Wprowadzanie nowych instrumentów do obrotu na polskim rynku finansowym jako przejaw jego nowoczesności

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Wprowadzanie nowych instrumentów do obrotu na polskim rynku finansowym jako przejaw jego nowoczesności"

Transkrypt

1 Izabela Pruchnicka-Grabias Wyższa Szkoła Ekonomiczna w Warszawie Wprowadzanie nowych instrumentów do obrotu na polskim rynku finansowym jako przejaw jego nowoczesności Wprowadzenie Znaczenie rynku finansowego w polskiej gospodarce jest coraz większe. Głównym jego celem jest zapewnienie płynnego obrotu instrumentami finansowymi oraz możliwości zabezpieczania ryzyka finansowego. Im większa jest dostępność i lepszy wybór instrumentów finansowych, tym bardziej efektywnie może funkcjonować cała gospodarka. Dlatego też w Polsce, po upadku socjalistycznego modelu państwa, zadbano o stały rozwój tego rynku i dążenie do osiągnięcia liczby dostępnych instrumentów, infrastruktury oraz skali obrotów na poziomie rynków działających w krajach wysoko rozwiniętych, co skutkuje regularnym wprowadzaniem kolejnych instrumentów finansowych do obrotu. Celem niniejszego artykułu jest przedstawienie kolejnych etapów rozwoju polskiego rynku finansowego w ostatnich latach pod kątem dostępnych instrumentów oraz porównanie jego stanu sprzed kilku lat z sytuacją obecną, jak również analiza zmian w ostatnich latach, ze szczególnym uwzględnieniem instrumentów pochodnych, gdyż to one przede wszystkim świadczą o nowoczesności rynku finansowego w Polsce.

2 152 Izabela Pruchnicka-Grabias 1. Początki publicznego obrotu papierami wartościowymi W ciągu ostatnich piętnastu lat polski rynek finansowy przebył długą i często krętą drogę. We wrześniu 1989 r. rozpoczęto tworzenie gospodarki rynkowej. Jednym z elementów tego procesu był rozwój rynku kapitałowego. Polski rynek kapitałowy startował w 1989 r. ponownie, po pięćdziesięcioletniej przerwie, gdyż działającą od 1817 r. polską giełdę zamknięto, gdy wybuchła II wojna światowa. Początkowo zastanawiano się, jaki model giełdy należy przyjąć. Dominowały poglądy odnośnie wzorowania się na zagranicznych rynkach i przyjęcia rozwiązań, które tam funkcjonują już od dłuższego czasu. Jednakże nie brakowało również opinii, że należy spróbować stworzyć swoją własną koncepcję rynku kapitałowego. W końcu jednak zdecydowano, że nie ma czasu na testowanie nowych pomysłów, lepiej efektywniej skorzystać z doświadczeń zagranicznych giełd. Tym bardziej, że ekonomiści w Polsce dysponowali jedynie wiedzą teoretyczną, lansowanie więc nowych koncepcji mogło być niezwykle ryzykowne. Rozwój giełdy był niezbędny do przeprowadzenia prywatyzacji polskich przedsiębiorstw. W październiku 1990 r. rządy Polski i Francji podpisały umowę o współpracy przy tworzeniu Giełdy Papierów Wartościowych i prace te trwały do marca 1991 r. 1. Stowarzyszenie Giełd Francuskich ( Société des Bourses Françaises) udzieliło polskiej giełdzie nie tylko wsparcia merytorycznego, lecz również finansowego. Aby rynek kapitałowy mógł funkcjonować prawidłowo, konieczne było stworzenie odpowiednich rozwiązań prawnych. Pierwsza wersja projektu ustawy regulującej publiczny obrót papierami wartościowymi została opracowana w lipcu 1990 r., natomiast 22 marca 1991 r. Sejm uchwalił ustawę Prawo o publicznym obrocie papierami wartościowymi i funduszach powierniczych. Określono w niej ramy prawne działania najważniejszych instytucji tworzących rynek kapitałowy. Zdefiniowano w niej pojęcie papieru wartościowego oraz publicznego obrotu, jak również inne terminy z tego zakresu. Ponadto przedstawiono m.in.: zadania Giełdy Papierów Wartościowych, Komisji Papierów Wartościowych, Krajowego Depozytu Papierów Wartościowych oraz zasady ich działania. Pierwsze notowania na warszawskiej Giełdzie Papierów Wartościowych odbyły się 16 kwietnia 1991 r. i na tej sesji notowano tylko 5 spółek, a mianowicie: Tonsil, Próchnik, Krosno, Exbud i Kable. Kolejna sesja odbyła się dopiero po tygodniu. Potem notowania odbywały się coraz częściej, kilka razy w tygodniu, by w końcu przejść do codziennych sesji, a następnie wprowadzić również system notowań ciągłych. Według stanu na dzień 24 czerwca 2004 r. na 1 10 lat Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie, Giełda Papierów Wartościowych w Warszawie, Warszawa 2001, s. 12.

3 Wprowadzanie nowych instrumentów do obrotu warszawskiej Giełdzie Papierów Wartościowych notowanych jest 191 akcji spółek (łącznie w systemie ciągłym oraz na fixingu), a dodatkowo jeszcze 14 NIF-ów oraz 8 praw do akcji (PDA), co daje łączną liczbę w wysokości 213. W międzyczasie unowocześniono także system obrotu, wprowadzając Warset w 2001 r.; cały czas prowadzi się też masową edukację potencjalnych emitentów oraz przyszłych inwestorów. Warset umożliwił pełną automatyzację zleceń i tym samym unowocześnił polski rynek kapitałowy. Ciekawym epizodem w okresie funkcjonowania polskiej giełdy były dyskusje na temat wprowadzenia podatku od dochodów z inwestycji giełdowych w papiery wartościowe dla osób fizycznych. Do końca 2003 r. były one zwolnione z podatku dochodowego. Uchwalono jednakże nową ustawę nakładającą 19% podatek giełdowy. Gdy uchwalano ustawę, dochodziły głosy z rynku, by jeszcze z tym zaczekać. Większość środowiska finansowego była zaskoczona, że termin wprowadzenia tego podatku nie zostanie już odroczony. Najgorsze jest to, że poza doradcami podatkowymi nikt nie jest w stanie wytłumaczyć inwestorom, w jaki sposób należy wyliczać jego wartość. Warto jednak podkreślić, że w rzeczywistości podatek ten jeszcze nie jest naliczany, dzięki czemu jak wygląda na to jego wprowadzenie nie wpłynęło na obroty giełdowe. Zatem na ocenę tej sytuacji moim zdaniem należy zaczekać do początku 2005 r. 2. Rozwój giełdowego rynku instrumentów pochodnych Przygotowania do rozwoju rynku instrumentów pochodnych w Polsce zostały rozpoczęte przez przedstawicieli Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie w 1995 r. Celem ich wprowadzenia było stworzenie możliwości zabezpieczenia się przed ryzykiem finansowym na polskim rynku kasowym. Rynek terminowy jest konieczny nie tylko do ograniczania ryzyka inwestycji rynku gotówkowego, lecz również do zarządzania ryzykiem w instytucjach działających w gospodarce rynkowej. Bez tego polskie firmy miałyby ograniczone możliwości rozwoju, a przez to ich konkurowanie z instytucjami działającymi za granicą nie miałoby większego sensu. Pierwszymi instrumentami pochodnymi, które zaistniały w obrocie publicznym na polskim rynku kapitałowym, były kontrakty terminowe futures, a ich pierwsze notowanie nastąpiło 16 stycznia 1998 r. Początkowo instrumentem bazowym dla nich był indeks WIG20. Następnie wprowadzano do obrotu kontrakty terminowe na inne instrumenty bazowe, tj. na: dolara amerykańskiego, euro, indeks MidWIG, TechWIG oraz kusy akcji najbardziej płynnych spółek. Obecnie kontrakty terminowe futures są uznawane za hit polskiej giełdy. Duże obroty kontraktami terminowymi genero-

4 154 Izabela Pruchnicka-Grabias wane są przede wszystkim przez krajowych inwestorów indywidualnych, których udział w obrotach tymi instrumentami wynosi ok. 75% 2. Statystyka obrotu kontraktami terminowymi w latach Tabela 1 Wyszczególnienie Liczba transakcji na sesję Wartość obrotów ogółem (w mln zł) Średnia wartość obrotów na sesję (w tys. zł) Średni wolumen obrotów na sesję (w szt.) Liczba otwartych pozycji (na koniec roku) Liczba serii (na koniec roku) Źródło: opracowanie własne na podstawie danych Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie (www.gpw.com.pl). Jak wynika z powyższej tabeli, od 1998 r., z wyjątkiem 2002 r., obroty kontraktami terminowymi ogółem cały czas wzrastają. W 1999 r. w stosunku do 1998 r., wartość obrotów wzrosła ponad 10-krotnie. W 2000 r., w porównaniu z poprzednim rokiem, wartość obrotów wzrosła ponad 8-krotnie. W 2001 r. odnotowano wzrost rzędu ok. 68%, w kolejnym roku spadek o 22%, by w 2003 r. odnotować tendencję wzrostową, kiedy to w stosunku do poprzedniego roku wartość obrotów kontraktami wzrosła mniej więcej o połowę. Patrząc na okres notowań kontraktów od 1999 r. do 2003 r. widać, że obroty w tym okresie wzrosły aż o 1724%. Porównanie wartości obrotów pomiędzy latami 1998 i 2003 nie jest miarodajne, gdyż instrumenty te nie były notowane przez cały 1998 r. Przedstawione wartości liczbowe świadczą o ogromnej dynamice rozwoju na polskim rynku kontraktów terminowych. Rynek rozwija się zaledwie kilka lat, a już jest liczącym się rynkiem terminowym, zwłaszcza jeśli chodzi o kontrakty wystawiane na indeks WIG20. Potwierdzenie tego stanowi również fakt, że pod względem wartości obrotów kontraktami na główne indeksy giełdowe, warszawska Giełda Papierów Wartościowych w 2003 r. zajęła siódme miejsce (w 2002 r. takie samo), po Eurex, Euronext oraz giełdach w Mediolanie, Hiszpanii, Sztokholmie i Atenach 3. 2 Rocznik Giełdowy 2004, Giełda Papierów Wartościowych w Warszawie, Warszawa 2004, s J. Ziębiec, GPW podsumowanie 2003 r., Rynek Terminowy 2004, nr 1, s. 67.

5 Wprowadzanie nowych instrumentów do obrotu Potrzeba wprowadzania do obrotu kolejnych instrumentów pochodnych, których rolą jest zabezpieczanie się przed ryzykiem finansowym, sprawiła, że w 1998 r. wprowadzono do obrotu giełdowego warranty opcyjne, najpierw na rynku pozagiełdowym (w ramach Centralnej Tabeli Ofert CTO), a następnie na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie. Na początku nie było dużego wyboru, jeśli chodzi o instrumenty bazowe. Pierwsze warranty notowane na CTO były typu amerykańskiego call 4. Wystawiono je na indeks IM10 oraz IB5 5. Natomiast pierwsze warranty notowane na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie były instrumentami call typu europejskiego, a aktywem bazowym był dla nich indeks NFI. Następnie wprowadzano warranty na kolejne instrumenty bazowe, m.in. takie jak: akcje największych spółek, indeks WIG20, waluty, czy kontrakty terminowe. Jeśli chodzi o obrót na CTO, prowadzony on był przez stosunkowo krótki czas, to znaczy od marca 1998 r. do października 2000 r. Natomiast na Giełdzie Papierów Wartościowych warranty obracane są aż do dziś. W przeszłości były momenty, w których wątpiono w sens utrzymywania tych instrumentów na giełdzie, ze względu na ich niską płynność i spadające obroty z roku na rok. Jednakże w 2003 r. tendencja ta została przełamana i obrót warrantami znowu wszedł w trend wzrostowy. Szczegółowe dane dotyczące obrotów liczonych wartością płaconych premii zawiera tabela 2. Kolejnymi instrumentami pochodnymi, wprowadzonymi do obrotu na warszawskiej giełdzie, były jednostki indeksowe na indeks WIG20. Ich początki sięgają drugiej połowy 2001 r. Analizując dane za lata 2002 i 2003 (pomijam 2001 r., gdyż nie był pełnym rokiem obrotu), można zauważyć, że roczny wolumen oraz wartość obrotów tymi instrumentami spadają. Warto przypomnieć, że podobną tendencję można było zaobserwować na początku w przypadku warrantów opcyjnych, tymczasem obecnie obroty nimi już zaczynają wzrastać od 2003 r. Zatem można postawić tezę, że w odniesieniu do jednostek indeksowych na indeks WIG20 będzie podobnie. Potwierdzeniem tej konstatacji może być 4 Warrant amerykański może być wykonany w całym okresie jego życia, aż do dnia wygaśnięcia, w przeciwieństwie do europejskiego możliwego do wykonania jedynie w dniu wygaśnięcia. Warrant opcyjny typu call jest prawem nabywcy do żądania od emitenta zapłaty w ustalonym terminie różnicy pomiędzy ceną rynkową instrumentu bazowego a ceną wykonania. 5 Uchwała nr 47 Komisji Papierów Wartościowych i Giełd z dnia 30 stycznia 1998 r. w sprawie wyrażenia zgody na wprowadzenie do publicznego obrotu na regulowanym rynku pozagiełdowym zabezpieczonych sześciomiesięcznych warrantów opcyjnych kupna typu amerykańskiego na indeks mieszany akcji dziesięciu spółek giełdowych IM10 (Dz.Urz. KPWiG z 1998 r., nr 2, poz. 26) oraz uchwała nr 48 Komisji Papierów Wartościowych i Giełd z dnia 30 stycznia 1998 r. w sprawie wyrażenia zgody na wprowadzenie do publicznego obrotu na regulowanym rynku pozagiełdowym zabezpieczonych sześciomiesięcznych warrantów opcyjnych kupna typu amerykańskiego na indeks akcji pięciu banków giełdowych IB5 (Dz.Urz. KPWiG z 1998 r., nr 2, poz. 27).

6 156 Izabela Pruchnicka-Grabias fakt, że np. w styczniu 2004 r. wolumen obrotu wyniósł 7177 sztuk, co w porównaniu z grudniem 2003 r. stanowi wzrost o 217% 6. Rok Obroty warrantami opcyjnymi liczone na podstawie zapłaconych premii na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie w latach (wartości przybliżone) Wartość obrotów (w mln PLN) Tabela 2 Zmiana wartości obrotów w stosunku do poprzedniego roku x ,7% ,4% ,0% ,5% Źródło: obliczenia własne na podstawie danych Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie (www.gpw.com.pl). Tabela 3 Obroty jednostkami indeksowymi na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie w latach 2002 i 2003 Rok Wolumen obrotów (w szt.) Zmiana wolumenu obrotów w stosunku do poprzedniego roku Wartość obrotów (w mln PLN) Zmiana wartości obrotów w stosunku do poprzedniego roku x 62 x % 34 45% Źródło: obliczenia własne na podstawie danych Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie (www.gpw.com.pl) oraz kwartalnika Rynek Terminowy 2003, nr 1, s. 69. Jako ostatni jak na razie instrument pochodny, 22 września 2003 r. na polskiej giełdzie zagościły opcje na indeks WIG20 walory o najbardziej skomplikowanej konstrukcji ze wszystkich obecnych na polskim rynku terminowym. Jednakże zasady działania opcji i warrantów opcyjnych są bardzo podobne, co sprawiło, iż inwestorzy szybko przyzwyczaili się do nowego instrumentu, a ich aktywność rośnie z miesiąca na miesiąc. Aby skala obrotów kontraktami opcyjnymi mogła być porównywalna z kontraktami terminowymi, trzeba jeszcze podjąć pewne kroki, jak np. wprowadzenie nowych animatorów. Obecnie spread 6 Statystyki instrumentów pochodnych na GPW, Rynek Terminowy 2004, nr 1, s. 69.

7 Wprowadzanie nowych instrumentów do obrotu (czyli różnica pomiędzy kursem kupna i sprzedaży) jest jeszcze w niektórych przypadkach zbyt duży (nawet powyżej 10%), ze względu na ograniczoną płynność rynku tych instrumentów. Na razie polskie opcje wystawiane są jedynie na indeks WIG20, ale już we wrześniu 2004 r. planuje się wprowadzenie opcji na akcje najbardziej płynnych spółek. Obroty dzienne nie są zbyt duże, ale większe aniżeli w przypadku jednostek indeksowych, czy warrantów np. 24 czerwca 2004 r. wyniosły zł. Szczegółowe dane dotyczące liczby transakcji, otwartych pozycji oraz skali obrotów opcjami w przykładowym dniu przedstawia poniższa tabela. Notowania opcji na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie 24 czerwca 2004 r. Tabela 4 Dzień wygaśnięcia Nazwa Typ Wolumen (w szt.) Obroty (w tys. zł) Otwarte pozycje OW20I4160 K a OW20I4170 K OW20I4180 K OW20I4190 K OW20I4200 K OW20L4150 K OW20L4160 K OW20L4170 K OW20L4180 K OW20U4150 S b OW20U4160 S OW20U4170 S OW20U4180 S OW20U4190 S OW20X4140 S OW20X4150 S OW20X4160 S OW20X4170 S Razem x x a Opcja typu kupno (call), czyli prawo jej posiadacza do zakupu określonej ilości instrumentu bazowego po cenie wykonania w ustalonym czasie; b opcja typu sprzedaż (put), czyli prawo jej posiadacza do sprzedaży określonej ilości instrumentu bazowego po cenie wykonania w ustalonym czasie. Źródło: opracowanie własne na podstawie: Rzeczpospolita z , s. B8.

8 158 Izabela Pruchnicka-Grabias Jak wynika z powyższej tabeli, największe obroty odnotowano na opcjach o bliższych terminach wygasania, będących poza pieniądzem (out-of-the-money). Instrumentami wygasającymi dopiero w grudniu praktycznie nie handlowano, bo 8 sztuk opcji typu sprzedaż (put), znajdujących się w obrocie przez cały dzień, to naprawdę niewiele. Największe natomiast obroty w omawianym dniu były na opcjach typu kupno ( call), z ceną wykonania 1900 punktów, wygasających we wrześniu. Wartości instrumentu bazowego, czyli indeksu WIG20, wahały się wtedy w granicach 1700 punktów, osiągając kurs zamknięcia w wysokości 1700,96 punktów. Zatem były to opcje poza pieniądzem. Porównywalne obroty wygenerowane zostały na opcjach typu sprzedaż, o cenie wykonania 1500 punktów, wygasających najwcześniej (we wrześniu), co również potwierdza powyższą konstatację, że największe obroty generowane są na instrumentach będących poza pieniądzem, o najbliższych dostępnych terminach wygaśnięcia. Analizując etapy rozwoju instrumentów pochodnych na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie, nie można zapominać, że pierwsze giełdowe derywaty w Polsce pojawiły się nie na warszawskiej Giełdzie Papierów Wartościowych, lecz na regionalnych giełdach towarowych. Była to odpowiedź na załamanie się państwowego skupu płodów rolnych na skutek odejścia od systemu gospodarki centralnie planowanej. Wszystko zaczęło się od utworzenia Agencji Rynku Rolnego. Natomiast pierwsza dość profesjonalna giełda towarowa, Giełda Poznańska, utworzona została w 1991 r. 7. Następnie powstawały kolejne giełdy regionalne, które zostały później przekształcone w biura maklerskie działające jako członkowie Warszawskiej Giełdy Towarowej, by zapewnić scentralizowany obrót instrumentami pochodnymi, takimi jak opcje i kontrakty terminowe typu futures, a tym samym stworzyć lepsze możliwości zarządzania ryzykiem w Polsce. 3. Zmiany w strukturze obrotów najważniejszymi instrumentami rynku kasowego i terminowego na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie w latach Dla celów niżej przedstawionej analizy podzielono rynek giełdowy na kasowy i terminowy. Na rynku kasowym przeanalizowano udział poszczególnych grup inwestorów (w podziale na zagranicznych i krajowych, indywidualnych oraz instytucjonalnych) w obrotach akcjami i obligacjami, natomiast, jeśli chodzi o rynek terminowy, analizie poddano kontrakty terminowe i opcje instru- 7 W. Rembisz, Kwestie giełdy towarowej w Polsce, Rynek Terminowy 2003, nr 4, s. 46.

9 Wprowadzanie nowych instrumentów do obrotu menty o największych obrotach, a tym samym największym znaczeniu dla polskiego rynku kapitałowego. Struktura obrotów najważniejszymi instrumentami rynku kasowego w latach (w %) Tabela 5 Rok inwestorzy zagraniczni Akcje inwestorzy krajowi inwestorzy zagraniczni Obligacje inwestorzy krajowi x x 7 x x x x x x x x Źródło: opracowanie własne na podstawie danych Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie (www.gpw.com.pl). Rok Struktura obrotów najważniejszymi instrumentami rynku terminowego w latach (w %) inwestorzy zagraniczni Kontrakty terminowe inwestorzy krajowi inwestorzy zagraniczni Opcje inwestorzy krajowi Tabela 6 indywidualni instytucjonalni indywidualni instytucjonalni indywidualni instytucjonalni indywidualni instytucjonalni x x x x x x x x x x x x Źródło: opracowanie własne na podstawie danych Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie (www.gpw.com.pl). Przy analizie kolejnych lat widać, że w przypadku akcji udział inwestorów zagranicznych w inwestycjach na warszawskiej Giełdzie Papierów Wartościo-

10 160 Izabela Pruchnicka-Grabias wych ogółem wzrastał do 1998 r. Przez kolejne dwa lata odnotował spadek, by znowu wzrosnąć w latach 2001 i 2002, a następnie ponownie obniżyć się w 2003 r. Jednakże zmiany te nie są drastyczne. Generalnie można stwierdzić, że udział inwestorów zagranicznych w obrotach polskiej giełdy kształtował się w latach mniej więcej na poziomie jednej trzeciej całkowitych obrotów. Jeśli chodzi natomiast o krajowych inwestorów indywidualnych, ich udział wzrastał do 2000 r., jednakże od tego okresu systematycznie spada na rzecz inwestorów instytucjonalnych. Podobne tendencje dotyczące inwestorów krajowych można było zaobserwować w przypadku obligacji. Nieco inaczej w stosunku do rynku akcji kształtował się tu udział inwestorów zagranicznych, który notował gwałtowne spadki począwszy od 1997 r. Przy analizie struktury obrotów kontraktami terminowymi w kolejnych latach widać, że popyt na te instrumenty generowany jest przede wszystkim przez krajowych inwestorów indywidualnych, choć należy zauważyć, iż od 2001 r. udział ten nieznacznie, ale systematycznie spada na rzecz inwestorów instytucjonalnych. Warto podkreślić, że obroty kontraktami są z roku na rok coraz wyższe, a tym samym spadek udziału inwestorów indywidualnych w transakcjach ogółem nie oznacza, iż jest ich mniej. Natomiast, jeśli chodzi o zagranicznych inwestorów, ich udział przez cały czas, tj. od 2000 r., utrzymuje się na niezmiennym poziomie 2%. Jeśli chodzi o opcje, to trudno na razie mówić o jakichkolwiek tendencjach ze względu na fakt, że instrument ten znajduje się w obrocie giełdowym dopiero od końca 2003 r. Pragnę jednak zwrócić uwagę, iż udział krajowych inwestorów indywidualnych w obrotach opcjami jest podobny do udziału kontraktami terminowymi. Oczywiście nie przekłada się to na ilość, gdyż obroty kontraktami są znacznie wyższe. 4. Pozycja warszawskiej Giełdy Papierów Wartościowych w Europie Polska giełda uznawana jest za największą wśród małych giełd. Porównanie jej kapitalizacji, liczby spółek oraz obrotów z obecnymi członkami Unii Europejskiej przedstawiono w tabelach 7 i 8. Jak wynika z tabeli 7, polska giełda plasowała się na pierwszym miejscu pod względem kapitalizacji wśród krajów, które w 2003 r. były kandydatami do wejścia w struktury Unii Europejskiej, a obecnie są już jej członkami. Kapitalizacja warszawskiej Giełdy Papierów Wartościowych wyniosła w omawianym okresie ,7 mln euro i było to ponad dwukrotnie więcej od giełdy budapesztańskiej, której kapitalizacja w tym samym czasie wynosiła ,9 mln euro. Jest to zapewne powód, by stwierdzić, że polska giełda jest liczącym się rynkiem

11 Wprowadzanie nowych instrumentów do obrotu wśród małych giełd. Statystyki nie wypadają już tak optymistycznie, gdy porównamy ją z rynkami krajów, które przed 1 maja 2004 r. były członkami Unii Europejskiej. Widać to w tabeli 8. Rynek Statystyki giełd krajów kandydujących do Unii Europejskiej w 2003 r. Indeks Zmiana indeksu Spółki Kapitalizacja (w mln euro) Tabela 7 Obroty akcjami (w mln euro) Warszawa WIG20 33, , ,7 Budapeszt BUX 20, , ,8 Praga PX50 43, , ,8 Lublana SBI20 17, ,1 626,8 Nikozja CySE20 10, ,4 264,1 Wilno LITIN-10 76, ,5 161,0 Bratysława SAX 26, ,7 588,2 La Valette MSE 13, ,1 30,8 Talin TALSE 34, ,9 659,1 Ryga DJRSE 43, ,2 100,8 Źródło: dane Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie (www.gpw.com.pl). Statystyki giełd krajów Unii Europejskiej w 2003 r. Tabela 8 Rynek Indeks Zmiana indeksu Spółki Kapitalizacja (w mln euro) Obroty akcjami (w mln euro) Londyn FTSE100 13, , ,5 Euronext a Euronext100 12, , ,0 Frankfurt DAX30 37, , ,4 Helsinki HEX25 18, , ,4 Kopenhaga KFX 22, , ,4 Ateny ASE20 35, , ,0 Oslo OBX 41, , ,8 Dublin ISEQ 26, , ,7 Wiedeń ATX 34, , ,9 Warszawa WIG20 33, , ,7 a Euronext = Paryż + Amsterdam + Bruksela + Lizbona. Źródło: dane Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie (www.gpw.com.pl).

12 162 Izabela Pruchnicka-Grabias W porównaniu z giełdami starych członków Unii Europejskiej, giełda w Polsce zajmuje ostatnie miejsce pod względem kapitalizacji, ale biorąc pod uwagę niedługi (zaledwie kilkunastoletni) okres jej działalności, nie powinno to stanowić zaskoczenia i wcale też nie oznacza, że w przyszłości będzie podobnie. 5. Instrumenty pochodne na rynku pozagiełdowym Podejmując analizę rynku pozagiełdowego, pragnę skupić swoją uwagę na pozagiełdowych instrumentach pochodnych, gdyż tradycyjne instrumenty rynku pieniężnego (jak bony skarbowe, obligacje, czy papiery komercyjne) funkcjonują, po pierwsze, dłużej niż derywaty, a po drugie, ich rozliczaniu i zabezpieczaniu nie towarzyszą aż tak skomplikowane procedury, zatem nie można ich uznać za przejaw innowacyjności rynku. Rynek pozagiełdowy tworzony jest przez rynek międzybankowy i klientowski. Różnica między nimi polega na tym, że o rynku międzybankowym mówimy wtedy, gdy transakcja zawierana jest pomiędzy dwoma bankami. Natomiast, jeśli jedną ze stron jest inny podmiot, jak np. przedsiębiorstwo, fundusz, czy zakład ubezpieczeń, mamy do czynienia z rynkiem klientowskim. Rynek pozagiełdowy (OTC ang. over-the-counter) jest rynkiem nieformalnym, a parametry zawieranych transakcji dostosowane są wyłącznie do potrzeb stron. Tego typu transakcje nazywane są tailor made, co w dosłownym tłumaczeniu oznacza szyty na miarę 8. Specjaliści z The Group of Thirty zdefiniowali derywaty będące przedmiotem obrotu na rynku OTC jako prywatnie negocjowane kontrakty, dostarczane bezpośrednio przez dealerów do ich odbiorców, w odróżnieniu od kontraktów standaryzowanych (takich jak futures) sprzedawanych na giełdach 9. Pionierem na polskim rynku pozagiełdowym był Polski Bank Rozwoju SA, który wystawiał pochodne instrumenty finansowe od 1993 r. Dla przykładu, w 1998 r. istniały już następujące instrumenty pochodne w obrocie pozagiełdowym 10 : kontrakty forward BRE FRA (Forward Rate Agreement) Banku Rozwoju Eksportu, 8 T. Nieborak, Pozagiełdowe instrumenty pochodne zagadnienia prawno-ekonomiczne, Rynek Terminowy 2004, nr 1, s. 103; A. Grąt, Ryzyko stopy procentowej i instrumenty pochodne służące zabezpieczeniu się przed nim, Materiały i Studia, zeszyt nr 124, Narodowy Bank Polski, Warszawa 2001, s. 32; oraz A. Weron, R. Weron, Inżynieria finansowa, Wydawnictwo Naukowo-Techniczne, Warszawa 1998, s T. Nieborak, op. cit., s D. Gątarek, R. Maksymiuk, Wycena i zabezpieczenie pochodnych instrumentów finansowych, LIBER, Warszawa 1998, s. 102.

13 Wprowadzanie nowych instrumentów do obrotu kontrakty walutowe: oferowane przez większość banków prowadzących działalność inwestycyjną, opcje walutowe: oferowane przez ING Bank, Polski Bank Rozwoju, Deutsche Bank, Bank Inicjatyw Gospodarczych, Bank Handlowy, Bank Rozwoju Eksportu oraz Polski Bank Inwestycyjny, opcje na stopę procentową ( caps i floors), oferowane przez Polski Bank Rozwoju i Polski Bank Inwestycyjny, swapy walutowe: IBP, ING Bank, warranty opcyjne BRE. Szczególnie dynamiczny rozwój pozagiełdowego rynku instrumentów pochodnych w Polsce można było zaobserwować w latach I tak, pod koniec 2003 r. zawierano już o wiele więcej transakcji pozagiełdowych, aniżeli w 1998 r., opartych na instrumentach pochodnych oferowanych przez banki w Polsce, wśród których znajdowały się walutowe transakcje terminowe typu forward outright oraz non-delivery forward (NDF), warranty opcyjne, opcje terminowe, opcje walutowe standardowe oraz niektóre odmiany walutowych opcji egzotycznych, opcje na stopy procentowe, transakcje FRA oraz różnorodne odmiany swapów, połączenia swapów z opcjami (tzw. swapcje swaptions), jak również kontrakty wystawiane na instrumenty bazowe rynku walutowego oraz pieniężnego. Na szczególną uwagę, moim zdaniem, zasługuje fakt wprowadzenia na polski rynek walutowych opcji egzotycznych (exotic options). Wprawdzie obroty nimi na razie są niewielkie, wręcz symboliczne, gdyby je porównać z innymi instrumentami pochodnymi, najważniejsze jednak, że klient ma możliwość skorzystania z tego typu opcji i tym samym większe możliwości zarządzania ryzykiem finansowym. Nie wykorzystuje się obecnie wszystkich typów tych instrumentów, lecz głównie opcje binarne ( binary options), barierowe ( barrier options) oraz azjatyckie ( Asian options). Stanowią one zaledwie małą część wszystkich opcji egzotycznych opisywanych w amerykańskich podręcznikach. Instrumenty te nie są wystawiane przez wszystkie banki, głównie ze względu na ryzyko, które temu towarzyszy. Przypomnę, że opcja egzotyczna, ze względu na nieliniowość funkcji wypłaty, jest o wiele bardziej trudna do zabezpieczenia aniżeli standardowa. Działające w Polsce banki, posiadające w swojej ofercie opcje egzotyczne, to przede wszystkim: Bank BPH, Citibank Handlowy, BRE Bank, Societe Generale. 11 S. Antkiewicz, Pozagiełdowy rynek pochodnych instrumentów finansowych w Polsce, Rynek Kapitałowy 2004, nr 6, s. 21.

14 164 Izabela Pruchnicka-Grabias Niestety, w przeciwieństwie do rynku giełdowego, na rynku międzybankowym i klientowskim nie ma szczegółowych statystyk dotyczących obrotów. Według szacunków, w IV kwartale 2003 r., najważniejszą część pozagiełdowego nieregulowanego obrotu instrumentami pochodnymi stanowiły kontrakty oparte na instrumentach bazowych rynku walutowego 12. Istotne znaczenie miały też swapy walutowe, natomiast mniejsza aktywność cechowała rynek opcji walutowych. Ponadto, wysokimi obrotami charakteryzował się pozagiełdowy rynek instrumentów pochodnych opartych na stopach procentowych, wśród których na największą uwagę zasługują kontrakty FRA oraz swapy procentowe. Przyczyn większego powodzenia kontraktów w stosunku do opcji można upatrywać w tym, że są to instrumenty bardziej przejrzyste dla klienta. Jeśli chodzi o opcje, to bank zarabia często na premii, a klient nawet nie wie, gdzie i kiedy. Poza tym banki zajmują się coraz poważniej wyceną ryzyka wystawiania opcji i próbują je sobie zrekompensować w postaci wyższych premii, co częściowo zniechęca klientów do stosowania tych instrumentów w hedgingu, gdy mają do wyboru jeszcze np. kontrakty terminowe. Rynek pozagiełdowy ma tę zaletę, że umożliwia lepsze dostosowanie parametrów instrumentów do potrzeb inwestorów aniżeli wystandaryzowane instrumenty dostępne w obrocie giełdowym. Jednakże, z drugiej strony, nie ma na nim gwaranta, jakim jest dla giełdy Krajowy Depozyt Papierów Wartościowych. Być może będzie to w przyszłości jedną z przyczyn zwiększania się obrotów instrumentami giełdowymi kosztem rynku międzybankowego i klientowskiego. Na obecny kształt polskiego rynku finansowego wpłynęły niewątpliwie zachodzące na świecie procesy globalizacji, integracji, deregulacji i liberalizacji. Przyczyniły się one do rozwoju coraz bardziej nowoczesnych produktów bankowych, często charakteryzujących się skomplikowaną strukturą ryzyka. W związku z tym pojawiła się konieczność odpowiedniego zarządzania ryzykiem, co z kolei przyczyniło się do gwałtownego rozwoju instrumentów pochodnych na świecie, a później także w Polsce. Wprawdzie obecnie stosuje się je również do spekulacji, w celu osiągania ponadprzeciętnych zysków, ale nie można zapominać, że ich pierwotną rolą był jednak tylko hedging. Kolejnym czynnikiem, który również wywarł wpływ na polski rynek finansowy, był gwałtowny rozwój nowoczesnych technologii, a zwłaszcza coraz bardziej powszechne stosowanie Internetu. Nazwa ta powstała od angielskiego słowa Inter-Networking, co podkreśla innowacyjność tego zjawiska, polegającego na zdolności do łączenia różnych rodzajów komputerów i terminali w sposób umożliwiający ich wzajemną współpracę 13. Dzięki temu transakcje mogą być 12 Ibidem, s Bankowość. Podręcznik akademicki, pod red. W.L. Jaworskiego i Z. Zawadzkiej, Poltext, Warszawa 2002, s. 70.

15 Wprowadzanie nowych instrumentów do obrotu zawierane coraz szybciej, sprawniej, za pośrednictwem własnego domowego komputera. Ponadto rozwój sieci internetowej umożliwił także lepszy i szybszy dostęp do informacji o rynku, co podnosi jego płynność. Jednak faktem również jest, że polskim bankom nadal brakuje profesjonalnego oprogramowania niezbędnego do aktywnego handlu bardziej skomplikowanymi instrumentami (jak np. wcześniej wspomniane opcje egzotyczne). Przyczyną tej sytuacji jest jego wysoka cena. Waha się ona w granicach miliona dolarów i najczęściej jest to koszt jedynie licencji obejmującej od 2 do 5 lat użytkowania na kilku stanowiskach 14. Należy również podkreślić, że ostatnio obserwujemy dynamiczny rozwój platform internetowych służących do zawierania transakcji na rynku walutowym. W Polsce tego typu brokerzy pojawili się stosunkowo niedawno, bo w 2002 r. 15. Ich bezsporną zaletą jest to, że mogą oferować bardziej atrakcyjne spready w stosunku do banków czy giełd, ze względu na niskie koszty działalności. Poza tym, giełdy i banki nie działają 24 godziny na dobę, jak to się dzieje w przypadku platform internetowych. Pomimo dynamicznego rozwoju w ostatnich latach, polski rynek finansowy nadal należy jednak traktować w kategoriach rynków wschodzących. Podstawowe cechy tej grupy rynków to 16 : mniejsza skala zawieranych transakcji, mniejsza liczba uczestników rynku, szersze widełki cenowe kupna-sprzedaży, nieciągłość rynku (kwotowanie nie obejmuje wszystkich stref czasowych). Zawieranie mniejszej ilości transakcji skutkuje oczywiście wygórowanymi prowizjami bankowymi, w związku z czym różnica pomiędzy kursem BID i ASK (tzw. spread) jest znaczna. To z kolei może zniechęcać niektórych klientów do zakupu określonych instrumentów. Dla przykładu wspomnę, że standardowe spready na rynku międzybankowym na podstawowych kursach walutowych, za które uważa się EUR/USD, USD/JPY, USD/CHF, GBP/USD, są zazwyczaj stałe i przyjmują wartości do kilku punktów. Natomiast jeśli chodzi o mniej płynne rynki, jakim właśnie jest polski rynek, spread jest zmienny. Podlega wahaniom zarówno w ciągu doby, jak również w okresach dłuższych. Na rynku złotego najwięcej transakcji zawiera się w godzinach porannych (tj. od 8.30 do 10.00) oraz popołudniowych (tj. od do 14.00). Wtedy też spread na złotówce jest właśnie najmniejszy. Dzieje się tak dlatego, ponieważ rano banki kupują i sprzedają waluty dla swoich klientów. Zatem rynek cechuje wtedy większa płynność, 14 M. Pruski, Opcje egzotyczne na polskim rynku walutowym, Rynek Terminowy 2004, nr 1, s H. Walentynowicz, Jak zmienił się dostęp do rynku walutowego w Polsce, Rynek Terminowy 2004, nr 2, s M. Pruski, op. cit., s. 25.

16 166 Izabela Pruchnicka-Grabias co skutkuje spreadami korzystniejszymi dla klientów. Natomiast po południu banki zamykają swoje pozycje zajęte w celach czysto spekulacyjnych oraz wykonują rozliczenia dnia, co ponownie ożywia rynek i przyczynia się do zawężenia spreadu na złotówce. Z kolei wieczorem banki w Polsce są już zamknięte dla klientów. Jeżeli broker zaryzykuje i zakwotuje kurs EUR/PLN czy USD/PLN, to daje ofertę z bardzo wysokim spreadem, nawet rzędu punktów bazowych. Taka duża różnica pomiędzy kursem BID i ASK jest wynikiem tego, iż w godzinach wieczornych broker ten nie znajdzie żadnego innego brokera, z którym mógłby zawrzeć transakcje. Musi sobie zatem zrekompensować ryzyko pozostania z otwartą pozycją do dnia następnego. Sytuacja taka mogłaby się zmienić, gdyby złoty znalazł się w gronie walut podstawowych, ale myślę, że na razie nie ma co na to liczyć. Jednakże, gdyby to miało miejsce, to w nocy, choć dealerzy z polskich banków by spali, dealerzy w krajach z innych stref czasowych handlowaliby między sobą złotówkami, co dawałoby szansę na mniejszy spread w godzinach wieczornych dla klienta działającego w Polsce. Jednakże musimy jeszcze na taki luksus zaczekać co najmniej kilka lat. Gdy Polska wejdzie do strefy euro, skończą się tego rodzaju problemy. W każdym razie niezaprzeczalne jest, że polski rynek instrumentów pochodnych wykazuje od kilku lat ciągle tendencję wzrostową, co pozwala spodziewać się w przyszłości jego dalszego dynamicznego rozwoju 17. Podsumowanie Znaczenie rynku finansowego w gospodarce jest ogromne. Dlatego też w Polsce, po zakończeniu okresu istnienia gospodarki centralnie planowanej, podjęto starania w kierunku jego rozwoju. W większości przyjęto standardy z krajów wysoko rozwiniętych, by nie przeprowadzać eksperymentów, lecz jak najszybciej dążyć do rozwoju rynku finansowego, który jest niezbędny, by gospodarka wolnorynkowa mogła efektywnie funkcjonować. Dlatego też stopniowo wprowadzano do obrotu coraz bardziej nowoczesne i bardziej skomplikowane instrumenty, począwszy od walorów rynku kasowego, a kończąc na strukturach hybrydowych rynku terminowego 18. Choć polski rynek rozwijał się bardzo dynamicznie w ostatnich latach, cały czas pojawiają się także pewne bariery, jak np. ta, że prawo nie nadąża za tempem następujących przemian, czy fakt niedostatecznej płynności niektórych instrumentów. Na tle rynków działających w krajach wysoko rozwiniętych polska giełda nie wypada imponująco. Jednakże 17 Por. M. Szmelter, Dwa scenariusze. Polski rynek OTC instrumentów pochodnych wykazuje podobne tendencje rozwojowe jak światowy, Gazeta Bankowa z , s Struktura hybrydowa to połączenie dwóch instrumentów, jak np. swapcja.

17 Wprowadzanie nowych instrumentów do obrotu biorąc pod uwagę krótki okres funkcjonowania polskiego rynku finansowego oraz jego duży potencjał rozwojowy, obecny stan tego rynku należy ocenić jako dobry. Literatura 10 lat Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie, Giełda Papierów Wartościowych w Warszawie, Warszawa Antkiewicz S., Pozagiełdowy rynek pochodnych instrumentów finansowych w Polsce, Rynek Kapitałowy 2004, nr 6. Bankowość, Podręcznik akademicki, pod red. W.L. Jaworskiego i Z. Zawadzkiej, Poltext, Warszawa Gątarek D., Maksymiuk R., Wycena i zabezpieczenie pochodnych instrumentów finansowych, LIBER, Warszawa Grąt A., Ryzyko stopy procentowej i instrumenty pochodne służące zabezpieczeniu się przed nim, Materiały i Studia, zeszyt nr 124, Narodowy Bank Polski, Warszawa Nieborak T., Pozagiełdowe instrumenty pochodne zagadnienia prawno-ekonomiczne, Rynek Terminowy 2004, nr 1. Pruski M., Opcje egzotyczne na polskim rynku walutowym, Rynek Terminowy 2004, nr 1. Rembisz W., Kwestie giełdy towarowej w Polsce, Rynek Terminowy 2003, nr 4. Rocznik Giełdowy 2004, Giełda Papierów Wartościowych w Warszawie, Warszawa Statystyki instrumentów pochodnych na GPW, Rynek Terminowy 2004, nr 1. Szmelter M., Dwa scenariusze. Polski rynek OTC instrumentów pochodnych wykazuje podobne tendencje rozwojowe jak światowy, Gazeta Bankowa z Uchwała nr 47 Komisji Papierów Wartościowych i Giełd z dnia 30 stycznia 1998 r. w sprawie wyrażenia zgody na wprowadzenie do publicznego obrotu na regulowanym rynku pozagiełdowym zabezpieczonych sześciomiesięcznych warrantów opcyjnych kupna typu amerykańskiego na indeks mieszany akcji dziesięciu spółek giełdowych IM10 (Dz.Urz. KPWiG z 1998 r., nr 2, poz. 26). Uchwała nr 48 Komisji Papierów Wartościowych i Giełd z dnia 30 stycznia 1998 r. w sprawie wyrażenia zgody na wprowadzenie do publicznego obrotu na regulowanym rynku pozagiełdowym zabezpieczonych sześciomiesięcznych warrantów opcyjnych kupna typu amerykańskiego na indeks akcji pięciu banków giełdowych IB5 (Dz.Urz. KPWiG z r., nr 2, poz. 27). Walentynowicz H., Jak zmienił się dostęp do rynku walutowego w Polsce, Rynek Terminowy 2004, nr 2. Weron A., Weron R., Inżynieria finansowa, Wydawnictwo Naukowo-Techniczne, Warszawa Ziębiec J., GPW podsumowanie 2003 r., Rynek Terminowy 2004, nr 1. Introduction of New Instruments on the Polish Financial Market An Indication of its Innovativeness The financial market is playing an increasingly important role in the Polish economy. Its main objective is to ensure effective trading in financial instruments and to mitigate financial risk. The more available financial instruments are, and the wider the range of products is, the more effective the entire economy is. The paper presents the subsequent phases of development of the Polish fi-

18 168 Izabela Pruchnicka-Grabias nancial market during the period of economic transformation. Special attention is given to the development of the derivatives market, because it is those instruments which testify to the market s innovativeness. The conducted analysis indicates that Poland s financial market is expanding rapidly, and has good prospects for the future development, providing opportunities for achieving the standards of highly developed economies in terms of the number of available instruments, the necessary infrastructure as well as trading volumes. Izabela Pruchnicka-Grabias adiunkt w Katedrze Finansów i Bankowości na Wydziale Ekonomicznym Wyższej Szkoły Ekonomicznej w Warszawie. Studia wyższe ukończyła w Szkole Głównej Handlowej w Warszawie w 2000 r., uzyskując tytuł magistra, a w 2003 r. uzyskała w niej stopień doktora nauk ekonomicznych na podstawie rozprawy nt. Warranty opcyjne na polskim rynku kapitałowym. Zainteresowania naukowo-badawcze: rynek finansowy, bankowość inwestycyjna, instrumenty pochodne, zarządzanie ryzykiem finansowym. Kontakt: Wyższa Szkoła Ekonomiczna w Warszawie, Wydział Ekonomiczny, Katedra Finansów i Bankowości, ul. Tarczyńska 19/21, Warszawa, tel./fax: (0-22) ,

Do końca 2003 roku Giełda wprowadziła promocyjne opłaty transakcyjne obniżone o 50% od ustalonych regulaminem.

Do końca 2003 roku Giełda wprowadziła promocyjne opłaty transakcyjne obniżone o 50% od ustalonych regulaminem. Opcje na GPW 22 września 2003 r. Giełda Papierów Wartościowych rozpoczęła obrót opcjami kupna oraz opcjami sprzedaży na indeks WIG20. Wprowadzenie tego instrumentu stanowi uzupełnienie oferty instrumentów

Bardziej szczegółowo

Opcje giełdowe. Wprowadzenie teoretyczne oraz zasady obrotu

Opcje giełdowe. Wprowadzenie teoretyczne oraz zasady obrotu Opcje giełdowe Wprowadzenie teoretyczne oraz zasady obrotu NAJWAŻNIEJSZE CECHY OPCJI Instrument pochodny (kontrakt opcyjny), Asymetryczny profil wypłaty, Możliwość budowania portfeli o różnych profilach

Bardziej szczegółowo

Opcje Giełdowe. Filip Duszczyk Dział Rynku Terminowego GPW

Opcje Giełdowe. Filip Duszczyk Dział Rynku Terminowego GPW Opcje Giełdowe Filip Duszczyk Dział Rynku Terminowego GPW Warszawa, 7 maja 2014 Czym są opcje indeksowe (1) Kupno opcji Koszt nabycia Zysk Strata Prawo, lecz nie obligacja, do kupna lub sprzedaży instrumentu

Bardziej szczegółowo

Spis treści: Wstęp. ROZDZIAŁ 1. Istota i funkcje systemu finansowego Adam Dmowski

Spis treści: Wstęp. ROZDZIAŁ 1. Istota i funkcje systemu finansowego Adam Dmowski Rynki finansowe., Książka stanowi kontynuację rozważań nad problematyką zawartą we wcześniejszych publikacjach autorów: Podstawy finansów i bankowości oraz Finanse i bankowość wydanych odpowiednio w 2005

Bardziej szczegółowo

INWESTORZY W OBROTACH GIEŁDOWYCH 2008 ROKU

INWESTORZY W OBROTACH GIEŁDOWYCH 2008 ROKU GPW 27 NOWA JAKOŚĆ INWESTORZY W OBROTACH GIEŁDOWYCH 28 ROKU - podsumowanie 1 RYNEK AKCJI W 28 ROKU ŚREDNIA WARTOŚĆ TRANSAKCJI (PLN) 2 UDZIAŁ TRANSAKCJI W OBROTACH 1 18 8 16 6 14 4 2 12 24 25 26 27 28 24

Bardziej szczegółowo

Rynek giełdowych finansowych instrumentów pochodnych w Polsce.

Rynek giełdowych finansowych instrumentów pochodnych w Polsce. KURS E-LEARNINGOWY GIEŁDA PAPIERÓW WARTOŚCIOWYCH I RYNEK KAPITAŁOWY Jakub Wojciechowski Rynek giełdowych finansowych instrumentów pochodnych w Polsce. Rys historyczny, stan obecny i perspektywy Warszawa

Bardziej szczegółowo

Nazwy skrócone opcji notowanych na GPW tworzy się w następujący sposób: OXYZkrccc, gdzie:

Nazwy skrócone opcji notowanych na GPW tworzy się w następujący sposób: OXYZkrccc, gdzie: Opcje na GPW (III) Na warszawskiej Giełdzie Papierów Wartościowych notuje się opcje na WIG20 i akcje niektórych spółek o najwyższej płynności. Każdy rodzaj opcji notowany jest w kilku, czasem nawet kilkunastu

Bardziej szczegółowo

OPCJE MIESIĘCZNE NA INDEKS WIG20

OPCJE MIESIĘCZNE NA INDEKS WIG20 OPCJE MIESIĘCZNE NA INDEKS WIG20 1 TROCHĘ HISTORII 1973 Fisher Black i Myron Scholes opracowują precyzyjną metodę obliczania wartości opcji słynny MODEL BLACK/SCHOLES 2 TROCHĘ HISTORII 26 kwietnia 1973

Bardziej szczegółowo

Instrumenty strukturyzowane inwestycja na rynku kapitałowym w okresie kryzysu finansowego

Instrumenty strukturyzowane inwestycja na rynku kapitałowym w okresie kryzysu finansowego Katedra Inwestycji Finansowych i Zarządzania Ryzykiem Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Witold Szczepaniak Instrumenty strukturyzowane inwestycja na rynku kapitałowym w okresie kryzysu finansowego Rynek

Bardziej szczegółowo

Kontrakty terminowe w teorii i praktyce. Marcin Kwaśniewski Dział Rynku Terminowego

Kontrakty terminowe w teorii i praktyce. Marcin Kwaśniewski Dział Rynku Terminowego Kontrakty terminowe w teorii i praktyce Marcin Kwaśniewski Dział Rynku Terminowego Czym jest kontrakt terminowy? Kontrakt to umowa między 2 stronami Nabywca/sprzedawca zobowiązuje się do kupna/sprzedaży

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenia 1 Wstępne wiadomości

Ćwiczenia 1 Wstępne wiadomości Ćwiczenia 1 Wstępne wiadomości 1.Wyszukaj i uzupełnij brakujące definicje: rynek finansowy (financial market) instrument finansowy (financial instrument) papier wartościowy (security) 2. Na potrzeby analizy

Bardziej szczegółowo

OPCJE W to też możesz inwestować na giełdzie

OPCJE W to też możesz inwestować na giełdzie OPCJE NA WIG 20 W to też możesz inwestować na giełdzie GIEŁDAPAPIERÓW WARTOŚCIOWYCH WARSZAWIE OPCJE NA WIG 20 Opcje na WIG20 to popularny instrument, którego obrót systematycznie rośnie. Opcje dają ogromne

Bardziej szczegółowo

Forward Rate Agreement

Forward Rate Agreement Forward Rate Agreement Nowoczesne rynki finansowe oferują wiele instrumentów pochodnych. Należą do nich: opcje i warranty, kontrakty futures i forward, kontrakty FRA (Forward Rate Agreement) oraz swapy.

Bardziej szczegółowo

Wykaz zmian wprowadzonych do statutu KBC LIDERÓW RYNKU Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego w dniu 10 czerwca 2010 r.

Wykaz zmian wprowadzonych do statutu KBC LIDERÓW RYNKU Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego w dniu 10 czerwca 2010 r. Wykaz zmian wprowadzonych do statutu KBC LIDERÓW RYNKU Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego w dniu 10 czerwca 2010 r. art. 12 ust. 2 Statutu Brzmienie dotychczasowe: 2. Cel Subfunduszu Global Partners Kredyt

Bardziej szczegółowo

Strategie inwestowania w opcje. Filip Duszczyk Dział Rynku Terminowego

Strategie inwestowania w opcje. Filip Duszczyk Dział Rynku Terminowego Strategie inwestowania w opcje Filip Duszczyk Dział Rynku Terminowego Agenda: Opcje giełdowe Zabezpieczenie portfela Spekulacja Strategie opcyjne 2 Opcje giełdowe 3 Co to jest opcja? OPCJA JAK POLISA Zabezpieczenie

Bardziej szczegółowo

Forward kontrakt terminowy o charakterze rzeczywistym (z dostawą instrumentu bazowego).

Forward kontrakt terminowy o charakterze rzeczywistym (z dostawą instrumentu bazowego). Kontrakt terminowy (z ang. futures contract) to umowa pomiędzy dwiema stronami, z których jedna zobowiązuje się do kupna, a druga do sprzedaży, w określonym terminie w przyszłości (w tzw. dniu wygaśnięcia)

Bardziej szczegółowo

RYNKI INSTRUMENTY I INSTYTUCJE FINANSOWE RED. JAN CZEKAJ

RYNKI INSTRUMENTY I INSTYTUCJE FINANSOWE RED. JAN CZEKAJ RYNKI INSTRUMENTY I INSTYTUCJE FINANSOWE RED. JAN CZEKAJ Wstęp Część I. Ogólna charakterystyka rynków finansowych 1. Istota i funkcje rynków finansowych 1.1. Pojęcie oraz podstawowe rodzaje rynków 1.1.1.

Bardziej szczegółowo

Rynek instrumentów pochodnych w listopadzie 2011 r. INFORMACJA PRASOWA

Rynek instrumentów pochodnych w listopadzie 2011 r. INFORMACJA PRASOWA Warszawa, 5 grudnia 2011 r. Rynek instrumentów pochodnych w listopadzie 2011 r. INFORMACJA PRASOWA W listopadzie 2011 roku wolumen obrotu wszystkimi instrumentami pochodnymi wyniósł 1,27 mln sztuk, wobec

Bardziej szczegółowo

Inwestor musi wybrać następujące parametry: instrument bazowy, rodzaj opcji (kupna lub sprzedaży, kurs wykonania i termin wygaśnięcia.

Inwestor musi wybrać następujące parametry: instrument bazowy, rodzaj opcji (kupna lub sprzedaży, kurs wykonania i termin wygaśnięcia. Opcje na GPW (II) Wbrew ogólnej opinii, inwestowanie w opcje nie musi być trudne. Na rynku tym można tworzyć strategie dla doświadczonych inwestorów, ale również dla początkujących. Najprostszym sposobem

Bardziej szczegółowo

Analiza inwestycji i zarządzanie portfelem SPIS TREŚCI

Analiza inwestycji i zarządzanie portfelem SPIS TREŚCI Analiza inwestycji i zarządzanie portfelem Frank K. Reilly, Keith C. Brown SPIS TREŚCI TOM I Przedmowa do wydania polskiego Przedmowa do wydania amerykańskiego O autorach Ramy książki CZĘŚĆ I. INWESTYCJE

Bardziej szczegółowo

Kontrakty terminowe na indeksy GPW pozostaje czwartym rynkiem w Europie

Kontrakty terminowe na indeksy GPW pozostaje czwartym rynkiem w Europie Rynek instrumentów pochodnych GPW w I półroczu 2012 roku na tle Europy GPW utrzymuje czwartą pozycję w Europie pod względem wolumenu obrotów indeksowymi kontraktami terminowymi Kontrakty terminowe na indeksy

Bardziej szczegółowo

Kształtowanie się indeksów WIG w 2003 roku

Kształtowanie się indeksów WIG w 2003 roku Kształtowanie się indeksów WIG w 2003 roku Do najważniejszych wskaźników polskiej giełdy zaliczamy Warszawski Indeks Giełdowy oraz WIG-20, który jest indeksem dużych spółek. Oprócz dwóch wyżej wymienionych

Bardziej szczegółowo

Opcje giełdowe i zabezpieczenie inwestycji. Filip Duszczyk Dział Rynku Terminowego

Opcje giełdowe i zabezpieczenie inwestycji. Filip Duszczyk Dział Rynku Terminowego Opcje giełdowe i zabezpieczenie inwestycji Filip Duszczyk Dział Rynku Terminowego Agenda: Analiza Portfela współczynnik Beta (β) Opcje giełdowe wprowadzenie Podstawowe strategie opcyjne Strategia Protective

Bardziej szczegółowo

Opcje na GPW (I) Możemy wyróżnić dwa rodzaje opcji: opcje kupna (ang. call options), opcje sprzedaży (ang. put options).

Opcje na GPW (I) Możemy wyróżnić dwa rodzaje opcji: opcje kupna (ang. call options), opcje sprzedaży (ang. put options). Opcje na GPW (I) Opcje (ang. options) to podobnie jak kontrakty terminowe bardzo popularny instrument notowany na rynkach giełdowych. Ich konstrukcja jest nieco bardziej złożona od kontraktów. Opcje można

Bardziej szczegółowo

Futures na Wibor najlepszy sposób zarabiania na stopach. Departament Skarbu, PKO Bank Polski Konferencja Instrumenty Pochodne Warszawa, 28 maja 2014

Futures na Wibor najlepszy sposób zarabiania na stopach. Departament Skarbu, PKO Bank Polski Konferencja Instrumenty Pochodne Warszawa, 28 maja 2014 Futures na Wibor najlepszy sposób zarabiania na stopach Departament Skarbu, PKO Bank Polski Konferencja Instrumenty Pochodne Warszawa, 28 maja 2014 Agenda Wprowadzenie Definicja kontraktu Czynniki wpływające

Bardziej szczegółowo

INSTRUMENTY POCHODNE OPCJE EUROPEJSKIE OPCJE AMERYKAŃSKIE OPCJE EGZOTYCZNE

INSTRUMENTY POCHODNE OPCJE EUROPEJSKIE OPCJE AMERYKAŃSKIE OPCJE EGZOTYCZNE INSTRUMENTY POCHODNE OPCJE EUROPEJSKIE OPCJE AMERYKAŃSKIE OPCJE EGZOTYCZNE OPCJE / DEFINICJA Opcja jest prawem do zakupu lub sprzedaży określonej ilości wyspecyfikowanego przedmiotu (tzw. instrumentu bazowego)

Bardziej szczegółowo

Kontrakty terminowe bez tajemnic. Marcin Kwaśniewski Dział Rynku Terminowego

Kontrakty terminowe bez tajemnic. Marcin Kwaśniewski Dział Rynku Terminowego Kontrakty terminowe bez tajemnic Marcin Kwaśniewski Dział Rynku Terminowego Agenda: ABC kontraktów terminowych Zasady obrotu kontraktami Depozyty zabezpieczające Zabezpieczanie i spekulacja Ryzyko inwestowania

Bardziej szczegółowo

OPCJE FINANSOWE, W TYM OPCJE EGZOTYCZNE, ZBYWALNE STRATEGIE OPCYJNE I ICH ZASTOSOWANIA DARIA LITEWKA I ALEKSANDRA KOŁODZIEJCZYK

OPCJE FINANSOWE, W TYM OPCJE EGZOTYCZNE, ZBYWALNE STRATEGIE OPCYJNE I ICH ZASTOSOWANIA DARIA LITEWKA I ALEKSANDRA KOŁODZIEJCZYK OPCJE FINANSOWE, W TYM OPCJE EGZOTYCZNE, ZBYWALNE STRATEGIE OPCYJNE I ICH ZASTOSOWANIA DARIA LITEWKA I ALEKSANDRA KOŁODZIEJCZYK OPCJE Opcja jest umową, która daje posiadaczowi prawo do kupna lub sprzedaży

Bardziej szczegółowo

Najlepsze miejsce. do obrotu obligacjami w Polsce

Najlepsze miejsce. do obrotu obligacjami w Polsce Najlepsze miejsce do obrotu obligacjami w Polsce GRUPAKAPITAŁOWAGPW BondSpot S.A. doświadczenie i rozwój BondSpot S.A. jest drugą, obok Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie S.A., instytucją na polskim

Bardziej szczegółowo

K O N T R A K T Y T E R M I N O W E

K O N T R A K T Y T E R M I N O W E "MATEMATYKA NAJPEWNIEJSZYM KAPITAŁEM ABSOLWENTA" projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego K O N T R A K T Y T E R M I N O W E Autor: Lic. Michał Boczek

Bardziej szczegółowo

OPCJE. Slide 1. This presentation or any of its parts cannot be used without prior written permission of Dom Inwestycyjny BRE Banku S..A.

OPCJE. Slide 1. This presentation or any of its parts cannot be used without prior written permission of Dom Inwestycyjny BRE Banku S..A. OPCJE Slide 1 Informacje ogólne definicje opcji: kupna (call)/sprzedaŝy (put) terminologia typy opcji krzywe zysk/strata Slide 2 Czym jest opcja KUPNA (CALL)? Opcja KUPNA (CALL) jest PRAWEM - nie zobowiązaniem

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie ryzykiem. Wykład 3 Instrumenty pochodne

Zarządzanie ryzykiem. Wykład 3 Instrumenty pochodne Zarządzanie ryzykiem Wykład 3 Instrumenty pochodne Definicja instrumenty pochodne to: prawa majątkowe, których cena rynkowa zależy bezpośrednio lub pośrednio od ceny lub wartości papierów wartościowych,

Bardziej szczegółowo

Giełda. Podstawy inwestowania SPIS TREŚCI

Giełda. Podstawy inwestowania SPIS TREŚCI Giełda. Podstawy inwestowania SPIS TREŚCI Zaremba Adam Wprowadzenie Część I. Zanim zaczniesz inwestować Rozdział 1. Jak wybrać dom maklerski? Na co zwracać uwagę? Opłaty i prowizje Oferta kredytowa Oferta

Bardziej szczegółowo

Wycena opcji. Dr inż. Bożena Mielczarek

Wycena opcji. Dr inż. Bożena Mielczarek Wycena opcji Dr inż. Bożena Mielczarek Stock Price Wahania ceny akcji Cena jednostki podlega niewielkim wahaniom dziennym (miesięcznym) wykazując jednak stały trend wznoszący. Cena może się doraźnie obniżać,

Bardziej szczegółowo

Wyciąg z Zarządzeń Dyrektora Domu Maklerskiego BOŚ S.A. według stanu na dzień 28 maja 2012 roku (zarządzenia dotyczące obrotu derywatami)

Wyciąg z Zarządzeń Dyrektora Domu Maklerskiego BOŚ S.A. według stanu na dzień 28 maja 2012 roku (zarządzenia dotyczące obrotu derywatami) 1 Wyciąg z Zarządzeń Dyrektora Domu Maklerskiego BOŚ S.A. według stanu na dzień 28 maja 2012 roku (zarządzenia dotyczące obrotu derywatami) Zarządzenie nr 1 Dyrektora Domu Maklerskiego BOŚ S.A. z dnia

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenia ZPI. Katarzyna Niewińska, ćwiczenia do wykładu Zarządzanie portfelem inwestycyjnym 1

Ćwiczenia ZPI. Katarzyna Niewińska, ćwiczenia do wykładu Zarządzanie portfelem inwestycyjnym 1 Ćwiczenia ZPI 1 Kupno opcji Profil wypłaty dla nabywcy opcji kupna. Z/S Premia (P) np. 100 Kurs wykonania opcji (X) np. 2500 Punkt opłacalności X + P 2500+100=2600 WIG20 2 Kupno opcji Profil wypłaty dla

Bardziej szczegółowo

TYPY MODELOWYCH STRATEGII INWESTYCYJNYCH

TYPY MODELOWYCH STRATEGII INWESTYCYJNYCH ZAŁĄCZNIK NR 1 DO REGULAMINU TYPY MODELOWYCH STRATEGII INWESTYCYJNYCH W ramach Zarządzania, Towarzystwo oferuje następujące Modelowe Strategie Inwestycyjne: 1. Strategia Obligacji: Cel inwestycyjny: celem

Bardziej szczegółowo

Studia niestacjonarne WNE UW Rynek kapitałowy

Studia niestacjonarne WNE UW Rynek kapitałowy Studia niestacjonarne WNE UW Rynek kapitałowy Architektura rynku kapitałowego w Polsce 10 października 2011 Założenia: Rynek kapitałowy to rynek funduszy średnio i długoterminowych Rynek kapitałowy składa

Bardziej szczegółowo

Walutowe kontrakty terminowe notowane na GPW. Warszawa, 28 maja 2014 r.

Walutowe kontrakty terminowe notowane na GPW. Warszawa, 28 maja 2014 r. Walutowe kontrakty terminowe notowane na GPW Warszawa, 28 maja 2014 r. STANDARD USD/PLN EUR/PLN CHF/PLN Standard kontraktu: Wielkość kontraktu: 1.000 jednostek waluty Kwotowanie: za 100 jednostek Godziny

Bardziej szczegółowo

Kontrakty terminowe na akcje

Kontrakty terminowe na akcje Kontrakty terminowe na akcje Zawartość prezentacji podstawowe informacje o kontraktach terminowych na akcje, zasady notowania, wysokość depozytów zabezpieczających, przykłady wykorzystania kontraktów,

Bardziej szczegółowo

NAJWAŻNIEJSZE CECHY OPCJI

NAJWAŻNIEJSZE CECHY OPCJI ABC opcji NAJWAŻNIEJSZE CECHY OPCJI Instrument pochodny, Asymetryczny profil wypłaty, Możliwość budowania portfeli o różnych profilach wypłaty, Dla nabywcy opcji z góry znana maksymalna strata, Nabywca

Bardziej szczegółowo

System finansowy gospodarki

System finansowy gospodarki System finansowy gospodarki Zajęcia nr 10 Pośrednicy finansowi, instrumenty pochodne Rodzaje rynków finansowych (hybrydowe kryterium podziału: przedmiot obrotu oraz zapadalność instrumentu) Rynki walutowe:

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wykaz skrótów. Wykaz schematów. Wstęp. Rozdział I Wprowadzenie

Spis treści. Wykaz skrótów. Wykaz schematów. Wstęp. Rozdział I Wprowadzenie Spis treści Wykaz skrótów Wykaz schematów Wstęp Rozdział I Wprowadzenie Rozdział II Pochodny instrument finansowy jako przedmiot opodatkowania w podatku na tle różnych dziedzin prawa 1. Przedmiot i podstawa

Bardziej szczegółowo

Podstawy inwestowania na rynku Forex, rynku towarowym oraz kontraktów CFD

Podstawy inwestowania na rynku Forex, rynku towarowym oraz kontraktów CFD Podstawy inwestowania na rynku Forex, rynku towarowym oraz Poradnik Inwestora Numer 4 Admiral Markets Sp. z o.o. ul. Aleje Jerozolimskie 133 lok.34 02-304 Warszawa e-mail: Info@admiralmarkets.pl Tel. +48

Bardziej szczegółowo

OSWOIĆ OPCJE WARSZAWA 2009

OSWOIĆ OPCJE WARSZAWA 2009 OSWOIĆ OPCJE ASPEKTY FINANSOWE ŚWIADOMEGO ZARZĄDZANIA RYZYKIEM WALUTOWYM WARSZAWA 2009 PLAN PREZENTACJI 1. INSTYTUCJE RYNKU WALUTOWEGO I ICH ROLA [MODEL A RZECZYWISTOŚĆ]. 2. RODZAJE OPCJI-ICH PRZYDATNOŚĆ

Bardziej szczegółowo

MoŜliwości inwestowania na giełdzie z wykorzystaniem strategii opcyjnych

MoŜliwości inwestowania na giełdzie z wykorzystaniem strategii opcyjnych MoŜliwości inwestowania na giełdzie z wykorzystaniem strategii opcyjnych Krzysztof Mejszutowicz Zespół Instrumentów Pochodnych Dział Instrumentów Finansowych Zakopane, 1 czerwca 2007 STRATEGIE OPCYJNE

Bardziej szczegółowo

Giełda Papierów Wartościowych w Warszawie

Giełda Papierów Wartościowych w Warszawie Giełda Papierów Wartościowych w Warszawie Akademia Górniczo-Hutnicza 3. grudnia 2007 Plan prezentacji Czym jest Giełda Papierów Wartościowych? Charakterystyka GPW w Warszawie. Krótka historia warszawskiej

Bardziej szczegółowo

Wyciąg z Zarządzeń Dyrektora Domu Maklerskiego BOŚ S.A. według stanu na dzień 01 lipca 2015 roku (zarządzenia dotyczące obrotu derywatami)

Wyciąg z Zarządzeń Dyrektora Domu Maklerskiego BOŚ S.A. według stanu na dzień 01 lipca 2015 roku (zarządzenia dotyczące obrotu derywatami) Wyciąg z Zarządzeń Dyrektora Domu Maklerskiego BOŚ S.A. według stanu na dzień 01 lipca 2015 roku (zarządzenia dotyczące obrotu derywatami) Zarządzenie nr 3 Dyrektora Domu Maklerskiego BOŚ S.A. z dnia 26

Bardziej szczegółowo

Lyxor ETF DAX i Lyxor ETF S&P 500 na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie

Lyxor ETF DAX i Lyxor ETF S&P 500 na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie Lyxor ETF DAX i Lyxor ETF S&P 500 na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie Lyxor Asset Management Jedna z największych na świecie i druga w Europie instytucja zarządzająca funduszami typu ETF. Należy

Bardziej szczegółowo

PRODUKTY STRUKTURYZOWANE

PRODUKTY STRUKTURYZOWANE PRODUKTY STRUKTURYZOWANE WYŁĄCZENIE ODPOWIEDZIALNOŚCI Niniejsza propozycja nie stanowi oferty w rozumieniu art. 66 Kodeksu cywilnego. Ma ona charakter wyłącznie informacyjny. Działając pod marką New World

Bardziej szczegółowo

Podręcznik: Z. Makieła, T. Rachwał, Podstawy Przedsiębiorczości. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym, Nowa Era, Warszawa 2005.

Podręcznik: Z. Makieła, T. Rachwał, Podstawy Przedsiębiorczości. Kształcenie ogólne w zakresie podstawowym, Nowa Era, Warszawa 2005. 1.. 2. Giełda Papierów Wartościowych Uczeń zna a. 1. Cele lekcji i. a) Wiadomości pojęcie giełdy, papieru wartościowego, rodzaje rynków, rodzaje papierów wartościowych. Uczeń potrafi: wyjaśnić rolę giełdy,

Bardziej szczegółowo

i inwestowania w biznesie

i inwestowania w biznesie Podstawy finansów i inwestowania w biznesie Wykład 2 Plan wykładu Indeksy giełdowe Rola Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie i jej podstawowe funkcje Obrót publiczny a niepubliczny Podstawowe rodzaje

Bardziej szczegółowo

Polityka działania w najlepiej pojętym interesie Klientów Banku w zakresie świadczenia usług inwestycyjnych i obrotu instrumentami finansowymi przez

Polityka działania w najlepiej pojętym interesie Klientów Banku w zakresie świadczenia usług inwestycyjnych i obrotu instrumentami finansowymi przez Polityka działania w najlepiej pojętym interesie Klientów Banku w zakresie świadczenia usług inwestycyjnych i obrotu instrumentami finansowymi przez Bank BPS S.A. Spis treści: Rozdział 1. Postanowienia

Bardziej szczegółowo

Inwestowanie w IPO ile można zarobić?

Inwestowanie w IPO ile można zarobić? Inwestowanie w IPO ile można zarobić? W poprzednich artykułach opisano w jaki sposób spółka przeprowadza ofertę publiczną oraz jakie może osiągnąć z tego korzyści. Teraz należy przyjąć punkt widzenia Inwestora

Bardziej szczegółowo

Rozwój systemu finansowego w Polsce

Rozwój systemu finansowego w Polsce Departament Systemu Finansowego Rozwój systemu finansowego w Polsce Warszawa 213 Struktura systemu finansowego (1) 2 Struktura aktywów systemu finansowego w Polsce w latach 25-VI 213 1 % 8 6 4 2 25 26

Bardziej szczegółowo

Inwestorzy w obrotach giełdowych

Inwestorzy w obrotach giełdowych Inwestorzy w obrotach giełdowych (II połowa roku) Giełda Papierów Wartościowych Warszawa, 28 lutego 2007 www.gpw.pl 1 Agenda: Udział inwestorów w obrotach giełdowych w II półroczu r. Udział inwestorów

Bardziej szczegółowo

INSTRUMENTY ZARZĄDZANIA RYZYKIEM NOTOWANE NA WARSZAWSKIEJ GIEŁDZIE PAPIERÓW WARTOŚCIOWYCH. Streszczenie

INSTRUMENTY ZARZĄDZANIA RYZYKIEM NOTOWANE NA WARSZAWSKIEJ GIEŁDZIE PAPIERÓW WARTOŚCIOWYCH. Streszczenie Karol Klimczak Studenckie Koło Naukowe Stosunków Międzynarodowych TIAL przy Katedrze Stosunków Międzynarodowych Wydziału Ekonomiczno-Socjologicznego Uniwersytetu Łódzkiego INSTRUMENTY ZARZĄDZANIA RYZYKIEM

Bardziej szczegółowo

Podsumowanie pierwszego roku notowań funduszy Lyxor ETF na warszawskim parkiecie

Podsumowanie pierwszego roku notowań funduszy Lyxor ETF na warszawskim parkiecie Podsumowanie pierwszego roku notowań funduszy Lyxor ETF na warszawskim parkiecie dr Tomasz Miziołek Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ www.etf.com.pl Program 1. Czym jest ETF? 2. Ekspozycja

Bardziej szczegółowo

LYXOR ETF WIG20. Pierwszy ETF notowany na Giełdzie Papierów. 2 września 2010 r.

LYXOR ETF WIG20. Pierwszy ETF notowany na Giełdzie Papierów. 2 września 2010 r. LYXOR ETF WIG20 Pierwszy ETF notowany na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie Niniejszy materiał ma wyłącznie charakter informacyjny oraz promocyjny i nie powinien stanowić podstawy do podejmowania

Bardziej szczegółowo

Rynek finansowy w Polsce

Rynek finansowy w Polsce finansowy w Polsce finansowy jest miejscem, na którym są zawierane transakcje kupna i sprzedaży różnych form kapitału pieniężnego, na różne terminy w oparciu o instrumenty finansowe. Uczestnikami rynku

Bardziej szczegółowo

Krzysztof Jajuga. Instrumenty pochodne. Anatomia sukcesu. Instytucje i zasady funkcjonowania rynku kapitałowego

Krzysztof Jajuga. Instrumenty pochodne. Anatomia sukcesu. Instytucje i zasady funkcjonowania rynku kapitałowego Krzysztof Jajuga Instrumenty pochodne Anatomia sukcesu P Instytucje i zasady funkcjonowania rynku kapitałowego ANATOMIA SUKCESU INSTYTUCJE I ZASADY FUNKCJONOWANIA RYNKU KAPITAŁOWEGO prof. dr hab. Krzysztof

Bardziej szczegółowo

Inwestorzy w obrotach giełdowych (I połowa 2006 roku)

Inwestorzy w obrotach giełdowych (I połowa 2006 roku) Inwestorzy w obrotach giełdowych (I połowa 2006 roku) Zespół Rozwoju i Eksploatacji Dział Produktów Informacyjnych GPW Warszawa, 24 sierpnia 2006 www.gpw.pl 1 Agenda: Udział inwestorów w obrotach giełdowych

Bardziej szczegółowo

Wyciąg z Zarządzeń Dyrektora Domu Maklerskiego BOŚ S.A. według stanu na dzień 24 listopada 2015 roku

Wyciąg z Zarządzeń Dyrektora Domu Maklerskiego BOŚ S.A. według stanu na dzień 24 listopada 2015 roku Wyciąg z Zarządzeń Dyrektora Domu Maklerskiego BOŚ S.A. według stanu na dzień 24 listopada 2015 roku (zarządzenia dotyczące obrotu derywatami na rachunkach derywatów intraday) Zarządzenie nr 1 Dyrektora

Bardziej szczegółowo

Taryfa Opłat i Prowizji Biura Maklerskiego Alior Bank S.A.

Taryfa Opłat i Prowizji Biura Maklerskiego Alior Bank S.A. Taryfa Opłat i Prowizji Biura Maklerskiego Alior Bank S.A. Obowiązuje do 31lipca 2014 r. I OPŁATY Lp. Rodzaj usługi Wysokość opłaty 1. Aktywacja rachunku papierów wartościowych i rachunku pieniężnego (opłata

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 6 września 2010 r. Nr 6

Warszawa, dnia 6 września 2010 r. Nr 6 DZIENNIK URZĘDOWY KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO Warszawa, dnia 6 września 2010 r. Nr 6 TREŚĆ: Poz.: KOMUNIKATY KOMISJI EGZAMINACYJNEJ DLA AGENTÓW FIRM INWESTYCYJNYCH: 27 Komunikat Nr 20 Komisji Egzaminacyjnej

Bardziej szczegółowo

PRZYKŁADY INSTRUMENTÓW SŁUŻĄCYCH INWESTOWANIU W: NIERUCHOMOŚCI, TOWARY GIEŁDOWE I WIERZYTELNOŚCI W KRAJU I ZA GRANICĄ.

PRZYKŁADY INSTRUMENTÓW SŁUŻĄCYCH INWESTOWANIU W: NIERUCHOMOŚCI, TOWARY GIEŁDOWE I WIERZYTELNOŚCI W KRAJU I ZA GRANICĄ. PRZYKŁADY INSTRUMENTÓW SŁUŻĄCYCH INWESTOWANIU W: NIERUCHOMOŚCI, TOWARY GIEŁDOWE I WIERZYTELNOŚCI W KRAJU I ZA GRANICĄ. Kamila Opasińska Katarzyna Deleżuch INWESTYCJE W NIERUCHOMOŚCI PODSTAWOWE RODZAJE

Bardziej szczegółowo

INSTRUMENTY POCHODNE SZANSE I ZAGROŻENIA DLA PODMIOTÓW GOSPODARCZYCH

INSTRUMENTY POCHODNE SZANSE I ZAGROŻENIA DLA PODMIOTÓW GOSPODARCZYCH Natalia Iwaszczuk Stanisław Szydło AGH Akademia Górniczo-Hutnicza w Krakowie Oleksandr Iwaszczuk Lvivtransgaz INSTRUMENTY POCHODNE SZANSE I ZAGROŻENIA DLA PODMIOTÓW GOSPODARCZYCH Wprowadzenie W ostatnich

Bardziej szczegółowo

Aleksandra Rabczyńska. Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu. Zarządzanie ryzykiem w tworzeniu wartości na przykładzie

Aleksandra Rabczyńska. Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu. Zarządzanie ryzykiem w tworzeniu wartości na przykładzie Aleksandra Rabczyńska Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Zarządzanie ryzykiem w tworzeniu wartości na przykładzie przedsiębiorstwa z branży wydobywczej Working paper JEL Classification: A10 Słowa kluczowe:

Bardziej szczegółowo

www.skninwestor.com skninwestor@skninwestor.com

www.skninwestor.com skninwestor@skninwestor.com www.skninwestor.com skninwestor@skninwestor.com Homo Economicus V Spotkanie III Instrumenty Pochodne Nie ma głupich pytań, są tylko głupie odpowiedzi Kto pyta nie błądzi Agenda Istota rynku instrumentów

Bardziej szczegółowo

System finansowy w Polsce. dr Michał Konopczak Instytut Handlu Zagranicznego i Studiów Europejskich michal.konopczak@sgh.waw.pl

System finansowy w Polsce. dr Michał Konopczak Instytut Handlu Zagranicznego i Studiów Europejskich michal.konopczak@sgh.waw.pl System finansowy w Polsce dr Michał Konopczak Instytut Handlu Zagranicznego i Studiów Europejskich michal.konopczak@sgh.waw.pl Segmenty sektora finansowego (w % PKB) 2 27 212 Wielkość systemu finansowego

Bardziej szczegółowo

Opis efektów kształcenia dla modułu zajęć

Opis efektów kształcenia dla modułu zajęć Nazwa modułu: Rynek pieniężny i kapitałowy Rok akademicki: 2014/2015 Kod: ZIE-2-313-s Punkty ECTS: 3 Wydział: Zarządzania Kierunek: Informatyka i Ekonometria Specjalność: - Poziom studiów: Studia II stopnia

Bardziej szczegółowo

Kontrakt terminowy. SKN Profit 2

Kontrakt terminowy. SKN Profit 2 Kontrakty terminowe Kontrakt terminowy Zobowiązanie obustronne do przyjęcia lub dostawy określonej ilości danego instrumentu bazowego w konkretnym momencie w przyszłości po cenie ustalonej w momencie zawarcia

Bardziej szczegółowo

ETF - łatwy sposób na inwestycje na zróżnicowanych rynkach. Zakopane, 5 czerwca 2011 r.

ETF - łatwy sposób na inwestycje na zróżnicowanych rynkach. Zakopane, 5 czerwca 2011 r. ETF - łatwy sposób na inwestycje na zróżnicowanych rynkach Zakopane, Niniejszy materiał ma charakter informacyjny i nie powinien stanowić podstawy do podjęcia decyzji inwestycyjnej. MULTI UNITS LUXEMBOURG,

Bardziej szczegółowo

Ryzyko walutowe i zarządzanie nim. dr Grzegorz Kotliński, Katedra Bankowości AE w Poznaniu

Ryzyko walutowe i zarządzanie nim. dr Grzegorz Kotliński, Katedra Bankowości AE w Poznaniu 1 Ryzyko walutowe i zarządzanie nim 2 Istota ryzyka walutowego Istota ryzyka walutowego sprowadza się do konieczności przewalutowania należności i zobowiązań (pozycji bilansu banku) wyrażonych w walutach

Bardziej szczegółowo

Organizacja rynku kapitałowego i funkcjonowanie Giełdy

Organizacja rynku kapitałowego i funkcjonowanie Giełdy Organizacja rynku kapitałowego i funkcjonowanie Giełdy Warszawa, 28 sierpnia 2012 r. www.gpwirk.pl kapitałowy, a rynek finansowy pieniężny kapitałowy pożyczkowy walutowy instrumentów pochodnych Obejmuje

Bardziej szczegółowo

Wyróżniamy trzy rodzaje kontraktów terminowych: Forwards Futures Opcje

Wyróżniamy trzy rodzaje kontraktów terminowych: Forwards Futures Opcje Echo ćwiczeń... Transakcje terminowe (kontrakty terminowe) Transakcja terminowa polega na zawarciu umowy zobowiązującej sprzedającego do dostarczenia określonego co do ilości i jakości dobra, będącego

Bardziej szczegółowo

ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO NR 689 FINANSE, RYNKI FINANSOWE, UBEZPIECZENIA NR 50 2012 ANALIZA WŁASNOŚCI OPCJI SUPERSHARE

ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO NR 689 FINANSE, RYNKI FINANSOWE, UBEZPIECZENIA NR 50 2012 ANALIZA WŁASNOŚCI OPCJI SUPERSHARE ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO NR 689 FINANSE, RYNKI FINANSOWE, UBEZPIECZENIA NR 5 212 EWA DZIAWGO ANALIZA WŁASNOŚCI OPCJI SUPERSHARE Wprowadzenie Proces globalizacji rynków finansowych stwarza

Bardziej szczegółowo

Rynek kapitałowopieniężny. Wykład 1 Istota i podział rynku finansowego

Rynek kapitałowopieniężny. Wykład 1 Istota i podział rynku finansowego Rynek kapitałowopieniężny Wykład 1 Istota i podział rynku finansowego Uczestnicy rynku finansowego Gospodarstwa domowe Przedsiębiorstwa Jednostki administracji państwowej i lokalnej Podmioty zagraniczne

Bardziej szczegółowo

21. rocznica powstania Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie

21. rocznica powstania Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie 21. rocznica powstania Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie co udało się osiągnąć, co jeszcze trzeba zrobić 21 lat Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie garść podstawowych faktów Giełda Papierów

Bardziej szczegółowo

Sprzedający => Wystawca opcji Kupujący => Nabywca opcji

Sprzedający => Wystawca opcji Kupujący => Nabywca opcji Opcja walutowa jest to umowa, która daje kupującemu prawo (nie obowiązek) do kupna lub sprzedaży instrumentu finansowego po z góry ustalonej cenie przed lub w określonym terminie w przyszłości. Kupujący

Bardziej szczegółowo

Komunikat Nr 13 Komisji Egzaminacyjnej dla agentów firm inwestycyjnych z dnia 10 lutego 2009 r.

Komunikat Nr 13 Komisji Egzaminacyjnej dla agentów firm inwestycyjnych z dnia 10 lutego 2009 r. Komunikat Nr 13 Komisji Egzaminacyjnej dla agentów firm inwestycyjnych z dnia 10 lutego 2009 r. w sprawie ustalenia zakresu tematycznego egzaminu na agenta firmy inwestycyjnej Na podstawie art. 128 ust.

Bardziej szczegółowo

Uniwersytet w Białymstoku Wydział Ekonomiczno-Informatyczny w Wilnie SYLLABUS na rok akademicki 2009/2010 http://www.wilno.uwb.edu.

Uniwersytet w Białymstoku Wydział Ekonomiczno-Informatyczny w Wilnie SYLLABUS na rok akademicki 2009/2010 http://www.wilno.uwb.edu. SYLLABUS na rok akademicki 009/010 Tryb studiów Studia stacjonarne Kierunek studiów Ekonomia Poziom studiów Pierwszego stopnia Rok studiów/ semestr III / IV Specjalność Bez specjalności Kod katedry/zakładu

Bardziej szczegółowo

MATERIAŁ INFORMACYJNY

MATERIAŁ INFORMACYJNY MATERIAŁ INFORMACYJNY Strukturyzowane Certyfikaty Depozytowe Lokata inwestycyjna powiązana z rynkiem akcji ze 100% ochroną zainwestowanego kapitału w Dniu Wykupu Emitent Bank BPH SA Numer Serii Certyfikatów

Bardziej szczegółowo

OPCJE WALUTOWE. kurs realizacji > kurs terminowy OTM ATM kurs realizacji = kurs terminowy ITM ITM kurs realizacji < kurs terminowy ATM OTM

OPCJE WALUTOWE. kurs realizacji > kurs terminowy OTM ATM kurs realizacji = kurs terminowy ITM ITM kurs realizacji < kurs terminowy ATM OTM OPCJE WALUTOWE Opcja walutowa jako instrument finansowy zdobył ogromną popularność dzięki wielu możliwości jego wykorzystania. Minimalizacja ryzyka walutowego gdziekolwiek pojawiają się waluty to niewątpliwie

Bardziej szczegółowo

Wykaz zmian wprowadzonych do statutu KBC Premia Plus Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego w dniu 20 maja 2010 r.

Wykaz zmian wprowadzonych do statutu KBC Premia Plus Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego w dniu 20 maja 2010 r. Wykaz zmian wprowadzonych do statutu KBC Premia Plus Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego w dniu 20 maja 2010 r. art. 12 ust. 2 i 3 Statutu Brzmienie dotychczasowe: 2. Cel Subfunduszu Global Partners Kredyt

Bardziej szczegółowo

Pytania testowe Rynki finansowe Uwaga: tylko niektóre zdania w tym zestawie są prawdziwe!

Pytania testowe Rynki finansowe Uwaga: tylko niektóre zdania w tym zestawie są prawdziwe! Pytania testowe Rynki finansowe Uwaga: tylko niektóre zdania w tym zestawie są prawdziwe! 1. Rynek finansowy to ta część rynku, gdzie przeprowadza się wyłącznie transakcje instrumentami dłużnymi. 2. Dłużne

Bardziej szczegółowo

Organizacja obrotu giełdowego

Organizacja obrotu giełdowego Organizacja obrotu giełdowego Notowania na warszawskiej giełdzie prowadzone są w systemie obrotu WARSET. System WARSET zapewnia pełną automatyzację przekazywania zleceń i zawierania transakcji, sprawny

Bardziej szczegółowo

STRATEGIE NA RYNKU OPCJI. KUPNO OPCJI SPRZEDAŻY (Long Put)

STRATEGIE NA RYNKU OPCJI. KUPNO OPCJI SPRZEDAŻY (Long Put) STRATEGIE NA RYNKU OPCJI KUPNO OPCJI SPRZEDAŻY (Long Put) * * * Niniejsza broszura ma charakter jedynie edukacyjny i nie stanowi oferty kupna ani oferty sprzedaży żadnych instrumentów finansowych ani usług

Bardziej szczegółowo

Teraz wiesz i inwestujesz OPCJE WPROWADZENIE DO OPCJI

Teraz wiesz i inwestujesz OPCJE WPROWADZENIE DO OPCJI OPCJE WPROWADZENIE DO OPCJI OPCJA jest instrumentem finansowym, mającym postać kontraktu, w którym kupujący opcję nabywa prawo do nabycia (opcja kupna), bądź prawo do sprzedaży (opcja sprzedaży) określonego

Bardziej szczegółowo

Kontrakty Terminowe na indeks IRDN24. materiał informacyjny

Kontrakty Terminowe na indeks IRDN24. materiał informacyjny Kontrakty Terminowe na indeks IRDN24 materiał informacyjny 1 Kontrakty typu FUTURES Ogólne informacje: Notowane kontrakty: kontrakty terminowe na indeks IRDN24 Wykonanie kontraktu poprzez rozliczenie pieniężne

Bardziej szczegółowo

UNIVERSAL TRADING PLATFORM (UTP) NOWOCZESNA PLATFORMA OBROTU GPW

UNIVERSAL TRADING PLATFORM (UTP) NOWOCZESNA PLATFORMA OBROTU GPW UNIVERSAL TRADING PLATFORM (UTP) NOWOCZESNA PLATFORMA OBROTU GPW System UTP dla rynku Zaoferowanie rynkowi rozwiązania o najwyższych światowych standardach funkcjonalnych oraz technicznych Stworzenie warunków

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie ryzykiem kursowym w. przedsiębiorstwie - szkolenie

Zarządzanie ryzykiem kursowym w. przedsiębiorstwie - szkolenie Zarządzanie ryzykiem kursowym w przedsiębiorstwie - szkolenie Szanowni Państwo, Dom Maklerskim TMS Brokers we współpracy z Krajową Izbą Gospodarczą serdecznie zaprasza do udziału w bezpłatnych Warsztatach,

Bardziej szczegółowo

MATERIAŁ INFORMACYJNY

MATERIAŁ INFORMACYJNY MATERIAŁ INFORMACYJNY Strukturyzowane Certyfikaty Depozytowe Lokata Inwestycyjna Kurs na Złoto powiązane z ceną złota ze 100% ochroną zainwestowanego kapitału w Dniu Wykupu Emitent Bank BPH SA Numer Serii

Bardziej szczegółowo

OPCJE - PODSTAWY TEORETYCZNE cz.1

OPCJE - PODSTAWY TEORETYCZNE cz.1 OPCJE - PODSTAWY TEORETYCZNE cz.1 Opcja to prawo do kupna instrumentu bazowego po cenie, która jest z góry określona - głosi definicja opcji. Owa cena, które jest z góry określona to tzw. cena wykonania

Bardziej szczegółowo

TABELA OPŁAT I PROWIZJI NOBLE SECURITIES S.A. (obowiązuje od dnia 18 sierpnia 2014 roku)

TABELA OPŁAT I PROWIZJI NOBLE SECURITIES S.A. (obowiązuje od dnia 18 sierpnia 2014 roku) TABELA OPŁAT I PROWIZJI NOBLE SECURITIES S.A. (obowiązuje od dnia 18 sierpnia 2014 roku) I. PODSTAWOWE INFORMACJE 1. Tabela opłat i prowizji Noble Securities S.A. informuje Klienta o kosztach i opłatach

Bardziej szczegółowo

Kontrakty terminowe. This presentation or any of its parts cannot be used without prior written permission of Dom Inwestycyjny BRE Banku S..A.

Kontrakty terminowe. This presentation or any of its parts cannot be used without prior written permission of Dom Inwestycyjny BRE Banku S..A. Kontrakty terminowe Slide 1 Podstawowe zagadnienia podstawowe informacje o kontraktach zasady notowania, depozyty zabezpieczające, przykłady wykorzystania kontraktów, ryzyko związane z inwestycjami w kontrakty,

Bardziej szczegółowo

Czy opcje walutowe mogą być toksyczne?

Czy opcje walutowe mogą być toksyczne? Katedra Matematyki Finansowej Wydział Matematyki Stosowanej AGH 11 maja 2012 Kurs walutowy Kurs walutowy cena danej waluty wyrażona w innej walucie np. 1 USD = 3,21 PLN; USD/PLN = 3,21 Rodzaje kursów walutowych:

Bardziej szczegółowo

Doświadczenia PKP Energetyki w obrocie instrumentami Futures i Forward

Doświadczenia PKP Energetyki w obrocie instrumentami Futures i Forward Doświadczenia PKP Energetyki w obrocie instrumentami Futures i Forward Główne podobieństwa i różnice Futures i Forward Zarówno Futures jak i Forward to kontrakty terminowe. Forward zawsze wiąże się z fizyczną

Bardziej szczegółowo

Minimalne warunki animowania instrumentów notowanych na rynku głównym GPW

Minimalne warunki animowania instrumentów notowanych na rynku głównym GPW Minimalne warunki animowania instrumentów notowanych na rynku głównym GPW I. Akcje spółek z segmentu TOP5 dla kursów nie większych niż 1 zł 0,03 zł, dla kursów większych od 1 zł, ale nie większych niż

Bardziej szczegółowo