EUROPEJSKI SYSTEM AKREDYTACJI I CERTYFIKACJI CERTYFIKATY W TURYSTYCE dr inż. Jaonna Chabiera

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "EUROPEJSKI SYSTEM AKREDYTACJI I CERTYFIKACJI CERTYFIKATY W TURYSTYCE dr inż. Jaonna Chabiera"

Transkrypt

1 EUROPEJSKI SYSTEM AKREDYTACJI I CERTYFIKACJI CERTYFIKATY W TURYSTYCE dr inż. Jaonna Chabiera Wstęp Akredytacja i certyfikacja dotyczy szeroko rozumianej jakości działań i ma szczególne znaczenie w potwierdzeniu jakości wyrobów, usług, procesów wytwórczych, kompetencji wykonywanych zawodów, działalności całej organizacji. W ostatnich latach obserwuje się obejmowanie procedurami akredytacji i certyfikacji (oprócz procesów produkcyjnych) różnych dziedzin działalności gospodarczej np. służby zdrowia, szkolnictwa średniego i wyższego, administracji rządowej i samorządowej i szerokiego zakresu działalności usługowej. Sprawne funkcjonowanie wspólnego rynku Unii Europejskiej oparte jest o zasadę, że przeszkody techniczne nie mogą być barierą w wymianie towarów i usług a system akredytacji i certyfikacji umożliwia funkcjonowanie tej zasady. Aby system ten mógł sprawnie funkcjonować a uczestnicy jednolitego rynku mieli zaufanie do bezpieczeństwa wyrobów i usług, w UE ustanowiono szereg dyrektyw, w których zawarte są wymagania zasadnicze. Wymagania te dotyczą głównie bezpieczeństwa wyrobów i usług, a potwierdzenie zgodności z tymi wymaganiami zwyczajowo przyjęto określać jako certyfikację obowiązkową. Europejski Komitet Normalizacji wydał również szereg norm, które regulują wymagania w zakresie akredytacji i certyfikacji w obszarze dobrowolnym jak i w obszarze regulowanym przepisami prawa. Ważne jest więc pytanie jakie znaczenie ma akredytacja i certyfikacja dla przedsiębiorstw turystycznych i hotelarstwa i jakie jest zainteresowanie uzyskiwaniem certyfikatów przez te organizacje. Wobec powyższego celem pracy było przedstawienie wymagań dotyczących procesów akredytacji i certyfikacji w UE i w Polsce, a na tym tle analiza stanu aktualnego funkcjonowania certyfikacji w sektorze turystycznym. 1. Akredytacja i certyfikacja Początkowo pojęcie akredytacja oznaczało oficjalne uprawnienie przedstawiciela dyplomatycznego, prasowego do pełnienia funkcji przy obcym rządzie lub organizacji międzynarodowej 1 Obecnie w działalności gospodarczej akredytacja jest rozumiana jako uprawnienie do prowadzenia określonej działalności nadane przez upoważnioną do tego organizację a jej uzyskanie wymaga spełnienia ustanowionych standardów akredytacyjnych. Normy z zakresu akredytacji i certyfikacji podają następującą definicję akredytacji: Akredytacja to procedura, w wyniku której upoważniona jednostka organizacyjna oficjalnie uznaje, że pewna jednostka lub osoba jest kompetentna do wykonywania określonych zadań. Jednostka upoważniona, inaczej autoryzowana lub notyfikowana to jednostka uprawniona przez władze państwowe. W krajach UE władze krajowe z reguły upoważniają tylko jedną jednostkę do akredytacji. Akredytowane są jednostki kontrolne, laboratoria badawcze i wzorcujące. Akredytacja oznacza również uznawanie kompetencji jednostek certyfikujących do prowadzenia certyfikacji wyrobów, personelu i systemów zarządzania. Słownik języka polskiego określa certyfikację jako stwierdzenie, zaświadczenie za pomocą certyfikatu; natomiast certyfikat jako zaświadczenie pisemne o charakterze oficjalnym Normy z zakresu akredytacji i certyfikacji podają następującą definicję certyfikacji: 1 Słownik Języka Polskiego, PWN, Warszawa 1988, s.23 1

2 Certyfikacja to przedsięwzięcie ze strony niezależnej jednostki, które wykazuje, że istnieje odpowiednie zaufanie, iż prawidłowo oznaczony wyrób, proces lub usługa są zgodne z określoną normą lub innymi dokumentami normatywnymi. Podsumowując znaczenie pojęcia akredytacji i certyfikacji można stwierdzić, że akredytacja to potwierdzenie kompetencji według określonego zakresu działania, natomiast certyfikacja jest potwierdzeniem zgodności z określonymi wymaganiami. Można mówić o kilku kryteriach klasyfikacji certyfikatów. Dla celu niniejszej publikacji najważniejsze jest kryterium przedmiotu certyfikacji i podmiotu, który żąda świadectwa badania jak i statusu podmiotu wystawiającego certyfikat: Ze względu na przedmiot certyfikacji wyróżnia się: certyfikację osób pisemne uznawanie kompetencji i autoryzacja wykonywanych zawodów certyfikację wyrobu/usługi uznanie, że wyrób/usługa są zgodne z wyszczególnionymi wymaganiami certyfikację przedsiębiorstw uznanie przez stronę trzecią, że systemy zarządzania (jakością, środowiskowy, HACCP, bezpieczeństwem i higieną pracy, odpowiedzialnością społeczną biznesu) są zgodne z wyszczególnionymi wymaganiami Ze względu na podmiot, który żąda certyfikatu wyróżnia się: Certyfikat urzędowy wymagany jest przez ustawodawcę i z reguły dotyczy problemów bezpieczeństwa konsumentów, środowiska naturalnego. Certyfikaty tej grupy muszą być wystawiane bez względu na wolę stron umowy. Przedsiębiorstwa turystyczne korzystają z wyrobów, które podlegają takiej certyfikacji. Przykładem mogą być urządzenia zasilane energia elektryczną. Wyposażając hotel w żelazka, lodówki, suszarki musimy pamiętać, że te urządzenia muszą być oznakowane znakiem CE, który oznacza, że wyrób jest zgodny z wymaganiami zasadniczymi, co utożsamiane jest z jego bezpieczeństwem. Nie możemy więc zakupić tych urządzeń z kraju z poza UE (choć mogą być znacznie tańsze) jeśli nie będą oznakowane znakiem CE. Certyfikat komercyjny wymagany przez partnera umowy gospodarczej. Posiadanie tego certyfikatu jest wymagane przez kontrahenta. Przykładem może być Firma, która przed podpisaniem wieloletniej umowy na organizowanie szkoleń i konferencji stawia warunek m posiadania przez hotel certyfikatu systemu zarządzania jakością ISO Certyfikat promocyjny nie wymagany przez prawo czy partnera umowy gospodarczej. Przedsiębiorstwa starają się o różne certyfikaty aby być bardziej konkurencyjnymi. Często są to certyfikaty systemu zarządzania jakością ISO 9001, czy zarządzania środowiskowego ISO ale również certyfikaty organizacji branżowych (np. certyfikat POT). Ze względu na status podmiotu wystawiającego certyfikat: Certyfikat pierwszej strony wystawiany przez dostawcę wyrobu lub usługi (deklaracja dostawcy), przy czym dostawca wystawiając certyfikat, czy oznaczając wyrób obowiązkowym znakiem CE, ma obowiązek spełnić wszystkie wymagania zasadnicze dotyczące tego wyrobu i przechowywać dowody spełnienia tych wymagań, tak długo, jak długo będzie umieszczać ten wyrób na wspólnym rynku europejskim i jeszcze dziesięć lat po tym fakcie. Certyfikat drugiej strony świadectwo badania technicznego wystawia odbiorca. Jest to rzadki przypadek. Przykładem może być zakup mleka przez mleczarnię, która bada mleko a uzyskane wyniki badań przekazywane są dostawcy i stanowią podstawę rozliczeń z producentem. Certyfikat trzeciej strony wystawiany przez niezależna jednostkę certyfikującą (często 2

3 notyfikowaną) 2 Kraje UE tworzą jednolity rynek, którego podstawą jest swobodny przepływ kapitału, ludzi, wyrobów i usług. Sprawne funkcjonowanie tego rynku wymaga dużej subordynacji krajów i działających na ich terytoriach podmiotów gospodarczych. Jest to możliwe przy stworzeniu jednoznacznej wykładni sposobu działania odnoszącej się do tych sfer, które w sposób szczególny sprzyjają tworzeniu barier międzynarodowego handlu. Podstawową koncepcją organizacyjną jest osiągnięcie wzajemnego zaufania, co do jakości i bezpieczeństwa wyrobów i usług, pomiędzy partnerami umów gospodarczych. Zaufanie to można uzyskać dzięki jednolitym zasadom funkcjonowania jednostek akredytujących i certyfikujących podmioty gospodarcze jak i wyroby lub usługi przez nie oferowane. Podstawą funkcjonowania systemu akredytacji są normy z zakresu certyfikacji i akredytacji początkowo ustanowione przez Europejski Komitet Normalizacyjny CEN i znane powszechnie jako normy EN serii Obecnie normy te są wydawane jako wspólne standardy z ISO Międzynarodowa Organizacją Normalizacyjną. Wszystkie te normy zostały również wprowadzone do zbioru Polskich Norm i są wydawane jako normy PN-EN ISO serii Można więc stwierdzić, że prowadzenie procesu akredytacji i certyfikacji zostało ujednolicone nie tylko w skali europejskiej ale i w skali globalnej. Zbiór norm z zakresu akredytacji i certyfikacji przedstawia rys. 1 W ostatnich latach dla ujednolicenia działania w zakresie akredytacji i certyfikacji w Unii Europejskiej ukształtowała się trójpoziomowa struktura systemu akredytacji i certyfikacji na którą składa się: organ akredytujący jednostki certyfikujące, laboratoria badawcze i wzorcujące oraz jednostki inspekcyjne (kontrolujące). Z reguły w krajach UE jest tylko jedna jednostka akredytująca działająca pod egidą rządu (w zależności od kraju są różne formy powiązania i różny status takiej jednostki). W Polsce w obszarze akredytacji działa Polskie Centrum Akredytacji PCA, które jest instytucja rządową, jednostki certyfikujące wyroby, systemy zarządzania (jakością, środowiskowe, bezpieczeństwem i higieną pracy, odpowiedzialnością społeczną biznesu, bezpieczeństwem żywności), personel, organizacje, wyroby, usługi poddawane procesowi certyfikacji. Trójpoziomową strukturę akredytacji i certyfikacji przedstawia rys System akredytacji i certyfikacji w Polsce Podstawą prawną funkcjonowania systemu akredytacji, certyfikacji i badań w Polsce jest Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 roku systemie oceny zgodności 3 oraz Ustawa z dnia 15 grudnia 2006 roku o zmianie ustawy o systemie oceny zgodności oraz zmianie niektórych ustaw, 4 która weszła w życie z dniem 7 stycznia 2007 roku. Ustawa ta dokonuje w zakresie swojej regulacji wdrożenie 38 dyrektyw UE, ustanawia, iż system nadzoru nad rynkiem dotyczący obszaru regulowanego przepisami prawa (wyrobów podlegających dyrektywom nowego podejścia i oznaczanych obowiązkowo znakiem CE) tworzą Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wyspecjalizowane Organy. Ustanawia też sankcje karne za wprowadzanie do obrotu wyrobów niezgodnych z zasadniczymi wymaganiami zawartymi w dyrektywach nowego podejścia. Zgodnie z polityką jakości UE i funkcjonowaniem systemu akredytacji i certyfikacji, w Polsce funkcjonuje jedna organizacja mająca autoryzację rządową do akredytacji jednostek certyfikujących, inspekcyjnych i laboratoriów Polskie Centrum Akredytacji. Uzyskanie akredytacji te jednostki jest podstawą do działania w zakresie swoich kompetencji w obszarze 2 Na podstawie Wasilewski L. Podstawy zarządzania jakością, Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości i Zarządzania im. Leona Koźmińskiego, Warszawa Dz. U. Nr 166, poz Dz. U. Nr 249, poz

4 regulowanym przepisami prawa. Natomiast krajową jednostką certyfikującą jest Polskie Centrum Badań i Certyfikacji - PCBC, które jest akredytowane przez PCA i ma jednostką notytyfikację w obszarze obowiązkowym dla dziewięciu dyrektyw. PCBC jest również właścicielem znaków przyznawanych w ramach certyfikacji dobrowolnej. Po 1 maja 2004 roku klientom oferowane są następujące znaki: B (bezpieczny wyrób), Q (wyrób wysokiej jakości) Eco (wyrób ekologiczny). 5 Obok w/w znaków certyfikacji PCBC jest jednostką upoważnioną do certyfikacji na unijny znak ekologiczny Ecolabel i znak certyfikowanego rolnictwa ekologicznego. Polskie Centrum Badań i Certyfikacji prowadzi również certyfikację systemów zarządzania jakością ISO 9001, zarządzania środowiskowego ISO , zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy PN/N 18001, zarządzania bezpieczeństwem żywności PN-EN ISO , wewnętrznego systemu kontroli WSK. Centrum jest również współorganizatorem Polskiej Nagrody Jakości i konkursu Teraz Polska. Obok PCBC w Polsce działa około trzydziestu jednostek certyfikujących systemy zarządzania jakością i inne systemy zarządzania oraz około 130 jednostek certyfikujących wyroby. 3. Funkcje i rola certyfikatów W praktyce gospodarczej funkcjonuje również cały szereg certyfikatów nadawanych w trybie dobrowolnym przez różne instytucje i organizacje branżowe, organizowane są różnego rodzaju konkursy i przyznawane nagrody za jakość. Certyfikaty przyznają instytuty naukowe, szkoły wyższe, organizacje konsumenckie i inne. Uznawanie certyfikatów przez rynek zależy od znaczenia organizacji, która go wystawiła jak i od jego wypromowania. Przykładem może być Ecolbel znak ekologiczny ustanowiony przez Unię Europejską w 1992 roku 6. Znajomość tego certyfikatu ekologicznego w krajach UE była nie zadawalająca, a udział wyrobów i usług oznaczonych europejską margerytką stanowił około 1% rynku. Długookresowym celem WE jest poprawa zauważalności produktów z certyfikatem Ecolabel i wzrost ich udziału w rynku od 5 do 25% w zależności od grupy produktów. Opracowano więc strategię działania w zakresie promocji do 2007 i opracowano kryteria techniczne dla dwudziestu trzech kategorii produktów, w tym dla usług hotelarskich i kempingowych. 7 Pojawiają się pytania czy renoma hotelu, marka produktu nie stanowi wystarczającego sygnału o jakości oferowanego produktu czy usługi. Po co staramy się o certyfikaty i jaka jest ich korelacja z marką produktu? Podobieństwa pomiędzy marką a certyfikatem jakości: Marka produktu (renoma organizacji) pełni funkcje: gwarancyjną, promocyjną i identyfikacyjną. Takie same funkcje spełniają certyfikaty jakości, przy czym należy zwrócić uwagę na funkcję identyfikacyjną - certyfikat wyodrębnia produkty nim oznaczone z szeregu innych, nawet tzw. markowych. Różnice pomiędzy marką a certyfikatem jakości Różnice te są znaczne, a możliwość uzyskania certyfikatów jest szczególnie ważna dla małych i średnich przedsiębiorstw, które świadczą usługi o bardzo dobrej jakości, ale nie mają wypracowanej renomy czy marki dla swoich produktów. Uznany certyfikat, np. ISO 9001 informuje klientów o tym, że firma zarządza jakością zgodnie z powszechnie znanym międzynarodowym standardem a jej usługi będą charakteryzowały się wysoką jakością i stabilnością. Uzyskanie uznanego na rynku certyfikatu jest znacznie mniej kosztowne niż wypracowanie marki dla swoich produktów. 5 Henrykowski W. Certyfikacja w systemie oceny zgodności, pod redakcją J. Żuchowskiego Towaroznawstwo wobec integracji z Unią Europejską Politechnika Radomska, PAN Komisja Nauk Towaroznawczych Nauk o Jakości, Radom Rozporządzenie Rady 92/880/EEC o schemacie przyznawania wspólnotowego znaku ekologicznego i Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady 1980/2000/EC z dnia 17 lipca 2000 roku o skoordynowanym systemie oznakowania ekologicznego Wspólnoty 7 Tkaczyk J.Plan pracy Wspólnoty w zakresie Wspólnotowego Oznakowania Ekologicznego na lata , ABC Jakości. Akredytacja. Badania. Certyfikacja. Qality Review, Kwartalnik PCBC, nr 3(43) 2005, Warszawa, s

5 Różnice między marką a certyfikatem jakości zestawiono w tabeli 3. PN-EN ISO/IEC :2005 OGÓLNE WYMAGANIA DOTYCZĄCE KOMPETENCJI LABORATORIÓW BADAWCZYCH I WZORCUJĄCYCH PN-EN ISO/IEC 17011:2006 OCENA ZGODNOŚCI. OGÓLNE WYMAGANIA DOTYCZĄCE JEDNOSTEK AKREDYTUJĄCYCH JEDNOSTKI OCENIAJĄCE ZGODNOŚĆ PN-EN ISO/IEC 17020:2006 OGÓLNE KRYTERIA DZIAŁANIA RÓŻNYCH RODZAJÓW JEDNOSTEK INSPEKCYJNYCH PN-EN ISO/IEC 17050:2005 OCENA ZGODNOŚCI. DEKLARACJA ZGODNOŚCI SKŁADANA PRZEZ DOSTAWCĘ. Cz. 1.: WYMAGANIA OGÓLNE PN-EN ISO 10012:2004 SYSTEMY ZARZĄDZANIA POMIARAMI. WYMAGANIA DOTYCZĄCE PROCESÓW POMIAROWYCH I WYPOSAŻENIA POMIAROWEGO PN-EN :2000 WYMAGANIA OGÓLNE DOTYCZĄCE JEDNOSTEK PROWADZĄCYCH SYSTEMY CERTYFIKACJI WYROBÓW PN-EN ISO/IEC 17021:2007 OCENA ZGODNOŚCI. WYMAGANIA DOTYCZĄCE JEDNOSTEK PROWADZĄCYCH AUDIT I CERTYFIKACJĘ SYSTEMÓW ZARZĄDZANIA PN-EN ISO/IEC 17024:2004 OCENA ZGODNOŚCI. OGÓLNE WYMAGANIA JEDNOSTEK CERTYFIKUJĄCYCH OSOBY Rys. 1. Zbiór norm z zakresu akredytacji i certyfikacji Źródło: opracowanie własne 5

6 J E D N O S T K I A U T O R Y Z O W A N E NA SZCZEBLU KRAJOWYM UPOWAŻNIONE DO AKREDYTACJI A K R E D Y T A C J A LABORATORIÓW BADAWCZYCH I WZORCUJĄCYCH JEDNOSTEK CERTYFIKU- JĄCYCH PERSONEL JEDNOSTEK CERTYFIKU- JĄCYCH WYROBY JEDNOSTEK CERTYFIKU- JĄCYCH SYSTEMY JAKOŚCI Badanie wyrobów/ wzorcowanie narzędzi pomiarowych Auditorzy i personel do procesów specjalnych Certyfikaty i atesty wyrobów Certyfikowane systemy jakości u dostawców Rys.2 Trójpoziomowa struktura akredytacji i certyfikacji Źródło: opracowanie własne 6 JEDNOSTEK INSPEKCYJ- NYCH (KONTROLU- JĄCYCH) URZĘDOWA KONTROLA Poziom I Poziom II Poziom III

7 Różnice pomiędzy marką a certyfikatem Tabela 3 Lp Marka Certyfikat 1 Właścicielem marki jest producent Właścicielem certyfikatu jest organizacja, wyrobu, dostawca usługi instytucja, jednostka certyfikująca, szkoła wyższa, placówka naukowo-badawcza, 2 Wymagania jakościowe określa producent wyrobu, dostawca usługi 3 Dotyczy wyrobu lub usługi jednego dostawcy lub grupy dostawców formalnie ze sobą powiązanych (np. MSH) organizacje branżowe i inne Wymagania jakościowe (tzw. kryteria techniczne) określa właściciel certyfikatu. Mogą to być też normy międzynarodowe lub krajowe np. ISO 9001 Dotyczy wyrobu lub usługi wielu dostawców, którzy spełnią wymagania jakościowe określone przez właściciela certyfikatu lub przez normy międzynarodowe, krajowe (np. polski znak jakości Q) 4 Należy do zasobów firmy Za prawo stosowania certyfikatu pobiera opłaty właściciel lub upoważniona jednostka certyfikująca (np. certyfikat zgodności z Polska Normą opłatę pobiera jednostka certyfikująca i przekazuje właścicielowi Polskiemu Komitetowi Normalizacyjnemu) 5 Nadzór nad jakością wyrobu/ usługi sprawuje producent/dostawca 6 Istnieje tak długo, jak długo wyrób w danej organizacji jest produkowany/usługa jest świadczona Źródło: opracowanie własne Za jakość wyrobu/usługi odpowiada producent/dostawca a nadzór sprawuje właściciel certyfikatu Certyfikat, w przypadku niezgodności z kryteriami jego przyznania może być zawieszony lub cofnięty przez jego właściciela 4. Certyfikaty w sektorze turystycznym Według D. Dutkiewicz Certyfikacja i akredytacja to znak dzisiejszych czasów i wyzwanie dla współczesnego biznesu, w tym dla branży turystycznej. Posiadanie certyfikatu daje szereg korzyści: 8 - sprzyja uzyskaniu zaufania interesariuszy, zwłaszcza klientów, co jest podstawą skutecznych relacji biznesowych, - daje przewagę na rynku konkurencyjnym, gdyż nie wszystkie podmioty posiadają certyfikaty, - zwiększa szansę na pozyskiwanie nowych rynków, - daje pewność że przedsiębiorstwo, organizacja, czy samorząd skutecznie zarządzają i dążą do osiągnięcia wyznaczonych celów, - podnosi prestiż na rynku i rodzi dumę wśród własnych pracowników, czy mieszkańców danego regionu, - wyzwala potrzebę zmian, nowych inicjatyw oraz sprzyja tworzeniu kreatywnych postaw, - ogranicza audyty klientowskie, gdyż posiadanie certyfikatu eliminuje potrzebę ich 8 Dutkiewicz D. Ogólnopolski program certyfikacji Wawrzyn Polskiej Turystyki, Zeszyty Naukowe, Wyższa Szkoła Ekonomiczna Almamer, 3(53) 2008, Warszawa 2008, s

8 przeprowadzenia Na polskim rynku turystycznym obserwuje się wzrost zainteresowania różnego rodzaju certyfikatami. Zgodnie z podanymi w niniejszym artykule kryteriami klasyfikacji certyfikatów możemy mówić o certyfikatach obowiązkowych i dobrowolnych również w przedsiębiorstwach turystycznych. Certyfikaty obowiązkowe O certyfikaty obowiązkowe przedsiębiorstwa turystyczne nie muszą się starać, ale powszechnie korzystają z wyrobów, które muszą być oznakowane znakiem CE wskazującym na to, że produkt spełnia wymogi zasadnicze dyrektyw, a tym samym jest bezpieczny w użytkowaniu. W wyposażeniu hoteli znajduje się cały szereg urządzeń oznakowanych znakiem CE np. wszelkiego rodzaju wyroby elektryczne, elektroniczne, środki ochrony indywidualnej, dźwigi itp. Oznakowaniu takiemu podlegają również łodzie rekreacyjne. Certyfikaty dobrowolne Certyfikaty dobrowolne można podzielić na dwie grupy: 1. Specyficzne dla sektora turystycznego 2. Certyfikaty i konkursy skierowane do wielu sektorów, stosowane również w sektorze turystycznym 3. Certyfikaty systemów zarządzania (jakością, środowiskowe, bhp, bezpieczeństwem żywności, odpowiedzialnością społeczną biznesu i inne) skierowane do wszystkich organizacji a przyznawane są przez jednostki certyfikujące Certyfikaty sektora turystycznego są przyznawane w hotelarstwie, gastronomii i produktom turystycznym przez różne organizacje, stowarzyszenia, instytuty, szkoły wyższe, czasopisma, samorządy terytorialne. Od 1993 roku Polskie Zrzeszenie Hoteli opracowało System rekomendacji polskich hoteli co jest swego rodzaju certyfikatem jakości. Organizowane są konkursy branżowe: Hotel Marzeń, Po prostu najlepszy. Branża gastronomiczna opracowała konkurs Złota Patelnia, Konkursy Kulinarne, Konkurs Barmanów. 9 Ważną rolę w zakresie certyfikacji produktów turystycznych pełni Polska Organizacja Turystyki, która od 2003 roku przyznaje certyfikaty POT dla najlepszych produktów turystycznych. Konkurs ma na celu wyłonienie w danym roku najbardziej atrakcyjnych, nowatorskich i przyjaznych turystom produktów oraz ich popularyzację, a także wspieranie inicjatyw regionalnych i lokalnych, których celem jest stworzenie produktu turystycznego. Zdobywca Złotego Certyfikatu objęty jest finansowaną przez POT profesjonalną kampanią promocyjna o wartości 700 tys. zł. 10 Towarzystwo im. Hipolita Cegielskiego Poznań-Polska od 1998 roku organizuje Konsumencki Konkurs Jakości i Usług Najlepsze w Polsce, w którym jest kategoria kompleksowe usługi turystyczne. Laureatem tego konkursu jest między innymi Wojskowy Zespół Wypoczynkowy w Zakopanem. Z inicjatywy Almamer Wyższej Szkoły Ekonomicznej i Stowarzyszenia Wspierania Rozwoju Turystyki ustanowiono Ogólnopolski Program Certyfikacji Wawrzyn Polskiej Turystyki Program Certyfikacji jest monitowany przez Kapitułę, której członkami są przedstawiciele nauki, władz państwowych, organizacji i instytucji związanych z turystyką, menadżerowie i działacze turystyki. Program rozpoczął uroczyście działalność 15 maja 2008 roku. 11 Certyfikaty i konkursy skierowane do wielu sektorów mają zasięg ogólnokrajowy lub rzadziej 9 S. Borkwski, E. Wszendybył, Jakość i efektywność usług hotelarskich, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa Dutkiewicz D. Ogólnopolski program certyfikacji Wawrzyn Polskiej Turystyki, Zeszyty Naukowe, Wyższa Szkoła Ekonomiczna Almamer, 3(53) 2008, Warszawa 2008, s

9 regionalny. Podobnie jak certyfikaty sektora turystycznego są ustanawiane i przyznawane przez powołane do tego celu organizacje. Konkurs Teraz Polska na najlepsze produkty i usługi obchodzi dwudziestolecie swojego istnienia. Zasadą tego godła promocyjnego jest nagradzanie za wysoki poziom jakości produktów lub usług firm a nie firmy. O godło Teraz Polska mogą starać się również gminy. Aktualnie realizowana jest IV edycja Konkursu dla Gmin i III edycja Konkursu dla Przedsięwzięć Innowacyjnych. Laureaci Konkursu mogą posługiwać się Godłem Teraz Polska przez 12 miesięcy z możliwością przedłużenia tego prawa. Mogą więc to Godło umieszczać na swoim produkcie, posługiwać się nim w akcjach promocyjnych. Badania wykazały, że sprzedaż produktów i usług oznaczonych Godłem Teraz Polska wzrastała, w niektórych przypadkach do 30%. Podczas dwudziestoletniego funkcjonowania tego Godła uzyskało go tylko dziewięć przedsiębiorstw z sektora turystycznego: cztery hotele, jedno przedsiębiorstwo hotelarsko-rekreacyjne, agencja turystyczna, sanatorium i dwie restauracje. Większość tych przedsiębiorstw jest zlokalizowana w Krakowie i jego okolicach. Polska Nagroda Jakości została ustanowiona w 1995 roku przez Krajową Izbę Gospodarczą, Polskie Centrum Badań i Certyfikacji i Fundację Teraz Polska. Model Polskiej Nagrody Jakości został opracowany w oparciu o Europejską Nagrodę Jakości. Przyznawana jest organizacjom, które zarządzają jakością zgodnie z koncepcją TQM i mają wybitne osiągnięcia w tym zakresie (są to z reguły firmy, które uprzednio wdrożyły system zarządzania jakością zgodny z ISO 9001). Osiągnięcia w zakresie zarządzania jakością są oceniane wg opracowanych kryteriów przez członków Komitetu PNJ. Nagrody laureatom są wręczane na Zamku Królewskim 11 listopada, w dniu Święta Narodowego. W wykazie dotychczasowych laureatów nie ma przedsiębiorstw turystycznych. Wynika to prawdopodobnie z faktu, że sektor turystyczny dopiero w ostatnich latach zainteresował się wdrażaniem postanowień normy ISO Ekolabel znak ekologiczny Unii Europejskiej ustanowiony w 1992 roku. Komisja Europejska właśnie w 1992 roku powołała Radę Unii Europejskiej ds. Wspólnotowego Oznakowania Ekologicznego EUEB (European Union Eco-labelling Board), do zadań której należy opracowywanie kryteriów przyznawania tego znaku, strategii jego promowania i współpracowanie z GEN (Globar Ecolabelling Network). Z dnem 3 stycznia 2003 roku Polskie Centrum Badań i Certyfikacji S.A. zostało uznane jako jednostka właściwa do przyznawania Wspólnotowego Oznakowania Ekologicznego. Dotychczas opracowano kryteria przyznawania certyfikatu Ecolabel dla 25 grup produktów, w tym dla usług campingowych i hotelarskich. W Polsce tylko jeden hotel Topaz w Poznaniu uzyskał europejską margerytkę dla swoich usług. 12 PCBC jest również właścicielem polskiego Eko-znaku, ale dotychczas przedsiębiorstwa turystyczne nie starały się o jego uzyskanie. Ważnymi certyfikatami, również dla sektora turystycznego, są certyfikowane systemy zarządzania: jakością - ISO 9001, środowiskowy - ISO 14001, bezpieczeństwem i higieną pracy - PN/N 18001, bezpieczeństwem żywności ISO lub zintegrowany system zarządzania (w dowolnej konfiguracji). Warunkiem uzyskania tych certyfikatów jest wdrożenie systemu zarządzania zgodnego z określoną normą, lub zintegrowanego systemu zarządzania zgodnego z wybranymi normami. Najbardziej popularne i wydane jako pierwsze z całej serii norm zarządzania były normy ISO 9001, jednak w hotelarstwie były stosowane w bardzo małym zakresie. W 1996 roku w Europie było dwanaście hoteli z certyfikowanym systemem jakości w tym jeden w Polsce. W 2005 roku w Polsce, zgodnie z informacją Polskiej Izby Hotelarstwa, kilkanaście hoteli legitymowało się certyfikatem ISO 9001, w 2006 roku dziewięć hoteli ekonomicznych marki Ibis uzyskało certyfikaty SZJ. 13 Obecnie taki certyfikat posiada sieć hoteli Qubus, hotele należące do spółki Hotele Warszawskie Syrena. Obecnie o certyfikaty ISO 9001 stara się coraz więcej hoteli, również nie należących do systemów hotelowych. 12 Materiały konferencyjne Jakość w Europie: Innowacja i transformacja drogą zrównoważonego rozwoju Konferencja organizowana przez PCBC, Europejski Dzień Jakości i Ekologii, Warszawa 2005r 13 Turowski M. Marketing usług hotelarskich, PWE, Warszawa

10 Większość hoteli na całym świecie (w 2006 roku było ich 600) systemem zarządzania jakością obejmuje: zakwaterowanie i całodobową obsługę gości w zakresie recepcji, śniadania od godziny 4.00 do południa, obsługi baru i przekąsek. 14 Biura podróży, jak wykazały badania przeprowadzone w 2005 roku przez Katedrę Zarządzania Jakością w Akademii Ekonomicznej w Krakowie nie były zainteresowane wdrażaniem norm ISO 9001, obecnie już się to powoli zmienia. 15 System Zarządzania Środowiskowego ISO jest znacznie mniej popularny wśród organizacji i to nie tylko sektora turystycznego. Wdrożenie postanowień normy ISO często wymaga nakładów inwestycyjnych, które nie przynoszą od razu wymiernych korzyści ekonomicznych, jednak jest bardzo ważne dla hoteli, które są zlokalizowane w szczególnym środowisku przyrodniczym. Przykładem może być Hotel Nadmorski w Gdyni zlokalizowany nad Zatoką Gdańską, w otoczeniu którego znajduje się piaszczysta plaża, promenada Bulwaru Nadmorskiego, malowniczy klif wybrzeża i Trójmiejski Park Krajobrazowy. Takie położenie hotelu związane jest z koniecznością ograniczenia negatywnego wpływu na środowisko, chociażby ze względu na dobre stosunki ze społecznością lokalną. W Polsce, według wstępnego rozeznania tylko kilka hoteli wdrożyło normę ISO , są to z reguły te hotele, które wcześniej uzyskały certyfikat ISO System HACCP był wdrażany w pionie gastronomicznym hoteli i certyfikowany na zgodność z normą duńską DS. 3027E. Od 1 maja 2004 roku HACCP jest wymagany przepisami prawa i podlega urzędowemu nadzorowi, dlatego też po wygaśnięciu ważności certyfikatu zakłady gastronomiczne go nie odnawiają. W 2005 roku Międzynarodowa Organizacja Normalizacyjna ustanowiła normę ISO Systemy zarządzania bezpieczeństwem żywności. Wymagania dla każdej organizacji należącej do łańcucha żywnościowego. System zarządzania bezpieczeństwem żywności ISO może być integrowany z ISO 9001, czego przykładem jest hotel Pałac Kawalera. Liderem w integracji systemów zarządzania jest Stowarzyszenie Inżynierów i Techników Mechaników Polskich, Ośrodek Kwalifikacji Jakości Wyrobów SMPTEST w Poznaniu, który jest właścicielem hotelu Topaz w Poznaniu uzyskał Certyfikat Zintegrowanego Systemu Zarządzania: Jakością, Bezpieczeństwem i Higieną Pracy, Środowiskowe i Bezpieczeństwem Żywności w zakresie: Konsultacje, projektowanie i wdrażanie systemów zarządzania, szkolenia Usługi gastronomiczne, hotelarskie, organizacja imprez oraz szkoleń Ponadto Hotel Topaz uzyskał certyfikat europejskiego znaku ekologicznego Eco-label Wnioski Utworzony w Unii Europejskiej system akredytacji i certyfikacji jest ważnym elementem funkcjonowania wspólnego rynku. Normy z zakresu akredytacji i certyfikacji ustanowione przez Międzynarodową Organizację Normalizacyjną i Europejski Komitet Normalizacji EN ISO serii są podstawą funkcjonowania tego systemu. Do certyfikatów, wymaganych przepisami prawa i dobrowolnych, wystawianych przez jednostki certyfikujące działające i oceniane zgodnie z w/w normami, wszyscy uczestnicy rynku mają zaufanie. Certyfikat podobnie jak marka pełni funkcję identyfikacyjną, promocyjną i informacyjną lecz różni się od marki wieloma elementami. Ważnym jest, że koszty uzyskania certyfikatu są znacznie mniejsze niż wypromowania marki. Sektor turystyczny korzysta z produktów certyfikowanych w trybie obowiązkowym, np. oznakowanych znakiem CE. Przedsiębiorstwa turystyczne starają się o certyfikaty w trybie dobrowolnym, aby wykazać wysoką 14 Turowski M. Marketing usług hotelarskich, PWE, Warszawa Dziadkowiec J., Sikora T. System jakości w organizacjach turystycznych w Innowacyjność w kształtowaniu jakości wyrobów i usług pod red. naukową J. Żuchowskiego, Materiały z konferencji naukowej października 2006 Politechnika Radomska, PAN, Radom

11 jakość swoich produktów. Certyfikaty te można podzielić na dwie grupy: specyficzne dla sektora turystycznego i adresowane do wszystkich branż. Na rynku najbardziej popularne i uznawane są certyfikaty systemów zarządzania jakością ISO 9001, które dopiero w ostatnich latach wzbudziły w większym stopniu zainteresowanie hotelarzy i w mniejszym stopniu biur podróży. Dlatego ważnym jest zbadanie motywów i efektów wdrażania i certyfikacji SZJ w organizacjach turystycznych Streszczenie W artykule omówiono podstawy funkcjonowania systemu akredytacji i certyfikacji w Unii Europejskiej. Wskazano na fakt, że oparty o opracowane w skali europejskiej i światowej normy z zakresu akredytacji i cetryfikacji. ISO serii są podstawą do wzajemnego zaufania do certyfikatów zarówno w obszarze regulowanym przepisami prawa jak i w obszarze certyfikacji dobrowolnej. Następnie przedstawiono funkcjonowanie certyfikacji w sektorze turystycznym w zakresie certyfikacji obowiązkowej i dobrowolnej. Z wyrobów certyfikowanych w trybie obowiązkowym ( wyroby oznakowane CE) hotelarstwo i inne organizacje turystyczne korzystają, natomiast o certyfikaty przyznawane w trybie dobrowolnym starają się w celu uzyskania przewagi konkurencyjnej na rynku, zdobycia zaufania klientów. Przeprowadzono również analizę różnic i podobieństw między marką a certyfikatem. A następnie omówiono rodzaje certyfikatów stosowanych w turystyce ze szczególnym uwzględnieniem hotelarstwa. Wskazano na fakt, że w ostatnich latach wzrosło zainteresowanie sektora turystycznego wdrażaniem i certyfikowaniem systemów zarządzania jakością. ISO Spis Literatury 1. S. Borkwski, E. Wszendybył, Jakość i efektywność usług hotelarskich, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa Dutkiewicz D. Ogólnopolski program certyfikacji Wawrzyn Polskiej Turystyki, Zeszyty Naukowe, Wyższa Szkoła Ekonomiczna Almamer, 3(53) 2008, Warszawa 2008, s Dziadkowiec J., Sikora T. System jakości w organizacjach turystycznych w Innowacyjność w kształtowaniu jakości wyrobów i usług pod red. naukową J. Żuchowskiego, Materiały z konferencji naukowej października 2006 Politechnika Radomska, PAN, Radom Henrykowski W. Certyfikacja w systemie oceny zgodności, pod redakcją J. Żuchowskiego Towaroznawstwo wobec integracji z Unią Europejską Politechnika Radomska, PAN Komisja Nauk Towaroznawczych Nauk o Jakości, Radom Materiały konferencyjne Jakość w Europie: Innowacja i transformacja drogą zrównoważonego rozwoju Konferencja organizowana przez PCBC, Europejski Dzień Jakości i Ekologii, Warszawa 2005r 6. Na podstawie Wasilewski L. Podstawy zarządzania jakością, Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości i Zarządzania im. Leona Koźmińskiego, Warszawa Tkaczyk J.Plan pracy Wspólnoty w zakresie Wspólnotowego Oznakowania Ekologicznego na lata , ABC Jakości. Akredytacja. Badania. Certyfikacja. Qality Review, Kwartalnik PCBC, nr 3(43) 2005, Warszawa, s Turowski M. Marketing usług hotelarskich, PWE, Warszawa Słownik Języka Polskiego, PWN, Warszawa 1988, s Dz. U. Nr 166, poz Dz. U. Nr 249, poz Rozporządzenie Rady 92/880/EEC o schemacie przyznawania wspólnotowego znaku ekologicznego i Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady 1980/2000/EC z dnia 17 lipca 2000 roku o skoordynowanym systemie oznakowania ekologicznego Wspólnoty 11

12 12

13 13

14 14

15 15

16 A K R E D Y T A C JA JEDNOSTEK CERTYFIKU- JĄCYCH WYROBY JEDNOSTEK CERTYFIKU- JĄCYCH SYSTEMY JAKOŚCI Badanie wyrobów/ wzorcowanie narzędzi pomiarowych Auditorzy i personel do procesów specjalnych Certyfikaty i atesty wyrobów Certyfikowane systemy jakości u dostawców 16

Oznaczenie CE a certyfikacja dobrowolna konkurencja czy synergia

Oznaczenie CE a certyfikacja dobrowolna konkurencja czy synergia Oznaczenie CE a certyfikacja dobrowolna konkurencja czy synergia mgr inż. Sławomir Wilczyński Polski Komitet Normalizacyjny OBSZAR ZHARMONIZOWANY W UE OBSZAR NIE ZHARMONIZOWANY W UE Dyrektywy UE ( prawo

Bardziej szczegółowo

Akredytacja w Polsce Rola Rady ds. Akredytacji

Akredytacja w Polsce Rola Rady ds. Akredytacji Eurolab Pollab Międzynarodowe Seminarium poświęcone materiałom odniesienia Akredytacja w Polsce Rola Rady ds. Akredytacji dr Wojciech Henrykowski Warszawa, 02.04.2014 r. 1 1 Początki akredytacji w Polsce

Bardziej szczegółowo

UWIERZYTELNIANIE DOSTAWCÓW BIOMASY NA CELE ENERGETYCZNE SGS POLSKA SP. Z O.O.

UWIERZYTELNIANIE DOSTAWCÓW BIOMASY NA CELE ENERGETYCZNE SGS POLSKA SP. Z O.O. UWIERZYTELNIANIE DOSTAWCÓW BIOMASY NA CELE ENERGETYCZNE SGS POLSKA SP. Z O.O. IV edycja Forum Technologii w Energetyce Spalanie biomasy 16 17 października 2014, Bełchatów W SKRÓCIE Nº1 ŚWIATOWY LIDER 80,000

Bardziej szczegółowo

Charakterystyka systemu zarządzania jakością zgodnego z wymaganiami normy ISO serii 9000

Charakterystyka systemu zarządzania jakością zgodnego z wymaganiami normy ISO serii 9000 Charakterystyka systemu zarządzania jakością zgodnego z wymaganiami normy ISO serii 9000 Normy ISO serii 9000 Zostały uznane za podstawę wyznaczania standardów zarządzania jakością Opublikowane po raz

Bardziej szczegółowo

Współpraca w zakresie badań i certyfikacji na rynku Unii Celnej i Wspólnego Obszaru Gospodarczego Rosji, Białorusi i Kazachstanu. 7 grudnia 2012 r.

Współpraca w zakresie badań i certyfikacji na rynku Unii Celnej i Wspólnego Obszaru Gospodarczego Rosji, Białorusi i Kazachstanu. 7 grudnia 2012 r. Współpraca w zakresie badań i certyfikacji na rynku Unii Celnej i Wspólnego Obszaru Gospodarczego Rosji, Białorusi i Kazachstanu 7 grudnia 2012 r. 1 Zakres świadczonych usług: Certyfikacja systemów zarządzania

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie Jakoscią. dr inż. Olga Iwasińska-Kowalska. (na podstawie materiałów dr inż. Jerzego Arendarskiego)

Zarządzanie Jakoscią. dr inż. Olga Iwasińska-Kowalska. (na podstawie materiałów dr inż. Jerzego Arendarskiego) Zarządzanie Jakoscią dr inż. Olga Iwasińska-Kowalska (na podstawie materiałów dr inż. Jerzego Arendarskiego) SYSTEMY ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ WEDŁUG NORM SERII ISO 9000 Normy serii ISO 9000 W ISO 9000 opisano

Bardziej szczegółowo

Akredytacja laboratoriów wg PN-EN ISO/IEC 17025:2005

Akredytacja laboratoriów wg PN-EN ISO/IEC 17025:2005 Akredytacja laboratoriów wg PN-EN ISO/IEC 17025:2005 Marek Misztal ENERGOPOMIAR Sp. z o.o. Biuro Systemów Zarządzania i Ocen Nowe Brzesko, 26 września 2006 r. Czy systemy zarządzania są nadal dobrowolne?

Bardziej szczegółowo

REWIZJA I PROCEDURY CERTYFIKACJI I AKREDYTACJI (ZASADY OGÓLNE)

REWIZJA I PROCEDURY CERTYFIKACJI I AKREDYTACJI (ZASADY OGÓLNE) Rewizja i Procedury Certyfikacji i Akredytacji poprawiony styczeń 2008 Polski System Certyfikacji Leśnictwa PEFC dokument nr 1 luty 2005 REWIZJA I PROCEDURY CERTYFIKACJI I AKREDYTACJI (ZASADY OGÓLNE) Rada

Bardziej szczegółowo

Oznakowanie żywności ekologicznej. Renata Lubas

Oznakowanie żywności ekologicznej. Renata Lubas Oznakowanie żywności ekologicznej Renata Lubas Postawy polskich konsumentów wobec żywności ekologicznej Postawy polskich konsumentów wobec żywności ekologicznej Motywy zakup żywności ekologicznaj walory

Bardziej szczegółowo

Powody wdraŝania i korzyści z funkcjonowania Systemu Zarządzania Jakością wg ISO 9001. Mariola Witek

Powody wdraŝania i korzyści z funkcjonowania Systemu Zarządzania Jakością wg ISO 9001. Mariola Witek Powody wdraŝania i korzyści z funkcjonowania Systemu Zarządzania Jakością wg ISO 9001 Mariola Witek Przedmiot wykładu 1.Rozwój systemów zarządzania jakością (SZJ) 2.Potrzeba posiadania formalnych SZJ 3.Korzyści

Bardziej szczegółowo

EA INF/04:2012 Deklaracja akceptacji i uznawania działań prowadzonych w ramach EA MLA

EA INF/04:2012 Deklaracja akceptacji i uznawania działań prowadzonych w ramach EA MLA EA INF/04:2012 Deklaracja akceptacji i uznawania działań prowadzonych w ramach EA MLA Numer Publikacji EA-INF/04:2012 OŚWIADCZENIE O AKCEPTACJI I UZNAWANIU DZIAŁALNOŚCI PROWADZONEJ W RAMACH EA MLA CEL

Bardziej szczegółowo

TRANSPORTOWY DOZÓR TECHNICZNY JEDNOSTKA NOTYFIKOWANA 1468. System oceny zgodności w Polsce jak to działa?

TRANSPORTOWY DOZÓR TECHNICZNY JEDNOSTKA NOTYFIKOWANA 1468. System oceny zgodności w Polsce jak to działa? System oceny zgodności w Polsce jak to działa? Unijne akty horyzontalne Decyzja PE i Rady UE nr 768/2008/WE w sprawie wspólnych ram dotyczących wprowadzania produktów do obrotu Rozporządzenie nr 765/2008/WE

Bardziej szczegółowo

PROGRAM CERTYFIKACJI

PROGRAM CERTYFIKACJI Opracował: PROGRAM CERTYFIKACJI Zatwierdził: Strona/Stron: 1/5 1. Informacje wstępne Przedstawiony program certyfikacji produktów w systemie Jakość-Tradycja stosowany jest przez Biuro Certyfikacji COBICO

Bardziej szczegółowo

EA-1/06 Wielostronne Porozumienie EA

EA-1/06 Wielostronne Porozumienie EA Numer publikacji EA-1/06 Wielostronne Porozumienie EA (EA MLA) CEL Niniejszy dokument określa warunki Wielostronnego Porozumienia EA, w ramach którego sygnatariusze wzajemnie uznają równoważność swoich

Bardziej szczegółowo

Znak CE dla akceleratorów medycznych. Jan Kopeć

Znak CE dla akceleratorów medycznych. Jan Kopeć Znak CE dla akceleratorów medycznych Szkoła Fizyki Akceleratorów Medycznych, Świerk 2007 Znaczenie znaku CE dla wyrobów medycznych Znak CE, który producent umieszcza na wyrobie medycznym oznacza spełnienie

Bardziej szczegółowo

KLIENCI KIENCI. Wprowadzenie normy ZADOWOLE NIE WYRÓB. Pomiary analiza i doskonalenie. Odpowiedzialnoś ć kierownictwa. Zarządzanie zasobami

KLIENCI KIENCI. Wprowadzenie normy ZADOWOLE NIE WYRÓB. Pomiary analiza i doskonalenie. Odpowiedzialnoś ć kierownictwa. Zarządzanie zasobami SYSTEM ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ ISO Jakość samą w sobie trudno jest zdefiniować, tak naprawdę pod tym pojęciem kryje się wszystko to co ma związek z pewnymi cechami - wyrobu lub usługi - mającymi wpływ na

Bardziej szczegółowo

POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI

POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI AKREDYTACJA ORGANIZATORÓW BADAŃ BIEGŁOŚCI WYMAGANIA SZCZEGÓŁOWE Wydanie 4 Warszawa, 1.08.2014 r. Spis treści 1 Wprowadzenie...3 2 Ogólne zasady udzielania i utrzymywania akredytacji

Bardziej szczegółowo

Rektora Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Koninie z dnia 9 listopada 2011 roku

Rektora Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Koninie z dnia 9 listopada 2011 roku ZARZĄDZENIE Nr 84/2011 Rektora Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Koninie z dnia 9 listopada 2011 roku zmieniające zasady organizacji studiów podyplomowych Zarządzanie jakością Na podstawie 7 Regulaminu

Bardziej szczegółowo

Rozdział 1 Przepisy ogólne

Rozdział 1 Przepisy ogólne Dz.U.04.195.2011 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA INFRASTRUKTURY 1) z dnia 11 sierpnia 2004 r. w sprawie systemów oceny zgodności, wymagań, jakie powinny spełniać notyfikowane jednostki uczestniczące w ocenie zgodności,

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA Nr 12/2011 Rady Wydziału Społeczno-Technicznego Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Koninie z dnia 18 października 2011 r.

UCHWAŁA Nr 12/2011 Rady Wydziału Społeczno-Technicznego Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Koninie z dnia 18 października 2011 r. UCHWAŁA Nr 12/2011 Rady Wydziału Społeczno-Technicznego Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Koninie z dnia 18 października 2011 r. zmieniająca uchwałę w sprawie uchwalenia planów studiów podyplomowych

Bardziej szczegółowo

Zasady auditowania procesów zarządzania infrastrukturą przez jednostki certyfikujące systemy zarządzania

Zasady auditowania procesów zarządzania infrastrukturą przez jednostki certyfikujące systemy zarządzania Monika Stoma 1 Agnieszka Dudziak 2 Paweł Krzaczek 3 Uniwersytet Przyrodniczy w Lublinie Zasady auditowania procesów zarządzania infrastrukturą przez jednostki certyfikujące systemy zarządzania Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

Studia Doktoranckie na Wydziale Towaroznawstwa UEP Sylabus przedmiotu

Studia Doktoranckie na Wydziale Towaroznawstwa UEP Sylabus przedmiotu Studia Doktoranckie na Wydziale Towaroznawstwa UEP Sylabus przedmiotu Nazwa przedmiotu: Nadzór nad rynkiem w UE, system akredytacji Blok zajęciowy fakultatywny Forma zajęć wykład Wymiar godzinowy 10 h

Bardziej szczegółowo

POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI

POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI AKREDYTACJA JEDNOSTEK ORGANIZACYJNYCH UBIEGAJĄCYCH SIĘ O ZGODĘ PREZESA URZĘDU TRANSPORTU KOLEJOWEGO NA WYKONYWANIE OCEN ZGODNOŚCI W OBSZARZE KOLEI Wydanie 1 Warszawa, 27.10.2015

Bardziej szczegółowo

Warunki uczestnictwa. w Sieci Ekspertów ds. BHP, certyfikowanych przez Centralny Instytut Ochrony Pracy Państwowy Instytut Badawczy

Warunki uczestnictwa. w Sieci Ekspertów ds. BHP, certyfikowanych przez Centralny Instytut Ochrony Pracy Państwowy Instytut Badawczy Warunki uczestnictwa w Sieci Ekspertów ds. BHP, certyfikowanych przez Centralny Instytut Ochrony Pracy Państwowy Instytut Badawczy 1 2 Pracodawca jest obowiązany chronić zdrowie i życie pracowników poprzez

Bardziej szczegółowo

UDT a Utrzymanie Ruchu

UDT a Utrzymanie Ruchu Oferta UDT dla Służb Utrzymania Ruchu Misja UDT Misją Urzędu Dozoru Technicznego jest ograniczanie ryzyka związanego z eksploatacją urządzeń technicznych w Polsce do poziomu akceptowalnego przez społeczeństwo.

Bardziej szczegółowo

POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI

POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI AKREDYTACJA JEDNOSTEK CERTYFIKUJĄCYCH W ZAKRESIE SYSTEMU QAFP Wydanie 2 Warszawa, 10.09.2015 r. Spis treści 1 Wprowadzenie... 3 2 Definicje... 3 3 Wymagania akredytacyjne...

Bardziej szczegółowo

PROGRAM CERTYFIKACJI

PROGRAM CERTYFIKACJI Opracował: Zatwierdził: Strona/Stron: 1/5 1. Informacje wstępne Przedstawiony program certyfikacji produktów tradycyjnych i regionalnych. COBICO Sp. z o.o. jako jednostka certyfikująca wyroby jest akredytowana

Bardziej szczegółowo

Certyfikat Akredytacji Laboratorium Badawczego nr AB 596 dla CLKP spełniającego wymagania normy PN-EN ISO/IEC 17025:2005

Certyfikat Akredytacji Laboratorium Badawczego nr AB 596 dla CLKP spełniającego wymagania normy PN-EN ISO/IEC 17025:2005 CERTYFIKATY W IX Edycji Ogólnopolskiego Programu Konkursowego Najwyższa Jakość (QI) organizowanej pod patronatem Ministerstwa Gospodarki, Klubu Polskie Forum ISO 9000 i Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości

Bardziej szczegółowo

Normy ISO serii 9000. www.greber.com.pl. Normy ISO serii 9000. Tomasz Greber (www.greber.com.pl) dr inż. Tomasz Greber. www.greber.com.

Normy ISO serii 9000. www.greber.com.pl. Normy ISO serii 9000. Tomasz Greber (www.greber.com.pl) dr inż. Tomasz Greber. www.greber.com. Normy ISO serii 9000 dr inż. Tomasz Greber www.greber.com.pl www.greber.com.pl 1 Droga do jakości ISO 9001 Organizacja tradycyjna TQM/PNJ KAIZEN Organizacja jakościowa SIX SIGMA Ewolucja systemów jakości

Bardziej szczegółowo

1. Wstęp. 2. Nieobligatoryjne systemy zarządzania

1. Wstęp. 2. Nieobligatoryjne systemy zarządzania Grodno 2010 Artykuł dotyczy nieobligatoryjnych systemów zarządzania, które coraz częściej doceniane są przez kierujących zakładami, ze względu na szereg korzyści wynikający z ich wdrożenia i funkcjonowania

Bardziej szczegółowo

Systemy Zarządzania Bezpieczeństwem Żywności (FSMS) Zakres akredytacji

Systemy Zarządzania Bezpieczeństwem Żywności (FSMS) Zakres akredytacji Numer publikacji EA-3/11:2009 Dokument obowiązkowy Systemy Zarządzania Bezpieczeństwem Żywności (FSMS) Zakres akredytacji CEL W niniejszym dokumencie przedstawiono politykę EA dotyczącą jednostek akredytujących

Bardziej szczegółowo

Norma to dokument przyjęty na zasadzie konsensu i zatwierdzony do powszechnego stosowania przez

Norma to dokument przyjęty na zasadzie konsensu i zatwierdzony do powszechnego stosowania przez KONCEPCJA SYSTEMU JAKOŚCI zgodnie z wymaganiami norm ISO serii 9000 dr Lesław Lisak Co to jest norma? Norma to dokument przyjęty na zasadzie konsensu i zatwierdzony do powszechnego stosowania przez upoważnioną

Bardziej szczegółowo

ZASADY CERTYFIKACJI WYROBÓW

ZASADY CERTYFIKACJI WYROBÓW Instytut Odlewnictwa Biuro Certyfikacji i Normalizacji u l. Z a k o p i a ń s k a 7 3 30-418 K rak ów, Pol sk a tel. +48 (12) 26 18 184 +48 (12) 26 18 111 fax. +48 (12) 26 60 870 b c w @ i o d. k r a k

Bardziej szczegółowo

PROCES CERTYFIKACJI WYROBÓW PIROTECHNICZNYCH

PROCES CERTYFIKACJI WYROBÓW PIROTECHNICZNYCH INSTYTUT MECHANIKI PRECYZYJNEJ Zakład Certyfikacji 01-96 Warszawa, ul. Duchnicka 3 tel. 663-43-14, tel./fax. 560-29-22, 663-43-1 PROCES CERTYFIKACJI WYROBÓW PIROTECHNICZNYCH Informacja dla klienta NC -

Bardziej szczegółowo

Instytut Kolejnictwa Ośrodek Jakości i Certyfikacji 04-275 Warszawa ul. Chłopickiego 50 tel/fax.: (+4822) 612-3132 e-mail: qcert@ikolej.

Instytut Kolejnictwa Ośrodek Jakości i Certyfikacji 04-275 Warszawa ul. Chłopickiego 50 tel/fax.: (+4822) 612-3132 e-mail: qcert@ikolej. tel.: (+4822) 473-1392 Instytut Kolejnictwa Ośrodek Jakości i Certyfikacji 04-275 Warszawa ul. Chłopickiego 50 tel/fax.: (+4822) 612-3132 e-mail: qcert@ikolej.pl INFORMATOR DLA PRODUCENTÓW o trybie certyfikacji

Bardziej szczegółowo

PLAN DZIAŁANIA KT 270. ds. Zarządzania Środowiskowego

PLAN DZIAŁANIA KT 270. ds. Zarządzania Środowiskowego Strona 2 PLAN DZIAŁANIA KT 270 ds. Zarządzania Środowiskowego STRESZCZENIE Komitet Techniczny ds. Zarządzania Środowiskowego został powołany 27.02.1997 r. w ramach Polskiego Komitetu Normalizacyjnego.

Bardziej szczegółowo

Pierwszy w Polsce System Zarządzania Energią (SZE) w oparciu o normę PN-EN ISO 50001 w Dzierżoniowie. Warszawa 8 maja 2013 r.

Pierwszy w Polsce System Zarządzania Energią (SZE) w oparciu o normę PN-EN ISO 50001 w Dzierżoniowie. Warszawa 8 maja 2013 r. Pierwszy w Polsce System Zarządzania Energią (SZE) w oparciu o normę PN-EN ISO 50001 w Dzierżoniowie Warszawa 8 maja 2013 r. Efektywne zarządzanie energią jest jednym z warunków krytycznych do osiągnięcia

Bardziej szczegółowo

Stowarzyszenie Klaster Grupa Meblowa HORECA. Toruń, 28.04.2015 r.

Stowarzyszenie Klaster Grupa Meblowa HORECA. Toruń, 28.04.2015 r. Stowarzyszenie Klaster Grupa Meblowa HORECA Toruń, 28.04.2015 r. GRUPA MEBLOWA HORECA 9 firm produkcyjnych oraz WSZP/UMK 2 firmy z branży informatycznej Produkcja mebli w technologiach: drewno, płyty meblowe,

Bardziej szczegółowo

IV. SYSTEM OCENY ZGODNOŚCI OZNAKOWANIE CE

IV. SYSTEM OCENY ZGODNOŚCI OZNAKOWANIE CE IV. SYSTEM OCENY ZGODNOŚCI OZNAKOWANIE CE 1. Przepisy europejskie i krajowe dla wyrobów budowlanych obowiązujące po 1 lipca 2013 roku Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 305/2011 Czas

Bardziej szczegółowo

Normy środowiskowe w zarządzaniu firmą. dr Adam Jabłoński

Normy środowiskowe w zarządzaniu firmą. dr Adam Jabłoński 2012 Normy środowiskowe w zarządzaniu firmą dr Adam Jabłoński GENEZA POWSTANIA SYSTEMÓW ZARZĄDZANIA ŚRODOWISKOWEGO Konferencja w Rio de Janeiro 1992 r. 27 Zasad Zrównoważonego Rozwoju Karta Biznesu Zrównoważonego

Bardziej szczegółowo

PROCES CERTYFIKACJI WYROBÓW, USŁUG I PROCESÓW, ZAKŁADOWEJ KONTROLI PRODUKCJI

PROCES CERTYFIKACJI WYROBÓW, USŁUG I PROCESÓW, ZAKŁADOWEJ KONTROLI PRODUKCJI INSTYTUT MECHANIKI PRECYZYJNEJ Zakład Certyfikacji 01-796 Warszawa, ul. Duchnicka 3 tel. 663-43-14, fax. 560-29-22 PROCES CERTYFIKACJI WYROBÓW, USŁUG I PROCESÓW, ZAKŁADOWEJ KONTROLI PRODUKCJI Informacja

Bardziej szczegółowo

Zasady GMP/GHP, które należy wdrożyć przed wprowadzeniem HACCP

Zasady GMP/GHP, które należy wdrożyć przed wprowadzeniem HACCP System HACCP Od przystąpienia Polski do Unii Europejskiej wszystkie firmy zajmujące się produkcją i dystrybucją żywności muszą wdrożyć i stosować zasady systemu HACCP. Przed opisaniem podstaw prawnych

Bardziej szczegółowo

System B2B jako element przewagi konkurencyjnej

System B2B jako element przewagi konkurencyjnej 2012 System B2B jako element przewagi konkurencyjnej dr inż. Janusz Dorożyński ZETO Bydgoszcz S.A. Analiza biznesowa integracji B2B Bydgoszcz, 26 września 2012 Kilka słów o sobie główny specjalista ds.

Bardziej szczegółowo

SYMBOLE AKREDYTACJI OiB

SYMBOLE AKREDYTACJI OiB SYMBOLE AKREDYTACJI OiB ZASADY STOSOWANIA Wydanie 1, z dnia 15.03.2013 r. SPIS TREŚCI 1 Wstęp... 3 2 Symbol akredytacji OiB... 3 3 Forma graficzna i wygląd symboli akredytacji OiB... 4 4 Zasady posługiwania

Bardziej szczegółowo

POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI

POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI AKREDYTACJA JEDNOSTEK CERTYFIKUJĄCYCH GOSPODARKĘ LEŚNĄ I ŁAŃCUCH DOSTAW W SYSTEMIE PEFC Wydanie 3 Warszawa, 15.10.2015 r. Spis treści 1 Wprowadzenie... 4 2 Definicje... 4 3

Bardziej szczegółowo

IV. SYSTEM OCENY ZGODNOŚCI OZNAKOWANIE CE

IV. SYSTEM OCENY ZGODNOŚCI OZNAKOWANIE CE IV. SYSTEM OCENY ZGODNOŚCI OZNAKOWANIE CE a. Przepisy europejskie i krajowe dla wyrobów budowlanych obowiązujące po 1 lipca 2013 roku Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 305/2011 Zapoznanie

Bardziej szczegółowo

Wspieranie małych i średnich przedsiębiorstw, ze szczególnym uwzględnieniem działalności innowacyjnej- działania PARP

Wspieranie małych i średnich przedsiębiorstw, ze szczególnym uwzględnieniem działalności innowacyjnej- działania PARP Mirosław Marek PARP, Prezes Zarządu Wspieranie małych i średnich przedsiębiorstw, ze szczególnym uwzględnieniem działalności innowacyjnej- działania PARP Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości (PARP)

Bardziej szczegółowo

EA-INF/04:2016 Oświadczenie o akceptacji i uznawaniu działalności prowadzonej w ramach EA MLA

EA-INF/04:2016 Oświadczenie o akceptacji i uznawaniu działalności prowadzonej w ramach EA MLA EA European co-operation for Accreditation EA Europejska Współpraca w dziedzinie Akredytacji Numer publikacji EA-INF/04:2016 Oświadczenie o akceptacji i uznawaniu działalności prowadzonej w ramach EA MLA

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN KONKURSU MINISTRA ŚRODOWISKA LIDER POLSKIEJ EKOLOGII. Rozdział 1 Postanowienia ogólne

REGULAMIN KONKURSU MINISTRA ŚRODOWISKA LIDER POLSKIEJ EKOLOGII. Rozdział 1 Postanowienia ogólne REGULAMIN KONKURSU MINISTRA ŚRODOWISKA LIDER POLSKIEJ EKOLOGII Rozdział 1 Postanowienia ogólne 1. Celami konkursu są: 1) promocja innowacyjności, oryginalności, wysokiej jakości usług i etyki ekologicznej

Bardziej szczegółowo

Działania w ramach projektu Od inicjatywy klastrowej do Sopockiego Klastra Turystycznego program wsparcia i rozwoju zostały już rozpoczęte!!!

Działania w ramach projektu Od inicjatywy klastrowej do Sopockiego Klastra Turystycznego program wsparcia i rozwoju zostały już rozpoczęte!!! Działania w ramach projektu Od inicjatywy klastrowej do Sopockiego Klastra Turystycznego program wsparcia i rozwoju zostały już rozpoczęte!!! Głównym celem projektu jest umożliwienie podmiotom z sopockiej

Bardziej szczegółowo

Czy certyfikacja systemów zarządzania może być. odpowiedzialności przedsiębiorstw? 2012-06-15. Certyfikacja systemów zarządzania a CSR

Czy certyfikacja systemów zarządzania może być. odpowiedzialności przedsiębiorstw? 2012-06-15. Certyfikacja systemów zarządzania a CSR Czy certyfikacja systemów zarządzania może być Tytuł poświadczeniem prezentacji społecznej odpowiedzialności przedsiębiorstw? 1 2012-06-15 Certyfikacja systemów zarządzania a CSR Systemy zarządzania Systemy

Bardziej szczegółowo

Polska w Onii Europejskiej

Polska w Onii Europejskiej A/452928 Polska w Onii Europejskiej - wybrane polityki sektorowe Wydawnictwo SGGW Warszawa 2004 Spis treści Wstęp 9 1. CHARAKTERYSTYKA PORÓWNAWCZA GOSPODAREK POLSKI I UNII EUROPEJSKIEJ 11 1.1. Dynamika

Bardziej szczegółowo

POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI

POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI PROGRAM AKREDYTACJI JEDNOSTEK CERTYFIKUJĄCYCH GOSPODARKĘ LEŚNĄ I ŁAŃCUCH DOSTAW W SYSTEMIE PEFC Wydanie 2 Warszawa, 10.02.2012 r. Spis treści 1 Wprowadzenie 3 2 Definicje 3

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie jakością, środowiskiem oraz bezpieczeństwem w praktyce gospodarczej. Maciej Urbaniak.

Zarządzanie jakością, środowiskiem oraz bezpieczeństwem w praktyce gospodarczej. Maciej Urbaniak. Zarządzanie jakością, środowiskiem oraz bezpieczeństwem w praktyce gospodarczej. Maciej Urbaniak. Książka stanowi szerokie kompendium wiedzy z zakresu systemów zarządzania. Stanowić ona może cenną pomoc

Bardziej szczegółowo

POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI

POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI PROGRAM AKREDYTACJI JEDNOSTEK CERTYFIKUJĄCYCH W ZAKRESIE SYSTEMU QAFP Wydanie 1 Warszawa, 30.11.2012 r. Spis treści 1 Wprowadzenie...3 2 Definicje...3 3 Wymagania akredytacyjne...3

Bardziej szczegółowo

Działania Rządu na rzecz CSR w Polsce. Zespół do spraw Społecznej Odpowiedzialności Przedsiębiorstw

Działania Rządu na rzecz CSR w Polsce. Zespół do spraw Społecznej Odpowiedzialności Przedsiębiorstw Działania Rządu na rzecz CSR w Polsce 2 Trendy yglobalne Globalizacja Zmiany demograficzne Zmiany klimatu WYZWANIE: Konieczność budowania trwałych podstaw wzrostu umożliwiających realizację aspiracji rozwojowych

Bardziej szczegółowo

Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi Warszawa, 13.03.2012 r. 00-930 Warszawa, ul. Wspólna 30 Dyrektor Generalny

Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi Warszawa, 13.03.2012 r. 00-930 Warszawa, ul. Wspólna 30 Dyrektor Generalny Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi Warszawa, 13.03.2012 r. 00-930 Warszawa, ul. Wspólna 30 Dyrektor Generalny BDGzp 2120B 13/12 Wykonawcy ubiegający się o udzielenie zamówienia dot. postępowania o udzielenie

Bardziej szczegółowo

Krajowy system ekozarządzania i audytu. EMAS potrzeba czy konieczność?

Krajowy system ekozarządzania i audytu. EMAS potrzeba czy konieczność? Krajowy system ekozarządzania i audytu EMAS potrzeba czy konieczność? Agnieszka Zdanowska Departament Informacji o Środowisku Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska 25 listopada 2010 r., Poznań Międzynarodowe

Bardziej szczegółowo

INSTYTUT MATERIAŁÓW BUDOWLANYCH I TECHNOLOGII BETONU

INSTYTUT MATERIAŁÓW BUDOWLANYCH I TECHNOLOGII BETONU INSTYTUT MATERIAŁÓW BUDOWLANYCH I TECHNOLOGII BETONU WARSZAWA, WYD 2/14, 11 LIPCA 2014R. O zasadach i trybie przeprowadzania procesu certyfiakcji CERTYFIKACJA ZAKŁADOWEJ KONTROLI PRODUKCJI CERTYFIKACJA

Bardziej szczegółowo

Możliwości zwiększania efektywności wykorzystania zasobów polskich MSP EDIT VALUE nowoczesne narzędzie wspierające decyzje gospodarcze

Możliwości zwiększania efektywności wykorzystania zasobów polskich MSP EDIT VALUE nowoczesne narzędzie wspierające decyzje gospodarcze Możliwości zwiększania efektywności wykorzystania zasobów polskich MSP EDIT VALUE nowoczesne narzędzie wspierające decyzje gospodarcze 16.10. 2014, Konstantynów Łódzki AGENDA EDIT VALUE TOOL Narzędzie

Bardziej szczegółowo

Materiał pomocniczy dla studentów. Do nauki przedmiotów:

Materiał pomocniczy dla studentów. Do nauki przedmiotów: dr hab. inż. Marian Kamiński Materiał pomocniczy dla studentów Do nauki przedmiotów: - Metody analizy technicznej, część pierwsza zapewnienie jakości; - Systemy zapewnienia jakości w produkcji i badaniach;

Bardziej szczegółowo

WIĘCEJ KORZYŚCI, WIĘCEJ MOŻLIWOŚCI. z certyfikatami TÜV Hessen.

WIĘCEJ KORZYŚCI, WIĘCEJ MOŻLIWOŚCI. z certyfikatami TÜV Hessen. WIĘCEJ KORZYŚCI, WIĘCEJ MOŻLIWOŚCI z certyfikatami TÜV Hessen. KONTAKT HRS SPÓŁKA Z OGRANICZONĄ ODPOWIEDZIALNOŚCIĄ Partner Jednostki Certyfikującej TÜV Technische Überwachung Hessen GmbH BIURO Wrocław

Bardziej szczegółowo

Społeczna odpowiedzialność biznesu w firmach sektora MŚP doświadczenia i perspektywy

Społeczna odpowiedzialność biznesu w firmach sektora MŚP doświadczenia i perspektywy Społeczna odpowiedzialność biznesu w firmach sektora MŚP doświadczenia i perspektywy Aleksandra Wanat Konferencja Rozwój przedsiębiorczości w województwie śląskim w kontekście CSR Katowice 22 listopada

Bardziej szczegółowo

Oznakowanie ekologiczne produktów i opakowań wybrane ekoznaki

Oznakowanie ekologiczne produktów i opakowań wybrane ekoznaki Oznakowanie ekologiczne produktów i opakowań wybrane ekoznaki Opracowanie z cyklu "Popularyzacja wiedzy" Małgorzata Szymańska-Brałkowska Małgorzata Z. Wiśniewska Ewa Malinowska Wydawca: Zakład Zarządzania

Bardziej szczegółowo

POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI

POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI AKREDYTACJA JEDNOSTEK CERTYFIKUJĄCYCH W ZAKRESIE SYSTEMU QMP Wydanie 2 Warszawa, 21.12.2015 r. Spis treści 1 Wprowadzenie... 3 2 Definicje... 3 3 Wymagania akredytacyjne...

Bardziej szczegółowo

Systemy zarządzania jakością w transporcie

Systemy zarządzania jakością w transporcie Opis : Systemy zarządzania jakością w transporcie Kod Nazwa Wersja Systemy zarządzania jakością w transporcie 2013/14 A. Usytuowanie w systemie studiów Poziom Kształcenia Stopień Rodzaj Kierunek studiów

Bardziej szczegółowo

Ruszyła IX edycja konkursu prac magisterskich!

Ruszyła IX edycja konkursu prac magisterskich! Ruszyła IX edycja konkursu prac magisterskich! Już wystartował Konkurs Teraz Polska Promocja i Rozwój. Na laureatów najlepszych prac magisterskich czekają nagrody pieniężne o łącznej wartości 50.000 zł.,

Bardziej szczegółowo

Dlaczego warto działać w klastrze? Klastry a rozwój lokalnej przedsiębiorczości

Dlaczego warto działać w klastrze? Klastry a rozwój lokalnej przedsiębiorczości Dlaczego warto działać w klastrze? Klastry a rozwój lokalnej przedsiębiorczości DEFINICJE KLASTRA: Klastry to geograficzne skupiska wzajemnie powiązanych firm, wyspecjalizowanych dostawców, jednostek świadczących

Bardziej szczegółowo

PROGRAM CERTYFIKACJI

PROGRAM CERTYFIKACJI Opracował: Zatwierdził: Strona/Stron: 1/6 1. Informacje wstępne Przedstawiony program certyfikacji Systemu Jakości Wieprzowiny PQS (Pork Quality System) stosowany jest przez Biuro Certyfikacji COBICO Sp.

Bardziej szczegółowo

Instytut Kolejnictwa badania i wdrożenia

Instytut Kolejnictwa badania i wdrożenia Instytut Kolejnictwa badania i wdrożenia Specyfika Instytutu Kolejnictwa Zajmujemy się wszystkimi działami kolejnictwa. Dysponujemy unikatowymi stanowiskami badawczymi i wyspecjalizowanymi laboratoriami.

Bardziej szczegółowo

POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI

POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI AKREDYTACJA DO CELÓW NOTYFIKACJI W ODNIESIENIU DO DYREKTYWY 97/23/WE W SPRAWIE URZĄDZEŃ CIŚNIENIOWYCH ORAZ DYREKTYWY 2009/105/WE W SPRAWIE PROSTYCH ZBIORNIKÓW CIŚNIENIOWYCH

Bardziej szczegółowo

EN 15838 CENTRA TELEFONICZNYCH KONTAKTÓW Z KLIENTAMI AUDITY CERTYFIKACJA SZKOLENIA

EN 15838 CENTRA TELEFONICZNYCH KONTAKTÓW Z KLIENTAMI AUDITY CERTYFIKACJA SZKOLENIA EN 15838 CENTRA TELEFONICZNYCH KONTAKTÓW Z KLIENTAMI AUDITY CERTYFIKACJA SZKOLENIA GLOBALNA ORGANIZACJA wiodąca na świecie organizacja inspekcyjna, weryfikacyjna, testująca oraz certyfikująca założona

Bardziej szczegółowo

2010 Kierunki i instrumenty wsparcia działalności innowacyjnej mikroprzedsiębiorstw. Dr Barbara Grzybowska. Warszawa, maj 2010

2010 Kierunki i instrumenty wsparcia działalności innowacyjnej mikroprzedsiębiorstw. Dr Barbara Grzybowska. Warszawa, maj 2010 2010 Kierunki i instrumenty wsparcia działalności j mikroprzedsiębiorstw Dr Barbara Grzybowska Warszawa, maj 2010 PLAN WYSTĄPIENIA 1. Współpraca mikroprzedsiębiorstw z innymi podmiotami w zakresie realizacji

Bardziej szczegółowo

Certyfikaty środowiskowe

Certyfikaty środowiskowe Certyfikaty środowiskowe jako praktyczna realizacja zasad zrównoważonego rozwoju Gdynia, 23.05.2013 Agenda 1. O Fundacji Partnerstwo dla Środowiska 2. Program Czysty Biznes 3. Zielone Biuro 4. Przyjazny

Bardziej szczegółowo

ZINTEGROWANY SYSTEM ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ

ZINTEGROWANY SYSTEM ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ Janusz Bronisław Berdowski EUROPEJSKA UCZELNIA INFORMATYCZNO-EKONOMICZNA W WARSZAWIE ZINTEGROWANY SYSTEM ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ Od jakości nie ma odwrotu, gdyż na rynku globalnym nie walczy się tylko ceną

Bardziej szczegółowo

Informator dla dostawców o trybie certyfikacji wyrobów do stosowania w transporcie szynowym

Informator dla dostawców o trybie certyfikacji wyrobów do stosowania w transporcie szynowym Instytut Kolejnictwa Ośrodek Jakości i Certyfikacji 04-275 Warszawa ul. Chłopickiego 50 INSTYTUT KOLEJNICTWA tel.: (+4822) 473-1392 tel/fax.: (+4822) 612-3132 e-mail: qcert@ikolej.pl Informator dla dostawców

Bardziej szczegółowo

AKREDYTACJA LABORATORIÓW BADAWCZYCH JAKO ELEMENT STRATEGII POLITECHNIKI KRAKOWSKIEJ W ZAKRESIE PODNOSZENIA WIARYGODNOŚCI BADAŃ NAUKOWYCH

AKREDYTACJA LABORATORIÓW BADAWCZYCH JAKO ELEMENT STRATEGII POLITECHNIKI KRAKOWSKIEJ W ZAKRESIE PODNOSZENIA WIARYGODNOŚCI BADAŃ NAUKOWYCH 63/21 ARCHIWUM ODLEWNICTWA Rok 2006, Rocznik 6, Nr 21(2/2) ARCHIVES OF FOUNDARY Year 2006, Volume 6, Nº 21 (2/2) PAN Katowice PL ISSN 1642-5308 AKREDYTACJA LABORATORIÓW BADAWCZYCH JAKO ELEMENT STRATEGII

Bardziej szczegółowo

TYTUŁ PREZENTACJI: Budowanie marki przedsiębiorstwa poprzez ekoinnowacje. PRELEGENT: Bogdan Kępka

TYTUŁ PREZENTACJI: Budowanie marki przedsiębiorstwa poprzez ekoinnowacje. PRELEGENT: Bogdan Kępka TYTUŁ PREZENTACJI: Budowanie marki przedsiębiorstwa poprzez ekoinnowacje PRELEGENT: Bogdan Kępka Definicja ekoinnowacji Według Ziółkowskiego - innowacje ekologiczne to innowacje złożone z nowych procesów,

Bardziej szczegółowo

INSTYTUT TECHNOLOGII TEKSTYLNYCH CERTEX Sp. z o.o.

INSTYTUT TECHNOLOGII TEKSTYLNYCH CERTEX Sp. z o.o. INSTYTUT TECHNOLOGII TEKSTYLNYCH CERTEX Sp. z o.o. ul. GÓRNICZA 30/36 91-765 ŁÓDŹ PROGRAM CERTYFIKACJI PRC-1 CERTEX ZASADY OGÓLNE SYSTEMU CERTYFIKACJI WYROBÓW Łódź, dnia 18.05.2015 r. Zatwierdzam do stosowania

Bardziej szczegółowo

Systemy zarządzania jakością w transporcie

Systemy zarządzania jakością w transporcie Opis : Systemy zarządzania jakością w transporcie Kod Nazwa Systemy zarządzania jakością w transporcie Wersja 2013/14 A. Usytuowanie w systemie studiów Poziom Kształcenia Stopień Rodzaj Kierunek studiów

Bardziej szczegółowo

Informacje dotyczące okresu przejściowego w akredytacji systemów zarządzania wg ISO/IEC 17021:2011 na ISO/IEC 17021-1:2015

Informacje dotyczące okresu przejściowego w akredytacji systemów zarządzania wg ISO/IEC 17021:2011 na ISO/IEC 17021-1:2015 IAF ID 11:2015 International Accreditation Forum, Inc. Dokument Informacyjny IAF Informacje dotyczące okresu przejściowego w akredytacji systemów zarządzania wg ISO/IEC 17021:2011 na ISO/IEC 17021-1:2015

Bardziej szczegółowo

PROGRAM CERTYFIKACJI

PROGRAM CERTYFIKACJI Opracował: Zatwierdził: Strona/Stron: 1/7 1. Informacje wstępne Przedstawiony program certyfikacji ekologicznych gospodarstw rolnych stosowany jest przez Biuro Certyfikacji COBICO Sp. z o.o. COBICO Sp.

Bardziej szczegółowo

POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI

POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI PROGRAM AKREDYTACJI JEDNOSTEK CERTYFIKUJĄCYCH SYSTEMY ZARZĄDZANIA BEZPIECZEŃSTWEM INFORMACJI wg NORMY PN-ISO/IEC 27001 Wydanie 2 Warszawa, 7.08.2009 r. Spis treści 1 Wprowadzenie...3

Bardziej szczegółowo

Postanowienia ogólne

Postanowienia ogólne Postanowienia ogólne Znak Jakościowy Jakość Tradycja Co wyróżniamy: 1. Produkty rolne- zgodnie z załącznikiem I do Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską, załącznikiem II do Rozporządzenia Rady

Bardziej szczegółowo

Cena netto 4 100,00 zł Cena brutto 4 100,00 zł. 2016-10-01 Termin zakończenia usługi. 2016-04-20 Termin zakończenia rekrutacji

Cena netto 4 100,00 zł Cena brutto 4 100,00 zł. 2016-10-01 Termin zakończenia usługi. 2016-04-20 Termin zakończenia rekrutacji Zarządzanie jakością Informacje o usłudze Numer usługi 2016/04/07/7405/7660 Cena netto 4 100,00 zł Cena brutto 4 100,00 zł Cena netto za godzinę 22,53 zł Cena brutto za godzinę 22,53 Możliwe współfinansowanie

Bardziej szczegółowo

Aktywne formy kreowania współpracy

Aktywne formy kreowania współpracy Projekt nr... Kształtowanie sieci współpracy na rzecz bezpieczeństwa energetycznego Dolnego Śląska ze szczególnym uwzględnieniem aspektów ekonomiczno społecznych Aktywne formy kreowania współpracy Dr inż.

Bardziej szczegółowo

PROGRAM CERTYFIKACJI WYROBÓW TYPU 1a

PROGRAM CERTYFIKACJI WYROBÓW TYPU 1a PROGRAM CERTYFIKACJI WYROBÓW TYPU 1a SPIS TREŚCI 1. Wstęp 2. Cel i zakres programu 3. Dokumenty związane 4. Przebieg procesu certyfikacji 5. Wykaz certyfikowanych wyrobów 6. Zawieszanie lub cofanie certyfikacji

Bardziej szczegółowo

PLAN DZIAŁANIA KT 17 ds. Pojazdów i Transportu Drogowego

PLAN DZIAŁANIA KT 17 ds. Pojazdów i Transportu Drogowego Strona 1 PLAN DZIAŁANIA KT 17 ds. Pojazdów i Transportu Drogowego STRESZCZENIE Komitet Techniczny nr 17 ds. Pojazdów i Transportu Drogowego powołany został w ramach Polskiego Komitetu Normalizacyjnego

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 20 czerwca 2016 r. Poz. 878 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA CYFRYZACJI 1) z dnia 17 czerwca 2016 r. w sprawie dokonywania oceny zgodności urządzeń radiowych

Bardziej szczegółowo

PLAN DZIAŁANIA KZ NR 503 ds. Facility Management

PLAN DZIAŁANIA KZ NR 503 ds. Facility Management PLAN DZIAŁANIA KZ NR 503 ds. Facility Management Strona 1 STRESZCZENIE Termin Facility Management (FM) nie ma idealnego przekładu na język polski. Często spotykanym tłumaczeniem pojęcia FM jest zarządzanie

Bardziej szczegółowo

PLAN DZIAŁANIA KT 204 ds. Rysunku Technicznego i Dokumentacji Technicznej

PLAN DZIAŁANIA KT 204 ds. Rysunku Technicznego i Dokumentacji Technicznej Strona 1 PLAN DZIAŁANIA KT 204 ds. Rysunku Technicznego i Dokumentacji Technicznej STRESZCZENIE Komitet Techniczny nr 204 ds. Rysunku Technicznego i Dokumentacji Technicznej, działający w ramach Polskiego

Bardziej szczegółowo

Kryteria konkursu na Najlepsze Europejskie Destynacje (EDEN) Edycja Polska

Kryteria konkursu na Najlepsze Europejskie Destynacje (EDEN) Edycja Polska Załącznik nr 1 do Regulaminu Kryteria konkursu na Najlepsze Europejskie Destynacje (EDEN) Edycja Polska Kryteria podstawowe (podstawa dopuszczenia): aplikująca destynacja stanowi obszar, który spełnia

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA INFRASTRUKTURY 1) z dnia... 2009 r. w sprawie reorganizacji Centrum Naukowo-Technicznego Kolejnictwa w Warszawie

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA INFRASTRUKTURY 1) z dnia... 2009 r. w sprawie reorganizacji Centrum Naukowo-Technicznego Kolejnictwa w Warszawie Projekt ROZPORZĄDZENIE MINISTRA INFRASTRUKTURY 1) z dnia... 2009 r. w sprawie reorganizacji Centrum Naukowo-Technicznego Kolejnictwa w Warszawie Na podstawie art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 25 lipca 1985 r.

Bardziej szczegółowo

Umowa o Współpracy w ramach Klastra FOSS4G

Umowa o Współpracy w ramach Klastra FOSS4G Umowa o Współpracy w ramach Klastra FOSS4G zawarta w dniu [...] 2015 r. w Spółką z ograniczoną odpowiedzialnością non-profit przez FOSS4G CLUSTER z siedzibą w Łodzi, zarejestrowaną w Krajowym Rejestrze

Bardziej szczegółowo

PROGRAM CERTYFIKACJI WYROBÓW TYPU 3

PROGRAM CERTYFIKACJI WYROBÓW TYPU 3 PROGRAM CERTYFIKACJI WYROBÓW TYPU 3 SPIS TREŚCI 1. Wstęp 2. Cel i zakres programu 3. Dokumenty związane 4. Przebieg procesu certyfikacji 5. Wykaz certyfikowanych wyrobów 6. Utrzymywanie, rozszerzanie,

Bardziej szczegółowo

MAŁE PROJEKTY Nabór wniosków spotkanie informacyjne. Podegrodzie, 22.02.2011 r.

MAŁE PROJEKTY Nabór wniosków spotkanie informacyjne. Podegrodzie, 22.02.2011 r. MAŁE PROJEKTY Nabór wniosków spotkanie informacyjne Podegrodzie, 22.02.2011 r. Cele ogólne LSR - przedsięwzięcia CEL OGÓLNY 1 Rozwój turystyki w oparciu o bogactwo przyrodnicze i kulturowe obszaru CELE

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie łańcuchem dostaw

Zarządzanie łańcuchem dostaw Społeczna Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości i Zarządzania kierunek: Zarządzanie i Marketing Zarządzanie łańcuchem dostaw Wykład 1 Opracowanie: dr Joanna Krygier 1 Zagadnienia Wprowadzenie do tematyki zarządzania

Bardziej szczegółowo

Załącznik Nr 5 do Zarz. Nr 33/11/12

Załącznik Nr 5 do Zarz. Nr 33/11/12 Załącznik Nr 5 do Zarz. Nr 33/11/12 (pieczęć wydziału) KARTA PRZEDMIOTU Z1-PU7 WYDANIE N1 Strona 1 z 5 1. Nazwa przedmiotu: BRANŻOWE SYSTEMY ZARZĄDZANIA JAKOSCIĄ 3. Karta przedmiotu ważna od roku akademickiego:

Bardziej szczegółowo

Certyfikaty produktowe gwarantem bezpieczeństwa produktów. Anna Krawczyk Katedra Zarządzania Jakością Wydział Zarządzania UŁ

Certyfikaty produktowe gwarantem bezpieczeństwa produktów. Anna Krawczyk Katedra Zarządzania Jakością Wydział Zarządzania UŁ Certyfikaty produktowe gwarantem bezpieczeństwa produktów Anna Krawczyk Katedra Zarządzania Jakością Wydział Zarządzania UŁ Plan prezentacji Znaczenie bezpieczeństwa produktów w zjednoczonej Europie Uwarunkowania

Bardziej szczegółowo

POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI

POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI AKREDYTACJA JEDNOSTEK OCENIAJĄCYCH DO DZIAŁALNOŚCI OBJĘTEJ ROZPORZĄDZENIEM WYKONAWCZYM KOMISJI (UE) NR 402/2013 Wydanie 1 Warszawa, 13.03.2015 r. Spis treści 1 Wprowadzenie...

Bardziej szczegółowo