JĘZYKOWY OBRAZ ŚWIATA GUARANÍ W POLSKICH TŁUMACZENIACH PROZY AUGUSTO ROA BASTOSA

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "JĘZYKOWY OBRAZ ŚWIATA GUARANÍ W POLSKICH TŁUMACZENIACH PROZY AUGUSTO ROA BASTOSA"

Transkrypt

1

2 JĘZYKOWY OBRAZ ŚWIATA GUARANÍ W POLSKICH TŁUMACZENIACH PROZY AUGUSTO ROA BASTOSA

3 Biblioteka Iberoromańska Editor: Piotr Sawicki Coeditoras: Teresa Jaromin, Małgorzata Kolankowska Consejo Editorial Sławomir Bobowski (Wrocław) Ewa Łukaszyk (Warszawa) Agnieszka Matyjaszczyk Grenda (Madrid) Katarzyna Mroczkowska-Brand (Kraków) Małgorzata Nalewajko (Warszawa) Ewa Nawrocka (Kraków) Barbara Obtułowicz (Kraków) Jacek Pleciński (Wrocław) Magda Potok (Poznań) Wojciech Soliński (Wrocław) Barbara Stawicka-Pirecka (Poznań) Cezary Taracha (Lublin) Vol. 2

4 Maksymilian Drozdowicz Językowy obraz świata guaraní w polskich tłumaczeniach prozy Augusto Roa Bastosa Redaktor tomu Teresa Jaromin WYDAWNICTWO WYŻSZEJ SZKOŁY FILOLOGICZNEJ WE WROCŁAWIU

5 Copyright by Wyższa Szkoła Filologiczna we Wrocławiu & Maksymilian Drozdowicz, Wrocław 2015 Pracę rekomendują do druku: Jacek Pleciński (Wyższa Szkoła Filologiczna we Wrocławiu) Wojciech Soliński (Uniwersytet Wrocławski) Rysunek na okładce: Piotr Drozdowicz Korekta wydawnicza: Barbara Woldan Projekt okładki: Konstancja Górny DTP: Dorota Bazan ISBN (pdf) WYDAWNICTWO WYŻSZEJ SZKOŁY FILOLOGICZNEJ WE WROCŁAWIU Wrocław, ul. Sienkiewicza 32, tel. (+48 71) , fax (+48 71) ,

6 Spis treści WSTĘP... 7 ROZDZIAŁ 1. Językowy obraz świata a kontekst paragwajskiego pisarza Teoria językowego obrazu świata Obcość w antropologicznej koncepcji przekładu literackiego Twórczość Augusto Roa Bastosa Pisarz i jego dwukulturowy kraj Roa Bastos i krytycy Utwory pierwsze Opowiadania Syn człowieczy Ja, Najwyższy ROZDZIAŁ 2. Język polskich przekładów dzieł Augusto Roa Bastosa Adaptacja języka guaraní w polskich przekładach idiolektu Roa Bastosa Tradycja ustna guaraní i jopará Przemilczenia i poetyka wariacji Rola muzyki Idiolekt Augusto Roa Bastosa Tradycja wobec pisma Egzotyzacja w polskich przekładach Miejsca obcości z języka guaraní i jopará Miejsca obcości z innych języków ROZDZIAŁ 3. Świat i kultura guaraní w polskich przekładach prozy Augusto Roa Bastosa Charakterystyczne elementy kultury guaraní Świat mityczny Bohater Roa Bastosa Człowiek mityczny Człowiek częścią wszechświata Byty dwoiste

7 3.4. Cykliczność czasu i historii Synkretyzm religijny Redukcja kultury guaraní ZAKOŃCZENIE BIBLIOGRAFIA

8 WSTĘP Obchodzona szeroko w świecie rocznica 500-lecia odkrycia Ameryki przez Krzysztofa Kolumba była nie tylko pretekstem do poszerzonych badań nad kulturą tego kontynentu, ale i okazją do refleksji nad wzajemnym przenikaniem się elementów europejskich z tubylczymi w Latynoameryce. Zakrojona na szeroką skalę misja cywilizacyjno-ewangelizacyjna, jaką podejmowali w czasie Kolonii Hiszpanie, a także w nieco odmienny i ekspansywny sposób Portugalczycy, trwała przez wieki i na dobrą sprawę nie zakończyła się do dziś. Narody, które zdecydowały się na uniezależnienie od Korony hiszpańskiej, począwszy od pierwszych lat XIX wieku, stale szukały potwierdzenia i wzbogacenia własnej tożsamości, która z racji dominującej roli hiszpańszczyzny oraz hiszpańskich wzorców w administracji państwowej napotykała duży opór, by całkowicie się objawić tak w życiu publicznym, jak i w literaturze. Zastanawiającym faktem jest prężne i bardzo samodzielne oraz odrębne życie ludu wiejskiego na prowincji latynoamerykańskiej przy stosunkowo dużym zeuropeizowaniu głównych miast stolic i ważnych ośrodków handlowych oraz przemysłowych (kopalnie, huty), a także kulturalnych (duża rola uniwersytetów i kolegiów jezuickich). Wieś w krajach Ameryki Południowej stworzyła swoistą kulturę. Nieraz przetrwał tam w większym lub mniejszym stopniu język tubylczy. Miejscami, gdzie język Indian zachował się po dziś dzień w stopniu najpełniejszym, są: Paragwaj, Peru, Boliwia, południe Meksyku, Gwatemala, Ekwador, a także Brazylia ze swymi amazońskimi zagłębiami kulturowymi. Paragwaj rysuje się pod tym względem bardzo wyraziście, będąc traktowany przez językoznawców co inni krytycy uważają za przesadę jako jedyny w pełni dwujęzyczny kraj Ameryki Południowej. Język tubylców zachował się wśród Paragwajczyków na terenach wiejskich

9 8 WSTĘP w zadziwiająco dużym stopniu, a powodem takiego stanu rzeczy była nie tylko nieatrakcyjność wspomnianego obszaru ze względu na rzadkie występowania pożądanych w przeszłości cennych minerałów kopalnych, ale i oddalenie od ważnych szlaków handlowych, występowanie puszcz, które dopiero w drugiej połowie XX wieku dały się ujarzmić przez rabunkowy wyrąb i wywóz drewna za wschodnią granicę. Decydującym czynnikiem zachowania języka przy życiu aż do doby obecnej była pokojowa i skryta natura Guaranów, którzy przedkładali życie w lasach nad rolnictwo, a także emigracja do miast, zaś decydującą rolę pełniły zakony chrześcijańskie. Najpierw dzieła cywilizowania Indian dokonywali franciszkanie, a później dużym sukcesem i towarzyszącym mu rozgłosem okazała się praca jezuitów. Oba te zakony wprowadziły w życie system tzw. redukcji, będących osadami wolnymi od wpływów zła z zewnątrz, miejscami kultywowania języka i budowania nowej moralności, opartej na chrześcijańskiej utopii dobrego dzikusa, która utrzymywała zgromadzonych tubylców w stanie permanentnej niedojrzałości jak ujmują to niektórzy badacze. Były to administracyjne twory na wzór utopijnych wizji Tomasza Morusa czy dominikanina Tomasza Campanelli (Miasto Słońca) 1. Paragwaj, będący miejscem spotkania elementu tubylczego i hiszpańskiego, stanowi szczególny przypadek, gdy dotychczas dominujący język hiszpański i kultura europejska same zostały w końcu wyparte przez czynnik guaraní, płynący silnym od stuleci, podskórnym nurtem. Literatura hiszpańskojęzyczna tego kraju, będąc dość typowym przykładem na kontynencie, w stosunku do nurtów światowych odczuwała pewne zacofanie 2. Dzięki pierwszej drukarni na kontynencie amerykańskim (1539) założonej w redukcjach jezuickich mogła powstawać literatura 1 Pochodzenie słowa redukcja w odniesieniu do misji franciszkańskich i jezuickich w Ameryce Łacińskiej ma swój początek na drugim Soborze Limeńskim (1567), kiedy to ustalono, że Indianin żyjący w stanie wolnym nie mógł myśleć, ani być cywilizowanym, ani tym bardziej stać się chrześcijaninem. Należy zaznaczyć, że zgodnie z opiniami Bartomeu Melià słowo redukcja może być traktowane jako synonim dla pojęcia doktryna albo misja. W takich osiedlach usiłowano chrystianizować Indian, czyniąc z nich najpierw adeptów życia politycznego (czyli zorganizowanego i pod kontrolą) w zespołach mieszkalnych o pewnym stopniu urbanizacji. 2 Krótki szkic dziejów literatury paragwajskiej jest przedstawiony w: Drozdowicz (2009b).

10 WSTĘP 9 religijna w guaraní. Rozwijał się też sam język po raz pierwszy zapisany w hiszpańskim alfabecie. W związku z zakazem rozpowszechniania literatury fikcji, wydanym poprzez edykt królewski z 1531 roku, który zabraniał kolportażu i druku próżnych ksiąg i zmyślonych historii 3 (Pindel 2004: 59), z trudem następowało tworzenie literatury pięknej, przytłoczonej bogatą twórczością religijno-katechetyczną oraz apologetyczną. Na kontynencie Ameryki Południowej w dziedzinie literackiej po okresie średniowiecza następuje przeskok w barok (i to nie we wszystkich krajach), później zaś mamy do czynienia z wątłą produkcją romantyczną i modernizmem. W czasie boomu to Europa zobaczyła swe odbicie w zwierciadle literatury Latynosów. W przypadku niniejszej pracy zasadnicze pytanie powinno brzmieć: czy świat widziany w literackich dziełach Augusto Roa Bastosa jako przedstawiciela boomu (albo raczej post-boomu) jest bardziej tubylczy, czy też poddany procesowi kulturowej kolonizacji. Brent Carbajal, uczony amerykański zajmujący się badaniem kultury literackiej Paragwaju, wyróżnił tzw. triadę paragwajską, czyli główne pojęcia, na których powinno się opierać wszelkie wiarygodne opisanie Paragwaju. Są to mianowicie: dwujęzyczność, wyobcowanie i emigracja. Ta potrójna zasada tyczy się także świata literackiego i guarańskiego uniwersum zawartego w prozie Augusto Roa Bastosa. Te trzy elementy, jako filary wszelkiego uwiarygodnionego rozważania o Paragwaju, musiały wystąpić w niniejszej rozprawie, ze szczególnym uwzględnieniem tego pierwszego, czyli dwukulturowości, objawiającej się bilingwizmem, niekiedy nawet plurilingwizmem, co autor tej rozprawy mógł zaobserwować, żyjąc rok na pograniczu brazylijsko-paragwajskim w Alto Paraná oraz kolejne półtora roku na południu kraju, w María Auxiliadora (departament Itapúa). Autor niniejszej publikacji odbył też miesięczny kurs języka guaraní na poziomie podstawowym (1997) i dwa cykle kursów inkulturacyjnych w Centro de Estudios Paraguayos Antonio Guasch w Asunción w 1997 i 1998 roku. Dwa pozostałe elementy, wyobcowanie i emigracja, w pewien sposób wynikają z zakorzenienia w kulturze tubylczej i przewijają się wśród zagadnień dotyczących dziedzictwa Guaraní. Jesteśmy świadomi, że czekają one na dalsze, pogłębione badania. 3 libros vanos e historias fingidas.

11 10 WSTĘP Augusto Roa Bastos ( ), należący do pokolenia kładącego prawdziwe fundamenty pod literaturę Paragwaju, jest postacią szczególną. Zapisuje on obraz swego kraju w opowiadaniach i powieściach, spośród których w Polsce znane są dwie Syn człowieczy oraz Ja, Najwyższy. Ukazał się też w naszym kraju zbiór prozy Kurupí i inne opowiadania wyjętej głównie z tomu El baldío (Buenos Aires, 1966) oraz Moriencia (Caracas, 1969). Twórczość tego pisarza chronologicznie zbiega się z rozpoczętym w latach 60. XX wieku tzw. boomem latynoamerykańskim, który rozwinął się w całej niemal Europie, w tym także w Polsce 4. Zjawisko to powinno być postrzegane jako odpowiedź na wielowiekowe projektowanie w umysłach Europejczyków obrazu Ameryki Południowej i upowszechnianie swoistych wzorców kulturowych, które stopniowo zakorzeniały się w Nowym Świecie. Wytworzyły się nawet tak charakterystyczne dla kultury kontynentu metropolie, jak Buenos Aires, Meksyk czy Montevideo. Gdy pisarze latynoscy poczuli, że mogą mówić własnym, niezależnym głosem, odpowiedzią na ich oczekiwania stała się polityka wydawnicza Domu Ameryk (Casa de las Américas) w Hawanie, a potem wydawnictw hiszpańskich, zwłaszcza Seix Barral w Barcelonie. Odpowiedź Latynosów okazała się tak nowatorska i literacko nośna, że w świecie artystycznym nastąpiła prawdziwa eksplozja talentów, które w rzeczywistości istniały od zawsze, mając jednak utrudnioną drogę do sukcesu wydawniczego przez brak zainteresowania decydentów i panujące ówcześnie mody literackie. Niniejsza rozprawa 5 podkreśla dwa fundamentalne zagadnienia: językowy obraz świata (JOŚ) oraz elementy powoli ginącego świata guaraní, które usiłujemy wydobyć z dzieł Roa Bastosa. Rozdział pierwszy tej pracy stanowi teoretyczny zarys stanu badań nad światem przedstawionym w literaturze oraz językowym obrazem świata, w którym dominować będzie perspektywa porównawcza. Zapytamy się na podstawie 4 Szerzej o recepcji pisarstwa Augusto Roa Bastosa w Polsce traktują: Gaszyńska- -Magiera (2011) i Drozdowicz (2013c). W niniejszej pracy zastosowano następujące skróty odnoszące się do polskich tłumaczeń utworów Augusto Roa Bastosa: Ja, Najwyższy JN, Syn człowieczy SC (wydanie z 1977 roku), Kurupí i inne opowiadania KIO. Dla ułatwienia zapisu przy podawaniu wersji oryginałów stosować będziemy skróty: dla Roa Bastos (2003b) YOS, Roa Bastos (1960a) HH, zaś w przypadku opowiadań Roa Bastosa (wydanie z 2001) CC. 5 Praca stanowi nieco skróconą wersję dysertacji doktorskiej obronionej na Uniwersytecie Wrocławskim w styczniu 2008 roku.

12 WSTĘP 11 zebranego w nim materiału o to, czy w twórczości Roa Bastosa świat jest raczej stwarzany, czy też odwzorowywany, a niewątpliwie słuszniejsze będzie zastanowienie się, na ile świat ten, świat przypomnijmy indiański, jest kreowany przez językowy obraz prozy Roa Bastosa, a na ile opisywany przez przytaczanie nazw własnych, toponimów guarańskich, słów-kluczy z tamtej kultury. Spośród prac wielu autorów bliskie linii antropologicznej wydają się badania Sapira i Whorfa, a także Romana Lewickiego, wraz z wprowadzoną przez niego i rozwijaną kategorią obcości. Lawrence Venuti, który też opiera się na wcześniejszych ustaleniach (np. Schleiermachera), wprowadza dwa sposoby rozumienia przekładu jako adaptacji bądź egzotyzacji. O ile opowiadania Roa Bastosa mieszczą się w szeroko pojętym regionalizmie i jako taki nurt ten łatwo odnajduje swe potwierdzenie w faktach, o tyle sprawa komplikuje się w przypadku SC powieści-paraboli i epopei narodowej, a zwłaszcza JN, którego nie sposób analizować w oderwaniu od założeń nouveau roman we Francji. Najważniejsza książka Roa Bastosa Paragwajczyka najpełniej sięga do najnowszych zdobyczy literackich Europy, z powodzeniem umiejscawiając się w szeregu najwybitniejszych arcydzieł światowych, dowodząc także prężności rozwoju myśli latynoamerykańskiej. Prawdą jest też to, że JN wyprzedza i toruje drogę dla chronologicznie późniejszej powieści Les Géorgiques (Georgiki) Claude a Simona. Książka Paragwajczyka zagłębia się w język guaraní w taki sposób, że żyje on ubrany w semantykę hiszpańską, przebija się na zewnątrz hiszpańszczyzny poprzez wiele zabiegów, takich jak aglutynacje, aliteracje, powtórzenia i gry słowne. Argumenty te świadczą o wielokulturowości omawianej książki Roa Bastosa. Traktuje o tym rozdział drugi, poświęcony analizie języka guaraní w polskich przekładach powieści tego pisarza i technikom pisarskim, które niekiedy są trudno oddawane na naszym gruncie czytelniczym. Ciekawym, naszym zdaniem, zjawiskiem w obrębie kultury Paragwaju jest to, że w przypadku pisarstwa Paragwajczyka tekst oryginału dodatkowo zawiera w sobie dwa języki wewnętrzne: guaraní i hiszpański, o których mówią badacze (np. Bartomeu Melià), że wytworzyły swoisty trzeci język, zwany jopará. Interesuje nas, czy w polskich przekładach także wytworzył się ten zakładany bilingwizm i czy jest on czytelny. W rozdziale trzecim, przyjmując perspektywę wieloaspektową z pogranicza translatologii antropologicznej i badań literaturoznawczych,

13 12 WSTĘP chcemy ukazać obraz świata Guaranów widoczny w polskich przekładach prozy Augusto Roa Bastosa. Aby tego dokonać, korzystamy z już przedstawionego stanu badań w dziedzinie przekładu antropologicznego, czyli transferu jednej kultury do drugiej, zawartego w rozdziale pierwszym. Zastanawiamy się i wyciągamy (być może) nowe wnioski płynące z analizy przekładu oryginalnych dzieł prozaika na język polski oraz pytamy o sposób i stopień przekładu dwóch kultur Paragwaju (guaraní- -hiszpańskiej) na europejsko-polską kulturę czytelnika w Polsce. Kwestia obcości, w tej pracy utożsamiająca się z paradygmatem indiańskości, jest szczególnie ważna dlatego, że to właśnie obcość najbardziej uderza czytelnika polskiego, który spotykając się w tekście z guaranizmami bądź mitemami Guaranów zaświadcza o egzotyzacji przedstawianego przez fikcję świata. Pierwotnie niniejsza praca zawierała także rozdział poświęcony kształtowaniu się obrazu Paragwaju wśród publiczności polskiej na przestrzeni dziesięcioleci oraz recepcji twórczości Roa Bastosa w Polsce. Materiał ten został zawarty w dwóch osobnych artykułach, opublikowanych w kwartalniku Ameryka Łacińska, wydawanym przez CESLA (zob. Drozdowicz 2013b i 2013c). Ograniczyliśmy się tylko do opisu guarańskiego świata, ponieważ opisanie elementów świata kultury dominującej (nazywanej umownie hiszpańską), aczkolwiek równie interesujące by wspomnieć chociażby o roli historii, dyktaturze i przemocy zajęłoby zbyt dużo miejsca i warte jest raczej pogłębienia w zupełnie odrębnej pracy. Jesteśmy przekonani, że analiza niniejsza budzić może niedosyt w odkrywaniu całości złożonej współczesnej kultury Paragwaju. Praca ta zawdzięcza wiele dwóm tłumaczom, Zygmuntowi Wojskiemu i Andrzejowi Nowakowi, bez których twórczego wysiłku nie byłoby przekładów na język polski książek wybitnego Paragwajczyka. Co prawda jest jeszcze Andrzej Tchórzewski, który w jednym z czasopism przełożył fragment JN, będący antyklerykalnym monologiem Najwyższego Dyktatora rzucającego oskarżenia pod adresem Kościoła paragwajskiego, jednak główne zainteresowanie autora skupia się na dwóch pierwszych tłumaczach. Szczególną rolę w tej pracy odgrywa Zygmunt Wojski, który bezpośrednio dzielił się uwagami na temat swego przekładu SC z piszącym te słowa, a umieszczenie go w szeregu najbardziej zasłużonych krzewicieli kultury guarańskiej na gruncie polskim staje się jak najbardziej uzasadnione. Panu Doktorowi należą się zatem największe podziękowania za inspiracje, trud przekładu

14 WSTĘP 13 i osobiste uwagi kierowane do autora. Należy też wspomnieć o jego niełatwej pracy tłumacza w czasach PRL-u, gdy dostęp do źródeł był znacznie utrudniony.

15

16 ROZDZIAŁ 1 Językowy obraz świata a kontekst paragwajskiego pisarza 1.1. Teoria językowego obrazu świata Już Ludwig Wittgenstein (za: Arévalos Fernández 1970: 27) stwierdzał, że granicą naszego poznania są granice języka 6, zaś Edward Sapir dodawał, że język modeluje nasz światopogląd i sposób myślenia. Michel Foucault dowodzić będzie, że człowiek jest mówiony, tak jak i Jacques Lacan, dla którego la langue nous parle. Z kolei Algirdas Greimas wzbogaci to stwierdzenie o la langue mythique nous parle. Wszyscy ci autorzy wpisują się w tendencję kreacyjności języka wyrażonej już na początku Ewangelii według św. Jana: Na początku było Słowo (J 1,1-3) 7. Jak wiadomo na podstawie wielu badań chociażby Edwarda Sapira i Benjamina L. Whorfa (a pisze o nich cytowany Arévalos Fernández), język danej społeczności może dawać wskazówki co do jej koncepcji świata. Warto też wziąć pod uwagę jak sugeruje Arévalos Fernández hipotezy relatywizmu językowego wspomnianych wyżej uczonych 8. Ważną dla hierarchizowania elementów świata rolą języka jest dla Whorfa to, że stanowi on technikę wyrażania myśli, porządkującą strumień doznań zmysłowych. Nie zdajemy sobie wielokrotnie sprawy z tego, że jak pisze autor język jednocześnie klasyfikuje i porządkuje ten strumień, wytwarzając tym samym pewien obraz świata, wycinek rzeczywistości, dający się łatwo ujmować za pomocą językowych środków symbolicznych. Język dokonuje uporządkowania świata. Tak np. co istotne dla 6 Wszystkie tłumaczenia, jeśli nie zaznaczono inaczej, są dziełem autora niniejszej rozprawy M. D. 7 Wszystkie cytaty biblijne w niniejszej pracy pochodzą z Biblii Tysiąclecia (1996). 8 Według Sapirowskiej tezy o języku, jest on symbolicznym przewodnikiem po kulturze (Sapir 1978: 89).

17 16 Językowy obraz świata a kontekst paragwajskiego pisarza niniejszej rozprawy porządkuje się za pomocą języka strumień świadomości narratora w JN Roa Bastosa. Anna Wierzbicka pisze, że sam język może determinować widzenie świata albo tylko podsuwać, ułatwiać i sugerować niektóre rozróżnienia, nie wymuszając ich (Wierzbicka 1978: 22), a wynika to z hipotezy Sapira Whorfa. Tezy Whorfa dotyczące języków indiańskich Ameryki Północnej odnoszą się naszym zdaniem także do Indian Ameryki Południowej, a szczególnie Guaranów 9, których najżywsza kultura zachowała się do dziś w Paragwaju. Zastosowany obficie język guaraní, przekładany na język polski w prozie Roa Bastosa, powinien więc naszym zdaniem dostosować się do powyższej opinii 10. Według Edwarda Sapira (1978: 37) zawartość treściowa każdej kultury daje się wyrazić w jej języku, a zatem każde nowe doświadczenie kulturalne wzbogaca jego zasoby, aczkolwiek takie wzbogacenie nie jest arbitralnym dodatkiem, ale raczej wpływa na poszerzenie starych terminów i znaczeń. Język może sugerować swoim użytkownikom znaczenia, których nie są w stanie dostrzec tylko w doświadczeniu. Te znaczenia mogą być tłumaczone w przeważającej mierze jako projekcje potencjalnych znaczeń na elementy doświadczenia będące surowcem dla budowania szerszej wizji kultury. Interpretując fakty lingwistyczne, semantyczny opis świata powinien relacjonować to, jak określona społeczność językowo-kulturowa kategoryzuje i wartościuje świat (Pajdzińska, Tokarski 1996: 143, 145). Nie sposób dokonywać przedstawień zawartych w dziełach literackich obrazów rzeczywistości bez chociażby skrótowego wprowadzenia do teorii językowego obrazu świata (JOŚ). Pojęcie to nawiązuje do niemieckiej myśli lingwistycznej Wilhelma von Humboldta, który używał terminu światoogląd (Weltansicht), i Leona Weisgerbera, swymi 9 W języku polskim funkcjonuje w mianowniku forma Guaranie, Gwaranie oraz nieodmienna Guaraní. W niniejszej pracy używać będziemy terminu pierwszego oraz trzeciego. W wersji hiszpańskiej funkcjonują określenia: Guaraní, los guaraní oraz los guaraníes. 10 Na gruncie polskim do doświadczeń z językami indiańskimi w nowszych badaniach odwołuje się chociażby Danuta Stanulewicz. Podkreśla ona, za wielu innymi badaczami, że język polski oraz inne języki słowiańskie wydają się bardziej podobne do języków indiańskich niż np. angielski, a to oznacza, że przekład z języków indiańskich na języki słowiańskie może być wierniejszy niż na angielski (Stanulewicz 2000).

18 Teoria językowego obrazu świata 17 korzeniami sięgając do oświecenia włoskiego i francuskiego (zob. Bartmiński 2006: 11) 11. JOŚ dla jednych badaczy stanowi strukturę pojęciową utrwaloną (zakrzepłą) w systemie danego języka (np. Grzegorczykowa 1999: 41), zaś dla innych to zbiór prawidłowości, zawartych w związkach gramatycznych i strukturach leksykalnych, które pokazują różne sposoby rozumienia świata (np. Tokarski 1999) 12. Składnikami językowego obrazu świata są własności gramatyczne języka, słownictwo, własności słowotwórcze, etymologia, konotacje semantyczne, a także wizja świata przekazywana przez teksty literackie (Grzegorczykowa 1999: 43 46). JOŚ to struktura pojęciowa, za pomocą której ludzie ujmują, czyli klasyfikują i interpretują świat zaznacza autorka a trudności w porozumiewaniu się z jednostkami wynikają nie tyle z różnic w systemach językowych, ile z doświadczeń i przekonań ludzi mówiących w tym języku (Grzegorczykowa 1999: 46). Poszczególnych elementów JOŚ można poszukiwać w różnych podsystemach języka, bo najważniejszym materiałem jest dla niego słownictwo (Adamowski 1999: 155). Teksty artystyczne stanowią świadectwo językowego obrazu świata, ponieważ z niego wyrastają, usuwają jedne elementy i eksponują oraz rozbudowują inne, ale nigdy nie zostają całkowicie zerwane semantyczne związki między słowem w języku ogólnym i w języku artystycznym, wobec tego każdy kontekst może stanowić wartościowy element w badaniu JOŚ (Pajdzińska, Tokarski 1996: 158). Należy odróżnić obraz świata od JOŚ. Ten pierwszy to odbicie doświadczenia poznawczego społeczności i takie jego modelowanie, które umożliwia poruszanie się w nim. Obraz świata uważany jest za opis świata dokonywany z pewnego punktu widzenia i jako model świata regulujący ludzkie zachowania, zaś JOŚ to tylko część tak rozumianego obrazu świata część specyficzna, bo przejawiająca się w danych językowych (Maćkiewicz 1990: 194). Autorka wskazuje, że językowy model rzeczywistości jest wielowarstwowy i heterogeniczny, niekiedy nawet 11 Wprowadzone niedawno do badań literaturoznawczych pojęcie językowego obrazu świata (JOŚ) jest szeroko używane w zagadnieniach etnolingwistycznych (por. Bartmiński 1980, 2006; Bartmiński, Tokarski 1986) i rozumiane w sposób intuicyjny. 12 Zob. także: Bartmiński, Tokarski (1986: 72), Niebrzegowska (1999: 137). Dla Bartmińskiego język jest składnikiem kultury, a jednocześnie to kultura zawiera się w języku i daje się poznawać poprzez język, który jest nie tylko jej częścią, lecz także kodyfikatorem (Bartmiński 1988: 8).

19 18 Językowy obraz świata a kontekst paragwajskiego pisarza sprzeczny, bowiem składają się nań elementy pochodzące z różnych etapów ludzkiego myślenia i z rozmaitych źródeł od magii aż po naukę. Językowe odtwarzanie rzeczywistości jest wieloetapowe: strukturyzuje świat, opisuje go, porządkuje i ocenia. Aby zacząć od analizy JOŚ pewnego wycinka rzeczywistości, należy najpierw wskazać na granice narzucone temu fragmentowi świata, a następnie przyjrzeć się obiektom mniej lub bardziej podobnym po to, by sprawdzić, czy w danym języku także uwidoczniły się podobieństwa, czy raczej wskazuje się na różnice między nimi (Maćkiewicz 1990: 197). JOŚ pełni, zdaniem badaczki, dwie funkcje: interpretującą i regulującą interpretuje rzeczywistość i reguluje ludzkie zachowania wobec niej oraz wiąże się z myśleniem i działaniem. Kategoryzacja stanowiąca dla człowieka środek do zrozumienia świata podsuwa mu świat pokawałkowany, uproszczony oraz dopasowany do ludzkich możliwości poznawczych (Maćkiewicz 1999: 52 53). Anusiewicz apeluje za Gipperem, aby oddzielić językowy obraz świata od naukowego, a oba te obrazy należy jeszcze oddzielić od światopoglądu, będącego wyrazem określonej ideologii. W JOŚ, zdaniem Anusiewicza, chodzi o odkrywanie w języku obrazu świata z jego elementami: informacją, wiedzą, doświadczeniem i wartościami przyjętymi przez społeczność, która posługuje się danym językiem. Wtedy przydatnym pojęciem staje się światopogląd. Za światopogląd Anusiewcz uważa (także za Gipperem) wspólne, ukształtowane na podstawie osobistych przekonań widzenie związków między człowiekiem a światem. Światopogląd może być religijny bądź polityczny, a z kolei naukowy obraz świata zawiera naukowy obraz kosmicznych i ziemskich związków, zależny od osiągniętego stanu wiedzy oraz od osobowości wielkich uczonych [ ] (Anusiewicz 1999: 269). Dla nas szczególnie inspirującą kwestią są związki między człowiekiem a światem w kulturze guaraní. W kulturze tkwią wartości, a te są przekazywane w tłumaczeniach i mają ścisłe powiązanie z obrazem świata w literaturze. Zwolennikami tej aksjologicznej teorii kultury są: Janusz Anusiewicz, Anna Dąbrowska i Michael Fleischer. Zdaniem tych badaczy [Język M. D.] odzwierciedla hierarchie wartości oraz systemy znaczeń, umożliwia dostęp do świata i poznanie go w sposób już z góry określony, bo zawiera model świata (światów) i sprawia, że model ten (modele) kształtuje nasze widzenie świata (światów) i wpływa na jego (ich) obraz (Anusiewicz, Dąbrowska, Fleischer 2000: 20).

20 Teoria językowego obrazu świata 19 Jak widzimy, język oddziałuje też na zachowania społeczne, organizując je, sterując i regulując, a także weryfikując i kodyfikując treści kulturowe 13. Wspomniani badacze dodają także pojęcie kulturowego obrazu świata. Jest to zdaniem Anusiewicza, Dąbrowskiej i Fleischera system odpowiadający za całokształt konstrukcji drugiej rzeczywistości, organizujący wszystkie pozostałe komponenty obrazu świata w obrębie danej kultury. Kulturowy obraz świata ujawnia się w dyskursach, w interdyskursie, w symbolach kolektywnych oraz dyskursywnych, będąc miejscem przejawiania się JOŚ (Anusiewicz, Dąbrowska, Fleischer 2000: 30 31). Przy próbie pełnej rekonstrukcji JOŚ nie należy pomijać danych przyjęzykowych, czyli wiedzy o świecie wspólnym nadawcy i odbiorcy oraz towarzyszących jej przekonań czy wierzeń, a także skonwencjonalizowanych zachowań. Bez tych odwołań niemożliwa jest interpretacja i językowe porozumiewanie się. JOŚ jest potoczną, a także naiwną interpretacją rzeczywistości, zaznacza Bartmiński (2006: 14), i stanowi wytwór przeszłości, czyli jest owocem ludzkich doświadczeń z historii i kultury wspólnotowej. W kwestii interpretowania rzeczywistości literackiej wypowiada się też krytyka ponowoczesna. Dla nas jest to o tyle istotne, że jedno z dzieł Roa Bastosa JN jest inspirowane właśnie tą poetyką. Roland Barthes uważa, że słowo pisarza nie jest nigdy zdolne do wyjaśnienia świata, a jeśli nawet udaje, że go wyjaśnia, to zawsze po to, aby przesunąć głębiej dwuznaczność. Wyjaśnienie w utworze natychmiast staje się dwuznacznym wytworem rzeczywistości, z którą powiązane jest dystansem (Barthes 1970: 245). Trzeba podkreślić za francuskim badaczem, że Reguły, którym podporządkowany jest język literacki, dotyczą nie zgodności tego języka z rzeczywistością (niezależnie od wszelkich pretensji szkół realistycznych), lecz jedynie poddania się systemowi znaków, który ustalił sobie autor [ ] (Barthes 1970: ). Z kolei inne rozumienie modelu świata w literaturze przedstawia Stanisław Barańczak, który stosuje pojęcie owego modelu w znaczeniu tego, co jest [ ] programem zachowania dla jednostki i dla grupy, jako że określa zasób operacji, służących oddziaływaniu na świat, oraz 13 Odsyłamy też do rozważań Rocha Sulimy na temat ludowości (Sulima 1982), czy tekstów Bartmińskiego (2006: , ).

21 20 Językowy obraz świata a kontekst paragwajskiego pisarza reguły ich wykorzystania i ich motywację (Barańczak 1984: ). Dla rekonstrukcji modelu świata ważna jest dla Barańczaka nie tylko analiza stwierdzeń bezpośrednich o charakterze światopoglądowym, ale również analiza wewnątrztekstowej sytuacji komunikacyjnej oraz systemu napięć. Należałoby też zaznaczyć, co podkreślamy za Martuszewską (2001: 211), że światy przedstawione nie są takimi wycinkami świata, które mogłyby się realizować w świecie aktualnym, chociaż są swoiście aktualizowane i ukonkretniane podczas odbioru w wyobraźni ich czytelników. Światy te zawsze przechodzą przez filtr świadomości swego twórcy i odbiorcy. Także narrator powieściowy prezentowany przez świat przedstawiony w utworze jest tworem autora, czyli zarówno on, jak jego wiedza należą do zjawisk fikcyjnych. Jak powszechnie wiadomo, występują określone sposoby traktowania świata przedstawionego: świat mityczny, groteska 14, realizm 15, naturalizm, symbolizm, surrealizm oraz fantastyka 16. Każde dzieło literackie wychodzi poza słowa ku rzeczywistości niewerbalnej. Aby zostało ono zaaprobowane przez czytelnika, musi w jakiejś mierze respektować jego wiedzę o rzeczywistości. Jerzy Topolski w tym kontekście pisze także o wiedzy pozaźródłowej u czytelnika (Topolski 1968: XVI, XVIII; por. także Bartoszyński 1971: ). Zwolennicy teorii dzieła literackiego jako świata przedstawionego głoszą pogląd, iż każdy utwór jest tworem wielopłaszczyznowym, i traktują jego językowy aspekt jako jeden z wielu. W tym ujęciu świat przedstawiony jest czymś wyznaczonym przez tekst utworu literackiego, ponieważ przedmioty stanowiące ten świat posiadają takie własności, jakie zostaną im przypisane przez sumę zdarzeń literackich (Rosner 1970: 16 17), zaś 14 Topika przestrzenna, społeczno-kulturowe wzory doświadczenia przestrzeni i archetypiczne jej wyobrażenia to, zdaniem Sławińskiego (1978: 14 15), wtórne interpretacje, nadbudowane nad pewnym minimum przestrzennym zawartym w świecie wysłowionym dzieła. Możemy mieć zatem w dziełach przestrzenie fantastyczne, alegoryczne, groteskowe, wizyjne czy śnione. Dla Sławińskiego światem jest zespół rzeczy, wnętrz i pejzaży, postać konfiguruje się z cech, zaś fabuła to, zaproponowane przez Proppa, kręgi akcji. Zob. więcej o grotesce w: Bolecki (1991) i Głowiński (red.) (2003). 15 Więcej o realizmie zob.: Brodzka (1964), Watt (1973), Auerbach (2004). 16 Zob. zagadnienie fantastyki w: Pindel (2004: 7 51), gdzie znajdziemy jej podział na gatunki.

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016)

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016) WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016) Ocena dopuszczająca: Ocenę dopuszczającą otrzymuje uczeń, który opanował wiadomości i umiejętności określone

Bardziej szczegółowo

Pojęcie myśli politycznej

Pojęcie myśli politycznej Myśl polityczna Pojęcie myśli politycznej Myśl polityczna obejmuje całość zagadnień odnoszących się bezpośrednio do działalności politycznej stanowi zbiór wyobrażeń dotyczących organizacji państwa oraz

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceniania z języka polskiego dla klasy III gimnazjum

Kryteria oceniania z języka polskiego dla klasy III gimnazjum Kryteria oceniania z języka polskiego dla klasy III gimnazjum Kształcenie literackie Ocena celująca Otrzymuje ją uczeń, którego wiedza i umiejętności znacznie wykraczają poza obowiązujący program nauczania.

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - POZIOM PODSTAWOWY

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - POZIOM PODSTAWOWY WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - POZIOM PODSTAWOWY WIADOMOŚCI O EPOCE wiadomości Określa ramy czasowe i genezę nazwy epoki. Wymienia głównych reprezentantów omawianych kierunków literackich. Wymienia

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW FILOZOFIA. I. Umiejscowienie kierunku w obszarze/obszarach kształcenia wraz z uzasadnieniem:

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW FILOZOFIA. I. Umiejscowienie kierunku w obszarze/obszarach kształcenia wraz z uzasadnieniem: Załącznik nr 1 do uchwały nr 445/06/2012 Senatu UR z dnia 21 czerwca 2012 roku EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW FILOZOFIA poziom kształcenia profil kształcenia tytuł zawodowy absolwenta I stopień

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA OCEN Z JĘZYKA POLSKIEGO DLA KL. II. Kształcenie literacko kulturowe

KRYTERIA OCEN Z JĘZYKA POLSKIEGO DLA KL. II. Kształcenie literacko kulturowe KRYTERIA OCEN Z JĘZYKA POLSKIEGO DLA KL. II Kształcenie literacko kulturowe Ocena celująca Otrzymuje ją uczeń, którego wiedza i umiejętności znacznie wykraczają poza obowiązujący program nauczania - twórczo

Bardziej szczegółowo

Referat: Krytyczne czytanie w polonistycznej edukacji wczesnoszkolnej

Referat: Krytyczne czytanie w polonistycznej edukacji wczesnoszkolnej Propozycje zintegrowanych programów edukacji zatwierdzone przez Ministra Edukacji Narodowej do użytku szkolnego odpowiadają założeniom uprzednio opracowanej przez MEN Podstawie programowej kształcenia

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceniania osiągnięć ucznia z przedmiotu wiedza o kulturze. Klasa I. Wymagania przedmiotowo-programowe

Kryteria oceniania osiągnięć ucznia z przedmiotu wiedza o kulturze. Klasa I. Wymagania przedmiotowo-programowe Kryteria oceniania osiągnięć ucznia z przedmiotu wiedza o kulturze Klasa I Skala ocen celujący bardzo dobry Wymagania przedmiotowo-programowe - wykazuje zaangażowanie w realizację projektów związanych

Bardziej szczegółowo

Konspekt lekcji języka polskiego w klasie szóstej szkoły podstawowej. Temat: DLACZEGO POWIEŚĆ HISTORYCZNA NIE JEST PODRĘCZNIKIEM HISTORII?

Konspekt lekcji języka polskiego w klasie szóstej szkoły podstawowej. Temat: DLACZEGO POWIEŚĆ HISTORYCZNA NIE JEST PODRĘCZNIKIEM HISTORII? Konspekt lekcji języka polskiego w klasie szóstej szkoły podstawowej Temat: DLACZEGO POWIEŚĆ HISTORYCZNA NIE JEST PODRĘCZNIKIEM HISTORII? Cele ogólne: kształcenie umiejętności wskazywania cech, podobieństw

Bardziej szczegółowo

Najważniejsze lata czyli jak rozumieć rysunki małych dzieci

Najważniejsze lata czyli jak rozumieć rysunki małych dzieci Najważniejsze lata czyli jak rozumieć rysunki małych dzieci Anna Kalbarczyk Najważniejsze lata czyli jak rozumieć rysunki małych dzieci Rozwój osobowości dziecka w wieku od 2 do 6 lat na podstawie jego

Bardziej szczegółowo

Jerzy Topolski Teoretyczne problemy wiedzy historycznej. Antologia tekstów

Jerzy Topolski Teoretyczne problemy wiedzy historycznej. Antologia tekstów Antologia tekstów Jerzego Topolskiego Teoretyczne problemy wiedzy historycznej przygotowana została przede wszystkim z myślą o studentach i doktorantach. Zawiera ona prace napisane przystępnym językiem

Bardziej szczegółowo

I.2 Matryca efektów kształcenia: filolo drugiego stopnia WIEDZA. MODUŁ 21 Nau społeczne - przedmiot doo wyboru. MODUŁ 20 Seminarium magisterskie

I.2 Matryca efektów kształcenia: filolo drugiego stopnia WIEDZA. MODUŁ 21 Nau społeczne - przedmiot doo wyboru. MODUŁ 20 Seminarium magisterskie I.2 Matryca efektów kształcenia: filolo drugiego stopnia Efekty kształcenia na kierunku Opis kierunkowych efektów kształcenia Odniesienie efektów do obszaru wiedzy MODUŁ 20 Seminarium magisterskie Seminarium

Bardziej szczegółowo

Renesans. Spis treści

Renesans. Spis treści Spis treści Rozdział 1) Renesans...3 Rozdział 2) Nazwa...5 Podrozdział 2.1) Ramy czasowe i periodyzacja...5 Podrozdział 2.2) Kontekst historyczno-kulturowy...5 Strona nr 2 z 6 Rozdział 1) Renesans Odrodzenie,

Bardziej szczegółowo

LISTA TEMATÓW DO CZĘŚCI USTNEJ EGZAMINU MATURALNEGO JĘZYK POLSKI ROK SZKOLNY 2014/2015 LITERATURA:

LISTA TEMATÓW DO CZĘŚCI USTNEJ EGZAMINU MATURALNEGO JĘZYK POLSKI ROK SZKOLNY 2014/2015 LITERATURA: LISTA TEMATÓW DO CZĘŚCI USTNEJ EGZAMINU MATURALNEGO JĘZYK POLSKI ROK SZKOLNY 2014/2015 LITERATURA: 1. Omów sposób funkcjonowania motywu wędrówki w literaturze, odwołując się do 2. Odwołując się do wybranych

Bardziej szczegółowo

USTNY EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA POLSKIEGO ROK SZKOLNY: 2012/2013

USTNY EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA POLSKIEGO ROK SZKOLNY: 2012/2013 USTNY EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA POLSKIEGO ROK SZKOLNY: 2012/2013 I LITERATURA 1. Analizując wybrane przykłady, omów funkcjonowanie motywu snu w literaturze różnych epok. 2. Macierzyństwo w literaturze

Bardziej szczegółowo

Mikroświaty społeczne wyzwaniem dla współczesnej edukacji

Mikroświaty społeczne wyzwaniem dla współczesnej edukacji Mikroświaty społeczne wyzwaniem dla współczesnej edukacji Mikroświaty społeczne wyzwaniem dla współczesnej edukacji Pod redakcją naukową Martyny Pryszmont-Ciesielskiej Copyright by Uniwersytet Wrocławski

Bardziej szczegółowo

4) praktyczne opanowanie umiejętności ogólnych i specjalistycznych, których wpojenie należy do celów nauczania przewidzianych programem nauczania,

4) praktyczne opanowanie umiejętności ogólnych i specjalistycznych, których wpojenie należy do celów nauczania przewidzianych programem nauczania, I. Przedmiotem oceny są: 1) wiadomości i umiejętności według programu nauczania z języka polskiego dla zasadniczej szkoły zawodowej w zakresie podstawowym, o programie nauczania z języka polskiego w danej

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE JĘZYK POLSKI KLASA III GIMNAZJUM. (ocena: dostateczny)

WYMAGANIA EDUKACYJNE JĘZYK POLSKI KLASA III GIMNAZJUM. (ocena: dostateczny) 1 WYMAGANIA EDUKACYJNE JĘZYK POLSKI KLASA III GIMNAZJUM SPRAWNOŚCI WYMAGANIA KONIECZNE PODSTAWOWE ROZSZERZONE DOPEŁNIAJĄCE (ocena: dopuszczający) (ocena: dostateczny) (ocena: dobry) (ocena: bardzo dobry)

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA OGÓLNE język polski klasa III. (ocena: dostateczny) UCZEŃ

KRYTERIA OGÓLNE język polski klasa III. (ocena: dostateczny) UCZEŃ 1 KRYTERIA OGÓLNE język polski klasa III SPRAWNOŚCI WYMAGANIA KONIECZNE PODSTAWOWE ROZSZERZONE DOPEŁNIAJĄCE (ocena: dopuszczający) (ocena: dostateczny) (ocena: dobry) (ocena: bardzo dobry) UCZEŃ SŁUCHANIE

Bardziej szczegółowo

Pedagogika autorytarna. Geneza, modele, przemiany

Pedagogika autorytarna. Geneza, modele, przemiany Pedagogika autorytarna Geneza, modele, przemiany Małgorzata Kosiorek Pedagogika autorytarna Geneza, modele, przemiany Oicyna Wydawnicza Impuls Kraków 2007 Copyright by Oicyna Wydawnicza Impuls, Kraków

Bardziej szczegółowo

TEMATY Z JĘZYKA POLSKIEGO NA MATURĘ USTNĄ na rok 2010/ 2011 w ZSP im. Orląt Lwowskich w Stopnicy

TEMATY Z JĘZYKA POLSKIEGO NA MATURĘ USTNĄ na rok 2010/ 2011 w ZSP im. Orląt Lwowskich w Stopnicy TEMATY Z JĘZYKA POLSKIEGO NA MATURĘ USTNĄ na rok 2010/ 2011 w ZSP im. Orląt Lwowskich w Stopnicy LITERATURA 1. "Żyć życiem innym niż większość". Twoje rozważania o wybranych bohaterach literackich idących

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU FILOLOGIA POLSKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI. Umiejscowienie kierunku w obszarach kształcenia:

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU FILOLOGIA POLSKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI. Umiejscowienie kierunku w obszarach kształcenia: Załącznik nr 1 do Uchwały nr 113/2013 Senatu UKSW z dnia 27 czerwca 2013 r. EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU FILOLOGIA POLSKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Opracował zespół: Prof. UKSW

Bardziej szczegółowo

Albert Camus ( ) urodził się w Algierii w rodzinie robotniczej, zginął w wypadku samochodowym pod Paryżem w 1960 roku;

Albert Camus ( ) urodził się w Algierii w rodzinie robotniczej, zginął w wypadku samochodowym pod Paryżem w 1960 roku; "Dżuma" Camusa jako powieść paraboliczna Albert Camus (1913 1960) urodził się w Algierii w rodzinie robotniczej, zginął w wypadku samochodowym pod Paryżem w 1960 roku; był wybitnym pisarzem (otrzymał Nagrodę

Bardziej szczegółowo

-- prowadzi i dokumentuje działania związane z aktywnością kulturalną i samokształceniem

-- prowadzi i dokumentuje działania związane z aktywnością kulturalną i samokształceniem KRYTERIA OCENIANIA OSIĄGNIĘĆ UCZNIA 2 Z PRZEDMIOTU WIEDZA O KULTURZE (opracowane w oparciu o aktualną podstawę programową MEN oraz program nauczania i podręcznik Wydawnictwa Polskiego w Wołominie Wiedza

Bardziej szczegółowo

MATURA 2010/2011 TEMATY DO EGZAMINU USTNEGO I. LITERATURA

MATURA 2010/2011 TEMATY DO EGZAMINU USTNEGO I. LITERATURA MATURA 2010/2011 TEMATY DO EGZAMINU USTNEGO I. LITERATURA 1.Różne obrazy przyrody w literaturze. Omów sposoby ich kreowania w wybranych utworach 2.Metamorfoza bohatera literackiego i jej sens. Omów problem,

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA JĘZYK POLSKI

PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA JĘZYK POLSKI PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA JĘZYK POLSKI Formy aktywności i częstotliwość ich sprawdzania: Lp. Forma aktywności Skrót Częstotliwość (min. w semestrze) 1. odpowiedź ustna o 1 2. czytanie ze zrozumieniem

Bardziej szczegółowo

STRESZCZENIE ROZPRAWY DOKTORSKIEJ

STRESZCZENIE ROZPRAWY DOKTORSKIEJ STRESZCZENIE ROZPRAWY DOKTORSKIEJ Imię i nazwisko autora rozprawy: mgr Paulina Mamiedow Stopień / tytuł naukowy oraz imię i nazwisko promotora rozprawy: dr hab. Mariusz Gizowski Temat rozprawy doktorskiej:

Bardziej szczegółowo

Kierunkowe efekty kształcenia Po ukończeniu studiów absolwent:

Kierunkowe efekty kształcenia Po ukończeniu studiów absolwent: EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW FILOLOGIA POLSKA poziom kształcenia profil kształcenia tytuł zawodowy absolwenta studia pierwszego stopnia ogólnoakademicki licencjat I. Umiejscowienie kierunku

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z plastyki w klasie 1 gimnazjum

Wymagania edukacyjne z plastyki w klasie 1 gimnazjum Wymagania edukacyjne z plastyki w klasie 1 gimnazjum Zgodnie z Podstawą Programową jako priorytetowe przyjmuje się na lekcjach plastyki w gimnazjum wymagania ogólne: 1. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie

Bardziej szczegółowo

Tradycja kulturowa literatury - opis przedmiotu

Tradycja kulturowa literatury - opis przedmiotu Tradycja kulturowa literatury - opis przedmiotu Informacje ogólne Nazwa przedmiotu Tradycja kulturowa literatury Kod przedmiotu 09.2-WH-FiPlD-TRA-2-Ć-S14_pNadGenCYJ15 Wydział Kierunek Wydział Humanistyczny

Bardziej szczegółowo

KLASA I OCENĘ CELUJĄCĄ: otrzymuje uczeń, którego wiedza i umiejętności znacznie wykraczają poza obowiązujący program nauczania.

KLASA I OCENĘ CELUJĄCĄ: otrzymuje uczeń, którego wiedza i umiejętności znacznie wykraczają poza obowiązujący program nauczania. Wymagania edukacyjne na poszczególne oceny z języka polskiego na III etapie edukacyjnym KLASA I OCENĘ CELUJĄCĄ: otrzymuje uczeń, którego wiedza i umiejętności znacznie wykraczają poza obowiązujący program

Bardziej szczegółowo

LISTA TEMATÓW NA EGZAMIN WEWNĘTRZNY Z JĘZYKA POLSKIEGO W ROKU SZKONYM 2014/2015 ZESPÓŁ SZKÓŁ ZAWODOWYCH IM. STANISŁAWA STASZICA

LISTA TEMATÓW NA EGZAMIN WEWNĘTRZNY Z JĘZYKA POLSKIEGO W ROKU SZKONYM 2014/2015 ZESPÓŁ SZKÓŁ ZAWODOWYCH IM. STANISŁAWA STASZICA LISTA TEMATÓW NA EGZAMIN WEWNĘTRZNY Z JĘZYKA POLSKIEGO W ROKU SZKONYM 2014/2015 ZESPÓŁ SZKÓŁ ZAWODOWYCH IM. STANISŁAWA STASZICA LITERATURA 1. Przedstaw motyw kariery w wybranych utworach literackich różnych

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie do logiki Język jako system znaków słownych

Wprowadzenie do logiki Język jako system znaków słownych Wprowadzenie do logiki Język jako system znaków słownych Mariusz Urbański Instytut Psychologii UAM Mariusz.Urbanski@.edu.pl język system znaków słownych skoro system, to musi być w tym jakiś porządek;

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku Wzornictwo studia I stopnia

Efekty kształcenia dla kierunku Wzornictwo studia I stopnia Efekty kształcenia dla kierunku Wzornictwo studia I stopnia Oznaczenia: KW kierunkowe efekty kształcenia dla Wzornictwa studia I stopnia W kategoria wiedzy w efektach kształcenia U kategoria umiejętności

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE NA POSZCZEGÓLNE OCENY dla uczniów klasy III Gimnazjum nr 47 sportowego w Krakowie opracowany: przez zespół polonistów gimnazjum

WYMAGANIA EDUKACYJNE NA POSZCZEGÓLNE OCENY dla uczniów klasy III Gimnazjum nr 47 sportowego w Krakowie opracowany: przez zespół polonistów gimnazjum WYMAGANIA EDUKACYJNE NA POSZCZEGÓLNE OCENY dla uczniów klasy III Gimnazjum nr 47 sportowego w Krakowie opracowany: przez zespół polonistów gimnazjum CZYTANIE ZE ZROZUMIENIEM Obowiązuje znajomość lektur:

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU FILOLOGIA POLSKA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI. Magister

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU FILOLOGIA POLSKA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI. Magister Załącznik nr 2 do Uchwały nr 113/2013 Senatu UKSW z dnia 27 czerwca 2013 r. Załącznik nr 2 do Uchwały nr 38/2012 Senatu UKSW z dnia 26 kwietnia 2012 r. EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU FILOLOGIA POLSKA

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO DLA UCZNIÓW KLASY VI NA POSZCZEGÓLNE OCENY I OKRES OCENA CELUJĄCA

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO DLA UCZNIÓW KLASY VI NA POSZCZEGÓLNE OCENY I OKRES OCENA CELUJĄCA WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO DLA UCZNIÓW KLASY VI NA POSZCZEGÓLNE OCENY I OKRES OCENA CELUJĄCA otrzymuje uczeń, którego wiadomości i umiejętności znacznie wykraczają poza program języka polskiego

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy system oceniania z języka polskiego w Liceum Ogólnokształcącym im. S. Wyspiańskiego w Bieczu

Przedmiotowy system oceniania z języka polskiego w Liceum Ogólnokształcącym im. S. Wyspiańskiego w Bieczu Przedmiotowy system oceniania z języka polskiego w Liceum Ogólnokształcącym im. S. Wyspiańskiego w Bieczu Oprac. Anna Juruś I Cele edukacyjne przedmiotu II III IV V kształcenie umiejętności odczytywania

Bardziej szczegółowo

Analizy i interpretacje wybranych wierszy

Analizy i interpretacje wybranych wierszy Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl Wypracowania - Kazimierz Przerwa Tetmajer Analizy i interpretacje wybranych wierszy Wydawnictwo Psychoskok, 2013 Copyright by Wydawnictwo Psychoskok, 2013 Copyright

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA NA OCENY Z HISTORII W GIMNAZJUM

WYMAGANIA NA OCENY Z HISTORII W GIMNAZJUM WYMAGANIA NA OCENY Z HISTORII W GIMNAZJUM Ocenę dopuszczającą(2)otrzymuje uczeń, który opanował wiadomości i umiejętności na poziomie wymagań koniecznych, a jego działania mają charakter przede wszystkim

Bardziej szczegółowo

Szwedzki dla imigrantów

Szwedzki dla imigrantów Szwedzki dla imigrantów Cel kształcenia Celem kształcenia w ramach kursu Szwedzki dla imigrantów (sfi) jest zapewnienie osobom dorosłym, które nie posiadają podstawowej znajomości języka szwedzkiego, możliwości

Bardziej szczegółowo

LISTA TEMATÓW DO CZĘŚCI USTNEJ EGZAMINU MATURALNEGO Z JĘZYKA POLSKIEGO W SESJI WIOSENNEJ 2013/2014 LITERATURA

LISTA TEMATÓW DO CZĘŚCI USTNEJ EGZAMINU MATURALNEGO Z JĘZYKA POLSKIEGO W SESJI WIOSENNEJ 2013/2014 LITERATURA Zespół Szkół Ogólnokształcących Nr 11 Ul. Górnych Wałów 29 44-100 Gliwice LISTA TEMATÓW DO CZĘŚCI USTNEJ EGZAMINU MATURALNEGO Z JĘZYKA POLSKIEGO W SESJI WIOSENNEJ 2013/2014 LITERATURA 1. Krytyka wad ludzkich

Bardziej szczegółowo

Kierunek artes liberales studia II stopnia Rekrutacja w roku akademickim 2014/2015

Kierunek artes liberales studia II stopnia Rekrutacja w roku akademickim 2014/2015 Kierunek artes liberales studia II stopnia Rekrutacja w roku akademickim 2014/2015 Zapisy przez system IRK od 2014-06-09 do 2014-07-22 23:59:59 Na skróty: Zasady kwalifikacji O przyjęcie na pierwszy rok

Bardziej szczegółowo

Kierunkowe efekty kształcenia. dla kierunku KULTUROZNAWSTWO. Studia pierwszego stopnia

Kierunkowe efekty kształcenia. dla kierunku KULTUROZNAWSTWO. Studia pierwszego stopnia Załącznik nr 1 do Uchwały nr 41/2014/2015 Senatu Akademickiego Akademii Ignatianum w Krakowie z dnia 26 maja 2015 r. Kierunkowe efekty kształcenia dla kierunku KULTUROZNAWSTWO Studia pierwszego stopnia

Bardziej szczegółowo

Rodzaje prac naukowych

Rodzaje prac naukowych Wyższa Szkoła Bankowa Oddział Gdańsk Katedra Bezpieczeństwa Wewnętrznego Patryk Bieńkowski Nr indeksu: gd22175 Rodzaje prac naukowych Praca zaliczeniowa wykonana na zajęcia proseminarium pracy naukowej

Bardziej szczegółowo

Filozofia, ISE, Wykład X - Filozofia średniowieczna.

Filozofia, ISE, Wykład X - Filozofia średniowieczna. Filozofia, ISE, Wykład X - Filozofia średniowieczna. 2011-10-01 Plan wykładu 1 Filozofia średniowieczna a starożytna 2 3 Ogólna charakterystyka filozofii średniowiecznej Ogólna charakterystyka filozofii

Bardziej szczegółowo

Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl. Wypracowania Renesans. Charakterystyka epoki

Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl. Wypracowania Renesans. Charakterystyka epoki Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl Wypracowania Renesans Charakterystyka epoki Wydawnictwo Psychoskok, 2013 Copyright by Wydawnictwo Psychoskok, 2013 Copyright by wiedza24h.pl Wszelkie prawa zastrzeżone.

Bardziej szczegółowo

1. Badania jakościowe 2. Etnografia 3. Istota badań etnograficznych 4. 3 zasady metodologiczne badań 5. 3 etapy doboru próby w badaniach 6.

1. Badania jakościowe 2. Etnografia 3. Istota badań etnograficznych 4. 3 zasady metodologiczne badań 5. 3 etapy doboru próby w badaniach 6. 1. Badania jakościowe 2. Etnografia 3. Istota badań etnograficznych 4. 3 zasady metodologiczne badań 5. 3 etapy doboru próby w badaniach 6. Elementy badań 7. Raport etnograficzny 8. Przykłady 9. Podsumowanie

Bardziej szczegółowo

FORMY SPRAWDZANIA WIADOMOŚCI I UMIEJĘTNOŚCI

FORMY SPRAWDZANIA WIADOMOŚCI I UMIEJĘTNOŚCI FORMY SPRAWDZANIA WIADOMOŚCI I UMIEJĘTNOŚCI Grupa A Praca klasowa: Odpowiedź ustna a) praca z tekstem nieliterackim b) wypracowanie Sprawdzian wiadomości i/lub umiejętności Grupa B Ustne Praca na lekcji,

Bardziej szczegółowo

PRÓBNY EGZAMIN GIMNAZJALNY Z NOWĄ ERĄ 2015/2016 JĘZYK POLSKI

PRÓBNY EGZAMIN GIMNAZJALNY Z NOWĄ ERĄ 2015/2016 JĘZYK POLSKI PRÓBNY EGZAMIN GIMNAZJALNY Z NOWĄ ERĄ 2015/2016 JĘZYK POLSKI ZASADY OCENIANIA ROZWIĄZAŃ ZADAŃ Copyright by Nowa Era Sp. z o.o. Zadanie 1. (0 1) Wymagania szczegółowe 2) wyszukuje w wypowiedzi potrzebne

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE - HISTORIA, HISTORIA I SPOŁECZEŃSTWO, HISTORIA PAŃSTWA I PRAWA

WYMAGANIA EDUKACYJNE - HISTORIA, HISTORIA I SPOŁECZEŃSTWO, HISTORIA PAŃSTWA I PRAWA WYMAGANIA EDUKACYJNE - HISTORIA, HISTORIA I SPOŁECZEŃSTWO, HISTORIA PAŃSTWA I PRAWA Cele kształcenia wymagania ogólne I. Chronologia historyczna Uczeń porządkuje i synchronizuje wydarzenia z historii powszechnej

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z języka polskiego w klasie V

Wymagania edukacyjne z języka polskiego w klasie V Wymagania edukacyjne z języka polskiego w klasie V WYMAGANIA NA OCENĘ CELUJĄCĄ Jak na ocenę bardzo dobrą oraz: -uczeń bierze udział i osiąga sukcesy w konkursach szkolnych i międzyszkolnych, -posiada rozszerzone

Bardziej szczegółowo

OCENIANIE - JĘZYK POLSKI GIMNAZJUM Opracowała Dorota Matusiak

OCENIANIE - JĘZYK POLSKI GIMNAZJUM Opracowała Dorota Matusiak OCENIANIE - JĘZYK POLSKI GIMNAZJUM Opracowała Dorota Matusiak Ocenie podlegają następujące elementy pracy ucznia: - ustne w czasie lekcji, - prezentacje przygotowane w domu, - notatki tworzone na podstawie

Bardziej szczegółowo

Uchwała wchodzi w życie z dniem podjęcia

Uchwała wchodzi w życie z dniem podjęcia UCHWAŁA Nr 44/ 2012 Senatu Akademii im. Jana Długosza w Częstochowie z dnia 23 maja 2012 r. w sprawie określenia efektów kształcenia na kierunku filologia polska studia pierwszego i drugiego stopnia o

Bardziej szczegółowo

METODOLOGIA HISTORII ĆWICZENIA STUDIA NIESTACJONARNE II STOPNIA I ROK

METODOLOGIA HISTORII ĆWICZENIA STUDIA NIESTACJONARNE II STOPNIA I ROK dr Barbara Klassa METODOLOGIA HISTORII ĆWICZENIA STUDIA NIESTACJONARNE II STOPNIA I ROK Podręczniki: Moszczeńska W., Metodologii historii zarys krytyczny, wyd. 2, Warszawa 1977. Topolski J., Metodologia

Bardziej szczegółowo

Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl. Wypracowania Jan Kochanowski. Utwory wybrane

Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl. Wypracowania Jan Kochanowski. Utwory wybrane Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl Wypracowania Jan Kochanowski Utwory wybrane Wydawnictwo Psychoskok, 2013 Copyright by Wydawnictwo Psychoskok, 2013 Copyright by wiedza24h.pl Wszelkie prawa zastrzeżone.

Bardziej szczegółowo

Katedra Języków Specjalistycznych Wydział Lingwistyki Stosowanej U n i w e r s y t e t W a r s z a w s k i. Debiuty Naukowe. Leksykon tekst wyraz

Katedra Języków Specjalistycznych Wydział Lingwistyki Stosowanej U n i w e r s y t e t W a r s z a w s k i. Debiuty Naukowe. Leksykon tekst wyraz Katedra Języków Specjalistycznych Wydział Lingwistyki Stosowanej U n i w e r s y t e t W a r s z a w s k i Debiuty Naukowe III Leksykon tekst wyraz WARSZAWA 2009-1 - Seria Debiuty Naukowe Redaktor tomu

Bardziej szczegółowo

Anna Dudak SAMOTNE OJCOSTWO

Anna Dudak SAMOTNE OJCOSTWO SAMOTNE OJCOSTWO Anna Dudak SAMOTNE OJCOSTWO Oficyna Wydawnicza Impuls Kraków 2006 Copyright by Anna Dudak Copyright by Oficyna Wydawnicza Impuls, Kraków 2006 Recenzent: prof. zw. dr hab. Józef Styk Redakcja

Bardziej szczegółowo

1. Motyw gry w literaturze. Przedstaw jego funkcje w wybranych utworach literackich.

1. Motyw gry w literaturze. Przedstaw jego funkcje w wybranych utworach literackich. LITERATURA 1. Motyw gry w literaturze. Przedstaw jego funkcje w wybranych utworach literackich. 2.. Przedstaw zjawisko prekursorstwa w literaturze różnych epok, analizując wybrane przykłady literackie.

Bardziej szczegółowo

Mówienie. Rozumienie ze słuchu

Mówienie. Rozumienie ze słuchu Kryteria oceniania z języka angielskiego Ocena celująca Stopień CELUJĄCY otrzymuje uczeń, który spełnia wszystkie kryteria potrzebne na ocenę bardzo dobrą, ponadto opanował wiadomości i umiejętności wykraczające

Bardziej szczegółowo

Do tablicy! Ocenianie szkolne jako komunikacja nauczyciela z uczniem

Do tablicy! Ocenianie szkolne jako komunikacja nauczyciela z uczniem Rozdział 17 Do tablicy! Ocenianie szkolne jako komunikacja nauczyciela z uczniem Sylwia Jaskulska 17.1. Wstęp Kowalski, do tablicy!. To zdanie wielu uczniom spędza sen z powiek. Dorośli także niejednokrotnie

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH) NA KIERUNKU: STUDIA HISTORYCZNO-SPOŁECZNE

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH) NA KIERUNKU: STUDIA HISTORYCZNO-SPOŁECZNE Załącznik nr 16 do Uchwały nr 21/2012 Senatu UPJPII z dnia 21 maja 2012 r., wprowadzony Uchwałą nr 6/2014 Senatu UPJPII z dnia 20 stycznia 2014 r. EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH)

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z języka polskiego Klasa III Gimnazjum

Wymagania edukacyjne z języka polskiego Klasa III Gimnazjum Wymagania edukacyjne z języka polskiego Klasa III Gimnazjum SPRAWNOŚCI WYMAGANIA KONIECZNE PODSTAWOWE ROZSZERZONE DOPEŁNIAJĄCE (ocena: dopuszczający) (ocena: dostateczny) (ocena: dobry) (ocena: bardzo

Bardziej szczegółowo

historia języka niemieckiego

historia języka niemieckiego Norbert Morciniec historia języka niemieckiego WYDAWNICTWO WYŻSZEJ SZKOŁY FILOLOGICZNEJ WE WROCŁAWIU Copyright by Norbert Morciniec and Wyższa Szkoła Filologiczna we Wrocławiu, Wrocław 2015 Recenzent:

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO klasa 1 OCENĘ CELUJĄCĄ otrzymuje uczeń, którego wiedza i umiejętności znacznie wykraczają poza obowiązujący program nauczania. 1. Twórczo oraz samodzielnie rozwija

Bardziej szczegółowo

Propozycje tematów na ustny egzamin maturalny z języka polskiego w Technikum nr 4 im. Marii Skłodowskiej Curie w Bytomiu w roku szkolnym 2013/2014

Propozycje tematów na ustny egzamin maturalny z języka polskiego w Technikum nr 4 im. Marii Skłodowskiej Curie w Bytomiu w roku szkolnym 2013/2014 Propozycje tematów na ustny egzamin maturalny z języka polskiego w Technikum nr 4 im. Marii Skłodowskiej Curie w Bytomiu w roku szkolnym 2013/2014 Literatura 1. Literackie portrety ludzi szczęśliwych.

Bardziej szczegółowo

LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCE IM. JAROSŁAWA IWASZKIEWICZA

LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCE IM. JAROSŁAWA IWASZKIEWICZA Nasielsk, 5 kwietnia 2013 r. Lista tematów na część ustną egzaminu maturalnego z języka polskiego w sesji wiosennej 2014 w Liceum Ogólnokształcącym im. Jarosława Iwaszkiewicza w Nasielsku LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCE

Bardziej szczegółowo

UMFC WYDZIAŁ INSTRUMENTALNO-PEDAGOGICZNY W BIAŁYMSTOKU

UMFC WYDZIAŁ INSTRUMENTALNO-PEDAGOGICZNY W BIAŁYMSTOKU UMFC WYDZIAŁ INSTRUMENTALNO-PEDAGOGICZNY W BIAŁYMSTOKU KIERUNEK INSTRUMENTALISTYKA OPIS EFEKTÓW KSZTAŁCENIA DLA PROGRAMU KSZTAŁCENIA Nazwa kierunku studiów i kod programu Poziom kształcenia Profil kształcenia

Bardziej szczegółowo

Ocenę dostateczną. który:

Ocenę dostateczną. który: Wymagania edukacyjne z języka polskiego w klasie II gimnazjum Ocenę niedostateczną w zakresie swych kompetencji polonistycznych nie spełnia wymagań na ocenę dopuszczającą; - nie jest w stanie wykonać z

Bardziej szczegółowo

CZY PYTANIE MUSI MIEĆ ZNAK ZAPYTANIA? O SPOSOBACH FORMUŁOWANIA PYTAŃ PRZEZ DZIECI

CZY PYTANIE MUSI MIEĆ ZNAK ZAPYTANIA? O SPOSOBACH FORMUŁOWANIA PYTAŃ PRZEZ DZIECI Małgorzata Dagiel CZY PYTANIE MUSI MIEĆ ZNAK ZAPYTANIA? O SPOSOBACH FORMUŁOWANIA PYTAŃ PRZEZ DZIECI Edukacja językowa na poziomie klas początkowych jest skoncentrowana na działaniach praktycznych dzieci.

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy system oceniania z języka polskiego w klasach technikum

Przedmiotowy system oceniania z języka polskiego w klasach technikum Przedmiotowy system oceniania z języka polskiego w klasach technikum Opracowali nauczyciele poloniści: mgr A. Mrugalska-Adamczyk mgr I. Tylska I Cele edukacyjne przedmiotu kształcenie umiejętności odczytywania

Bardziej szczegółowo

PRÓBNY EGZAMIN GIMNAZJALNY Z NOWĄ ERĄ 2016/2017 JĘZYK POLSKI

PRÓBNY EGZAMIN GIMNAZJALNY Z NOWĄ ERĄ 2016/2017 JĘZYK POLSKI PRÓBNY EGZAMIN GIMNAZJALNY Z NOWĄ ERĄ 2016/2017 JĘZYK POLSKI ZASADY OCENIANIA ROZWIĄZAŃ ZADAŃ Copyright by Nowa Era Sp. z o.o. Zadanie 1. (0 1) 2) wyszukuje w wypowiedzi potrzebne informacje [ ]. PP Zadanie

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ ADMINISTRACJI I EKONOMII ADMINISTRACJA II STOPIEŃ OGÓLNOAKADEMICKI

WYDZIAŁ ADMINISTRACJI I EKONOMII ADMINISTRACJA II STOPIEŃ OGÓLNOAKADEMICKI Nazwa kierunku Poziom Profil Symbol efektów na kierunku WYDZIAŁ ADMINISTRACJI I EKONOMII ADMINISTRACJA II STOPIEŃ OGÓLNOAKADEMICKI Efekty - opis słowny. Po ukończeniu studiów drugiego stopnia na kierunku

Bardziej szczegółowo

śledzi tok lekcji, zapamiętuje najważniejsze informacje;

śledzi tok lekcji, zapamiętuje najważniejsze informacje; SZCZEGÓŁOWE WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO W KLASIE II w I okresie Ocenę dopuszczającą otrzymuje uczeń, który: opanował technikę czytania; śledzi tok lekcji, zapamiętuje najważniejsze informacje;

Bardziej szczegółowo

Lista tematów z języka polskiego na egzamin wewnętrzny. rok szkolny 2012/2013

Lista tematów z języka polskiego na egzamin wewnętrzny. rok szkolny 2012/2013 Lista tematów z języka polskiego na egzamin wewnętrzny rok szkolny 2012/2013 Literatura 1. Kobiety irytujące i intrygujące w literaturze polskiej. Oceń postawy i zachowania wybranych bohaterek. 2. Poezja

Bardziej szczegółowo

Jakość życia w perspektywie pedagogicznej

Jakość życia w perspektywie pedagogicznej Jakość życia w perspektywie pedagogicznej Jadwiga Daszykowska Jakość życia w perspektywie pedagogicznej Oficyna Wydawnicza Impuls Kraków 2007 Copyright by Jadwiga Daszykowska Copyright by Oficyna Wydawnicza

Bardziej szczegółowo

STANDARDY WYMAGAŃ BĘDĄCE PODSTAWĄ PRZEPROWADZANIA EGZAMINU W OSTATNIM ROKU NAUKI W GIMNAZJUM

STANDARDY WYMAGAŃ BĘDĄCE PODSTAWĄ PRZEPROWADZANIA EGZAMINU W OSTATNIM ROKU NAUKI W GIMNAZJUM Załącznik do rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 28 sierpnia 2007 r. (DZ.U. z dnia 31 sierpnia 2007 r. Nr 157, poz. 1102) STANDARDY WYMAGAŃ BĘDĄCE PODSTAWĄ PRZEPROWADZANIA EGZAMINU W OSTATNIM

Bardziej szczegółowo

LISTA TEMATÓW W ZSP W RZESZOWIE NA USTNY EGZAMIN MATURALNY

LISTA TEMATÓW W ZSP W RZESZOWIE NA USTNY EGZAMIN MATURALNY LISTA TEMATÓW W ZSP W RZESZOWIE NA USTNY EGZAMIN MATURALNY 2014 Literatura: 1. Zainteresowanie wsią i ludowością. Omów zagadnienie, opierając się na wybranych utworach literatury polskiej. 2. Satyra i

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku studiów Etyka prowadzonego w Instytucie Filozofii UJ. Studia pierwszego stopnia profil ogólnoakademicki

Efekty kształcenia dla kierunku studiów Etyka prowadzonego w Instytucie Filozofii UJ. Studia pierwszego stopnia profil ogólnoakademicki Efekty kształcenia dla kierunku studiów Etyka prowadzonego w Instytucie Filozofii UJ Studia pierwszego stopnia profil ogólnoakademicki Lp. K_W01 K_W02 Nazwa Wydziału: Wydział Filozoficzny Nazwa kierunku

Bardziej szczegółowo

Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl. Wypracowania Adam Mickiewicz. "Pan Tadeusz"

Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl. Wypracowania Adam Mickiewicz. Pan Tadeusz Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl Wypracowania Adam Mickiewicz "Pan Tadeusz" Wydawnictwo Psychoskok, 2012 Copyright by Wydawnictwo Psychoskok, 2012 Copyright by wiedza24h.pl Wszelkie prawa zastrzeżone.

Bardziej szczegółowo

Język jako nośnik kultury i interpretator świata zagadnienia etn

Język jako nośnik kultury i interpretator świata zagadnienia etn Język jako nośnik kultury i interpretator świata zagadnienia etnolingwistyki Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego 1 Poglądy Wilhelma von Humboldta i neohumboldtyzm XX w. 2 3 Szkoła moskiewska jazykowaja

Bardziej szczegółowo

LITERATURA. Lista tematów na egzamin wewnętrzny z... (przedmiot, poziom) Planowana liczba zdających w roku... Liczba przygotowanych tematów

LITERATURA. Lista tematów na egzamin wewnętrzny z... (przedmiot, poziom) Planowana liczba zdających w roku... Liczba przygotowanych tematów LITERATURA pieczęć szkoły Miejscowość... data... Lista ów na egzamin wewnętrzny z... (przedmiot, poziom) Planowana liczba zdających w roku... Liczba przygotowanych ów... podpis przewodniczącego szkolnego

Bardziej szczegółowo

Filozofia, ISE, Wykład III - Klasyfikacja dyscyplin filozoficznych

Filozofia, ISE, Wykład III - Klasyfikacja dyscyplin filozoficznych Filozofia, ISE, Wykład III - Klasyfikacja dyscyplin filozoficznych 2011-10-01 Plan wykładu 1 Klasyczny podział dyscyplin filozoficznych 2 Podział dyscyplin filozoficznych Klasyczny podział dyscyplin filozoficznych:

Bardziej szczegółowo

Ontologie, czyli o inteligentnych danych

Ontologie, czyli o inteligentnych danych 1 Ontologie, czyli o inteligentnych danych Bożena Deka Andrzej Tolarczyk PLAN 2 1. Korzenie filozoficzne 2. Ontologia w informatyce Ontologie a bazy danych Sieć Semantyczna Inteligentne dane 3. Zastosowania

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO NA POSZCZEGÓLNE OCENY DLA UCZNIÓW KLASY I - III GIMNAZJUM W ROKU SZKOLNYM 2015/2016 SPRAWNOŚCI WYMAGANIA

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO NA POSZCZEGÓLNE OCENY DLA UCZNIÓW KLASY I - III GIMNAZJUM W ROKU SZKOLNYM 2015/2016 SPRAWNOŚCI WYMAGANIA 1 WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO NA POSZCZEGÓLNE OCENY DLA UCZNIÓW KLASY I - III GIMNAZJUM W ROKU SZKOLNYM 2015/2016 SPRAWNOŚCI WYMAGANIA SŁUCHANIE MÓWIENIE ocena: dopuszczający ocena: dostateczny

Bardziej szczegółowo

Co to jest znaczenie? Współczesne koncepcje znaczenia i najważn. i najważniejsze teorie semantyczne

Co to jest znaczenie? Współczesne koncepcje znaczenia i najważn. i najważniejsze teorie semantyczne Co to jest znaczenie? Współczesne koncepcje znaczenia i najważniejsze teorie semantyczne Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego 1 Koncepcje znaczenia 2 3 1. Koncepcje referencjalne znaczenie jako byt

Bardziej szczegółowo

Nakład pracy studenta bilans punktów ECTS Obciążenie studenta

Nakład pracy studenta bilans punktów ECTS Obciążenie studenta Lp. Element Opis 1 Nazwa Wstęp do językoznawstwa 2 Typ obowiązkowy 3 Instytut Instytut Nauk Humanistyczno-Społecznych i Turystyki Kod 4 PPWSZ-FA-1-15t-s/n Kierunek, kierunek: filologia 5 specjalność, specjalność:

Bardziej szczegółowo

Translatio i kultura

Translatio i kultura Uniwersytet Warszawski Wydział Lingwistyki Stosowanej Instytut Lingwistyki Stosowanej Instytut Rusycystyki zapraszają do udziału w Międzynarodowej Konferencji Naukowej nt. Translatio i kultura Warszawa,

Bardziej szczegółowo

OGÓLNOPOLSKIE BADANIE UMIEJĘTNOŚCI TRZECIOKLASISTÓW 2015 w Szkole Podstawowej nr 6 im. Henryka Sienkiewicza w Pruszkowie

OGÓLNOPOLSKIE BADANIE UMIEJĘTNOŚCI TRZECIOKLASISTÓW 2015 w Szkole Podstawowej nr 6 im. Henryka Sienkiewicza w Pruszkowie OGÓLNOPOLSKIE BADANIE UMIEJĘTNOŚCI TRZECIOKLASISTÓW 2015 w Szkole Podstawowej nr 6 im. Henryka Sienkiewicza w Pruszkowie WYNIKI - ANALIZA - WNIOSKI Opracowanie: IWONA CHUDZIKIEWICZ Pruszków, dn. 18 czerwca

Bardziej szczegółowo

8. Imię, nazwisko, tytuł/stopień naukowy prowadzącego: prof. Andrzej Banachowicz

8. Imię, nazwisko, tytuł/stopień naukowy prowadzącego: prof. Andrzej Banachowicz WYŻSZA SZKOŁA UMIEJĘTNOŚCI SPOŁECZNYCH SYLABUS PRZEDMIOTU I. Informacje ogólne 1. Nazwa przedmiotu: Reżyseria Barwy i Przestrzeni 2. Rodzaj przedmiotu - obowiązkowy 3. Poziom i kierunek studiów: stacjonarne

Bardziej szczegółowo

Lista tematów na wewnętrzny egzamin maturalny z języka polskiego rok szkolny 2015/2016

Lista tematów na wewnętrzny egzamin maturalny z języka polskiego rok szkolny 2015/2016 Lista tematów na wewnętrzny egzamin maturalny z języka polskiego rok szkolny 2015/2016 Nr Literatura 1. Literackie wizje polskiego dworu. Omów temat w oparciu o wybrane utwory. 2. Polska, ale jaka? Przedstaw

Bardziej szczegółowo

UMFC WYDZIAŁ INSTRUMENTALNO-PEDAGOGICZNY W BIAŁYMSTOKU

UMFC WYDZIAŁ INSTRUMENTALNO-PEDAGOGICZNY W BIAŁYMSTOKU UMFC WYDZIAŁ INSTRUMENTALNO-PEDAGOGICZNY W BIAŁYMSTOKU KIERUNEK INSTRUMENTALISTYKA OPIS EFEKTÓW KSZTAŁCENIA DLA PROGRAMU KSZTAŁCENIA Nazwa kierunku studiów i kod programu Poziom Profil Forma studiów Tytuł

Bardziej szczegółowo

dr Anna Mazur Wyższa Szkoła Promocji Intuicja a systemy przekonań

dr Anna Mazur Wyższa Szkoła Promocji Intuicja a systemy przekonań dr Anna Mazur Wyższa Szkoła Promocji Intuicja a systemy przekonań Systemy przekonań Dlaczego mądrzy ludzie podejmują głupie decyzje? Odpowiedzialne są nasze przekonania. Przekonania, które składają się

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA PROGRAMOWE NA POSZCZEGÓLNE OCENY Z RELIGII DLA KLASY VI.

WYMAGANIA PROGRAMOWE NA POSZCZEGÓLNE OCENY Z RELIGII DLA KLASY VI. WYMAGANIA PROGRAMOWE NA POSZCZEGÓLNE OCENY Z RELIGII DLA KLASY VI. Przedmiot oceny 1. Cytaty z Pisma św., modlitwy, pieśni 2. Zeszyt przedmioto wy 3. Prace domowe 4. Testy i sprawdziany OCENA celująca

Bardziej szczegółowo

TEMATY NA USTNĄ CZĘŚĆ EGZAMINU MATURALNEGO Z JĘZYKA POLSKIEGO

TEMATY NA USTNĄ CZĘŚĆ EGZAMINU MATURALNEGO Z JĘZYKA POLSKIEGO TEMATY NA USTNĄ CZĘŚĆ EGZAMINU MATURALNEGO Z JĘZYKA POLSKIEGO ZESPÓŁ SZKÓŁ PONADGIMNAZJALNYCH W KRZESZOWICACH rok szkolny 2010/2011 I. LITERATURA 1. Przedstaw ideały rycerskie na wybranych tekstach literackich

Bardziej szczegółowo

Program zajęć artystycznych w gimnazjum

Program zajęć artystycznych w gimnazjum Program zajęć artystycznych w gimnazjum Klasy II Beata Pryśko Cele kształcenia wymagania ogólne I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie zawartych w nich informacji percepcja sztuki. II. Tworzenie wypowiedzi

Bardziej szczegółowo

LISTA TEMATÓW NA USTNY EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA POLSKIEGO W ROKU SZKOLNYM 2014 / 2015

LISTA TEMATÓW NA USTNY EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA POLSKIEGO W ROKU SZKOLNYM 2014 / 2015 LISTA TEMATÓW NA USTNY EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA POLSKIEGO W ROKU SZKOLNYM 2014 / 2015 I LITERATURA 1. Przedstaw funkcjonowanie motywów biblijnych i/lub antycznych w literaturze późniejszych epok. 2.

Bardziej szczegółowo

nauka o komunikacji i empiria dlaczego u nas wszystko jest inaczej i co jednak pasuje

nauka o komunikacji i empiria dlaczego u nas wszystko jest inaczej i co jednak pasuje nauka o komunikacji i empiria dlaczego u nas wszystko jest inaczej i co jednak pasuje czym jest perspektywa obserwatora? Typowe dla mojego postępowania i myślenia jest [...] pytanie o obserwatora zamiast»co

Bardziej szczegółowo

LITERATURA. 2. Kresy wschodnie w literaturze polskiej. Omów na podstawie wybranych przykładów.

LITERATURA. 2. Kresy wschodnie w literaturze polskiej. Omów na podstawie wybranych przykładów. TEMATY NA USTNĄ CZĘŚĆ EGZAMINU MATURALNEGO Z JĘZYKA POLSKIEGO W ZESPOLE SZKÓŁ PLASTYCZNYCH IM. STANISŁAWA KOPYSTYŃSKIEGO WE WROCŁAWIU W ROKU SZKOLNYM 2013/2014 LITERATURA 1. Analizując wybrane wiersze

Bardziej szczegółowo

Modułowe efekty kształcenia. BUDDYZM JAKO RELIGIA ŚWIATOWA 15 WY + 15 KW 3 ECTS Egzamin

Modułowe efekty kształcenia. BUDDYZM JAKO RELIGIA ŚWIATOWA 15 WY + 15 KW 3 ECTS Egzamin Nazwa kierunku studiów: Filozofia Specjalność: Kultury azjatyckie Poziom kształcenia: studia pierwszego stopnia Profil kształcenia: ogólno akademicki Modułowe efekty kształcenia W wykazie uwzględniono

Bardziej szczegółowo