Robert Deutschmann/The Image Bank/Getty Images

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Robert Deutschmann/The Image Bank/Getty Images"

Transkrypt

1 Robert Deutschmann/The Image Bank/Getty Images

2 Informacje techniczne Zarządzanie jakością... s. 318 Certyfikaty... s. 320 Kontrola nad przyrządami pomiarowymi... s. 321 System łatwej kalibracji... s. 324 Serwis kalibracyjny... s. 326 Laboratorium kalibracyjne DAkkS... s. 328 Dyrektywa IVD... s. 330 Szkło i tworzywa sztuczne... s. 331 Odporność chemiczna... s. 338 Czyszczenie... s. 342 Bezpieczeństwo... s. 344

3 Zarządzanie jakością Zarządzanie jakością Zarządzanie jakością na przykładzie przyrządów do dozowania cieczy (Liquid Handling) oraz naczyń pomiarowych BLAUBRAND Proces zarządzania jakością w firmie BRAND rozpoczyna się już na etapie planowania produktu i towarzyszy jego rozwojowi, aż do fazy uzyskania gotowego wyrobu. Ciągłe kontrole, przeprowadzane podczas całego procesu produkcji przyrządów do pomiaru objętości, służą uzyskaniu wyników pomiarów o możliwie jak najmniejszych odchyleniach od wartości zadanej (dokładność) oraz o ograniczonym rozrzucie wartości pojedynczych wyników pomiarów (współczynnik wariancji). Wynik tego statystycznego kierowania procesem (SPC) jest w końcowej fazie kontrolowany, zgodnie z normą DIN ISO 3951, w odniesieniu do próby losowej. Procedury, wprowadzonego przez firmę BRAND i certyfikowanego zgodnie z normą DIN EN ISO 9001 systemu zapewnienia jakości, są połączeniem nadzorowania procesów oraz kontroli prób losowych. Przyjmowana dopuszczalna wartość graniczna jakości (AQL) jest mniejsza lub równa 0,4. Oznacza to, że otrzymywane wartości graniczne odpowiadają statystycznej pewności w 99,6%. Wszystkie przyrządy pomiarowe stosowane w procedurach zapewnienia jakości są regularnie kontrolowane i odnoszą się do krajowych (niemieckich) norm PTB. System zarządzania jakością zgodny z normą DIN 9001 stanowi podstawę do wystawienia certyfikatu kalibracji fabrycznej, tak jak ma to miejsce w przypadku certyfikatów jakości. Wszystkie wyniki kontroli są dokumentowane i przechowywane przez co najmniej 7 lat, więc jeśli znany jest numer serii lub indywidualny numer przyrządu, można w dowolnym czasie poznać indywidualne wyniki pomiarów z fazy produkcji. Deklaracja zgodności Dla przyrządów pomiarowych, przeznaczonych i stosowanych w prawnie uregulowanych dziedzinach, jak np. w medycynie i farmacji (produkcja i kontrola leków), konieczne jest, zgodnie z niemieckim Rozporządzeniem o Metrologii i Legalizacji, posiadanie certyfikatu zgodności producenta. Ten wymóg spełnia oznaczenie "DE-M" *. Oznaczeniem tym producent deklaruje, ze dany przyrząd spełnia wymagania niemieckiego Urzędu Miar i Wag oraz odpowiada odnośnym normom. Oznaczenie DE-M jest z reguły wydrukowane na przyrządzie lub na opakowaniu związanych z nim artykułow jednorazowego użytku. * Obowiązuje od BRAND zmienia dotychczasowe oznaczenie na przyrządach pomiarowych na "DE-M" od

4 Dokładność Dokładność Co w pomiarze objętości oznaczają pojęcia: granica błędu, dokładność, współczynnik wariancji oraz precyzja? Graficzne przedstawienie precyzji oraz dokładności Tarcza obrazuje zakres pojemności wokół wartości zadanej, natomiast czarne punkty, to wartości różnych pomiarów zdefiniowanej pojemności. Niewłaściwa dokładność Właściwa dokładność Niewłaściwa dokładność Właściwa dokładność Trafienia są bardzo oddalone Trafienia rozłożone są równomiernie od centrum. wokół centrum. Do określenia precyzji szklanych przyrządów służących do pomiaru objętości stosuje się pojęcie granicy błędu (EL). Natomiast dla przyrządów do dozowania cieczy (Liquid Handling) właściwe są pojęcia z zakresu statystyki, takie jak: dokładność (A %) i współczynnik wariancji (CV %). Chociaż trafienia znajdują się w niewielkich odległościach, cel (wartość zadana) nie został osiągnięty. Trafienia rozłożone są równomiernie wokół centrum, blisko wartości zadanej. Niewłaściwa precyzja Niewłaściwa precyzja Dobra precyzja Dobra precyzja Trafienia są bardzo Wszystkie trafienia położone są rozrzucone. blisko siebie. Nie obserwuje się znaczących błędów, jednak trafienia są bardzo rozrzucone. Wynik Wynik Wynik Wynik Przyrządy do pomiaru objętości, dające takie wyniki pomiarów, cechuje niska jakość. Wszystkie odchylenia są na równi prawdopodobne. Przekroczenia dopuszczalnych granic błędu uniknie się dzięki końcowej kontroli i selekcji przyrządów. Źle zaprogramowana produkcja, skutkująca podobnymi odchyleniami standardowymi. Przekroczenia dopuszczalnych granic błędu uniknie się dzięki końcowej kontroli i selekcji przyrządów, które nie spełniają przyjętych wymogów. Wszystkie trafienia położone są blisko siebie. Ta seria powstała z uwzględnieniem zasad zapewnienia jakości. Wyposażenie pomiarowe wykazuje niewielkie systematyczne odchylenia oraz mały rozrzut. Dopuszczalne granice nie zostały przekroczone. Przeprowadzenie selekcji nie jest potrzebne. ➊ Granica błędu Podana we właściwych normach granica błędu (EL) wskazuje maksymalne dopuszczalne odchylenie przyrządu (V) od wartości zadanej (V zad. ). ➋ Dokładność (A) Dokładność (A) wskazuje jak daleko wartość średnia odbiega od wartości zadanej. Jest więc wskaźnikiem systematycznego odchylenia pomiaru. Dokładność (A) jest wyrażoną w procentach różnicą między wartością średnią (V) a wartością zadaną (V zad. ) odniesioną do wartości oczekiwanej. ➌ Współczynnik wariancji (CV) Współczynnik wariancji (CV) określa, jak blisko siebie położone są poszczególne wyniki pomiarów (przypadkowe odchylenia pomiarów). Współczynnik wariancji definiowany jest jako wyrażone w procentach odchylenie standardowe odniesione do wartości średniej. ➍ Objętość częściowa Z reguły A i CV odnoszą się do pojemności nominalnej (V N ). Wartości te, jeśli wyrażone są w %, muszą być przeliczone na pojemności częściowe (V C ). Takich przeliczeń dla pojemności częściowych nie wykonuje się, jeśli A i CV zostały określone w jednostkach objętości (np. z ml). ➎ Granica błędu z A i CV Otrzymane wartości dokładności - A (%) i współczynnika wariancji - CV (%) pozwalają na określenie w przybliżeniu granicy błędu dla pojemności nominalnej (V N ) kontrolowanego przyrządu. ➏ Precyzja Jeśli wyrazi się rozrzut poszczególnych wyników pomiarów w odniesieniu do wartości średniej (V) w jednostkach objętości, otrzymuje się wartość określaną jako precyzja s 100 EL V - V zad. A [%] = V - V zad. 100 CV [%] = V zad. V V N A T [%] = A V N % EL T (analogicznie CV T [%] ) A% + 2CV% 100 % V N 319

5 Oznaczenia i certyfikaty Oznaczenia i certyfikaty Przyrządy pomiarowe BLAUBRAND Certyfikat serii w każdym opakowaniu Wszystkie przyrządy pomiarowe BLAUBRAND są kalibrowane indywidualnie i dostarczane standardowo z certyfikatem serii, dołączonym do oryginalnego opakowania. Posiadanie certyfikatu serii jest równoznaczne z możliwością ograniczenia kontroli wstępnej zakupionych przyrządów także w ramach nadzoru nad przyrządami kontrolnymi ponieważ dane dotyczące przyrządu umieszczone są na certyfikacie. Certyfikaty serii oraz certyfikaty indywidualne dostępne są za pośrednictwem stron Wszystkie przyrządy pomiarowe BLAUBRAND, przeznaczone i stosowane w prawnie regulowanych dziedzinach, posiadają oznaczenie DE-M. Tym znakiem deklaruje producent zgodność przyrządu z niemieckim Rozporządzeniem o Metrologii i Legalizacji (zastępuje Przepisy Legalizacji)*. * Obowiązuje od BRAND zmienia dotychczasowe oznaczenie na przyrządach pomiarowych na "DE-M" od Certyfikat jakości (świadectwo kontroli zakładowej) Certyfikaty serii oraz certyfikaty indywidualne są dokumentami zakładowymi. Certyfikaty te wydawane są zgodnie z przepisami dotyczącymi kontroli i kalibracji przyrządów pomiarowych takimi jak: DIN EN ISO 9001, DIN EN ISO i DIN EN ISO Wszystkie certyfikaty dokumentują odniesienie wyników pomiarów do norm PTB w jednostkach miar SI (Systéme International d Unités). Certyfikat serii Wszystkie przyrządy do pomiaru objętości przeznaczone do wielokrotnego użytku BLAUBRAND. znakowane są dobrze widocznymi cyframi numeru serii. Na każdym certyfikacie serii znajdą Państwo następujące informacje: numer serii, wartość średnią, odchylenie standardowe serii oraz datę wystawienia dokumentu (numer serii: rok produkcji/seria) Certyfikat indywidualny Zarówno na przyrządzie pomiarowym, jak i na certyfikacie znajduje się oprócz numeru serii także indywidualny numer przyrządu. Na certyfikacie podana jest wartość pomiaru objętości, niepewność pomiaru oraz data wystawienia dokumentu (indywidualny numer serii: rok produkcji/ seria/bieżący numer przyrządu) Wskazówki dotyczące zamawiania przyrządów pomiarowych BLAUBRAND znajdą Państwo na stronie nr 173. Certyfikat USP Wybrane przyrządy pomiarowe BLAU- BRAND mogą być kalibrowane zgodnie z wymogami Farmakopei Amerykańskiej (USP) z certyfikatem serii. Na życzenie dostępne również certyfikaty indywidualne. Na przyrządzie umieszczone limity dopuszczalnego błędu oraz oznakowanie USP. Certyfikat wzorcowania DAkkS Certyfikat ten wystawiany jest przez laboratorium kalibracyjne DAkkS firmy BRAND. Z racji szerokiej współpracy międzynarodowej DAkkS (poprzednio DKD) niemiecka Służba Kalibracyjna (Porozumienie EA, ILAC-MRA) świadectwo kalibracji DAkkS jest uznawane w skali międzynarodowej. Przyrząd pomiarowy oraz świadectwo kalibracji zawierają ten sam indywidualny numer serii i znak identyfikacyjny laboratorium oraz rok i miesiąc wystawienia. Bliższe informacje na ten temat znajdą Państwo na stronie nr

6 Kontrola wyposażenia pomiarowego Kontrola wyposażenia pomiarowego GLP, ISO/IEC , ISO 9001 W każdym laboratorium analitycznym w celu osiągnięcia niepodważalnych wyników pomiarów konieczna jest rzetelna ocena dotycząca dokładności stosowanych przyrządów kontrolnych. Dotyczy to w szczególności laboratoriów pracujących zgodnie z wytycznymi GLP, akredytowanych zgodnie z normą DIN EN ISO/IEC lub certyfikowanych według DIN EN ISO Informacje dotyczące serwisu kalibracyjnego firmy BRAND znajdą Państwo na stronie nr 326. Instrukcje sprawdzania przyrządów pomiarowych (SOP) Dla ułatwienia firma BRAND udostępnia swoim klientom instrukcje dotyczące zasad nadzoru nad przyrządami kontrolnymi do pomiaru objętości (SOP - Standard Operating Procedure). Dostępne są one na stronach (a w polskiej wersji językowej na stronach W instrukcjach tych znajdą Państwo szczegółowo opisane procedury kontroli objętości. Na końcu każdej instrukcji przedstawiony jest protokół kontroli, który ułatwi Państwu przygotowanie właściwej dokumentacji z przeprowadzonego sprawdzenia przyrządów. Instrukcje sprawdzania przyrządów pomiarowych (SOP), informacje dotyczące pomiarów objętości oraz wersję demonstracyjną programu EASYCAL znajdą Państwo na stronach oraz w polskiej wersji językowej na stronach W ramach kontroli przyrządów pomiarowych należy poznać i udokumentować dokładność wszystkich przyrządów kontrolnych i błędy pomiarów, zanim zostaną one dopuszczone do stosowania. Ponadto muszą być one poddawane okresowym kontrolom. Taka kontrola jest konieczna, gdyż dokładność urządzeń pomiarowych może ulec zmianie, np. na skutek stosowania agresywnych chemikaliów oraz w wyniku mycia, w stopniu zależnym od jego sposobu i częstotliwości. Ponieważ ewentualne pogarszanie się dokładności jest ściśle związane z warunkami pracy, użytkownik musi sam określić cykl przeprowadzania kontroli. Standardowe odstępy pomiędzy kolejnymi kontrolami to, dla przyrządów do dozowania cieczy (Liquid Handling), 3 do 12 miesięcy, a dla przyrządów pomiarowych wykonanych ze szkła 1 do 3 lat. Nadzór nad przyrządami kontrolnymi ułatwia dysponowanie certyfikatami jakości, gdyż ich posiadanie zwalnia użytkowników z wykonywania wstępnej kontroli przyrządów. Także o wyborze kontrolnych przyrządów pomiarowych decydować powinny przeprowadzone kontrole (DIN ). Przyrządy do dozowania cieczy (Liquid Handling) oraz przyrządy pomiarowe BLAUBRAND wielokrotnego zastosowania są z reguły dostarczane z certyfikatami jakości (prosimy o zapoznanie się z informacjami na stronach nr 173 i 320). Program EASYCAL Dalszym ułatwieniem w nadzorze nad przyrządami kontrolnymi jest opracowany przez firmę BRAND program EASYCAL dla WINDOWS. Po wprowadzeniu informacji o typie przyrządu oraz wartości pomiarów program wykonuje odpowiednie wyliczenia, drukuje przejrzysty protokół oraz archiwizuje dane w bazie, zawsze dostępnej dla użytkownika (bliższe informacje dotyczące programu EASYCAL znajdą Państwo na stronach nr ). Przeprowadzanie kontroli Kontrola wyposażenia do pomiaru objętości wykonywana jest w sposób grawimetryczny, przy czym przyrządy do dozowania cieczy (Liquid Handling) kontrolowane są zgodnie z normą DIN EN ISO 8655, a szklane przyrządy pomiarowe wg DIN EN ISO Konieczne jest przy tym odniesienie się do obowiązujących w kraju użytkownika uregulowań prawnych. Dla przyrządów pomiarowych wzorcowanych na wlew ( In ) bierze się pod uwagę ilość cieczy wlewanej do przyrządu, a w przypadku wzorcowanych na wylew ( Ex ) ilość cieczy, która wydostaje się z naczynia. Wyżej wspomniane ilości cieczy są poddawane pomiarowi ciężaru. Następnie dokonuje się wyliczenia ilości cieczy w jednostkach objętości, przy uwzględnieniu gęstości, temperatury oraz wpływu ciśnienia powietrza na pomiar. W przypadku przyrządów pomiarowych wykonanych ze szkła konieczne jest także uwzględnienie współczynnika rozszerzalności cieplnej przyrządu. Zakres kontroli Podczas, gdy przyrządy do dozowania płynów sprawdzane są indywidualnie, to dla przyrządów do pomiaru objętości wykonanych ze szkła zaleca się kontrole statystyczne. W praktyce sprawdził się następujący wzór służący do określania minimalnej wielkości próby (a) w stosunku do ilości całkowitej (n): a = n Wskazówka! Próby losowe należy pobrać z każdej partii produktów stosowanych w laboratorium. Zasady pomiaru objętości Firma BRAND przygotowała dla swoich klientów również broszurę przedstawiającą szczegółowe zasady pracy z przyrządami pomiarowymi wraz ze wskazaniem błędów możliwych do popełnienia podczas pomiarów. Broszura dostępna jest w polskiej wersji językowej. 321

7 Wyliczenia bez użycia oprogramowania Wyliczenia bez użycia oprogramowania Nadzór nad przyrządami kontrolnymi W ramach nadzoru nad przyrządami kontrolnymi konieczne jest wykonanie przeliczenia otrzymanych wartości pomiarów zgodnie z opisanymi poniższymi zasadami. Przykład: Transferpette o regulowanej pojemności (Digital), µl 1. Wyliczenia wartości średniej Dane otrzymane w wyniku pomiarów grawimetrycznych są tylko wartościami pomiaru ciężaru pipetowanej ilości cieczy. Aby otrzymać informację o rzeczywistej objętości próbki, konieczne jest przeprowadzenie wyliczenia korygującego. Wyliczenie to następuje poprzez przemnożenie wartości średniej wyniku pomiaru ciężaru (x _ ) przez współczynnik Z (µl/mg), uwzględniający gęstość wody, temperaturę, w jakiej przeprowadzana jest kontrola, oraz ciśnienie powietrza. W temperaturze 21,5 C i ciśnieniu 1013 mbar (hpa) oraz przy zastosowaniu wody destylowanej współczynnik Z wynosi 1,0032 µl/mg. Wyniki kontroli grawimetrycznej w temp. 21,5 C (Z = 1,0032) Badana pojemność (µl): 200,0000 Wartość zadana (mg): 199,3620 x 1 200,2000 x 2 199,6000 x 3 199,4900 x 4 199,7000 x 5 199,7000 x 6 199,2900 x 7 199,3500 x 8 199,4100 x 9 199,2000 x ,1900 V = x Z V 200,2 +199,6 +199, ,19 = 1, V = x 1 + x 2 + x x n n Z V = 199,513 1,0032 V = 200, Obliczanie dokładności: A [%] = V - V zad. V zad. 200, A [%] = A [%] = 0,076 Wyciąg z tabeli Współczynnik Z dla przyrządów do dozowania cieczy (Liquid Handling) Temperatura C Współczynnik Z ml/g Temperatura C Współczynnik Z ml/g 18 1, ,5 1, , ,5 1, , ,5 1, , ,5 1, , ,5 1, , ,5 1, , ,5 1, , ,5 1, ,

8 Wyliczenia bez użycia oprogramowania 3. W celu obliczenia współczynnika wariancji ustala się najpierw odchylenie standardowe s = Z (x 1 - x ) 2 + (x 2 - x ) 2 + (x 3 - x ) (x n - x ) 2 n - 1 s = 1,0032 (200,2-199,51) 2 + (199,6-199,51) 2 + (199,49-199,51) (199,19-199,51) 2 9 s = 1,0032 0, s = 0, Współczynnik wariancji otrzymuje się z następującego wyliczenia CV [%] = s 100 V 0, CV [%] = 200,1514 CV [%] = 0,153 Wyniki wyliczeń Ocena kontroli grawimetrycznej Badana pojemność (µl): 200,0000 Średnia pojemność (µl): 200,1514 A [%] 0,076 CV [%] 0,153 A [%] ] zadana* 0,600 CV [%] zadana* 0,200 * granice błędu z instrukcji obsługi Przyrząd funkcjonuje prawidłowo! Jeśli wyliczone wartości dokładności (A [%]) i współczynnika wariancji (CV [%]) są mniejsze lub równe wartości granicy błędu, przyrząd jest w porządku. Wskazówka! Jeżeli dane dotyczące pojemności cząstkowych nie są dostępne, należy dokonać przeliczenia danych dla A [%] i CV [%], odnoszących się do pojemności nominalnej. Dla pojemności częściowej 20 µl będzie to: V N A 20 µl [%] = A V N [%] 20 µl A 20 µl [%] = A 20 µl [%] = 5% 200 µl 0,5% 20 µl Wyliczenie CV 20 µl wykonuje się analogicznie. Co należy uczynić, jeśli wyniki obliczeń wykażą, że granica błędu kontrolowanego przyrządu nie mieści się w dopuszczalnych granicach? 1. Sprawdzić, czy uwzględniono wszystkie punkty instrukcji sprawdzenia przyrządu (SOP). 2. Odnieść się do uwag zawartych w instrukcji obsługi, w dziale zawierającym wskazówki dotyczące nieprawidłowego funkcjonowania przyrządu. 3. Przyrząd poddać justowaniu zgodnie z instrukcją obsługi. Jeśli powyższe czynności nie przyniosą rezultatów, należy skontaktować się z producentem lub dystrybutorem przyrządu, który zaproponuje odpowiednie działanie. 323

9 System łatwej kalibracji System łatwej kalibracji Nadzór nad przyrządami kontrolnymi zgodnie z zasadami ISO 9001 i GLP wymaga regularnego sprawdzania (co 3-12 miesięcy) i w razie konieczności wykonania justowania przyrządu kontrolnego. Te często bardzo czasochłonne czynności mogą być bez problemu wykonane w przypadku przyrządów do dozowania cieczy firmy BRAND. W funkcję niezwykle szybkiego justowania wyposażone są następujące przyrządy do dozowania cieczy: n Kalibracja oraz justowanie mogą być przeprowadzone w miejscu pracy z przyrządem. n Dokładność może być dostosowana do szczególnych warunków pracy. n Do wykonania justowania nie są potrzebne żadne narzędzia, a przeprowadzenie go to kwestia kilku sekund. Dispensette Easy Calibration Titrette Transferpette Transferpette -8/-12 Transferpette Transferpette -8/-12 Transferpette electronic Transferpette -8/-12 electronic System łatwej kalibracji w przyrządach mechanicznych (np. nakręcany na butelkę dozownik Dispensette ) Przykład! Podczas kontroli grawimetrycznej uzyskano wynik 9,90 ml przy ustawieniu przyrządu na objętość wynoszącą 10 ml (może być to skutkiem długiego używania przyrządu lub jego stosowania w szczególnie trudnych warunkach). Justowanie następuje prosto i szybko w 5 etapach: 1. Otworzyć przyrząd. 2. Wyciągnąć płytkę zabezpieczającą. 3. Wyciągnąć czerwone pokrętło i ustawić wartość uzyskaną podczas kontroli grawimetrycznej wartość aktualną (w tym przypadku 9,90 ml). 4. Wcisnąć na właściwe miejsce czerwone pokrętło oraz płytkę zabezpieczającą. 5. Zamknąć pokrywę i gotowe! Zmiana ustawień fabrycznych sygnalizowana jest czerwonym znacznikiem. 324

10 Technika łatwej kalibracji System łatwej kalibracji w przyrządach elektronicznych (np. mikropipeta Transferpette electronic) Przykład! Podczas kontroli grawimetrycznej uzyskano wynik 201,3 µl przy ustawieniu przyrządu na objętość wynoszącą 200 µl. Justowanie następuje w kilku etapach: 1. Wyświetlacz w chwili rozpoczęcia justowania. 2. Wywołać moduł justowania i uaktywnić korzystając z przycisków MENU. 3. Moduł justowania w fazie CAL wskazuje migającą wartość wyjściową. 4. Ustawienie zmierzonej wartości następuje przy wykorzystaniu przycisków-strzałek mikropipety Transferpette electronic. 5. Po potwierdzeniu wprowadzonego ustawienia objętości na wyświetlaczu zmienia się sprawdzona i poprawiona objętość. Symbol CAL pozostaje, przypominając o wprowadzonej zmianie ustawień. Zawsze możliwy jest powrót do ustawień fabrycznych. EASYCAL 4.0 Znaczącym ułatwieniem podczas kontroli dokładności przyrządów jest program kalibracyjny EASYCAL firmy BRAND. Przebieg kontroli opisany jest dokładnie w instrukcji sprawdzenia dla przyrządu (SOP). Przyjazny dla użytkownika program wykonuje wszystkie konieczne wyliczenia (bliższe informacje na ten temat znajdą Państwo na stronie nr 109). Bezpłatna wersja demonstracyjna programu oraz instrukcje sprawdzania przyrządów (SOP) dostępne są do pobrania na stronie internetowej oraz w polskiej wersji językowej na stronie Firmy BRAND oraz Merck oferują serwis kalibracyjny (bliższe informacje na ten temat znajdą Państwo na stronie nr 326). 325

11 Serwis kalibracyjny Serwis kalibracyjny firmy BRAND Dla automatycznych przyrządów do pomiaru objętości (Liquid Handling) Dla wszystkich przyrządów pomiarowych, które podlegają nadzorowi nad przyrządami kontrolnymi, konieczne jest prowadzenie pisemnej dokumentacji dotyczącej regularnie przeprowadzanego wzorcowania bądź kontroli pojemności. Dokumentacja powinna obejmować informacje dotyczące dokładności i współczynnika wariancji oraz sposobu przeprowadzania kontroli i jej częstotliwości. Częste kontrole przyrządów pomiarowych zajmują dużo czasu i są kosztowne. W czasie kontroli przyrządy nie mogą być stosowane do rutynowej pracy, a gdy wyniki sprawdzenia odbiegają od normy, konieczne jest wykonanie justowania lub naprawy. Firma BRAND oraz Merck Sp. z o.o. oferują kompleksową usługę obejmującą wzorcowanie, a w razie potrzeby, także naprawę i justowanie przyrządów pomiarowych. Dzięki temu oszczędzą Państwo czas i nakład pracy oraz ograniczą okres, w jakim przyrząd pomiarowy nie jest dostępny. Przyrządy podlegające serwisowaniu: n pipety tłokowe (jedno- i wielokanałowe) n dozowniki nakręcane na butelki n biurety cyfrowe nakręcane na butelki n dozowniki ręczne. Kontrola zgodna z normą DIN EN ISO 8655 Zespół wykwalifikowanych pracowników w klimatyzowanych pomieszczeniach, używając najnowocześniejszych wag oraz oprogramowania komputerowego dokonuje sprawdzenia wszystkich przyrządów służących do dozowania cieczy (Liquid Handling), niezależnie od producenta, zgodnie z normą DIN EN ISO Przyrządy o regulowanej pojemności, takie jak mikropipeta Transferpette lub nakręcana na butelkę Dispensette, sprawdzane są dla pojemności nominalnej, 50% i 10% lub 20% pojemności nominalnej. Wyniki pomiarów prezentowane są w formie szczegółowego certyfikatu kalibracji. Serwis kalibracyjny firmy BRAND n Kalibracja i justowanie przyrządów do dozowania cieczy (Liquid Handling), niezależnie od producenta (w przypadku przyrządów firmy BRAND, w razie potrzeby, również wykonanie konserwacji i naprawy). n Wystawienie certyfikatu kalibracji: Certyfikat producenta lub certyfikat DAkkS n Na życzenie może być wystawiony dodatkowy certyfikat dokumentujący stan techniczny przyrządu przed wykonaniem justowania/konserwacji/naprawy. n Korzystna cenowo obsługa. 326

12 Certyfikatu kalibracji Szczegółowe Certyfikaty Kalibracji Certyfikat producenta wystawiany przez serwis kalibracyjny BRAND. Certyfikat DAkkS (DKD) wystawiany przez laboratorium kalibracyjne DAkkS w firmie BRAND (dostępne również dla szklanych i plastikowych naczyń pomiarowych). Formularz zlecenia wykonania usługi kalibracji oraz oświadczenia dotyczące bezpieczeństwa przesyłanych przyrządów dostępne są na stronie Zalecamy kontakt z firmą Merck Sp. z o.o. 327

13 Kontrola przyrządów pomiarowych K Laboratorium kalibracyjne DAkkS w firmie BRAND Akredytowane przez DAkkS jako laboratorium kalibracyjne w firmie BRAND Od początku 2010 roku, DAkkS (Deutsche Akkreditierungsstelle GmbH) jest jedyną jednostką akredytującą na terenie Niemiec. Podstawą prawną działalności DAkkS są regulacje (UE) Nr 765/2008 oraz Niemieckie Federalne Prawo Akredytacyjne (AkkStelleG). DAkkS jest następcą DKD (Deutscher Kalibrierdienst) dla laboratoriów kalibracyjnych. Jako wspólny organ urzędowo-przemysłowy DAkkS stanowi połączenie pomiędzy standardami wyznaczanymi przez niemiecki Urząd Miar PTB (Physikalisch- Technische Bundesanstalt) dla przyrządów pomiarowych wykorzystywanych w laboratoriach przemysłowych i kontrolnych, a instytucjami badawczymi i administracyjnymi. To skutecznie uzupełnia obowiązujący system kontroli, którego podstawowym celem jest ochrona konsumenta. DKD doskonale znana instytucja, w nowej roli W wyniku ustanowienia DAkkS, DKD nie prowadzi już działalności akredytacyjnej. W 2011 DKD został przekształcony do nowych zadań zgodnie z wymogami PTB. Od tego czasu DKD odpowiada za dalszy rozwój podstaw metrologii kalibracyjnej, rozszerzania wsparcia technicznego i promocję standaryzacji w dziedzinie metrologii. Laboratorium kalibracyjne DAkkS Akredytowane laboratorium DKD w firmie BRAND dla przyrządów pomiarowych zostało zmienione na akredytowane laboratorium DAkkS zgodnie z DIN EN ISO/IEC Laboratorium kalibracyjne w firmie BRAND posiada akredytację DAkkS na usługi kalibracyjne dla wymienionych poniżej przyrządów i naczyń pomiarowych. Certyfikaty mogą być wystawiane w kilku językach. Aby zamówić przyrządy pomiarowe z certyfikatem DAkkS, prosimy numer katalogowy wybranego produktu poprzedzić symbolem DAkkS. Jeśli jest Państwu potrzebny certyfikat DAkkS dla już stosowanego przyrządu (nawet innego producenta), prosimy przesłać go do firmy BRAND z oznaczeniem "DAkkS calibration" lub skontaktować się z firmą Merck Sp. z o.o. Firma BRAND, niezależnie od źródła produkcji, przeprowadza wzorcowanie następujących przyrządów pomiarowych, zarówno nowych, jak i będących w użyciu: pipety automatyczne o pojemności 0,1 µl - 10 ml wielokanałowe pipety automatyczne o pojemności 0,1 µl µl biurety automatyczne o pojemności 5 µl ml dozowniki, dilutory o pojemności 5 µl ml szklane przyrządy pomiarowe wzorcowane na wlew ( In ), o pojemności 1 µl - 10 l szklane przyrządy pomiarowe wzorcowane na wylew ( Ex ), o pojemności 100 µl ml przyrządy pomiarowe z tworzyw sztucznych wzorcowane na wlew ( In ), o pojemności 1 ml ml przyrządy pomiarowe z tworzyw sztucznych wzorcowane na wylew ( Ex ), o pojemności 1 ml ml szklane piknometry o pojemności 1 cm cm 3 Znaczącą różnicą między zakładową służbą kalibracyjną a laboratoriami kalibracyjnymi DAkkS jest nadzorowana przez DKD, niezawodna wartość niepewności pomiaru, obowiązująca dla laboratorium. Certyfikat wzorcowania DAkkS Certyfikat DAkkS w sposób oficjalny dokumentuje odniesienie wyników pomiarów do norm krajowych i międzynarodowych, co jest wymagane dla nadzoru nad przyrządami kontrolnymi m.in. przez normy DIN EN ISO 9001 i DIN EN ISO/IEC Kiedy jest niezbędny certyfikat kalibracji wystawiony przez akredytowane laboratorium DAkkS? Certyfikat kalibracyjny DAkkS znajduje zastosowanie tam, gdzie wymagane jest wzorcowanie akredytowanego laboratorium, gdzie niezbędne jest wzorcowanie wysokiej jakości, przygotowanie norm odniesienia lub też kalibracja przyrządów odniesienia. 328

14 Kontrola przyrządów pomiarowych DAkkS członek Międzynarodowej Sieci Akredytacyjnej DAkkS jest członkiem ILAC (International Laboratory Accreditation Cooperation) najważniejszego międzynarodowego forum, którego celem jest rozwój praktyk i procedur akredytacyjnych w zakresie laboratoriów i jednostek inspekcyjnych. Jest również sygnatariuszem MRA (Mutual Recognition Agreements) umowy o wzajemnym uznawaniu. Głównym celem tej międzynarodowej sieci jest wzajemne uznawanie wyników akredytowanych badań i wzorcowań oraz wspieranie działań mających na celu eliminację technicznych barier w handlu i wielokrotnych akredytacji. Jednostki akredytujące będące sygnatariuszami ILAC, porozumienia o wzajemnym uznawaniu (MRA), uznają wzajemną równoważność certyfikatów wystawionych przez swoich członków. Podobnie, sygnatariusze są zobowiązani do promowania i polecania uznania świadectw wzorcowania wystawianych przez wszystkich sygnatariuszy (nie dotyczy fabrycznych świadectw wzorcowania). Więcej informacji na temat ILAC, jak również listę sygnatariuszy można uzyskać ze strony IAAC Ameryka ILAC świat EA Europa z DAkkS APLAC Azja Kraje sygnatariusze porozumienia o wzajemnym uznawaniu (MRA) DAkkS jest członkiem EA (European Co-operation for Accreditation), który jest członkiem ILAC (International Laboratory Accreditation Cooperation). Wielostronne umowy zapewniają obligatoryjne uznawanie certyfikatu kalibracji DAkkS w różnych krajach. Zgodność z normami międzynarodowymi i krajowymi BIPM Międzynarodowy Urząd Miar i Wag Krajowe urzedy metrologiczne (np. PTB w Niemczech) Serwis kalibracyjny (np. DAkkS firmy BRAND) Użytkownik Eichamt* Zakładowa służba kalibracyjna dla przyrządów pomiarowych, certyfikowana wg DIN EN ISO 9001 Certyfikaty zakładowe: indywidualny, serii, USP PTB normy krajowe DAkkS BRAND Przyrządy kontrolne (pomiarowe) Laboratorium kalibracyjne dla przyrządów pomiarowych akredytowane zgodnie z normą DIN ISO/ IEC Certyfikat wzorcowania DAkkS Zgodność z normami międzynarodowymi BIPM (Miedzynarodowy Urząd Miar i Wag Bureau international des poids et measures) zapewnia standaryzację miar i wag. W zależności od wymogów prawnych, dostępne są dwie drogi uzyskania spójności pomiarowej, sprzężone z BIPM: wzorcowanie lub dla wszystkich przyrządów pomiarowych podlegających sprawdzeniu sprawdzenie. * Niemiecki Narodowy Urząd Miar i Wag Produkty Zgodność z normami krajowymi PTB (Physikalisch-Technische Bundesanstalt) Niemiecki Urząd Miar. Zapewnia spójność pomiarową z normami krajowymi. 329

15 Oznakowanie CE Dyrektywa IVD Dyrektywa IVD Unii Europejskiej 7 grudnia 1998 r. została opublikowana w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej i jednocześnie weszła w życie dyrektywa dotycząca diagnostyki in vitro (Dyrektywa IVD). Zapisy dyrektywy zaczęły być stosowane od 7 czerwca 2000 r. Co oznacza pojęcie "diagnostyka in vitro" (IVD)? "Diagnostyka in vitro" to określenie stosowane do produktów medycznych służących do wykonywania badań in vitro próbek pobieranych z ciała ludzkiego, w tym krwi i tkanek. Zalicza się do nich odczynniki, substancje oraz przyrządy do kalibracji i kontroli, wyposażenie, instrumenty, aparaty, systemy lub też pojemniki na próbki produkowane z przeznaczeniem do celów medycznych. Celem diagnostyki in vitro jest w głównej mierze dostarczanie informacji dotyczących: stanów fizjologicznych lub patologicznych występujących anomalii kontrola środków terapeutycznych. Co oznacza określenie "produkty medyczne"? Produkty medyczne to różnego rodzaju instrumenty, aparaty, wyposażenie pomiarowe, materiały lub inne obiekty, łącznie z oprogramowaniem komputerowym, które producent przeznaczył do stosowania w następujących celach służących ludziom: rozpoznawania, zapobiegania, kontroli, leczenia lub uśmierzania chorób, zranień, uszkodzeń badania zmiany budowy anatomicznej lub procesów fizjologicznych, lub regulacji poczęć. Nie uwzględnia się tu środków o działaniu farmakologicznym lub immunologicznym, objętych odpowiednimi przepisami farmaceutycznymi. Oznakowanie Umieszczając symbol CE na produkcie wytwórca poświadcza, iż dany produkt spełnia określone w dyrektywach Unii Europejskiej wymagania stawiane tego rodzaju wyrobom oraz, co niezbędne, że produkt został poddany wymaganej kontroli. Producent nanosi znak na produkt oraz dodatkowo wystawia świadectwo zgodności, potwierdzające zgodność produktu z ww. wytycznymi i normami. BRAND dostarcza wyłącznie produkty medyczne zaliczane do grupy diagnostyki in vitro (IVD). Do tej grupy zalicza się m.in.: komory do zliczania ciałek krwi szkiełka przykrywkowe do hemacytometrów kapilary jednorazowego użytku mikrokapilary hematokrytowe hematokrytowe materiały uszczelniające pojemniki na próbki do analiz pojemniki na mocz pojemniki na kał krioprobówki końcówki do pipet końcówki PD do pipet mikropipety Transferpette dozowniki HandyStep 330

16 Szkło jako surowiec Szkło laboratoryjne Właściwości ogólne Szkło odznacza się niezwykle wysoką odpornością chemiczną na działanie wody, roztworów soli, kwasów, zasad i rozpuszczalników organicznych, a wręcz przewyższa pod tym względem większość tworzyw sztucznych. Szkło jest niestety uszkadzane przez kwas fluorowodorowy, silne zasady (w podwyższonej temperaturze) i przez stężony kwas fosforowy. Zaletą szkła jest jednak jego duża trwałość kształtu, nawet w podwyższonej tempe raturze oraz jego wysoka przejrzystość. Specyficzne własności poszczególnych rodzajów szkła W laboratorium można zastosować różnego rodzaju szkło techniczne, o różnych własnościach. Szkło sodowo-wapniowe Szkło sodowo-wapniowe (np. AR-GLAS ) posiada dobre własności chemiczne i fizyczne. Szkło to jest odpowiednie dla produk tów, które poddawane są krótkotrwałemu działaniu chemikaliów i w ograniczo nym stopniu naprężeniom termicznym (np. pipety, probówki do kultur tkankowych). Szkło borokrzemianowe (Boro 3.3, Boro 5.4) Szkło borokrzemianowe posiada dobre własności chemiczne i fizyczne. Skrót Boro 3.3 oznacza międzynarodowe oznaczenie szkła borokrzemianowego typu 3.3 (DIN ISO 3585), do zastosowań wymagających dobrej odporności chemicznej i termicznej (włączając w to odporność na nagłe zmiany temperatury) oraz wysokiej trwałości mechanicznej (np. elementy aparatury chemicznej, kolby okrągłodenne, zlewki). Praca ze szkłem Używając szklanych przyrządów należy zdawać sobie sprawę ze skutków reakcji szkła na zmiany temperatury i naprężenia mechaniczne. Konieczne jest też przestrzeganie zasad bezpieczeństwa. n Przyrządy pomiarowe, takie jak cylindry pomiarowe czy kolby pomiarowe nie mogą być podgrzewane na płytach grzewczych. n Reakcje egzotermiczne, jak np. rozcieńczanie kwasu siarkowego lub uwalnianie stałych wodorotlenków alkalicznych, zawsze należy wykonywać w kolbach Erlenmeyera, pamiętając o mieszaniu i schładzaniu. Do tego celu nie wolno używać cylindrów ani kolb pomiarowych! n Przyrządy szklane nie powinny nigdy być poddawane nagłym zmianom temperatury! Z tego powodu nie należy wyjmować szklanych przyrządów z gorącej suszarki i stawiać ich na zimnym lub mokrym stole laboratoryjnym. n Do pracy w próżni należy używać tylko przeznaczonych do tego celu produktów, np. kolb ssawkowych i eksykatorów, o ile nie wykazują jakichkolwiek uszkodzeń. Firma BRAND nie oferuje produktów do pracy w nadciśnieniu. 331

17 Szkło jako materiał Odporność chemiczna Chemiczne oddziaływanie wody i kwasów na szkło Oddziaływanie wody i kwasów na powierzchnię szkła jest tak niewielkie, że można go nie uwzględniać. Niestety dochodzi do uwolnienia ze szkła małych ilości, przeważnie jednowarto-ściowych, jonów. Prowadzi to do utworzenia się na powierzchni szkła bardzo cienkiej powłoki krze mionkowej, niemal pozbawionej porów, hamującej dalsze oddziaływanie ww. czynników. Wyjątek stanowi kwas fluorowodorowy oraz gorący stężony kwasy fosforowy, które nie dopuszczają do utworzenia się warstwy pasywnej. Chemiczne oddziaływanie zasad Negatywne oddziaływanie zasad na powierzchnię szkła staje się intensywniejsze wraz ze wzrostem temperatury i stężenia. Wprawdzie ubytki szkła borokrzemianowego 3.3 (Boro 3.3) mierzone są w µm, ale po długim czasie oddziaływania może dojść w przyrządach pomiarowych do zmian pojemności i zniszczenia podziałki. 0,03 HCl 8 c(naoh) = 1 mol/l Czas: 1 godzin Temperatura: 100 C mg Na 2 O/g grysu szklanego 0,03 0,02 0, Czas (godzin) Ubytek szkła (µm) 0,02 0,01 0 temperatura: 100 C Czas: 16 godzin Stężenie równoważnikowe kwasów Ubytek szkła (µm) 4 0 Czas (godzin) 3 6 Ubytek szkła Boro 3.3 w zależności od czasu Oddziaływanie kwasów na szkło Boro 3.3 w zależności od stężenia Oddziaływanie zasad na szkło Boro 3.3 w zależności od czasu Odporność grysu szklanego na oddziaływanie wody Boro 3.3 odpowiada klasie 1 wg normy DIN ISO 719 (98 C) w 5 stopniowej skali odporności na oddziaływanie wody. Ilość Na 2 O uwolnionego w ciągu 1 godziny w temperaturze 98 C z grysu szklanego o ziarnistości od 300 do 500 µm wynosi mniej niż 31 µg/1 gram grysu szklanego. Ponadto Boro 3.3 odpowiada klasie 1 wg normy DIN ISO 720 (121 C) w 3 stopniowej skali odporności na oddziaływanie wody. Ilość Na 2 O uwolnionego w ciągu 1 godziny w temperaturze 121 C z grysu szklanego wynosi mniej niż 62 µg/1 gram grysu. Odporność na oddziaływanie kwasów Boro 3.3 odpowiada klasie 1 wg normy DIN w 4 stopniowej skali odporności na oddziaływanie kwasów. Boro 3.3 określane jest jako odporne na działanie kwasów szkło borokrzemianowe, gdyż ubytek powierzchni po 6 godzinach gotowania w 6 N HCl wynosi mniej niż 0,7 mg/100 cm 2. Zgodnie z normą DIN ISO 1776 ilość uwolnionych tlenków metali alkalicznych wynosi mniej niż 100 µg Na 2 O/100 cm 2. Odporność na oddziaływanie zasad Boro 3.3 odpowiada klasie 2 wg normy DIN ISO 695 w 3 stopniowej skali odporności na oddziaływanie zasad. Ubytek powierzchni po 3 godzinach gotowania w mieszaninie złożonej z równych objętości roztworu NaOH o stężeniu 1 mol/l i roztworu Na 2 CO 3 o stężeniu 0,5 mol/l, wynosi tylko około 134 mg/100 cm 2. Odporność chemiczna Woda DIN ISO 719 (klasa HGB 1-5) Kwasy DIN (klasa 1-4) Zasady DIN ISO 695 (klasa 1-3) Szkło sodowo-wapniowe (AR-GLAS ) Szkło borokrzemianowe 3.3 (Boro 3.3)

18 Szkło jako materiał Odporność mechaniczna Naprężenia termiczne Podczas produkcji i obróbki szkła może dojść do powstania niebezpiecznych naprężeń termicznych. Podczas schładzania gorącego szkliwa w granicach pomiędzy górnym a dolnym punktem schładzania, mamy do czynienia ze strefą przejścia od stanu plastycznego do łamliwego. Możliwe jest ograniczenie występujących w tym czasie naprężeń termicznych poprzez starannie kontrolowany proces schładzania. Poniżej dolnego punktu schładzania możliwe jest szybsze schładzanie szkła bez wywoływania większych naprężeń. Analogicznie zachowuje się szkło po bezpośrednim podgrzaniu płomieniem palnika Bunsena do temperatury powyżej dolnego punktu schładzania. Podczas schładzania mogą powstawać szkodliwe naprężenia termiczne, w wyniku których następuje znaczne zmniejszenie odporności na pęknięcia i wytrzymałości mechanicznej szkła. W celu uniknięcia naprężeń termicznych konieczne jest ponowne podgrzanie szkła do temperatury pomiędzy górnym a dolnym punktem schładzania i utrzymanie tej temperatury przez około 30 minut, a następnie schłodzenie przy zachowaniu zalecanej prędkości schładzania. Odporność na zmiany temperatury Jeśli szkło będzie podgrzewane w zakresie temperatur poniżej dolnego punktu schładzania dojdzie do naprężeń, będących efektem rozszerzania cieplnego i małej zdolności przewodzenia ciepła. Gdy podczas podgrzewania lub schładzania szkła dojdzie do przekroczenia dozwolonych granic wytrzymałości, szkło pęknie. Oprócz współczynnika rozszerzalności wzdłużnej α, zależnego od rodzaju szkła, należy także uwzględnić grubość ścianek, geometrię przyrządu szklanego i ewentualne nierówności powierzchni. Z tego względu trudne jest dokładne określenie wartości odporności na zmiany temperatury. Jednakże z porównania wartości współczynnika rozszerzalności wzdłużnej α widać wyraźnie, że przy tych samych warunkach badania Boro 3.3 wykazuje się znacznie większą odpornością na zmiany temperatury niż np. AR-GLAS. Naprężenia mechaniczne Z technicznego punktu widzenia, szkło zachowuje się idealnie elastycznie. Oznacza to, że po przekroczeniu granicy plastyczności niemożliwe jest przekształcenie sił rozciągająco-ściskających w odkształcenie plastyczne; szkło pęka. Wytrzymałość na rozciąganie jest relatywnie mała i może być znacznie zmniejszona, jeśli na powierzchni szkła występują nierówności, np. rysy. Ze względów bezpieczeństwa należy podczas montowania aparatury uwzględnić wytrzymałość szkła Boro 3.3 na rozciąganie, wynoszącą 6 N/mm 2. Odporność na zgniatanie wynosi natomiast około 10 razy więcej T max dla szkła o wysokiej stabilności szkła Zakres przemiany Dolny punkt schładzania Górny punkt schładzania log η in dpas Zakres obróbki, na przykład spiekanie, tłoczenie, ciagnienie, wydmuchiwanie, topienie, odlewanie Temp. mięknienia Temperatura w C Krzywa lepkości szkła Typowy przebieg lepkości w zależności od temperatury na przykładzie szkła borokrzemianowego. Górna temperatura schładzania (lepkość dpas) Dolna temperatura schładzania (lepkość 10 14,5 dpas) Liniowy współczynnik rozciągliwości α 20/ K -1 Gęstość g/cm 3 Szkło sodowo-wapniowe (AR-GLAS ) ,1 2,52 Szkło borokrzemianowe 3.3 (Boro 3.3) ,3 2,

19 Tworzywo sztuczne jako materiał Tworzywa sztuczne n Elastomery Tworzywa sztuczne o luźno związanych molekułach, które w normalnej temperaturze wykazują elastyczność zbliżoną do gumy. Podgrzanie powoduje nieodwracalne sieciowanie (wulka nizacja). Najbardziej znanymi elastomerami są: kauczuk na turalny i kauczuk silikonowy. n Tworzywa termoutwardzalne Tworzywa sztuczne o ścisłej sieci molekularnej, które w normalnej temperaturze są bardzo twarde i kruche. Podgrzanie powoduje nieodwracalne stwardnienie. Te tworzywa sztuczne są rzadko stosowane do produkcji przyrządów laboratoryjnych. Najbardziej znanym tworzywem termoutwardzalnym jest żywica melaminowa. Żywica melaminowa powstaje w wyniku polikondensacji z melaminy i formaldehydu. Jako materiał do produkcji przyrządów laboratoryjnych obok szkła stosowane są również tworzywa sztuczne, które można, ogólnie rzecz biorąc, podzielić na trzy grupy: n Tworzywa termoplastyczne Tworzywa sztuczne o liniowej budowie molekularnej - z lub bez łańcuchów bocznych - które mogą być formowane pod wpływem temperatury w sposób odwracalny, bez zmiany właściwości termoplastycznych. Tworzywa termoplastyczne są często stosowane do produkcji przyrządów laboratoryjnych. Poniżej podano krótki opis najważniejszych tworzyw sztucznych, z określeniem ich budowy molekularnej oraz właściwości mechanicznych, chemicznych i fizycznych. Najczęściej stosowanymi tworzywami termoplastycznymi są poliolefiny, takie jak: polietylen i polipropylen. PS Polistyren Ze względu na swoją amorficzną strukturę polistyren jest przejrzysty jak szkło, twardy, kruchy i stabilny w formie. Polistyren jest odporny na oddziaływanie roztworów wodnych, ale tylko w ograniczonym stopniu na działanie rozpuszczalników. Jego wadą jest ograniczona odporność termiczna i skłonność do tworzenia rys naprężeniowych. SAN Koopolimer styrenowo-akrylonitrylowy SAN jest przejrzystym jak szkło materiałem o małej skłonności do tworzenia się rys naprężeniowych. SAN jest nieco bardziej odporny chemicznie niż PS. PC Poliwęglan Poliwęglany są liniowymi poliestrami kwasu węglowego, które skupiają w sobie wiele właściwości metali, szkła i tworzyw sztucznych. Poliwęglany charakteryzuje przezroczystość szkła i duża stabilność temperaturowa w zakresie -130 C do +130 C. Uwaga: poliwęglany tracą swoją wytrzymałość po poddaniu ich sterylizacji w autoklawie lub po ich umyciu przy zastosowaniu alkalicznych środków czyszczących. PMMA Polimetakrylan metylu PMMA jest przejrzysty jak szkło (określany jest jako szkło organiczne ). Jest stabilny w formie i relatywnie niewrażliwy na wpływ warunków otoczenia. PMMA może zastępować szkło w wielu dziedzinach, o ile temperatura użytkowa nie przekracza 90 C i gdzie wymagana jest mała odporność chemiczna. PMMA charakteryzuje bardzo dobra odporność na działanie promieni UV. PA Poliamid Poliamidy są liniowymi polimerami z powtarzającymi się regularnie wzdłuż łańcucha głównego wiązaniami aminowymi. Ze względu na ich wyjątkową wytrzymałość i ciągliwość stosowane są one często jako materiały konstrukcyjne i powłoki metali. Wykazują one dobrą odporność chemiczną na oddziaływanie rozpuszczalników organicznych, ale są łatwo niszczone przez kwasy i utleniające związki chemiczne. 334

20 Tworzywo sztuczne jako materiał PCV Polichlorek winylu Polimery chlorku winylu są amor ficznym tworzywem termo plastycznym o dobrej odpor ności chemicznej. W wyniku dodania środków zmiękczających PCV znajduje zastosowanie w wielu dziedzinach, od sztucznej skóry po wyroby uzyskiwane z wtryskiwarek. Wykazuje on szczególnie dobrą odporność chemiczną na działanie oleju. POM Polioksymetylen POM posiada wspaniałe właściwości mechaniczne z zakresie twardości, wytrzymałości i rozciągliwości. Inne zalety to: bardzo dobra odporność chemiczna, dobre właściwości ślizgowe i duża wytrzymałość na ścieranie. W wielu przypadkach może dobrze zastępować metale. POM przystosowany jest do pracy w temperaturze do 130 C. PUR Poliuretan Poliuretan jest tworzywem sztucznym, którego cechy pozwalają na zastosowanie w wielu dziedzinach. Molekuły powstałe w wyniku polimeryzacji addycyjnej składają się z dialkoholi oraz wielofunkcyjnych izocyjanianów. Jako materiał służący do powlekania kolb pomiarowych BLAUBRAND stosowany jest poliuretan wysokiej jakości, odporny na zadrapania, przezroczysty, a także charakteryzujący się wysoką elastycznością. Temperatura zastosowania mieści się w zakresie od -30 C do +80 C. Dopuszczalne jest krótkotrwałe oddziaływanie wyższej temperatury, do +135 C. Dłuższe działanie wysokiej temperatury powoduje utratę elastyczności. PE-LD Polietylen o małej gęstości Etylen polimeryzuje pod wysokim ciśnieniem z określoną ilością łańcuchów bocznych. Daje to w porównaniu do PE-HD mniej spójną cząsteczkę o bardzo dobrej elastyczności i dobrej odporności chemicznej. Odporność PE -LD na oddziaływanie rozpuszczalników organicznych jest mniejsza niż PE-HD. Maksymalna temperatura pracy wynosi 80 C. PE-HD Polietylen o wysokiej gęstości Przy katalitycznym sterowaniu polimeryzacją otrzymuje się cząsteczki o bardzo małej ilości łańcuchów bocznych. W porównaniu z PE-LD cząsteczki są bardzo zwarte i charakteryzują się podwyższoną wytrzymałością i odpornością chemiczną. Maksymalna temperatura pracy wynosi 105 C. PP Polipropylen PP ma strukturę podobną do PE, ale co drugi atom C łańcucha węglowego posiada grupę metylową. Znaczącą zaletę w porównaniu do PE stanowi wysoka odporność na działanie temperatury. PP może być wielokrotnie sterylizowany w autoklawie w temperaturze 121 C. Dobra wytrzymałość mechaniczna i chemiczna jest porównywalna do PE. PP jest jednak łatwo atakowany przez silne utleniacze. PMP Polimetylopenten PMP zbudowany jest podobnie jak PP, z tym że grupy metylowe zastąpione są przez grupy izobutylowe. Odporność chemiczna porównywalna jest do PP, z tym że PMP wykazuje tendencję do tworzenia rys naprężeniowych na skutek działania ketonów lub np. rozpuszczalników chlorowcowanych. Jego główną zaletą jest wspaniała przejrzystość i dobre właściwości mechaniczne, nawet w temperaturze do 150 C. ETFE Kopolimer etyleno-tetrafluoroetylenowy ETFE jest kopolimerem etylenu i chlorotrifluoroetylenu bądź tetrafluoroetylenu. Tworzywo sztuczne charakteryzuje wspaniała odporność chemiczna, ale wykazuje się ono mniejszą stabilnością temperaturową niż PTFE (max 150 C). PTFE Politetrafluoroetylen PTFE jest fluorowanym węglowodorem o wielkocząsteczkowej, częściowo krystalicznej strukturze. PTFE jest odporny na oddziaływanie niemal wszystkich związków chemicznych. Może być stosowany w temperaturze o zakresie od -200 C do +260 C. Powierzchnia nie ma właściwości przyczepnych. Właściwości poślizgowe i elektryczna zdolność izolacyjna są lepsze niż w przypadku tworzyw FEP i PFA. Jedyną wadą PTFE jest to, że może być on formowany jedynie poprzez proces spiekania. PTFE jest tworzywem nieprzezroczystym. Nadaje się do stosowania w kuchenkach mikrofalowych. FEP Fluorowany etyleno-propylen Są to fluorowane węglowodory o wielkocząsteczkowej, częściowo krystalicznej strukturze. Powierzchnia nie ma właściwości przyczepnych. Właściwości mechaniczne i chemiczne porównywalne są z PTFE, ale temperatura pracy ograniczona jest do zakresu od -100 C do +205 C. FEP znacznie słabiej wchłania wodę i jest przezroczysty. PFA Polimer perfluoro-alkoksy Są to fluorowane węglowodory o wielkocząsteczkowej, częściowo krystalicznej strukturze. Powierzchnia nie ma właściwości przyczepnych. Właściwości mechaniczne i chemiczne porównywalne są z PTFE, ale temperatura pracy ograniczona jest do zakresu od -200 C do +260 C. PFA znacznie słabiej wchłania wodę. PFA jest przezroczysty. PFA produkowany jest bez zastosowania katalizatorów i zmiękczaczy, dzięki temu może być stosowany do badań z zakresu analizy śladowej. 335

SZKŁO LABORATORYJNE. SZKŁO LABORATORYJNE (wg składu chemicznego): Szkło sodowo - wapniowe (laboratoryjne zwykłe)

SZKŁO LABORATORYJNE. SZKŁO LABORATORYJNE (wg składu chemicznego): Szkło sodowo - wapniowe (laboratoryjne zwykłe) SZKŁO LABORATORYJNE SZKŁO LABORATORYJNE (wg składu chemicznego): Szkło sodowo - wapniowe (laboratoryjne zwykłe) To połączenie tlenków: 13 20% tlenków alkalicznych, 6 12% tlenków grupy RO, 0,5 6% Al 2O

Bardziej szczegółowo

Sposób wykorzystywania świadectw wzorcowania do ustalania okresów między wzorcowaniami

Sposób wykorzystywania świadectw wzorcowania do ustalania okresów między wzorcowaniami EuroLab 2010 Warszawa 3.03.2010 r. Sposób wykorzystywania świadectw wzorcowania do ustalania okresów między wzorcowaniami Ryszard Malesa Polskie Centrum Akredytacji Kierownik Działu Akredytacji Laboratoriów

Bardziej szczegółowo

Komunikat Komisji w ramach wdrażania dyrektywy 98/79/WE. (Publikacja tytułów i odniesień do norm zharmonizowanych na mocy dyrektywy) (2010/C 183/04)

Komunikat Komisji w ramach wdrażania dyrektywy 98/79/WE. (Publikacja tytułów i odniesień do norm zharmonizowanych na mocy dyrektywy) (2010/C 183/04) 7.7.2010 Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej C 183/45 Komunikat Komisji w ramach wdrażania dyrektywy 98/79/WE (Tekst mający znaczenie dla EOG) (Publikacja tytułów i odniesień do norm zharmonizowanych na

Bardziej szczegółowo

(Publikacja tytułów i odniesień do norm zharmonizowanych na mocy prawodawstwa harmonizacyjnego Unii) (Tekst mający znaczenie dla EOG) (2015/C 226/03)

(Publikacja tytułów i odniesień do norm zharmonizowanych na mocy prawodawstwa harmonizacyjnego Unii) (Tekst mający znaczenie dla EOG) (2015/C 226/03) 10.7.2015 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej C 226/43 Komunikat Komisji w ramach wdrażania dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady nr 98/79/WE z dnia 27 października 1998 r. w sprawie wyrobów medycznych

Bardziej szczegółowo

POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI POLITYKA DOTYCZĄCA ZAPEWNIENIA SPÓJNOŚCI POMIAROWEJ. Wydanie 4 Warszawa, 17.11.2011 r.

POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI POLITYKA DOTYCZĄCA ZAPEWNIENIA SPÓJNOŚCI POMIAROWEJ. Wydanie 4 Warszawa, 17.11.2011 r. . POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI POLITYKA DOTYCZĄCA ZAPEWNIENIA SPÓJNOŚCI POMIAROWEJ Wydanie 4 Warszawa, 17.11.2011 r. Spis treści 1 Wprowadzenie...3 2 Zakres stosowania...3 3 Cechy spójności pomiarowej...3

Bardziej szczegółowo

NADZÓR NAD WYPOSAŻENIEM POMIAROWYM W PRAKTYCE LABORATORYJNEJ NA PRZYKŁADZIE WAGI ELEKTRONICZEJ

NADZÓR NAD WYPOSAŻENIEM POMIAROWYM W PRAKTYCE LABORATORYJNEJ NA PRZYKŁADZIE WAGI ELEKTRONICZEJ Klub Polskich Laboratoriów Badawczych POLLAB NADZÓR NAD WYPOSAŻENIEM POMIAROWYM W PRAKTYCE LABORATORYJNEJ NA PRZYKŁADZIE WAGI ELEKTRONICZEJ Andrzej Hantz Centrum Metrologii im. Zdzisława Rauszera RADWAG

Bardziej szczegółowo

Wydanie 3 Warszawa, 20.06.2007 r.

Wydanie 3 Warszawa, 20.06.2007 r. . POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI POLITYKA POLSKIEGO CENTRUM AKREDYTACJI DOTYCZĄCA ZAPEWNIENIA SPÓJNOŚCI POMIAROWEJ Wydanie 3 Warszawa, 20.06.2007 r. 1. Wstęp Niniejsza Polityka jest zgodna z dokumentem ILAC-P10:2002

Bardziej szczegółowo

Dyrektywa 98/79/WE. Polskie Normy zharmonizowane opublikowane do 31.12.2013 Wykaz norm z dyrektywy znajduje się również na www.pkn.

Dyrektywa 98/79/WE. Polskie Normy zharmonizowane opublikowane do 31.12.2013 Wykaz norm z dyrektywy znajduje się również na www.pkn. Dyrektywa 98/79/WE Załącznik nr 23 Załącznik nr 23 Polskie Normy zharmonizowane opublikowane do 31.12.2013 Wykaz norm z dyrektywy znajduje się również na www.pkn.pl Według Dziennika Urzędowego UE (2013/C

Bardziej szczegółowo

8. Pipetowanie, Dozowanie Spis treści

8. Pipetowanie, Dozowanie Spis treści Spis treści Naczynia wolumetryczne 0 Cylindry pomiarowe... 0 Cylindry pomiarowe z korkiem... Kolby pomiarowe... Pipety Pipety jednomiarowe... Pipety wielomiarowe... 6 Pipety Pasteura... Pipety serologiczne...

Bardziej szczegółowo

Drobny sprzęt laboratoryjny

Drobny sprzęt laboratoryjny Drobny sprzęt laboratoryjny www.poch.com.pl 2 Informacje zamieszczone w broszurze, są ważne w czasie przekazywania jej do druku. W okresie jej ważności mogą one jednak ulec zmianie. Butelka PFA*, okrągła,

Bardziej szczegółowo

Komunikat Komisji w ramach wdrażania dyrektywy 98/79/WE Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie wyrobów medycznych używanych do diagnozy in vitro

Komunikat Komisji w ramach wdrażania dyrektywy 98/79/WE Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie wyrobów medycznych używanych do diagnozy in vitro C 173/136 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 13.5.2016 Komunikat Komisji w ramach wdrażania dyrektywy 98/79/WE Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie wyrobów medycznych używanych do diagnozy in

Bardziej szczegółowo

Borealis AB Serwis Techniczny i Rozwój Rynku Reinhold Gard SE Stenungsund Szwecja

Borealis AB Serwis Techniczny i Rozwój Rynku Reinhold Gard SE Stenungsund Szwecja Borealis AB Serwis Techniczny i Rozwój Rynku Reinhold Gard SE-444 86 Stenungsund Szwecja Odporność na ciśnienie hydrostatyczne oraz wymiarowanie dla PP-RCT, nowej klasy materiałów z polipropylenu do zastosowań

Bardziej szczegółowo

(Tekst mający znaczenie dla EOG) (Publikacja tytułów i odniesień do norm zharmonizowanych na mocy dyrektywy) (2012/C 262/03)

(Tekst mający znaczenie dla EOG) (Publikacja tytułów i odniesień do norm zharmonizowanych na mocy dyrektywy) (2012/C 262/03) 30.8.2012 Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej C 262/29 Komunikat Komisji w ramach wdrażania dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 98/79/WE z dnia 27 października 1998 r. w sprawie wyrobów medycznych

Bardziej szczegółowo

8. Pipetowanie, Dozowanie Spis treści

8. Pipetowanie, Dozowanie Spis treści Spis treści Naczynia wolumetryczne 87 Cylindry pomiarowe 87 Cylindry pomiarowe z korkiem 877 Kolby pomiarowe 878 Pipety 887 Pipety jednomiarowe 887 Pipety wielomiarowe 89 Pipety Pasteura 896 Pipety serologiczne

Bardziej szczegółowo

POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI POLITYKA DOTYCZĄCA ZAPEWNIENIA SPÓJNOŚCI POMIAROWEJ. Wydanie 5 Warszawa, 20.01.2015 r.

POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI POLITYKA DOTYCZĄCA ZAPEWNIENIA SPÓJNOŚCI POMIAROWEJ. Wydanie 5 Warszawa, 20.01.2015 r. . POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI POLITYKA DOTYCZĄCA ZAPEWNIENIA SPÓJNOŚCI POMIAROWEJ Wydanie 5 Warszawa, 20.01.2015 r. Spis treści 1 Wprowadzenie...3 2 Zakres stosowania...3 3 Cechy spójności pomiarowej...3

Bardziej szczegółowo

1.2. Zlecenie może być wystawione w formie elektronicznej z zachowaniem wymagań, o których mowa w poz. 1.1.

1.2. Zlecenie może być wystawione w formie elektronicznej z zachowaniem wymagań, o których mowa w poz. 1.1. Załączniki do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 2005 r. (poz. ) Załącznik Nr 1 Podstawowe standardy jakości w czynnościach laboratoryjnej diagnostyki medycznej, ocenie ich jakości i wartości diagnostycznej

Bardziej szczegółowo

Odporność chemiczna - PVC

Odporność chemiczna - PVC dporność chemiczna - PVC dporność chemiczna nieplastyfikowanego PVC niepodlegającego naprężeniu mechanicznemu na płyny przy 20 C i 60 C L.p Chemikalia lub produkty Stężenie Temperatura 20 C 60 C 1. Aceton

Bardziej szczegółowo

Analiza ryzyka w farmacji dla procesów pomiaru masy

Analiza ryzyka w farmacji dla procesów pomiaru masy RADWAG WAGI ELEKTRONICZNE Analiza ryzyka w farmacji dla procesów pomiaru masy Wstęp W rzeczywistości nie ma pomiarów idealnych, każdy pomiar jest obarczony błędem. Niezależnie od przyjętej metody nie możemy

Bardziej szczegółowo

Oświadczenie. Dostawa mebli laboratoryjnych wraz z montażem

Oświadczenie. Dostawa mebli laboratoryjnych wraz z montażem Załącznik nr 2C (wzór) do SIWZ DZP.381.57.2016.DW Dotyczy części A postępowania: Oświadczenie Nazwa (firma) / imię i nazwisko Wykonawcy Ulica, nr domu / nr lokalu: Adres Wykonawcy: Miejscowość i kod pocztowy:

Bardziej szczegółowo

Karta Techniczna Spectral UNDER 355 Dwuskładnikowy podkład akrylowy PRODUKTY POWIĄZANE. Spectral SOLV 855

Karta Techniczna Spectral UNDER 355 Dwuskładnikowy podkład akrylowy PRODUKTY POWIĄZANE. Spectral SOLV 855 UNDER 355 Dwuskładnikowy podkład akrylowy UNDER 355 PLAST 775 PLAST 825 EXTRA 755 EXTRA 745 PRODUKTY POWIĄZANE Podkład akrylowy szary Utwardzacz Rozcieńczalnik do wyrobów akrylowych standardowy, szybki,

Bardziej szczegółowo

Wyznaczanie minimalnej odważki jako element kwalifikacji operacyjnej procesu walidacji dla wagi analitycznej.

Wyznaczanie minimalnej odważki jako element kwalifikacji operacyjnej procesu walidacji dla wagi analitycznej. Wyznaczanie minimalnej odważki jako element kwalifikacji operacyjnej procesu walidacji dla wagi analitycznej. Andrzej Hantz Dyrektor Centrum Metrologii RADWAG Wagi Elektroniczne Pomiary w laboratorium

Bardziej szczegółowo

SPÓJNOŚĆ POMIAROWA JAKO NARZĘDZIE ZAPEWNIENIA JAKOŚCI. mgr inż. Piotr Lewandowski

SPÓJNOŚĆ POMIAROWA JAKO NARZĘDZIE ZAPEWNIENIA JAKOŚCI. mgr inż. Piotr Lewandowski SPÓJNOŚĆ POMIAROWA JAKO NARZĘDZIE ZAPEWNIENIA JAKOŚCI mgr inż. Piotr Lewandowski Polskie Centrum Akredytacji Polskie Centrum Akredytacji (PCA) jako jednostka nadzorująca m.in. pracę laboratoriów wzorcujących

Bardziej szczegółowo

Sprawdzenie narzędzi pomiarowych i wyznaczenie niepewności rozszerzonej typu A w pomiarach pośrednich

Sprawdzenie narzędzi pomiarowych i wyznaczenie niepewności rozszerzonej typu A w pomiarach pośrednich Podstawy Metrologii i Technik Eksperymentu Laboratorium Sprawdzenie narzędzi pomiarowych i wyznaczenie niepewności rozszerzonej typu A w pomiarach pośrednich Instrukcja do ćwiczenia nr 4 Zakład Miernictwa

Bardziej szczegółowo

Minimalizacja procesu parowania przy wzorcowania pipet tłokowych metodą grawimetryczną poprzez zastosowanie kurtyny parowej.

Minimalizacja procesu parowania przy wzorcowania pipet tłokowych metodą grawimetryczną poprzez zastosowanie kurtyny parowej. Andrzej Hantz Centrum Metrologii im. Zdzisława Rrauszera - RADWAG Wagi Elektroniczne Minimalizacja procesu parowania przy wzorcowania pipet tłokowych metodą grawimetryczną poprzez zastosowanie kurtyny

Bardziej szczegółowo

Tabela 1. Odchyłki graniczne wymiarów liniowych, z wyjątkiem wymiarów krawędzi załamanych wg ISO 2768-1

Tabela 1. Odchyłki graniczne wymiarów liniowych, z wyjątkiem wymiarów krawędzi załamanych wg ISO 2768-1 1. Informacje ogólne Tworzywa konstrukcyjne w istotny sposób różnią się od metali. Przede wszystkim cechują się 8-10 krotnie większą rozszerzalnością cieplną. Niektóre gatunki tworzyw są mało stabilne

Bardziej szczegółowo

Tadao Yamamoto/amana images/getty Images

Tadao Yamamoto/amana images/getty Images Tadao Yamamoto/amana images/getty Images Liquid Handling Jedną z najważniejszych czynności wykonywanych w nowoczesnych laboratoriach jest dokładne odmierzanie. Jednak precyzyjne przenoszenie i pomiar pojemności

Bardziej szczegółowo

WYCIĄG Z PRZEPISÓW PRAWNYCH STANOWIĄCYCH PODSTAWĘ DO DOKONANIA OCENY ZGODNOŚCI (LEGALIZACJI WE) I LEGALIZACJI PONOWNEJ WAG NIEAUTOMATYCZNYCH

WYCIĄG Z PRZEPISÓW PRAWNYCH STANOWIĄCYCH PODSTAWĘ DO DOKONANIA OCENY ZGODNOŚCI (LEGALIZACJI WE) I LEGALIZACJI PONOWNEJ WAG NIEAUTOMATYCZNYCH WYCIĄG Z PRZEPISÓW PRAWNYCH STANOWIĄCYCH PODSTAWĘ DO DOKONANIA OCENY ZGODNOŚCI (LEGALIZACJI WE) I LEGALIZACJI PONOWNEJ WAG NIEAUTOMATYCZNYCH USTAWA z dnia 11 maja 2001 r. Prawo o miarach Rozdział 3 Prawna

Bardziej szczegółowo

Właściwości szkła Colorimo

Właściwości szkła Colorimo Właściwości szkła Colorimo Badanie odporności na wilgoć zgodnie z normą UNI EN ISO 6270-1:2001 To badanie jest przeprowadzane w celu określenia odporności powłok wystawionych na działanie wilgoci i kładzie

Bardziej szczegółowo

Certyfikacja produktów przeznaczonych do kontaktu z wodą do spożycia przez DVGW. Dipl.-Ing. Anton Wohlgemuth DVGW CERT GmbH, Bonn

Certyfikacja produktów przeznaczonych do kontaktu z wodą do spożycia przez DVGW. Dipl.-Ing. Anton Wohlgemuth DVGW CERT GmbH, Bonn Certyfikacja produktów przeznaczonych do kontaktu z wodą do Dipl.-Ing. Anton Wohlgemuth DVGW CERT GmbH, Bonn Struktura Co oznacza certyfikacja? Jakie są korzyści? Wymagania dot. testowania zaworów w zaopatrzeniu

Bardziej szczegółowo

RURA GRZEWCZA WIELOWARSTWOWA

RURA GRZEWCZA WIELOWARSTWOWA KARTA TECHNICZNA IMMERLAYER PE-RT/AL/PE-RT RURA GRZEWCZA WIELOWARSTWOWA Podstawowe dane rury grzewczej IMMERLAYER PE-RT/AL/PE-RT Kod Średnica Ø Grubość ścianki Ilość rury w krążku Maksymalne ciśnienie

Bardziej szczegółowo

SPOSÓB SPRAWDZANIA ZGODNOŚCI MATERIAŁÓW I WYROBÓW Z TWORZYW SZTUCZNYCH Z USTALONYMI LIMITAMI

SPOSÓB SPRAWDZANIA ZGODNOŚCI MATERIAŁÓW I WYROBÓW Z TWORZYW SZTUCZNYCH Z USTALONYMI LIMITAMI Załącznik do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 15 października 2013 r. SPOSÓB SPRAWDZANIA ZGODNOŚCI MATERIAŁÓW I WYROBÓW Z TWORZYW SZTUCZNYCH Z USTALONYMI LIMITAMI Ogólne zasady badania migracji globalnej

Bardziej szczegółowo

Klub Polskich Laboratoriów Badawczych POLLAB. Wyznaczanie odstępów między wzorcowaniami jak sobie z tym poradzić?

Klub Polskich Laboratoriów Badawczych POLLAB. Wyznaczanie odstępów między wzorcowaniami jak sobie z tym poradzić? Klub Polskich Laboratoriów Badawczych POLLAB Wyznaczanie odstępów między wzorcowaniami jak sobie z tym poradzić? 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Wymagania normy ISO/IEC 17025 5.5

Bardziej szczegółowo

Politechnika Rzeszowska - Materiały inżynierskie - I DUT - 2010/2011 - dr inż. Maciej Motyka

Politechnika Rzeszowska - Materiały inżynierskie - I DUT - 2010/2011 - dr inż. Maciej Motyka PODSTAWY DOBORU MATERIAŁÓW INŻYNIERSKICH 1 Ogólna charakterystyka materiałów inżynierskich MATERIAŁAMI (inżynierskimi) nazywa się skondensowane (stałe) substancje, których właściwości czynią ją użytecznymi

Bardziej szczegółowo

Regulacja dwupołożeniowa (dwustawna)

Regulacja dwupołożeniowa (dwustawna) Regulacja dwupołożeniowa (dwustawna) I. Wprowadzenie Regulacja dwustawna (dwupołożeniowa) jest często stosowaną metodą regulacji temperatury w urządzeniach grzejnictwa elektrycznego. Polega ona na cyklicznym

Bardziej szczegółowo

PLUS 750 Przyspieszacz do wyrobów akrylowych. LT PLUS 760 Dodatek antysilikonowy. LT-04-04

PLUS 750 Przyspieszacz do wyrobów akrylowych. LT PLUS 760 Dodatek antysilikonowy. LT-04-04 Karta techniczna Podkład akrylowy WŁAŚCIWOŚCI PODKŁAD AKRYLOWY silnie wypełniający podkład na bazie żywic akrylowych. Dzięki wysokiej lepkości natryskowej pozwala na nanoszenie bardzo grubych warstw, doskonale

Bardziej szczegółowo

Wzorcowanie mierników temperatur Błędy pomiaru temperatury

Wzorcowanie mierników temperatur Błędy pomiaru temperatury Katedra Termodynamiki, Teorii Maszyn i Urządzeń Cieplnych W9/K2 Miernictwo Energetyczne laboratorium Wzorcowanie mierników temperatur Błędy pomiaru temperatury Instrukcja do ćwiczenia nr 3 Opracował: dr

Bardziej szczegółowo

Dyrektywa MID. Podstawowe zagadnienia

Dyrektywa MID. Podstawowe zagadnienia Dyrektywa MID Podstawowe zagadnienia Czemu potrzebne są nowe przepisy? Wiele urządzeń, takich jak dopuszczenie do obrotu elektronicznych wodomierzy czy wodomierzy sprzężonych regulowały jedynie przepisy

Bardziej szczegółowo

Karta Techniczna PROTECT 321 Podkład akrylowy Wypełniający podkład akrylowy utwardzany izocyjanianem alifatycznym.

Karta Techniczna PROTECT 321 Podkład akrylowy Wypełniający podkład akrylowy utwardzany izocyjanianem alifatycznym. Podkład akrylowy Wypełniający podkład akrylowy utwardzany izocyjanianem alifatycznym. PRODUKTY POWIĄZANE Utwardzacz do wyrobów poliuretanowych, standardowy, szybki Rozcieńczalnik uniwersalny, wolny, standardowy,

Bardziej szczegółowo

INSTYTUT INŻYNIERII MATERIAŁOWEJ

INSTYTUT INŻYNIERII MATERIAŁOWEJ Ćwiczenie: Oznaczanie chłonności wody tworzyw sztucznych 1 Cel ćwiczenia Celem ćwiczenia jest oznaczenie chłonności wody przez próbkę tworzywa jedną z metod przedstawionych w niniejszej instrukcji. 2 Określenie

Bardziej szczegółowo

5-warstwowe rury do ciepłej i zimnej wody

5-warstwowe rury do ciepłej i zimnej wody INFOMACJE TECHNICZNE 5-warstwowe rury do ciepłej i zimnej wody POLO-ECOSAN ML 5 SYSTEMY UOWE . Postęp w dziedzinie wielowarstwowej technologii PP- POLOPLAST udoskonaliło swój niezwykle popularny system

Bardziej szczegółowo

WZORCOWANIE URZĄDZEŃ DO SPRAWDZANIA LICZNIKÓW ENERGII ELEKTRYCZNEJ PRĄDU PRZEMIENNEGO

WZORCOWANIE URZĄDZEŃ DO SPRAWDZANIA LICZNIKÓW ENERGII ELEKTRYCZNEJ PRĄDU PRZEMIENNEGO Mirosław KAŹMIERSKI Okręgowy Urząd Miar w Łodzi 90-132 Łódź, ul. Narutowicza 75 oum.lodz.w3@gum.gov.pl WZORCOWANIE URZĄDZEŃ DO SPRAWDZANIA LICZNIKÓW ENERGII ELEKTRYCZNEJ PRĄDU PRZEMIENNEGO 1. Wstęp Konieczność

Bardziej szczegółowo

80,6 B 2. 13,0 Na 2. O 4,0 Al 2

80,6 B 2. 13,0 Na 2. O 4,0 Al 2 SKLARNY KAVALIER jest jednym z najbardziej znanych światowych producentów szkła borokrzemowego, typu 3.3, które jest zarejestrowane pod znakiem handlowym SIMAX. Wg właściwości i składu chemicznego szkło

Bardziej szczegółowo

Karta Techniczna Spectral UNDER 325 Dwuskładnikowy podkład akrylowy PRODUKTY POWIĄZANE. Spectral SOLV 855

Karta Techniczna Spectral UNDER 325 Dwuskładnikowy podkład akrylowy PRODUKTY POWIĄZANE. Spectral SOLV 855 UNDER 325 Dwuskładnikowy podkład akrylowy UNDER 325 UNDER 325 UNDER 325 PLAST 775 PLAST 825 EXTRA 755 EXTRA 745 PRODUKTY POWIĄZANE Podkład akrylowy biały P1 Podkład akrylowy szary P3 Podkład akrylowy czarny

Bardziej szczegółowo

TWORZYWA SZTUCZNE. Tworzywa sztuczne - co to takiego?

TWORZYWA SZTUCZNE. Tworzywa sztuczne - co to takiego? TWORZYWA SZTUCZNE Tworzywa sztuczne - co to takiego? To materiały składające się z polimerów syntetycznych (wytworzonych sztucznie przez człowieka i nie występujących w naturze) lub zmodyfikowanych polimerów

Bardziej szczegółowo

NARZĘDZIA DO PRZETWÓRSTWA POLIMERÓW

NARZĘDZIA DO PRZETWÓRSTWA POLIMERÓW NARZĘDZIA DO PRZETWÓRSTWA POLIMERÓW STUDIA PODYPLOMOWE MATERIAŁY i TECHNOLOGIE PRZETWÓRSTWA TWORZYW SZTUCZNYCH Zakład Przetwórstwa Polimerów Politechnika Częstochowska Dr inż. Tomasz JARUGA Z a k ł a d

Bardziej szczegółowo

dr hab. inż. Józef Haponiuk Katedra Technologii Polimerów Wydział Chemiczny PG

dr hab. inż. Józef Haponiuk Katedra Technologii Polimerów Wydział Chemiczny PG 3. POLIMERY AMORFICZNE dr hab. inż. Józef Haponiuk Katedra Technologii Polimerów Wydział Chemiczny PG Politechnika Gdaoska, 2011 r. Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego

Bardziej szczegółowo

Najszybszy autoklaw na świecie.

Najszybszy autoklaw na świecie. Najszybszy autoklaw na świecie. Direct www.enbiogroup.eu Kompaktowy. Kompaktowa konstrukcja, niewielkie wymiary i mała masa sprawiają, że MICROJET może być zainstalowany dosłownie wszędzie - wystarczy

Bardziej szczegółowo

BUTELKI www.alfachem.pl biuro@alfachem.pl sprzedaz@alfachem.pl

BUTELKI www.alfachem.pl biuro@alfachem.pl sprzedaz@alfachem.pl BUTELKI 167 Butle na wodę PP forma wysoka - szeroka podstawa Szeroka podstawa zapewnia stabilność. Kran działajacy na zasadzie 1/2 obrotu do otwarcia. Możliwość autoklawowania po odkręceniu nakrętki. Butle

Bardziej szczegółowo

RĘKAWICE CHEMOODPORNE. Sempersoft/Semperstar Najlepsze dla Twoich rąk

RĘKAWICE CHEMOODPORNE. Sempersoft/Semperstar Najlepsze dla Twoich rąk RĘKAWICE CHEMOODPORNE Sempersoft/Semperstar Najlepsze dla Twoich rąk BEZPIECZEŃSTWO JEST WYMOGIEM W dzisiejszych czasach rękawice ochronne są używane w wielu miejscach pracy. To od ich jakości zależy bezpieczeństwo

Bardziej szczegółowo

RURA GRZEWCZA Z BARIERĄ ANTYDYFUZYJNĄ II GENERACJI

RURA GRZEWCZA Z BARIERĄ ANTYDYFUZYJNĄ II GENERACJI KARTA TECHNICZNA IMMERPE-RT RURA GRZEWCZA Z BARIERĄ ANTYDYFUZYJNĄ II GENERACJI Podstawowe dane rury grzewczej z bariera antydyfuzyjną IMMERPE-RT Pojemność Ilość rury Maksymalne Moduł Kod Średnica Ø Grubość

Bardziej szczegółowo

Karta Techniczna PROTECT 330 Podkład akrylowy Wypełniający podkład akrylowy utwardzany izocyjanianem alifatycznym.

Karta Techniczna PROTECT 330 Podkład akrylowy Wypełniający podkład akrylowy utwardzany izocyjanianem alifatycznym. Podkład akrylowy Wypełniający podkład akrylowy utwardzany izocyjanianem alifatycznym. PRODUKTY POWIĄZANE HARD 0 Utwardzacz do wyrobów poliuretanowych, standardowy, szybki Rozcieńczalnik uniwersalny, wolny,

Bardziej szczegółowo

BADANIE ODPORNOŚCI NA PRZENIKANIE SUBSTANCJI CHEMICZNYCH PODCZAS DYNAMICZNYCH ODKSZTAŁCEŃ MATERIAŁÓW

BADANIE ODPORNOŚCI NA PRZENIKANIE SUBSTANCJI CHEMICZNYCH PODCZAS DYNAMICZNYCH ODKSZTAŁCEŃ MATERIAŁÓW Metoda badania odporności na przenikanie ciekłych substancji chemicznych przez materiały barierowe odkształcane w warunkach wymuszonych zmian dynamicznych BADANIE ODPORNOŚCI NA PRZENIKANIE SUBSTANCJI CHEMICZNYCH

Bardziej szczegółowo

Karta Techniczna Spectral UNDER 385 Dwuskładnikowy podkład epoksydowy PRODUKTY POWIĄZANE

Karta Techniczna Spectral UNDER 385 Dwuskładnikowy podkład epoksydowy PRODUKTY POWIĄZANE UNDER 385 Dwuskładnikowy podkład epoksydowy UNDER 385 H 6985 PLAST 825 EXTRA 745 PRODUKTY POWIĄZANE Podkład epoksydowy Utwardzacz Dodatek zwiększający przyczepność do tworzyw sztucznych Barwnik do podkładu

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 19 listopada 2013 r. Poz. 1343 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 15 października 2013 r.

Warszawa, dnia 19 listopada 2013 r. Poz. 1343 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 15 października 2013 r. DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 19 listopada 2013 r. Poz. 1343 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 15 października 2013 r. w sprawie wykazu substancji, których stosowanie

Bardziej szczegółowo

Plastik dobry, plastik zły

Plastik dobry, plastik zły Plastik dobry, plastik zły Uważniej przyglądajmy się opakowaniom! Niewielki symbol graficzny w kształcie trójkąta umieszczony na spodzie opakowania powie nam wszystko (prawie wszystko). A w zasadzie nie

Bardziej szczegółowo

Mikser recepturowy. sylaba. serii MR. instrukcja obsługi FARMAS, 2013. sylaba MR instrukcja obsługi 1

Mikser recepturowy. sylaba. serii MR. instrukcja obsługi FARMAS, 2013. sylaba MR instrukcja obsługi 1 Mikser recepturowy sylaba serii MR instrukcja obsługi FARMAS, 2013 sylaba MR instrukcja obsługi 1 Wstęp Gratulujemy nabycia miksera recepturowego sylaba serii MR. Jest to urządzenie, które znacząco ułatwi

Bardziej szczegółowo

Formularz cenowy - Plastik i szkło laboratoryjne

Formularz cenowy - Plastik i szkło laboratoryjne Załącznik nr Formularz cenowy - Plastik i szkło laboratoryjne Lp. Pakiet nr Komora Thoma do zliczania, głębokość komory 0,, duzy centralny kwadrat podzielony na 6 grupowych kwadratów szkło szt. Taca do

Bardziej szczegółowo

OCENA CZYSTOŚCI WODY NA PODSTAWIE POMIARÓW PRZEWODNICTWA. OZNACZANIE STĘŻENIA WODOROTLENKU SODU METODĄ MIARECZKOWANIA KONDUKTOMETRYCZNEGO

OCENA CZYSTOŚCI WODY NA PODSTAWIE POMIARÓW PRZEWODNICTWA. OZNACZANIE STĘŻENIA WODOROTLENKU SODU METODĄ MIARECZKOWANIA KONDUKTOMETRYCZNEGO OCENA CZYSTOŚCI WODY NA PODSTAWIE POMIAÓW PZEWODNICTWA. OZNACZANIE STĘŻENIA WODOOTLENKU SODU METODĄ MIAECZKOWANIA KONDUKTOMETYCZNEGO Instrukcja do ćwiczeń opracowana w Katedrze Chemii Środowiska Uniwersytetu

Bardziej szczegółowo

Edycja: luty 04 NAPRAWA ELEMENTÓW Z TWORZYW SZTUCZNYCH

Edycja: luty 04 NAPRAWA ELEMENTÓW Z TWORZYW SZTUCZNYCH Edycja: luty 0 NAPRAWA ELEMENTÓW Z TWORZYW SZTUCZNYCH Lakierowanie tworzyw sztucznych wymaga bardzo starannego przygotowania elementów. Konieczne jest przestrzeganie kilku ważnych zasad:. Zidentyfikuj

Bardziej szczegółowo

JAK WYZNACZA SIĘ PARAMETRY WALIDACYJNE

JAK WYZNACZA SIĘ PARAMETRY WALIDACYJNE JAK WYZNACZA SIĘ PARAMETRY WALIDACYJNE 1 Przykład walidacji procedury analitycznej Piotr KONIECZKA Katedra Chemii Analitycznej Wydział Chemiczny Politechnika Gdańska ul. G. Narutowicza 11/1 80-33 GDAŃSK

Bardziej szczegółowo

WĘŻE PTFE ORFID. Wąż gładki PTFE TYP:TEHFLEX TEHFLEX AS

WĘŻE PTFE ORFID. Wąż gładki PTFE TYP:TEHFLEX TEHFLEX AS Wąż gładki PTFE WĘŻE PTFE TYP:TEHFLEX TEHFLEX AS Zastosowanie: Przemysł chemiczny i przemysł spożywczy, kosmetyczny, farmaceutyczny i biologiczny Zakres temperatur: od -60 C do +200ºC Budowa: Ścianka PTFE,

Bardziej szczegółowo

Katedra Technik Wytwarzania i Automatyzacji STATYSTYCZNA KONTROLA PROCESU

Katedra Technik Wytwarzania i Automatyzacji STATYSTYCZNA KONTROLA PROCESU Katedra Technik Wytwarzania i Automatyzacji METROLOGIA I KONTKOLA JAKOŚCI - LABORATORIUM TEMAT: STATYSTYCZNA KONTROLA PROCESU 1. Cel ćwiczenia Zapoznanie studentów z podstawami wdrażania i stosowania metod

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM Z FIZYKI

LABORATORIUM Z FIZYKI LABORATORIUM Z FIZYKI LABORATORIUM Z FIZYKI I PRACOWNIA FIZYCZNA C w Gliwicach Gliwice, ul. Konarskiego 22, pokoje 52-54 Regulamin pracowni i organizacja zajęć Sprawozdanie (strona tytułowa, karta pomiarowa)

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA DLA ZAKŁADOWEJ KONTROLI PRODUKCJI

WYMAGANIA DLA ZAKŁADOWEJ KONTROLI PRODUKCJI Instytut Odlewnictwa Biuro Certyfikacji i Normalizacji u l. Z a k o p i a ń s k a 7 3 30-418 Kraków, Polska tel. +48 (12) 26 18 442 fax. +48 (12) 26 60 870 bcw@iod.krakow.pl w w w.i o d.k r ak ow. p l

Bardziej szczegółowo

ODPORNOŚD CHEMICZNA TERMOPLASTÓW

ODPORNOŚD CHEMICZNA TERMOPLASTÓW PMMA PC PU PCV PVDF PTFE PP PE PET POMH POMC PA66 PA6 ODPORNOŚD CHEMICZNA TERMOPLASTÓW Odporny. Niewielkie lub żadne zmiany w masie. Nieznaczny wpływ na właściwości mechaniczne. Częściowo odporny. Wraz

Bardziej szczegółowo

Gotowi na nowe wymagania

Gotowi na nowe wymagania Gotowi na nowe wymagania Przydatne informacje na temat CPR oraz nowych zasad klasyfikacji przewodów i kabli w odniesieniu do ich właściwości w warunkach pożaru Nowe wymagania dla kabli Nowa norma dotycząca

Bardziej szczegółowo

Interpretacja wyników wzorcowania zawartych w świadectwach wzorcowania wyposażenia pomiarowego

Interpretacja wyników wzorcowania zawartych w świadectwach wzorcowania wyposażenia pomiarowego mgr inż. ALEKSANDRA PUCHAŁA mgr inż. MICHAŁ CZARNECKI Instytut Technik Innowacyjnych EMAG Interpretacja wyników wzorcowania zawartych w świadectwach wzorcowania wyposażenia pomiarowego W celu uzyskania

Bardziej szczegółowo

ZAŁĄCZNIK NR 1. Cena jedn. brutto. netto

ZAŁĄCZNIK NR 1. Cena jedn. brutto. netto PAKIET NR 1 Odczynniki hematologiczne do aparatu ABX MICROS 60 Lp. Nazwa/postać/stężenie Opakowanie Ilość do 1. Roztwór roboczy ( diluent) /8-866/ 1 opakowanie 7 = 20 l. 2. Roztwór roboczy ( diluent) /8-866/

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 1. Technika ważenia oraz wyznaczanie błędów pomiarowych. Ćwiczenie 2. Sprawdzanie pojemności pipety

Ćwiczenie 1. Technika ważenia oraz wyznaczanie błędów pomiarowych. Ćwiczenie 2. Sprawdzanie pojemności pipety II. Wagi i ważenie. Roztwory. Emulsje i koloidy Zagadnienia Rodzaje wag laboratoryjnych i technika ważenia Niepewność pomiarowa. Błąd względny i bezwzględny Roztwory właściwe Stężenie procentowe i molowe.

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA OBSŁUGI. Mechaniczna waga niemowlęca M10312. klasa III. ADE GmbH & Co. Hammer Steindamm 27 29 22089 Hamburg / Germany

INSTRUKCJA OBSŁUGI. Mechaniczna waga niemowlęca M10312. klasa III. ADE GmbH & Co. Hammer Steindamm 27 29 22089 Hamburg / Germany Novamed Sp. z o.o. Aparatura i sprzęt medyczny DYSTRYBUCJA I SERWIS: 95-100 Zgierz, Plac Jana Pawła II 3 tel./fax +48 42 719 00 46, tel./fax +48 42 716 28 87 e-mail biuro@novamed.pl www.novamed.pl INSTRUKCJA

Bardziej szczegółowo

POLITECHNIKA GDAŃSKA WYDZIAŁ CHEMICZNY KATEDRA TECHNOLOGII POLIMERÓW

POLITECHNIKA GDAŃSKA WYDZIAŁ CHEMICZNY KATEDRA TECHNOLOGII POLIMERÓW POLITECHNIKA GDAŃSKA WYDZIAŁ CHEMICZNY KATEDRA TECHNOLOGII POLIMERÓW PRZETWÓRSTWO TWORZYW SZTUCZNYCH I GUMY Lab 8. Wyznaczanie optimum wulkanizacji mieszanek kauczukowych na reometrze Monsanto oraz analiza

Bardziej szczegółowo

BŁĘDY W POMIARACH BEZPOŚREDNICH

BŁĘDY W POMIARACH BEZPOŚREDNICH Podstawy Metrologii i Technik Eksperymentu Laboratorium BŁĘDY W POMIARACH BEZPOŚREDNICH Instrukcja do ćwiczenia nr 2 Zakład Miernictwa i Ochrony Atmosfery Wrocław, listopad 2010 r. Podstawy Metrologii

Bardziej szczegółowo

Polychem Systems Sp. z o.o. ul. Wołczyńska Poznań. stwierdza się przydatność do stosowania w budownictwie wyrobu budowlanego

Polychem Systems Sp. z o.o. ul. Wołczyńska Poznań. stwierdza się przydatność do stosowania w budownictwie wyrobu budowlanego COBR Przemysłu Izolacji Budowlanej Al. W. Korfantego 193 40-157 KATOW ICE APROBATA TECHNICZNA AT/2005-10-0035 Termin ważności aprobaty: 21 lipiec 2010 r. Na podstawie rozporządzenia Ministra Infrastruktury

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 237

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 237 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 237 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa, ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 16 Data wydania: 23 czerwca 2016 r. Nazwa i adres AB 237 Gamrat

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA OBSŁUGI LUKSOMIERZA L-50. SONOPAN Sp. z o.o. 15-950 Białystok, ul. Ciołkowskiego 2/2 tel., fax (0 85) 742 36 62 www.sonopan.com.

INSTRUKCJA OBSŁUGI LUKSOMIERZA L-50. SONOPAN Sp. z o.o. 15-950 Białystok, ul. Ciołkowskiego 2/2 tel., fax (0 85) 742 36 62 www.sonopan.com. INSTRUKCJA OBSŁUGI LUKSOMIERZA L-50 SONOPAN Sp. z o.o. 15-950 Białystok, ul. Ciołkowskiego 2/2 tel., fax (0 85) 742 36 62 www.sonopan.com.pl - 1 - INFORMACJE O NORMACH Cyfrowy luksomierz L-50 spełnia wymagania

Bardziej szczegółowo

NIEBEZPIECZNE REAKCJE CHEMICZNE

NIEBEZPIECZNE REAKCJE CHEMICZNE NIBPICN RAKCJ CHMICN Niniejsze zestawienie stanowi jedynie wybór i obejmuje jedynie niektóre reakcje niebezpieczne. Wymienione związki mogą ulegać również innym reakcjom niebezpiecznym. Brak na niniejszej

Bardziej szczegółowo

Nowe przepisy metrologiczne dotyczące wodomierzy i ciepłomierzy

Nowe przepisy metrologiczne dotyczące wodomierzy i ciepłomierzy Nowe przepisy metrologiczne dotyczące wodomierzy i ciepłomierzy Robert Link 7 stycznia 2007 zaczęła obowiązywać w Polsce europejska dyrektywa 2004/22/WE z dnia 31 marca 2004 r.

Bardziej szczegółowo

JAK WYZNACZYĆ PARAMETRY WALIDACYJNE W METODACH INSTRUMENTALNYCH

JAK WYZNACZYĆ PARAMETRY WALIDACYJNE W METODACH INSTRUMENTALNYCH JAK WYZNACZYĆ PARAMETRY WALIDACYJNE W METODACH INSTRUMENTALNYCH dr inż. Agnieszka Wiśniewska EKOLAB Sp. z o.o. agnieszka.wisniewska@ekolab.pl DZIAŁALNOŚĆ EKOLAB SP. Z O.O. Akredytowane laboratorium badawcze

Bardziej szczegółowo

Kompensatory stalowe. Produkcja. Strona 1 z 76

Kompensatory stalowe. Produkcja. Strona 1 z 76 Strona 1 z 76 Kompensatory stalowe Jeśli potencjalne odkształcenia termiczne lub mechaniczne nie mogą być zaabsorbowane przez system rurociągów, istnieje konieczność stosowania kompensatorów. Nie przestrzeganie

Bardziej szczegółowo

Anna Bojanowska- Juste Kierownik Centralnej Sterylizatorni Wielkopolskiego Centrum Onkologii w Poznaniu

Anna Bojanowska- Juste Kierownik Centralnej Sterylizatorni Wielkopolskiego Centrum Onkologii w Poznaniu Anna Bojanowska- Juste Kierownik Centralnej Sterylizatorni Wielkopolskiego Centrum Onkologii w Poznaniu WYSOKOENERGETYCZNE ELEKTRONY ( Lub wtórne elektrony od ɣ i X ) JONIZACJA ( z ewentualną rekombinacją

Bardziej szczegółowo

PRÓBKI POWIETRZA ATMOSFERYCZNEGO ZESTAWIENIE PARAMETRÓW POBIERANIA,TRANSPORTOWANIA, PRZECHOWYWANIA PRÓBEK

PRÓBKI POWIETRZA ATMOSFERYCZNEGO ZESTAWIENIE PARAMETRÓW POBIERANIA,TRANSPORTOWANIA, PRZECHOWYWANIA PRÓBEK ZESTAWIENIE PARAMETRÓW POBIERANIA,TRANSPORTOWANIA, AMONIAK 2 µg/ml w próbce 400 µg/ml w próbce RP - roztwór kwasu siarkowego, 0,005M CHLOR 0,1 µg/ml w próbce 0,5 µg/mlw próbce RP - r-r oranŝu metylowego

Bardziej szczegółowo

Karta Techniczna Spectral UNDER 385 Dwuskładnikowy podkład epoksydowy PRODUKTY POWIĄZANE. Spectral H 6985 Spectral EXTRA 745

Karta Techniczna Spectral UNDER 385 Dwuskładnikowy podkład epoksydowy PRODUKTY POWIĄZANE. Spectral H 6985 Spectral EXTRA 745 Dwuskładnikowy podkład epoksydowy H 6985 EXTRA 745 PRODUKTY POWIĄZANE Podkład epoksydowy Utwardzacz Barwnik do podkładu WŁAŚCIWOŚCI Szybkoschnący podkład epoksydowy Bardzo dobra przyczepność do elementów

Bardziej szczegółowo

Wysoka wartość lepkości oznacza utrudnienia płynięcia - prosimy sobie wyobrazić np. gęsty syrop.

Wysoka wartość lepkości oznacza utrudnienia płynięcia - prosimy sobie wyobrazić np. gęsty syrop. strona 1/9 INKOM INSTRUMENTS Co. Sp. J. Lepkość jest miarą oporu przepływu cieczy, chociaż jedna z definicji mówi, że jest to miara zdolności cieczy do pokrywania powierzchni (szczególnie tych w skojarzeniach

Bardziej szczegółowo

Karta Techniczna Spectral KLAR 555 Dwuskładnikowy bezbarwny lakier akrylowy o zwiększonej odporności na zarysowanie Scratch Resistant (SR)

Karta Techniczna Spectral KLAR 555 Dwuskładnikowy bezbarwny lakier akrylowy o zwiększonej odporności na zarysowanie Scratch Resistant (SR) Dwuskładnikowy bezbarwny lakier akrylowy o zwiększonej odporności na zarysowanie Scratch Resistant (SR) H 6115 SOLV 855 PLAST 775 S-D10 HS-D11 EXTRA 835 EXTRA 895 PRODUKTY POWIĄZANE Lakier akrylowy SR

Bardziej szczegółowo

Szczegółowy opis przedmiotu zamówienia - Formularz cenowy (DBA-2/240-11/2016)

Szczegółowy opis przedmiotu zamówienia - Formularz cenowy (DBA-2/240-11/2016) Szczegółowy opis przedmiotu zamówienia - Formularz cenowy (DBA-2/240-11/2016) Załącznik Nr 1 do SIWZ * Uwaga. W przypadku zaoferowania produktu równoważnego w stosunku do pozycji wyspecyfikowanej przez

Bardziej szczegółowo

Instrukcja obsługi. Termometry bimetaliczne dla ciepłownictwa, wentylacji i klimatyzacji

Instrukcja obsługi. Termometry bimetaliczne dla ciepłownictwa, wentylacji i klimatyzacji Instrukcja obsługi Termometry bimetaliczne dla ciepłownictwa, wentylacji i klimatyzacji Termometry bimetaliczne dla ciepłownictwa, wentylacji i klimatyzacji 2 Spis treści Spis treści 1. Informacje ogólne

Bardziej szczegółowo

PARAMETRY FIZYKO - MECHANICZNE TWORZYW KONSTRUKCYJNYCH

PARAMETRY FIZYKO - MECHANICZNE TWORZYW KONSTRUKCYJNYCH PARAMETRY FIZYKO - MECHANICZNE TWORZYW KONSTRUKCYJNYCH Właściwości ogólne Kolor standardowy Odporność na wpły UV Jednostki - - - - g/cm 3 % - Stan próbki - - - - suchy - suchy natur (biały) 1,14 3 HB /

Bardziej szczegółowo

FRIDURIT Neutralizatory powietrza

FRIDURIT Neutralizatory powietrza FRIDURIT Neutralizatory powietrza 1 FRIDURIT Neutralizatory powietrza są w pełni zautomatyzowanymi urządzeniami, skonstruowanymi specjalnie do zastosowania bezpośrednio nad dygestorium lub jako rozwiązanie

Bardziej szczegółowo

Rozcieńczalnik do wyrobów epoksydowych

Rozcieńczalnik do wyrobów epoksydowych Podkład epoksydowy antykorozyjny Szybkoschnący antykorozyjny podkład epoksydowy utwardzany adduktem aminowym. PRODUKTY POWIĄZANE Utwardzacz do podkładu epoksydowego Utwardzacz do podkładu epoksydowego

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI 1) z dnia 23 października 2007 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI 1) z dnia 23 października 2007 r. Dz.U.2007.209.1513 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI 1 z dnia 23 października 2007 r. w sprawie wymagań którym powinny odpowiadać wodomierze oraz szczegółowego zakresu sprawdzeń wykonywanych podczas prawnej

Bardziej szczegółowo

INFORMACJA-PORÓWNANIE

INFORMACJA-PORÓWNANIE INFORMACJA-PORÓWNANIE WODOMIERZE WPROWADZANE NA RYNEK W OPARCIU O DYREKTYWĘ 2004/22/EC MID (MEASURING INSTRUMENTS DIRECTIVE) / a wodomierze produkowane wg poprzedniej regulacji prawnej (GUM) *Przedstawione

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI 1) z dnia...2006 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI 1) z dnia...2006 r. ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI 1) z dnia...2006 r. w sprawie wymagań, którym powinny odpowiadać instalacje pomiarowe do ciągłego i dynamicznego pomiaru ilości cieczy innych niż woda oraz szczegółowego

Bardziej szczegółowo

pojemność [ml] tolerancja [ml] wysokość [mm]

pojemność [ml] tolerancja [ml] wysokość [mm] SZKŁO MIAROWE Kolba miarowa z korkiem Wykonane ze szkła BORO 3.3, klasa B. Z korkiem szklanym lub PP. pojemność [ml] tolerancja [ml] wysokość [mm] 5 ±0,025 74 10 ±0,025 90 25 ±0,040 110 50 ±0,060 140 100

Bardziej szczegółowo

CENTRALNY OŚRODEK BADAWCZO - ROZWOJOWY OPAKOWAŃ LABORATORIUM BADAŃ MATERIAŁÓW I OPAKOWAŃ JEDNOSTKOWYCH PL-02-942 WARSZAWA, ul. Konstancińska 11 Tel.: (48-22) 842-20-11 Fax: (48-22) 842-23-03 e-mail: kalinowski@cobro.org.pl

Bardziej szczegółowo

Wydanie nr 9 Data wydania: 11 lutego 2016 r.

Wydanie nr 9 Data wydania: 11 lutego 2016 r. ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1256 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa, ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 9 Data wydania: 11 lutego 2016 r. Nazwa i adres WAVIN POLSKA

Bardziej szczegółowo

Instrukcja obsługi. Alkomat cyfrowy DA-3000M

Instrukcja obsługi. Alkomat cyfrowy DA-3000M Instrukcja obsługi Alkomat cyfrowy DA-3000M Alkomat cyfrowy DA-3000M Alkomat DA-3000 AlcoScent jest małym testerem o zakresie pomiarowym (do 4 promili) i dokładności do dziesiętnych części promila. Wykonuje

Bardziej szczegółowo

Badania elementów preizolowanych. Zakopane, 06 maja 2010

Badania elementów preizolowanych. Zakopane, 06 maja 2010 Badania elementów preizolowanych Zakopane, 06 maja 2010 W Europie na szeroką skalę prowadzone są badania laboratoryjne surowców i materiałów stosowanych przy produkcji oraz gotowych rur i elementów preizolowanych.

Bardziej szczegółowo

Dyrektywa 98/79/WE WYKAZ POLSKICH NORM ZHARMONIZOWANYCH DYREKTYW A 98/79/W E. Monitor Polski Nr 76 6194 Poz. 746

Dyrektywa 98/79/WE WYKAZ POLSKICH NORM ZHARMONIZOWANYCH DYREKTYW A 98/79/W E. Monitor Polski Nr 76 6194 Poz. 746 Dyrektywa 98/79/WE WYKAZ POLSKICH NORM ZHARMONIZOWANYCH DYREKTYW A 98/79/W E Polskie Normy opublikowane do 30.06.2011 Wykaz norm z dyrektywy znajduje si równie na www.pkn.pl Na podstawie publikacji w Dzienniku

Bardziej szczegółowo

Listwy cokołowe Cokoły do PVC i wykładziny Perfis para "bricolage""faça você mesmo"

Listwy cokołowe Cokoły do PVC i wykładziny Perfis para bricolagefaça você mesmo PROFILPAS S.P.A. VIA EINSTEIN, 38 35010 CADONEGHE (PADOVA) Włochy TEL. +39 (0)49 8878411 +39 (0)49 8878412 FAKS +39 (0)49-706692 EMAIL: INFO@PROFILPAS.COM Listwy cokołowe Cokoły do PVC i wykładziny Perfis

Bardziej szczegółowo

Odkrycie. Patentowanie. Opracowanie procesu chemicznego. Opracowanie procesu produkcyjnego. Aktywność Toksykologia ADME

Odkrycie. Patentowanie. Opracowanie procesu chemicznego. Opracowanie procesu produkcyjnego. Aktywność Toksykologia ADME Odkrycie Patentowanie Opracowanie procesu chemicznego Opracowanie procesu produkcyjnego Aktywność Toksykologia ADME Optymalizacja warunków reakcji Podnoszenie skali procesu Opracowanie specyfikacji produktu

Bardziej szczegółowo