 Spis treści Opis Ubezpieczeniowego Funduszu Kapitałowego ING Perspektywa 2020 3 Opis Ubezpieczeniowego Funduszu Kapitałowego ING Perspektywa 2025 6 Opis Ubezpieczeniowego Funduszu

Bardziej szczegółowo

Studenckie Koło Naukowe Rynków Kapitałowych American Express Company (AXP) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NYSE).

Studenckie Koło Naukowe Rynków Kapitałowych American Express Company (AXP) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NYSE). American Express Company (AXP) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NYSE). American Express Company (AXP) to obecnie największa firma świata świadcząca usługi w zakresie finansów. Główna siedziba

Bardziej szczegółowo

IDEA TFI S.A. Warszawa 00-120, ul. Złota 59 tel. +48 22 489 94 30 fax +48 22 489 94 25 e-mail: info@ideatfi.pl www.ideatfi.pl

IDEA TFI S.A. Warszawa 00-120, ul. Złota 59 tel. +48 22 489 94 30 fax +48 22 489 94 25 e-mail: info@ideatfi.pl www.ideatfi.pl IDEA TFI S.A. Warszawa 00-120, ul. Złota 59 tel. +48 22 489 94 30 fax +48 22 489 94 25 e-mail: info@ideatfi.pl www.ideatfi.pl Fundusz Wynagrodzenie stałe Idea Premium SFIO 1,3% Idea Obligacji Subfundusz

Bardziej szczegółowo

24-miesięczna lokata strukturyzowana Wielka 20-tka

24-miesięczna lokata strukturyzowana Wielka 20-tka 24-miesięczna lokata strukturyzowana Wielka 20-tka Okres subskrypcji: 25.05.2010-08.06.2010 Okres trwania lokaty: 9.06.2010-08.06.2012 Aktywo bazowe: kontrakt terminowy na WIG20 Minimalna kwota wpłaty:

Bardziej szczegółowo

Metody niedyskontowe. Metody dyskontowe

Metody niedyskontowe. Metody dyskontowe Metody oceny projektów inwestycyjnych TEORIA DECYZJE DŁUGOOKRESOWE Budżetowanie kapitałów to proces, który ma za zadanie określenie potrzeb inwestycyjnych przedsiębiorstwa. Jest to proces identyfikacji

Bardziej szczegółowo

Organizacja rynku kapitałowego i funkcjonowanie Giełdy

Organizacja rynku kapitałowego i funkcjonowanie Giełdy Organizacja rynku kapitałowego i funkcjonowanie Giełdy Warszawa, 28 sierpnia 2012 r. www.gpwirk.pl kapitałowy, a rynek finansowy pieniężny kapitałowy pożyczkowy walutowy instrumentów pochodnych Obejmuje

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. 1.5. Funkcje funduszy inwestycyjnych w gospodarce... 32 1.6. Szanse i zagrożenia inwestowania w fundusze inwestycyjne...

SPIS TREŚCI. 1.5. Funkcje funduszy inwestycyjnych w gospodarce... 32 1.6. Szanse i zagrożenia inwestowania w fundusze inwestycyjne... SPIS TREŚCI Wstęp......................................................... 9 Rozdział 1. Pojęcie i istota funduszu inwestycyjnego.................. 13 1.1. Definicja funduszu inwestycyjnego...............................

Bardziej szczegółowo

Studenckie Koło Naukowe Rynków Kapitałowych General Motors Corporation (GM) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NYSE).

Studenckie Koło Naukowe Rynków Kapitałowych General Motors Corporation (GM) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NYSE). General Motors Corporation (GM) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NYSE). General Motors Corporation (GM) - amerykański koncern przemysłowy. Jedno z największych przedsiębiorstw na świecie. General

Bardziej szczegółowo

Materiały uzupełniające do

Materiały uzupełniające do Dźwignia finansowa a ryzyko finansowe Przedsiębiorstwo korzystające z kapitału obcego jest narażone na ryzyko finansowe niepewność co do przyszłego poziomu zysku netto Materiały uzupełniające do wykładów

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczeniowe Fundusze Kapitałowe

Ubezpieczeniowe Fundusze Kapitałowe Ubezpieczeniowe Fundusze Kapitałowe Opis Ubezpieczeniowych Funduszy Kapitałowych Ubezpieczeniowe Fundusze Kapitałowe funkcjonujące w ramach indywidualnych i grupowych ubezpieczeń na życie proponowanych

Bardziej szczegółowo

INWESTYCJE ALTERNATYWNE NA GPW. Łukasz Porębski Dyrektor ds. Analiz Giełdowych

INWESTYCJE ALTERNATYWNE NA GPW. Łukasz Porębski Dyrektor ds. Analiz Giełdowych INWESTYCJE ALTERNATYWNE NA GPW Łukasz Porębski Dyrektor ds. Analiz Giełdowych Inwestycje alternatywne - cechy rozszerzają katalog możliwości inwestycyjnych dostępnych na GPW dla przeciętnego inwestora

Bardziej szczegółowo

Studenckie Koło Naukowe Rynków Kapitałowych British American Tobacco plc (BTI) - spółka notowana na giełdzie londyńskiej.

Studenckie Koło Naukowe Rynków Kapitałowych British American Tobacco plc (BTI) - spółka notowana na giełdzie londyńskiej. British American Tobacco plc (BTI) - spółka notowana na giełdzie londyńskiej. Koncern British American Tobacco powstał w 1902 roku i działa w 180 krajach. Do portfela międzynarodowych marek należą: Kent,

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenia 1 Wstępne wiadomości

Ćwiczenia 1 Wstępne wiadomości Ćwiczenia 1 Wstępne wiadomości 1.Wyszukaj i uzupełnij brakujące definicje: rynek finansowy (financial market) instrument finansowy (financial instrument) papier wartościowy (security) 2. Na potrzeby analizy

Bardziej szczegółowo

Matematyka finansowa 20.06.2011 r. Komisja Egzaminacyjna dla Aktuariuszy. LVII Egzamin dla Aktuariuszy z 20 czerwca 2011 r.

Matematyka finansowa 20.06.2011 r. Komisja Egzaminacyjna dla Aktuariuszy. LVII Egzamin dla Aktuariuszy z 20 czerwca 2011 r. Komisja Egzaminacyjna dla Aktuariuszy LVII Egzamin dla Aktuariuszy z 20 czerwca 2011 r. Część I Matematyka finansowa WERSJA TESTU A Imię i nazwisko osoby egzaminowanej:... Czas egzaminu: 100 minut 1 1.

Bardziej szczegółowo

USŁUGA ZARZĄDZANIA. Indywidualnym Portfelem Instrumentów Finansowych. oferowana przez BZ WBK Asset Management S.A.

USŁUGA ZARZĄDZANIA. Indywidualnym Portfelem Instrumentów Finansowych. oferowana przez BZ WBK Asset Management S.A. USŁUGA ZARZĄDZANIA Indywidualnym Portfelem Instrumentów Finansowych oferowana przez BZ WBK Asset Management S.A. Poznań 2013 Na czym polega usługa Zarządzania Portfelem Usługa Zarządzania Portfelem (asset

Bardziej szczegółowo

Google Inc. (GOOG) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NASDAQ).

Google Inc. (GOOG) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NASDAQ). Google Inc. (GOOG) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NASDAQ). Czym zajmuje się firma? Google Inc. - znana amerykańska firma z branży internetowej. Jej flagowym produktem jest wyszukiwarka Google,

Bardziej szczegółowo

Nazwy skrócone opcji notowanych na GPW tworzy się w następujący sposób: OXYZkrccc, gdzie:

Nazwy skrócone opcji notowanych na GPW tworzy się w następujący sposób: OXYZkrccc, gdzie: Opcje na GPW (III) Na warszawskiej Giełdzie Papierów Wartościowych notuje się opcje na WIG20 i akcje niektórych spółek o najwyższej płynności. Każdy rodzaj opcji notowany jest w kilku, czasem nawet kilkunastu

Bardziej szczegółowo

INWESTYCJE Instrumenty finansowe, ryzyko SPIS TREŚCI

INWESTYCJE Instrumenty finansowe, ryzyko SPIS TREŚCI INWESTYCJE Instrumenty finansowe, ryzyko Jajuga Krzysztof, Jajuga Teresa SPIS TREŚCI Przedmowa Wprowadzenie - badania w zakresie inwestycji i finansów Literatura Rozdział 1. Rynki i instrumenty finansowe

Bardziej szczegółowo

Studenckie Koło Naukowe Rynków Kapitałowych Tyco International Ltd. (TYC) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NYSE).

Studenckie Koło Naukowe Rynków Kapitałowych Tyco International Ltd. (TYC) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NYSE). Tyco International Ltd. (TYC) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NYSE). Korporacja TYCO istnieje we wszystkich regionach świata dostarczając szeroką gamę produktów i usług, wśród których można

Bardziej szczegółowo

Lyxor ETF Lyxor ETF Ekspert Twoich Finansów

Lyxor ETF Lyxor ETF Ekspert Twoich Finansów Lyxor ETF Lyxor ETF Ekspert Twoich Finansów Fundusze Fundusze ETF ETF Fundusze naśladujące indeksy giełdowe pojawiły się na początku lat 90 w Fundusze Stanach naśladujące Zjednoczonych indeksy pod pojawiły

Bardziej szczegółowo

Bankowość Zajęcia nr 5 i 6

Bankowość Zajęcia nr 5 i 6 Motto zajęć: "za złoty dukat co w słońcu błyszczy" Bankowość Zajęcia nr 5 i 6 Ryzyko bankowe Ryzyko płynności Rola bilansu i cash flow; Metoda luki: Aktywa określonego rodzaju (AOR), Pasywa określonego

Bardziej szczegółowo

Studenckie Koło Naukowe Rynków Kapitałowych McDonald's Corp. (MCD) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NYSE).

Studenckie Koło Naukowe Rynków Kapitałowych McDonald's Corp. (MCD) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NYSE). McDonald's Corp. (MCD) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NYSE). McDonald's Corp. (MCD) największa na świecie sieć barów szybkiej obsługi. Założona 15 maja 1940 r. w San Bernardino w Kalifornii

Bardziej szczegółowo

Jak zbierać plony? Krótkoterminowo ostrożnie Długoterminowo dobierz akcje Typy inwestycyjne Union Investment

Jak zbierać plony? Krótkoterminowo ostrożnie Długoterminowo dobierz akcje Typy inwestycyjne Union Investment Jak zbierać plony? Krótkoterminowo ostrożnie Długoterminowo dobierz akcje Typy inwestycyjne Union Investment Warszawa sierpień 2011 r. Co ma potencjał zysku? sierpień 2011 2 Sztandarowy fundusz dla klientów

Bardziej szczegółowo

ETF-y czyli jak efektywnie inwestować w indeks nie wykorzystując dźwigni finansowej. Spojrzenie praktyczne. Grzegorz Pułkotycki, CFA DM BZWBK S.A.

ETF-y czyli jak efektywnie inwestować w indeks nie wykorzystując dźwigni finansowej. Spojrzenie praktyczne. Grzegorz Pułkotycki, CFA DM BZWBK S.A. ETF-y czyli jak efektywnie inwestować w indeks nie wykorzystując dźwigni finansowej. Spojrzenie praktyczne. Grzegorz Pułkotycki, CFA DM BZWBK S.A. Znaczenie akcji jako klasy aktywów Kapitalizacja wszystkich

Bardziej szczegółowo

ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO NR 689 FINANSE, RYNKI FINANSOWE, UBEZPIECZENIA NR 50 2012 ANALIZA WŁASNOŚCI OPCJI SUPERSHARE

ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO NR 689 FINANSE, RYNKI FINANSOWE, UBEZPIECZENIA NR 50 2012 ANALIZA WŁASNOŚCI OPCJI SUPERSHARE ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO NR 689 FINANSE, RYNKI FINANSOWE, UBEZPIECZENIA NR 5 212 EWA DZIAWGO ANALIZA WŁASNOŚCI OPCJI SUPERSHARE Wprowadzenie Proces globalizacji rynków finansowych stwarza

Bardziej szczegółowo