Rola informatyki w naukach ekonomicznych i społecznych

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Rola informatyki w naukach ekonomicznych i społecznych"

Transkrypt

1 Rola informatyki w naukach ekonomicznych i społecznych Innowacje i implikacje interdyscyplinarne redakcja ZBIGNIEW E. ZIELIŃSKI TOM 1 Recenzja naukowa prof. zw. dr hab. Tadeusz Grabiński Wydawnictwo Wyższej Szkoły Handlowej Kielce 2010

2 Publikacja wydrukowana została zgodnie z materiałem dostarczonym przez Autorów. Wydawca nie ponosi odpowiedzialności za treść, formę i styl artykułów. Komitet Naukowy prof. dr hab. Janusz Lewandowski dr hab. Krzysztof Grysa, prof. WSH dr hab. Wiesław Dziubdziela, prof. WSH Redaktor Naczelny prof. zw. dr hab. Tadeusz Grabiński Redaktor Recenzji prof. zw. dr hab. Tadeusz Grabiński Recenzenci prof. zw. dr hab. Tadeusz Grabiński prof. nadzw. dr hab. Agnieszka Izabela Baruk prof. nadzw. dr hab. Wacław Gierulski prof. dr hab. inż. Andrzej Dąbkowski prof. dr hab. Janusz Lewandowski prof. dr hab. Wasyl Lipczuk dr hab. Dariusz Adamczyk, prof. UJK dr hab. Ewa Grzegorzewska-Ramocka, prof. WSEiP dr hab. Grzegorz Kończak, prof. AE dr hab. inż. Józef Frąś, prof. US dr hab. Krzysztof Grysa, prof. WSH dr hab. Mirosława Kwiecień, prof. UE dr hab. Wiesław Dziubdziela, prof. WSH dr hab. Marian Srebrny, prof. WSH doc. dr inż. Zbigniew Lis dr Michał Adam Leśniewski dr Danuta Mokrosińska dr Małgorzata Paszkowska Redakcja dr Zbigniew E. Zieliński mgr inż. Jarosław Kościelecki mgr inż. Artur Janus mgr Katarzyna Baziuk mgr Anna Kukla mgr Piotr Sidor Urszula Słowik Wydawca publikacji Wyższa Szkoła Handlowa im. B. Markowskiego w Kielcach Projekt PITWIN Portal innowacyjnego Transferu Wiedzy w Nauce ul. Peryferyjna Kielce Copyright by Wyższa Szkoła Handlowa, Kielce 2010 ISBN Nakład 150 egz. Publikacja została wydana w ramach realizacji projektu PITWIN Portal Innowacyjnego Transferu Wiedzy w Nauce. Publikacja jest współfinansowana przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego. Publikacja jest dystrybuowana bezpłatnie, dla osób które zarejestrują się na stronie internetowej projektu

3 Spis treści...3 Wstęp...5 Introduction...7 I. INFORMATYKA JAKO CZYNNIK ROZWOJU SPOŁECZNO GOSPODARCZEGO Grzegorz Wilk-Jakubowski Wpływ technologii informatyczno-komunikacyjnych na funkcjonowanie współczesnych społeczeństw...11 Weronika Możyłowska, Piotr Możyłowski Wpływ globalizacji i technologii informatycznych na rozwój współczesnych stosunków międzynarodowych. Unia Europejska a Stowarzyszenie Państw Azji Południowo-Wschodniej studium przypadku...19 Przemysław Jatkiewicz Ocena funkcjonalności gminnych portali informacyjnych...28 Bruno Jacobfeuerborn The Impact of Mobile Networking on the Society...36 Paweł Kupczak Internet jako innowacyjne narzędzie promocji miast i gmin...43 Paweł Grzegrzółka Zwrot z Inwestycji w Zarządzaniu Konfiguracją Oprogramowania...50 Natalia Michałek Rola wirtualizacji w dynamicznej infrastrukturze IT...58 Piotr Siuda Jak bydgoszczanie posługują się Internetem badanie umiejętności, celów i sposobów używania Internetu w Bydgoszczy...65 Rafał Guzowski Różne drogi prowadzące do aktywizacji społeczeństwa przyszłości. Rozwój E-government oraz lokalnych serwisów internetowych a poziom aktywności społeczności lokalnej...79 Adam Stecyk Społeczeństwo informacyjne a wykorzystanie technologii teleinformatycznych w świetle raportu Światowego Forum Ekonomicznego w latach Gabriela Gurgul Struktura rynku elektronicznych instrumentów płatniczych w latach Olga Łodyga Usługi internetowe a rozwój społeczeństwa informacyjnego II. ROLA INFORMATYKI W INNOWACYJNYM PODEJŚCIU DO NAUK SPOŁECZNYCH, HUMANISTYCZNYCH I TECHNICZNYCH Szczepan Paszkiel Kognitywistyka, jako nauka mutidyscyplinarna Małgorzata Paszkowska Fora internetowe wybrana problematyka prawna Witold Czudec Inwestycje w badania i rozwój determinantą przewagi konkurencyjnej Unii Europejskiej Łukasz Tomczyk O wykluczeniu cyfrowym seniorów w zinformatyzowanym świecie Jerzy Baruk Istota innowacji i ich wpływ na rozwój podmiotów gospodarczych Magdalena Niewczas Zarządzanie jakością w warunkach globalizacji III. INFORMATYZACJA I HUMANIZACJA: POJĘCIA SPRZECZNE CZY KOMPLEMENTARNE? Iwona Klama-Jania Problem wypalenia zawodowego - perspektywa zarządzania Monika Niemczyk Wpływ eksportu oraz wewnątrzwspólnotowych dostaw towarów na efektywność i rozwój przedsiębiorstwa Bogdan Sadecki Technologie agentowe kierunki rozwoju, obszary wykorzystania

4 Teresa Lewandowska-Kidoń Internet - między nienawiścią a tolerancją Dariusz Żak Społeczeństwo informacyjne w aspekcie elektronicznego obrotu prawnego IV. NARZĘDZIA INFORMATYCZNE A EFEKTYWNOŚĆ ZARZĄDZANIA ORGANIZACJĄ Janusz Myszczyszyn Rola systemów informatycznych w tworzeniu organizacji procesowej na przykładzie systemu great plains dynamics Władysław Hoffmann Model regułowego systemu oceny kredytobiorców Józef Frąś Wspomagany komputerowo system zarządzania obsługą i naprawą stacjonarnych urządzeń transportowych Bruno Jacobfeuerborn A Generic Informational Model of Innovation for a High-Tech Company Jakub Swacha Webowe systemy zarządzania treścią jako narzędzia komunikacji w firmie Monika Cywka Bezpieczna informacja gwarancją sprawnego funkcjonowania łańcucha dostaw Wojciech Argasiński Rola Internetu w prowadzeniu działalności usługowej obiektów noclegowych na Podhalu Joanna Żukowska, Mikołaj Pindelski Coaching As A Tool Supporting Teamwork In Organizations, Including Virtual Ones Maciej Jagódka Wykorzystanie i znaczenie Internetu w promocji regionu Krystyna Celarek Informacja i informatyka jako środek doskonalenia relacji urząd obywatel Katarzyna Mańkowska Wykorzystanie systemów Business Intelligence w przedsiębiorstwie Andrzej Dąbkowski Innowacyjne strategie przedsiębiorstw w latach kryzysu Michał Rynkiewicz Telepraca, a bezpieczeństwo danych Agnieszka Bukowska-Piestrzyńska Dostępność do Internetu w Polsce a ezdrowie V. SYSTEMY INFORMACYJNE W ZARZĄDZANIU Beata Iwasieczko Narzędzia informatyczne a IT Governance a ład korporacyjny Katarzyna Zioło Zarządzanie wiedzą w przedsiębiorstwie przy wykorzystaniu systemów informacyjnych Małgorzata Smolska System Informacji Personalnej jako narzędzie wspierania procesów kadrowych w przedsiębiorstwie Arkadiusz Harasimiuk SOA jako podstawa modelu referencyjnego dla obsługi procesów finansowych Sylwia Wiśniewska Systemy informacyjne a innowacyjność przedsiębiorstw Anna Kanabrocka Systemy informacyjne a sterowanie wydarzeniami turystyki biznesowej Barbara Buzowska Administracja elektroniczna w praktyce funkcjonowania jednostek administracji samorządowej studium przypadku Katarzyna Kiliańska, Bartosz Bugajski Rola podpisu elektronicznego w gospodarce Eryk Szwarc, Grzegorz Bocewicz, Krzysztof Bzdyra Kompetencje i cechy osobowościowe w kształtowaniu zespołów projektowych Łukasz Kołodziejczyk, Mariusz Wasiak Outsourcing w gospodarce opartej na wiedzy

5 Wstęp Współczesna gospodarka i edukacja wymaga wykształconych pracowników, którzy nie mogą się obyć bez nowoczesnych środków technologicznych, wspomagających ich pracę. Postęp informatyczny nie zakończył się jedynie na sporządzeniu nowych narzędzi pracy czy form komunikacji pozwolił także na stworzenie działalności internetowej i przeniesienia firm w rejony wirtualnych przedsięwzięć. Miarą tej aktywności mogą być ubiegłoroczne łączne obroty z działalności internetowej najważniejszych polskich firm i przedsiębiorstw z branży e-biznes, które wyniosły blisko 15 mld zł (Raport Internet 2k10 wykonany przez InternetStandard z czerwca 2010 r.). Nowoczesne systemy i technologie informatyczne stały się niezbędne podczas realizacji zaawansowanych projektów jak i w życiu codziennym. Niniejsza 2-tomowa publikacja, którą oddajemy do rąk Czytelników, jest wynikiem prezentacji autorskich poglądów i doświadczeń praktycznych zaprezentowanych w ramach II Ogólnopolskiej Konferencji Naukowej pt.: Rola informatyki w naukach ekonomicznych i społecznych. Innowacje i implikacje interdyscyplinarne, która odbyła się 9 września 2010 roku w Wyższej Szkole Handlowej im. Bolesława Markowskiego w Kielcach w ramach projektu PITWIN Portal Innowacyjnego Transferu Wiedzy w Nauce. Tematy przewodnie tegorocznej publikacji konferencyjnej zostały sformułowane w postaci następującej listy: I. Informatyka jako czynnik rozwoju społeczno gospodarczego dział z 12 artykułami, II. Rola informatyki w innowacyjnym podejściu do nauk społecznych, humanistycznych i technicznych z 6 artykułami, III. Informatyzacja i humanizacja: pojęcia sprzeczne czy komplementarne? zawierający 5 artykułów, IV. Narzędzia informatyczne a efektywność zarządzania organizacją największy dział z 14 artykułami, V. Systemy informacyjne w zarządzaniu z zamieszczonymi 10 referatami, VI. Wykorzystanie Internetu w nowoczesnym nauczaniu z 8 pracami, VII. Informatyzacja a rozwój marketingu zawierający 12 artykułów, VIII. Analizy ilościowe w naukach ekonomicznych i społecznych z 11 artykułami, IX. Analizy społeczno ekonomiczne z 11 artykułami, w ramach której opublikowano łącznie 89 recenzowanych prac. Każda z sekcji tematycznych porusza ważkie i żywotne problemy oraz zagadnienia, z jakimi stykają się obecnie naukowcy wykorzystujący nowoczesne technologie w swojej pracy i badaniach naukowych. Dział otwierający wydawnictwo zatytułowany Informatyka jako czynnik rozwoju społeczno gospodarczego został poświęcony problematyce ICT. Koncepcja gospodarki opartej na wiedzy, jest uważana za paradygmat rozwoju nowoczesnego społeczeństwa, w którym wiedza determinuje tempo i poziom rozwoju gospodarczego. Materiały zawarte w rozdziale Rola informatyki w innowacyjnym podejściu do nauk społecznych, humanistycznych i technicznych oraz kolejnym, trzecim pt.: Informatyzacja i humanizacja: pojęcia sprzeczne czy komplementarne? dotykają spraw kluczowych dla rozwoju społeczeństwa: zarządzania informacją oraz metod komunikowania się co jest obecnie traktowane jako nerw nowoczesnego społeczeństwa. 5

6 Prace zawarte w ramach rozdziałów Narzędzia informatyczne a efektywność zarządzania organizacją oraz Systemy informacyjne w zarządzaniu to próby odpowiedzi na sposoby wykorzystania informacji w przedsiębiorstwie, a także spojrzenia na organizację poprzez pryzmat jej systemów informatycznych, tak by wskazać ich wymiar efektywności. E-learning oraz problematyka nauczania przez Internet to problematyka działu Wykorzystanie Internetu w nowoczesnym nauczaniu. Materiały zawarte w tym rozdziale kompleksowo ujmują zagadnienia nowoczesnego kształcenia i wynikają z dążenia do budowania gospodarki opartej na wiedzy, gdzie rozwój systemu edukacyjnego jest kreatorem wysokiego poziomu postaw i świadomości obywateli. Skuteczne prowadzenie działalności gospodarczej wymaga dostępu do najbardziej aktualnych i istotnych danych. Blok tematyczny Informatyzacja a rozwój marketingu koncentruje się na działaniach marketingowych takich jak planowanie strategii marketingowych czy wyłowienie wartościowych faktów z masy informacji pozyskiwanych z mediów, Internetu, własnych badań i doświadczeń firmy. Metody ilościowe, jakościowe i ich klasyfikacja w badaniach to zagadnienia poruszane w rozdziale Analizy ilościowe w naukach ekonomicznych i społecznych. Cechą dominującą artykułów są własne analizy i badania wyrażające przejawy życia społecznego, struktur rynków elektronicznych, gospodarki czy komunikacji społeczeństwa. Artykuły zamieszczone w ostatnim dziale publikacji pt. Analizy społeczno ekonomiczne koncentrują się na spostrzeżeniach, doświadczeniach i studiach naukowców, analizujących zjawiska społeczne, ekonomiczne, na które mają wpływ media, nowe technologie oraz zastosowanie informatyki. Chciałbym szczerze zachęcić do lektury artykułów składających się na obecne wydanie. Artykuły zamieszczone w publikacji są próbą podsumowania bieżących dokonań i zainteresowań naukowców z zakresu zastosowań informatyki. Mam nadzieję, że wiedza, dokonania i zadania, jakimi obecnie zajmują się badacze zawarte w tym opracowaniu staną się dobrą sposobnością do podjęcia własnych badań, poszukiwań przez naukowców oraz praktyków. Większość Czytelników naszych publikacji to internauci co dobitnie wskazują statystyki odwiedzin serwisu PITWIN, liczone w dziesiątkach tysięcy miesięcznie. Dlatego też, dodatkowym aspektem propagującym treści niniejszego wydawnictwa jest jego wydanie elektroniczne dostępne na stronie internetowej projektu PITWIN Portal Innowacyjnego Transferu Wiedzy w Nauce (http://www.pitwin.edu.pl) do której odwiedzenia serdecznie zapraszam. Zbigniew E. Zieliński 6

7 Introduction Contemporary economy and education demand well-educated employees that cannot go without modern technological means facilitating their work. The information technology progress did not finish with the development of new work tools or communication forms it also enabled the Internet activity and transfer of companies to the areas of virtual enterprises. A measure of this activity may be last year s total turnover value of Internet activity of the most important Polish e-business companies and enterprises, which amounted to nearly 15 billion zloty (Internet Report 2010 conducted by Internet Standard, June 2010). Up-to-date systems and information technologies became indispensable for the realization of both advanced projects and for daily life use. The following two-volume publication, which we offer to our readers, is a result of authors views and practical experiments presentations, that were given as a part of the 2 nd All-Poland Scientific Conference on The Role of Informatics in Economic and Social Sciences. Innovations and Interdisciplinary Implications, which took place on 9 th September 2010 at the Bolesław Markowski University of Trade in Kielce as a part of the PITWIN Portal of Innovative Knowledge Transfer in Science. Thematic scope of this year s conference publication was contained in the following list: I. Informatics as a factor of the social-economic development with 12 articles, II. The role of computer science in an innovative approach to social, humane and technical sciences with 6 articles, III. Informatisation and humanization: contradictory or complementary terms? containing 5 articles, IV. Informatics tools and effectiveness of organisation management the biggest section with 14 articles, V. Information systems in management- 10 papers admitted, VI. Utilization of the Internet in modern education with 8 reports, VII. Informatisation and marketing development including 12 articles, VIII. Quantitative analyses in economic and social sciences with 11 papers, IX. Social-economic analyses 11 reports contained, within which, 89 reviewed articles were printed in total. Each of the thematic sections deals with weighty and vital problems and issues that are nowadays encountered by scientists employing new technologies in their work and scientific research. The opening section entitled: Informatics as a factor of the social-economic development was devoted to the ICT issues. Knowledge-based economy is believed to be the paradigm of a modern society development in which, a pace and a level of economic development are determined by knowledge. Materials enclosed in the chapter titled: The role of computer science in an innovative approach to social, humane and technical sciences and consecutive, the third entitled: Informatisation and humanization: contradictory or complementary terms? touch on key issues for society development: information management and communication methods which are currently believed to be the nerve of the contemporary society. The articles contained in sections: Informatics tools and effectiveness of organisation management and Information systems in management are answer attempts to the ways of information utilization in an enterprise, and also an attempt at seeing an organisation from the angle of its computer systems in order to indicate the dimension of their effectiveness. 7

8 E-learning and Distance Learning via Internet are the issues addressed in the chapter Utilization of the Internet in modern education. Materials contained in this section present issues concerning contemporary education comprehensively. They arise from an aspiration to build a knowledgebased economy, where the development of education system is the creator of a high level of attitudes as well as a consciousness of citizens. An effective running of a business activity requires an access to essential and up-to-date data. The thematic block Informatisation and marketing development concentrates on marketing activities such as planning of the marketing strategies or identifying the quality facts from masses of information acquired from the media, the Internet, own research and company s experiences. Furthermore, quantitative, qualitative methods and their research classification are the subjects raised in the chapter Quantitative analyses in economic and social sciences. The authors research and analyses expressing manifestations of social life, the structures of electronic markets, economy or society communications are a characteristic feature of the enclosed papers. The articles included in the last section titled: Social-economic analyses focus on scientists insights, experiments and studies analysing social and economic phenomena which are influenced by the media, the new technologies and the application of informatics. I honestly would like to encourage you to read the articles comprising the present publication. The papers enclosed in the monograph are an attempt at summarizing the current achievements and interests of the scientists on the applications of informatics. I hope that the knowledge, the accomplishments and the tasks which are currently being studied by researchers, and which are included in this publication, will create an excellent opportunity for undertaking own research and surveys by scientists and practitioners. Majority of our Readers are the Internet users what is distinctly indicated by the visiting statistics of the PITWIN website, counted monthly in tens of thousands. Therefore, an additional aspect propagating the contents of the following monograph is its electronic publication, available on the project website PITWIN Portal of Innovative Knowledge Transfer in Science (http://www.pitwin.edu.pl), which I cordially invite you to visit. Zbigniew E. Zieliński 8

9 I. INFORMATYKA JAKO CZYNNIK ROZWOJU SPOŁECZNO GOSPODARCZEGO

10

11 Grzegorz Wilk-Jakubowski Grzegorz Wilk-Jakubowski Wpływ technologii informatyczno-komunikacyjnych na funkcjonowanie współczesnych społeczeństw Streszczenie: Jednym z istotnych przejawów postępu technicznego jest szybki rozwój narzędzi komunikacji. Współczesne społeczeństwa w przeważającej mierze wykorzystują technikę do pokonania bariery czasu i (lub) przestrzeni. Procesy komunikacyjne i informacyjne aktualnie przenikają wszystkie wymiary ludzkiego życia. Początek trzeciego tysiąclecia już został uznany za wiek komunikacji. To właśnie dlatego niektórzy badacze jak np. Marian Filipiak twierdzą, że na naszych oczach dokonuje się przejście od homo sapiens do homo communicans. Powszechny charakter komunikacji masowej, elektronicznej, audiowizualnej i multimedialnej przyniósł reorganizację sposobu widzenia świata, podstawowych wartości oraz struktur społecznych i politycznych. Celem niniejszego artykułu jest analiza wpływu technologii informatycznokomunikacyjnych na funkcjonowanie współczesnych społeczeństw. Słowa kluczowe: cywilizacja medialna, informacja, komunikacja Wprowadzenie Peter Drucker dostrzegł, że reorganizacja sposobu widzenia świata, podstawowych wartości oraz struktur społecznych dokonuje się w społeczeństwie co kilka dekad. Po upływie pięćdziesięciu lat, jest to już inny świat, a ludzie wówczas żyjący nawet nie mogą sobie wyobrazić świata, w którym żyli ich dziadkowie i w którym przychodzili na świat ich rodzice 1. Takie właśnie przemiany nastąpiły m.in. w drugiej połowie XX wieku, kiedy to popularność uzyskała teza Marshalla McLuhana określająca świat jako globalną wioskę. Powyższa metafora została entuzjastycznie przyjęta jako trafne ujęcie zbiorowego doświadczenia ludzi, poznawania i odczuwania wydarzeń odległych od miejsc zamieszkania każdego członka światowej społeczności. Odbicie dokonujących się przemian miał obrazowo ukazać termin społeczeństwo informacyjne. Niemniej jednak informacja nie stanowi cechy specyficznej wyróżniającej współczesne społeczeństwo. Od zarania dziejów towarzyszyła ona bowiem ludzkości w aspekcie biologicznym (struktura DNA) i społecznym (kultura). W kształtowaniu poznania współczesnego świata zasadnicze znaczenie odgrywają natomiast media. Faktem jest, że informacja istnieje od zawsze w przeciwieństwie do mediów rozumianych jako środki techniczne, które pojawiły się stosunkowo późno. Współczesne społeczeństwa w przeważającej mierze wykorzystują technikę do pokonania bariery czasu i (lub) przestrzeni w celu utrzymywania kontaktów zapośredniczonych. Przejawia się to w zastępowaniu komunikacji typu face to face komunikacją zmediatyzowaną typu interface-to-interface 2. Skoro McLuhan traktował współczesny mu świat jako teleświat celne wydaje się określanie współczesnego 1 Drucker P., Społeczeństwo pokapitalistyczne, tłum. G. Karnas, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1999, s J. B. Thompson wyróżnił dwa typy interakcji społecznych z udziałem mediów: 1. pośrednie mediatyzowane (m.in. e, rozmowy telefoniczne) w których następuje wymiana informacji między konkretnymi osobami, które dzieli dystans czasowy i (lub) przestrzenny; 2. pośrednie zmediatyzowane quasi-interakcje (np. reklama), w których uczestnicy nie są zorientowani na komunikację z konkretnymi osobami (ten typ interakcji ma charakter jednokierunkowy); por. Thompson J. B., Media i nowoczesność, Astrum, Wrocław 2001, s

12 Wpływ technologii informatyczno-komunikacyjnych na funkcjonowanie współczesnych społeczeństw społeczeństwa mianem medialnego. Termin ten łączy w sobie bowiem zarówno pojęcie społeczeństwa informacyjnego (w zakresie treści), jak i społeczeństwa sieciowego (w zakresie formy), przy czym istotniejsze znaczenie ma aspekt formalny. Globalizacja komunikacji i telekomunikacji w stronę globalnej wioski Globalizacja dokonuje się w wielu sektorach, ale najdynamiczniej postępuje w sferze komunikacji i telekomunikacji. Egzemplifikację w dziedzinie komunikacji stanowić może transport lotniczy, który umożliwia przenoszenie ludzi i towarów pomiędzy kontynentami w czasie krótszym niż doba. Z punktu widzenia funkcjonowania współczesnego świata o wiele ważniejszą rolę odgrywają jednak nowe środki telekomunikacji. Intensyfikacja ich rozwoju nastąpiła w latach siedemdziesiątych XX wieku, kiedy to seria wynalazków w zakresie przetwarzania i przesyłania informacji wzbogaciła możliwości społecznego porozumiewania się. Pierwszy mikroprocesor, kluczowy element nowej epoki, został skonstruowany w roku 1971, pierwsze mikrokomputery, podobnie jak i system operacyjny DOS, pojawiły się w drugiej połowie lat siedemdziesiątych. System Xerox Alto, wzorzec systemu operacyjnego Windows, został stworzony w 1973 roku. Cyfrowe przełączniki telefoniczne i komercyjne wykorzystanie połączeń światłowodowych również należy łączyć z połową lat siedemdziesiątych. W tym czasie firma Sony zapoczątkowała produkcję magnetowidów w systemie VHS. I wreszcie kończąc wyliczanie sieć ARPANET, istniejąca od 1969 roku, uzyskała w 1974 roku protokół łącznościowy TCP/IP, tworząc nowy rodzaj sieci Internet. Konsekwencje tych wynalazków stały się oczywiste w następnej dekadzie, która zapoczątkowała nowy świat. Jak stwierdził Krzysztof Mroziewicz: w wiosce globalnej wiadomość dostarczana przez dziennikarzy wcześniej trafia do odbiorcy masowego niż wiadomość sekretna do swego adresata na najwyższych piętrach władzy 3. Przestrzeń lokalizacji i tradycyjnych tożsamości została zatem zdominowana przez przestrzeń przepływów informacji. Lokalne i globalne massmedia przekazują treści odległe od życia konkretnych grup zwykłych ludzi. W rezultacie potwierdzenie uzyskuje teza Georga Simmela, niemieckiego socjologa żyjącego na przełomie XIX i XX wieku, mówiąca o tym, że relacje współczesnego człowieka do jego otoczenia rozwijają się zwykle w taki sposób, że odsuwa się od grup mu najbliższych po to, by przybliżyć się do tych, które są bardziej odległe 4. Właśnie dlatego mimo że współczesne centra handlowe wypełniają tłumy ludzi to jednak brakuje w nich więzi o charakterze społecznym. Celem zabiegów marketingowych jest bowiem stworzenie atmosfery do zakupów (podziwiania wielości towarów, dokonania selekcji i nabywania najatrakcyjniejszych). Można w nich zauważyć wiele par i rodzin, ale nie ma wśród nich szerszego poczucia wspólnoty brakuje interakcji społecznych. Wokół człowieka znajduje się wprawdzie tłum ludzi, ale są to jedynie obce osoby odwiedzające w tym samym czasie daną część sklepu. Toteż współczesny rynek konsumpcji, choć nieporównywalnie bogatszy i ciekawszy, jest ułomny w społecznym sensie. Izolacja społeczna a więź medialna Utracone poczucie wspólnej więzi przywracają jednak programy telewizyjne, które angażują niemal całe społeczeństwo w proces współprzeżywania wydarzenia. W taki właśnie sposób oddziałują relacje na żywo z wielkich imprez sportowych, olimpiad i mistrzostw piłkarskich. Jeśli zatem globalne społeczeństwo medialne ma swoją arenę podobnie jak miały swoje areny greckie państwa-miasta to jest to arena wirtualna, tworzona zarówno na stadionach i boiskach, jak też przy stołach montażowych sieci telewizyjnych. Mediatyzacja sportu powoduje, że atrakcyjniejsze staje się pośrednie współuczestnictwo w wydarzeniach sportowych. Dlatego też telewidzowie pozbawiają się przyjemności bezpośredniego, zbiorowego przeżywania w tłumie rezygnują z zajmowania miejsca na stadionie. Telewizja oferuje im bowiem w zamian rozszerzenie 3 Mroziewicz K., Dziennikarz w globalnej wiosce, WSiP, Warszawa 2004, s Cyt. za: Krzysztofek K., Szczepański M., Zrozumieć rozwój, UŚ, Katowice 2002, s

13 Grzegorz Wilk-Jakubowski i pogłębienie przeżyć sportowych. Z wieloma kamerami, powtórkami, zwolnieniami oraz słownymi komentarzami. Reżyserzy telewizyjni konstruują dramatyczne widowiska, które są niedostępne dla kibiców na stadionie. Wyżej opisana sytuacja przekłada się na wydłużenie czasu spędzanego w mieszkaniach. Dodać należy, że w ich wnętrzu znajduje się duża ilość elektronicznych wynalazków umożliwiających zarówno zrobienie zakupów (upowszechnienie kart kredytowych umożliwiło zapłatę), jak i wykonywanie pracy zarobkowej. Ludzie, których głównym zajęciem jest przetwarzanie informacji (m.in. pracownicy naukowi, pisarze, czy menażerowie) wykonują znaczną część czynności zawodowych bez wychodzenia z domu, przekazując wyniki pracy Siecią do swojej firmy. Mieszkanie zaczyna zatem stanowić elektroniczną zagrodę. Obok tendencji do izolacji współczesne media równolegle przyczyniają się do wytworzenia poczucia wspólnej więzi. Procesowi umacniania spójności i potwierdzania istnienia wartości społecznych służyły transmisje pielgrzymek Jana Pawła II. Wprowadziły one do telewizji czas odświętny. Poprzez dostarczenie podniosłych wrażeń integrowały społeczeństwo wokół identycznych wartości. Problem w tym, że poczucie wspólnoty nadzwyczaj często było i jest wytwarzane przez wydarzenia tragiczne. Egzemplifikację mogą tu stanowić relacje z ataku terrorystycznego na World Trade Center, czy też z żałoby po katastrofie smoleńskiej z 10 kwietnia 2010 roku (taka telewizja określana jest mianem celebracyjnej, gdyż przyczynia się ona do umocnienia spójności i potwierdzania wartości społecznych). W świetle powyższych zjawisk trafne wydaje się połączenie przez Rolanda Robertsona procesu kompresji (kurczenia się) świata w następstwie rozwoju środków komunikacji i komunikowania z intensyfikacją poczucia jedności globu jako całości 5. Przykładem wzmocnienia więzi między ludźmi mieszkającymi w odległych zakątkach świata jest emocjonalnie uczestnictwo młodego pokolenia w międzynarodowych koncertach charytatywnych. Pierwszą tego typu akcją była rozpoczęta w 1984 roku przez Boba Geldofa Pomoc dla Afryki 6, natomiast jedną z ostatnich solidarność świata z dotkniętymi skutkami tsunami obszarami Azji. Intensywność wykorzystania Internetu do tego typu ponadnarodowych ruchów społecznych zdaniem socjologów będzie ciągle wzrastała. W opinii Anthony ego Giddensa świadomość globalna oznacza, iż ludzie coraz częściej sięgają do innych niż narodowe wyznaczników w formowaniu poczucia własnej tożsamości 7. Ludzkość przestała być zatem tworem abstrakcyjnym, stając się zbiorowością odległych terytorialnie bliźnich połączonych więzami sieci. Przejawy globalizacji w sferze kultury najwidoczniejsze są w upowszechnianiu amerykańskiej kultury masowej. Zetknięcie się z obcymi wzorcami, a także podleganie tym samym kulturowym doświadczeniom stało się możliwe głównie dzięki środkom masowego przekazu (zwłaszcza telewizji). Jednakże to nie telewizja, lecz film jako pierwsze medium w historii ludzkości skutecznie pokonał bariery językowe i kulturowe, tworząc uniwersalne i ogólnoludzkie narzędzie porozumiewania się. Wielkie konglomeraty medialne kształtują wzory konsumpcji zarówno pośrednio poprzez sprzedaż wytworzonych produktów, jak i bezpośrednio wykorzystując przekazy medialne. To właśnie dlatego japoński koncern Sony kupił studia filmowe Columbia Pictures Entertainment i MGM. Towarzyszące globalizacji zmniejszenie znaczenia barier geograficznych i temporalnych nie zmieniło przestrzennego aspektu egzystencji. Skoro życie realne jest zawsze lokalne związane z konkretnym miejscem, Robertson uzupełnił swą teorię o pojęcie glokalizacji tzn. adaptacji idei i działań o zasięgu światowym do lokalnych warunków. W sytuacji, gdy wiele osób i społeczności poszukuje czasoprzestrzennego zakorzenienia, w różnych częściach globu następuje odrodzenie 5 Por. Akteruzzaman Md., Globalization: Issues and Challenges for Trade Union Movement, The Social Science 2006, nr 1, s Zob. dostęp z r. 7 Giddens A., Socjologia, PWN, Warszawa 2004, s

14 Wpływ technologii informatyczno-komunikacyjnych na funkcjonowanie współczesnych społeczeństw regionalnych świadomości kulturowych 8. Glokalizacja oznacza zatem wzmocniony nacisk na uwzględnianie autonomii lokalnej i regionalnej tożsamości kulturowej. Media a demokracja rola mediów w społeczeństwie medialnym Jeżeli społeczeństwo medialne rzeczywiście stanowi nową formę społeczeństwa, wówczas aktualne stają się podstawowe pytania dotyczące natury państwa, jego ustroju, struktury społecznej, kryteriów przynależności, uprawnień i obowiązków obywateli. Środki masowego przekazu bez wątpienia wpłynęły również na ewolucję systemu demokratycznego 9. A zatem jaki typ systemu politycznego będzie właściwy dla społeczeństwa medialnego? Nie podlega wątpliwości, że demokracja... Aktualnie z konieczności musi to być demokracja reprezentacyjna, realizowana przez wybieranych co kilka lat przedstawicieli narodu. W przyszłości natomiast całkiem prawdopodobne jest, że ukształtuje się demokracja deliberacyjna zakładająca wykorzystanie nowych interakcyjnych technologii teleinformacyjnych w tym Internetu dla stałego dialogu władzy i obywateli. Już dziś wdrażane są programy e-administracja. Automatyzacja i informatyzacja większości procedur ułatwi obywatelom dostęp do urzędu. Dodatkowym rezultatem będzie większa przejrzystość działania urzędu, jego struktur oraz wykonywanych zadań. Realizacja programu nie wymagająca wzrostu zatrudnienia w znaczny sposób poprawi zarządzanie finansami państwa i nadzór nad wydatkowaniem środków publicznych. Warto w tym miejscu postawić pytanie o to jaka będzie rola mediów w nowym ustroju społeczno-politycznym? Już dziś, zarówno massmedia, jak i dziennikarzy określa się symbolicznie jako czwartą władzę 10. Środki masowego przekazu pozostają bowiem poza tradycyjnym trójpodziałem na władzę ustawodawczą, wykonawczą i sądowniczą. Skoro obywatele nie mogą liczyć na to, że współczesne partie polityczne i rządy będą w stanie rzetelnie spełniać funkcję informacyjną (te pierwsze rozpowszechniają bowiem jedynie wiadomości korzystne dla swojej linii politycznej, a te drugie ukrywają porażki eksponując sukcesy) rola niezależnych, obiektywnych i bezinteresownych informatorów przypada mediom. To one będą spełniać funkcję kontrolerów władzy. System komunikowania masowego stał się funkcjonalnym warunkiem działania innych systemów i podsystemów 11. Granice władzy społecznej przesunęły się zatem niezaprzeczenie na korzyść komunikowania masowego. W tych okolicznościach czwarta władza staje się powoli nieformalnie pierwszą. Dalszy rozwój technologii teleinformacyjnych stworzyć powinien platformę do stałego dialogu władzy i obywateli (istotną rolę może tu odegrać instytucja referendów internetowych). Technologie informatyczno-komunikacyjne a charakter stosunków społecznych Technologia elektroniczna, medium naszych czasów, w istoty sposób przekształca również charakter stosunków społecznych oraz wpływa na wszystkie sfery ludzkiego życia. Człowiek żyjący w światowej wiosce poszukuje wszelkich nowych form interakcji zarówno w świecie realnym, jak i w wirtualnym. Manuel Castells w drugim tomie trylogii Age of Information pisał o napięciu między Osobowością a Siecią (Internetem). Już wcześniej wskazywał, że kształtują się zalążki nowych form uczestnictwa, które odnawiają znaczenie społeczności (np. czaty, fora 8 Tamże, s Masowe media przyczyniły się do osłabienia funkcjonowania systemów partyjnych. Partie masowe ustąpiły miejsca partiom kadrowym, gdyż liczba członków przestała być istotna (zasadnicze znaczenie ma natomiast mobilizacja elektoratu). Charakter spadkowy ma też identyfikacja wyborców z partiami politycznymi. 10 Paczkowski A., Czwarta władza: prasa dawniej i dziś, Wiedza Powszechna, Warszawa 1973, s Kepplinger H. M., W kierunku systemowej teorii komunikowania politycznego, [w:] Media masowe w systemach demokratycznych, B. Dobek-Ostrowska (red.), Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław 2003, s

15 Grzegorz Wilk-Jakubowski dyskusyjne, gry zespołowe) 12. Problemem komunikacji internetowej jest w tym kontekście niezwykła łatwość maskowania osoby, czasu i miejsca. Skoro każdy może występować w maskach społecznych zakładając wiele kont w różnych domenach pod fałszywymi nazwiskami prawdziwa staje się teza, że Internet odwraca tradycyjny układ medium masowego, w którym nadawca jest powszechnie znany, zaś odbiorca pozostaje anonimowy. Nowe media tworzą również nowe uzależnienia (kino kinomani, telewizja telemani). Młodzi ludzie coraz częściej esemesują, rekordziści wysyłają po kilkaset krótkich przekazów dziennie. Przenośne urządzenie do odtwarzania muzyki, i-pod, zapewnia nabywcy możliwość słuchania muzyki przez dziesiątki godzin bez przerwy. Słuchawki na uszach zapewniają skuteczną izolację od otoczenia tworząc samotnika wśród tłumu ludzi. Jeszcze więcej czasu pochłaniają gry komputerowe i surfowanie w Internecie. Dla pedagogów, nauczycieli akademickich, a także katechetów czy sędziów sądów dla nieletnich oczywisty wydaje się fakt, że dorasta odmienne pokolenie ludzi młodych. Uwidacznia się to w ich wyglądzie, zachowaniu, słownictwie, stylu pracy, nauki i odpoczynku. Niemniej jednak dzisiejsze pokolenie młodych nie jest pierwszym tak wyraźnie odrębnym. Niemal każda grupa wiekowa wykazuje swoje odrębności, które sumarycznie usiłuje wyrazić nadana jej nazwa. Po II wojnie mówiło się o pokoleniu rock and rolla, potem o baby boomers, yuppies, pokoleniu X. Urodzeni po 1980 roku zyskali natomiast określenia: Generacja Y, e-generacja, Video Kids, Net Generation. Za sprawą powszechnego dostępu do telefonów, telewizji i Internetu współcześni licealiści i studenci są określani jako pierwsze pokolenie ekranowe (ang. screeny generation). Obraz traktowany jest przez nich jako przekaz lepszy (uwzględniając jego prostotę i atrakcyjność) niż książka. Dzieci i młodzież przyzwyczajają się do skrótowości, coraz szybszego tempa narracji, zmienności, reguł montażu i kodów dźwiękowych. Będą zatem coraz bardziej znudzone tradycyjnym tempem opowiadania czy wykładu. Ten problem wyraziście przedstawia Kazimierz Krzysztofek: Pokolenia wychowane na mediach wizualnych mają inną strukturę percepcji... mają skrócony zakres skupienia uwagi, co ma poważne konsekwencje w procesie edukacyjnym: 45 minut dla ucznia to w większości czas stracony 13. Młodym ludziom brakuje cierpliwości. Uczeń Marshalla McLuhana, Derrick de Kerckove wyjaśnia, że telewizja wpływa głównie na system nerwowy i emocje, bowiem jej wpływ na intelekt jest niewielki. Ruch na ekranie przyciąga wzrok. Zmienność tego ruchu kieruje naszą uwagą nie pozwalając na refleksję i zrozumienie. Widz staje się jedynie obserwatorem zewnętrznej siły szybkich sekwencji audiowizualnych 14. Nie powinno w tych okolicznościach budzić zdziwienia, że w procesie edukacyjnym uwidoczniła się u uczniów nadpobudliwość i dekoncentracja. Przejawia się ona również w niepokoju i krótkich odpowiedziach na pytania nauczyciela. Nowe pokolenie charakteryzuje się także uboższym słownictwem, ma problemy z akcentowaniem i wymową, co jest konsekwencją rzadszych rozmów z dorosłymi. Opisanym powyżej przemianom towarzyszy brutalizacja języka (będąca m.in. konsekwencją oglądania filmów akcji). Z drugiej jednak strony, młodzi ludzie w znacznym stopniu uodpornili się na siłę perswazyjną przekazu telewizyjnego. Brutalne sceny nie robią na nich większego wrażenia. Jest to zatem pokolenie o bardziej tolerancyjnym spojrzeniu na świat, uznające różnorodność i odmienność. Badania przeprowadzone w Japonii ujawniły, że dla tego pokolenia komunikowanie medialne, zwłaszcza on-line, jest łatwiejszą formą niż komunikowanie osobowe, face-to-face 15. Nic zatem dziwnego, że częściej korzystają z niego do nawiązywania i zrywania znajomości. Dla e-pokolenia wymarzonym medialnym sposobem komunikacji stał się więc telefon komórkowy, a wśród jego rozlicznych funkcji telefoniczne wysyłanie wiadomości tekstowych SMS, Short 12 Castells M., The Power of Identity, The Information Age: Economy, Society and Culture, Blackwell, Cambridge 1997, s Krzysztofek K., Rdzenie kultur a dynamika cywilizacji, Transformacje 1995/1996, nr 3/4, s De Kerckhove D., Powłoka kultury. Odkrywanie nowej elektronicznej rzeczywistości, Wydawnictwo Mikom, Warszawa 1995, s Goban-Klas T., Cywilizacja medialna. Geneza, ewolucja, eksplozja, WSiP, Warszawa 2005, s

16 Wpływ technologii informatyczno-komunikacyjnych na funkcjonowanie współczesnych społeczeństw Message System (Krótkie Wiadomości Tekstowe). SMS-y z założenia muszą być krótkie, można bowiem wysłać maksymalnie 160 znaków. Dlatego też z Internetu zaczerpnięto tzw. emikony, czyli specjalne znaki wyrażające proste emocje. Stosowanie skrótów to nic nowego. Już Starożytni Rzymianie skracali swe inskrypcje wykuwane w kamieniu, który był drogim materiałem, oszczędzając miejsce i pracę. Na nagrobkach zobaczyć można S.P.Q.R. a nie Senatus Populusque Romanus (Senat Ludu Rzymskiego), COS a nie consul, VV.CC a nie viri clarissimi (mąż wybitny). Do dziś dnia na grobach chrześcijańskich pisze się skrót ś.p. zamiast świętej pamięci. Powyższe zjawisko implikuje wśród młodzieży brak zainteresowania grubą książką, czy też poszukiwaniem źródeł archiwalnych. Zanikają więc biblioteki publiczne, a miejsce papierowych książek zajmują tzw. ebooki oraz Internet pojmowany jako encyklopedia wszechwiedzy. Potęguje to dążenie do fragmentaryzacji i indywidualizacji życia społecznego. U wielu użytkowników nowych mediów pojawia się ogromna fascynacja światem przez nie przedstawianym (tzw. wirtualna rzeczywistość). Powszechnie znane są przykłady spędzania całych dni na oglądaniu programów telewizyjnych czy kaset wideo. Wśród młodzieży zaistniał typ maniaka komputerowego, który spędza wiele godzin wpatrzony w ekran monitora. Nowe techniki multimedialne łączące dźwięk, obraz trójwymiarowy, a nawet dotyk (specjalne hełmofony) dają takie złudzenie rzeczywistości, że problemem staje się powrót do normalnego świata. Ta narkotyzująca funkcja najnowszych mediów zasługuje na czujną uwagę. Kultura w społeczeństwie medialnym Rozwój mediów jest stymulowany w znacznej mierze przez ludzką chęć do zabawy. Społeczeństwo przemysłowe stworzyło bowiem nową kategorię czasu wolnego od żmudnej pracy. Wprowadzanie dodatkowego wolnego dnia soboty stworzyło warunki intensywnego korzystania z kultury głównie masowej. Ludzie od zawsze żyli w dwóch wymiarach: fizycznym (materialnym) oraz symbolicznym (społeczno-kulturowym). W codziennym życiu człowieka dominował wymiar materialny związany na ogół z fizyczną pracą i symboliczny, przejawiający się w bezpośrednim kontakcie z bliskimi, oraz okazjonalnym uczestnictwie w społecznych rytuałach i obrzędach (kultura). W przypadku obu wymiarów konieczne było przygotowanie, które dokonywało się w procesie akulturacji, przyswajania umiejętności kulturowych niezbędnych do życia w danym społeczeństwie. Współczesny świat człowieka uległ jednak znacznym przeobrażeniom. Wymiar materialny został w zdecydowanej mierze zdominowany przez technologie oraz urządzenia techniczne zaprojektowane wg wskazań wymiaru symbolicznego (nauka i kultura). Nastąpiło również odwrócenie tradycyjnych ról. O ile dotychczas osoby starsze były przekazicielami norm i wartości niezbędnych do życia w społeczeństwie o tyle aktualnie to dzieci są nauczycielami rodziców. Powszechna staje się sytuacja, w której syn uczy ojca jak obsługiwać komputer, DVD, czy telefon komórkowy. Wymiar społeczno-kulturowy uległ bowiem tak ogromnemu rozszerzeniu i transformacji, że starsze pokolenia nie są w stanie nadążyć za postępującym rozwojem nowych technologii porozumiewania się ludzi. Dawniej w sferze kultury niezwykle wyraźna była hierarchia układów (dominowała tzw. kultura wysoka, egalitarna, obejmująca zdecydowaną mniejszość społeczeństwa, rozwijana przez teologów, uczonych i artystów, oceniana przez kapłanów, profesorów uniwersyteckich i krytyków; na dole układu znajdowała się natomiast kultura ludowa, mas niewykształconych, w większości niepiśmiennych w szkołach nie tylko była ona nieobecna, ale nawet starano się ją wykorzenić jak np. gwarę). Powstanie i szybki rozwój prasy, książki, a następnie filmu, radia i telewizji, wytworzyło nowy rodzaj kultury określanej jako masowa lub inaczej popularna. Fundament tej kultury stanowią instytucje i środki medialne. W każdym społeczeństwie zajęła ona miejsce centralne, spychając inne rodzaje kultury na margines. Popkultura w znacznym stopniu określa: co człowiek myśli, jak się czuje i zachowuje. Telewizja i inne pokrewne media (wideo, Internet) oparte na przekazie audiowizualnym stały się podstawowymi czynnikami akulturacji w nowoczesnych społeczeństwach, narzucając swoisty styl recepcji i oceny treści oraz form kulturowych. Wyżej wymienione elektroniczne piastunki kulturowo programują umysły dzieci 16

17 Grzegorz Wilk-Jakubowski i młodzieży dostarczając im schematów postępowania, norm i kryteriów wartościowania oraz sposobu doświadczania rzeczywistości i działania. We współczesnym społeczeństwie medialnym umiejętności niezbędne do skutecznego funkcjonowania, a niekiedy nawet fizycznego przeżycia ulegają rozszerzeniu na całą sferę starych i nowych mediów. O ile w społeczeństwie przemysłowym minimum umiejętności intelektualnych stanowiło czytanie i pisanie, we współczesnym społeczeństwie medialnym jest nim korzystanie z komputera i Sieci, wykorzystanie funkcji telefonu komórkowego, programowanie radioodbiornika, telewizora i magnetowidu, fotografowanie i filmowanie cyfrowe. Chodzi tu jednak nie tylko o nabycie zwykłej sprawności technicznej, ale także o rozumienie działania tych urządzeń i umiejętność posługiwania się nimi dla rozrywki, celów poznawczych i praktycznych. W tej sytuacji zadaniem szkół staje się uczenie żeglowania w miejsce tradycyjnego surfowania po Internecie. Surfing bowiem to jedynie sport polegający na ślizganiu się na desce na falach. Żeglowanie ma zupełnie inny charakter to podróż z wytyczonym celem, wymagająca opanowania sztuki żeglarskiej, w tym używania instrumentów (busole, mapy) i wiedzy. Aktualne staje się zatem nawoływanie Ryszarda Tadeusiewicza, Bądź Kolumbem cyberprzestrzeni 16. Wnioski Technologie informatyczno-komunikacyjne odgrywają istotną rolę w funkcjonowaniu współczesnych społeczeństw. Dzięki nim w procesach komunikacyjnych możliwe stało się pokonanie bariery czasu i (lub) przestrzeni przejawiające się to m.in. w zastępowaniu komunikacji bezpośredniej komunikacją zmediatyzowaną. Mediatyzacja życia społecznego przyczyniła się zatem do entropii więzi społecznych. Niemniej jednak środki masowego przekazu obok tendencji izolacyjnych równolegle przyczyniają się do wytworzenia poczucia wspólnej więzi. Procesowi kompresji (kurczenia się) świata w następstwie rozwoju środków komunikacji i komunikowania towarzyszy więc intensyfikacja poczucia jedności globu jako całości. Technologie informatyczno-komunikacyjne wpływają nie tylko na ewolucję systemu demokratycznego, ale też przekształcają charakter stosunków społecznych oraz wpływają na wszystkie sfery ludzkiego życia (wygląd, zachowanie, słownictwo, styl pracy, nauki i odpoczynku). Bibliografia 1. Akteruzzaman Md., Globalization: Issues and Challenges for Trade Union Movement, The Social Science 2006, nr Castells M., The Power of Identity, The Information Age: Economy, Society and Culture, Blackwell, Cambridge De Kerckhove D., Powłoka kultury. Odkrywanie nowej elektronicznej rzeczywistości, Wydawnictwo Mikom, Warszawa Giddens A., Socjologia, PWN, Warszawa Goban-Klas T., Cywilizacja medialna. Geneza, ewolucja, eksplozja, WSiP, Warszawa Thompson J. B., Media i nowoczesność, Astrum, Wrocław Krzysztofek K., Rdzenie kultur a dynamika cywilizacji, Transformacje 1995/1996, nr 3/4. 8. Krzysztofek K., Szczepański M., Zrozumieć rozwój, Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, Katowice Media masowe w systemach demokratycznych, Dobek-Ostrowska B. (red.), Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław Mroziewicz K., Dziennikarz w globalnej wiosce, WSiP, Warszawa Tadeusiewicz R., Społeczność Internetu, Wydawnictwo Exit, Warszawa 2002, s

18 Wpływ technologii informatyczno-komunikacyjnych na funkcjonowanie współczesnych społeczeństw 11. Drucker P., Społeczeństwo pokapitalistyczne, tłum. G. Karnas, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa Paczkowski A., Czwarta władza: prasa dawniej i dziś, Wiedza Powszechna, Warszawa Tadeusiewicz R., Społeczność Internetu, Wydawnictwo Exit, Warszawa The Impact of Information and Communication Technologies on the Functioning of Modern Societies. One of the important manifestations of technological progress is rapid development of communication tools. Modern societies predominantly use the technique to overcome the barriers of time and (or) space. Processes of communication and information currently permeate every dimension of human life. The beginning of the third millennium has been recognized as "age of communications". This is why some scholars - like Marian Filipiak - say, that today we are witnessing the transition from homo sapiens to homo communicans. The universal nature of mass communication (electronic, audiovisual and multimedia) brought a reorganization of the way of seeing the world, the core values and the social and political structures. The main purpose of this article is to analyze the impact of ICT on the functioning of modern societies. Keywords: media civilization, information, communication mgr Grzegorz Wilk-Jakubowski - politolog i historyk, pracownik Zakładu Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych Wyższej Szkoły Handlowej im. B. Markowskiego, doktorant Wydziału Politologii Uniwersytetu Marii- Curie Skłodowskiej w Lublinie. 18

19 Weronika Katarzyna Możyłowska, Piotr Możyłowski Weronika Katarzyna Możyłowska Piotr Możyłowski Wpływ globalizacji i technologii informatycznych na rozwój współczesnych stosunków międzynarodowych. Unia Europejska a Stowarzyszenie Państw Azji Południowo-Wschodniej studium przypadku Streszczenie: W obecnym zglobalizowanym świecie ciężko jest człowiekowi obyć się bez środków masowego przekazu. Rozwój nowych technologii wpływa znacząco na kształtowanie się relacji między ludźmi, a także między państwami czy organizacjami o charakterze ponadnarodowym. Niniejsza praca ujmuje stosunki, głównie dyplomatyczne Unii Europejskiej ze Stowarzyszeniem Państw Azji Południowo Wschodniej ich początki i rozwój z uwzględnieniem takich pojęć jak globalizacja i związany z nią rozwój technologiczny. Słowa kluczowe: globalizacja, technologie informatyczne, stosunki międzynarodowe, informatyka, Unia Europejska, ASEAN Wstęp Polityka zagraniczna jest jedną z najstarszych dziedzin działalności międzynarodowej, która sięga już początków cywilizacji ludzkiej. Zrodziła się ona z konieczności obrony interesów, praw i pokojowego współżycia między państwami. 1 Metody, formy i instytucjonalna organizacja ewoluowały wraz z rozwojem państw i środowiska międzynarodowego. Aktywne uczestnictwo w polityce międzynarodowej wymaga prowadzenia zręcznej, taktowej dyplomacji bazującej zwłaszcza na budowaniu sojuszy. 2 Dawniej uczestnikami stosunków międzynarodowych były same państwa, obecnie do nowych uczestników należą organizacje ponadnarodowe. Najważniejszą rolę odgrywa Unia Europejska, która stała się autonomicznym podmiotem globalnej dyplomacji. Dysponując korpusem dyplomatycznym, Unia Europejska zyskała odrębny międzynarodowy status prawny, który jest odzwierciedleniem jej ponadnarodowego charakteru. 3 W chwili obecnej technologie informatyczne wypierają tradycyjne formy komunikowania się, stają się nie tyle dziedziną nauki i techniki zajmującą się przetwarzaniem informacji, jak częścią życia politycznego. Obecnie zakres działań informatyki, jej narzędzia, a przede wszystkim Internet, oddziałuje na dziedzinę gospodarki, administracji publicznej, edukacji czy ekologii. Nowa epoka, zwana także epoką globalizacji, wkracza w życie mieszkańców poszczególnych państw bez względu na ich poziom zaawansowania technologicznego czy organizacyjnego. ASEAN jako organizacja polityczno gospodarcza a polityka zagraniczna UE W regionie Azji i Pacyfiku, gdzie wiele gospodarek rozwija się dynamicznie, działają istotne organizacje regionalne. Najważniejszą rolę odgrywa tam ASEAN (Association of South East Asian Nations). Stanowi ona przykład regionalnego współdziałania państw rozwijających się, ze względu na zaawansowanie współpracy gospodarczej i politycznej. 4 1 Molendowski E., Polan W.,Dyplomacja gospodarcza; Wolters Kluwer Polska; Kraków 2007, s Patrz: Gradziuk A., Stosunki Unii Europejskiej z Azją Wschodnią..., biuletyn seria Z numer , s Molendowski E., Polan W., Dyplomacja gospodarcza; Wolters Kluwer Polska; Kraków 2007, s Patrz: Haliżak E., Kuźniar R., Stosunki międzynarodowe. Geneza, struktura, dynamika; Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa

20 Wpływ globalizacji i technologii informatycznych na rozwój współczesnych stosunków międzynarodowych ( ) Stowarzyszenie Państw Południowo Wschodniej Azji powstało 8 sierpnia 1967 roku z inicjatywy Indonezji, Malezji, Filipin, Tajlandii i Singapuru 5. W skład ASEAN wchodzą m.in. państwa, które w przeszłości były koloniami Francji (Kambodża, Laos, Wietnam), Wielkiej Brytanii (Brunei, Malezja, Singapur) i Holandii (Indonezja) oraz Hiszpanii (Filipiny, aż do końca XIX wieku). Timor Wschodni był z kolei kolonią portugalską do 1975 roku, a Królestwo Tajlandii było jedynym państwem regionu, które zachowało niepodległość. Dane stowarzyszenie nabrało mocy prawnej po podpisaniu w Bangkoku Deklaracji, w której określono cele powołanej w ten sposób organizacji. Celem tej organizacji jest promowanie pokoju i stabilności oraz współpraca na rzecz wzrostu gospodarczego, postępu społecznego i rozwoju kulturowego. Istotnym wydarzeniem było powołanie w 1993 roku Regionalnego Forum ASEAN, jako formy tzw. dyplomacji konferencyjnej. Forum to traktowane jest jako środek i instrument strategii politycznej ASEAN w stosunkach wewnątrz-regionalnych. Obecnie w Forum uczestniczą państwa regionu takie jak: Kanada, Australia, ChRL, Indie, Japonia, Republika Korei, Koreańska Republika Ludowo Demokratyczna, Mongolia, Nowa Zelandia, Pakistan, Rosja, Papua Nowa Gwinea, USA oraz Unia Europejska. Stowarzyszenie Państw Azji Południowo Wschodniej postawiło sobie wiele celów jakie powinno osiągnąć poprzez wspólną pracę państw członkowskich. W tej długiej liście za najważniejsze można uznać chociażby promowanie rozwoju gospodarczego, społecznego i kulturalnego regionu, stabilność polityczną i ekonomiczną, powołanie forum do rozwiązywania problemów wewnątrz-regionalnych. W chwili obecnej Unia Europejska pragnie odgrywać na arenie międzynarodowej rolę adekwatną do jej potencjału gospodarczego, politycznego czy dyplomatycznego, na który składa się polityka 27 państw członkowskich. Unia Europejska oraz utrzymywane przez nią stosunki międzynarodowe, są doskonałym przykładem ewolucji klasycznie pojmowanej sztuki dyplomacji. Teoria i praktyka procesu integracji europejskiej wpływała od samego początku na elastyczne interpretowanie treści umów międzynarodowych zawieranych w zakresie wąsko rozumianej dyplomacji, tj. prawa dyplomatycznego i konsularnego. 6 Artykuł 2 Traktatu o UE (TUE) potwierdził tym samym tożsamość Unii na płaszczyźnie międzynarodowej oraz zdefiniowano w nim założenia integracji. Unia Europejska nakreśliła główne cele Wspólnej Polityki Zagranicznej i Bezpieczeństwa, do których zaliczono m.in. zachowanie pokoju i umacnianie bezpieczeństwa międzynarodowego oraz wspieranie współpracy na arenie międzynarodowej. W ten ogólnie zarysowany sposób, ramy WPZiB nie stanowiły o pełnym obrazie ani samej polityki zagranicznej prowadzonej przez UE, ani dyplomacji unijnej. Dla odpowiedniego zrozumienia czym jest i jak funkcjonuje dyplomacja unijna należy zastosować podejście bardziej horyzontalne i odnieść się m.in. do terminu stosunków zewnętrznych, a więc szeroko pojmowanej strefy wspólnotowej polityki handlowej skierowanej do państw trzecich. 7 Nawet na obecny stan prawny, po wejściu w życie Traktatu z Lizbony i zniesieniu trzech filarów Unii Europejskiej 8 pozostała instytucja WPZIB dodatkowo wzmocniona urzędem Wysokiego Przedstawiciela ds. WPZiB 9. 5 Patrz: Gradziuk A., Stosunki Unii Europejskiej z Azja Wschodnią i konsekwencje dla Polski; Biuletyn, seria Z, nr ; Polski Instytut Spraw Międzynarodowych, s Konwencje Wiedeńskie o stosunkach dyplomatycznych z 1961 roku oraz o stosunkach konsularnych z 1963 roku z czasem zostały uzupełnione o konwencję genewską (o reprezentacji państw w ich stosunkach z organizacjami międzynarodowymi o charakterze uniwersalnym) z 1975 r. 7 Wilk M., Dyplomacja; Wydawnictwo Wyższa Szkoła Studiów Międzynarodowych; Łódź 2002, s Fundamenty współczesnej Unii Europejskiej zostały ustalone na konferencji w Maastricht (Holandia) w grudniu 1991 r. Podpisany w dwa miesiące później dokument - Traktat o Unii Europejskiej (TUE) wszedł w życie w listopadzie 1993 r. Nazywany także "Traktatem z Maastricht", zawiera 19 oznaczonych od A do S artykułów, określających architekturę wspólnego europejskiego "domu". Obrazowo mówi się, że "dom" ten opiera się na trzech filarach, odpowiadających zakresowi spraw i kompetencji Unii Europejskiej. Są to: 20

HERBERT MARSHALL McLUHAN (1911-1980). Determinizm technologiczny. (zestawienie bibliograficzne w wyborze).

HERBERT MARSHALL McLUHAN (1911-1980). Determinizm technologiczny. (zestawienie bibliograficzne w wyborze). Jaworzno, 26.03.2015 HERBERT MARSHALL McLUHAN (1911-1980). Determinizm technologiczny. (zestawienie bibliograficzne w wyborze). Teksty H. M. McLuhan a 1. McLUHAN, Marshall. Galaktyka Gutenberga / Marshall

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA I STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA I STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY WYŻSZA SZKOŁA BEZPIECZEŃSTWA z siedzibą w Poznaniu EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA I STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY UMIEJSCOWIENIE KIERUNKU W OBSZARZE Kierunek studiów zarządzanie

Bardziej szczegółowo

Recenzent: prof. UW dr hab. Stanisław Sulowski. Projekt okładki Jan Straszewski. Opracowanie redakcyjne Joanna Paszkowska ISBN 978-83-62250-21-9

Recenzent: prof. UW dr hab. Stanisław Sulowski. Projekt okładki Jan Straszewski. Opracowanie redakcyjne Joanna Paszkowska ISBN 978-83-62250-21-9 Recenzent: prof. UW dr hab. Stanisław Sulowski Projekt okładki Jan Straszewski Opracowanie redakcyjne Joanna Paszkowska ISBN 978-83-62250-21-9 Copyright by Wyższa Szkoła Zarządzania i Prawa im. Heleny

Bardziej szczegółowo

Wydział Matematyki Stosowanej. Politechniki Śląskiej w Gliwicach

Wydział Matematyki Stosowanej. Politechniki Śląskiej w Gliwicach Wydział Matematyki Stosowanej Politechniki Śląskiej w Gliwicach Wydział Matematyki Stosowanej jeden z 13 wydziałów Politechniki Śląskiej w Gliwicach. Od kilkunastu lat główną siedzibą Wydziału oraz Instytutu

Bardziej szczegółowo

Zespół Szkół nr 70 w Warszawie HISTORIA INTERNETU. Anna Kowalska Klasa 3GA. Warszawa, 2012r.

Zespół Szkół nr 70 w Warszawie HISTORIA INTERNETU. Anna Kowalska Klasa 3GA. Warszawa, 2012r. Zespół Szkół nr 70 w Warszawie HISTORIA INTERNETU Anna Kowalska Klasa 3GA Warszawa, 2012r. SPIS TREŚCI: 1. Wstęp 3 2. Czym jest Internet? 3 3. Jak to się zaczęło historia Internetu 3 4. Internet dziś 4

Bardziej szczegółowo

Strategia Rozwoju Społeczeństwa Informacyjnego w Polsce

Strategia Rozwoju Społeczeństwa Informacyjnego w Polsce Strategia Rozwoju Społeczeństwa Informacyjnego w Polsce Dokumenty List od Premiera Czasy, w których żyjemy, to czasy komputerów, telefonów komórkowych, SMSów, czatów, Internetu i serwisów społecznościowych.

Bardziej szczegółowo

Innowacja geoinformacyjna. Geoinformation innovation

Innowacja geoinformacyjna. Geoinformation innovation Uniwersytet Śląski Instytut Informatyki Małgorzata Gajos Innowacja geoinformacyjna Geoinformation innovation Innowacje w różnych dziedzinach wiedzy ekonomia, marketing i zarządzanie, przedsiębiorczość,

Bardziej szczegółowo

Eugeniusz Koś micki Zrównoważony rozwój w warunkach globalizacji gospodarki. Podstawowe problemy teoretyczne i polityczne

Eugeniusz Koś micki Zrównoważony rozwój w warunkach globalizacji gospodarki. Podstawowe problemy teoretyczne i polityczne Eugeniusz Koś micki Zrównoważony rozwój w warunkach globalizacji gospodarki Podstawowe problemy teoretyczne i polityczne Białystok Poznań 2009 3 copyright by: Fundacja Ekonomistów Środowiska i Zasobów

Bardziej szczegółowo

Współczesna problematyka klasyfikacji Informatyki

Współczesna problematyka klasyfikacji Informatyki Współczesna problematyka klasyfikacji Informatyki Nazwa pojawiła się na przełomie lat 50-60-tych i przyjęła się na dobre w Europie Jedna z definicji (z Wikipedii): Informatyka dziedzina nauki i techniki

Bardziej szczegółowo

SERIA: KONFERENCJE DYDAKTYCZNE NAUCZANIE PRZEDMIOTÓW ILOŚCIOWYCH A POTRZEBY RYNKU PRACY

SERIA: KONFERENCJE DYDAKTYCZNE NAUCZANIE PRZEDMIOTÓW ILOŚCIOWYCH A POTRZEBY RYNKU PRACY SERIA: KONFERENCJE DYDAKTYCZNE NAUCZANIE PRZEDMIOTÓW ILOŚCIOWYCH A POTRZEBY RYNKU PRACY Łódź 2010 KOMITET PROGRAMOWY Mariusz Plich (przewodniczący) Czesław Domański Magdalena Ulrichs (sekretarz naukowy)

Bardziej szczegółowo

STUDIA NIESTACJONARNE I STOPNIA Przedmioty kierunkowe

STUDIA NIESTACJONARNE I STOPNIA Przedmioty kierunkowe STUDIA NIESTACJONARNE I STOPNIA Przedmioty kierunkowe Technologie informacyjne prof. dr hab. Zdzisław Szyjewski 1. Rola i zadania systemu operacyjnego 2. Zarządzanie pamięcią komputera 3. Zarządzanie danymi

Bardziej szczegółowo

Kierunek studiów: STOSUNKI MIĘDZYNARODOWE Specjalność: międzynarodowe stosunki ekonomiczne STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA SYLWETKA ABSOLWENTA

Kierunek studiów: STOSUNKI MIĘDZYNARODOWE Specjalność: międzynarodowe stosunki ekonomiczne STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA SYLWETKA ABSOLWENTA Specjalność: międzynarodowe stosunki ekonomiczne STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA Specjalność międzynarodowe stosunki ekonomiczne skierowana jest do osób, które pragną aktywnie działać na rynkach międzynarodowych,

Bardziej szczegółowo

Kongres Innowacyjnej Gospodarki, Warszawa 2013

Kongres Innowacyjnej Gospodarki, Warszawa 2013 Kongres Innowacyjnej Gospodarki, Warszawa 2013 Jak to działa: Mózg badania wskazują, że inne partie mózgu uaktywniają się przy czytaniu tradycyjnych książek, inne przy czytaniu tych z nośników elektronicznych

Bardziej szczegółowo

Kierunek Stosunki Międzynarodowe. Studia I stopnia. Profil ogólnoakademicki. Efekty kształcenia:

Kierunek Stosunki Międzynarodowe. Studia I stopnia. Profil ogólnoakademicki. Efekty kształcenia: Kierunek Stosunki Międzynarodowe Studia I stopnia Profil ogólnoakademicki Efekty kształcenia: Kierunek: Stosunki Międzynarodowe Poziom kształcenia: studia I stopnia Uczelnia: Uczelnia Łazarskiego w Warszawie

Bardziej szczegółowo

Na podstawie: Lori M. Takeuchi. Families matter: designing media for a digital age. New York: The Joan Ganz Cooney Center at Sesame Workshop 2011.

Na podstawie: Lori M. Takeuchi. Families matter: designing media for a digital age. New York: The Joan Ganz Cooney Center at Sesame Workshop 2011. Na podstawie: Lori M. Takeuchi. Families matter: designing media for a digital age. New York: The Joan Ganz Cooney Center at Sesame Workshop 2011. Sara Grimes, Deborah Fields. Kids online: A new research

Bardziej szczegółowo

Wybrane aspekty analiz i strategii podmiotów gospodarczych we współczesnych czasach. Część I

Wybrane aspekty analiz i strategii podmiotów gospodarczych we współczesnych czasach. Część I Wybrane aspekty analiz i strategii podmiotów gospodarczych we współczesnych czasach Część I Szczecin 2013 Tytuł monografii naukowej: Wybrane aspekty analiz i strategii podmiotów gospodarczych we współczesnych

Bardziej szczegółowo

TEMATYKA PRAC. Zarządzanie Studia stacjonarne II stopień I rok

TEMATYKA PRAC. Zarządzanie Studia stacjonarne II stopień I rok TEMATYKA PRAC Zapisy dnia 18.02.2015 r. o godz. 9.45 Prof.nzdz. dr hab. Agnieszka Sitko-Lutek Zapisy pok. 309 Zarządzanie Studia stacjonarne II stopień I rok 1. Uwarunkowania i zmiana kultury organizacyjnej

Bardziej szczegółowo

Program zajęć artystycznych w gimnazjum

Program zajęć artystycznych w gimnazjum Program zajęć artystycznych w gimnazjum Klasy II Beata Pryśko Cele kształcenia wymagania ogólne I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie zawartych w nich informacji percepcja sztuki. II. Tworzenie wypowiedzi

Bardziej szczegółowo

Statystyka zastosowania biznesowe. Ewy Frątczak Alfredy Kamińskiej Jana Kordosa

Statystyka zastosowania biznesowe. Ewy Frątczak Alfredy Kamińskiej Jana Kordosa Statystyka zastosowania biznesowe Ewy Frątczak Alfredy Kamińskiej Jana Kordosa Wydawnictwo Wyższej Szkoły Menedżerskiej w Warszawie im. Prof. L. Krzyżanowskiego wsm.warszawa.pl Statystyka zastosowania

Bardziej szczegółowo

Rzeczywistość rozszerzona w edukacji w świetle piśmiennictwa

Rzeczywistość rozszerzona w edukacji w świetle piśmiennictwa IS-1/068/NCBR/2014: EduAR Opracowanie systemu komputerowego Rzeczywistości Rozszerzonej przeznaczonego do zastosowania w oprogramowaniu dydaktycznym dedykowanym przedmiotom ścisłym Rzeczywistość rozszerzona

Bardziej szczegółowo

PROGRAM NAUCZANIA NA KIERUNKU: DZIENNIKARSTWO I KOMUNIKACJA SPOŁECZNA SPECJALNOŚĆ: SPECJALIZACJA: DZIENNIKARSTWO SPOROTWE

PROGRAM NAUCZANIA NA KIERUNKU: DZIENNIKARSTWO I KOMUNIKACJA SPOŁECZNA SPECJALNOŚĆ: SPECJALIZACJA: DZIENNIKARSTWO SPOROTWE Załącznik nr 1 do Uchwały Nr 5/2010 Senatu Uniwersytetu Wrocławskiego z dnia 27 stycznia 2010 r. PROGRAM NAUCZANIA NA KIERUNKU: DZIENNIKARSTWO I KOMUNIKACJA SPOŁECZNA SPECJALNOŚĆ: SPECJALIZACJA: DZIENNIKARSTWO

Bardziej szczegółowo

Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji http://www.frse.org.pl/

Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji http://www.frse.org.pl/ Jak przygotować i realizować projekt, pozyskiwanie środków, partnerów, wątpliwości, pytania, wymiana doświadczeń - fora, przykłady dobrych praktyk, narzędzia pomocne w realizacji Fundacja Rozwoju Systemu

Bardziej szczegółowo

Referat: Krytyczne czytanie w polonistycznej edukacji wczesnoszkolnej

Referat: Krytyczne czytanie w polonistycznej edukacji wczesnoszkolnej Propozycje zintegrowanych programów edukacji zatwierdzone przez Ministra Edukacji Narodowej do użytku szkolnego odpowiadają założeniom uprzednio opracowanej przez MEN Podstawie programowej kształcenia

Bardziej szczegółowo

ŚRODKI MASOWEGO PRZEKAZU Rodzaje współczesnych mediów ŚRODKI MASOWEGO PRZEKAZU

ŚRODKI MASOWEGO PRZEKAZU Rodzaje współczesnych mediów ŚRODKI MASOWEGO PRZEKAZU Rodzaje współczesnych mediów radio telewizja Internet publikacje książkowe ŚRODKI MASOWEGO PRZEKAZU wideokasety filmy fonografia wysokonakładowa prasa płyty kasety dzienniki czasopisma serwisy agencyjne

Bardziej szczegółowo

Studia niestacjonarne: Europeistyka Rok akademicki 2007 / 2008. Przedmiot: Socjologia Wykładowca: dr Adam DrąŜek. Wykład obligatoryjny

Studia niestacjonarne: Europeistyka Rok akademicki 2007 / 2008. Przedmiot: Socjologia Wykładowca: dr Adam DrąŜek. Wykład obligatoryjny Studia niestacjonarne: Europeistyka Przedmiot: Socjologia 1. Poznanie socjologii w czasie jako dyscypliny naukowej. 2. Przedmiot nauczania socjologii i korelacje z innymi naukami. 3. NajwaŜniejsi przedstawiciele

Bardziej szczegółowo

Forum Polityki Gospodarczej

Forum Polityki Gospodarczej Forum Polityki Gospodarczej Pozytywny wizerunek Śląska jako kluczowy element promocji gospodarczej regionu* Tadeusz Adamski Wydział Polityki Gospodarczej Urzędu Marszałkowskiego Katowice, 11 października

Bardziej szczegółowo

Rozdział 5. Metoda BOST - instrumentem analizującym relację

Rozdział 5. Metoda BOST - instrumentem analizującym relację Spis treści Przedmowa Rozdział 1. Dyskurs o walorach poznawczych zarządzania i zarządzania procesowego (Kazimierz Doktór) 1.1. Wprowadzenie 1.2. Naukowe zarządzanie a zarządzanie procesowe 1.3. Spór o

Bardziej szczegółowo

Wspó³czesne dylematy Europy i Unii Europejskiej

Wspó³czesne dylematy Europy i Unii Europejskiej Spis treści Wspó³czesne dylematy Europy i Unii Europejskiej 5 Od Redakcji ARTYKUŁY 7 Cezary Kościelniak Chrześcijańskie i laickie konteksty idei braterstwa i ich polityczne konsekwencje 21 Tomasz Grzegorz

Bardziej szczegółowo

kierunkową rozwoju informatyzacji Polski do roku 2013 oraz perspektywiczną prognozą transformacji społeczeństwa informacyjnego do roku 2020.

kierunkową rozwoju informatyzacji Polski do roku 2013 oraz perspektywiczną prognozą transformacji społeczeństwa informacyjnego do roku 2020. Z A T W I E R D Z A M P R E Z E S Polskiego Komitetu Normalizacyjnego /-/ dr inż. Tomasz SCHWEITZER Strategia informatyzacji Polskiego Komitetu Normalizacyjnego na lata 2009-2013 1. Wprowadzenie Informatyzacja

Bardziej szczegółowo

Janusz STRZECHA Uniwersytet Rzeszowski, Polska

Janusz STRZECHA Uniwersytet Rzeszowski, Polska Janusz STRZECHA Uniwersytet Rzeszowski, Polska Działania nauczycieli średnich szkół plastycznych w celu uzyskania i doskonalenia swoich zawodowych kompetencji multimedialnych dla dalszego rozwoju zawodowego

Bardziej szczegółowo

WROCŁAWSKIE STUDIA POLITOLOGICZNE 18/2015

WROCŁAWSKIE STUDIA POLITOLOGICZNE 18/2015 WROCŁAWSKIE STUDIA POLITOLOGICZNE 18/2015 Rada Naukowa Andrzej Antoszewski (Uniwersytet Wrocławski) Wiesław Bokajło (Uniwersytet Wrocławski) Nebojša Blanuša (Uniwersytet w Zagrzebiu) Zbigniew Czachór (UAM

Bardziej szczegółowo

Konferencja podsumowująca dorobek paneli tematycznych i panelu horyzontalnego w ramach Zadania III

Konferencja podsumowująca dorobek paneli tematycznych i panelu horyzontalnego w ramach Zadania III Katowice, 28.03.2011r. Foresight technologiczny rozwoju sektora usług publicznych w Górnośląskim Obszarze Metropolitalnym Konferencja podsumowująca dorobek paneli tematycznych i panelu horyzontalnego w

Bardziej szczegółowo

Egzamin licencjacki na kierunku socjologia zagadnienia. Zagadnienia ogólne

Egzamin licencjacki na kierunku socjologia zagadnienia. Zagadnienia ogólne Egzamin licencjacki na kierunku socjologia zagadnienia. Zagadnienia ogólne 1. Struktura społeczna współczesnego polskiego społeczeństwa - główne kierunki zmian. 2. Religijność Polaków dynamika i uwarunkowania

Bardziej szczegółowo

Miejska Platforma Internetowa

Miejska Platforma Internetowa Miejska Platforma Internetowa Bogactwo możliwości! Uniezależnienie od producenta! Możliwość dostosowania Platformy do potrzeb! Wyjątkowo korzystna cena! Głównym zadaniem tego serwisu jest publikowanie

Bardziej szczegółowo

Internet a rozwój społeczny i zawodowy osób z niepełnosprawnością

Internet a rozwój społeczny i zawodowy osób z niepełnosprawnością Konferencja einclusion przeciwdziałanie wykluczeniu cyfrowemu od pomysłu do realizacji Warszawa 06.07.2009 Internet a rozwój społeczny i zawodowy osób z niepełnosprawnością Stowarzyszenie Przyjaciół Integracji

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp... 11

Spis treści. Wstęp... 11 Wstęp.... 11 Rozdział 1. Przedmiot, ewolucja i znaczenie zarządzania kadrami (Tadeusz Listwan)... 15 1.1. Pojęcie zarządzania kadrami.................................. 15 1.2. Cele i znaczenie zarządzania

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wprowadzenie... 9

Spis treści. Wprowadzenie... 9 STUDIA POLITOLOGICZNE VOL. 16 Spis treści Wprowadzenie............................................. 9 STUDIA I ANALIZY Grażyna Ulicka Marketing polityczny a treści i postrzeganie polityki........... 11

Bardziej szczegółowo

Informatyzacja administracji publicznej w Polsce w świetle polityki społeczeństwa informacyjnego UE

Informatyzacja administracji publicznej w Polsce w świetle polityki społeczeństwa informacyjnego UE EDYTA BARACZ Informatyzacja administracji publicznej w Polsce w świetle polityki społeczeństwa informacyjnego UE Społeczeństwo informacyjne to typ społeczeństwa, którego kształtowanie się ściśle związane

Bardziej szczegółowo

Por. P. Kotler, H. Kartajaya, I. Setiawan, Marketing 3.0, MT Biznes, Warszawa 2010, s. 20. 2

Por. P. Kotler, H. Kartajaya, I. Setiawan, Marketing 3.0, MT Biznes, Warszawa 2010, s. 20. 2 Inicjatywy społeczne młodzieży poprzez nowe media Tomasz Zacłona W połowie drugiej dekady XXI w. jesteśmy świadkami przemian społecznych zapowiadanych od końca ostatniego stulecia. W turbulentnym otoczeniu

Bardziej szczegółowo

Program kształcenia na Studiach Doktoranckich Wydziału Zarządzania Uniwersytetu Warszawskiego w roku 2014/2015

Program kształcenia na Studiach Doktoranckich Wydziału Zarządzania Uniwersytetu Warszawskiego w roku 2014/2015 Program kształcenia na Studiach Doktoranckich Wydziału Zarządzania Uniwersytetu Warszawskiego w roku 201/2015 Wydział Zarządzania UW posiada uprawnienia do nadawania stopnia doktora w dwóch dyscyplinach:

Bardziej szczegółowo

Autorka prezentacji: Magdalena Buzor

Autorka prezentacji: Magdalena Buzor Autorka prezentacji: Magdalena Buzor Pojęcie wychowania Wychowanie w szerokim znaczeniu wszelkie zjawiska związane z oddziaływaniem środowiska społ. i przyr. na człowieka, kształtujące jego tożsamość,

Bardziej szczegółowo

Możliwości pozyskiwania pozabudżetowych środków finansowych na digitalizację zasobów

Możliwości pozyskiwania pozabudżetowych środków finansowych na digitalizację zasobów Możliwości pozyskiwania pozabudżetowych środków finansowych na digitalizację zasobów Teresa E. Szymorowska Wojewódzka Biblioteka Publiczna Książnica Kopernikańska w Toruniu e-polska Biblioteki i archiwa

Bardziej szczegółowo

Konsument. na rynku usług. Grażyna Rosa. Redakcja naukowa. Wydawnictwo C.H.Beck

Konsument. na rynku usług. Grażyna Rosa. Redakcja naukowa. Wydawnictwo C.H.Beck Konsument na rynku usług Redakcja naukowa Grażyna Rosa Wydawnictwo C.H.Beck KONSUMENT NA RYNKU USŁUG Autorzy Anna Bera Urszula Chrąchol-Barczyk Magdalena Małachowska Łukasz Marzantowicz Beata Meyer Izabela

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie łańcuchem dostaw

Zarządzanie łańcuchem dostaw Społeczna Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości i Zarządzania kierunek: Zarządzanie i Marketing Zarządzanie łańcuchem dostaw Wykład 1 Opracowanie: dr Joanna Krygier 1 Zagadnienia Wprowadzenie do tematyki zarządzania

Bardziej szczegółowo

ROZWÓJ POTENCJAŁU GOSPODARCZEGO POWIATU ŚWIDNICKIEGO POPRZEZ UTWORZENIE INKUBATORA LOTNICZEGO

ROZWÓJ POTENCJAŁU GOSPODARCZEGO POWIATU ŚWIDNICKIEGO POPRZEZ UTWORZENIE INKUBATORA LOTNICZEGO ROZWÓJ POTENCJAŁU GOSPODARCZEGO POWIATU ŚWIDNICKIEGO POPRZEZ UTWORZENIE INKUBATORA LOTNICZEGO projekt realizowany przez Powiat Świdnicki w Świdniku w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. ROZDZIAŁ 1. WSPÓŁCZESNE WYZWANIA CYWILIZACYJNE A EDUKACJA PRZYRODNICZA (Wiesław Stawiński)...11

SPIS TREŚCI. ROZDZIAŁ 1. WSPÓŁCZESNE WYZWANIA CYWILIZACYJNE A EDUKACJA PRZYRODNICZA (Wiesław Stawiński)...11 SPIS TREŚCI WSTĘP (Wiesław Stawiński)........................ 9 ROZDZIAŁ 1. WSPÓŁCZESNE WYZWANIA CYWILIZACYJNE A EDUKACJA PRZYRODNICZA (Wiesław Stawiński)..................11 1.1. Problemy globalizacji........................

Bardziej szczegółowo

Projekt Programu rozwoju edukacji w Warszawie w latach 2013-2020 (streszczenie)

Projekt Programu rozwoju edukacji w Warszawie w latach 2013-2020 (streszczenie) Projekt Programu rozwoju edukacji w Warszawie w latach 2013-2020 (streszczenie) Program rozwoju edukacji w Warszawie w latach 2013-2020 jest strategicznym dokumentem opisującym cele i sposoby rozwoju warszawskiej

Bardziej szczegółowo

MARKETING USŁUG ZDROWOTNYCH

MARKETING USŁUG ZDROWOTNYCH MARKETING USŁUG ZDROWOTNYCH Beata Nowotarska-Romaniak wydanie 3. zmienione Warszawa 2013 SPIS TREŚCI Wstęp... 7 Rozdział 1. Istota marketingu usług zdrowotnych... 11 1.1. System marketingu usług... 11

Bardziej szczegółowo

dr Barbara CURYŁO 1. Zainteresowania badawcze:

dr Barbara CURYŁO 1. Zainteresowania badawcze: dr Barbara CURYŁO 1. Zainteresowania badawcze: Stosunki międzynarodowe, w szczególności: negocjacje międzynarodowe, dyplomacja publiczna, protokół dyplomatyczny, europeistyka, paradygmaty teoretyczne.

Bardziej szczegółowo

Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 2012/2013

Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 2012/2013 Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego Karta przedmiotu obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 01/01 Wydział Psychologii i Nauk Humanistycznych Kierunek studiów:

Bardziej szczegółowo

Przedmowa... 7 1. System zarządzania jakością w przygotowaniu projektów informatycznych...11

Przedmowa... 7 1. System zarządzania jakością w przygotowaniu projektów informatycznych...11 Spis treści Przedmowa... 7 1. System zarządzania jakością w przygotowaniu projektów informatycznych...11 1.1. Wprowadzenie...11 1.2. System zarządzania jakością...11 1.3. Standardy jakości w projekcie

Bardziej szczegółowo

Opinia dotycząca senackiego projektu ustawy o zmianie ustawy o języku polskim oraz o zmianie niektórych innych ustaw (druk nr 968)

Opinia dotycząca senackiego projektu ustawy o zmianie ustawy o języku polskim oraz o zmianie niektórych innych ustaw (druk nr 968) Opinia dotycząca senackiego projektu ustawy o zmianie ustawy o języku polskim oraz o zmianie niektórych innych ustaw (druk nr 968) Minister Edukacji Narodowej ceni każdą inicjatywę, dzięki której uczniowie

Bardziej szczegółowo

PUBLIC RELATIONS W KOMUNIKOWANIU SPOŁECZNYM I MARKETINGU

PUBLIC RELATIONS W KOMUNIKOWANIU SPOŁECZNYM I MARKETINGU PUBLIC RELATIONS W KOMUNIKOWANIU SPOŁECZNYM I MARKETINGU SERIA mediapoczątku XXIw. Instytut Dziennikarstwa Uniwersytetu Warszawskiego TOM 7 Komitet redakcyjny Janusz W. Adamowski, Jerzy Bralczyk, Michał

Bardziej szczegółowo

Motywy podjęcia studiów na kierunku Edukacja Techniczno-Informatyczna w AGH

Motywy podjęcia studiów na kierunku Edukacja Techniczno-Informatyczna w AGH Marta CIESIELKA, Małgorzata NOWORYTA AGH Akademia Górniczo-Hutnicza im. Stanisława Staszica w Krakowie, Polska Motywy podjęcia studiów na kierunku Edukacja Techniczno-Informatyczna w AGH Wstęp Wybór studiów

Bardziej szczegółowo

Kierunki wspierania. Wyniki projektu Insight 2030

Kierunki wspierania. Wyniki projektu Insight 2030 Warszawa, 1 marca 2012 Kierunki wspierania innowacyjności ci przedsiębiorstw. Wyniki projektu Insight 2030 Beata Lubos, Naczelnik Wydziału Polityki Innowacyjności, Departament Rozwoju Gospodarki, Ministerstwo

Bardziej szczegółowo

PROGRAM NAUCZANIA DLA PROFILU MENEDŻER INNOWACJI PROJEKTU INMA

PROGRAM NAUCZANIA DLA PROFILU MENEDŻER INNOWACJI PROJEKTU INMA PROGRAM NAUCZANIA DLA PROFILU MENEDŻER INNOWACJI PROJEKTU INMA INMA THEMATIC AREAS 1.Zarządzanie Strategiczne 2. Zarządzanie Kapitałem Ludzkim 5. Nowe Technologie 3. Zarządzanie Wiedzą 4 Społeczna Odpowiedzialność

Bardziej szczegółowo

Przegląd problemów doskonalenia systemów zarządzania przedsiębiorstwem

Przegląd problemów doskonalenia systemów zarządzania przedsiębiorstwem Przegląd problemów doskonalenia systemów zarządzania przedsiębiorstwem Przegląd problemów doskonalenia systemów zarządzania przedsiębiorstwem pod redakcją Adama Stabryły Kraków 2011 Książka jest rezultatem

Bardziej szczegółowo

WYBRANE ASPEKTY ZARZĄDZANIA BIZNESEM

WYBRANE ASPEKTY ZARZĄDZANIA BIZNESEM WYBRANE ASPEKTY ZARZĄDZANIA BIZNESEM Redaktor naukowy: Prof. dr hab. Jerzy Olszewski prof. nadzw. UEP Autorzy rozdziałów: Mgr Aleksandra Fudali Dr inż. Ireneusz Miciuła Mgr Krzysztof Miciuła Dr Krystyna

Bardziej szczegółowo

SIECI BIZNESOWE A PRZEWAGA KONKURENCYJNA PRZEDSIĘBIORSTW ZAAWANSOWANYCH TECHNOLOGII NA RYNKACH ZAGRANICZNYCH

SIECI BIZNESOWE A PRZEWAGA KONKURENCYJNA PRZEDSIĘBIORSTW ZAAWANSOWANYCH TECHNOLOGII NA RYNKACH ZAGRANICZNYCH Milena Ratajczak-Mrozek SIECI BIZNESOWE A PRZEWAGA KONKURENCYJNA PRZEDSIĘBIORSTW ZAAWANSOWANYCH TECHNOLOGII NA RYNKACH ZAGRANICZNYCH WYDAWNICTWO UNIWERSYTETU EKONOMICZNEGO W POZNANIU POZNAŃ 2010 SIECI

Bardziej szczegółowo

Uw a r u n k o w a n i a r o z w o j u Do l n e g o Śl ą s k a. Redaktor naukowy Teresa Kupczyk

Uw a r u n k o w a n i a r o z w o j u Do l n e g o Śl ą s k a. Redaktor naukowy Teresa Kupczyk Uw a r u n k o w a n i a r o z w o j u Do l n e g o Śl ą s k a w perspektywie roku 2020 Redaktor naukowy Teresa Kupczyk Wrocław 2010 Spis treści Wprowadzenie...7 1. Szanse i zagrożenia dla rozwoju Polski

Bardziej szczegółowo

Studenckie Prace Prawnicze, Administratywistyczne. i Ekonomiczne

Studenckie Prace Prawnicze, Administratywistyczne. i Ekonomiczne Studenckie Prace Prawnicze, Administratywistyczne i Ekonomiczne 3 Acta Universitatis Wratislaviensis No 2756 Studenckie Prace Prawnicze, Administratywistyczne i Ekonomiczne 3 Pod redakcją Marcina Winiarskiego

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie Studia stacjonarne Stopień studiów: Iº Rok studiów: II

Zarządzanie Studia stacjonarne Stopień studiów: Iº Rok studiów: II TEMATYKI SEMINARIÓW Zarządzanie Studia stacjonarne Stopień studiów: Iº Rok studiów: II Zapisy na seminarium: 18 lutego w godz. 13:15 Proponowane tematy (obszary) prac licencjackich: Prof. nadzw. dr hab.

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 2 do Olimpiady Wiedzy o Unii Europejskiej pn. "GWIEZDNY KRĄG" Zagadnienia VII Olimpiada GWIEZDNY KRĄG

Załącznik nr 2 do Olimpiady Wiedzy o Unii Europejskiej pn. GWIEZDNY KRĄG Zagadnienia VII Olimpiada GWIEZDNY KRĄG Załącznik nr 2 do Olimpiady Wiedzy o Unii Europejskiej pn. "GWIEZDNY KRĄG" Zagadnienia VII Olimpiada GWIEZDNY KRĄG I. Zawody I stopnia 1. Społeczeństwo. Definicja społeczeństwa. Pojęcie zbiorowości społecznej.

Bardziej szczegółowo

MANAGER INNOWACJI MODUŁY WARSZTATOWE

MANAGER INNOWACJI MODUŁY WARSZTATOWE MANAGER INNOWACJI MODUŁY WARSZTATOWE WARSZTAT I-A PRAWNO-TEORETYCZNE PODSTAWY PROJEKTÓW INNOWACYJNYCH Czym jest innowacja? Możliwe źródła Wewnętrzne i zewnętrzne źródła informacji o innowacji w przedsiębiorstwie.

Bardziej szczegółowo

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Płocku Instytut Nauk Ekonomicznych i Informatyki KARTA PRZEDMIOTU. Część A

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Płocku Instytut Nauk Ekonomicznych i Informatyki KARTA PRZEDMIOTU. Część A Przedmiot: Zastosowanie informatyki w finansach publicznych Wykładowca odpowiedzialny za przedmiot: Mgr Edward Czarnecki Cele zajęć z przedmiotu: Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Płocku Instytut Nauk

Bardziej szczegółowo

Część 1. Kierunki badań nad zarządzaniem małymi i średnimi przedsiębiorstwami... 13

Część 1. Kierunki badań nad zarządzaniem małymi i średnimi przedsiębiorstwami... 13 Spis treści Słowo wstępne (Marek Matejun).................................................. 11 Część 1. Kierunki badań nad zarządzaniem małymi i średnimi przedsiębiorstwami.................................

Bardziej szczegółowo

Spis treści. 00 Red. Spis tresci. Wstep..indd 5 2009 12 02 10:52:08

Spis treści. 00 Red. Spis tresci. Wstep..indd 5 2009 12 02 10:52:08 Spis treści Wstęp 9 Rozdział 1. Wprowadzenie do zarządzania projektami 11 1.1. Istota projektu 11 1.2. Zarządzanie projektami 19 1.3. Cykl życia projektu 22 1.3.1. Cykl projektowo realizacyjny 22 1.3.2.

Bardziej szczegółowo

Biblioteka - trzecie miejsce. dr Justyna Jasiewicz

Biblioteka - trzecie miejsce. dr Justyna Jasiewicz Biblioteka - trzecie miejsce dr Justyna Jasiewicz Plan prezentacji kontekst rozwój nowych technologii zmieniające się otoczenie bibliotek trzecie miejsce koncepcja charakterystyka trzecie miejsce a społeczność

Bardziej szczegółowo

PROGRAM KSZTAŁCENIA NA KIERUNKU STUDIÓW WYŻSZYCH

PROGRAM KSZTAŁCENIA NA KIERUNKU STUDIÓW WYŻSZYCH PROGRAM KSZTAŁCENIA NA KIERUNKU STUDIÓW WYŻSZYCH NAZWA WYDZIAŁU: Wydział Zarządzania i Ekonomii NAZWA KIERUNKU: Zarządzanie w języku angielskim POZIOM KSZTAŁCENIA: studia pierwszego stopnia PROFIL KSZTAŁCENIA:

Bardziej szczegółowo

Realne wspólnoty medialne? Media w roli narzędzia integracji kulturowej i społecznej

Realne wspólnoty medialne? Media w roli narzędzia integracji kulturowej i społecznej Międzynarodowa Konferencja Naukowa Online Pomiędzy działaniami w przestrzeni społecznej a medialnej. Współczesne strategie komunikacyjne i integracyjne Realne wspólnoty medialne? Media w roli narzędzia

Bardziej szczegółowo

Literatura przykładowa

Literatura przykładowa Literatura przykładowa Samorząd terytorialny w RP Zbigniew Leoński Podręcznik "Samorząd terytorialny w RP" omawia formy organizacyjne lokalnego życia publicznego, tj. gminy, powiatu i województwa. Tok

Bardziej szczegółowo

Ogólna informacja. O firmie e-direct sp. z o.o. Marcin Marchewicz

Ogólna informacja. O firmie e-direct sp. z o.o. Marcin Marchewicz Ogólna informacja O firmie e-direct sp. z o.o. Marcin Marchewicz Spis treści O nas... 3 Historia firmy... 3 e-direct... 4 Struktura firmy... 4 Nasza oferta... 5 Strategia... 5 Promocja... 5 Kreacja...

Bardziej szczegółowo

finansjalizacji gospodarki

finansjalizacji gospodarki Finansjalizacja gospodarstw domowych jako zewnętrzny efekt finansjalizacji gospodarki Artur Borcuch Instytut Zarządzania, Wydział Zarządzania i Administracji, Uniwersytet Jana Kochanowskiego w Kielcach

Bardziej szczegółowo

Publikacja z serii Monografie o tematyce turystycznej

Publikacja z serii Monografie o tematyce turystycznej Uzdrowiska i ich funkcja turystyczno-lecznicza pod redakcją naukową Adama R. Szromka PROKSENIA Kraków 2012 13 Publikacja z serii Monografie o tematyce turystycznej Publikacja powstała w ramach projektu

Bardziej szczegółowo

Księgarnia PWN: Ewa Marynowicz-Hetka - Pedagogika społeczna. T. 1. Spis treści

Księgarnia PWN: Ewa Marynowicz-Hetka - Pedagogika społeczna. T. 1. Spis treści Księgarnia PWN: Ewa Marynowicz-Hetka - Pedagogika społeczna. T. 1 Spis treści Przedmowa 11 CZE ŚĆ I PODSTAWY EPISTEMOLOGICZNE, ONTOLOGICZNE I AKSJOLOGICZNE DYSCYPLINY ORAZ KATEGORIE POJE CIOWE PEDAGOGIKI

Bardziej szczegółowo

Drodzy Czytelnicy! Biblioteka Uniwersytecka we Wrocławiu, Biblioteka

Drodzy Czytelnicy! Biblioteka Uniwersytecka we Wrocławiu, Biblioteka Drodzy Czytelnicy! W kolejnym roku oddajemy w Wasze ręce nasze naukowe Czasopismo Ekonomia i Zarządzanie, które jest tworzone dzięki współpracy z pracownikami naukowymi z dziedzin Nauk Ekonomicznych.,

Bardziej szczegółowo

Co n a s w y r ó ż n i a

Co n a s w y r ó ż n i a Kim jesteśmy Centrum Prawa Żywnościowego to profesjonalny ośrodek doradczo- -badawczy specjalizujący się w dziedzinie prawa żywnościowego. Stanowi ono fachowe zaplecze eksperckie dla wszystkich podmiotów

Bardziej szczegółowo

1. Organizacje pozarządowe w gospodarce rynkowej... 11

1. Organizacje pozarządowe w gospodarce rynkowej... 11 Spis treści Wstęp... 7 1. Organizacje pozarządowe w gospodarce rynkowej... 11 1.1. Interdyscyplinarność badań naukowych organizacji pozarządowych... 11 1.2. Cechy i funkcje organizacji pozarządowych...

Bardziej szczegółowo

Rodzina jako system więzi społecznych i emocjonalnych.

Rodzina jako system więzi społecznych i emocjonalnych. Rodzina jako system więzi społecznych i emocjonalnych. Rodzina jest interpersonalnym systemem stosunków wewnątrz grupowych lub systemem społecznym. Te stosunki tworzone są przez więzi społeczne i emocjonalne.

Bardziej szczegółowo

INNOWACJA PRZYSZŁOŚCIĄ ROZWOJU GOSPODARKI. Innowacje przyszłością rozwoju gospodarki Część I

INNOWACJA PRZYSZŁOŚCIĄ ROZWOJU GOSPODARKI. Innowacje przyszłością rozwoju gospodarki Część I INNOWACJA PRZYSZŁOŚCIĄ ROZWOJU GOSPODARKI Innowacje przyszłością rozwoju gospodarki Część I Szczecin 2013 Tytuł monografii naukowej: Innowacje przyszłością rozwoju gospodarki Wydanie: Część I Redaktor

Bardziej szczegółowo

Edukacja w społeczeństwie demokratycznym

Edukacja w społeczeństwie demokratycznym Edukacja w społeczeństwie demokratycznym aspekty edukacji: "uczyć się, aby wiedzieć", "uczyć się, aby działać", "uczyć się, aby żyć wspólnie", "uczyć się, aby być Według raportu UNESCO Edukacja - jest

Bardziej szczegółowo

STUDIA I MONOGRAFIE NR

STUDIA I MONOGRAFIE NR STUDIA I MONOGRAFIE NR 21 WYBRANE ZAGADNIENIA INŻYNIERII WIEDZY Redakcja naukowa: Andrzej Cader Jacek M. Żurada Krzysztof Przybyszewski Łódź 2008 3 SPIS TREŚCI WPROWADZENIE 7 SYSTEMY AGENTOWE W E-LEARNINGU

Bardziej szczegółowo

Instytucjonalizacja demokracji w krajach Europy Środkowej i Wschodniej. Wybrane problemy

Instytucjonalizacja demokracji w krajach Europy Środkowej i Wschodniej. Wybrane problemy Instytucjonalizacja demokracji w krajach Europy Środkowej i Wschodniej Wybrane problemy NR 3224 Instytucjonalizacja demokracji w krajach Europy Środkowej i Wschodniej Wybrane problemy pod redakcją Marka

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Bohdan Borowik, Regina Borowik... 17. Iwona Kłóska... 27

Spis treści. Bohdan Borowik, Regina Borowik... 17. Iwona Kłóska... 27 CZĘŚĆ I Spis treści Zarządzanie zasobami ludzkimi w dobie kryzysu Rozdział 1 STYMULOWANIE I ZARZĄDZANIE WITALNYM POTENCJAŁEM ZASOBÓW LUDZKICH W ORGANIZACJI Bohdan Borowik, Regina Borowik... 17 1. Kształtowanie

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie... 9

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie... 9 SPIS TREŚCI Wprowadzenie... 9 ROZDZIAŁ I Teoretyczne ujęcie innowacji... 11 1. Innowacje-proces innowacyjny-konkurencyjność... 11 2. System innowacyjny na poziomie regionu... 15 3. System innowacyjny a

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr 28/2013/IV Senatu Politechniki Lubelskiej z dnia 26 kwietnia 2013 r.

Uchwała Nr 28/2013/IV Senatu Politechniki Lubelskiej z dnia 26 kwietnia 2013 r. Uchwała Nr 28/2013/IV Senatu Politechniki Lubelskiej z dnia 26 kwietnia 2013 r. w sprawie określenia efektów kształcenia dla studiów podyplomowych Zarządzanie Logistyką w Przedsiębiorstwie, prowadzonych

Bardziej szczegółowo

Przedsiębiorstwo zwinne. Projektowanie systemów i strategii zarządzania

Przedsiębiorstwo zwinne. Projektowanie systemów i strategii zarządzania Politechnika Poznańska, Wydział Inżynierii Zarządzania Dr inż. Edmund Pawłowski Przedsiębiorstwo zwinne. Projektowanie systemów i strategii zarządzania Modelowanie i projektowanie struktury organizacyjnej

Bardziej szczegółowo

1 26671 ABC zdrowia dziecka 978-83-200-3869-9. 2 469 Analiza finansowa przedsiębiorstwa 978-83-01-14871-3

1 26671 ABC zdrowia dziecka 978-83-200-3869-9. 2 469 Analiza finansowa przedsiębiorstwa 978-83-01-14871-3 Lp. Ibuk ID Tytuł ISBN 1 26671 ABC zdrowia dziecka 978-83-200-3869-9 2 469 Analiza finansowa przedsiębiorstwa 978-83-01-14871-3 3 2307 Analiza finansowa w procesie decyzyjnym współczesnego przedsiębiorstwa

Bardziej szczegółowo

Wpływ ł prawa konkurencji k na rozwój nowych technologii Media cyfrowe i Internet

Wpływ ł prawa konkurencji k na rozwój nowych technologii Media cyfrowe i Internet Ochrona konkurencji na rynkach nowych technologii Kraków, dnia 13 września 2010 Wpływ ł prawa konkurencji k na rozwój nowych technologii Media cyfrowe i Internet Krzysztof Kuik DG ds. Konkurencji, Komisja

Bardziej szczegółowo

SYLABUS. politologia studia I stopnia stacjonarne

SYLABUS. politologia studia I stopnia stacjonarne Rzeszów, 1 październik 2014 r. SYLABUS Nazwa przedmiotu Nazwa jednostki prowadzącej przedmiot Kod przedmiotu Studia Kierunek studiów Poziom kształcenia Forma studiów Marketing polityczny Wydział Socjologiczno-Historyczny

Bardziej szczegółowo

Dylematy współczesnych: radzenie sobie z wielością ról i zadań

Dylematy współczesnych: radzenie sobie z wielością ról i zadań IV Interdyscyplinarna Konferencja Doktorantów i Młodych Naukowców Dylematy współczesnych: radzenie sobie z wielością ról i zadań Bydgoszcz, 3-5 IV 2014 Od wielu lat jesteśmy świadkami zmian, jakie dokonują

Bardziej szczegółowo

BUILDING CULTURAL AWARENESS AND ENGLISH TO CHILDREN COMMUNICATION ABILITIES IN TEACHING KOŁO JĘZYKOWO TEATRALNE

BUILDING CULTURAL AWARENESS AND ENGLISH TO CHILDREN COMMUNICATION ABILITIES IN TEACHING KOŁO JĘZYKOWO TEATRALNE KOŁO JĘZYKOWO TEATRALNE THE MASK TYTUŁ PROGRAMU: BUILDING CULTURAL AWARENESS AND COMMUNICATION ABILITIES IN TEACHING ENGLISH TO CHILDREN Przedmiot: Pozalekcyjne Koło Zainteresowań Języka Angielskiego Program

Bardziej szczegółowo

TEMATYKA PRAC. Zarządzanie Studia stacjonarne II stopień I rok

TEMATYKA PRAC. Zarządzanie Studia stacjonarne II stopień I rok TEMATYKA PRAC Zapisy dnia 18.02.2015 r. o godz. 9.45 Zarządzanie Studia stacjonarne II stopień I rok Prof.nzdz. dr hab. Agnieszka Sitko-Lutek pok. 1018 1. Uwarunkowania i zmiana kultury organizacyjnej

Bardziej szczegółowo

Jestem częścią kultury PROGRAM NAUCZANIA WIEDZY O KULTURZE. Autor: Małgorzata Marzec

Jestem częścią kultury PROGRAM NAUCZANIA WIEDZY O KULTURZE. Autor: Małgorzata Marzec Jestem częścią kultury PROGRAM NAUCZANIA WIEDZY O KULTURZE W SZKOŁACH PONADGIMNAZJALNYCH Autor: Małgorzata Marzec Podstawa programowa przedmiotu wiedza o kulturze CELE KSZTAŁCENIA - WYMAGANIA OGÓLNE I.

Bardziej szczegółowo

Organizacja i Zarządzanie

Organizacja i Zarządzanie Kazimierz Piotrkowski Organizacja i Zarządzanie Wydanie II rozszerzone Warszawa 2011 Recenzenci prof. dr hab. Waldemar Bańka prof. dr hab. Henryk Pałaszewski skład i Łamanie mgr. inż Ignacy Nyka PROJEKT

Bardziej szczegółowo

WPŁYW ŚRODKÓW MASOWEGO PRZEKAZU NA WYCHOWANIE MŁODZIEŻY W OKRESIE ADOLESCENCJI

WPŁYW ŚRODKÓW MASOWEGO PRZEKAZU NA WYCHOWANIE MŁODZIEŻY W OKRESIE ADOLESCENCJI WPŁYW ŚRODKÓW MASOWEGO PRZEKAZU NA WYCHOWANIE MŁODZIEŻY W OKRESIE ADOLESCENCJI Autorki: Agnieszka Błyszczek, Magdalena Gołębiewska INFORMACJE O AUTORKACH Doktorantki I roku Pedagogiki, na Wydziale Nauk

Bardziej szczegółowo

Polska Cyfrowa impulsem do e-rozwoju Marta Grabowska, Uniwersytet Warszawski. Warszawa, 26 maja 2015 r.

Polska Cyfrowa impulsem do e-rozwoju Marta Grabowska, Uniwersytet Warszawski. Warszawa, 26 maja 2015 r. Polska Cyfrowa impulsem do e-rozwoju Marta Grabowska, Uniwersytet Warszawski Warszawa, 26 maja 2015 r. Rozwój społeczny koncepcja Alvina Tofflera Trzecia fala Warszawa, 1997 Społeczeństwo agrarne * Społeczeństwo

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia na kierunku studiów projektowanie mebli i ich odniesienie do efektów obszarowych oraz kompetencji inżynierskich

Efekty kształcenia na kierunku studiów projektowanie mebli i ich odniesienie do efektów obszarowych oraz kompetencji inżynierskich Załącznik nr 1 do uchwały nr 46/2013 Senatu UP Efekty kształcenia na kierunku studiów projektowanie mebli i ich odniesienie do efektów obszarowych oraz kompetencji inżynierskich Wydział prowadzący kierunek:

Bardziej szczegółowo

STUDIA STACJONARNE I STOPNIA Przedmioty kierunkowe

STUDIA STACJONARNE I STOPNIA Przedmioty kierunkowe STUDIA STACJONARNE I STOPNIA Przedmioty kierunkowe Technologie informacyjne Prof. dr hab. Zdzisław Szyjewski 1. Rola i zadania systemu operacyjnego 2. Zarządzanie pamięcią komputera 3. Zarządzanie danymi

Bardziej szczegółowo

Andragogika. 1. Wprowadzenie do andragogiki. Opr. Katarzyna Verbeek

Andragogika. 1. Wprowadzenie do andragogiki. Opr. Katarzyna Verbeek Andragogika Opr. Katarzyna Verbeek 1. Wprowadzenie do andragogiki Andragogika to dziedzina zajmująca się szeroko pojętym kształceniem dorosłych, ich edukowaniem, wychowaniem i rozwojem. Wywodzi się z pedagogiki,

Bardziej szczegółowo