Praca wydana na licencji Creative Common (CC BY-NC-ND 3.0) Attribution-NonCommercial-NoDerivs 3.0 Unported

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Praca wydana na licencji Creative Common (CC BY-NC-ND 3.0) Attribution-NonCommercial-NoDerivs 3.0 Unported"

Transkrypt

1 1

2 Niniejsza Metodyka Nowych Mediów (wersja 1) została przygotowana w ramach projektu New Media Production Methodology how to increase you multimedia competencies współfinansowanego w ramach programu Uczenie się przez całe życie Leonardo da Vinci. W skład konsorcjum realizującego ten projekt, wchodzą: Autorzy: Nowoczesna Firma S.A. (NF) Fundacja Obserwatorium Zarządzania (FOZ) Bürgerhaus Bennohaus citizen centre, Arbeitskreis Ostviertel e.v. (BB) XXI INVESLAN, S.L. (INV) Piotr Maczuga (NF) Karolina Sikorska (NF) Marta Mazur (FOZ) Jan Leye (BB) Arndt Selders (BB) Amaia San Cristobal Macho (INV) Współpraca: Jarosław Sobolewski (NF) Grzegorz Staniak (FOZ) ISBN: Praca wydana na licencji Creative Common (CC BY-NC-ND 3.0) Attribution-NonCommercial-NoDerivs 3.0 Unported Warszawa Muenster - Bilbao 2013 New Media Production Methodology how to increase you multimedia competencies newmediaproduction.eu 2

3 Spis treści Wprowadzenie... 4 O projekcie... 4 Partnerzy projektu... 4 Moduł A Produkcja multimediów... 6 Wprowadzenie do modułu... 6 Sprzęt i jego funkcje... 7 Jak tworzyć ujęcia Oświetlenie Dźwięk Podstawy projektowania graficznego Reżyseria i praca na scenie Montaż filmów Moduł B Dziennikarstwo crossmediowe Wprowadzenie do modułu Dziennikarstwo w XXI wieku Przenikanie się mediów Rozpowszechnianie multimediów Kwestie prawne Moduł C Szkolenie trenera Wprowadzenie do modułu Rola i kompetencje trenera Zarządzanie Cyklem Szkolenia Komunikacja z uczestnikami szkolenia Przekazywanie wiedzy i metody dydaktyczne Jak prowadzić interaktywne warsztaty online? Projekt praktyczny: Jak być trenerem Odpowiedzi Słowniczek

4 Wprowadzenie O projekcie Obecnie posiadanie kompetencji z dziedziny tworzenia multimediów stanowi ważną wartość dodaną w takich zawodach jak: trener, psycholog biznesu, specjalista od wizerunku, czy specjalista PR. Są to także profesje, w których pracownicy występują często jako niezależni eksperci, tzw. freelancerzy. Właśnie dlatego ta grupa projesjonalistów w trakcie swojej pracy może nie mieć powszechnego dostępu do technologii multimedialnej z powodu ograniczonego budżetu, który nie może równać się z budżetem dużej firmy, oferującej swoim pracownikom pakiety szkoleń. Z drugiej strony w wielu przypadkach usługi świadczone przez niezależnych ekspertów, trenerów i konsultantów wpływają pozytywnie na konkurencyjność firm. Dlatego tak ważne jest, by dostarczyć tym osobom nowe narzędzia oraz poszerzyć ich zakres i sposób komunikacji na rynku. Metodyka Nowych Mediów jest krokiem w kierunku rozwiązania problemu trenerów (freelancerów) w dziedzinie produkcji multimediów i wykorzystania nowych mediów. Projekt nie ma na celu nauczenia dużej grupy profesjonalistów nowego zawodu, ale wypełnienie luki powstałej w wyniku popularyzacji niekonwencjonalnych form współpracy między trenerami, ekspertami na rynku i ich klientami. Projekt odpowiada także na realne potrzeby rynku i jego przedstawicieli. Partnerzy projektu Nowoczesna Firma S.A. (Polska) Misją Nowoczesnej Firmy (NF) jest stworzenie renomowanego medium dla społeczności menedżerskiej. Poprzez promocję nowoczesnych technik menedżerskich można na nowo kształtować postawy przedsiębiorców, przyciągać do siebie dostawców usług i ich klientów, tworzyć środowisko biznesu ukierunkowane na rozwój, zmniejszać bariery psychiczne w sektorze MŚP. NF odpowiada na specjalne wymagania przedsiębiorców, otwierając przed nimi możliwości w obszarach, w których mamy do czynienia z największymi różnicami kompetencyjnymi pomiędzy menedżerami. NF zajmuje się też wdrażaniem rozwiązań, odpowiadających indywidualnym potrzebom i właściwościom polskiego rynku. NF jest właścicielem trzeciego największego portalu internetowego w Polsce prowadzi Programy HRM, które wyznaczają i lansują standardy prowadzenia firmy oraz integrowania społeczności aktywnych firm i profesjonalistów. NF publikuje także wiele cyklicznych raportów z dziedziny HRM i organizuje takie wydarzenia jak: coroczny Kongres Kadry dla ponad 2000 uczestników, konferencje regionalne, wydarzenia z zakresu wiedzy o biznesie. Więcej informacji: / Fundacja Obserwatorium Zarządzania (Polska) Fundacja Obserwatorium Zarządzania (FOZ) jest organizacją pozarządową wspierającą polski biznes w dziedzinie: HRM, HR, zarządzania kapitałem/ finansami oraz wykorzystania technologii ICT. FOZ zajmuje się popularyzowaniem dobrych praktyk, dzieleniem się wiedzą oraz podwyższaniem kwalifikacji zawodowych menedżerów. FOZ prowadzi takie projekty jak: Projekty e-learningowe: WebQuest dla HRM, Knowledge Pills Methodology, How To Webcast, Webinar 2 Learn, Knowledge Management 2.0 for SMEs. Projekty badawcze i certyfikacyjne: Użyteczna Strona, Inwestor w Kapitał Ludzki oraz Firma Przyjazna Klientowi. Projekty szkoleniowe: PTM, PMHR, PMK, PME. Badania i szkolenia finansowane przez UE. 4

5 FOZ jest także koordynatorem EduKlastra Nowe Media w Edukacji, zrzeszającego ponad 60 polskich firm szkoleniowych, ośrodków akademickich, organizacji branżowych, itp., oraz członkiem International Federation of Training and Development Organizations (IFTDO) skupiającej ponad 500 tys. specjalistów HR z ponad 50 krajów. Więcej informacji: Bürgerhaus Bennohaus citizen centre, Arbeitskreis Ostviertel e.v. (Niemcy) Centrum obywatelskie Bennohaus jest ośrodkiem społeczno-kulturowo-medialnych szkoleń, otwartym dla wszystkich obywateli, zwłaszcza dzieci, młodzieży i osób starszych. Miejsce spotkań kulturowych, instytucja edukacyjna, centrum medialne współczesny Bennohaus ma szeroki zakres oddziaływania na lokalne, jak i międzynarodowe środowisko. Instytucja edukacyjna w Bennohaus (BIB) jest akredytowanym, wysoko rozwiniętym ośrodkiem szkoleniowym. Zainteresowani mieszkańcy, uczestnicy szkoleń z kwalifikacji zawodowych w mediach, jak również pedagodzy z zakresu kultury i mediów kształcą się wzajemnie podczas seminariów lub w ramach zestawów kwalifikacji. Wszechstronne, międzydyscyplinarne i łączące pokolenia projekty oferują możliwości rozwijania własnej aktywności. Bennohaus organizuje i wspiera kulturowe i medialne warsztaty pedagogiczne dla dzieci, młodzieży oraz osób starszych, które są przeprowadzane dla indywidualnych miast, na poziomie krajowym i międzynarodowym. Bennohaus ma wieloletnie doświadczenie w projektach europejskich dotyczących technologii ICT oraz rozwijania kompetencji medialnych. Obecnie szkoli 4 projektantów audiowizualnych oraz jest największym producentem wśród mediów obywatelskich w Nadrenii Północnej-Westfalii, współpracującym z telewizyjnym kanałem edukacyjnym nrwision. Bennohaus jest uznanym ośrodkiem nadzorującym szkolenia (ICHK) i wraz z Państwowym Urzędem ds. Mediów Nadrenii Północnej-Westfalii (LfM) przeprowadza działania edukacyjne. Bennohaus jest jednym z nielicznych ośrodków cenionych za zarządzanie jakością w ramach prac kulturowych i wolontaryjnych. W 2013 r. przyznano mu po raz czwarty oficjalny znak jakości dla organizacji testującej jakość w pracy wolontaryjnej (QUIFD). Więcej informacji: XXI INVESLAN, S.L. (Hiszpania) INVESLAN jest prywatną firmą badawczą, specjalizującą się w szkoleniach, strosunkach pracy i zarządzaniu. Głównymi obszarami jej pracy są: szkolenia, zwłaszcza szkolenia zawodowe i edukacja dorosłych, technologia ICT stosowana głównie w środowisku edukacyjnym i zarządczym, kwestie genderowe, zatrudnienie, zarządzanie wiedzą, osoby wykluczone, ewaluacja. INVESLAN prowadzi, koordynuje i uczestniczy w rozwoju i testowaniu planów szkoleniowych, treści i metodologii promującej włączanie do społeczeństwa i na rynek pracy osób wykluczonych. Jednym z głównych pól jej aktywności są badania i rozwój innowacyjnych metod kształcenia, w tym także te oparte na technologii ICT. W tym zakresie, Inveslan przewodniczył projektowi DeinTra poszukując sposobów współpracy przy wprowadzeniu na europejski rynek pracy innowacyjnych metod szkoleniowych oraz koordynuje liczne projekty w ramach programu Uczenie się przez całe życie (Lifelong Learning Programme) Więcej informacji: 5

6 Moduł A Produkcja multimediów Wprowadzenie do modułu Niniejszy moduł zawiera wszystkie niezbędne informacje o tym, jak tworzyć filmy. Zaczynając od zapoznania się ze sprzętem i jego cechami, kończąc na edycji filmowej. Moduł powinien mieć formę praktycznych warsztatów. Grupa docelowa Udział w tym module jest zalecany każdej grupie docelowej. Ogólny zarys Sprzęt i jego funkcje. (Czas trwania: 03:00 godziny). Rozdział pokazuje sprzęt wideo i jego budowę. Jak tworzyć ujęcia. (Czas trwania: 03:00 godziny). Rozdział wyjaśnia zagadnienia takie jak typy kątów, perspektywę, ruchy kamery, film jako sekwencję ujęć. Oświetlenie. (Czas trwania: 01:30). Rozdział prezentuje typy oświetlenia i metody jego wykorzystywania. Dźwięk. (Czas trwania: 02:00). Rozdział omawia podstawy produkcji dźwięku. Projektowanie graficzne. (Czas trwania: 02:30). Rozdział prezentuje najważniejsze elementy budowania kadry, w tym zasady kompozycji i zachowania proporcji. Reżyseria i praca na scenie. (Czas trwania: 01:30) Rozdział prezentuje najważniejsze metody pacy z ekipą na scenie. Edycja filmów. (Czas trwania: 04:00). Rozdział omawia podstawowe narzędzia do edycji filmów wraz z praktycznymi poradami jak ich używać Wymaganie niezbędne do przeprowadzenia Modułu A Aby skutecznie przedstawić zagadnienia z Modułu A, organizacja lub osoba indywidualna przeprowadzająca szkolenie powinna spełniać następujące wymogi infrastrukturalne i osobowe: Cechy charakteru. Trenerzy (min. 2) odpowiedzialni za przeprowadzenie warsztatów, powinni posiadać następujące cechy: duże doświadczenie w produkcji multimediów, podzielna uwaga, zdolność łatwego przekazywania wiedzy w zrozumiały sposób, odnosząc się do konkretnych przykładów, cierpliwość. Infrastrukturalne. Jeśli seminarium jest przeprowadzane w pomieszczeniu, miejsce powinno spełniać następujące wymogi: studio filmowe lub inne miejsce wyposażone w odpowiedni sprzęt (np. kamery, oświetlenie), dostęp do wszystkich niezbędnych nośników (Internet, projektor, tablica demonstracyjna, itd.) Szkolenie może być przeprowadzone w formie online tylko częściowo. Głównym celem jest pokazanie prawdziwego środowiska produkcji filmów i umożliwienie uczestnikom poznania go. Szkolenie online nie daje takiej możliwości. Mimo to, poprzez szkolenie online można uzupełnić wiedzę teoretyczną w dziedzinie produkcji filmów. 6

7 Sprzęt i jego funkcje Cele nauki: Poznanie sprzętu filmowego, zasad jego działania, stworzenie własnego filmu począwszy od pomysłu, aż jego realizacji. Czas trwania: 03:00 godziny Grupa docelowa: Specjaliści ds. reklamy i wizerunku, specjaliści PR, specjaliści ds. marketingu i sprzedaży, doradcy, konsultanci, specjaliści ds. zarządzania treścią. Kamera Istnieje wiele różnych typów kamer, np. bardzo złożone kamery filmowe używane przy produkcjach kinowych, kamery telewizyjne lub zwykłe kamery cyfrowe dla szerokiej rzeszy odbiorców. Różnią się wyglądem, ale przede wszystkim parametrami technicznymi i funkcjami. W kamerze filmowej obraz może być zarejestrowany w bardzo wysokiej jakości. W większości przypadków kamera taka obsługiwana jest przez kilka osób jednocześnie. Są oni odpowiedzialni za różne czynności, takie jak ustawianie ostrości i przesłony, ustawianie zbliżeń czy kierowanie ruchem kamery. W produkcjach telewizyjnych ważniejsze jest posiadanie bardziej uniewersalnej kamery, łatwej do przenoszenia. Kamery telewizyjne mają przyciski i pokrętła, które są proste w obsłudze, a wiele funkcji może być łatwo włączanych przez jednego operatora kamery. Łatwość obsługi jest główną cechą, którą biorą pod uwagę konsumenci, kupując kamery cyfrowe. Zwykli użytkownicy kamer zazwyczaj nie posiadają specjalistycznej wiedzy. Co więcej, nie zapoznają się dokładnie z instrukcją obsługi przed użyciem kamery. Kiedy konsument włączy kamerę od razu oczekuje zadowalających go efektów, dlatego zwykłe kamery mają zaprogramowane automatyczne ustawienia. Przy obecnym poziomie automatyki stosowanej w kamerach daje to naprawdę dobre efekty, ale dla operatorów z zacięciem artystycznym może to również być spore ograniczenie możliwości. Funkcje automatczne i małe rozmiary kamery (niewiele miejsca na przyciski i pokrętła) utrudniają nastawy manualne. Kamery cyfrowe. Kamera cyfrowa jest urządzeniem najczęściej wykorzystywanym do nagrywania obrazu i dźwięku. Obecnie na rynku można znaleźć wiele prawie niezależnych od siebie grup produktów. Osoby, które oglądają je po raz pierwszy są nieraz zdziwione różnicami w rozmiarach i cenach urządzeń, które są wykorzystywane w tym samym celu. Na pierwszy rzut oka trudno jest ocenić różnice w działaniu, ponieważ takie parametry jak rozdzielczość ekranu (teraz prawie każdy sprzęt nagrywa w jakości HD), czy typy przechowywania danych mogą być podobne zarówno w przypadku kamer profesjonalnych, jak i amatorskich. Nie znaczy to jednak, że działają w ten sam sposób. Niewielkie różnice, które za chwilę zostaną opisane, są najważniejsze. Interesują nas głównie kamery profesjonalne i pół-profesjonalne. Sprzęt zaprojektowany dla profesjonalistów ma większy potencjał, niż kamery amatorskie. Przede wszystkim można nagrywać wideo i audio w odpowiednim formacie i na przeznaczonym do tego nośniku (pamięć). Profesjonalny sprzęt ma więcej funkcji ustawianych ręcznie, przez co operator ma większy wpływ na wynik swojej pracy, niż gdyby używał prostej kamery automatycznej. Niżej wymieniono najważniejsze cechy profesjonalnego sprzętu: Możliwość ręcznego ustawienia niemal wszystkich parametrów. Wiele funkcji dostępnych bezpośrednio na kamerze (łatwy dostęp do przycisków, przełączników znajdujących się bezpośrednio na obudowie kamery). Wysoka jakość obiektywów o dobrych parametrach, a w droższych modelach możliwość wymiany obiektywów (jak w np. lustrzance cyfrowej). Profesjonalny interfejs (np. HD-SDI) wykorzystywany wraz z profesjonalnym sprzętem (rejestratory, monitory podglądowe itd.). Możliwość podłączenia i współpracy z dużą gamą dodatkowych urządzeń, takich jak rejestratory, monitory podglądowe, mikrofony zewnętrzne itd. Powyższe elementy każdy jest w stanie ocenić sam, nawet jeśli nie jest ekspertem w temacie. Oczywiście nie warto podejmować decyzji o używaniu czy kupnie sprzętu tylko na podstawie opisanych elementów, jednak ukazują one pewne trendy wykorzystywane przez producentów specjalistycznego sprzętu do nagrywania. Zaledwie kilka firm specjalizuje się w tego typu sprzęcie. Najczęściej można spotkać produkty firm: 7

8 Sony Panasonic JVC Canon Niezależnie od marki producenta, każda kamera ma podobną budowę. Jest to spowodowane tym, że każdy zawodowy operator kamery musi umieć obsługiwać każdy rodzaj sprzętu, tak jak zawodowy kierowca musi umieć prowadzić każdy samochód. Mówimy o znajomości pewnych standardów w konstrukcji sprzętu i jego funkcjonalności. Oczywiście każdy model kamery, nawet od tego samego producenta, różni się w swojej budowie i rozmieszczeniu elementów, ale ten, kto rozumie ogólne zasady budowy kamery, poradzi sobie z każdym modelem. Wbudowany mikrofon Wizjer Obiektyw Ekran LCD Panel kontrolny Obudowa kamery jest też główną jej częścią. Zawiera elementy elektroniczne i mechaniczne pozwalające kontrolować jej działanie. Nagrywa obraz na taśmę magnetyczną lub inny rodzaj nośnika pamięci. Obiektyw przechwytuje światło odbite od obiektu i przenosi je na przetwornik lub przetworniki CCD. Kamery filmowe, tak samo jak profesjonalne kamery cyfrowe, mają wymienne obiektywy. Obiektywy w kamerze mają za zadanie kierować światło do przetwornika oraz ustawiać ostrość obrazu. Obiektywy mają możliwość dostosowywania odległości ogniskowej, ostrości i przysłony. 8

9 Większość kamer jest wyposażona w obiektywy wbudowane na stałe w obudowę kamery, których nie można wymienić. Takie funkcje jak ręczne ustawianie przysłony lub ostrości są możliwe tylko w ograniczonym stopniu lub wcale. Automatyczne ustawienia kamery ułatwiają pracę osobie nagrywającej, ale też ograniczają jej kreatywność. Wizjer, przez który patrzy operator, pozwala komponować ujęcie i ustawiać ostrość obrazu oraz jego ekspozycję. Zapewnia on kontrolę nad kadrem. Nowe modele aparatów i kamer cyfrowych posiadają ekran LCD, a czasami też TFT LCD. Jednak w profesjonalnym sprzęcie wizjer jest wciąż najważniejszym elementem, umożliwiającym kontrolę robionych nagrań, ponieważ LCD i TFT LCD nie są wystarczająco dokładne. Po pierwsze, dokładne ustawienie ostrości jest dużo łatwiejsze przez wizjer. Wizjery wysokiej jakości operują najczęściej czernią i bielą, ponieważ te kolory dają większy kontrast, co umożliwia dokładniejsze dostosowanie ostrości zdjęcia. Jakość materiałów z których wykonuje się ekrany ciekłokrystyaliczne jednak z każdym rokiem rośnie i wiele kamer, również profesjonalnych, często łączy funkcję ekranu i wizjera. Wizjer w zwykłych kamerach użytkowych jest zazwyczaj bardzo mały i ma niską rozdzielczość. Nie sprawdza się najlepiej podczas kadrowania, dlatego wykorzystuje się go tylko w nagłych sytuacjach, np. gdy świeci ostre słońce i zupełnie nic nie widać na ekranie LCD. Rejestrator to system elektronicznyc i w niektórych wypadakach mechanicznych elementów, umożliwiających zapisywanie wideo na nośniku danych. Dotychczas opracowano wiele różnych formatów zapisywania wideo. Na taśmach magnetycznych używano między innymi S-VHS, Hi8, MiniDV, Betacam, DV, DVC Pro lub DigiBeta. Rynek jest zdominowany przez nowe nośniki cyfrowe, XD, P2 lub karty pamięci SD, a taśmy magnetyczne są mniej popularne. Jednak profesjonalne stacje telewizyjne wciąż korzystają z techniki wideo Betacam jako formatu pomocniczego. W niektórych stacjach jest on nadal podstawowym formatem. Obecnie niezależnemu operatorowi trudno by było jednak zdobyć kamerę zapisującą w formacie Betacam, a przy tym byłoby to zupełnie nieopłacalne. 9

10 Mikrofon jest czujnikiem akustycznym, który przemienia dźwięk w sygnał elektryczny. Prawie wszystkie aparaty i kamery mają wbudowany mikrofon, jednak nie jest on wystarczający w przypadku pracy profesjonalnej. Wbudowanego mikrofonu używa się głównie do nagrywania dźwięków z otoczenia. Baterie dostarczają energię podczas korzystania z kamery w terenie. Są używane także w pracy w studio, ponieważ zapewniają operatorowi kamery większą swobodę poruszania się. Podstawowy zestaw powinien mieć przynajmniej dwie baterie. Z ładowarki korzysta się w przypadku zasilania kamery w nagłych przypadkach oraz do ładowania baterii. Przy produkcji filmów istnieje wiele różnych typów sprzętu wykorzystywanego wraz z kamerą. Profesjonalne kamery zmieniają się wraz z całym rynkiem elektronicznym. Wynika to z rozwoju technologii w ostatnich latach. Sprzęt produkowany obecnie jest zupełnie różny od tego sprzed 5 czy 10 lat. Największe różnice: Rejestrowanie na dyskach czy prostych kartach pamięci całkowicie zastąpiło kasety. HD jest powszechnie obowiązującym standardem. Coraz więcej kamer może nagrywać w większej rozdzielczości (2K lub 4K), co sprawdza się też przy produkcji filmowej przeznaczonej na ekrany kinowe. Analogowe złącza RCA zostały prawie w całości zastąpione przez HDMI czy SDI. 10

11 Lustrzanka cyfrowa (DSLR). Od kilku lat lustrzanki pozwalające na nagrywanie filmów i dźwięków coraz częściej zastępują zwykłe kamery. Dlaczego tak się dzieje? Stosunkowo tanim sprzętem i akcesoriami można uzyskać bardzo dobrą jakość obrazu. Jest to powiązane z optyką i ogólną budową aparatu. Tylko kamery z najwyższej półki mogą osiągać podobną jakość i podobne efekty wizualne. Tym samym wielu producentów wideo korzysta z możliwości jakie dają aparaty cyfrowe (wymienne obiektywy, duży wybór modeli, itd.). Lustrzanki cyfrowe mają jednak poważną wadę. Przede wszystkim ten typ aparatu potrzebuje odpowiedniego ustawienia. Aparaty służą zazwyczaj do robienia zdjęć statycznych ujęć robionych w ułamku sekundy. W przypadku filmów zarówno czas, jak i warunki zmieniają się podczas kręcenia. Wszelkiego rodzaju ruchy są nie tylko możliwe, ale często konieczne. W praktyce niestety bardzo trudno jest kontrolować tego typu sprzęt i jego ustawienia. Używając lustrzanki cyfrowej jako urządzenia do nagrywania, pamiętaj: Lustrzanką można nagrywać tylko kilkuminutowe ujęcia. Nagrywanie pojedynczych ujęć powyżej tego czasu może być niemożliwe. Jest to istotne ograniczenie podczas filmowania dłuższych wypowiedzi. Konstrukcja lustrzanki lepiej sprawdza się podczas robienia zdjęć niż nagrywania filmów. Jest to widoczne zwłaszcza podczas ruchu i zbliżeń, które są bardzo trudne do nagrania bez użycia dodatkowego sprzętu. Nagrywanie scen, gdzie jest dużo ruchu wymaga doświadczonego operatora. Dźwięk najlepiej nagrywać za pomocą oddzielnej nagrywarki, ponieważ lustrzanki często nie mają opcji kontrolowania mikrofonu na odpowiednim poziomie. W niektórych modelach nie ma nawet możliwości podłączenia zewnętrznego mikrofonu. Pomimo tych problemów, lustrzanki wykonują nagrania w bardzo dobrej jakości, a rynek akcesoriów do tego typu sprzętu wciąż rozwija się. Do najważniejszych akcesoriów zalicza się: Slidery, statywy, systemy stabilizacji kamery (steadicam) do kontrolowania ruchu kamery. System follow focus do łatwej zmiany ustawień podczas kręcenia. Podgląd ekranów LCD by lepiej widzieć szczegóły obrazu. Telefony i inne. Obecnie za pomocą prawie każdego telefonu można nagrywać filmy i dźwięk. Co więcej, najlepsze modele mogą nagrywać wideo w jakości zbliżonej do HD. Nic więc dziwnego, że wielu ludzi korzysta ze swoich smartfonów jak z kamery cyfrowej. Czy takie urządzenia mają sens z punktu widzenia produkcji filmów? Przede wszystkim należy pamiętać, że pomimo imponujących parametrów telefonów, które przypominają profesjonalny sprzęt, mała kamera w telefonie nigdy nie zastąpi profesjonalnej kamery. Główne ograniczenia wynikają z jakości i rozmiarów obiektywów oraz konstrukcji urządzenia i jego funkcjonalności. Jednak telefon lub tablet są często jedynymi urządzeniami, które mamy akurat pod ręką, więc być może będziemy zmuszeni do ich używania. Jeśli tak się stanie, należy pamiętać: Zawsze używajmy ich przy dobrym oświetleniu, aby zapobiec zakłóceniom obrazu. Niewielkie obiektywy w telefonach mogą zniekształcić proporcje. W większości z nich opcja ustawiania ostrości obrazu jest automatyczna. 11

12 Kręcąc filmy telefonem, należy pamiętać, by ustawić jak najwyższą jakość obrazu i dźwięku. Nagranie nigdy nie będzie takiej samej jakości, jak to zrobione profesjonalnym sprzętem, ale dobry montażysta będzie wiedział, jak wykorzystać taki materiał. Ważne jest też, aby nagrywać w pozycji poziomej, tak jak w przypadku aparatów. Obraz powinien być szerszy niż wyższy. Tylko w ten sposób będzie można go wykorzystać wraz z innymi ujęciami. Na rynku dostępne są także kamery do konkretnych zastosowań. Są poręczne, istnieje coraz większy wybór akcesoriów, dzięki czemu mogą być użyte do robienia ujęć w bardzo trudnych warunkach. Takie kamery można umieszczać na kaskach motocyklowych, ramach rowerowych, karoserii pojazdu, a nawet na desce surfingowej czy kijku narciarskim. Umożliwia to kręcenie scen, które byłyby niesamowicie trudne i czasochłonne przy użyciu zwykłej kamery. Kamery tego typu nie mają zbyt wielu ustawień, ale mogą być używane praktycznie wszędzie bez większych ograniczeń. Niektóre modele mogą być sterowane za pomocą aplikacji na smartfona lub tableta. Taki sprzęt może być używany tylko jako wsparcie dla profesjonalnej kamery, ale warto wziąć go pod uwagę. Dźwięk W większości przypadków, nagrywanie wysokiej jakości dźwięku wymaga dodatkowego sprzętu i odpowiednich zdolności osoby filmującej. Mikrofony i rejestratory dźwięku wbudowane w kamerę, są bardzo pomocne, ale niewystarczające. W wielu przypadkach trzeba z nich zrezygnować. Mikrofony. Prawie wszystkie kamery mają wewnętrzny mikrofon, lecz nie jest on wystarczający podczas profesjonalnego filmowania. Do specjalnych zadań, np. wywiadów lub scen dialogowych, wykorzystuje się zazwyczaj mikrofony zewnętrzne. Jest wiele różnych typów mikrofonów zewnętrznych, które filmowcy wybierają w zależności od potrzeb danej sceny. Różne są też rozdzaje złącz za pomocą których podłącza się mikrofony do kamery czy innego urządzenia: mini-jack 3,5 mm niewielkie złącze podobne do tego używanego w słuchawkach, zazwyczaj w kamerach amatorskich. XLR okrągłe złącze z trzema otworami, używane w profesjonalnych kamerach. Mini-jack XLR Przed rozpoczęciem zdjęć trzeba wiedzieć, jaki rodzaj złącza obsługuje twoja kamera. Dostępne są przejściówki do połączenia złącza z urządzeniem. Czasami trzeba użyć innego typu złącza, np. RCA lub jack, jednak nie w przypadku mikrofonów. 12

13 Do profesjonalnych kamer można podłączyć dwa niezależne od siebie mikrofony. Tak więc mają one dwa wejścia. Pozwala to na podłączenie niezależnych mikrofonów dwóm osobom jednocześnie. Oświetlenie Do oświetlania filmowanych obiektów używa się różnych typów lamp. Różnią się od siebie budową i technologią. W zależności od ich konstrukcji można mówić o lampach umieszczonych bezpośrednio na kamerach (górne światła) lub niezależnych (umieszczonych na specjalnych stojakach lub rampach). Pierwszy rodzaj lamp nie daje zbyt dużo światła, ale pozwala na szybką pracę, np. przy kręceniu newsów. Takie lampy są często zasilane bateriami. Górne światła używane są głównie podczas nagrywania dla serwisów informacyjnych, jako światła rozświetlające, gdy jest za mało światła naturalnego, a montowanie reflektorów jest zbyt skomplikowane lub czasochłonne. Górne światła doczepione są do kamery i mogą być zasilane bateriami lub akumulatorem. Te, które nie mają funkcji przyciemniania, mogą wytworzyć bardzo intensywne światło, ale za pomocą specjalnych filtrów można je odpowiednio złagodzić. Może to być niezbędne, np. aby uniknąć dużych kontrastów na twarzy osoby filmowanej. W następnych rozdziałach dowiesz się, jak wybierać odpowiedni rodzaj lamp. Teraz skupmy się na dostępnych technologiach. Obecnie używa się trzech najpopularniejszych typów lamp: Lampy halogenowe (reflektory) używają żarówek o mocy od 300 do 1000 watów. Bardzo szybko się nagrzewają, ale dzięki prostej budowie i niewielkim rozmiarom są bardzo popularne. Światła jarzeniowe / świetlówki to rodzaj oświetlenia o przedłużonej oprawie świetlnej z wbudowanymi lampami jarzeniowymi. Są popularne zaledwie od kilku lat, ponieważ wcześniejsza technologia nie pozwalała na produkcję świateł jarzeniowych odpowiedniej jakości. Lampy tego typu zużywają dużo mniej energii i dużo wolniej się nagrzewają. Dają delikatne, lekko rozproszone światło. LED stosunkowo nowa technologia oparta na diodach elektroluminescencyjnych i soczewkach. Lampy LED produkują światło wysokiej jakości, produkują mało ciepła i zużywają bardzo mało energii. 13

14 Czasem filmowcy używają innych rodzajów lamp. Najpopularniejsze są lampy wyładowcze. Zapewniają bardzo mocne światło (potrzebne przy produkcji kinowej), ale pochłaniają gigantyczną ilość energii i często wymagają specjalnych agregatów. W produkcji wideo takie oświetlenie praktycznie nie jest wykorzystywane. Statyw Statyw to trójnogi przedmiot, najczęściej używany do stabilizacji mocowanych na nim przedmiotów. Statywy stosuje się przy robieniu zdjęć lub filmów, aby zapobiec niechcianym ruchom kamery. Zmniejszają drgania kamery i dzięki nim obraz uzyskuje najlepszą ostrość. Statyw przydaje się także przy kadrowaniu zdjęć. Dziennikarze często rezygnują z używania statywów, ponieważ muszą szybko reagować na zaistniałą sytuację. Robienie dobrych ujęć wymaga kontroli nad kadrem. Jest ona możliwa tylko wtedy, kiedy kamera jest stabilna. Nawet jeśli chcemy zrobić ujęcia w ruchu trzeba uniknąć przypadkowych ruchów kamery. Obraz nie może być chaotyczny ani poruszony. Statyw posiada głowicę, która umożliwia wykonywanie delikatnych ruchów podczas kręcenia ujęć. Jakość głowicy jest jednym z najważniejszych parametrów statywu. Głowica dobrej jakości musi się płynnie poruszać. Dzięki temu można wykonywać ruchy w dwóch kierunkach bez żadnego wysiłku, a zarazem wytwarzany jest pewien opór, co gwarantuje płynne ruchy kamerą. Każdy statyw posiada również złącze, do którego mocuje się aparat lub kamerę. Obecnie powszechnie używa się standardowych śrub, dzięki czemu nie trzeba martwić się, czy łącze pasuje do modelu kamery, którą posiadasz. Każdą kamerę można przymocować do statywu dzięki gwintowanym otworom, do których się ją przykręca. Należy jednak pamiętać, że statyw i jego osprzęt (złącza) różnią się w zależności od modelu. Kluczowe cechy statywu : Regulowana wysokość, maksymalna i minimalna, pomaga określić jak bardzo można dostosować kamerę do naszych potrzeb. Zazwyczaj maksymalna wysokość statywu nie przekracza wzrostu dorosłego człowieka, więc kamerę można ustawić na wysokości wzroku lub ust aktora. Rodzaj głowicy głowice w profesjonalnych statywach wypełnione są specjalnym olejem. Ogólna jakość użytkowania i stabilności. Chociaż nikt nie lubi dźwigać ciężkiego sprzętu, dobry statyw nie jest lekki. Wynika to z poziomu stabilizacji, jaki gwarantuje. Wszystkie elementy, kamera i pozostały sprzęt muszą być zabezpieczone i stabilne. 14

15 Specjalnym rodzajem statywu jest monopod ma tylko jedną nogę. Może służyć jako punkt podparcia kamery. Z monopodu korzysta się tylko w warunkach, kiedy nie można wnieść ciężkiego profesjonalnego sprzętu. Trzeba pamiętać, że monopod nie może samodzielnie stać. Przechowywanie danych Jedną z cech rozróżniających kamery są wykorzystywane przez nie nośniki pamięci. Można wyróżnić przynajmniej cztery ich rodzaje. Wiele z nich nie jest ze sobą kompatybilnych. Taśma. Najpopularniejszy nośnik pamięci. Ma wiele formatów, np. Digital Betacam do profesjonalnych kamer lub minidv do amatorskich. Kasety różnią się od siebie w zależności od rozmiaru i sposobu odczytywania danych. Obecnie używa się wiele różnych formatów, które nie są kompatybilne. Trzeba tutaj przypomnieć, że taśmy są zastępowane przez inne rozwiązania, dlatego nie opłaca się inwestować w kamery używające kaset. Karty pamięci (flash). Karty pamięci są tanim i popularnym nośnikiem pamięci. Można na nich przechowywać duże ilości danych w osobnych plikach. Dostęp do danych jest łatwy nie ma potrzeby przewijania taśmy. Rejestrator. Profesjonalne kamery mają specjalne nagrywarki pamięci flash, które łączą w sobie karty pamięci i dysk twardy. Umożliwiają bardzo szybkie zapisywanie danych przy zachowaniu najwyższej jakości nagrywanego materiału. CD/DVD. Niektóre amatorskie kamery nagrywają bezpośrednio na CD lub DVD. To wygodne rozwiązanie dla amatorów (jeśli chcesz obejrzeć nagrane sceny bezpośrednio na DVD bez konieczności ich edytowania). Jednak CD/DVD nie są wykorzystywane w profesjonalnej produkcji filmowej. Tył profesjonalnej kamery. Po lewej stronie widać otwory na karty pamięci lub flash. 15

16 Inne Oprócz kamery i jej podstawowych akcesoriów, profesjonaliści korzystają z dodatkowego sprzętu : Pudełka, kufry, torby do bezpiecznego transportu sprzętu. Podczas transportu bardzo łatwo jest uszkodzić delikatny sprzęt elektroniczny. Odpowiednio zaprojektowane torby pozwalają tego uniknąć. Ładowarki i baterie. Odpowiednia ilość baterii i innych akcesoriów zawsze powinna być pod ręką. Nagrywanie nie powinno być przerywane z powodu rozładowanych baterii, ponieważ koszty utrzymania ekipy filmowej są bardzo wysokie. Przedłużacze i zasilacze. Czasem trzeba podłączyć sprzęt do prądu, którego źródło oddalone jest dziesiątki czy nawet setki metrów od miejsca nagrywania. Ekipa potrzebuje odpowiedniego rodzaju kabli. Liczy się nie tylko długość, ale też wysoka obciążalność prądowa przewodów. Sprzęt do makijażu. Podstawowy zestaw do makijażu pozwala poprawić wygląd aktorów podczas nagrywania. Zawsze należy mieć przy sobie puder do twarzy. 16

17 Jak tworzyć ujęcia Cele nauki: Szczegółowo poznać pracę z kamerą, w tym takie zagadnienia jak: kadrowanie, perspektywa, ruch i relacje między nimi. Dzięki nim uczestnicy nauczą się kontrolować pracę kamery. Czas trwania: 03:00 godziny Grupa docelowa: Specjaliści ds. reklamy i wizerunku, specjaliści PR, specjaliści ds. marketingu i sprzedaży, doradcy, konsultanci, specjaliści ds. zarządzania treścią. Oprócz umiejętności technicznych, operator kamery odpowiada także za artystyczną kompozycję filmu. Każde najmniejsze ujęcia powinny być dokładnie zaplanowane, ponieważ łączy się je następnie w sekwencję i w ten sposób przekazuje informacje i emocje widzowi. Techniki kinematograficzne, takie jak wybór ujęcia czy ruch kamery, mogą wpłynąć na strukturę i znaczenie filmu. Podstawowe ustawienia i zależności między nimi Aby nagrać materiał o wysokiej jakości operator musi dostosować podstawowe ustawienia kamery do każdego nowego nagrania. Wiele amatorskich kamer robi to automatycznie, stąd też nie ma wielu możliwości dopasowania ich ręcznie. Większość funkcji jest dostępnych tylko w przypadku profesjonalnego sprzętu. Ostrość ZOOM ZOOM Ostrość Balans bieli Przysłona Wzmocnienie 17

18 Odległość ogniskowa. Odległość ogniskową można dostosowywać za pomocą pierścienia regulacji ostrości znajdującego się na obiektywie. W zależności od wyboru odległości ogniskowej, obiekty pojawiają się blisko albo w większej odległości. W trakcie kręcenia ujęć, odpowiednie ruchy zoomem mogą nadać filmowi artystycznego charakteru. Zbliżenie na przedmiot lub osobę podkreśla szczególne znaczenie wątku. Innym popularnym zabiegiem jest oddalenie, co daje bardziej ogólne spojrzenie. Zbliżanie i oddalanie dają bardzo szczególny efekt i powinny być używane z rozwagą. W kiepsko nakręconych filmach, tego typu ujęcia są bardzo często wykorzystywane bez konkretnego celu. Ostrość. Najpopularniejsze definicje ostrości to: 1. Miejsce, na które padają promienie światła z obiektywu i tworzą jasny i ostro zarysowany obraz na płaszczyźnie ogniskowej. 2. Działanie dostosowujące odległość pomiędzy obiektywem a obiektem tak, aby skupione promienie światła tworzyły jasny i ostro zarysowany obraz obiektu. Ostrość jest potrzebna do dostosowywania odległości pomiędzy obiektem a kamerą. Błędne dostosowanie, w zależności od warunków światła i odległości ogniskowej, może sprawić, że ujęcia będą rozmazane. Aby odpowiednio nastawić ostrość, należy wykonać pewną sekwencję ruchów. Po pierwsze, trzeba nakierować zbliżenie na główny obiekt, a potem za pomocą pierścienia regulacji ostrości na obiektywie ustawić ostrość obrazu. Dopiero wtedy obraz powinien być właściwie wyregulowany i można rozpocząć nagrywanie. Kiedy aktorzy przybliżają się do kamery lub oddalają się od niej, odległość cały czas się zmienia, dlatego ostrość musi być dostosowywana na bieżąco podczas kręcenia. Takie same wymagania dotyczą ruchów kamery. Część poświęcona ustawianiu ostrości w zaawansowanych kamerach jest znacznie bardziej skomplikowana i z tego powodu zostanie omówiona później. Tanie i amatorskie kamery i aparaty nie zawsze dają możliwość dostosowania ostrości ręcznie, a fotograf musi polegać na ostrości dostosowanej automatycznie. Nie zaleca się także wybierania niewielkiej odległości ogniskowej, ponieważ ten tryb zmniejsza głębię ostrości. Kamery profesjonalne lub półprofesjonalne posiadają obie opcje ustawiania ostrości: automatyczną i ręczną. W większości przypadków ustawienie ręczne jest bardziej korzystne, gdyż automatycznie nastawiana ostrość nie jest wystarczająco dokładna. Ujęcia nieprofesjonalne często charakteryzują się zmienną ostrością obrazu. Przysłona. Szerokość przysłony wpływa na ilość światła, jaka przez obiektyw dostaje się do kamery. Im jaśniejszy obiekt, tym mniejszą szerokość przysłony trzeba ustawić (niska wartość duża szerokość przysłony, wysoka wartość mała szerokość przysłony). Przeciętni użytkownicy kamer mają najczęściej ograniczone możliwości ustawiania ostrości ręcznie. Profesjonalne kamery mają zamontowane przy obiektywach specjalne pierścienie regulacji przysłony. Przy wykonywaniu wielu ujęć, automatyczna funkcja może dać przyzwoite rezultaty i może być wykorzystywana do obliczania średniej wartości. Kiedy zmienia się światło podczas kręcenia, przysłona powinna być ustawiana ręcznie. Temperatura barwowa i balans bieli. Każdy z rodzajów światła ma inną temperaturę barwową. Temperaturę barwową mierzy się za pomocą skali Kelwina. Czyste światło dzienne osiąga temperaturę barwową 5600 Kelwinów. Czyste światło żarowe, powstające w reflektorach ma temperaturę 3200 Kelwinów. W przypadku światła mieszanego, np. w pomieszczeniach, gdzie jest światło sztuczne i dzienne, wartość kelwinów może być zmierzona tylko przez pomiar światła. Ludzkie oko automatycznie przystosowuje się do różnych temperatur barwowych. Oznacza to, że np. kolor czerwony wygląda mniej więcej tak samo niezależnie rodzaju padającego światła. Kiedy używamy kamery, balans bieli nie jest odpowiednio ustawiony, a kolory wyglądają nienaturalnie. Obrazy mają zimny lub ciepły odcień. Balans bieli pomaga dostosować kamerę do odpowiedniej temperatury barwowej. Aby dobrze oddać kolor, kamera musi być mieć ustawiony balans bieli. By go dostosować, ustaw przysłonę i ostrość kamery na białym obiekcie (powinien wypełniać cały kadr, np. biała kartka papieru naprzeciwko obiektu, który ma być filmowany). Operator wciska przycisk balansu bieli aż do momentu, gdy kamera 18

19 dostosuje wszystkie wartości kolorów do odpowiedniej wartości bieli. Na wizjerze pojawi się informacja, potwierdzająca wykonanie zadania. Kiedy podczas ciągłego kręcenia światło nie zmienia się, kamera oddaje wszystkie kolory poprawnie. Wiele kamer, oprócz ręcznego ustawiania balansu bieli, posiada ustawienia automatyczne. Są to z góry ustalone wartości dla światła dziennego lub żarowego. Wszystkie kamery mają automatyczne ustawienia balansu bieli, co przy odpowiednich warunkach może przynieść korzystne rezultaty. Jednak ręczny balans bieli jest zawsze korzystniejszy. Regulacja wzmocnienia. Dzięki funkcji regulacji światłoczułości, w przypadku braku odpowiedniego oświetlenia, obraz można oświetlić elektronicznie. Kamery użytkowe najczęściej robią to automatycznie. W bardziej profesjonalnych kamerach można tę funkcję wyłączyć. Funkcja ta pogarsza jakość nagrania, więc używa się jej tylko w wyjątkowych sytuacjach. Podstawy kadrowania Dobra kompozycja ujęcia (rozmiar) to podstawa w pracy z kamerą. Początkujący muszą nauczyć się różnych rodzajów kadrowania i ćwiczyć komponowanie widoku filmowego. Wymienione niżej rodzaje kadrów są powszechnie używane w filmach, nagraniach wideo i w animacjach. Total. Total jest największym / najszerszym ujęciem filmowym. Ma za zadanie wprowadzić widza w akcję filmu lub pokazać miejsce akcji. Widz ma ogólne pojęcie o miejscu akcji, np. wieś w górach. Ogólny. Ogólny plan pokazuje miejsce akcji z większą ilością szczegółów niż total. Np. mały dom w górach, bawiące się przed nim dzieci, nadchodzący człowiek. Pełny. W tym ujęciu bohaterowie (główne postaci) lub jeden bohater znajdują się w centrum kadru ukazana jest cała postać. Np. dwie osoby rozmawiają, drzwi otwierają się i ktoś wchodzi. Ta osoba może być od razu zidentyfikowana przez widza. Plan amerykański. Ten rodzaj ujęcia wywodzi się z westernów ukazuje osobę od kolan w górę (widoczna jest broń). Amerykański plan podkreśla gesty, ponieważ ręce w tym ujęciu pozostają widoczne. Np. ktoś rozmawia z mężczyzną, który właśnie wysiadł z samochodu. Kobieta jest zdenerwowana i wkłada ręce do kieszeni. 19

20 Średni. Ujęcie pokazuje górną część ciała bohatera, ramiona i głowę. Całkiem dobrze pokazuje mimikę twarzy oraz mowę ciała. Zbliżenie. Zbliżenie jest częstym ujęciem wykorzystywanym w dialogach, wywiadach lub relacjach reporterskich. Widać głowę i klatkę piersiową osoby. Mimika twarzy i emocje są łatwe do odczytania. Widoczne części stroju, np. koszule, biżuteria lub krawat ujawniają status społeczny bohatera. Przykład: kobieta rozmawia z inną osobą i uśmiecha się. Półzbliżenie. Większe zbliżenie skupia się na wyrazie twarzy. Nawet najsubtelniejsze emocje są widoczne dla widza. Przykład: Kobieta jest wyraźnie zdziwiona przebiegiem rozmowy. Stara się ukryć emocje, jednak bez powodzenia na jej twarzy widoczny jest grymas. Detal. Szczegółowe ujęcia lub wstawki służą oddaniu specjalnego znaczenia sceny lub podkreśleniu emocji. Ujęcia mające przekazywać złożone informacje są zazwyczaj dłuższe, dzięki czemu widz może połączyć narrację z obrazem. Szybsze ujęcia z kolei dają odwrotny efekt, wytwarzają napięcie i podtrzymują uwagę widza. Kompozycja ujęć wpływa na odbiór przejść od jednej sceny do drugiej. W zależności od intencji kompozycji, przejścia mogą być niemal niezauważalne lub bardzo widoczne. Podstawowe ruchy kamery Wyróżnia się dwa typy ruchu w ujęciach filmowych. Typ pierwszy: Ruchy wykonywane są przed kamerą, która się nie porusza. Przykład: osoba lub obiekt porusza się w stronę kamery, oddala się od kamery, porusza się od lewej do prawej strony lub odwrotnie. Typ drugi: Ruchy wynikają z pracy z kamerą. Przykład: Kamera przybliża się lub oddala od obiektu. Kamera nachyla się z góry lub z dołu w stosunku do obiektu. Te typy ruchu używa się często wspólnie. Oznacza to, że kamera podąża za osobą lub obiektem, który się porusza. Kamera porusza się swobodnie po pomieszczeniu niezależnie od osób czy przedmiotów. Pan. Kamera porusza się w poziomie od lewej do prawej i na odwrót. Tilt. Kamera porusza się w pionie od góry do dołu i na odwrót. 20

21 Jak się poruszać? Do filmowania (nieprzerwalnego) ujęć w profesjonalnych produkcjach filmowych korzysta się z różnego sprzętów. Poniżej krótki opis niektórych z nich, choć są one dość rzadko używane w innych dziedzinach. Ruchoma platforma. Jest to platforma na kółkach, na której znajduje się kamera. Dzięki niej ujęcia są filmowane płynnie. Jest wiele ścieżek, po których porusza się platforma. Najazd równoległy: platforma porusza się równolegle do obiektu na obrazie. Najazd przedni: platforma porusza się w kierunku osoby/ obiektu. Najazd tylni: platforma oddala się od osoby/obiektu. Kamera na platformie może być umieszczona na wózku lub na specjalnych szynach, jeśli powierzchnia nie jest odpowiednio gładka. Platformy są często zmechanizowane, dzięki czemu można nimi poruszać bez żadnego wysiłku. Kran kamerowy. Kran kamerowy to specjalne urządzenie do podnoszenia kamery i kręcenia ujęć z góry. W trakcie koncertów lub pokazów kran kamerowy często unosi się ponad głowami publiczności. Krany kamerowe występują w różnych rozmiarach i typach. Niektóre z nich można dostosować zarówno do potrzeb operatora jak i kamery, ale modele sterowane za pomocą pilota umożliwiające sterowanie z ziemi są coraz bardziej popularne. Modele tego typu są lżejsze i łatwiejsze do sterowania. Profesjonalne stacje telewizyjne często używają całkowicie zautomatyzowanych kranów, umożliwiających dokładne programowanie ich ruchów. Wbrew pozorom, sterowanie kranem kamerowym nie wymaga dużo siły, ponieważ zaopatrzony jest on w przeciwwagę. Steadicam. Steadicam to system stabilizacji kamery, mechanicznie oddzielający ruch operatora od kamery. Pozwala to na robienie płynnych ujęć, nawet wtedy, gdy operator szybko porusza się po nierównym podłożu. Platforma i steadicam są często używane przy wykonywaniu tzw. mastershot. Jest to długie ujęcie jednej sceny bez robienia żadnej przerwy w trakcie nagrywania. Przykład: Mężczyzna wchodzi do budynku. Mija różne biura, wita się z kolegami i w końcu siada przy swoim biurku. 21

22 Ujęcia takie tworzą poczucie większej głębi i pomagają widzowi zorientować się w przestrzeni. Należy je szczegółowo zaplanować i zastosować dobrze przemyślaną choreografię. Dokładne użycie steadicamu wymaga wielu godzin praktyki, ponieważ na początku trudno jest operować kamerą. Ważny jest także wybór dobrego sprzętu. Steadicam jest dostępny w prostszej wersji (zdjęcie powyżej) i bardziej zaawansowanej, która składa się ze specjalnie dobranej kamizelki (lub ramienia) dla operatora. Slider. Rozwój lustrzanek cyfrowych spowodował opracowywanie lżejszych urządzeń wspomagających filmowanie. Jeden z nich bazuje na ruchomej głowicy, na której montuje się lustrzankę. Ten system przypomina ruchomą platformę, ale jest dużo mniejszy, tańszy i łatwiejszy w użyciu. Jest idealny, kiedy zależy nam na czasie, a ruchy kamerą nie muszą być zbyt obszerne. Podstawowe rodzaje perspektywy Perspektywa kamery jest kolejną techniką kinową, która wpływa na odbiór obrazu przez widza. 22

23 Poziom wzroku. Perspektywa z poziomu wzroku jest najbardziej naturalną perspektywą. Kamera, jak wskazuje nazwa, jest umieszczona na wysokości wzroku. Perspektywa ta używana jest podczas przeprowadzania rozmów, wywiadów, itp. Widok z dołu. W tym przypadku kamera jest umieszczona poniżej poziomu wzroku, a osoba jest filmowana lekko z dołu. W zależności od kontekstu ujęcia, taki rodzaj widoku wyraża pewność siebie lub negatywne cechy bohatera, np. dominację. Z powodu niewielkich różnic między ujęciem na poziomie wzroku i z dołu widzowie zwykle nie zwracają na nie uwagi. Widok z góry. W ujęciu z góry kamera umieszczona jest nieco powyżej osoby filmowanej. W zależności od kontekstu może on przedstawiać słabość lub wdzięk osoby filmowanej. Żabia perspektywa i perspektywa z lotu ptaka. Jak wskazują powyższe nazwy, kamera ustawiona jest znacznie poniżej lub powyżej rejestrowanego obiektu. Im bardziej ekstremalne ujęcie osób z góry lub z dołu, tym bardziej przykuwa ono uwagę widzów. Interpretacja tego typu scen zależy jednak od wielu czynników. Nie zawsze ujęcie z lotu ptaka przedstawia, np. bezsilność osoby, a z żabiej perspektywy jej dominację. Czasami zabawa perspektywą wykorzystywana jest do celów artystycznych i eksperymentalnych. 23

24 Oświetlenie Cele nauki: Poznanie typów oświetlenia używanego przy produkcji wideo oraz sposobów ich wykorzystania w zależności od potrzeb i warunków. Czas trwania: 01:30 godziny Grupa docelowa: Specjaliści ds. reklamy i wizerunku, specjaliści PR, specjaliści ds. marketingu i sprzedaży, doradcy, konsultanci, specjaliści ds. zarządzania treścią. Oko ludzkie posiada doskonałą naturalną zdolność do przystosowywania się do zmieniającego się oświetlenia. Sprzęt techniczny, np. kamera, nie jest aż tak zaawansowany, dlatego potrzebuje więcej czasu i musi być dostosowywany manualnie, aby tworzyć obrazy o odpowiedniej jakości przy różnym oświetleniu. Kreatywne projektowanie światła to skomplikowany proces, który wykracza poza zwykłe zwiększenie poziomu oświetlenia w celu uzyskania jaśniejszego obrazu. Projektowanie światła pomaga tworzyć odpowiednią atmosferę i pożądany nastrój w całym dziele. Szczegółowe wyjaśnienie, na czym polega projektowanie światła może trwać wiele godzin i zająć wiele stron. Ten rozdział wprowadza tylko podstawy tego projektowania. Oświetlenie 3-punktowe Przy produkcjach telewizyjnych, wykorzystanie oświetlenia 3-punktowego jest standardową techniką oświetlania ludzi. Stosuje się ją podczas nagrywania wywiadów, seriali czy filmów. Światła używane w ustawieniu 3-punktowym to: światło główne, tylne oraz dopełniające. Światło główne (Key). Światło główne jest najmocniejsze i tym samym określa kształt padania cienia. Jest ustawiane jako pierwsze w niewielkiej odległości i nieco wyżej od kamery, tak aby mógł padać cień. Światło dopełniające (Fill). Celem tego rodzaju oświetlenia jest rozjaśnienie sceny. Umieszczane jest po drugiej stronie osi kamery oraz powinno być ciemniejsze niż światło główne. Światło dopełniające łagodzi kształty cieni nadane przez światło główne. Dzięki warstwie pośredniej, ten rodzaj oświetlenia nadaje scenie łagodniejszy i naturalniejszy charakter. Światło tylne (Back). Światło tylne ustawia się naprzeciwko światła głównego. Nadaje osobie ostre kontury, dzięki czemu sylwetka oddziela się od tła. Ujęcie ma charakter bardziej graficzny i zyskuje przestrzeń głębi. 24

25 Światło tła. Dodatkowo, oprócz oświetlenia 3-punktowego, fotograf lub operator może wykorzystać światło tła. Ciekawy kolor tła można uzyskać, np. dzięki kolorowej warstwie pośredniej. Zewnętrzne światło słoneczne jest światłem głównym. Słońce jest naturalnym źródłem światła według logiki światła. Wyrażenie logika światła odnosi się do rzeczywistego i naturalnego oświetlenia. Jeśli oświetlenie jest nienaturalne, nazywa się je dramatyczną logiką światła. W tym przypadku efekty świetlne są bardzo ważne. Projektowanie światła poprzez jego ukierunkowanie Światło górne oświetla osobę z przodu. Gwiazdy filmowe z lat 40. i 50. korzystały z dobrodziejstwa światła głównego, które sprawiało, że w oku kamery wyglądały młodziej. Bezpośrednie światło nie rzuca cieni, więc zmarszczki czy problemy z cerą nie są widoczne. Światło boczne pada bezpośrednio z boku pod kątem 90 do osi kamery. Tworzy ono bardzo mocny cień, co podkreśla dramaturgię sceny. Źródło tylnego światła jest ustawione naprzeciwko kamery za filmowanym obiektem lub osobą. Twarz osoby pozostaje nieoświetlona, stąd też ten rodzaj oświetlenia stosuje się w horrorach lub thrillerach. Jakość światła W przypadku, gdy zarys osoby ma być mniej ostry, potrzeba delikatnego oświetlenia. Delikatniejsze światło powstaje poprzez warstwę pośrednią przymocowaną do boków reflektora. Taki sam efekt można uzyskać poprzez pośrednie ustawienie światła. W tym celu światło reflektora musi być skupione na białej przestrzeni. Odbite promienie światła są bardziej rozproszone i miękkie. Większość reflektorów posiada filtry do rozpraszania światła. Aby osiągnąć efekt ostrych cieni światło musi być skierowane bezpośrednio na osobę lub obiekt. 25

26 Dźwięk Cele nauki: Poznanie zasad użycia różnych rodzajów dźwięków w produkcji wideo, w tym muzyki i efektów specjalnych audio. Czas trwania: 02:30 godziny Grupa docelowa: Specjaliści ds. reklamy i wizerunku, specjaliści PR, specjaliści ds. marketingu i sprzedaży, doradcy, konsultanci, specjaliści ds. zarządzania treścią. Muzyka, dźwięki i głos są stałym elementem filmów i nagrań wideo. Nawet w niemym filmie jest muzyka. Aranżacja dźwięków jest tak samo ważna, jak kompozycja obrazu. Dźwięk podczas nagrywania Mikrofon wielokierunkowy. Nagrywa dźwięk dochodzący z każdego kierunku, jednak ma raczej mały zasięg. Najlepiej sprawdza się w wywiadach przeprowadzanych w hałaśliwym otoczeniu. Mikrofony te wykorzystuje się też w muzyce. Mikrofon przypinany (krawatowy). To specjalna mała odmiana mikrofonu wielokierunkowego, która może być przyczepiana do ubrań, dzięki czemu mikrofon nie jest tak widoczny. Mikrofony te są dużo bardziej czułe w porównaniu do zwykłych mikrofonów wielokierunkowych, dlatego wykorzystywane są w wywiadach w cichym otoczeniu. Mikrofon kardioidalny (niebezpośredni). Dobrze nadaje się do nagrywania dźwięku, kiedy trzeba wyciąć hałas dochodzący z innego kierunku. Jest bardzo czuły na dźwięki z jednego kierunku, dlatego źródło dźwięku może zostać dokładniej zarejestrowane. Mikrofony kardioidalne mogą być także wykorzystywane przy kręceniu filmów, kiedy mikrofon nie powinien być widoczny w kadrze. Wyróżnia się wiele rodzajów mikrofonów kardioidalnych o różnej charakterystyce. hiperkardioidalny: jest najbardziej wrażliwy na dźwięk docierający od frontu, a najmniej wrażliwy na dźwięk docierający z boku. Dzięki temu można uniknąć hałasów dochodzących z tyłu. Często jest wykorzystywany przy okazji wywiadów i reportaży. superkardioidalny: jest jeszcze bardziej wrażliwy na dźwięk dochodzący od frontu niż w mikrofonach hiperkardioidalnych oraz jeszcze lepiej wygłusza dźwięki dochodzące z tyłu. lobe: kierunkowy mikrofon wysokiej jakości (tzw. mikrofon likwidujący hałas) najlepiej nadający się do pracy w głośnym otoczeniu. Często instalowany na statywie. Kiedy mikrofon zbiera bezpośrednio dźwięki z ust mówiącego, głośnych dźwięków z tła (np. ruchu ulicznego) nie słychać z większej odległości. Mikrofon wbudowany. Prawie każde urządzenie nagrywające wideo jest wyposażone we wbudowany mikrofon. W każdym przypadku dźwięk jest nagrywany bezpośrednio do kamery. Niestety jakość tego typu automatycznych mikrofonów pozostawia wiele do życzenia. Dźwięk nagrany w ten sposób nie nadaje się do wykorzystania w wywiadzie czy scenach dialogowych. Czasami jednak może być przydatny w dziennikarstwie jako dźwięk z tła. Jeśli z jakiś powodów musimy nagrywać za pomocą wbudowanego mikrofonu, warto zapoznać się z niektórymi jego funkcjami : Czułość: w niektórych kamerach można ustawiać poziom czułości w zależności od odległości mikrofonu od źródła dźwięku. Osłona przeciwwietrzna: ten element pozwala na ograniczenie czułości mikrofonu na odgłos wiatru, jednak w praktyce pogarsza on jakość dźwięku. Nagrywanie przy pomocy zewnętrznej nagrywarki Niezależnie od rodzaju mikrofonu, którego używasz, wciąż pozostaje kwestia wyboru urządzenia do rejestrowania dźwięku. W profesjonalnych kamerach dostępna jest zazwyczaj opcja połączenia dwóch 26

27 osobnych mikrofonów i ustawienia parametrów nagrywania. W takim przypadku, dźwięk jest nagrywany bezpośrednio do pamięci. Jednak co w sytuacji, gdy kamera nie ma odpowiadającej naszym wymaganiom nagrywarki? Wtedy należy użyć zewnętrznego sprzętu nagrywającego. To urządzenie wygląda jak cyfrowy dyktafon i ogólnie wykonuje takie sama zadania. Do jego zalet należy dokładne dostosowanie parametrów do późniejszego nagrywania, co pozwala kontrolować cały sprzęt. Nagrywanie dźwięku na żywo Podczas nagrywania dźwięku na planie, trzeba pamiętać o podstawowych sprawach: Każdy mikrofon powinien być ustawiony odpowiednio do warunków i celów nagrania. Inny rodzaj mikrofonu zostanie użyty przy nagrywaniu dźwięków z tła, a inny w wywiadzie. Niektóre mikrofony potrzebują własnego zasilania (baterii lub fantoma ). Pamiętaj także, by dostosować parametry sprzętu nagrywającego do mikrofonu. Osoba odpowiedzialna za dźwięk powinna odsłuchiwać nagranie już w trakcie jego nagrywania. Idealnym sprzętem w takim przypadku są słuchawki ograniczające dźwięki dochodzące z zewnątrz. Dzięki nim, dźwiękowiec może skoncentrować się na swojej pracy oraz na jakości nagrywanego dźwięku. Jeśli wykorzystujesz zewnętrzne urządzenie do nagrywania dźwięku, musisz pamiętać o zsynchronizowaniu dźwięku z obrazem. Jest to ważne w późniejszym procesie postprodukcji. Wykorzystaj do tego zwykły klaps. Przykład: Jeśli używasz oddzielnie kamery i urządzenia do nagrywania dźwięku, montażysta otrzyma oddzielne pliki audio i wideo, co może powodować problemy z synchronizacją obrazu z dźwiękiem. Dlatego też, zaraz po rozpoczęciu nagrywania, nagraj klaps, na którym zapisany jest numer sceny. Dodatkowo, osoba obsługująca klaps głośno wymawia zapisane numery i uderza listewką, która jest jego częścią. Dzięki temu, edytor łatwo dopasuje obraz uderzającego klapsa do dźwięku, który on wydaje. Dźwięk na planie i poza planem Dźwięk w filmach może pochodzić z różnych źródeł. Po pierwsze, rozróżniamy dźwięk na planie i poza planem. Źródło dźwięku na planie znajduje się aktualnie w kadrze, np. rozmawiający główny bohater, muzyk, czy przejeżdżający samochód. W przypadku dźwięku poza planem, jego źródło nie jest widziane w kadrze przykładem może tu być głos komentatora. Stąd możemy stwierdzić, że dźwięki poza planem nie są wytwarzane przez sytuację w kadrze. Do typowych źródeł dźwięków tego typu należą: osoby komentujące, efekty dźwiękowe czy muzyka. 27

28 Istnieje specjalna forma dźwięku poza planem. Jego źródłem jest bohater, który aktualnie znajduje się poza kadrem. Nie widzimy go, ale słyszymy. To samo odnosi się do dźwięków i muzyki, które słyszymy, źródła, których znajdują się poza kadrem, ale są one częścią przedstawianej sceny. Muzyka Wpływ muzyki na emocje widza jest bardzo ważnym elementem filmu. Często zdarza się, że muzyka bardziej wpływa na emocje widza, aniżeli to, co znajduje się na ekranie. Muzyka podkreśla dramatyczne wydarzenia dziejące się w kadrze i tworzy dynamikę akcji. Należy pamiętać o następujących aspektach muzyki filmowej: Tempo. Jeśli nagrywana scena ma być dynamiczna, potrzebujemy muzyki charakteryzującej się szybkim rytmem. Typowym przykładem wykorzystania takiej muzyki jest scena akcji. Dokładnie opracowywane produkcje filmowe dostosowują wydarzenia do rytmu muzyki. Jeśli chcemy zilustrować muzycznie romantyczną scenę, wykorzystamy z kolei wolniejszy utwór. W jej przypadku muzyka ma za zadanie stworzyć spokojną i relaksującą atmosferę. W przypadku, gdy chcemy przekazać jakąś informację, muzyka winna być dyskretna i nie powinna odciągać uwagi widza od wydarzeń na ekranie. Instrumenty i nastroje. Każdy instrument muzyczny posiada własny ton. Poza tym, pewne instrumenty kojarzą się z konkretnymi miejscami, sytuacjami, motywami, czy gatunkami filmowymi. Przykłady: harmonijka = western/kowboj; dudy = Szkocja; saksofon = bar; gitara flamenco= Hiszpania; akordeon = nocne życie w Paryżu. W zależności od kontekstu, te utarte skojarzenia mogą pełnić rolę informacyjną lub humorystyczną, mogą ilustrować sceny o zabarwieniu dramatycznym lub też ironicznym. Ilustrowanie muzyką. Znaczenie obrazu może być podkreślone przez muzykę na wiele różnych sposobów. Technika tworzenia nastroju podkreśla nastrój panujący w danej scenie poprzez wykorzystanie muzyki. Przykład: szczęśliwi ludzie radosna muzyka, smutni ludzie smutna muzyka. Kreskówki dały początek technice zwanej mickeymousing (od Myszki Miki) każdy ruch wywołuje dźwięk. Muzyka gonitwowa, jak sama nazwa wskazuje, wykorzystywana jest do obrazowania gonitwy. Jest to pewien rodzaj jazzu kilku solistów improwizuje muzyczną bitwę, podobną do tej na ekranie. Akcentująca funkcja muzyki, w odróżnieniu od mickeymousingu, polega na podkreślaniu nią szczególnych momentów nagrania, tych, które są ważne dla fabuły filmu. Kontrastowanie muzyką. W celu zmylenia widza, sprowokowania go, lub przyciągnięcia jego uwagi, stosuje się muzykę kontrastywną. Źródło dźwięku jest rażąco różne od sceny toczącej się na ekranie. Przykład: scena wojenna opisana jest wesołą muzyką. Polaryzowanie muzyką. Neutralny obraz lub mało interesująca scena zobrazowana jest przesadzoną muzyką. Tego typu zabieg może mieć cel manipulacyjny lub ironizujący, w zależności od kontekstu. Przykład: polityk pojawia się w kadrze, a muzyka zmienia się na bardziej ponurą polityk wydaje się dziwny lub złowrogi. Dodatkowe dźwięki Efekty specjalne. Bazy dźwięków w Internecie pełne są odgłosów, strzałów, uderzeń, eksplozji, itp. Możemy również wykorzystać dźwięk skrzypiących drzwi, czy różnego rodzaju kroków (kroki na piachu, betonie, drewnianej podłodze). Wzbogacają one nasz materiał o dodatkowe dźwięki, które pojawiają się w naturze, ale trudno je uchwycić. Ważne jest jednak, aby efekty specjalne były jedynie dodatkiem i żeby nie tworzyły dominującego efektu same w sobie. Tło. Aby ścieżka dźwiękowa była kompletna, powinieneś dodać dźwięki z otaczającego nas świata. Potrzeba taka pojawia się głównie w sytuacji, gdy przeprowadzamy nagranie w studio wtedy zdecydowanie odczuwamy brak tła muzycznego. Cisza. Czy cisza może być rodzajem dźwięku? Możesz nie zdawać sobie z tego sprawy, ale nawet jeśli na ekranie nie jest prowadzona żadna rozmowa ani też nie słyszymy muzyki, inżynierowie dźwięku dodają pewne hałasy w tle, ponieważ cisza jest czymś nienaturalnym. Jednakże, w pewnych przypadkach, cisza może okazać się odpowiednim typem dźwięku, który pomoże nam zbudować właściwą atmosferę. 28

29 Podstawy kompozycji obrazu Cele: Poznanie zasad kompozycji obrazu Czas trwania: 02:30 h Grupa docelowa: Specjaliści ds. reklamy i wizerunku, specjaliści ds. PR, specjaliści ds. sprzedaży i marketingu, konsultanci, doradcy, specjaliści ds. zarządzania treścią. Kamera nie jest tylko urządzeniem służącym do nagrywania wszystkiego w takiej formie, w jakiej się pojawia. Jest też świetnym narzędziem do wyrażenia siebie, pokazania kreatywności i spontanicznych pomysłów. Przed wypróbowaniem różnych możliwości kamery, operator powinien jednak poznać kilka podstawowych zasad projektowania graficznego. Zasada złotego środka Jak wspomniano w poprzednim rozdziale, obrazy asymetryczne wywołują większe napięcie i zainteresowanie. Stąd też fotografowie lubią pracować według tzw. zasady trzech części stanowiącej uproszczenie zasady złotego środka, znanej również jako złoty podział lub boska proporcja. Zasada ta oznacza, że obraz podzielony jest przez dwie poziome i dwie pionowe linie. Według zasady złotego środka przedstawiony obiekt powinien być umieszczony albo wzdłuż jednej z linii, albo bezpośrednio na ich przecięciu. Zgodnie z tą zasadą, kwiat (lub jego kwiatostan) nie powinien znajdować się dokładnie na środku obrazu, ale wzdłuż prawej linii. Kompozycja obrazu Celem kompozycji obrazu jest zorganizowanie przedmiotów lub osób na zdjęciu w najbardziej efektywny i wyraźny sposób. Kompozycja obrazu oparta jest na zasadzie złotego środka. Jeśli chcesz nagrać wywiad, powinieneś: 29

30 1. Wybrać odpowiednią odległość kamery (rodzaj ujęcia). W większości przypadków będzie to zbliżenie, pokazujące osobę, z którą przeprowadzany jest wywiad, od klatki piersiowej w górę. 2. Określić położenie osoby na obrazie. Umieść osobę w prawej lub lewej trzeciej części obrazu. Osoba powinna siedzieć/stać trochę z boku (aby uniknąć perspektywy czołowej, która spłaszcza obraz osoby). Upewnij się, że nad głową zachowana jest równowaga przestrzeni (nie za duża i nie za mała). Linie i kontrasty Linie i kontrasty są elementami, które w dużym stopniu wpływają na percepcję obrazu przez odbiorcę. Linie pomagają skupić wzrok na różnych częściach obrazu lub prowadzić go po obrazie. Dodatkowo, linie wpływają na emocje odbiorcy. Linie pionowe na przykład pomagają wywołać uczucie rangi, wysokości i siły. Kontrast w kompozycji fotograficznej jest skutecznym sposobem skierowania uwagi odbiorcy na centrum zainteresowania. Pozycjonowanie elementów tworzących kontrast zwiększa nacisk i skupia uwagę odbiorcy. Kontrasty jasny-ciemny Najbardziej popularnym rodzajem kontrastu jest prawdopodobnie kontrast jasny-ciemny. Kiedy białe koło leży na czarnym kwadracie, odbiorca automatycznie skupia uwagę na białej powierzchni. W przypadku kontrastu jasny-ciemny uwaga widza jest zawsze skierowana na jasną część. 30

31 Kontrasty kolorów Kontrasty kolorów często wykorzystywane są jako narzędzie stylistyczne w reklamie. Na przykład: jeżeli obraz składa się z kilku kwadratów, z których wszystkie są niebieskie z wyjątkiem jednego czerwonego kwadratu, uwaga odbiorcy skupi się na czerwonym kwadracie. Kontrast kolorów można dodać w trakcie postprodukcji. Kontrast proporcji Ten sam przykład może być wykorzystany przy kontraście proporcji: wśród różnych niebieskich kwadratów jest tylko jeden czerwony kwadrat. Różnica w proporcji przyciąga uwagę odbiorcy i skupia ją na pojedynczym czerwonym kwadracie. 31

32 Kontrast formy i powierzchni Jeżeli jest tylko jedno koło pomiędzy kwadratami, uwaga odbiorcy skupi się na kole. Linie poziome, pionowe i ukośne Podczas gdy linie poziome tworzą wrażenie harmonii, spokoju i statyczności, linie pionowe wyrażają dominację, moc i siłę. Linie ukośne natomiast tworzą atmosferę niepokoju, dysharmonii, dynamiki i napięcia. Linie poziome. Plan ogólny morza tworzy relaksujące i harmoniczne wrażenie dzięki wyraźnym liniom pomiędzy morzem, plażą i niebem. Linie pionowe. Plan ogólny Białego Domu wywołuje wrażenie wielkości i mocy tworzone przez pionowe linie kolumn. 32

33 Linie ukośne. Ujęcie lasu z pochylonymi drzewami zawiera ukośne linie, dlatego też obraz wydaje się niepokojący i nieharmonijny. Odbiorca będzie miał wrażenie, że drzewa za chwilę upadną. Linie graficzne lub niewidoczne. Istnieją dwa rodzaje linii na obrazie. Linie graficzne tworzone przez obiekty i ich pozycje, na przykład: kaniony miejskie, krajobrazy, pozycjonowanie osoby w pokoju. Linie wirtualne i linie niewidoczne są tworzone poprzez ruch na obrazie tzw. wektory ruchu. Linie wirtualne mogą być tworzone przez ruch. Kierunek spojrzenia, tzw. wektor wzroku, oraz gesty także tworzą linie wirtualne. Symetria Symetria i asymetria tworzą dynamikę i napięcie obrazu. W symetrycznie uporządkowanym obrazie elementy mają swoje odbicie na osi, w przypadku asymetrii elementy są rozmieszczone przypadkowo. Symetria. Obrazy symetryczne wywołują, tak jak linie poziome, wrażenie harmonii. Takie rozwiązanie może być nieciekawe, jeśli jest zbyt często wykorzystywane. 33

34 Asymetria. Aby wywołać zainteresowanie i skupić uwagę odbiorcy, wiele obrazów zorganizowanych jest asymetrycznie. Asymetria obrazów wydaje się bardziej dynamiczna i fascynująca. 34

35 Reżyseria i praca na scenie Cele: Poznanie podstawowych metod pracy z ekipą na planie oraz struktury dramatycznej podczas kręcenia zdjęć. Czas trwania: 01:30 h Grupa docelowa: Specjaliści ds. reklamy i wizerunku, specjaliści ds. PR, specjaliści ds. sprzedaży i marketingu, konsultanci, doradcy, specjaliści ds. zarządzania treścią. Struktura dramatyczna Dramaturgia jest sztuką kompozycji dramatycznej i przedstawieniem głównych elementów dramatu na scenie. W szerszym ujęciu może być też definiowana jako kształtowanie historii w taki sposób, aby mogła być zagrana na scenie. Dramaturgia nadaje dziełu lub przedstawieniu strukturę. Każda narracja, bez względu na to, czy jest to powieść, nagranie radiowe, film lub reportaż telewizyjny, wymaga dramaturgii. Zadaniem narracji dramaturgicznej jest rozrywka i skupienie uwagi odbiorcy. Jeśli odbiorca jest znudzony filmem, oznacza to, że jest coś nie tak z dramaturgią. Istnieje kilka modeli dramaturgicznych, które powinien znać każdy montażysta. Wykorzystanie tych modeli może pomóc stworzyć ciekawy film. Piramida Freytaga Poniższy schemat przedstawia (idealną) strukturę dramaturgiczną narracji. Podstawowe elementy struktury można odnaleźć prawie we wszystkich rodzajach narracji (fikcyjnej i rzeczywistej). Taki złożony model może być dostosowany do krótkich form (takich jak reportaże telewizyjne), ale z pewnymi ograniczeniami. HPP: obsługa wątek pozycjonowanie (ang. Handling Plot Point)) Ekspozycja. W ekspozycji odbiorcy poznają sytuację początkową i podstawowe informacje drugoplanowe: Kto? Kiedy? Gdzie? Konflikt zbliża się powoli, ale systematycznie. Zawiązanie konfliktu. W większości konflikt inicjowany jest przez impuls, np. zdarzenie lub rozmowę. Konflikt. Kiedy konflikt dochodzi do punktu kulminacyjnego, pokazane są możliwości, w jaki sposób główni bohaterowie mogą pokonać przeciwników i przeszkody. Konflikt ma pochodzenie zewnętrzne (na przykład statek zaczyna tonąć) lub istnieją wewnętrzne przyczyny, takie jak zwątpienie, strach lub niespełniona miłość. Punkt zwrotny. Od czasów Arystotelesa nagła zmiana narracji nazywana jest perypetiami i prowadzi do pozytywnego lub negatywnego rozwiązania problemu. Rozwiązanie konfliktu. Konflikt zostaje rozwiązany i staje się jasne, czy dobry bohater wygrywa, czy przegrywa. Dla odbiorcy oznacza to spadek napięcia. Zakończenie. Finał narracji może być zamknięty lub otwarty. Otwarte zakończenie musi wskazywać, w jaki sposób będzie wyglądała przyszłość bohaterów. Schemat HPP wyznacza główne momenty, w których ma się pojawić nowe rozwinięcie akcji. Nazywa się je też punktami zwrotnymi, ponieważ prowadzą historię w innym kierunku. Bardzo często schemat ten jest zaskakujący i wywołuje największy efekt, kiedy odbiorca się tego nie spodziewa. Ekspozycja i zakończenie często obejmują narrację. Dokonuje się tego, pozwalając bohaterom na wystąpienie na początku i na końcu historii w takiej samej lub bardzo podobnej sytuacji. Przykład: Na początku narracji bohater Z prowadzi szczęśliwe życie ze swoją rodziną. W trakcie opowieści bierze udział w niebezpiecznej operacji wojskowej. W końcu wraca z lekkimi obrażeniami do swojej rodziny. 35

36 Ekspozycja Zawiązanie konfliktu Rozwiązanie Zakończenie Punkt zwrotny Elementy budujące napięcie Kontrasty. Odwołanie do emocji, na przykład: szczęścia, empatii, smutku. Humor, jeśli pasuje do historii, jest zawsze doceniany przez odbiorców. Przykład: biedny i bogaty, młody i stary, dobry i zły. Retardacja. Rozwiązanie konfliktu lub punkt kulminacyjny są przełożone w czasie. Przykład: Mężczyzna ma właśnie skoczyć z mostu, dzwoni jego komórka; mężczyzna odbiera ją, a potem skacze. Suspens. Informacja z wyprzedzeniem, odbiorca wie więcej niż bohater. Zaskoczenie. Odbiorcy wiedzą mniej niż bohater i są zaskoczeni zdarzeniami, których nie można było przewidzieć. Skok w czasie. Narracja nie jest prowadzona w porządku chronologicznym, porządek scen tworzy pewnego rodzaju dramaturgiczny efekt. Typowymi przykładami są retrospekcja i widzenie przyszłych zdarzeń. Praca na scenie Jednym z największych wyzwań w multimediach jest zorganizowanie dużej ilości różnych czynności. Jest to szczególnie trudne, kiedy pracuje się w obcym miejscu i z ludźmi, których się zbyt dobrze nie zna. Przy produkcji filmów wideo często występuje taka sytuacja. Organizacja miejsca. Ważne jest rozwijanie pewnych nawyków i, w konsekwencji, umiejętności kontrolowania pracy na planie. Podczas nagrywania najważniejszą rzeczą jest czas przed jego rozpoczęciem. Sam film wideo jest jedynie efektem tego, czy czas ten został właściwie wykorzystany. Podczas kręcenia można kilkakrotnie zmienić scenariusz i inne dokumenty produkcji. Należy zadbać o to, aby każdy członek ekipy miał tę samą wersję. Zasady pracy i samodyscyplina są bardzo istotne. Łatwo jest stracić kontrolę nad sytuacją, co może prowadzić do dodatkowych opóźnień. Sprawny reżyser i producent filmów wideo jest przede wszystkim dobrym organizatorem. Jeżeli nad filmem pracuje ponad dziesięć osób, potrzebna jest osoba, która zajmie się kwestiami organizacyjnymi. Ciągłość. Dla widzów ważne jest zachowanie ciągłości między ujęciami i scenami. Wyraża się to głównie w trosce o szczegóły, o których łatwo zapomnieć podczas pracy na planie. Często kolejne ujęcia i sceny nie są nagrywane tego samego dnia. Należy zadbać o to, aby postaci były odpowiednio ubrane i uczesane. Ważne są również elementy dekoracji. Chociaż szczegółowe planowanie scen pomaga uniknąć problemów, dobrze, jeśli reżyser potrafi przewidzieć konsekwencje swoich nagłych decyzji, które mogą w niespodziewany sposób wpłynąć na wynik końcowy. 36

37 Montaż filmów Cele: Nabycie praktycznych umiejętności z zakresu montażu filmów wideo (warsztat). Czas trwania: 04:00 h Grupa docelowa: Specjaliści ds. reklamy i wizerunku, specjaliści PR, specjaliści ds. sprzedaży i marketingu, doradcy, konsultanci, specjaliści ds. zarządzania treścią. Co to jest montaż filmów? Niniejszy rozdział przedstawia podstawy montażu filmów i wprowadzenie do oprogramowania do montażu (systemy profesjonalne i amatorskie). Montaż filmu jest częścią procesu postprodukcji filmowej. Obejmuje wybór i łączenie ujęć, składanie sekwencji i ostatecznie stworzenie ukończonego filmu. Zasadniczo montaż filmów jest sztuką, techniką i procedurą łączenia ujęć w spójną całość. Montażysta filmowy jest osobą, która wykonuje montaż poprzez złożenie materiału filmowego. Budowanie sekwencji Zasadniczo w procesie postprodukcji wyróżniamy następujące jednostki filmowe: Ujęcie. Najmniejsza jednostka filmu; pojedynczy nieprzerwany odcinek nagranego występu, trwający od momentu włączenia nagrywania w kamerze do jego wyłączenia. Scena. Nieprzerwany fragment opowieści charakteryzujący się jednością miejsca lub skupiony na konkretnym bohaterze. Sceny składają się z ujęć. Sekwencja. Ciąg scen. Akt. Zwykle jednostka techniczna: jedna rolka 35mm filmu o długości 300 metrów. Praktycznie niestosowana w produkcji filmów wideo. Aspekty montażu Głównym zadaniem montażysty jest ułożenie poszczególnych ujęć w scenę. Sceny powinny być uporządkowane w logicznej sekwencji. W rezultacie zmontowany materiał powinien odpowiadać scenariuszowi. Dodatkowo ujęcia i sceny mogą być uzupełnione muzyką, animacją lub innymi efektami. Istnieje wiele sposobów wzbogacenia treści filmu. Niektóre z nich zostaną omówione później (patrz poniżej: Dobre praktyki i triki). Przebieg montażu Większość programów do montażu działa na bardzo podobnej zasadzie i obejmuje następujące elementy: Skrzynka projektu (Project Bin) Oś czasu (Timeline) Podgląd (Preview) Efekty (Effects) Czasami elementy te mają różne nazwy. Prawie każde oprogramowanie nieznacznie się różni, ale istota pozostaje ta sama. Działanie jest proste: należy odpowiednio uporządkować materiał filmowy według osi czasu, w odpowiedniej kolejności, a następnie wzmocnić go efektami. Poniżej przedstawiono najbardziej popularny przebieg montażu z podstawowymi elementami. 37

38 Przegląd popularnych możliwości przebiegu montażu w trybie offline Adobe Premiere. Adobe oferuje wiele oprogramowań służących do tworzenia multimediów. Najbardziej znanymi są: Photoshop (korekta obrazu), Illustrator (tworzenie grafiki wektorowej), InDesign (DTP) i Premiere, który jest używany do montażu filmów wideo. Widok ogólny Adobe Premiere Skrzynka projektu: tutaj można umieścić wszystkie pliki źródłowe (ujęcia, grafikę, utwory muzyczne, tytuły itd.). Można tu również przechowywać pełne sekwencje montowanego materiału przed ich eksportem. 38

39 Oś czasu: tutaj można uporządkować wszystkie pliki źródłowe. Można wykorzystać wiele filmów wideo i ścieżek dźwiękowych (V1, V2, V3, A1, A2, A3). Kolorowe słupki przedstawione na osi czasu są poszczególnymi ujęciami. Przegląd projektu: Tutaj można zobaczyć efekty swojej pracy. Na dole widoczne są również przyciski do montażu różnych ujęć. Można zobaczyć całą oś czasu lub poszczególne odcinki. Mikser, przeglądarka mediów, efekty tutaj można udoskonalić swój film wideo. W lewym oknie na przykład można połączyć różne źródła audio, w tym: głośność, kanały, ujęcia panoramiczne, efekty itd. 39

40 Final Cut. Avid. Co jeśli nie posiadamy tak zaawansowanego oprogramowania? Jeśli nie posiadamy dostępu do drogich systemów do montażu, można również wykorzystać oprogramowania dostępne prawie na każdym komputerze. Takie programy nie mają zbyt wielu funkcji, ale w wielu przypadkach są wystarczające. Można ich używać do nauki podstaw montażu filmów wideo, zanim zdecydujemy się na profesjonalny program. Movie Maker. Windows Live Movie Maker stanowi część systemu operacyjnego Windows można go pobrać ze strony internetowej Microsoft i bezpłatnie zainstalować na swoim komputerze. Należy jednak pamiętać, że Movie Maker jest prostym oprogramowaniem i nie umożliwia pracy nad skomplikowanymi projektami. imovie. imovie jest programem w pakiecie systemu operacyjnego Mac. Nie trzeba niczego instalować, jeśli jest się już użytkownikiem Macbooka, Maca lub imaca. Należy go tylko odszukać w programach. imovie jest nieco bardziej rozbudowany, ale nadal jest to oprogramowanie amatorskie. 40

41 Edytory online jako popularne rozwiązanie. Obecnie na rynku dostępne są także programy, które działają bezpośrednio w Internecie. Aplikacje te są dostępne przez przeglądarkę i nie wymagają instalacji niczego dodatkowego. Należy tylko załadować treść do serwera aplikacji i dokonać edycji online. Potrzebne jest jednak szybkie i stabilne połączenie z Internetem. Co jest potrzebne, aby rozpocząć? Montaż filmów wideo wymaga przede wszystkim bardzo dobrego komputera. Prosty montaż może zostać wykonany na jakimkolwiek nowoczesnym komputerze, ale istotny jest czas oczekiwania na przetwarzanie scen i ujęć (tzw. rendering). Rendering wymaga sprawnego komputera, ponieważ zajmuje dużo zasobów. Czasami (obecnie coraz częściej) montażyści pracują na laptopach. Montaż bardzo dużego projektu może być trudny na przenośnym komputerze, ale można na nim wykonać mniejsze prace. Dobre praktyki i triki W tej części pokażemy bardziej szczegółowo poszczególne działania wykonywane przez montażystę. Zrozumienie profesjonalnych programów w taki sposób, aby korzystać z nich bez problemu wymaga dużo czasu. Wykorzystamy Adobe Premiere Elements, który jest nieco uproszczoną wersją Adobe Premiere Pro. Program jest łatwy do opanowania i zawiera wszystkie kluczowe elementy. Jak zacząć? Po uruchomieniu programu pojawi się ekran powitalny. Można wybrać jedną z dwóch opcji: Organizer do organizacji, wyszukiwania i oglądania wszystkich plików źródłowych takich jak filmy wideo, zdjęcia, muzyka. Video Editor do tworzenia filmów z efektami specjalnymi i ich udostępniania. Należy wybrać Video Editor i poczekać, aż się włączy. Można wybrać istniejący projekt lub utworzyć zupełnie nowy. Należy wybrać New Project i poczekać kilka sekund. 41

42 Widok ogólny. Główny pasek narzędzi Okno podglądu z klawiszami modyfikatora Timeline z narzędziami, filtrami i efektem wstążki. Timeline ma różne ścieżki do filmów wideo i audio. Ścieżki audio dodatkowo dzielą się na zwykłe audio, narrację i ścieżkę dźwiękową. Można zmieniać ilość i kolejność ścieżek. Niektóre ścieżki mogą być ukryte lub usunięte. 42

43 Importowanie plików źródłowych. Aby importować pliki źródłowe na Timeline lub do Project Assets należy wybrać Add Media. Następnie należy wybrać źródło. Można zrzucić multimedia bezpośrednio z kamery (przez USB lub FireWire) albo po prostu wybrać pliki z dysku twardego lub karty pamięci. Od tego momentu wszystkie pliki będą w oknie Project Assets i będą gotowe do użycia. Panel Add Media: Jak widać, można dodawać pliki multimedialne z wielu różnych źródeł, w tym dysków, kamer wideo, kamer internetowych oraz cyfrowych aparatów fotograficznych. Od tego momentu wszystkie importowane multimedia będą znajdować się w Project Assets. Dobrze jest zebrać wszystkie ważne pliki multimedialne przed rozpoczęciem montażu. Pomoże to zachować porządek w projekcie. 43

44 Cięcie. Należy dwukrotnie kliknąć na ujęcie (plik) w Project Assets. Pojawi się okno cięcia. Następnie można wykorzystać znacznik Set In/Set Out, aby zaznaczyć, kiedy ujęcie powinno się rozpocząć i zakończyć. Program automatycznie dostosuje to ujęcie. Istnieje jeszcze drugi sposób, aby wykonać cięcie ujęcia. Można wstawić ujęcie na Timeline (wystarczy przenieść je za pomocą myszki). Należy znaleźć krawędzie pliku i przeciągnąć je. Następnie można zmniejszyć plik do pożądanej długości. Można korzystać z obu sposobów. Ważne jest, aby sprawdzić cięcie w praktyce. Jeśli nie jesteśmy pewni, jak połączyć dwa ujęcia, trzeba po prostu popróbować. Należy pamiętać o przestrzeganiu zasad opisanych w poprzednim rozdziale. Przejście. Dowolne dwa ujęcia można w prosty sposób ze sobą połączyć (umieszczając jeden za drugim) lub użyć tzw. efektu przejścia. Efekt ten można wybrać z menu pod Timeline (Transitions). Można wybierać spośród kilkudziesięciu różnych przejść, od podstawowych do bardzo skomplikowanych. Należy po prostu przeciągnąć i upuścić dany efekt na Timeline pomiędzy dwoma wideoklipami. 44

45 W oknie ustawień dodatkowych można wybrać czas trwania i można wyrównać przejście między wideoklipami. Należy uważać, aby nie nadużywać efektów przejścia, bo mogą one zakłócić odbiór filmu. Do podstawowych przejść, które są najczęściej wykorzystywane przez filmowców należą: przenikanie ( cross fade ) i zanikanie do czerni ( fade to black ). W filmach pełnometrażowych efekty są najczęściej używane do łączenia scen (np. poprzez efekt zanikania do czerni odbiorcy łatwo mogą się zorientować, że miejsce akcji zmieniło się). Jednak w przypadku nowych form (takich jak np. teledyski) efekty są stosowane częściej i w różnych kombinacjach. Tytuły. W ten sam sposób można dodać napisy do filmu. W dolnym menu znajdują się funkcje Titles & Texts, w których można znaleźć dziesiątki gotowych wzorów. Należy umieścić wybrany format napisów na Timeline, nad którym znajdują się wideoklipy. Automatycznie pojawi się okno Adjustments, w którym można dopasować napisy do swoich potrzeb. Przykładowe modele napisów są dosyć dobrze opracowane, należy tylko dopracować szczegóły tak, aby miały pożądany wygląd i pasowały do projektu. 45

46 Muzyka. Można wzbogacić film ścieżką dźwiękową. Można do tego celu wykorzystać gotowy kawałek w zakładce Music lub dodać własną muzykę w górnym menu zakładki Add Media. Wystarczy tylko przeciągnąć plik do punktu Soundtrack i dopasować go do pozostałych elementów filmu. Korekta dźwięku. Korekta dźwięku to właściwa regulacja każdej ścieżki dźwiękowej. Dla każdego wideoklipu, jak i dla każdego utworu muzycznego czy efektu dźwiękowego jest osobna ścieżka dźwiękowa. Ich parametry muszą być prawidłowo ustawione, aby muzyka nie zakłócała odbioru filmu i tak, aby dialogi były słyszalne. Na dolnym ekranie należy wybrać Tools, a następnie Audio Mixer. Poniżej znajduje się okno Audio Mixer. Każdy kanał ma osobny słupek regulacji, który można ustawić na dwa sposoby: Balance poziom głośności kanału (prawo-lewo), Level ogólny poziom wzmocnienia dźwięku. Można również całkowicie wyciszyć dany kanał. Istnieją również dodatkowe filtry dźwiękowe dostępne dla niektórych typów oprogramowania, które pozwalają na bardziej skomplikowaną korektę dźwięku, np. redukcję hałasu lub pogłosu. 46

47 Korekta koloru. Filmy bardzo często nagrywane są o różnych porach dnia, w pomieszczeniu lub na zewnątrz. W rezultacie aktorzy pojawiają się w różnym świetle i kolory różnych ujęć nie pasują do siebie. Można to naprawić na etapie montażu. W prawym menu w zakładce Adjust znajdują się narzędzia, które w tym pomogą. Najpierw należy użyć opcji Temperature and Tint. Jeśli to nie wystarczy, należy wybrać Color. Tutaj można bardziej szczegółowo dopasować ustawienia. Należy powtórzyć dane ustawienia dla każdego ujęcia. Istotne jest, aby zwrócić uwagę jak ujęcia wyglądają razem i czy kolory są bardziej do siebie dopasowane po korekcie. Grafika. Wykorzystanie tekstu jest standardowym wspólnym elementem każdej produkcji telewizyjnej. Zwykle pojawia się w formie podpisów pod występującymi osobami (imię, nazwisko, funkcja), napisów do filmu, czołówki lub napisów końcowych. Można łatwo dodać napisy do filmu używając zakładki Titles & Texts w dolnym menu. Wystarczy wybrać projekt tekstu i dopasować go do swoich potrzeb. Eksport. Aby zmontowany film można było udostępnić do oglądania, musi być eksportowany w wybranym formacie. W ten sposób otrzymamy pojedynczy plik, który będzie można opublikować w Internecie, nagrać na dysku lub na nośniku pendrive. Należy wybrać opcję Publish+Share w górnym menu. Następnie należy wybrać jedną z dostępnych opcji, w zależności od tego, co chcemy osiągnąć. Dostępne są następujące opcje: Web DVD jeśli przygotowujemy DVD do oglądania na komputerze. 47

48 Disc jeśli przygotowujemy DVD lub dysk Blu-ray do oglądania na niezależnym oddzielnym odtwarzaczu wideo. Online jeśli chcemy opublikować swój film bezpośrednio w Internecie na stronie YouTube, Facebook lub Vimeo. Computer jeśli chcemy zapisać plik na swoim komputerze. Mobile Phones and Players jeśli chcemy przygotować plik, który będzie można odtworzyć na smartfonie lub innym urządzeniu. Pytania testowe: 1. Wymień najważniejsze części kamery i ich funkcje. 2. Wymień 4 różne formaty nośników danych, na których rejestrowane są dane. 3. Wyjaśnij pojęcie plan amerykański. 4. Co to jest: Specjalne urządzenie służące do podnoszenia kamery wysoko w powietrze i filmowanie z góry? 5. Wymień przynajmniej 3 popularne programy do edycji w trybie offline. 6. Kamera porusza się pionowo z góry na dół lub odwrotnie jak nazywa się taki ruch? 48

49 Moduł B Dziennikarstwo crossmediowe Wprowadzenie do modułu Główne wyzwania, którym współczesna produkcja medialna musi stawić czoła to umiejętność wykorzystania zasobów dostępnych w Internecie, serwisach społecznościowych oraz sprawne łączenie różnorodnych środowisk w procesie tworzenia nowych materiałów, produkcji wideo czy strumieniowaniu treści. Chcielibyśmy przedstawić ciekawe informacje na temat niektórych zasobów, które mogą ułatwić tworzenie treści multimedialnych w sieci. Metodyka Nowych Mediów to swego rodzaju ramy metodyczne, które stworzono z myślą o rozwijaniu umiejętności z zakresu produkcji multimediów. Podczas gdy Moduł A skupiał się na produkcji multimedialnej, Moduł B koncentruje się na nowych formach dziennikarskich: dziennikarstwie crossmediowym oraz transmediowym. W dalszej części znajdą Państwo teoretyczne i praktyczne informacje na temat różnych koncepcji dziennikarstwa w XXI wieku oraz wykaz niektórych zasobów, które mogą być przydatne w produkcji multimediów. Grupa docelowa Moduł B, jako część publikacji Metodyka Nowych Mediów, stworzono przede wszystkim z myślą o freelancerach oraz specjalistach ds. PR, marketingu, coachingu, konsultingu, itp., jednak polecamy go również wszystkim tym, którzy: interesują się nowymi formami pojawiającymi się w dziennikarstwie, lubią być na bieżąco z nowościami z zakresu produkcji multimediów, oraz wykorzystują Internet jako główny kanał komunikacyjny. Informacje ogólne Moduł B podzielono na 5 rozdziałów. Struktura kursu jest zgodna z współczesnymi trendami: dostarcza uczestnikom teoretycznych podstaw, które następnie poparto praktycznymi przykładami i ćwiczeniami. Dziennikarstwo w XXI wieku. Czas trwania: 01:00 h Ten rozdział to próba przedstawienia współczesnej koncepcji dziennikarstwa XXI wieku. Zawiera krótką charakterystykę form i trendów obecnych w dziennikarstwie oraz prezentuje, jak mogą zmieniać punkt widzenia odbiorcy. Przenikanie się mediów. Czas trwania: 01:00 h Rozdział ma na celu propagowanie współpracy w procesie produkcji i zarządzania wiadomościami, zwłaszcza z wykorzystaniem specjalnych narzędzi dostępnych w Internecie. Biorąc pod uwagę fakt, że nowa koncepcja dziennikarstwa polega na otwarciu go dla społeczeństwa i promowaniu współpracy, musimy omówić też różne środowiska umożliwiające taką współpracę, jak również kwestie dotyczące tego, jak tworzyć i kreować wiadomości w ramach współpracy. Rozpowszechnianie się multimediów. Czas trwania: 01:00 h Ta część Modułu B zawiera prezentację najpopularniejszych platform multimedialnych oraz przydatne informacje na temat wykorzystania ich możliwości. Dodatkowo, zamieściliśmy tu oddzielny wątek dotyczący platform typu open source. Serwisy społecznościowe. Czas trwania: 01:00 h Ten rozdział poświęcony jest tematowi serwisów społecznościowych oraz temu, jaki jest ich potencjał dla przekazu crossmediowego. Głównym jego celem jest przedstawienie uczestnikom wiodących serwisów społecznościowych z punktu widzenia mediów krzyżowych (koncepcja multikryterialna) oraz potencjału serwisów społecznościowych (oraz sieci kontaktów nawiązywanych w Internecie) dla nowych mediów. Aspekty prawne. Czas trwania: 01:00 h Rozdział, który wprowadza uczestników w temat mechanizmów prawnych regulujących kwestie związane z tworzeniem multimediów online. Jest to temat istotny, ponieważ rzuca nowe światło na pewne aspekty prawne oraz prezentuje najnowsze procedury z zakresu ochrony praw intelektualnych w kontekście treści multimedialnych online. 49

50 Dziennikarstwo w XXI wieku Cele: Przedstawienie nowych pojęć i trendów w dziennikarstwie. Czas trwania: 01:00 godz. Grupa docelowa: Specjaliści ds. reklamy i wizerunku, specjaliści PR, specjaliści ds. sprzedaży i marketingu, doradcy, konsultanci, specjaliści ds. zarządzania treścią. Żyjemy w erze cyfrowej. Każdy obserwuje innych i sam jest obserwowany przez cały czas i wszędzie. Ludzie mają praktycznie nieograniczony dostęp do informacji, co daje ogromną masę danych, na podstawie których mogą tworzyć i rozpowszechniać własne. W dzisiejszych czasach każdy może być swoim lub czyimś dziennikarzem i redaktorem. Multimedia i dziennikarstwo crossmediowe Współczesne media wykorzystują różne aplikacje, platformy i zasoby, bazujące na zaawansowanych strukturach nawigacyjnych, które wspierane są w różnych działaniach i do których zalicza się gry, środowiska wspierające współpracę, blog i wiele innych. To właśnie rozumiemy pod pojęciem crossmedia. Jest to wykorzystanie różnych zasobów w celu poprawienia jakości wiadomości oraz dotarcia do szerszego grona odbiorców. Kanały przekazu crossmediowego najlepiej sprawdzają się w Internecie oraz są dostosowane do potrzeb określonej grupy docelowej. Obejmują aplikacje umożliwiające interakcję i współpracę z innymi użytkownikami oraz narzędzia służące do zarządzania zasobami. To wirtualne środowisko obejmuje też integrację różnych platform takich jak telewizja, radio, chaty, SMS, MMS oraz aplikacje mobilne, promując tworzenie powiązań między usługami za pośrednictwem różnych środków przekazu. Crossmedia to nowa strategia komunikacyjna, która dzięki zastosowaniu różnorodnych środków przekazu (multimediów), wykorzystuje informacje, nowe artykuły czy inne zasoby, by dotrzeć do szerszego grona odbiorców, gwarantując w ten sposób osiągnięcie możliwie najbardziej skutecznego przekazu. Możemy stworzyć silniejszy przekaz, bazując głównie na wiadomości, a nie na metodzie wykorzystanej do jej przekazu. Nie możemy jednak zapomnieć, że interaktywna idea przekazu crossmediowego wykracza poza Internet. Gry, smartfony, tablety, przenośne odtwarzacze multimedialne oraz inne urządzenia przenośne odgrywają obecnie kluczową rolę w procesie komunikacji oraz wymiany informacji i wiedzy pomiędzy ludźmi na całym świecie. Właśnie dlatego zjawisko crossmedia stanowi wyzwanie dla dziennikarstwa w XXI w., co wiąże się z tworzeniem nowego środowiska promującego nowe koncepcje tworzenia informacji i przekazywania wiadomości. Chodzi o dwukierunkowy kanał do tworzenia informacji i zasobów, gdzie promowałoby się współpracę między reporterem a jego grupą docelową oraz prezentowałoby się użycie różnych środków przekazu, takich jak wideo, audio, tekst, mikroblogi, itp. Oczywiście istnieją różnice pomiędzy nowym dziennikarstwem i starą produkcją multimedialną. W głównej mierze polegają one na różnicach w znaczeniu tych samych pojęć takich jak wiadomość, środek przekazu, odbiorca, tymczasowość. 50

51 W poniższej tabeli przedstawiono podstawowe różnice między tymi dwoma koncepcjami: Dziennikarstwo tradycyjne Dziennikarstwo crossmedialne Wiadomość jednokierunkowa dwu/wielokierunkowa Odbiorcy określona grupa różne grupy Zaangażowanie nie współpraca z odbiorcą Środek przekazu jeden wiele wykorzystanie różnych środków przekazu Kanał kanał bezpośredni wielokanałowość Ramy czasowe określony czas brak ram czasowych Zakres geograficzny ograniczony nieograniczony Jakiś czas temu pojawił się też nowy termin, który przyczynia się do dalszego rozwoju pojęcia crossmedia i udoskonala świat massmediów i komunikacji Transmedia. Crossmedia Przedstawia historię za pomocą wielu środkówi przekazu. Historia ta nie ma sensu, jeśli nie eksperymentujemy ze wszystkimi z tych środków. Crossmedia poszerza zakres wykorzystanych platform przekazu bez rozbudowywania opowiadanej historii. Inicjatywy, produkty i narracja są częścią relacji. Rozbudowują dramatyzm głównych wydarzeń wykorzystując większą liczbę platform przekazu i pozwalają użytkownikom na wzięcie udziału w wydarzeniach i na tworzenie przekazu. Transmedia Przekaz transmediowy polega na tym, że każda z wykorzystanych platform, okien czy elementów stanowi część danej wiadomości i są one ze sobą powiązane. W ten sposób każda część przekazu jest wyjątkowa, w zależności od platformy, którą wykorzystano do jej przekazania (Internet, komiks, portal społecznościowy, gra wideo). W dziennikarstwie transmediowym użytkownicy uczestniczą w procesie tworzenia historii, co znaczy, że mogą stworzyć i upublicznić własny, lepszy przekaz. 51

52 Transmedialna inicjatywa. Twittersodios de El Barco To serial, którego scenariusz oparty jest na wpisach publikowanych na twitterze. Fani mogą komunikować się z bohaterami, publikując wpisy. Mają też dostęp do konkretnych treści dostępnych tylko dla nich, muszą współpracować ze sobą żeby rozwiązywać zagadki. Program to inicjatywa łącząca ideę przekazu transmediowego i najbardziej innowacyjny rodzaj przekazu telewizyjnego telewizji społecznościowej. Osoby zainteresowane tym tematem znajdą wiele stron internetowych poświęconych dziennikarstwu multimedialnemu. Multimedia Muse: Multimedia Muse to środowisko on-line stworzone z myślą o wspieraniu producentów multimediów. Strona koncentruje się na temacie fotodziennikarstwa, jednak znajdziemy tam też przydatne informacje na temat innych form produkcji multimedialnych takie jak: tutoriale, narzędzia, podręczniki. Warto też zapoznać się z częścią poświęconą karierze, można tam znaleźć ciekawe oferty pracy. Innovative Interactivity: to otwarte środowisko umożliwiające współpracę z zakresu tradycyjnego i nowego dziennikarstwa. Znajdziemy tam wiele interesujących publikacji, wskazówek oraz zasoby multimedialne, które z powodzeniem można wykorzystać w pracy. duckrabbit: to prywatna firma działająca w branży produkcji multimedialnej. Zajmuje się głownie zdjęciami, nagraniami wideo oraz produkcją multimedialną na potrzeby organizacji pozarządowych i im podobnych. Znajdziemy tam oferty szkoleń, rekomendacje, podręczniki, nowinki, itp. Każdy, kto interesuje się nowymi możliwościami oferowanymi przez produkcję multimedialną powinien znać tę stronę. Multimedia Shooter: jedna z najbardziej wyczerpujących stron na temat produkcji multimedialnej. Jest przyjazna użytkownikowi, łatwa w nawigacji, a jej zawartość jest naprawdę praktyczna. Znajdziemy tam wskazówki, nowinki, komentarze oraz przykłady najlepszych dokonań dziennikarstwa nowych mediów. Praktyka: Zapoznaj się z jedną tych platform. Przejrzyj kategorie po prawej stronie, znajdziesz tam opcje umożliwiające filtrowanie i przeglądanie treści, które Cię interesują (na przykład: szkolenia, porady czy interaktywne tutoriale, itp.) Przegląd gatunków dziennikarskich Dziennikarstwo to zbieranie i obróbka różnego rodzaju informacji (pisemnych, ustnych, wizualnych lub graficznych). Jego celem jest zbieranie, analizowanie, synteza, porządkowanie i publikowanie dostępnych w danym momencie i pojawiających się informacji. Istnieje wiele gatunków i form dziennikarstwa. Każda z nich ma na celu zaprezentowanie informacji z innej perspektywy. Biorąc pod uwagę prezentowanie informacji, możemy rozróżnić następujące gatunki dziennikarstwa: Dziennikarstwo informacyjne ma na celu zaprezentowanie wiadomości, bez żadnych ozdobników i upiększeń, w sposób bezpośredni i obiektywny. Przedstawia historię taką, jaka jest, dokłada starań, by przedstawić informacje w sposób obiektywny. Felieton prezentuje punkt widzenia autora i jego osobisty stosunek do tematu, jakiegoś zdarzenia lub osoby. Dziennikarz lub autor odzwierciedla też stanowisko prezentowane przez wybrany środek przekazu. Dzięki niemu widz, słuchacz czy czytelnik poznaje stanowisko autora. Recenzja to forma pośrednia między dziennikarstwem informacyjnym a opiniotwórczym (felietonem). Dziennikarz analizuje historię i opisuje ją szczegółowo dołączając elementy subiektywne wyrażając swoją opinię na opisywany temat. Dziennikarstwo śledcze ma na celu ujawnienie jakiegoś tematu, osoby, zdarzenia czy sprawy. Dziennikarz bada sprawę, weryfikuje dane i fakty z nią związane, następnie może ją przedstawić w różnoraki sposób: jako oddzielny artykuł w gazecie czy magazynie, dokument emitowany w telewizji, itp. 52

53 Dziennikarstwo możemy też sklasyfikować w zależności od tematów czy treści, którymi się zajmuje. Wtedy możemy mówić o: dziennikarstwie politycznym dziennikarstwie biznesowym dziennikarstwie satyrycznym dziennikarstwie sportowym dziennikarstwie wojennym dziennikarstwie kulturalnym dziennikarstwie środowiskowym dziennikarstwie naukowym dziennikarstwie kulinarnym innych. Styl tworzenia informacji, artykułów, nagrań audio i wideo (oraz innych) bardzo różni się w zależności od wybranego tematu. W końcu, gatunki dziennikarskie możemy też podzielić, biorąc pod uwagę stosowane środki przekazu. Rozróżniamy wtedy: Dziennikarstwo pisane. Kiedy mówimy o dziennikarstwie pisanym, zazwyczaj mamy na myśli gazety, magazyny, biuletyny, itp., czyli środki przekazu, które bazują na treściach pisanych, czasem wzbogacone zdjęciami lub elementami graficznymi. Dziennikarstwo audio lub słuchane środki przekazu, gdzie głównym środkiem przekazu jest ludzki głos. W dziennikarstwie tego typu najczęściej wykorzystywanym medium jest radio. Dziennikarstwo wideo to dziennikarstwo, które na potrzeby transmisji jakiegoś wydarzenia czy informacji wykorzystuje techniki wideo. Odbiorca vs użytkownik Możliwe zastosowania technologii. Istnieją rozwiązania technologiczne (w tym najnowszy rodzaj telewizji), które automatycznie wykrywają upodobania widza i według tych upodobań dostarczają muzyczny program telewizyjny lub radiowy, który dostosowuje muzykę do potrzeb użytkowników. Potencjalny rynek jest bardzo duży. Według prognoz amerykańskiej gazety The Guardian, obroty w branży produkcji medialnej w 2015 r. sięgną 1,4 biliona dolarów, czyli dwa razy więcej niż przewidywane 200 miliardów dolarów. Fotodziennikarstwo w celu opowiedzenia historii lub przekazania informacji wykorzystuje głównie zdjęcia lub obrazy. Dziennikarstwo cyfrowe lub cyberdziennikarstwo to rodzaj dziennikarstwa, które wywodzi się z Internetu i polega na wykorzystaniu nowych technologii komunikacyjnych do przekazywania wiadomości. Dziennikarstwo cyfrowe obejmuje różne rodzaje środków przekazu, czasem kombinacje kilku z nich, w tym m.in.: blogi i mikroblogi dziennikarstwo pisane online, transmisje na żywo bezpośrednia transmisja jakiegoś zdarzenia w Internecie z wykorzystaniem technologii audio i wideo, multimedialne opowieści nowa koncepcja opowiadania historii, która wykorzystuje techniki audio i wideo. Zdolności percepcyjne odbiorców W nowym podejściu do dziennikarstwa, zmienił się też sposób jego odbioru przez widzów stali się raczej użytkownikami, nie tylko odbiorcami. Jak widać na rysunku na kolejnej stronie, istnieje swoisty horyzontalny związek między nadawcą a widzem (odbiorcą). 53

54 Kahn y Lenk, 2001 Redaktor (dziennikarz) określa pewne cele komunikacyjne, które odpowiadają na oczekiwania odbiorców. Wybiera też strategię komunikacyjną, która zgodna jest z realiami kulturowymi odbiorcy. Redaktor projektuje i edytuje nową treść tak, by odpowiadała możliwościom percepcyjnym i poznawczym odbiorcy. W końcu wybiera rozwiązanie technologiczne dostosowane do możliwości informacyjno-komunikacyjnych wybranego odbiorcy. Jest to pozioma relacja, zachodząca między redaktorem i odbiorcą, publicznością, grupą docelową, w której redaktor wybiera środek przekazu dostosowany do potrzeb i oczekiwań odbiorców, a obie grupy są połączone przez Internet. Wszystkie produkty multimedialne odzwierciedlają jakieś cele (co chcemy osiągnąć), kontekst (gdzie się one pojawiają), środki (dostępne narzędzia umożliwiające osiągnięcie tych celów) oraz mentalne paradygmaty (scenariusze, w których określono zadania, środowisko i zasady określające relacje między nimi). 54

55 Przenikanie się mediów Cele: Poznanie różnych zasobów, które pozwalają na wspólne tworzenie i zarządzanie informacjami. Czas trwania: 01:00 godz. Grupa docelowa: Specjaliści ds. reklamy i wizerunku, specjaliści PR, specjaliści ds. sprzedaży i marketingu, doradcy, konsultanci, specjaliści ds. zarządzania treścią. Rosnące wykorzystanie technologii cyfrowych przyczyniło się do zmian w sposobie dostarczania treści cyfrowych do odbiorcy. Przed twórcami otworzyło się wiele nowych możliwości, ale pojawiły się też nowe wyzwania: dostępność dostęp do zasobów w dowolnym czasie i miejscu, gotowość do łączenia i dzielenia się konstruktywne wykorzystanie dostępnych zasobów, aktualna treść - dostęp do informacji w czasie rzeczywistym, ułatwiona współpraca zespołowe budowanie wiedzy. W następnej części poruszymy kwestie, które ułatwią pracę z wykorzystaniem tych nowych środowisk. Zasoby treści Zanim przystąpisz do tworzenia jakiegoś zasobu, zastanów się jaki rodzaj zasobu treści chcesz stworzyć dla danego środka przekazu. Jest to istotne, ponieważ wpływa na: wiadomość, projekt, układ graficzny projektu, dystrybucję i rozpowszechnianie. Różne treści multimedialne wymagają różnych form, w tym zastosowanie innego układu graficznego czy stylu. Najpopularniejsze zasoby treści to: 1. Tekst Tekst jest podstawowym formatem treści, który wciąż posiada bardzo dużą moc oddziaływania. Treści pisane to podstawa blogów oraz podstawowy format dla zawartości w Internecie. Możemy tworzyć różne rodzaje treści, jednak warto pamiętać, że tekst można udoskonalić m.in. dodając do niego wideo czy obrazy bez uszczerbku dla jego pierwotnego charakteru. a. artykuł to forma tradycyjna, która sprawdza się też w przypadku nowych trendów, gdzie każdy chce pierwszy opisać najnowsze wydarzenia. b. quiz forma szczególnie przydatna, kiedy potrzebujemy kreatywnego sposobu na zachęcenie odbiorców do czynnego uczestnictwa. c. białe księgi pomyśl o swoich odbiorcach, w jaki sposób możesz ich pozyskać? Jakie są ich potrzeby? Jakie mają pytania i obawy? Biała księga pomoże rozpoznać potrzeby odbiorców i zareagować na nie. d. studium przypadku wykorzystaj kilka studiów przypadku, poprawnych i błędnych, zakończonych sukcesem i nie zakończonych sukcesem, mających duże znaczenie lub żadne. Wyniki takich analiz przypadków możesz zaprezentować, wykorzystując różne techniki: prezentacja multimedialna, nagranie wideo, narracja, itp. e. blog blogi to bardzo dobry sposób wymiany wiadomości i pomysłów, zwłaszcza jeśli chodzi o media umożliwiające współpracę przy tworzeniu treści, ponieważ można je łatwo aktualizować, przy współudziale czytelników / widzów. 2. Wideo format wideo w dzisiejszych czasach może być odtwarzany na większości urządzeń. Ważne by stworzyć takie rozwiązanie, które będzie można odtwarzać na różnych urządzeniach i które pozwoli na połączenie różnego rodzaju treści. Oto kilka z nich: a. typografia kinetyczna - to nazwa techniki animacji, która łączy słowa i obrazy, nagrania wideo i dźwięk w celu wzmocnienia siły przekazu. Technika ta może okazać się przydatna przy pracy nad prostą wiadomością, ponieważ umożliwia wzmocnienie celu komunikacyjnego. 55

56 b. transmisja na żywo (ang. live stream) to potężne narzędzie wykorzystywane w produkcji nagrań wideo online. Pozwala wszystkim użytkownikom oglądać wydarzenia na żywo. Obecnie każdy może tworzyć nagrania wideo. Wystarczy kilka minut, i już można zacząć nagrywać i transmitować wybrane zdarzenie na żywo w Internecie. Twoje nagranie może dotrzeć do tysięcy osób, tych, które nie mogą osobiście uczestniczyć w wydarzeniu oraz tych, które znajdują się tysiące kilometrów od Ciebie. 3. Grafika interaktywna to grafika zawierająca pewne dynamiczne cechy, które użytkownik może dostosować do swoich potrzeb. Istnieją różne rodzaje grafiki interaktywnej, w tym: a. prezentacja multimedialna jest to przydatne narzędzie, które sprawdza się w szczególności, kiedy treści techniczne lub specjalistyczne trzeba zaprezentować w sposób przystępny i schematyczny. Użytkownik swobodnie porusza się między slajdami. Dostęp do poszczególnych treści zaprezentowanych na slajdach jest łatwy, można też wybrać slajdy, które są szczególnie interesujące. Slide share to kanał specjalizujący się w tego typu przekazie: możesz stworzyć swój własny kanał, wgrać swoją prezentację i udostępnić ją innym użytkownikom. b. wykres interaktywny narzędzie szczególnie przydatne, kiedy posiadamy dużo informacji, które chcemy zaprezentować z uwzględnieniem potrzeb użytkowników. 4. Grafika treści graficzne to bardzo skuteczne narzędzie medialne. Mogą służyć do wyjaśnienia określonej sytuacji lub być wykorzystane do zwrócenia uwagi społeczeństwa na dany temat. a. zdjęcia jeden obraz mówi więcej niż tysiące słów. Jeden obraz może opowiedzieć całą historię, przekazać przesłanie lub wyjaśnić sytuację, którą trudno byłoby opisać słowami. b. wykresy możesz ich użyć, kiedy masz do przedstawienia dużo informacji, a chcesz zwrócić uwagę odbiorców. 5. Infografika to przydatna treść, która ułatwi wyjaśnienie specyficznych zagadnień, często o zabarwieniu technicznym: Jak wybierany jest prezydent w USA? Jak doszło do katastrofy w Fukushimie? Dlaczego samoloty latają? Przykład infografiki: 6. Audio powszechne wykorzystanie urządzeń przenośnych przyczyniło się do spopularyzowania treści audio w Internecie. Spośród nich warto wspomnieć o podcastach. Podcast składa się przede wszystkim z plików audio, które możemy tworzyć, wgrywać, słuchać online, jak również pobierać i słuchać offline. Z ich wykorzystaniem możemy tworzyć wywiady, lekcje, wiadomości, konferencje, warsztaty, itp. Warto odwiedzić stronę BBC i posłuchać (lub pobrać) kilka z ich podcastów. Strumieniowanie i rozpowszechnianie W związku z dużym zapotrzebowaniem na treści i usługi w ostatnich latach na rynku pojawiło się sporo aplikacji sieciowych służących do rozpowszechniania treści. Te sieci i aplikacje umożliwiają transmisję wydarzeń, wymienianie się muzyką oraz rozwiązaniami graficznymi lub po prostu dzielenie się plikami. Użytkownicy wymagają wysokiej jakości usług strumieniowania treści: społeczeństwo chce dostępu do plików wideo, chce oglądać wykłady online, najlepiej na żywo i bezpośrednio. Wymaga to transferu ogromnej ilości danych w sieci, dlatego potrzeba bardzo dobrej jakości usług strumieniowania i rozpowszechniania treści. Istnieje wiele różnych narzędzi, które ułatwiają strumieniowanie i rozpowszechnianie treści, poniżej przedstawiamy kilka najpopularniejszych. 56

57 NAZWA PRODUCENT KOSZT LICENCJA TREŚCI ODTWARZACZ MULTIMEDIALNY Darwin streaming Apple Darmowe APSL Audio/Wideo Dowolny obsługujący dany protokół. server Firefly Ron Pedde Darmowe GPL Audio Dowolny obsługujący dany protokół.. Flash Media server Macromedia/Adobe Płatne Zamknięta Wideo Flash Player Free Cast Alban Peignier Darmowe GPL Audio/Wideo Klient FreeCast. Helix DNA Server Realnetworks Darmowe RCSL/RPSL Audio/Wideo Dowolny obsługujący dany protokół. Helix Universal Server Realnetworks Darmowe przez pierwsze 12 miesięcy (wersja Basic) Źródło: wikipedia, Zamknięta Audio/Wideo Dowolny obsługujący dany protokół dla następujących urządzeń PC (MPEG-DASH, Flash player, QuickTime, MS-Silverlight, Windows Media Player, RealPlayer, VLC, Mplayer, HTML5), Tablet & Mobile (Android (MPEG-DASH / HLS / RTSP), Blackberry, ios, Symbian, HTML5) oraz OTT (HLS lub MPEG-DASH) IPTV STBs. Icecast Xiph.Org Foundation Darmowe GPL Audio/Wideo Dowolny obsługujący dany protokół. IIS Media Service Microsoft Darmowe Zamknięta Audio/Wideo/Dane Dowolny obsługujący dany protokół strumieniowania lub pobieranie progresywne HTTP, w tym Windows Media Player, Microsoft Silverlight (z przeglądarką, bez przeglądarki, Windows Phone), Adobe Flash, VLC, Apple QuickTime, Apple Safari, iphone/ipad/ipod Touch, Android, IPTV set-top boxes, Xbox 360, inne. Logitech Media Server Unreal Media Server Logitech Darmowe GPL v2 Audio Dostępne wersje dla różnych wersji oprogramowania i sprzętu. Unreal Streaming Płatne Zamknięta Audio/Wideo Flash, Silverlight, ios, Set-Top boxes, Unreal Player Technologies VCL Media Player VideoLAN Darmowe GPL v2 Audio/Wideo Dowolny obsługujący dany protokół. Windows Media Microsoft Darmowe Zamknięta Audio/Wideo Dowolny obsługujący dany protokół, w tym Windows Media Player i Microsoft Silverlight. 57

58 Środowisko bazujące na chmurze obliczeniowej Chmura obliczeniowa to system, który daje możliwość przetwarzania danych bezpośrednio z poziomu Internetu. Serwery chmury obliczeniowej działają online i odpowiadają na zapotrzebowanie użytkownika w dowolnym czasie i miejscu, bez konieczności posiadania przez niego specjalistycznej wiedzy z zakresu programowania czy wykorzystywanych rozwiązań. Użytkownik potrzebuje tylko połączenia z Internetem, aby uzyskać dostęp do wszystkich informacji zapisanych w chmurze. Treści i aplikacje pochodzą od różnych dostawców, często zlokalizowanych w różnych częściach świata. Obniża to koszty, zapewnia lepszy uptime, a strony internetowe nie są narażone na ataki hakerów i są niezależne od lokalnych przepisów prawa. Chmura obliczeniowa to nowy model usług oraz technologia, która zapewnia użytkownikom dostęp do pakietu standaryzowanych usług i dostosowana jest do ich potrzeb. Zmiany, które przyniosła ze sobą technologia chmury obliczeniowej pozwalają na zwiększenie liczby usług internetowych. Jest to korzystne dla dostawców usług, którzy mogą teraz oferować szybsze i bardziej skuteczne oraz bardziej zróżnicowane usługi. Użytkownicy maja ułatwiony dostęp do tych usług i odczuwają korzyści związane z większą przejrzystością oraz szybkością systemu, a płacą za te, z których rzeczywiście korzystają. Warto wspomnieć też o obniżeniu kosztów robocizny i nakładów inwestycyjnych (lokal, specjalistyczny sprzęt, itp.). Technologia chmury obliczeniowej charakteryzuje się wysokim stopniem automatyzacji, szybką mobilizacją zasobów, wysokim stopniem przystosowania do zmieniającego się popytu, jak również bardziej zaostrzonymi środkami ochrony przed niezgodnym z prawem wykorzystaniem oprogramowania. Zalety Środowisko chmury łatwo i szybko zintegrować z innymi aplikacjami. Środowisko chmury oferuje większą łatwość adaptacji, możliwość odzyskania utraconych danych oraz minimalizuje czas przestoju. Technologia chmury umożliwia dostęp do treści bez konieczności instalowania dodatkowego sprzętu. Aplikacje chmury są zazwyczaj dostępne w ciągu kilku dni lub godzin i oferują znaczne możliwości personalizacji lub integracji. Automatyczna aktualizacja nie ma niekorzystnego wpływu na zasoby IT. Wady Centralizacja aplikacji i systemu przechowywania danych prowadzi do powstania zależności między dostawcami usług. Dostępność aplikacji uzależniona jest od dostępu do Internetu. Niezawodność usług uzależniona jest od dobrej kondycji technologicznej i finansowej dostawców usług w chmurze. Miną miesiące lub nawet lata zanim realne będzie zaoferowanie wysoko wyspecjalizowanych usług w sieci. Bezpieczeństwo: zanim informacja dotrze do celu, przechodzi przez wiele węzłów, które mogą być źródłem zagrożenia. Popularne serwisy oferujące środowiska bazujące na technologii chmury obliczeniowej to: Dropbox, Google Drive, Wuala, icloud, SkyDrive, Ubuntu One. 58

59 Rozpowszechnianie multimediów Cele: Prezentacja najbardziej popularnych platform multimedialnych i pokazanie jak uczestnicy mogą wykorzystywać te platformy. Czas trwania: 01:00 godz. Grupa docelowa: Specjaliści ds. reklamy i wizerunku, specjaliści PR, specjaliści ds. sprzedaży i marketingu, doradcy, konsultanci, specjaliści ds. zarządzania treścią. Obecnie mamy dostęp do kilku platform, które pomogą nam tworzyć rozwiązania multimedialne. Są to platformy, środowiska typu open source, środowiska sprzyjające współpracy, itp. które nie tylko ułatwiają nam tworzenie treści, ale też promują współpracę przy tworzeniu treści multimedialnych. Popularne platformy multimedialne Platforma multimedialna to środowisko internetowe, które oferuje oprogramowanie (czasem też rozwiązania sprzętowe) przydatne przy tworzeniu, produkowaniu, przechowywaniu, dystrybuowaniu i publikowaniu treści multimedialnych. Istnieje wiele różnych platform; każda oferuje inne zasoby, narzędzia i materiały, które można wykorzystać przygotowując treści multimedialne. Pierwszym krokiem jest określenie kierunku działalności. Jest kilka pytań, na które powinniśmy sobie odpowiedzieć przed wyborem platformy (która będzie najbardziej odpowiednia dla realizacji naszego celu?) Dlatego zastanów się: Jakiego typu platformy potrzebujesz (do blogowania, treści multimedialnych, wideo, realacji na żywo )? Jakim poziomem kompetencji IT dysponujesz (niski średni wysoki)? Jakim budżetem dysponujesz? Jakim tematem lub tematami zamierzasz się zajmować? Kim są Twoi odbiorcy? Do jakiej liczby osób możesz dotrzeć? Kiedy już odpowiemy sobie na powyższe pytania, kolejnym krokiem jest analiza cech charakterystycznych platform, które znajdziemy w Internecie. Warto sprawdzić czy wybrana platforma internetowa: posiada strefę wsparcia lub przewodnik dla użytkownika, które ułatwią przygotowanie, publikację i zarządzanie stworzonymi zasobami, posiada odpowiednią liczbę użytkowników (to znaczy ile osób tworzy i pracuje wykorzystując te same zasoby), jest kompatybilna z innymi urządzeniami np. urządzeniami przenośnymi, jest kompatybilna z innymi systemami operacyjnymi. Warto w tym miejscu wrócić do części Jak tworzyć ujęcia być może pomoże to wybrać najciekawszą platformę. Poniżej przedstawiamy kilka dostępnych w Internecie rozwiązań, które ułatwią tworzenie crossmediowych zasobów: Blogowanie: W kwietniu 2013 roku opublikowano wpis na blogu (http://snitchim.com/how-manyblogs-are-there/), według którego najpopularniejsze platformy hostingują w sumie około 240,000,000 blogów. Rzeczywistą liczbę blogów trudno jednak oszacować, ponieważ brak rzetelnych danych na 59

60 ten temat. Stworzenie bloga nie jest trudne, w Internecie istnieje wiele platform oferujących gotowe szablony, które pokazują proces tworzenia, publikowania i zarządzania blogiem. Te najpopularniejsze są darmowe i bardzo przyjazne użytkownikom, tak więc stworzenie i opublikowanie własnego bloga nie zajmie więcej niż kilka godzin. Oto te najbardziej popularne: o tumblr (http://www.tumblr.com): Założony w 2007 roku jest największą społecznością blogerską na świecie (142 miliony blogów). Bliżej mu do serwisu społecznościowego niż społeczności blogerskiej, a przewagę nad innymi serwisami blogowymi uzyskał dzięki możliwości ponownego publikowania notatek umieszczonych przez innych użytkowników. Jest to opcja warta rozważenia, jeśli potrzebujesz czegoś prostego. Właściciel platformy: Yahoo. o WordPress (http://wordpress.org): jest najstarszą platformą blogową. Łatwo dostosować ją do swoich potrzeb, jest intuicyjna w obsłudze. WordPress zawiera wystarczająco wiele motywów i narzędzi by stworzyć bloga lub stronę internetową. Jest kompatybilny z urządzeniami mobilnymi. To dobry wybór dla początkujących. Z użyciem WordPress stworzono ok. 65 milionów blogów. o Blogger (http://blogger.com): Narzędzie do blogowania stworzone przez Google. Wszystko, czego potrzebujesz by stworzyć swojego bloga to konto Google. Nie posiada wprawdzie takich możliwości personalizacji, jak WordPress czy tumblr, jednak jest to dobre i łatwe w obsłudze rozwiązanie, jeśli dopiero zaczynasz pisać. o Squarespace (http://squarespace.com/): podobna do tradycyjnych platform jak WordPress, jednak wykorzystywana głównie do tworzenia rozwiązań dla biznesu, marketingu i e-handlu. Nie jest darmowa, opłata za wersję podstawową to 8 dolarów. Szczególnie polecana do użytku biznesowego. o Typepad (http://www.typepad.com): Razem z WordPress pretendują do miana ojców blogosfery. Platforma oferuje bardzo ciekawe motywy, nieograniczoną pojemność oraz wsparcie użytkownika, jednak nie jest darmowa, abonament podstawowy wynosi 8,95 dolarów za miesiąc. Platformy multimedialne: Tak jak w przypadku blogowania, istnieją też specjalistyczne platformy umożliwiające tworzenie, produkowanie, hosting i dystrybucję zasobów i treści multimedialnych. Innymi słowy są to platformy internetowe stworzone z myślą o tworzeniu i produkowaniu plików wideo i audio. Inaczej niż w przypadku platform blogowych, korzystanie z platform multimedialnych jest zazwyczaj płatne. Oto najpopularniejsze z nich: o Brightcove:(http://www.brightcove.com/): Jest to platforma wideo oferująca usługi icloud wideo oraz umożliwiająca hosting i dystrybucję treści wideo. Platforma oferuje możliwości uczenia się. Jest płatna. o Kaltura (http://corp.kaltura.com) To otwarta platforma wideo oferująca różnorodne rozwiązania służące do zarządzania i dystrybucji treści wideo i multimediów. Posiada oddzielne oferty na potrzeby rozrywki, biznesu i edukacji. Platforma obejmuje oferty szkoleniowe i wsparcie dla użytkowników. Dostępna wersja darmowa. o Ooyala (Http://www.ooyala.com): Stworzona w 2007 roku Ooyala jest platformą umożliwiająca dystrybucję treści wideo. Poza możliwością produkcji i rozpowszechniania treści wideo, platforma oferuje też opcje multimedialne jak strumieniowanie czy webinaria. Jest płatna. o The Platform (http://theplatform.com): Jest to platforma oferująca specjalistyczne rozwiązania służące zrządzaniu i dystrybucji treści wideo. Oferuje również wsparcie w procesie tworzenia określonych rozwiązań dla biznesu, mediów, rozrywki. Jest płatna. Praktyka: Zapoznaj się z czterema czy pięcioma z wymienionych platform. Odwiedź ich strony, przeanalizuj ich zawartość pod kątem zaproponowanych kryteriów. Możesz też uwzględnić swoje własne kryteria oceny. Wybierz te, które Ci najbardziej odpowiadają i uzasadnij, czemu je wybrałeś. Własna platforma multimedialna platformy typu open source Poza opisanymi wyżej platformami z w Internecie znaleźć można również inne ciekawe rozwiązania, przydatne przy przygotowywaniu i produkowaniu treści multimedialnych programy typu open source. Otwarte oprogramowanie (ang. open source) to oprogramowanie, którego kod jest powszechnie dostępny oraz który może być wykorzystywany i modyfikowany. Alolita Sharma ( Open Source Initiative) proponuje następującą definicję tego terminu: 60

61 Otwarte oprogramowanie to: oprogramowanie na licencji zgodnej z Definicją Źródła Otwartego (ang. Open Source definition (OSD), oprogramowanie rozpowszechniane wraz z kodem źródłowym w formacie możliwym do odczytania przez człowieka, oprogramowanie, które powstaje w ramach otwartej współpracy między grupami twórców. Oznacza to, że program posiada darmową licencję, która pozwala na korzystanie z niego i jego dystrybucję. Oprogramowanie i platformy typu open source stanowią alternatywę dla płatnego oprogramowania. Umożliwiają tworzenie treści multimedialnych na platformach otwartych i dają użytkownikom możliwość ulepszania i przyczyniania się do rozwoju otwartego oprogramowania. Należy jednak pamiętać, że nawet otwarte oprogramowanie, które można wykorzystywać i rozpowszechniać, wymaga licencji i podlega pewnym ograniczeniom z zakresu ochrony praw autorskich. Platformy i oprogramowanie typu open source niosą za sobą wiele korzyści, których nie posiadają produkty na licencji komercyjnej czy zamkniętej. Na przykład: są to najtańsze rozwiązania umożliwiające przygotowanie treści cyfrowych w domu, można je personalizować: możesz dostosować oprogramowanie do swoich potrzeb i opracować nowe jego elementy czy aktualizacje (w zakresie określonym w licencji), są bezpieczniejsze niż programy komercyjne ponieważ użytkownicy nieustannie je ulepszają i aktualizują, są elastyczne można z nich korzystać, używając różnych systemów operacyjnych, nawet tych, które są za stare by obsługiwać nowe pogramy komercyjne, oferują globalne wsparcie, w przypadku problemu możesz zwrócić się o pomoc do innego użytkownika. Istnieje wiele platform i oprogramowania typu open source, które mogą być przydatne przy tworzeniu cyfrowych treści multimedialnych. Wiki o o o Fosil (http://www.fossil-scm.org) rozwiązanie wieloplatformowe współpracujące z systemami Linux, Mac i Windows. Z jego pomocą można tworzyć serwisy wiki i blogi. Jest proste w obsłudze, posiada wbudowany interfejs www. DocuWiki (https://www.dokuwiki.org/dokuwiki) to aplikacja wiki, która została stworzona z myślą o zaspokojeniu potrzeb małych organizacji z zakresu zarządzania dokumentami. Jest bardzo prosta i wszechstronna, łatwa w obsłudze, można ją zintegrować z innymi środowiskami. Jest dostępna w 27 językach. Mediawiki (http://www.mediawiki.org) to otwarte oprogramowanie służące do tworzenia stron wiki. Oferuje ponad 700 opcji ustawień. Wykorzystywane przez firmy, organizacje nonprofit w celach edukacyjnych i zawodowych, itp. Dostępna w ponad 50 językach. Serwisy społecznościowe o Buddy Press (http://buddypress.org/) Buddy Press to serwis społecznościowy typu open source należący do WordPress. Jest całkowicie darmowy i można go personalizować. Można go łatwo zintegrować ze swoim blogiem w serwisie WordPress. o Elgg (http://elgg.org) to platforma społecznościowa wspierana przez dużą społeczność twórców i użytkowników. Jest łatwa w użyciu, można ją dostosować do swoich potrzeb, dostępne wtyczki oferują dodatkowe opcje, języki i motywy. Edytory wideo Możemy też korzystać z oprogramowania typu open source służącego do edytowania i kodowania nagrań wideo. o Open shot (http://openshot.org) jak wskazuje nazwa (ang. open otwarty, shot ujęcie) jest to prosty program, ale z dużym potencjałem. Oprogramowanie umożliwia obróbkę plików audio, wideo i obrazów, oraz tworzenie i dystrybucję plików wideo. Posiada opcję dodawania napisów, przejść i efektów specjalnych, jak również eksportowania plików do innych internetowych platform wideo. o VirtualDub (http://virtualdub.org) to urządzenie do edycji plików wideo kompatybilne z systemami operacyjnymi Windows. To narzędzie o dużym potencjale, które umożliwia kompresję oraz kodowanie plików wideo. 61

62 o Inne otwarte platformy i oprogramowania umożliwiające tworzenie i dystrybucję medialnych treści cyfrowych dostępne w internecie. Znajdziemy tam oprogramowania i platformy służące do tworzenia i obróbki plików audio, obrazów, itp. Praktyka: Proponujemy ćwiczenie. Wspólnie z innymi uczestnikami kursu (z pomocą trenera) zastanówcie się, które z wymienionych platform są bardziej przydatne, jeśli chodzi o media. Określcie ich zalety i wady; zastanówcie się nad ich słabymi punktami i zagrożeniami z nimi związanymi. Portale społecznościowe W tej części dowiesz się, co to są portale społecznościowe oraz jaka jest ich rola w produkcji multimedialnej, poznasz też kilka sposobów na ich wykorzystanie. Zanim przejdziemy do wskazówek i rekomendacji dotyczących wykorzystania różnych portali społecznościowych i maksymalizowania korzyści z tym związanych, przyjrzymy się najpopularniejszym istniejącym portalom społecznościowym. Trzy prezentowane niżej portale są najskuteczniejszymi kanałami, które można wykorzystać na potrzeby nawiązywania kontaktów prywatnych i zawodowych. Każdy został stworzony z myślą o innym użytkowniku i każdy posiada swoje cechy charakterystyczne: Facebook: posiadając ponad 1 miliard użytkowników Facebook jest najpopularniejszym portalem społecznościowym na świecie. Głównym jego celem jest kontaktowanie się z innymi, zbieranie i dzielenie się takimi treściami jak: pliki multimedialne, linki, publikacje, obrazy, itp. Portal ten oferuje różne aplikacje, które ułatwiają nawiązywanie kontaktów takie jak możliwość wysyłania prywatnych wiadomości, tworzenia grup roboczych, strumienie wiadomości (ang. news feed), czat, itp. Pozwala to na personalizowanie treści i maksymalizowanie korzyści płynących z wykorzystania wybranej aplikacji w zależności od grupy docelowej. Jest to sieć ogólnodostępna określając zakres zasiągu wiadomości, przez tą samą tablicę, użytkownik może dotrzeć do różnych odbiorców, począwszy od zawężonej grupy odbiorców do bardzo ogólnego ich grona. LinkedIn: uznawany jest za profesjonalny serwis społecznościowy. Posiada użytkowników i skupia się na kwestiach związanych z profesjonalnym rozwojem: możliwości rozwoju zawodowego, rozwój umiejętności i kompetencji, badania w zakresie określonych tematów, zarządzanie wiedzą, dzielenie się doświadczeniem, itp. Można go uznać za szczegółowe środowisko do nawiązywania kontaktów ponieważ: członkowstwo jest bardziej ograniczone, jego zasoby skupiają się na rozwoju zawodowym, LinkedIn to miejsce, gdzie użytkownik może dostosować profil do swoich zainteresowań, potrzeb czy pod kątem planowanego rozwoju i w ten sposób usprawnić proces zarządzania wiedzą i nawiązywania kontaktów. Podsumowując, LinkedIn jest narzędziem pozwalającym dotrzeć do wybranej części grupy docelowej projektu. Twitter: Serwer mikroblogingowy posiadający 218,000,000 aktywnych użytkowników, którzy dzielą się tam informacjami (publikują około tweetów dziennie). Umożliwia dzielenie się z innymi użytkownikami wiadomościami, których długość nie może przekroczyć 140 znaków. Możesz obserwować wybranych użytkowników, inni użytkownicy mogą obserwować twoją aktywność, możesz zapewnić sobie dostęp do interesujących cię tematów. Możesz włączyć się w dyskusję na jakiś temat, pisać i komentować lub po prostu czytać to, co piszą inni. 62

63 Oto kilka zasad, o których warto pamiętać wykorzystując w pracy serwisy społecznościowe: 1) Wybierz serwis społecznościowy, który jest najbardziej odpowiedni dla twojego środka przekazu. Przeanalizuj wszystkie dostępne opinie i zdecyduj, gdzie chcesz być obecny. Pamiętaj, że serwisy społecznościowe różnią się między sobą. Musisz wiedzieć co publikować i kiedy jest najbardziej korzystny moment na publikację danej treści. 2) Nie łącz różnych serwisów. Każdy serwis społecznościowy ma określony cel i cechy charakterystyczne, więc nawet jeśli masz możliwość połączenia dwóch serwisów pamiętaj, że na każdym powinieneś publikować treści zgodne z charakterem danego serwisu. 3) Bądź aktywnym członkiem społeczności. Nie ograniczaj się do mówienia wyłącznie o tym, co sam publikujesz, wymieniaj się informacjami i komentarzami z innymi członkami społeczności, komentuj działania innych osób. Żaden inny kanał poza serwisami społecznościowymi nie daje możliwości tworzenia takich powiązań. 4) Nie publikuj tego samego postu częściej niż 5 razy w tygodniu. Treści dostarczają wartości dodanej użytkownikowi. Pamiętaj więc, żeby publikowane przez ciebie treści były nowatorskie i atrakcyjne. W ten sposób pozyskasz i utrzymasz użytkowników, którzy będą śledzili twoje działania. 5) Nie bądź pesymistą ani osobą nastawioną negatywnie. Ogólnie Internet jest miejscem raczej pozytywnym gdzie rozmowy, uczestnictwo, elementy edukacyjne i uprzejmość są w cenie. 6) Obecność w serwisach społecznościowych oznacza, że jesteś na czasie, bez względu na sektor naszej działalności. Obecność w różnych serwisach społecznościowych oznacza, że interesujemy się nowymi trendami i nadążamy za zmieniającym się światem. 7) Mów, słuchaj, uczestnicz. W przypadku serwisów społecznościowych ważne jest wypowiadanie się, jednak tak samo ważne jest słuchanie innych użytkowników: czego chcą i potrzebują, co chcą wiedzieć. Doda to twojej stronie wartości. 8) Nie kopiuj. W swoich publikacjach staraj się być oryginalny. Istnieje wiele stron, z których możesz czerpać informacje, jednak musisz być oryginalny i angażować innych użytkowników. 9) Co publikować? By najłatwiej ocenić czy dana treść nadaje się do publikacji, postaw się na miejscu klienta. Przed opublikowaniem czegoś zastanów się, czy potencjalny klient będzie się z tą marką identyfikował. Staraj się zbliżyć do swoich użytkowników i traktuj ich w sposób indywidualny, bliższy, mniej oficjalnie, jednak nie zapominaj o prawdziwej relacji, jaka istnieje między wami. 10) Czas i wytrwałość. Stworzenie swojego miejsca w serwisie społecznościowym jest proste, jednak czasochłonne. Każdy może założyć stronę czy konto korzystając z różnych usług, jednak nawiązywanie kontaktów ze swoimi klientami wymaga czasu. Pamiętaj, bądź cierpliwy! 63

64 Kwestie prawne Cele: Przedstawienie narzędzi najbardziej odpowiednich do ochrony prawnej nowych mediów. Czas trwania: 01:00 godz. Grupa docelowa: Specjaliści ds. reklamy i wizerunku, specjaliści PR, specjaliści ds. sprzedaży i marketingu, doradcy, konsultanci, specjaliści ds. zarządzania treścią. Prawa cyfrowe Termin prawa cyfrowe odnosi się do relacji pomiędzy produktami cyfrowymi objętymi prawami autorskimi (takimi jak film, muzyka, sztuka) a zezwoleniami i prawami użytkowania odnoszącymi się do komputerów, sieci i urządzeń elektronicznych. Prawa cyfrowe związane są także z dostępem i kontrolą danych cyfrowych 1. Można zatem stwierdzić, iż pojęcie to określa zasady i prawa regulujące dostęp, użytkowanie, tworzenie i publikację treści multimedialnych za pośrednictwem urządzeń ITC (PC lub inne podobne urządzenia, urządzenia przenośne i / lub inne narzędzia komunikacyjne i sieci). Koncepcja ta koncentruje się na ochronie treści cyfrowej stworzonej przez autora oraz na uregulowaniu zasad jej użytkowania. Oprócz tego stanowi precyzyjną odpowiedź na tradycyjne pytania związane z mediami, takie jak prywatność oraz wolność wypowiedzi. Rozkwit nowych mediów oraz internetowej treści cyfrowej spowodował znaczne trudności w kontrolowaniu rozpowszechnianych materiałów i zasobów. Niektóre kwestie, jak np. prawa autorskie, dystrybucja i użytkowanie zezwoleń, itd., wypływają ponownie w kontekście treści medialnych. Obecnie istnieją liczne instytucje zajmujące się dziedziną ochrony treści cyfrowych, jak np.: Entertainment Consumers Association (ECA): amerykańska organizacja występująca w interesie graczy gier komputerowych i wideo w USA i Kanadzie. Free Software Foundation (FSF): wspiera rozwój darmowego oprogramowania. Electronic Software Foundation (EFF): międzynarodowa organizacja działająca w obszarze rzecznictwa praw cyfrowych i kwestii prawnych. Digital Rights Ireland (DRI): organizacja pracująca nad zagadnieniami związanymi z prawami cyfrowymi w obszarze swobód obywatelskich. European Digital Rights (EDRi): międzynarodowa grupa rzeczników działających w obszarze praw autorskich, bezpieczeństwa, prywatności oraz wolności wypowiedzi. Open Rights Group (ORG): brytyjska organizacja działająca w obszarze ochrony praw cyfrowych, cenzury, dostępu do wiedzy, prywatności, wolności informacji oraz głosowania elektronicznego. Jedno z głównych zadań tych organizacji to wspieranie dobrego zarządzania prawami własności i ochrony prywatności w obszarze nowych mediów. Wskutek tego ukuto nowe pojęcie: zarządzanie prawami cyfrowymi. Zarządzanie prawami cyfrowymi (ang. DRM) to zarządzanie praktykami mającymi na celu zahamowanie lub utrudnienie piractwa. W związku z tym różne instytucje opracowały i spopularyzowały wybór stosownych narzędzi. 1 Cory Janssen, Techopedia 64

65 Krótki glosariusz: Media cyfrowe to połączenie oraz interakcje pomiędzy wszelkimi mediami tradycyjnymi, takimi jak audio, obrazy, wideo, tekst, ruch, dotyk i dane cyfrowe. Prawo do prywatności to jedno z praw człowieka regulowane następująco: Każdy człowiek, zarówno sam, jak i wespół z innymi, ma prawo do posiadania własności. Nie wolno nikogo samowolnie pozbawiać jego własności. Art. 17 Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka ONZ - Nikt nie może być narażony na samowolną lub bezprawną ingerencję w jego życie prywatne, rodzinne, dom czy korespondencję ani też na bezprawne zamachy na jego cześć i dobre imię. - Każdy ma prawo do ochrony prawnej przed tego rodzaju ingerencjami i zamachami. Art. 17 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych Wolność wyrażania opinii to opracowane przez ONZ prawo człowieka o następującej treści: Każdy człowiek ma prawo wolności opinii i wyrażania jej; prawo to obejmuje swobodę posiadania niezależnej opinii, poszukiwania, otrzymywania i rozpowszechniania informacji i poglądów wszelkimi środkami, bez względu na granice. Art. 19 Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka ONZ Każdy człowiek ma prawo do posiadania bez przeszkód własnych poglądów. Każdy człowiek ma prawo do swobodnego wyrażania opinii; prawo to obejmuje swobodę poszukiwania, otrzymywania i rozpowszechniania wszelkich informacji i poglądów, bez względu na granice państwowe, ustnie, pismem lub drukiem, w postaci dzieła sztuki bądź w jakikolwiek inny sposób według własnego wyboru. Realizacja praw przewidzianych w ustępie 2 niniejszego artykułu pociąga za sobą specjalne obowiązki i specjalną odpowiedzialność. Może ona w konsekwencji podlegać pewnym ograniczeniom, które powinny być jednak wyraźnie przewidziane przez ustawę i które są niezbędne w celu: a) poszanowania praw i dobrego imienia innych; b) ochrony bezpieczeństwa państwowego lub porządku publicznego albo zdrowia lub moralności publicznej. Art. 19 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych Otwarte oprogramowanie (OSS) to oprogramowanie komputerowe, którego kod źródłowy jest udostępniony i opatrzony licencją, w myśl której właściciel prawa autorskiego udziela prawo do badania, zmiany i dowolnej dystrybucji danego oprogramowania. St. Laurent, Andrew M., Understanding Open Source and Free Software Licensing, O'Reilly Media 2008., str. 4 Zawartość twórcza a licencja Jak stwierdzono w powyższym dziale, nowe rodzaje komunikacji i twórczości przyczyniają się do powstania nowych sposobów zarządzania powiązanymi prawami do ochrony prywatności, własności itd. Powyższy dział wprowadził także pojęcie zarządzania prawami cyfrowymi, które definiowane jest na wiele różnych sposobów, np.: Zarządzanie prawami cyfrowymi (DRM) to użytkowanie oprogramowania lub innej technologii komputerowej do zarządzania warunkami, w których opatrzony prawem autorskich materiał cyfrowy może zostać wykorzystany. ( Free dictionary ) Zarządzanie prawami cyfrowymi (DRM) to systematyczne ujęcie ochrony praw autorskich w obszarze mediów cyfrowych. Celem DRM jest zapobieżenie nieuprawnionej redystrybucji mediów cyfrowych oraz ograniczenie sposobów powielania zakupionych treści przez konsumentów. (Margaret Rouse w SearchCIO) Technologie zarządzania prawami cyfrowymi (DRW) mają służyć kontroli tego, co można i czego nie można zrobić z zakupionymi mediami i sprzętem komputerowym. (Elecrtonic Frontier Foundation) Zarządzanie prawami cyfrowymi to szerokie pojęcie odnoszące się do wszelkich programów kontroli dostępu za pośrednictwem technologii do materiału objętego prawem autorskim. (Julia Layton How Digital Rights Management works. 65

66 Jak wynika z powyższych paragrafów, istnieje wiele definicji pojęcia, co wzbudza wiele kontrowersji wokół niego. Dlatego też niektóre organizacje dostrzegają konieczność chronienia praw własności nowych twórców. Z drugiej strony, inne organizacje rozumieją to pojęcie jako ograniczanie użytkowania wytworzonej treści cyfrowej. (Free Software Foundation twierdzi, że lepszym terminem od zarządzanie prawami cyfrowymi jest zarządzanie ograniczeniami treści cyfrowej (Digital Restrictions Management)). Dyskusja na temat pozytywnych i negatywnych metod ochrony nowych mediów pozwala dostrzec istnienie różnych narzędzi wspierających tworzenie i dostęp do tworzenia nowych mediów oraz to, że mogą one służyć ochronie praw użytkowników (jak uzyskać dostęp do zawartości) lub prawa twórców (jak chronić dostęp do zawartości cyfrowej). Dokumenty. Zarządzanie prawami cyfrowymi w przedsiębiorstwie (E-DRM lub ERM) to przykład praktycznego zastosowania koncepcji DRM do celów kontroli dostępu do dokumentów (wytworzonych za pośrednictwem Microsoft Office, pdf), i oraz intranetu. Jest to najczęściej używane narzędzie z obszaru Zarządzania Prawem do Informacji służące docelowo zapobieganiu nieuprawnionemu wykorzystaniu dokumentów własnych. Film i wideo to jedne z pierwszych obszarów, gdzie zastosowano konkretny system DRM. Od 1996 roku niektórzy producenci filmowi stosują zabezpieczenie CSS (Content Scrambling System). System ten oparto na kodowaniu treści DVD, zaś licencja uwzględniała ograniczenia użytkowania danego wideo. Obecnie istniejące narzędzia DRW dla wideo są bardzo podobne, a większość z nich wsparto licencją regulującą użytkowanie oraz ograniczenia użytkowania danego materiału wideo. Znak wodny to system DRM polegający na umieszczeniu ukrytego znaku w obrazie lub pliku danych w celu identyfikacji autora produktu medialnego. Dodawany jest do dokumentu gwarantującego produkcję lub dystrybucję i może zawierać informacje o: właścicielu praw autorskich, dystrybutorze, łańcuchu dystrybucji, nabywcy danego elementu opisanego w dokumencie itd. Jak nadmieniono w komentarzu na początku niniejszego działu, istnieją ugrupowania, które nie zgadzają się z koncepcją DRM, w związku z czym niektórzy producenci promują wolny dostęp do treści medialnych. Apple od stycznia 2009 roku wszystkie pliki muzyczne opatrzone są etykietą muzyka bez DRM Tor books od 2012 roku wydawca ten sprzedaje książki nieujęte przez system DRM Go.com dystrybutor cyfrowy stosujący ścisłą politykę anty-drm wobec wszystkich produktów. Tak czy owak, niektóre ze strategii anty-drm to tylko marketingowa sztuczka, gdyż zawartość cyfrowa chroniona jest przez dodatkowe systemy DRM, jak np. znak wodny. Prawo autorskie w crossmedia Oprócz systemów zarządzania prawami cyfrowymi, regulującymi zarówno prawa jak i ograniczenia po stronie właściciela i użytkownika, istnieją specjalne narzędzia służące interesom prawa autorskiego w obszarze tworzenia treści cyfrowej. Obecnie wyróżnić można różne rodzaje norm prawa autorskiego, opracowane dla potrzeb chronienia treści cyfrowej. Copyleft to ogólna licencja pozwalająca na tworzenie ogólnodostępnej treści cyfrowej, co często wiąże się z wymogiem ogólnodostępności wobec wersji zmodyfikowanych i rozszerzonych. Najprostszym sposobem na powszechne udostępnienie treści cyfrowej jest zamieszczenie jej na publicznej domenie, bez zastrzeżenia praw autorskich. Dzięki temu inni mogą rozpowszechniać dane zasoby oraz ich ulepszenia i przyszłe modyfikacje. Dozwolone jest wprowadzenie dowolnej ilości zmian oraz rozpowszechnienie wyniku jako własnego produktu. Jak widać copyleft może stanowić przeciwieństwo prawa autorskiego (copyright), lecz w tym przypadku udostępnienie niekoniecznie oznacza darmowe udostępnienie, lecz raczej możliwość dalszej modyfikacji i to nie całości treści, lecz niektórych jej elementów. Niemniej, w zależności od konfiguracji, copyleft może być: silne lub słabe, pełne lub częściowe. 66

67 Silne/słabe copyleft. Określenie silne/ słabe zależy od tego, jak duża część treści chroniona jest przez copyleft. Jeżeli cała treść poza pewnymi elementami może być rozpowszechniana na podstawie innych licencji, treść taka objęta jest słabym copyleft. Z drugiej strony, jeżeli większość treści objęta jest copyleft i tylko niewielka jej część może być rozpowszechniana na podstawie innych licencji, mamy do czynienia z silnym copyleft. Silne/częściowe copyleft. Definiowanie treści poprzez pełne lub częściowe copyleft zależy od tego ile części licencji objętych jest copyleft, a ile podlega innym licencjom. Jeżeli wszystkie części można wykorzystywać i rozpowszechniać, wówczas mówimy o pełnym copyleft. Z drugiej strony, jeżeli niektóre części podlegają innym licencjom, wtedy chodzi o częściowe copyleft. Creative Commons Zarządzana przez organizację pozarządową Creative Commons, licencja ta może być uważana za najsłynniejszą licencję dotyczącą zawartości cyfrowej na świecie. Ale czy jest ona na pewno dobrze rozumiana? Licencja Creative Commons (CC) to najpopularniejsza publiczna licencja na rozpowszechnianie dzieł objętych prawem autorskim. Licencją CC można posłużyć się udzielając szerokiej publice zezwolenia na udostępnianie, użytkowanie a nawet tworzenie w oparciu o stworzony produkt. Główną cechą tej licencji jest elastyczność. Autor treści cyfrowej może zadecydować czy chce chronić całość pracy czy tylko jej część, lub czy pozwala na użytkowanie wyłącznie niekomercyjnej części swojego produktu. Z drugiej strony licencja ta stanowi użyteczną normę dla użytkowników, gdyż ułatwia korzystanie oraz redystrybucję treści w związku z tym, iż jedynym obostrzeniem, jakie musi uwzględnić osoba chcąca wykorzystać treść stworzoną przez innego autora, jest licencja CC. Istnieją różne rodzaje licencji CC. Autor może wybierać spośród różnych kombinacji w zależności od warunków dystrybucji. Łącząc i zestawiając różne opcje oferowane przez licencję CC, można otrzymać sześć różnych prawomocnych licencji CC. Istnieją cztery podstawowe zakresy, regulujące licencję CC: Symbol/ piktogram Opis Uznanie autorstwa: Użytkownik jest zobowiązany do umieszczenia informacji o twórcy w sposób określony przez niego samego lub licencjodawcę. Użytek niekomercyjny: Treść cyfrowa może być dystrybuowana dla celów niekomercyjnych. Bez utworów zależnych: Użytkownikowi nie zezwala się na zaprowadzanie zmian, przekształcanie lub tworzenie w oparciu o daną treść. Udostępnianie na tych samych warunkach: Jeżeli użytkownik zmieni, przekształci, stworzy treść w oparciu o daną treść, zobowiązany jest do upowszeniania utworzonej treści na podstawie takiej samej lub podobnej licencji co treść oryginalna. Tabela: Różne zakresy licencji CC. Źródło: strona internetowa Creative Commons. 67

68 Łącząc ww. zakresy można uzyskać sześć różnych rodzajów licencji CC: Symbol/piktogram Rodzaj licencji tylko uznanie autorstwa uznanie autorstwa bez utworów zależnych uznanie autorstwa użytek niekomercyjny uznanie autorstwa na tych samych warunkach uznanie autorstwa - użytek niekomercyjny bez utworów zależnych uznanie autorstwa - użytek niekomercyjny na tych samych warunkach Tabela: Różne licencje CC. Źródło: strona internetowa Creative Commons Sieć CC współpracuje z ponad 100 afiliowanymi sieciami działającymi w ponad 70 jurysdykcjach. Więcej informacji (w tym kwestie praktyczne i studia przypadku) na stronie Creative Commons: Powszechna licencja publiczna lub GPL. GNU GPL (Powszechna Licencja Publiczna lub GPL) to licencja opracowana w połowie lat 80-tych przez Free Software Foundation (FSF), przeznaczona głównie do ochrony wolnej dystrybucji, modyfikacji oraz użytkowania oprogramowania. Oprogramowanie objęte tą licencją jest ogólnodostępne i chronione przed ograniczeniem wolnego użytkowania. Na stronie internetowej Free Software Foundation zamieszono informacje o ww. licencji oraz o procedurze jej pozyskania: Ćwiczenie praktyczne: Proponujemy wykonanie teraz ćwiczenia praktycznego. Właśnie nagrałeś wideo i zastanawiasz się and opublikowaniem go w Internecie. Jaka licencja będzie w tym przypadku najlepsza? Copyleft, silna lub słaba, pełna lub częściowa? Creative Commons? Zajrzyj do powyższych informacji i odwiedź wskazane strony internetowe. Po przeanalizowaniu danych wskaż wybraną licencję i wyjaśnij, dlaczego zdecydowałeś się właśnie na tą. Ochrona danych osobowych. Dane osobowe to dane - prawdziwe lub nie osoby fizycznej, która może zostać za ich pośrednictwem zidentyfikowana, lub za pośrednictwem tych danych oraz innych informacji, do których dana organizacja ma lub może mieć dostęp 2. W 1995 roku instytucje europejskie zatwierdziły wydaną dnia 24 października Dyrektywę 95/46/WE Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie ochrony osób fizycznych w zakresie przetwarzania danych osobowych oraz swobodnego przepływu tych danych. Celem dyrektywy była harmonizacja prawa o ochronie danych osobowych w krajach Unii Europejskiej. Większość postanowień ustawy z 1998 roku weszła w życie dnia 1 marca 2000 roku, choć do października 2007 roku istniały wyjątki. Dyrektywa zawiera także pewne odniesienia do ochrony danych w kontekście informacji cyfrowych. Dyrektywa stanowi podstawę oraz określa główne zasady ochrony danych w krajach UE. Zgodnie z jej tekstem ''Państwa Członkowskie zobowiązują się chronić podstawowe prawa i wolności osób fizycznych, w szczególności ich prawo do prywatności w odniesieniu do przetwarzania danych osobowych. 2 Personal data protection act 68

69 Ponadto, Dyrektywa zawiera pełne prawodawstwo odnośnie niżej wymienionych kwestii, związanych z ochroną danych: zasady odnośnie jakości danych kryteria legalnego przetwarzania danych różne kategorie przetwarzania danych informacje, jakich należy udzielić podmiotowi danych prawa dostępu podmiotu danych do danych poufność i bezpieczeństwo przetwarzania danych powiadamianie transfer danych do innych krajów ograniczenia i powinności zakres funkcjonowania dyrektywy w Europie (uwzględnienie dyrektywy w narodowym prawodawstwie w związku z poszerzeniem UE). Dyrektywa ta była zatem pierwszym krokiem do ustanowienia wspólnej europejskiej legislatury w obszarze ochrony danych. tekst dyrektywy we wszystkich oficjalnych językach dostępny jest pod wskazanym linkiem. W praktyce, w przypadku podejmowania czynności związanych z ochroną danych osobowych, należy uwzględniać zasady opisane niżej. A zatem, dane osobowe należy: 1. Przetwarzać uczciwie i zgodnie z prawem: należy uważnie obchodzić się z wnioskowanymi danymi, zapoznać się ze stosownym prawodawstwem oraz unikać wnioskowania o dane, które mogą ograniczać swobody ich podmiotów (religia, pochodzenie etniczne, poglądy polityczne). 2. Jeżeli to możliwe, należy uzyskać pisemne pozwolenie. Podmioty zobowiązane są udzielić zgody na zarządzanie ich danymi. Choć zgoda pisemna nie zawsze jest wymagana prawnie (nawet w odniesieniu do wrażliwych danych personalnych), warto o nią poprosić. 3. Przetwarzać dane w związku z konkretnymi celami: nie należy zapomnieć o zgłoszeniu celu, w związku z którym dane będą przetwarzane. Należy pamiętać, iż nie zezwala się na uwzględnianie kwestii retroaktywnych. 4. Dane winny być adekwatne, odpowiednie i nie nadmierne. Należy wnioskować wyłącznie o dane związane z zamierzonym celem; przechowywanie dodatkowych danych na wszelki wypadek jest niedopuszczalne. 5. Dane nie powinny być przechowywane dłużej, niż jest to konieczne. 6. Bezpieczeństwo: należy stosować odpowiednie systemy zarządzania w celu zapobiegania bezprawnemu wykorzystaniu lub przypadkowej utracie lub uszkodzeniu danych (np. dostęp za podaniem hasła, kopie zapasowe). 7. Danych nie wolno przekazywać stronom trzecim bez stosownych zabezpieczeń: poza niektórymi przypadkami, nie zezwala się na przekazywanie danych personalnych stronom trzecim. Pytania testowe: 1. Istnieje pięć podstawowych rodzajów dziennikarstwa: a. śledcze, informacyjne, recenzyjne, kolumnowe i satyryczne b. śledcze, informacyjne, recenzyjne i kolumnowe c. Google Drive, Ubuntu Drive, dropbox, icloud d. śledcze, informacyjne, sportowe i kolumnowe 2. Które z poniższych może być uważane za zasoby treściowe? a. Tekst i grafika b. Infografika i audio c. Wideo (live streaming) d. Wszystkie są poprawne 69

70 3. Platforma medialna to: a. środowisko internetowe oferujące oprogramowanie online (czasami także hardware) dla potrzeb tworzenia, produkcji, udostępniania, dystrybucji oraz publikacji treści multimedialnych b. środowisko internetowe oferujące oprogramowanie online (czasami także hardware) dla potrzeb publikacji treści multimedialnych c. środowisko internetowe oferujące oprogramowanie online (czasami także hardware) dla potrzeb tworzenia treści multimedialnych d. środowisko internetowe oferujące oprogramowanie online (czasami także hardware) dla potrzeb produkcji treści multimedialnych 4. Prawa cyfrowe to pojęcie odnoszące się do: a. związku pomiędzy objętymi prawem autorskim pracami cyfrowymi (takimi jak film, muzyka i sztuka) a prawami odnoszącymi się do komputerów, sieci i sprzętu elektronicznego b. związku pomiędzy objętymi prawem autorskim pracami cyfrowymi (takimi jak film, muzyka i sztuka) a zezwoleniem na użytkowanie c. związku pomiędzy objętymi prawem autorskim pracami cyfrowymi (takimi jak film, muzyka i sztuka) a zezwoleniem na użytkowanie odnoszącym się do komputerów, sieci i sprzętu elektronicznego d. związku pomiędzy zezwoleniem na użytkowanie a prawami odnoszącymi się do komputerów, sieci i sprzętu elektronicznego 5. Zakresy licencji Creative Commons to: a. uznanie autorstwa, bez utworów zależnych, na tych samych warunkach b. uznanie autorstwa, użytek niekomercyjny, na tych samych warunkach c. uznanie autorstwa, użytek niekomercyjny, bez utworów zależnych, na tych samych warunkach d. uznanie autorstwa i na tych samych warunkach 70

71 Moduł C Szkolenie trenera Wprowadzenie do modułu Metodyka Nowych Mediów ma służyć uczestnikom w zdobywaniu i rozwijaniu umiejętności w obszarze mediów. Podczas gdy moduły A i B koncentrują się na innych sferach produkcji multimedialnej, takich jak produkcja audio/wideo lub standardach nowoczesnego dziennikarstwa, Moduł C przygotowuje uczestników do jednego z najważniejszych zadań stojących przed freelancerami i osobami na stanowiskach kierowniczych. Jak przekazać innym nowo zdobytą wiedzę? Jak zaprezentować siebie i to co mamy do przekazania? Lub, krótko mówiąc: jak przeprowadzić prezentację lub szkolenie / seminarium z wykorzystaniem nowoczesnych środków i metod w oparciu o aktualne koncepcje dydaktyczne. Grupa docelowa Adresatami Modułu C są eksperci różnych dziedzin, chętni podzielić się posiadaną wiedzą z innymi. Metodyka skierowana jest do profesjonalistów-freelancerów oraz specjalistów PR, marketingu, coachingu, doradztwa, itd. Osoby znajdujące się w grupie docelowej winny spełniać następujące wymogi, by jak najlepiej skorzystać z treści Modułu: otwarty, ciekawy świata umysł, wysoki poziom kompetencji komunikacyjnych, zdolność rozumienia i współodczuwania z innymi, zdolność do pracy w sposób ustrukturyzowany. Bieżący Moduł porusza wszystkie istotne kwestie związane z przygotowaniem osób do pracy w charakterze trenera, prowadzącego szkolenia i prezentacje. Zarys Niniejszy Moduł składa się z 6 rozdziałów, koncentrujących się na różnych kwestiach kluczowych. Kurs zaprojektowany został w nowoczesny, praktyczny sposób. Rozpoczyna się wprowadzeniem uczestników w podstawowe zagadnienia teoretyczne, a kończy realizacją projektu praktycznego, co pozwala na zdobycie umiejętności koniecznych do skutecznego zarządzania szkoleniami / seminariami. Rola i kompetencje trenera. Czas trwania: 3 godz. 30 min. W poniższym rozdziale omówiono kompetencje, jakie należy posiadać, by stać się skutecznym trenerem. Przedstawiono także różne metody autoprezentacji oraz ujęto wskazówki odnośnie radzenia sobie w pewnych sytuacjach, jakie mogą mieć miejsce podczas szkolenia. Zarządzanie cyklem szkolenia. Czas trwania: 4 godz. W poniższym rozdziale omówiono kompletny proces planowania prawidłowego szkolenia: od samego początku do etapu ewaluacji. Komunikacja z uczestnikami szkolenia. Okres trwania: 2 godz. 30 min. W poniższym rozdziale omówiono sposoby nawiązywana kontaktu z uczestnikami, tak w sensie technicznym (w Internecie i poza nim) jak i osobistym. Przekazywanie wiedzy i metody dydaktyczne. Okres trwania: 4 godz. W poniższym rozdziale wyjaśniono różnicę pomiędzy dydaktyką a metodologią oraz pokazano jak wykorzystać tę wiedzę do tworznia i prowadzenia skutecznych szkoleń / seminariów. Jak przeprowadzić interaktywne warsztaty online. Okres trwania: 3 godz. W poniższym rozdziale omówiono współczesną technologię koncentrując się na jednym z najważniejszych trendów w obszarze szkoleń: webinariach. Projekt praktyczny: jak być trenerem. Okres trwania: 6 godz. W poniższym rozdziale teoria zostaje zamieniona w praktykę: uczestnicy korzystają z wiedzy zdobytej w poprzednich rozdziałach. 71

72 Wymogi odnośnie nauczania treści Modułu C By jak najlepiej przekazać treść Modułu C, organizacja lub osoba szkoląca powinna postarać się spełnić następujące wymogi infrastrukturalne i osobowe: Trener (lub trenerzy), odpowiedzialni za prowadzenie warsztatu, winni posiadać następujące kompetencje: bogate doświadczenie w prowadzeniu szkoleń, zdolność działania na metapoziomie, doświadczenie w analizowaniu potrzeb szkoleniowych oraz elastyczność w dostosowywaniu się do spontanicznie zaistniałych potrzeb, szeroka wiedza z zakresu mediów pozwalająca na przeprowadzenie nowoczesnego szkolenia oraz opracowanie nowoczesnych materiałów szkoleniowych. Jeżeli szkolenie odbywa się offline, lokalizacja winna spełniać następujące kryteria: duży, jasny pokój, dostęp do wszystkich niezbędnych mediów (Internet, projektor, flipchart, itd.), możliwość skorzystania z niezbędnego sprzętu (np. kamery, światła), możliwość dostarczenia odpowiedniego wyżywienia, dostęp dla uczestników niepełnosprawnych. Jeżeli szkolenie odbywa się za pośrednictwem Internetu, należy poinformować uczestników o wymaganiach systemowych (patrz: Rozdział 6), zaś trener winien przygotować wirtualny pokój szkoleniowy. 72

73 Rola i kompetencje trenera Cele nauki: Zapoznanie się z rolą trenera, jego kompetencjami i sposobami zarządzania szkoleniami oraz wyjaśnienie, dlaczego jest to istotne. Czas trwania: 05:00 godzin Grupa docelowa: Specjaliści ds. reklamy i wizerunku, specjaliści PR, specjaliści ds. marketingu i sprzedaży, doradcy, konsultanci, specjaliści ds. zarządzania treścią Każda osoba pracująca jako trener winna posiadać zróżnicowane umiejętności oraz zdolność do autorefleksji odnośnie własnych zadań i pełnionej roli. Poniżej omówiono kluczowe kompetencje trenerów. Kompetencje osobiste Kompetencje osobiste stanowią o integralności danej osoby, jego/jej obrazie samego/samej siebie, zdolności do refleksji na temat własnych umiejętności i pełnionej roli. Człowiek kompetentny zastanawia się nad swoim postępowaniem, pozycją oraz stosunkiem do różnych kontekstów sytuacyjnych. W przypadku trenera oznacza to realizowanie swojej roli, refleksję na temat wymagań oraz tego, w jakim stopniu mogą być one spełnione (jakich umiejętności brak, co należy uczynić, by je uzyskać). By opisać powyższe kompetencje opracowano termin solidny. Solidny trener to taki, który właściwie, skutecznie i profesjonalnie wypełnia swoją rolę i umie postępować z ludźmi. Kompetencje społeczne Kompetencje społeczne przyczyniają się do przesunięcia uwagi z obszaru indywidualnego na grupę. To suma postaw i zdolności osobistych niezbędnych do skutecznej interakcji pomiędzy jednostką a grupą. Podczas szkolenia trener często pracuję z grupą, kompetencje te są zatem bardzo ważne, jako że mają wpływ na atmosferę zajęć. Uczestnik nie ma możliwości nauczenia się niczego, jeżeli trener nie posiada kompetencji społecznych. Kompetencje zawodowe Kompetencje zawodowe łączą się z jednej strony z posiadaniem przez trenera niezbędnej wiedzy i umiejętności jej przekazania, z drugiej zaś ze znajomością tematu. Oznacza to zdolność do uporządkowania odnośnej wiedzy oraz wyjaśnienia jej w szerszym kontekście. Oprócz kontekstu profesjonalnego i funkcjonalnego, trener powinien posiadać umiejętność odnalezienia się w szerszym kontekście, a także umieć przemieszczać się między nimi. Powinien także posiadać zdolność myślenia niestandardowego i mieć świadomość gdzie i które ze swych umiejętności może najlepiej wykorzystać. Kompetencje metodologiczne Trener winien posiadać głębokie rozeznanie odnośnie metod przekazywania wiedzy. Oznacza to, iż, oprócz wiedzy o rodzajach metod, winien także umieć dokonać wyboru metody najwłaściwszej dla danego kontekstu. Nie każda metoda sprawdza się w każdym kontekście, pasuje do każdego tematu lub uczestnika. Kompetencje te to zatem umiejętność dokonania właściwego wyboru odpowiedniej metody. Kompetencje metodologiczne odgrywają istotną rolę zanim jeszcze rozpocznie się szkolenie / warsztat, kiedy to trener musi zaplanować jego elementy i dokonać wyboru metod, jakimi posłuży się w celu zapewnienia odpowiednich warunków do nauki. Na samym początku należy jasno zakomunikować cel szkolenia oraz rozpoznać procesy uczenia się uczestników, jak też strukturę kontekstu nauczania (duże / małe grupy, jednolitość / różnorodność grupy, dużo / mało przestrzeni, jakie materiały zostaną użyte, co należy zakupić, itd.) w celu wybrania właściwych metod. Wykonując te czynności trener demonstruje kompetencje metodologiczne. Kompetencje pedagogiczne Poniżej przedstawiono pożądane u trenera cechy związane z umiejętnościami pedagogicznymi. Powiązane są one z każdym typem szkoleń przeznaczonych dla osób dorosłych. Otwartość na informację zwrotną. Kompetencje te to umiejętność udzielenia uczestnikowi właściwej informacji zwrotnej odnośnie jego procesu uczenia się oraz rezultatów tego procesu. Umiejętność udzielania informacji zwrotnej obejmuje sposób jej udzielania, tzn. w jaki sposób trener wyjaśnia uczestnikowi jego mocne i słabe strony. Trener może także otrzymywać informację zwrotną od uczestników, innych trenerów, opiekuna merytorycznego, instruktora lub innych osób, które zgłoszą taką potrzebę. 73

74 Ucz się z własnych doświadczeń. Wiedza, umiejętności oraz postawa to trzy równoważne wytyczne dla trenera, który chce być postrzegany jako osoba kompetentna. Kompetentny trener to taki, który dzięki właściwej postawie oraz celom osobistym chce i potrafi odpowiednio spożytkować posiadaną wiedzę oraz umiejętności w celu realizacji przydzielonych zadań. Trener winien regularnie dbać o: zdobywanie nowej wiedzy, ćwiczenie nabytych umiejętności, kształtowanie postaw. Powyższe powinno obejmować: nieustanne zdobywanie informacji / śledzenie trendów w obszarze metod trenerskich, jak również w dziedzinie specjalizacji trenera, źródła wiarygodnej informacji powinny obejmować: książki źródłowe, specjalistyczne portale tematyczne, interesujące raporty z badań, spotkania z ekspertami z danej dziedziny (informacji o takich wydarzeniach najlepiej szukać na forach), wymiana doświadczeń, która pozwala zaoszczędzić czas poświęcany na studia własne, a także umożliwia poznanie osób z branży, co może zaowocować wspólnymi projektami szkoleniowymi w przyszłości. Radzenie sobie z krytyką i z wyrażaniem krytyki. W trakcie szkoleń uczestnicy i trenerzy zazwyczaj wspólnie ustalają zasady obowiązujące w sali szkoleniowej ('kontrakt szkoleniowy'). Jedną z nich jest zasada nie krytykuj, udziel konstruktywnej informacji zwrotnej. Krytyka, czasami mająca swe źródło poza salą szkoleniową, może wywołać otwarty konflikt pomiędzy uczestnikami lub pomiędzy uczestnikami a trenerem. W każdym takim przypadku cel szkolenia może zagubić się i pozostać niezrealizowany. By uniknąć takich sytuacji na etapie diagnozowania trener powinien zrealizować dwie rzeczy: powiązać cele szkolenia zaplanowane przez trenera z celami każdego z uczestników na etapie przygotowawczym, podczas rozmów ze sponsorami projektu, ekspertami ds. zarządzania zasobami ludzkimi, kierownictwem oraz przy okazji wywiadów telefonicznych (najlepiej w trakcie spotkań twarzą w twarz) z uczestnikami. Jeżeli nie jest to możliwe, wywiady z pracownikami wyznaczonymi przez klienta. Jest to niezwykle istotne w związku z realizacją osobistych celów uczestników, poznać osoby szkolone - kim są, co robią, czy i kto może przyczynić się do powstania problemów w trakcie warsztatu. Wzbogacony o taką wiedzę, trener może pracować znacznie wydajniej, gdyż znacznie łatwiejsze staje się kierowanie procesem uczenia oraz kontrolowanie opinii wygłaszanych przez uczestników, a także własnych opinii. Kreatywność i elastyczność w myśleniu i działaniu. Dobry trener winien być twórczy i starać się robić rzeczy, jakich nikt przed nim nie robił. Kreatywność jest siłą napędową wszystkich wielkich osiągnięć, gdyż czerpie z zasobów niewykorzystanych możliwości, ukrytych w każdym człowieku. Kreatywność rozwija się w środowisku charakteryzującym się: duchem eksperymentatorskim: wymiana idei i koncepcji powiązana z wdrażaniem treningu umysłowego, chęcią zabawy: kultywacja dziecięcej ciekawości świata, spontanicznością: danie sobie pozwolenia na kierowanie się impulsem oraz podszeptom intuicji. To najlepsze remedium na brak pomysłów i asertywność. Dobry trener powinien także charakteryzować się elastycznością metod pracy i myśli, ponieważ bardzo często będzie zmuszony do zmiany sposobu prowadzenia szkolenia w związku ze specyfiką grupy lub problemami technicznymi w trakcie prezentacji. Zdolność do analizy i syntezy. Zadaniem trenera nie jest jedynie przemawianie i prowadzenie z wykorzystaniem slajdów (przeskakiwanie z jednego slajdu na drugi). Skuteczne szkolenie to praktyczny warsztat, prowadzony zgodnie z zasadą 20-30% teorii i 70-80% praktyki. Sprowadzenie teorii do minimum podniesie skuteczność szkolenia. Ćwiczenia, dyskusje oraz studia przypadków pozwalają trenerowi na obserwację grupy oraz reagowanie na to, co się dzieje w sali. 74

75 Jednym z zadań trenera jest zebranie informacji od uczestników, podsumowanie ich opinii oraz odniesienie ich do postawionych celów, popychając ich w kierunku samodzielnego rozwiązywania problemów przy wsparciu poradami i wskazówkami. Trener podsumowuje każdy blok szkoleniowy i sporządza raport po zakończeniu szkolenia, będący syntezą poglądów i najlepszych praktyk. Dobrze przygotowany raport stanowi dodatkowe źródło wiedzy o pracownikach, z którego skorzystać może dział HR i kierownictwo, a także materiał do bezpośredniego zastosowania przez pracowników. Akceptacja opinii innych. Każdy ma prawo wyrażać swoje opinie i jest to fakt, o którym trener powinien pamiętać. Szacunek to także próba spojrzenia na problem z innej perspektywy najważniejsze są skuteczne rozwiązania i osiągnięcie postawionych celów. Akceptacja różnorodności korzystnie wpływa na proces komunikacji i współpracy różnych grup, a także na wzmożoną kreatywność oraz wydajność w dalszej pracy. Skoncentrowanie na celach i ludziach. Trener winien obserwować uczestników z perspektywy grupy oraz jednostki trenerzy skupiający się na programie szkolenia nie powinni zapominać o uczestnikach. Czasami trenerzy współpracują ze sobą, co przynosi rezultaty wyłącznie, gdy dobrze znają siebie nawzajem i wiedzą, jak współpracować. Uczestnicy szkolenia są różni i przyjmują różne role. Trener powinien zdiagnozować uczestników oraz ich potrzeby psychologiczne, postawy i role w grupie. Jeżeli celem trenera jest zmobilizowanie wszystkich uczestników, powinien on dać każdemu możliwość wykorzystania swoich umiejętności i odegrania roli, w której czuje się dobrze i która budzi szacunek i uznanie innych. Trener winien mieć świadomość różnych potrzeb członków grupy, jak też zaakceptować fakt, iż różne osoby są w różnym stopniu zaangażowane i różny jest ich wkład w pracę grupy, co przekłada się na konieczność dostosowania podejścia do każdej z nich. Zdolność skoncentrowania się na problemie. Najważniejszym elementem szkolenia jest jego cel. Prowadząc szkolenie, trener słucha i obserwuje, zadaje prowokujące do myślenia pytania, kieruje jego przebiegiem w taki sposób, że nikt nie jest pozostawiony z poczuciem nierozwiązanych problemów. Trener winien zapobiegać sytuacjom, w których uczestnicy gubią z oczu cel szkolenia. W każdym momencie powinien szukać wszelkich możliwych rozwiązań, które mogą być dostosowane przez każdego uczestnika zgodnie z jego własną preferencją. Kontrola procesu komunikacji. By poprowadzić szkolenie w sposób skuteczny i interesujący, trener powinien przystąpić do niego w doskonałej formie umysłowej i fizycznej, zachować otwarty umysł i być gotowym słuchać i kontrolować grupę. Zasady komunikacji: w danym momencie przemawia tylko jedna osoba, wysławiamy się z szacunkiem, mówimy tylko we własnym imieniu, opinie wygłaszane w trakcie szkolenia nie są wynoszone na zewnątrz, dyskrecja i kultura są niezwykle istotne. Trener jest koordynatorem szkolenia i sprawuje kontrolę nad uczestnikami oraz ich emocjami, a także nad kolejnością i długością wypowiedzi. Zawsze należy podsumować wypowiedzi innych i udzielić informacji zwrotnej. Radzenie sobie w trudnej sytuacji. Nie istnieje jeden sposób na poradzenie sobie z tzw. trudnymi sytuacjami w grupie szkoleniowej, gdyż w związku z sytuacją, czasem, miejscem i, przede wszystkim uczestnikami, każdy kurs jest inny. Jeżeli podczas szkolenia nastąpi poważny kryzys lub konflikt, trener powinien wiedzieć, iż może być on rozwiązany jedynie przez osoby zaangażowane. Trener nie jest mediatorem! Nie powinien angażować się w dyskusję, jeżeli nie ma pewności, że uczestnicy starają się rozwiązać problem. Trener winien porozmawiać z każdą ze stron. Może także wykorzystać grupę celem pacyfikacji osób agresywnych. Najprostszą metodą jest tu odniesienie się do zasad szkolenia. Z drugiej strony, wrogość całej grupy może skutkować kłopotami uczestnicy powinni być na szkoleniu, ale nie chcą. W takiej sytuacji trener nie powinien przeciwstawiać się całej grupie, lecz starać się rozwiązać problem odwołując się do humoru i wykazując elastyczność. Powinien nakłonić uczestników do porozmawiania na temat danej sytuacji. 75

76 Kompetencje techniczne Trener poczuje się swobodnie w swojej roli jest dobrze pozna temat szkolenia. Ale czy to wystarczy? Niezależnie od obszaru szkolenia, trener powinien także doskonale panować nad aspektami technicznymi. W wielu przypadkach będzie on zmuszony radzić sobie samodzielnie, bez pomocy z zewnątrz. Narzędzia do tworzenia materiałów szkoleniowych. Faktem jest, iż dobra prezentacja to prezentacja dostosowana do modelu klienta i opracowana pod jego kątem, a zatem stanowi też doskonałe źródło informacji na wybrany temat. Do stworzenia ciekawej prezentacji służą różne programy: Microsoft PowerPoint, Adobe Captivate, Apple Keynote, Prezi. Najpopularniejszym narzędziem jest prawdopodobnie PowerPoint, lecz wybór należy do osoby przygotowującej prezentację. Należy wziąć pod uwagę, iż to nie narzędzie stanowi o jakości prezentacji, lecz umiejętność wykorzystania go w celu stworzenia wysokiej jakości treści. Niezależnie od wykorzystanego narzędzia, istotne jest uwzględnienie następujących zasad: Teksty powinny mieć formę sloganów, rozwijanych w trakcie szkolenia. W przypadku dłuższego tekstu uczestnicy skupią się na czytaniu zamiast słuchaniu prowadzącego. Zdjęcia należy unikać obrazów typu clipart. Zamiast tego lepiej wykorzystać gotowe, adekwatnie dobrane zdjęcia dobrej jakości. Wykresy wykresy powinny być jasne i przejrzyste nieprzeładowane. Grafiki projekt prezentacji powinien być przejrzysty. Warto dopilnować, by elementy współgrały z logo firmy, miały określone kolory, kształty itd. Czcionki należy posługiwać się jednym, co najwyżej dwoma rodzajami prostych czcionek i unikać kursywy, gdyż jest ona niezbyt czytelna. Tytuły najlepiej pisać dużą czcionką, teksty paragrafów mniejszą. Animacja jeżeli nie jest to koniecznie, należy unikać animacji. Są one raczej irytujące, jeżeli nie odgrywają istotnej roli (np. stopniowe tworzenie wykresu). Stworzenie wartościowej i interesującej prezentacji jest wyzwaniem, dlatego wiedza na temat tego jak ją tworzyć jest bardzo ważna. Opracowanie prezentacji nie sprowadza się do przygotowania 100 slajdów i odczytania słuchaczom treści monotonnym głosem. Metoda taka może wywołać irytację lub senność odbiorcy. Choć nie ma złotego środka na przygotowanie doskonałej prezentacji, a każdy temat może być przedstawiony na sto różnych sposobów, istnieją pewne uniwersalne zasady, których warto przestrzegać: bądź ekspertem w swojej dziedzinie: zacznij od zgromadzenia potrzebnych materiałów, postaraj się skorzystać z wszelkich dostępnych źródeł (książki, artykuły, filmy, Internet), dopasuj prezentację do odbiorcy: znajomość profilu klienta pomoże podjąć decyzję odnośnie tego co i jak mówić, określ cel prezentacji: co chcę osiągnąć? dlaczego to robię? dostosuj pomoce naukowe: postaraj się zadbać o różne rodzaje mediów, mając jednak na uwadze, że materiały dodatkowe absorbują uwagę słuchaczy należy zatem dokładnie zaplanować moment ich wykorzystania, opracuj plan prezentacji: by uniknąć pomyłek należy opracować ramy przebiegu prezentacji. Sprzęt. Jako trener będziesz mieć do czynienia z różnymi rodzajami sprzętu. Niektóre pełnią te same funkcje, ale różnią się w kwestii obsługi. Laptop o używany do przechowywania materiałów prezentowanych w trakcie szkolenia, o może być także używany do udostępnienia uczestnikom szkolenia innych materiałów dydaktycznych (publikacji, linków do ważnych stron, przykładów wideo itd.), o nie należy korzystać z laptopa przez całe szkolenie niektórzy uczestnicy mogą być tym znudzeni. Należy pamiętać o korzystaniu z różnych metod, nie odwołując się koniecznie do prezentacji z laptopa, o podczas szkolenia nie należy wykorzystywać laptopa do prywatnych celów. 76

77 Projektor o używany jest do wyświetlania prezentacji i innych materiałów przechowywanych na komputerze, o warto zapoznać się ze sprzętem przed szkoleniem, o należy wyświetlać każdy slajd odpowiednią ilość czasu (tak by wszyscy uczestnicy zdążyli odczytać jego treść), o nie należy patrzeć na wyświetlane obrazy; dopuszczalne jest patrzenie na ekran komputera, o w trakcie prezentacji nie należy przechodzić w poprzek strumienia światła, o jeżeli zależy nam na podkreśleniu treści slajdu należy skorzystać z wskaźnika laserowego lub kursora na ekranie komputera nie powinno się wskazywać ręką, o jeżeli między slajdami planowana jest dłuższa przerwa należy wyłączyć projektor (nawet 'pusty' promień światła padający na ścianę odciąga uwagę słuchaczy), o projektor należy umieścić w rogu sali, a nie na środku przeciwległej ściany (ekran umieszcza się w środku wyłącznie, gdy slajdy stanowią główny element prezentacji). Biała tablica / flipchart o może być używana podczas całego szkolenia lub w pewnych momentach, o można zawczasu przygotować niektóre plansze, lecz pownno się na nich pracować także w trakcie prezentacji podkreślać, rysować strzałki, dodawać słowa i zdania tak, by odbiorca nie miał wrażenia, iż prezentacja jest bez życia, o należy zasłonić tekst, który jest zbędny w danym momencie, o należy dbać, by pokazywana strona była albo pusta albo zawierała bieżące informacje, o należy pisać ładnie i czytelnie, każdą literę osobno pismo ciągłe jest trudne do czytania, o powinno się posługiwać zarówno małymi, jak i dużymi literami, a także stosować różne kolory flamastrów, o wykorzystane plansze należy powiesić w sali szkoleniowej (będzie można odwołać się do ich treści w trakcie warsztatu wskazując na konkretną planszę), o nie powinno się mówić do tablicy, lecz do audytorium, o obiekty na planszać wskazywać można ręką lub flamastrem. Wskaźnik laserowy o wykorzystywany najczęściej gdy chcemy podkreślić jakieś zdanie - można je wtedy podświetlić wskaźnikiem, o prezentując wykresy lub inne złożone slajdy trzeba mieć na uwadze, że światło lasera jest bardzo intensywne, co może rozpraszać słuchaczy, o nie powinno się bawić wskaźnikiem. Innym urządzeniem, jakie często wykorzystywane jest dla potrzeb szkolenia jest pamięć USB lub karta pamięci. Jest to urządzenie służące jako interfejs pomiędzy jednym komputerem a innym lub innymi dostosowanymi urządzeniami, przenoszące dane za pośrednictwem portu USB. Najczęściej napęd ten wykorzystywany jest do transferu i przechowywania plików. Z uwagi na mały rozmiar jest najczęściej wykorzystywanym urządzeniem do przenoszenia materiałów szkoleniowych. A co, jeśli się nie uda? Z pracą trenera łączą się różnorakie wyzwania. Mogą to być problemy wszelkiego rodzaju problemy techniczne, negatywna postawa uczestników, brak zaangażowania, wypadki lub konflikty w grupie. Doświadczony trener powinien posiadać umiejętność radzenia sobie w takich sytuacjach, jak również identyfikowania ich przyczyn. Skuteczność w tym obszarze jest wyznacznikiem profesjonalizmu, a profesjonalizm jest tym, czego od trenera oczekują osoby szkolone. Problemy techniczne występują dość często, natomiast zapobieganie im jest stosunkowo łatwe: wypisane flamastry, projektor jest niekompatybilny z laptopem, brak pasującego okablowania (np. Mac vs PC), brak dostępu do Internetu, hałaśliwy klimatyzator, brak odpowiedniego oprogramowania do prezentowacji materiałów szkoleniowych, różne wersje oprogramowania, np. PowerPoint, za krótkie kable, rozkład sali nieodpowiedni dla potrzeb szkolenia (nieodpowiednia sala). Zazwyczaj wystarczy, by trener przyniósł ze sobą własne pomoce (flamastry, kartki papieru, długopisy). Dotyczy to także materiałów, na których zamierza oprzeć szkolenie warto zachować je na różnych mediach. 77

78 Dzięki temu trener będzie w stanie odtworzyć je z CD, jeżeli zawiedzie port USB komputera. Jeżeli trener korzysta z PowerPointa, warto zapisać przygotowany materiał jako pdf (będzie miał wtedy pewność, że sklajdy będą się wyświetlać jednakowo nawet na różnych komputerach). Zasady dobrej praktyki nakazują także, by przybyć na miejsce szkolenia przynajmniej pół godziny przed godziną rozpoczęcia. Jest to wystarczający czas, by rozeznać się w sytuacji i rozwiązać potencjalne problemy. Poczucie estetyki oraz użyteczności materiałów. W trakcie przygotowywania szkolenia trener spotyka się z uczestnikami oraz pracownikami firmy klienta: dowiaduje się jaka jest sytuacja w branży, jakie są zalety firmy pod kątem konkurencyjności, czy firma lub uczestnicy doświadczają jakichś trudności, czy są planowane zmiany, jak kultura organizacyjna obowiązuje w firmie? Bazując na powyższych ustaleniach, trener może przygotować dostosowany do klienta warsztat, wykorzystując użyteczne i praktyczne materiały. Prezentacje ilustrujące szkolenie powinny być przejrzyste i stanowić wsparcie dla procesu szkoleniowego. Opracowując je należy wykorzystać język, jaki stosuje się w firmie klienta, by uniknąć wrażenia niespójności z daną branżą i organizacją. Po szkoleniu materiały te mogą nadal być wykorzystywane jako użyteczne narzędzie wspierające działania uczestników oraz służyć jako wytyczne dla rozwiązań opracowanych podczas szkolenia. Ja jako trener Kim jestem kiedy uczę? Jasne jest, że treść powinna zostać przekazana, a uczestnicy powinni czegoś się nauczyć. Ale jak chcę być postrzegany? W ekonomii zdefiniowano trzy różne style zarządzania w oparciu o badania Kurta Lewina, psychologa społecznego. Style te, które mogą być do pewnego stopnia zaadaptowane do roli trenera, przedstawiono poniżej. Autorytarny lub hierarchiczny styl zarządzania. Styl ten charakteryzuje się wyraźną hierarchią: szef, opiekun lub trener wydaje instrukcje i przydziela zadania bez pytania o opinię odbiorcy (pracownika lub ucznia). System hierarchiczny jest oczywisty dla wszystkich zainteresowanych stron osoby podległe winny wypełniać polecenia. Jeżeli ktoś popełni błąd, konsekwencją jest kara, a nie wsparcie. Nie akceptuje się porażek. Ten rodzaj przewodzenia charakteryzował nauczanie niemal do końca XX wieku. Od uczniów wymagano całkowitej podległości i szacunku osiągano je poprzez ostrą krytykę, karne zatrzymywanie po lekcjach oraz operowanie strachem przed porażką. Demokratyczny lub kooperacyjny styl zarządzania. Ta metoda polega na włączaniu podwładnych w proces decyzyjny. Oznacza wymianę zdań oraz wspieranie zaangażowania współpracowników w tworzenie konstruktywnych idei i propozycji. Uwzględnianie opinii podwładnych skutkuje zwiększeniem ich motywacji oraz zaangażowania, a także możliwą głębszą identyfikacją z wykonywaną pracą lub z firmą. Niemniej, nadal występuje tu ścisły podział kompetencji, co oznacza, że ten styl zarządzania także bazuje na strukturze hierarchicznej. Co to wszystko oznacza dla trenera? Przekłada się to na nadzór nad uczestnikami w procesie uczenia, przyzwolenie na to, by to oni decydowali o tempie zajęć oraz akceptacja prawa uczestników do maksymalnego wsparcia metodologicznego. Jednocześnie trener związany jest ogólnymi warunkami (określonymi przez klienta) oraz ustalonymi założeniami (co jest przedmiotem nauki i kiedy należy go zrealizować?) i w związku z tym musi je także wziąć pod uwagę. Liberalny styl zarządzania (laissez-faire). Jak sama nazwa wskazuje, styl ten stanowi całkowite przeciwieństwo stylu autorytarnego, a mianowicie, pozwala na maksymalną niezależność współpracowników poprzez zgodę na podejmowanie przez nich decyzji odnośnie pracy i firmy. Tylko kilka procesów jest sformalizowanych, wszystko jakoś funkcjonuje, szef odmawia odgrywania własnej roli i nie bierze na siebie odpowiedzialności. W ostatnim stuleciu styl ten znalazł swój ekwiwalent w niektórych systemach edukacyjnych: edukacja antyautorytarna, szkoły bez nauczycieli i władz były odpowiedzią na styl autorytarny. Istnieją również inne style zarządzania będące w mniejszym lub większym stopniu hybrydami wyżej opisanych form. Szczególnie jeden styl nabiera wagi w kontekście szkoleniowym. Styl wspomagający. W przypadku tego stylu w centrum uwagi znajduje się trenera, który w najwyższym stopniu skupia się na uczniach. W warunkach idealnych trener nadzoruje, wspiera i wymaga, ale też wie co należy uczynić w danym momencie. Jest osobą, która lubi pracować z uczniami i poświęca tyle samo uwagi procesowi uczenia jak i rezultatom. Trener tego rodzaju poważnie traktuje potrzeby uczniów, posługuje się różnymi metodami i odznacza się w pracy dużą niezależnością osobistą. W innym razie styl ten mógłby łatwo przekształcić się w nadmierną spolegliwość. Trener odpowiedzialny jest za stworzenie takiej atmosfery, która umożliwia skuteczne uczenie i nauczanie przy uwzględnieniu wyznaczonych zadań i celów. 78

79 Zarządzanie Cyklem Szkolenia Cele: Zdobycie wiedzy o tym, czym jest Zarządzanie Cyklem Szkolenia, czemu jest ono pomocne i jak należy je prawidłowo stosować. Czas trwania: 07:00 godz. Grupa docelowa: Specjaliści ds. reklamy i wizerunku, specjaliści PR, specjaliści ds. marketingu i sprzedaży, doradcy, konsultanci, specjaliści ds. zarządzania treścią Zarządzanie Cyklem Szkolenia Wprowadzenie Zarządzanie Cyklem Szkolenia (Training Cycle Management - TCM) to podejście mające na celu zaprojektowanie skutecznego szkolenia. Ważne jest zatem, aby upewnić się, że wszystkie zadania cyklu zostały dokładnie zrealizowane. Istnieje wiele różnych modeli TCM i często są one modyfikowane pod kątem konkretnych wymagań (np. marketingu szkolenia lub zadań administracyjnych). Poniższy model koncentruje się na zasadniczych etapach, które zawierać powinien każdy model TCM: 1. Przygotowanie 7. Wnioski 2. Analiza potrzeb szkoleniowych 6. Ocena szkolenia 3. Zaprojektowanie szkolenia 5. Przeprowadzenie szkolenia 4. Przygotowanie materiałów 79

80 1) Przygotowanie. Przygotowanie szkolenia może mieć różne aspekty. Jednym z najważniejszych jest wybór uczestników, najlepiej na podstawie wypełnionych formularzy zgłoszeniowych (choć można dyskutować, czy ten etap nie powinien mieć miejsca po analizie potrzeb szkoleniowych więcej na ten temat w dalszej części). Przygotowanie oznacza także zdobycie odpowiedniej wiedzy o istniejących okolicznościach (Kto zapewnia środki finansowe? Kto wybiera lokalizację? Kto uczestniczy i dlaczego?). Jak wspomniano wyżej, od trenera mogą być także wymagane czynności marketingowe i PRowe. 2) Analiza potrzeb szkoleniowych. Właściwa analiza potrzeb uczestników stanowi zasadniczą część każdego skutecznego szkolenia. W innym razie szkolenie może nie przynieść rezultatów (np. w związku z bardzo zróżnicowanymi kompetencjami uczestników) lub może w ogóle być źle zadresowane. Niezwykle istotne zatem jest, by mieć świadomość, iż różni uczestnicy mają różne potrzeby szkoleniowe, a zatem konieczne jest zastosowanie różnych metod. Trener powinien dostosować szkolenie i materiały do potrzeb grupy nie odwrotnie. W myśl skutecznego modelu TCM trener powinien zatem być osobą elastyczną i otwartą na zmiany. 3) Zaprojektowanie szkolenia / seminarium. Zasadniczo projekt szkolenia sprowadza się do harmonogramu zajęć, opracowanego według potrzeb szkoleniowych oraz powiązanych z nimi celów szkoleniowych. Oczywiście trener może wykorzystać ten sam projekt wielokrotnie dostosowując go do wykonanej uprzednio analizy potrzeb szkoleniowych. 4) Przygotowanie materiałów. Po zaprojektowaniu szkolenia / seminarium trener przygotowuje materiały szkoleniowe (np. kserokopie, slajdy w PowerPoincie, ćwiczenia itd.) według ustalonych celów szkoleniowych. Materiały winny stanowić wsparcie dla wybranej metodologii szkolenia. 5) Prowadzenie szkolenia. Prowadzenie szkolenia to pierwszy widoczny element TCM, a jego sukces zależy w ogromnym stopniu od poprzednich etapów. Odpowiednie przygotowanie jest zasadnicze dla poprowadzenia dobrego szkolenia. Niemniej, sposób prowadzenia różni się w zależności od trenera oraz przepływu pracy w danej grupie. Niekiedy nawet najlepiej przygotowana koncepcja musi zostać zmieniona w trakcie szkolenia dobry trener jest w stanie poradzić sobie w takiej sytuacji i dostosować się. 6) Ewaluacja. Szkolenie / seminarium można oceniać na wiele sposobów, przy czym najpopularniejszym pozostaje kwestionariusz ewaluacyjny, wypełniany przez uczestników i trenerów po zakończeniu szkolenia / seminarium. 7) Wnioski. Nawet najlepsza ewaluacja jest bezwartościowa, jeżeli wnioski z niej płynące nie zostaną uwzględnione przy przygotowywaniu przyszłych szkoleń / seminariów oraz nie wpłyną na korektę materiałów szkoleniowych (np. materiały szkoleniowe, zmiana czasu trwania poszczególnych elementów szkolenia, itd.). Dobry trener potrafi wyciągnąć właściwe wnioski z informacji zwrotnej uzyskanej od uczestników oraz własnych wrażeń i zastosować je do wszystkich etapów TCM. Zarządzanie Cyklem Szkolenia Informacje Szczegółowe W poniższym dziale omówiono poszczególne etapy TCM. Przed opracowaniem własnego TCM każdy trener powinien określić swoje cele: Dlaczego chcę prowadzić szkolenia / seminaria? Jakie spoczywają na mnie obowiązki? W jaki sposób szkolenie może wpłynąć na życie innych ludzi? Szkolenie może być skutecznym sposobem uzyskania nowych kompetencji, jak również rozwoju już posiadanych umiejętności. Wiele firm postrzega je jako inwestycję w zasoby ludzkie. Coś co może wyglądać na banalne szkolenie w oczach trenera, może okazać się istotnym elementem przebiegu kariery któregoś z uczestników. Konieczne jest zatem, by etap planowania traktować poważnie i z uwagą. TCM działa wyłącznie przy zachowaniu właściwej postawy umysłowej. 80

81 Etap 1. Przygotowanie. Pierwszy etap można podzielić na 2 części: 1) uczestnicy, 2) środowisko. Przede wszystkim należy znaleźć uczestników. Od rodzaju szkolenia zależy, w jakim stopniu trener zaangażowany jest w te działania. Część jego obowiązków może obejmować: opracowanie formularza zgłoszenia, nawiązanie kontaktu z potencjalnymi uczestnikami za pośrednictwem zasobów sieciowych, opracowanie tekstów i ogłoszeń, wykonanie innych zadań z obszaru PR, administrowanie zapytaniami, wyselekcjonowanie uczestników (w oparciu o zgłoszenia). Jak już nadmieniono wyżej, czynności marketingowe mogą wejść w zakres obowiązków trenera. Należy też pamiętać, że opracowanie lub przynajmniej analiza formularza zgłoszeniowego stanowi zasadniczy i niezbywalny element etapu przygotowywania TCM. Jeżeli trener opracowuje własne formularze zgłoszeniowe, powinien uwzględnić w nich pytania o wszystkie informacje niezbędne do ustalenia, kto będzie uczestniczyć w szkoleniu. Należy pamiętać o następujących danych (dane niezbędne oznaczone są '*'): imię i nazwisko *, płeć *, data urodzenia *, miejsce zamieszkania, język *, zawód, poziom wykształcenia *, pochodzenie (zaplecze kulturowe), motywacja (dlaczego osoba ta bierze udział w szkoleniu?), specjalne wymagania (np. wyżywienie), możliwe upośledzenia (fizyczne i umysłowe), umiejętności (w odniesieniu do tematu szkolenia) *, oczekiwania i życzenia *. Po drugie, istotnym elementem jest środowisko. Jeżeli szkolenie nie odbywa się w Internecie, trener musi ustalić następujące kwestie: lokalizacja szkolenia, wyposażenie techniczne (np. tablica typu flipchart, projektor, itd.), osoba odpowiedzialna w lokalizacji (do kogo należy zwracać się w przypadku zaistnienia problemów), wyżywienie (gdzie można coś zjeść i wypić?). W przypadku szkoleń online należy sprawdzić czy oprogramowanie (np. Skype) lub skojarzone z przeglądarkami pokoje konferencyjne (np. ClickMeeting) są w pełni sprawne. Gdy powyższe zadania zostały dokładnie wykonane, trener może przystąpić do drugiego etapu TCM. Etap 2. Analiza potrzeb szkoleniowych. Analiza Potrzeb Szkoleniowych (Training Needs Analysis, TNA) jest pożytecznym narzędziem uzyskiwania informacji o: status quo (jaki jest stan rzeczy), sytuacja pożądana (jaki powinien być stan rzeczy). By zmienić stan rzeczy i doprowadzić do sytuacji pożądanej należy zidentyfikować cele szkolenia. Jeżeli cel szkolenia nie jest pomocny w osiągnięciu pożądanego stanu rzeczy, należy go odrzucić. By sprawdzić, czy cel szkolenia jest odpowiedni, warto posłużyć się metodą SMART (z and. Specific, measurable, achievable, relevant, time focused): 81

82 Szczegółowy Mierzalny Osiągalny Istotny Terminowy cel szkolenia powinien być precyzyjnie określony cel szkolenia powinien być mierzalny uczestnicy powinni być w stanie zrealizować cel szkolenia cel szkolenia powinien odpowiadać potrzebom uczestników termin zrealizowania celu powinien być jasno określony Niemniej, by zidentyfikować faktyczne potrzeby szkoleniowe uczestników, należy odwołać się do TNA. TNA podzielić można na cztery podstawowe elementy konstytutywne, określone jako łańcuch DECS (z ang. demands, emphasis, causes, solutions): Zapotrzebowanie Skupienie zainteresowania Przyczyny Rozwiązania Zanim trener przystąpi do kolejnych faz DECS, powinien zdecydować w jaki sposób ustali potrzeby szkoleniowe uczestników. Oprócz opisanej wyżej metody formularza zgłoszeniowego, istnieją inne sposoby ustalenia potrzeb szkoleniowych: spotkania grup fokusowych, testy (np. jako element e-learningu), wywiady (online, telefoniczne, osobiste itd.), kwestionariusze (jako dodatek do formularza zgłoszeniowego), przyjrzenie się poprzednim podobnym ocenom. Niezależnie od tego, jaką metodą posłuży się trener w ustalaniu potrzeb szkoleniowych, w dalszej kolejności należy przejść następujące etapy: 1. Zapotrzebowanie. Etap ten to, krótko mówiąc, analiza luk mająca na celu identyfikację bieżących problemów, braków w zasobach wiedzy lub umiejętnościach. Trener powinien ustalić jakie są umiejętności uczestników na daną chwilę, a jakie chcieliby posiadać po zakończeniu szkolenia. Zidentyfikowane luki pozwolą ostatecznie na określenie celów szkolenia. 2. Skupienie zainteresowani. Na tym etapie trener ustala jakie potrzeby są istotne dla przebiegu szkolenia lub, czy pierwotna koncepcja szkolenia powinna zostać dostosowana, czy na pierwszy plan wysunęły się potrzeby, o których trener wcześniej nie pomyślał. Z drugiej strony, jeżeli dana potrzeba szkoleniowa sprawia wrażenie niezbyt istotnej w porównaniu z innymi, należy ją wyeliminować dla dobra skuteczności szkolenia. 82

Odmiany aparatów cyfrowych

Odmiany aparatów cyfrowych Plan wykładu 1. Aparat cyfrowy 2. Odmiany aparatów cyfrowych 3. Kamera cyfrowa 4. Elementy kamery cyfrowej 5. Kryteria wyboru aparatu i kamery cyfrowej Aparat cyfrowy Aparat cyfrowy (ang. Digital camera)

Bardziej szczegółowo

Simp-Q. Porady i wskazówki

Simp-Q. Porady i wskazówki Simp-Q Porady i wskazówki ROZWÓJ ZESTAWÓW BEZCIENIOWYCH Pierwsza generacja Najnowsza generacja Profesjonalne studio idealne dla zawodowych fotografów. Zestawy bezcieniowe Simp-Q to rewolucyjne i kompletne

Bardziej szczegółowo

USTAWIENIA KAMERY FILMOWEJ SKRÓT ZAJĘĆ:

USTAWIENIA KAMERY FILMOWEJ SKRÓT ZAJĘĆ: Spotkanie organizacyjne I: 1. Przedstawienie scenariusza zajęć. 2. Prezentacja sprzętu audio-video wykorzystywanego podczas zajęć - (kamera Sony HVR-Z1E, kamera GoPro Black 3, slidcamera, statyw trójnożny

Bardziej szczegółowo

A2 Edycja informacji zmiana parametrów ekspozycji aparatem fotograficznym NIKON D3100

A2 Edycja informacji zmiana parametrów ekspozycji aparatem fotograficznym NIKON D3100 A2 Edycja informacji zmiana parametrów ekspozycji aparatem fotograficznym NIKON D3100 Ekran informacji Opracował: Andrzej Kazimierczyk, Namysłów 2013 Wizjer 1. Tryb fotografowania zmieniamy pokrętłem trybu

Bardziej szczegółowo

Warsztaty fotograficzne dla seniorów i seniorek MILANÓWEK 2013 Sylwia Nikko Biernacka SKRÓT TECHNIKI

Warsztaty fotograficzne dla seniorów i seniorek MILANÓWEK 2013 Sylwia Nikko Biernacka SKRÓT TECHNIKI Warsztaty fotograficzne dla seniorów i seniorek MILANÓWEK 2013 Sylwia Nikko Biernacka SKRÓT TECHNIKI TROCHĘ TECHNIKI Przysłona (źrenica) regulowany otwór w obiektywie pozwalający na kontrolę ilości padającego

Bardziej szczegółowo

Temat: Podział aparatów fotograficznych

Temat: Podział aparatów fotograficznych Temat: Podział aparatów fotograficznych 1. Podział ze względu na technologię Klasyczny aparat fotograficzny jest urządzeniem przystosowanym do naświetlania materiału światłoczułego. Materiał ten umieszcza

Bardziej szczegółowo

www.xblitz.pl Rejestrator Jazdy Limited www.kgktrade.pl

www.xblitz.pl Rejestrator Jazdy Limited www.kgktrade.pl Rejestrator jazdy, kamera samochodowa Limited firmy Xblitz pozwoli Ci na spokojną codzienną jazdę jak i bezpieczną podróż. Niezbędna zarówno podczas długich wyjazdów wakacyjnych jak i podczas codziennych

Bardziej szczegółowo

Wstęp do fotografii. piątek, 15 października 2010. ggoralski.com

Wstęp do fotografii. piątek, 15 października 2010. ggoralski.com Wstęp do fotografii ggoralski.com element światłoczuły soczewki migawka przesłona oś optyczna f (ogniskowa) oś optyczna 1/2 f Ogniskowa - odległość od środka układu optycznego do ogniska (miejsca w którym

Bardziej szczegółowo

Szczegółowy opis przedmiotu zamówienia

Szczegółowy opis przedmiotu zamówienia Załącznik nr 1 do ogłoszenia/umowy. Szczegółowy opis przedmiotu zamówienia 1 Przedmiotem zamówienia jest zakup 3 szt. aparatów cyfrowych wraz z dodatkowym wyposażeniem. 2 Wykaz asortymentowy Lp. Nazwa

Bardziej szczegółowo

Długopis z ukrytą kamerą cyfrową HD

Długopis z ukrytą kamerą cyfrową HD Długopis z ukrytą kamerą cyfrową HD Instrukcja obsługi Nr produktu: 956256 Strona 1 z 5 1. Szczegóły produktu Nr Nazwa Opis 1 Przycisk obsługi Jest to wielofunkcyjny przycisk, którego funkcje zależą od

Bardziej szczegółowo

Czego będziesz potrzebować, aby rozpocząć realizację własnego filmu?

Czego będziesz potrzebować, aby rozpocząć realizację własnego filmu? Czego będziesz potrzebować, aby rozpocząć realizację własnego filmu? Film to projekt Produkcja filmowa, to tak naprawdę praca nad projektem. Tak jak na ostateczny kształt filmu ma wpływ praca całej ekipy

Bardziej szczegółowo

Osiągnięcia ucznia na ocenę dostateczną. Zna najważniejszych wynalazców z dziedziny fotografii.

Osiągnięcia ucznia na ocenę dostateczną. Zna najważniejszych wynalazców z dziedziny fotografii. L.p. Zadanie h Tematy zajęć ocenę dopuszczającą I Planowanie pracy II Wstęp do 1 Planowanie pracy na rok szkolny. 2 Krótka historia. Plan wynikowy z przedmiotu zajęcia artystyczne fotografia (klasy III).

Bardziej szczegółowo

Kinoteka Dzieci warsztaty animacji

Kinoteka Dzieci warsztaty animacji Kinoteka Dzieci warsztaty animacji CELE: 1. Kształtowanie umiejętności projektowania i planowania: praca w grupach tematycznych i zadaniowych scenariusz filmu podstawowe zasady scenariusz animacji 2. Kształtowanie

Bardziej szczegółowo

BEZPRZEWODOWY VIDEODOMOFON XT-07 2.4GHz Cyfrowa transmisja

BEZPRZEWODOWY VIDEODOMOFON XT-07 2.4GHz Cyfrowa transmisja BEZPRZEWODOWY VIDEODOMOFON XT-07 2.4GHz Cyfrowa transmisja Dziękujemy za zakup videodomofonu firmy REER ELECTRONICS Prosimy o zapoznanie się z instrukcją przed podłączeniem videodomofonu Spis treści 1.

Bardziej szczegółowo

PROJEKTORY DO KINA DOMOWEGO

PROJEKTORY DO KINA DOMOWEGO PROJEKTORY DO KINA DOMOWEGO K750 Projektor do kina domowego LED + Laser Acer K750 jest pierwszym na świecie projektorem o rozdzielczości 1080p wyposażonym w hybrydowe źródło światła laser/led, które zwiększa

Bardziej szczegółowo

U-DRIVE DUAL. Instrukcja obsługi. Osobista czarna skrzynka kierowcy z kamerą cofania MT4056

U-DRIVE DUAL. Instrukcja obsługi. Osobista czarna skrzynka kierowcy z kamerą cofania MT4056 U-DRIVE DUAL Osobista czarna skrzynka kierowcy z kamerą cofania MT4056 Instrukcja obsługi PL Ogólne Kamera główna Gniazdo kamery tylnej Gniazdo USB/ ładowarki Gniazdo microsd Obiektyw kamery głównej Mikrofon

Bardziej szczegółowo

NEX-3/NEX-5/NEX-5C A-DRH-100-52(1) 2010 Sony Corporation

NEX-3/NEX-5/NEX-5C A-DRH-100-52(1) 2010 Sony Corporation NEX-3/NEX-5/NEX-5C W niniejszej broszurze opisano funkcje 3D pojawiające się w tej aktualizacji oprogramowania sprzętowego. Szczegółowe informacje można znaleźć w Instrukcja obsługi i Podręcznik α znajdujących

Bardziej szczegółowo

BEZPRZEWODOWY DOM. bezprzewodowa kontrola urządzeń i oświetlenia

BEZPRZEWODOWY DOM. bezprzewodowa kontrola urządzeń i oświetlenia BEZPRZEWODOWY DOM bezprzewodowa kontrola urządzeń i oświetlenia Przedstawiamy Państwu najnowszą linię produktów z serii "BEZPRZEWODOWY DOM". Produkty powstały z myślą o tym, aby bezprzewodowa technologia

Bardziej szczegółowo

Easi-View Udostępniaj rezultaty swojej pracy całej grupie, przeglądaj obiekty trójwymiarowe, fotografuj i nagrywaj wideo

Easi-View Udostępniaj rezultaty swojej pracy całej grupie, przeglądaj obiekty trójwymiarowe, fotografuj i nagrywaj wideo Easi-View Udostępniaj rezultaty swojej pracy całej grupie, przeglądaj obiekty trójwymiarowe, fotografuj i nagrywaj wideo INSTRUKCJA UŻYTKOWNIKA www.tts-shopping.com Ważna informacja n Instrukcję tę należy

Bardziej szczegółowo

Lampy czołowe LED serii 08-79

Lampy czołowe LED serii 08-79 Lampy czołowe LED serii 08-79 Model: 08-790-W opaska czołowa, kolor biały 08-790-S opaska czołowa, kolor czarny 08-795-W opaska krzyżowa, kolor biały 08-795-S opaska krzyżowa, kolor czarny Nowoczesna lampa

Bardziej szczegółowo

MAKROFOTOGRAFIA Skala odwzorowania najważniejsze pojęcie makrofotografii

MAKROFOTOGRAFIA Skala odwzorowania najważniejsze pojęcie makrofotografii MAKROFOTOGRAFIA Skala odwzorowania najważniejsze pojęcie makrofotografii W fotografii można wyróżnić kilka ważnych terminów m.in. ekspozycja, kompozycja oraz nieco bardziej techniczne pojęcia, takie jak

Bardziej szczegółowo

TTS Jesteśmy dumni z bycia częścią

TTS Jesteśmy dumni z bycia częścią Gwarancja i wsparcie Niniejszy produkt jest dostarczany wraz z roczną gwarancją obejmującą usterki wykryte podczas normalnego użytkowania. Gwarancja traci ważność w przypadku korzystania z aparatu Easi-View

Bardziej szczegółowo

Kurs Fotografii Od Podstaw

Kurs Fotografii Od Podstaw Portret cz.1 Rodzaje portretów: portret klasyczny portret psychologiczny autoportret grupowy (wieloosobowy) artystyczny plenerowy naturalny pozowany Portret klasyczny - ma jak najdokładniej pokazać nam

Bardziej szczegółowo

Sprzedaż, Planowanie i Instalacja systemów monitoringu MOBOTIX

Sprzedaż, Planowanie i Instalacja systemów monitoringu MOBOTIX Szkolenie techniczne SPI Sprzedaż, Planowanie i Instalacja systemów monitoringu MOBOTIX Więcej wiedzy. Większy sukces. Gwarantowane! Dlaczego warto wziąć udział w szkoleniu technicznym? Chcesz wiedzieć

Bardziej szczegółowo

Od palmtopa do laptopa

Od palmtopa do laptopa Od palmtopa do laptopa Nie tak dawno temu wybór między urządzeniami komputerowymi był niewielki albo wielki, ciężki komputer stacjonarny, albo mniej lub bardziej prądożerny laptop. Stała miniaturyzacja

Bardziej szczegółowo

gdmss Lite Android DVR Mobile Client Instrukcja obsługi oprogramowania

gdmss Lite Android DVR Mobile Client Instrukcja obsługi oprogramowania gdmss Lite Android DVR Mobile Client Instrukcja obsługi oprogramowania Tylko na telefony z systemem Android Spis treści 1 INFORMACJE OGÓLNE... 3 1.1 Wprowadzenie...3 1.2 Funkcje...3 1.3 Obsługiwane wersje

Bardziej szczegółowo

WIDEOREJESTRATOR LX-400G Z SYSTEMEM ANDROID

WIDEOREJESTRATOR LX-400G Z SYSTEMEM ANDROID WIDEOREJESTRATOR LX-400G Z SYSTEMEM ANDROID INSTRUKCJAOBSŁUGI Strona 1 1.Opis techniczny urządzenia 1.1 Mikrofon 2.1 Przycisk wyciszenia dźwięku 3.1 Przycisk GPS 4.1 Przycisk zasilania 5.1 Przycisk kamery

Bardziej szczegółowo

MINIKAMERA z wbudowanym monitorem LCD 1,8", rejestrator trasy, kamera samochodowa, Quer

MINIKAMERA z wbudowanym monitorem LCD 1,8, rejestrator trasy, kamera samochodowa, Quer MDH System Strona 1 MDH-SYSTEM ul. Bajkowa 5, Lublin tel./fax.81-444-62-85 lub kom.693-865-235 e mail: info@mdh-system.pl MINIKAMERA z wbudowanym monitorem LCD 1,8", rejestrator trasy, kamera samochodowa,

Bardziej szczegółowo

Odstraszasz szkodników, wodny, zewnętrzny

Odstraszasz szkodników, wodny, zewnętrzny INSTRUKCJA OBSŁUGI Odstraszasz szkodników, wodny, zewnętrzny Nr produktu 710018 Strona 1 z 7 Używać zgodnie z instrukcjami producenta. Produkt jest stosowany jako odstraszasz zwierząt za pomocą strumienia

Bardziej szczegółowo

Zbiór przykładowych zdjęć SB-700

Zbiór przykładowych zdjęć SB-700 Zbiór przykładowych zdjęć SB-700 W niniejszej broszurze przedstawiono różne techniki używania lampy błyskowej SB-700 i przykładowe zdjęcia. Pl Zabawy z oświetleniem Oświetlenie to tajemnica udanej fotografii.

Bardziej szczegółowo

TABLET MULTIMEDIALNY MODECOM FreeTAB 1331 X2 HD

TABLET MULTIMEDIALNY MODECOM FreeTAB 1331 X2 HD Wprowadzenie MODECOM FreeTAB 1331 X2 HD to nasz najnowszy tablet multimedialny charakteryzujący się wyświetlaczem o imponujących przekątnej 13,3 oraz 10-punktiwej funkcji multidotyku. To bez wątpienia

Bardziej szczegółowo

I AM YOUR 1 NIKKOR FINDER

I AM YOUR 1 NIKKOR FINDER I AM YOUR FINDER JESTEM PERFEKCYJNYM ZDJĘCIEM Aparaty bezlusterkowe z wymienną optyką Nikon 1 to świetny sposób na uchwycenie tempa życia. Każdy aparat bezlusterkowy z wymienną optyką Nikon 1 łączy wyjątkowo

Bardziej szczegółowo

www.xblitz.pl Rejestrator Jazdy DUAL www.kgktrade.pl

www.xblitz.pl Rejestrator Jazdy DUAL www.kgktrade.pl Rejestrator jazdy, kamera samochodowa DUAL firmy Xblitz pozwoli Ci na spokojną codzienną jazdę jak i bezpieczną podróż. Niezbędna zarówno podczas długich wyjazdów wakacyjnych jak i podczas codziennych

Bardziej szczegółowo

BlackSys wyznaczamy standardy dla produktów CAR DVR!

BlackSys wyznaczamy standardy dla produktów CAR DVR! BlackSys wyznaczamy standardy dla produktów CAR DVR! Wideorejestratory BLACKSYS BLACKSYS wyznaczamy standard dla CAR DVR CAR DVR czarna skrzynka samochodu popularnie nazywana wideo-rejestratorem to coraz

Bardziej szczegółowo

Wstęp posiadaczem lustrzanki cyfrowej

Wstęp posiadaczem lustrzanki cyfrowej Budowa aparatu Wstęp aparat robi zdjęcie, nie każde stanie się fotografią kupując nowoczesną lustrzankę cyfrową stajemy się... posiadaczem lustrzanki cyfrowej oczywiście lepszy i nowocześniejszy sprzęt

Bardziej szczegółowo

Wyzwania przy projektowaniu nowoczesnych sal konferencyjnych

Wyzwania przy projektowaniu nowoczesnych sal konferencyjnych Wyzwania przy projektowaniu nowoczesnych sal konferencyjnych Kompleksowe rozwiązania Szkolenia Usługi dodatkowe Lider kompleksowych rozwiązań VoIP w Polsce Wsparcie techniczne Agenda Profesjonalna sala

Bardziej szczegółowo

GOTOWE ZESTAWY - bezprzewodowy system mikrofonowy SW-80 z TRACK KAMERĄ (automatycznie pokazuje mówcę).

GOTOWE ZESTAWY - bezprzewodowy system mikrofonowy SW-80 z TRACK KAMERĄ (automatycznie pokazuje mówcę). GOTOWE ZESTAWY - bezprzewodowy system mikrofonowy SW-80 z TRACK KAMERĄ (automatycznie pokazuje mówcę). Najnowszy, kompletny system konferencyjny, który zawiera: - mikrofony bezprzewodowe - system TRACK

Bardziej szczegółowo

P i o t r Ś l a s k i : Ł a t w e f o t o g r a f o w a n i e 1 www.e-bookowo.pl

P i o t r Ś l a s k i : Ł a t w e f o t o g r a f o w a n i e 1 www.e-bookowo.pl P i o t r Ś l a s k i : Ł a t w e f o t o g r a f o w a n i e 1 Piotr Ślaski ŁATWE FOTOGRAFOWANIE Jedyny tak prosty poradnik dla początkujących amatorów fotografii P i o t r Ś l a s k i : Ł a t w e f o

Bardziej szczegółowo

Zajęcia fotograficzne plan wynikowy

Zajęcia fotograficzne plan wynikowy Zajęcia fotograficzne plan wynikowy GIMNAZJUM Dział zeszytu tematycznego Temat lekcji Liczba godzin Wymagania podstawowe Uczeń: Wymagania ponadpodstawowe Uczeń: Podstawy 1. Lekcja organizacyjna kryteria

Bardziej szczegółowo

Wideoboroskop AX-B250

Wideoboroskop AX-B250 Wideoboroskop AX-B250 Instrukcja obsługi Przed włączeniem urządzenia proszę przeczytać instrukcję. Instrukcja zawiera ważne informacje dotyczące bezpieczeństwa. Spis treści 1. Uwagi dotyczące bezpieczeństwa...

Bardziej szczegółowo

Instrukcja obsługi CARCAM-1080. Rejestrator samochodowy. Dane techniczne oraz treść poniższej instrukcji mogą ulec zmianie bez uprzedzenia.

Instrukcja obsługi CARCAM-1080. Rejestrator samochodowy. Dane techniczne oraz treść poniższej instrukcji mogą ulec zmianie bez uprzedzenia. Instrukcja obsługi CARCAM-1080 Rejestrator samochodowy Dane techniczne oraz treść poniższej instrukcji mogą ulec zmianie bez uprzedzenia. Odbiornik zgodny jest z warunkami dyrektywy 89/336/EEC dotyczącej

Bardziej szczegółowo

Kamera termowizyjna MobIR M8. Dane Techniczne

Kamera termowizyjna MobIR M8. Dane Techniczne Kamera termowizyjna MobIR M8 Dane Techniczne Termowizyjny Typ detektora: Zakres spektralny: Czułość sensora: Pole widzenia/ Ogniskowa: Ostrzenie obrazu: Zbliżenie elektroniczne: Obraz Niechłodzony FPA

Bardziej szczegółowo

Wymagane parametry dla platformy do mikroskopii korelacyjnej

Wymagane parametry dla platformy do mikroskopii korelacyjnej Strona1 ROZDZIAŁ IV OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA Wymagane parametry dla platformy do mikroskopii korelacyjnej Mikroskopia korelacyjna łączy dane z mikroskopii świetlnej i elektronowej w celu określenia powiązań

Bardziej szczegółowo

Warsztaty z tworzenia filmów animowanych metodą poklatkową.

Warsztaty z tworzenia filmów animowanych metodą poklatkową. Klub Otwartej Kultury w ramach projektu Patriotyzm Jutra Warsztaty z tworzenia filmów animowanych metodą poklatkową. 1. Gatunki filmu animowanego. rysunkowy lalkowy wycinankowy plastelinowy animacja 3D

Bardziej szczegółowo

A-DTR-100-52(1) 2010 Sony Corporation

A-DTR-100-52(1) 2010 Sony Corporation NEX-3/NEX-5/NEX-5C Tutaj opisano nowe funkcje oferowane przez zaktualizowane oprogramowanie sprzętowe i ich działanie. Szczegółowe informacje można znaleźć w Instrukcja obsługi i Podręcznik α znajdujących

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE NA POSZCZEGÓLNE OCENY Z ZAJĘĆ TECHNICZNYCH. (na podstawie Zeszytu tematycznego Zajęcia fotograficzne wyd.

WYMAGANIA EDUKACYJNE NA POSZCZEGÓLNE OCENY Z ZAJĘĆ TECHNICZNYCH. (na podstawie Zeszytu tematycznego Zajęcia fotograficzne wyd. WYMAGANIA EDUKACYJNE NA POSZCZEGÓLNE OCENY Z ZAJĘĆ TECHNICZNYCH (na podstawie Zeszytu tematycznego Zajęcia fotograficzne wyd. Operon) Wymagania na poszczególne stopnie szkolne - zajęcia techniczne fotograficzne

Bardziej szczegółowo

Instrukcja obsługi kamery XREC RD32 HD

Instrukcja obsługi kamery XREC RD32 HD Instrukcja obsługi kamery XREC RD32 HD I. Właściwości kamery - rozdzielczość video: 1280x720p, AVI, 30fps, - rozdzielczość zdjęć: 2560x1920px, JPEG, - wodoszczelność do 20 metrów głębokości, - szerokokątny

Bardziej szczegółowo

Różne sposoby widzenia świata materiał dla ucznia, wersja z instrukcją

Różne sposoby widzenia świata materiał dla ucznia, wersja z instrukcją CZĘŚĆ A CZŁOWIEK Pytania badawcze: Różne sposoby widzenia świata materiał dla ucznia, wersja z instrukcją Czy obraz świata jaki rejestrujemy naszym okiem jest zgodny z rzeczywistością? Jaki obraz otoczenia

Bardziej szczegółowo

Instrukcja Obsługi HyperMedia Center Spis Treści V1.5

Instrukcja Obsługi HyperMedia Center Spis Treści V1.5 Instrukcja Obsługi HyperMedia Center Spis Treści V1.5 WPROWADZENIE...1 PASEK KONTROLNY ODTWARZACZA...1 PASEK NAWIGACYJNY...2 TV...3 ŹRÓDŁO WEJŚCIOWE...3 LISTA KANAŁÓW...3 PROGRAMOWANIE...3 USTAWIENIA...5

Bardziej szczegółowo

ŻYJE SIĘ RAZ. Żyje się tylko raz, więc zadbaj o stylowe życie. Strona 2 z 7

ŻYJE SIĘ RAZ. Żyje się tylko raz, więc zadbaj o stylowe życie. Strona 2 z 7 Wyjątkowe wzornictwo i najwyższej klasy oprogramowanie, które uwzględnia Twoją lokalizację podczas dobierania prezentowanych informacji. Niezrównane dwutonowe wzornictwo i połyskujące krawędzie. Strona

Bardziej szczegółowo

Dotykowa tablica interaktywna Język gestów Zasilanie przez USB

Dotykowa tablica interaktywna Język gestów Zasilanie przez USB Dotykowa tablica interaktywna Język gestów Zasilanie przez USB STWÓRZ LEKCJE O NOWEJ JAKOŚCI DZIĘKI ELITE PANABOARD! Tablice elite Panaboard są zaawansowanym narzędziem edukacyjnym, pozwalającym przyciągnąć

Bardziej szczegółowo

KAMERY SPORTOWE KAMERY SAMOCHODOWE

KAMERY SPORTOWE KAMERY SAMOCHODOWE 1 2 XtremeLE 4 XtremeTouch 5 XtremeRemote 6 SportCam 7 Girdo2 Driver 9 Strada Driver 10 Viaggio Driver 11 Arrivo Driver 12 3 4 XtremeLE KTM 43897 Kompaktowa kamera Xtreme LE to podstawowy model w ofercie

Bardziej szczegółowo

SYSTEMY OPERACYJNE I SIECI KOMPUTEROWE

SYSTEMY OPERACYJNE I SIECI KOMPUTEROWE SYSTEMY OPERACYJNE I SIECI KOMPUTEROWE WINDOWS 1 SO i SK/WIN 006 Wydajność systemu 2 SO i SK/WIN Najprostszym sposobem na poprawienie wydajności systemu, jeżeli dysponujemy zbyt małą ilością pamięci RAM

Bardziej szczegółowo

Obrazy High-Key W fotografiach high-key dominują jasne, delikatnie wyróżnione tony, a oświetlenie sceny jest miękkie.

Obrazy High-Key W fotografiach high-key dominują jasne, delikatnie wyróżnione tony, a oświetlenie sceny jest miękkie. Oryginalna wersja tekstu na stronie www.minoltaphotoworld.com Zone Matching - dopasowanie stref Na atmosferę, charakter i przesłanie zdjęcia znacząco wpływa rozkład jasnych i ciemnych obszarów w kolorystyce

Bardziej szczegółowo

Kamera Domu Inteligentnego. Instrukcja instalacji

Kamera Domu Inteligentnego. Instrukcja instalacji Kamera Domu Inteligentnego Instrukcja instalacji 1 Spis treści 1.Wprowadzenie... 3 2.Wymagania sprzętowe... 3 3.Specyfikacja techniczna... 3 4.Schemat urządzenia... 4 5.Instalacja urządzenia... 4 6.Instalacja

Bardziej szczegółowo

Instrukcja do skanera 3D MF:

Instrukcja do skanera 3D MF: Instrukcja do skanera 3D MF: Jak używać skanera: Skaner został zaprojektowany aby można go było używać w różnie naświetlonych pomieszczeniach. Jeśli planujesz skanowanie na zewnątrz, należy pamiętać, że

Bardziej szczegółowo

KRZYŻE APTECZNE 1-kolorowe i 7-kolorowe. www.ledtechnology.pl. Raster od 10 mm. Sterowanie PC - LAN/PENDRIVE/WiFi/Pilot

KRZYŻE APTECZNE 1-kolorowe i 7-kolorowe. www.ledtechnology.pl. Raster od 10 mm. Sterowanie PC - LAN/PENDRIVE/WiFi/Pilot www.ledtechnology.pl KRZYŻE APTECZNE 1-kolorowe i 7-kolorowe Raster od 10 mm KA Sterowanie PC - LAN/PENDRIVE/WiFi/Pilot Polski producent Polski producent Wysoka jakość Energooszczędność o firmie Krzyże

Bardziej szczegółowo

TWORZENIE PREZENTACJI MS POWERPOINT

TWORZENIE PREZENTACJI MS POWERPOINT TWORZENIE PREZENTACJI MS POWERPOINT Wstęp TWORZENIE PREZENTACJI MS POWERPOINT Czasami zdarza się, że zostajemy poproszeni o poprowadzenia spotkania czy szkolenia w firmie, w której pracujemy lub po prostu

Bardziej szczegółowo

Wspaniała rozrywka. Naprawdę dobre połączenie.

Wspaniała rozrywka. Naprawdę dobre połączenie. Wspaniała rozrywka. Naprawdę dobre połączenie. Wybierz telefon, który brzmi równie dobrze, jak wygląda. Wbudowany profil Beats AudioTM zapewnia niezrównaną, studyjną jakość dźwięku utworów muzycznych,

Bardziej szczegółowo

Mikrofon stereofoniczny STM10

Mikrofon stereofoniczny STM10 Instrukcja obsługi Mikrofon stereofoniczny STM10 Spis treści Podstawy...3 Omówienie funkcji...3 Omówienie urządzenia...3 Montaż...4 Używanie mikrofonu...5 Nagrywanie dźwięku...5 Tworzenie nagrań wideo

Bardziej szczegółowo

Wersja polska. Wstęp. Zawartość opakowania. Uwaga! WC030 Sweex Webcam 300K with Microphone USB

Wersja polska. Wstęp. Zawartość opakowania. Uwaga! WC030 Sweex Webcam 300K with Microphone USB WC030 Sweex Webcam 300K with Microphone USB Wstęp Dziękujemy za zakup Sweex USB Webcam 300K with Microphone. Ta kamera internetowa umożliwia prowadzenie rozmów głosowych z przyjaciółmi na całym świecie.

Bardziej szczegółowo

Instrukcja obsługi Systemu Sterowania Crestron UG Wydział Matematyki, Fizyki i Informatyki

Instrukcja obsługi Systemu Sterowania Crestron UG Wydział Matematyki, Fizyki i Informatyki Instrukcja obsługi Systemu Sterowania Crestron UG Wydział Matematyki, Fizyki i Informatyki 1 1. WPROWADZENIE System sterowania jest urządzeniem mającym na celu ułatwienie obsługi sprzętów audio oraz video

Bardziej szczegółowo

Jak znaleźć dobrą lampę kosmetyczną?

Jak znaleźć dobrą lampę kosmetyczną? 1 z 7 2011-01-15 21:17 Jak znaleźć dobrą lampę kosmetyczną? PIĄTEK, 03 GRUDNIA 2010 14:23 W kolejnym artykule na temat urządzania własnego gabinetu poruszymy temat lamp kosmetycznych. Jeśli już dokonamy

Bardziej szczegółowo

Instrukcja obsługi. Rejestrator i kamera w zegarku MCL-1.3R MCL-1.3B

Instrukcja obsługi. Rejestrator i kamera w zegarku MCL-1.3R MCL-1.3B Instrukcja obsługi Rejestrator i kamera w zegarku MCL-1.3R MCL-1.3B Dane techniczne oraz treść poniższej instrukcji mogą ulec zmianie bez uprzedzenia. Odbiornik zgodny jest z warunkami dyrektywy 89/336/EEC

Bardziej szczegółowo

Zegarek z kamerą Full HD

Zegarek z kamerą Full HD Zegarek z kamerą Full HD oraz trybem nocnym na podczerwień Szanowny Klience, dziękujemy za zakup zegarka z kamerą. Produkt jest nie tylko modnym dodatkiem, ale również niezwykłym urządzeniem, które nagrywa

Bardziej szczegółowo

Kamera poklatkowa 1280x1024, do 6 miesięcy pracy, Brinno TLC100

Kamera poklatkowa 1280x1024, do 6 miesięcy pracy, Brinno TLC100 MDH System Strona 1 MDH-SYSTEM ul. Bajkowa 5, Lublin tel./fax.81-444-62-85 lub kom.693-865-235 e mail: info@mdh-system.pl Kamera poklatkowa 1280x1024, do 6 miesięcy pracy, Brinno TLC100 Produkt z kategorii:

Bardziej szczegółowo

Iv. Kreatywne. z mediów

Iv. Kreatywne. z mediów Iv. Kreatywne korzystanie z mediów Edukacja formalna dzieci Kreatywne korzystanie z mediów [ 45 ] Zagadnienia Wychowanie przedszkolne Szkoła podstawowa, klasy 1-3 Szkoła podstawowa, klasy 4-6 Tworzenie

Bardziej szczegółowo

Warszawa, czerwiec 2006 roku

Warszawa, czerwiec 2006 roku ZATWIERDZAM MINISTERSTWO SPRAW WEWNĘTRZNYCH I ADMINISTRACJI DEPARTAMENT ROZWOJU REJESTRÓW INSTRUKCJA WYKONYWANIA ZDJĘĆ SPEŁNIAJĄCYCH KRYTERIA ICAO W ZAKRESIE BIOMETRYCZNEGO WIZERUNKU TWARZY W PASZPORTACH

Bardziej szczegółowo

STUDIO. castudio.pl. usiądźcie wygodnie i zobaczcie, jak może wyglądać Wasz film

STUDIO. castudio.pl. usiądźcie wygodnie i zobaczcie, jak może wyglądać Wasz film castudio.pl usiądźcie wygodnie i zobaczcie, jak może wyglądać Wasz film piękne filmy zrobione przez twórców, którzy z pasją i wielkim zaangażowaniem realizują profesjonalne filmy na wysokim poziomie artystycznym

Bardziej szczegółowo

Jednostka centralna. Miejsca na napędy 5,25 :CD-ROM, DVD. Miejsca na napędy 3,5 : stacja dyskietek

Jednostka centralna. Miejsca na napędy 5,25 :CD-ROM, DVD. Miejsca na napędy 3,5 : stacja dyskietek Ćwiczenia 1 Budowa komputera PC Komputer osobisty (Personal Komputer PC) komputer (stacjonarny lub przenośny) przeznaczony dla pojedynczego użytkownika do użytku domowego lub biurowego. W skład podstawowego

Bardziej szczegółowo

Kilka słów o Swann Swann Communications

Kilka słów o Swann Swann Communications Kilka słów o Swann Swann Communications istnieje od 1988 roku i od kilku lat jest globalnym liderem w sprzedaży rozwiązań monitorujących dom lub biuro. Wysoka jakość wykonania i niska awaryjność produktów

Bardziej szczegółowo

Instrukcja instalacji i użytkowania kamery internetowej - 2010-06-02. Sopot 2010-06-02. Andrzej Poszewiecki. University of Gdansk

Instrukcja instalacji i użytkowania kamery internetowej - 2010-06-02. Sopot 2010-06-02. Andrzej Poszewiecki. University of Gdansk Instrukcja instalacji i użytkowania kamery internetowej - 2010-06-02 Sopot 2010-06-02 Andrzej Poszewiecki University of Gdansk Spis treści Czym jest kamera internetowa?... 3 Do czego można użyd kamery

Bardziej szczegółowo

Kompletny system multimedialny, łatwe w użyciu a jednocześnie bogate w oferowane funkcje narzędzie wspomagające oprawę liturgii i pracę duszpasterską

Kompletny system multimedialny, łatwe w użyciu a jednocześnie bogate w oferowane funkcje narzędzie wspomagające oprawę liturgii i pracę duszpasterską Kompletny system multimedialny, łatwe w użyciu a jednocześnie bogate w oferowane funkcje narzędzie wspomagające oprawę liturgii i pracę duszpasterską w parafii. Funkcje systemu - wyświetlanie tekstów pieśni

Bardziej szczegółowo

ARRIS VIP 1013 01.2015. Copyright 2015 Grupa MULTIPLAY.

ARRIS VIP 1013 01.2015. Copyright 2015 Grupa MULTIPLAY. ARRIS VIP 1013 01.2015 Copyright 2015 Grupa MULTIPLAY. Podłączenie dekodera ARRIS VIP 1013 Nie należy przykrywać urządzenia żadnymi innymi elementami. Zalecane jest, aby odległość między urządzeniem a

Bardziej szczegółowo

404 CAMCORDER FUNKCJE KAMERY WIDEO I APARATU

404 CAMCORDER FUNKCJE KAMERY WIDEO I APARATU Polska polish 404 CAMCORDER FUNKCJE KAMERY WIDEO I APARATU Dodatek do Instrukcji obsługi ARCHOS 404 Najnowszą wersję tej instrukcji można pobrać ze strony www.archos.com/manuals. Wersja 1.1 Niniejsza instrukcja

Bardziej szczegółowo

Instrukcja obsługi www.facebook.com/denverelectronics

Instrukcja obsługi www.facebook.com/denverelectronics Instrukcja obsługi www.facebook.com/denverelectronics Wygląd i opis funkcji 1. 6. 11. 16. Klawisz menu Wyjściowe złącze sygnału TV Soczewki Głośnik 2. 7. 12. 17. Klawisz w górę. 3 Klawisz w dół 4. Klawisz

Bardziej szczegółowo

Trochę informacji Na początek

Trochę informacji Na początek Betty Book Foto Rozdział 1 Wstęp Fotografia jest sztuką, która nie ustępuje niczym malarstwu i innym dziedzinom sztuk pięknych. Tak jak malarz ma nieskończone możliwości używania barw i technik malarskich,

Bardziej szczegółowo

Instrukcja obsługi Okularów z ukrytą kamerą V12

Instrukcja obsługi Okularów z ukrytą kamerą V12 Instrukcja jest własnością Firmy KORJAR. Wszystkie zawarte w niej nazwy, marki, linki, screeny itp są zastrzeżone przez swoich właścicieli i są chronione międzynarodowymi przepisami o prawach autorskich.

Bardziej szczegółowo

Realizacja programu z użyciem wielu kamer

Realizacja programu z użyciem wielu kamer Realizacja programu z użyciem wielu kamer dr inż. Piotr Odya Od czego należy zacząć? 1. zapoznać się z przebiegiem wydarzenia ile osób bierze udział (aktywnie) czy będą się przemieszczać? 2. zapoznać się

Bardziej szczegółowo

Cape Town 945 charakteryzuje się wyszukaną stylistyką, spójnym interfejsem użytkownika opartym na systemie Android i niesamowitymi możliwościami. Wyposażony jest w duży 6,8-calowy ekran pojemnościowy z

Bardziej szczegółowo

Instrukcja obsługi TCC-1280. Rejestrator samochodowy. Dane techniczne oraz treść poniższej instrukcji mogą ulec zmianie bez uprzedzenia.

Instrukcja obsługi TCC-1280. Rejestrator samochodowy. Dane techniczne oraz treść poniższej instrukcji mogą ulec zmianie bez uprzedzenia. Instrukcja obsługi TCC-1280 Rejestrator samochodowy Dane techniczne oraz treść poniższej instrukcji mogą ulec zmianie bez uprzedzenia. Odbiornik zgodny jest z warunkami dyrektywy 89/336/EEC dotyczącej

Bardziej szczegółowo

KAMERY TV CCD W PANELU SINTHESI

KAMERY TV CCD W PANELU SINTHESI KAMERY TV CCD W PANELU SINTHESI Mod. 1745 Kamery TV CCD Sinthesi do instalacji z przewodem koncentrycznym: Nr ref. 1745/40 Nr ref. 1745/41 Nr ref. 1745/70 Nr ref. 1745/80 Nr ref. 1745/81 Nr ref. 1745/82

Bardziej szczegółowo

Rozdział 4. Multimedia

Rozdział 4. Multimedia Rozdział 4. Multimedia Ćwiczenia zawarte w tym rozdziale pozwolą na wykorzystanie ogromnych moŝliwości multimedialnych systemu Windows XP. Większość narzędzi multimedialnych w Windows XP pochodzi z systemu

Bardziej szczegółowo

RAFAŁ MICHOŃ. rmichonr@gmail.com. Zespół Szkół Specjalnych nr 10 im. ks. prof. Józefa Tischnera w Jastrzębiu Zdroju O4.09.2015 r.

RAFAŁ MICHOŃ. rmichonr@gmail.com. Zespół Szkół Specjalnych nr 10 im. ks. prof. Józefa Tischnera w Jastrzębiu Zdroju O4.09.2015 r. RAFAŁ MICHOŃ rmichonr@gmail.com Zespół Szkół Specjalnych nr 10 im. ks. prof. Józefa Tischnera w Jastrzębiu Zdroju O4.09.2015 r. - Główne zagadnienia (ekspozycja, czułość, przysłona, głębia ostrości, balans

Bardziej szczegółowo

Zostań ekspertem w dziedzinie systemów monitoringu IP

Zostań ekspertem w dziedzinie systemów monitoringu IP Szkolenia techniczne SPI/Starter Zostań ekspertem w dziedzinie systemów monitoringu IP Więcej wiedzy - gwarantowany sukces Stale rosnąca popularność systemów monitoringu IP to szansa na ekspansję Twojej

Bardziej szczegółowo

Instrukcja obsługi. Apexto DV008

Instrukcja obsługi. Apexto DV008 Instrukcja obsługi Apexto DV008 Poznań 2009 Wstęp Urządzenie to można opisad na wiele sposobów: pendrive z wbudowaną kamerą, kamera z cyfrowym rejestratorem, ewentualnie kamera szpiegowska. Życie tworzy

Bardziej szczegółowo

Odstraszacz zwierząt z czujnikiem ruchu i modułem solarnym

Odstraszacz zwierząt z czujnikiem ruchu i modułem solarnym INSTRUKCJA OBSŁUGI Odstraszacz zwierząt z czujnikiem ruchu i modułem solarnym Nr produktu 710068 Strona 1 z 5 Przeznaczenie Za pomocą czujnika ruchu PIR produkt aktywuje generator ultradźwiękowy o częstotliwości

Bardziej szczegółowo

Eura-Tech. Instrukcja Obsługi Aplikacji Mobilnej

Eura-Tech. Instrukcja Obsługi Aplikacji Mobilnej Eura-Tech Instrukcja Obsługi Aplikacji Mobilnej Pobieranie aplikacji Przed rozpoczęciem ustawiania kamery IP, pobierz i zainstaluj aplikację Eura Cam. W sklepie Google Play wyszukaj aplikację EuraCam Funkcjonalność

Bardziej szczegółowo

Detektor Laserowy Dla Maszyn Budowlanych BME200 Zestaw Na Ciężki Sprzęt Budowlany

Detektor Laserowy Dla Maszyn Budowlanych BME200 Zestaw Na Ciężki Sprzęt Budowlany 1 V.I.P WOJCIECHOWICZ - Detektor Laserowy Dla Maszyn Budowlanych BME200 Detektor Laserowy Dla Maszyn Budowlanych BME200 Zestaw Na Ciężki Sprzęt Budowlany Instrukcja Obsługi 2 V.I.P WOJCIECHOWICZ - Detektor

Bardziej szczegółowo

Zdjęcie do dowodu lub paszportu. Informacja o usłudze OBYWATEL.GOV.PL BETA. Ogólne informacje

Zdjęcie do dowodu lub paszportu. Informacja o usłudze OBYWATEL.GOV.PL BETA. Ogólne informacje 1 z 8 2015-12-04 12:06 OBYWATEL.GOV.PL BETA Zdjęcie do dowodu lub paszportu Chcesz wyrobić dowód osobisty lub paszport i potrzebujesz zdjęcie? Poniżej dowiesz się, jak powinno wyglądać. Informacja o usłudze

Bardziej szczegółowo

Higiena pracy z komputerem

Higiena pracy z komputerem Twoje biurko Sposób i miejsce ustawienia komputera powinny być przemyślane. Również przygotowanie samego komputera do pracy będzie miało w przyszłości wpływ na jej sprawność i szybkość. Pamiętaj też, że

Bardziej szczegółowo

Obiektywy fotograficzne

Obiektywy fotograficzne Obiektywy fotograficzne Wstęp zadaniem obiektywu jest wytworzenie na powierzchni elementu światłoczułego (film lub matryca) obrazu przedmiotu fotografowanego obraz powinien być jak najwierniejszy najważniejsza

Bardziej szczegółowo

Talitor kamera w zapalniczce

Talitor kamera w zapalniczce Talitor kamera w zapalniczce Poznań 2012 Cechy: mały rozmiar mały, dyskretny obiektyw kamery wskaźnik LED rozdzielczość 1280x960 dla 27fps rejestracja plików w formacie AVI rejestracja przez co najmniej

Bardziej szczegółowo

Zajęcia grafiki komputerowej 30 h

Zajęcia grafiki komputerowej 30 h Zajęcia grafiki komputerowej 30 h Poniższe tematy do wyboru. Właściwa tematyka zajęć zostanie ustalona z uczestnikami zajęć GRAFIKA Klonowanie i korygowanie elementów obrazu Retusz portretów usuwanie znamion,

Bardziej szczegółowo

Temat ćwiczenia: Technika fotografowania.

Temat ćwiczenia: Technika fotografowania. Uniwersytet Uniwersytet Rolniczy Rolniczy w Krakowie Wydział Inżynierii Środowiska i Geodezji Wydział Inżynierii Środowiska i Geodezji Katedra Fotogrametrii i Teledetekcji Katedra Geodezji Rolnej, Katastru

Bardziej szczegółowo

DŁUGOPIS Z KAMERĄ 1. Wprowadzenie

DŁUGOPIS Z KAMERĄ 1. Wprowadzenie DŁUGOPIS Z KAMERĄ 1. Wprowadzenie Rewelacyjny długopis który jest rejestratorem wideo w wysokiej rozdzielczości, Możesz nim nagrywać filmy w wysokiej rozdzielczości wideo, nagrywać dobrej jakości dźwięk

Bardziej szczegółowo

1. Przed podłączeniem i użytkowaniem urządzenia prosimy o dokładne zapoznanie się z poniższą instrukcją obsługi.

1. Przed podłączeniem i użytkowaniem urządzenia prosimy o dokładne zapoznanie się z poniższą instrukcją obsługi. UWAGI! 1. Przed podłączeniem i użytkowaniem urządzenia prosimy o dokładne zapoznanie się z poniższą instrukcją obsługi. 2. Zalecamy wykonanie montażu wideodomofonu przez wykwalifikowanego montera. 3. Importer

Bardziej szczegółowo