JĘZYKOWY OBRAZ ŚWIATA GUARANÍ W POLSKICH TŁUMACZENIACH PROZY AUGUSTO ROA BASTOSA

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "JĘZYKOWY OBRAZ ŚWIATA GUARANÍ W POLSKICH TŁUMACZENIACH PROZY AUGUSTO ROA BASTOSA"

Transkrypt

1

2 JĘZYKOWY OBRAZ ŚWIATA GUARANÍ W POLSKICH TŁUMACZENIACH PROZY AUGUSTO ROA BASTOSA

3 Biblioteka Iberoromańska Editor: Piotr Sawicki Coeditoras: Teresa Jaromin, Małgorzata Kolankowska Consejo Editorial Sławomir Bobowski (Wrocław) Ewa Łukaszyk (Warszawa) Agnieszka Matyjaszczyk Grenda (Madrid) Katarzyna Mroczkowska-Brand (Kraków) Małgorzata Nalewajko (Warszawa) Ewa Nawrocka (Kraków) Barbara Obtułowicz (Kraków) Jacek Pleciński (Wrocław) Magda Potok (Poznań) Wojciech Soliński (Wrocław) Barbara Stawicka-Pirecka (Poznań) Cezary Taracha (Lublin) Vol. 2

4 Maksymilian Drozdowicz Językowy obraz świata guaraní w polskich tłumaczeniach prozy Augusto Roa Bastosa Redaktor tomu Teresa Jaromin WYDAWNICTWO WYŻSZEJ SZKOŁY FILOLOGICZNEJ WE WROCŁAWIU

5 Copyright by Wyższa Szkoła Filologiczna we Wrocławiu & Maksymilian Drozdowicz, Wrocław 2015 Pracę rekomendują do druku: Jacek Pleciński (Wyższa Szkoła Filologiczna we Wrocławiu) Wojciech Soliński (Uniwersytet Wrocławski) Rysunek na okładce: Piotr Drozdowicz Korekta wydawnicza: Barbara Woldan Projekt okładki: Konstancja Górny DTP: Dorota Bazan ISBN (pdf) WYDAWNICTWO WYŻSZEJ SZKOŁY FILOLOGICZNEJ WE WROCŁAWIU Wrocław, ul. Sienkiewicza 32, tel. (+48 71) , fax (+48 71) ,

6 Spis treści WSTĘP... 7 ROZDZIAŁ 1. Językowy obraz świata a kontekst paragwajskiego pisarza Teoria językowego obrazu świata Obcość w antropologicznej koncepcji przekładu literackiego Twórczość Augusto Roa Bastosa Pisarz i jego dwukulturowy kraj Roa Bastos i krytycy Utwory pierwsze Opowiadania Syn człowieczy Ja, Najwyższy ROZDZIAŁ 2. Język polskich przekładów dzieł Augusto Roa Bastosa Adaptacja języka guaraní w polskich przekładach idiolektu Roa Bastosa Tradycja ustna guaraní i jopará Przemilczenia i poetyka wariacji Rola muzyki Idiolekt Augusto Roa Bastosa Tradycja wobec pisma Egzotyzacja w polskich przekładach Miejsca obcości z języka guaraní i jopará Miejsca obcości z innych języków ROZDZIAŁ 3. Świat i kultura guaraní w polskich przekładach prozy Augusto Roa Bastosa Charakterystyczne elementy kultury guaraní Świat mityczny Bohater Roa Bastosa Człowiek mityczny Człowiek częścią wszechświata Byty dwoiste

7 3.4. Cykliczność czasu i historii Synkretyzm religijny Redukcja kultury guaraní ZAKOŃCZENIE BIBLIOGRAFIA

8 WSTĘP Obchodzona szeroko w świecie rocznica 500-lecia odkrycia Ameryki przez Krzysztofa Kolumba była nie tylko pretekstem do poszerzonych badań nad kulturą tego kontynentu, ale i okazją do refleksji nad wzajemnym przenikaniem się elementów europejskich z tubylczymi w Latynoameryce. Zakrojona na szeroką skalę misja cywilizacyjno-ewangelizacyjna, jaką podejmowali w czasie Kolonii Hiszpanie, a także w nieco odmienny i ekspansywny sposób Portugalczycy, trwała przez wieki i na dobrą sprawę nie zakończyła się do dziś. Narody, które zdecydowały się na uniezależnienie od Korony hiszpańskiej, począwszy od pierwszych lat XIX wieku, stale szukały potwierdzenia i wzbogacenia własnej tożsamości, która z racji dominującej roli hiszpańszczyzny oraz hiszpańskich wzorców w administracji państwowej napotykała duży opór, by całkowicie się objawić tak w życiu publicznym, jak i w literaturze. Zastanawiającym faktem jest prężne i bardzo samodzielne oraz odrębne życie ludu wiejskiego na prowincji latynoamerykańskiej przy stosunkowo dużym zeuropeizowaniu głównych miast stolic i ważnych ośrodków handlowych oraz przemysłowych (kopalnie, huty), a także kulturalnych (duża rola uniwersytetów i kolegiów jezuickich). Wieś w krajach Ameryki Południowej stworzyła swoistą kulturę. Nieraz przetrwał tam w większym lub mniejszym stopniu język tubylczy. Miejscami, gdzie język Indian zachował się po dziś dzień w stopniu najpełniejszym, są: Paragwaj, Peru, Boliwia, południe Meksyku, Gwatemala, Ekwador, a także Brazylia ze swymi amazońskimi zagłębiami kulturowymi. Paragwaj rysuje się pod tym względem bardzo wyraziście, będąc traktowany przez językoznawców co inni krytycy uważają za przesadę jako jedyny w pełni dwujęzyczny kraj Ameryki Południowej. Język tubylców zachował się wśród Paragwajczyków na terenach wiejskich

9 8 WSTĘP w zadziwiająco dużym stopniu, a powodem takiego stanu rzeczy była nie tylko nieatrakcyjność wspomnianego obszaru ze względu na rzadkie występowania pożądanych w przeszłości cennych minerałów kopalnych, ale i oddalenie od ważnych szlaków handlowych, występowanie puszcz, które dopiero w drugiej połowie XX wieku dały się ujarzmić przez rabunkowy wyrąb i wywóz drewna za wschodnią granicę. Decydującym czynnikiem zachowania języka przy życiu aż do doby obecnej była pokojowa i skryta natura Guaranów, którzy przedkładali życie w lasach nad rolnictwo, a także emigracja do miast, zaś decydującą rolę pełniły zakony chrześcijańskie. Najpierw dzieła cywilizowania Indian dokonywali franciszkanie, a później dużym sukcesem i towarzyszącym mu rozgłosem okazała się praca jezuitów. Oba te zakony wprowadziły w życie system tzw. redukcji, będących osadami wolnymi od wpływów zła z zewnątrz, miejscami kultywowania języka i budowania nowej moralności, opartej na chrześcijańskiej utopii dobrego dzikusa, która utrzymywała zgromadzonych tubylców w stanie permanentnej niedojrzałości jak ujmują to niektórzy badacze. Były to administracyjne twory na wzór utopijnych wizji Tomasza Morusa czy dominikanina Tomasza Campanelli (Miasto Słońca) 1. Paragwaj, będący miejscem spotkania elementu tubylczego i hiszpańskiego, stanowi szczególny przypadek, gdy dotychczas dominujący język hiszpański i kultura europejska same zostały w końcu wyparte przez czynnik guaraní, płynący silnym od stuleci, podskórnym nurtem. Literatura hiszpańskojęzyczna tego kraju, będąc dość typowym przykładem na kontynencie, w stosunku do nurtów światowych odczuwała pewne zacofanie 2. Dzięki pierwszej drukarni na kontynencie amerykańskim (1539) założonej w redukcjach jezuickich mogła powstawać literatura 1 Pochodzenie słowa redukcja w odniesieniu do misji franciszkańskich i jezuickich w Ameryce Łacińskiej ma swój początek na drugim Soborze Limeńskim (1567), kiedy to ustalono, że Indianin żyjący w stanie wolnym nie mógł myśleć, ani być cywilizowanym, ani tym bardziej stać się chrześcijaninem. Należy zaznaczyć, że zgodnie z opiniami Bartomeu Melià słowo redukcja może być traktowane jako synonim dla pojęcia doktryna albo misja. W takich osiedlach usiłowano chrystianizować Indian, czyniąc z nich najpierw adeptów życia politycznego (czyli zorganizowanego i pod kontrolą) w zespołach mieszkalnych o pewnym stopniu urbanizacji. 2 Krótki szkic dziejów literatury paragwajskiej jest przedstawiony w: Drozdowicz (2009b).

10 WSTĘP 9 religijna w guaraní. Rozwijał się też sam język po raz pierwszy zapisany w hiszpańskim alfabecie. W związku z zakazem rozpowszechniania literatury fikcji, wydanym poprzez edykt królewski z 1531 roku, który zabraniał kolportażu i druku próżnych ksiąg i zmyślonych historii 3 (Pindel 2004: 59), z trudem następowało tworzenie literatury pięknej, przytłoczonej bogatą twórczością religijno-katechetyczną oraz apologetyczną. Na kontynencie Ameryki Południowej w dziedzinie literackiej po okresie średniowiecza następuje przeskok w barok (i to nie we wszystkich krajach), później zaś mamy do czynienia z wątłą produkcją romantyczną i modernizmem. W czasie boomu to Europa zobaczyła swe odbicie w zwierciadle literatury Latynosów. W przypadku niniejszej pracy zasadnicze pytanie powinno brzmieć: czy świat widziany w literackich dziełach Augusto Roa Bastosa jako przedstawiciela boomu (albo raczej post-boomu) jest bardziej tubylczy, czy też poddany procesowi kulturowej kolonizacji. Brent Carbajal, uczony amerykański zajmujący się badaniem kultury literackiej Paragwaju, wyróżnił tzw. triadę paragwajską, czyli główne pojęcia, na których powinno się opierać wszelkie wiarygodne opisanie Paragwaju. Są to mianowicie: dwujęzyczność, wyobcowanie i emigracja. Ta potrójna zasada tyczy się także świata literackiego i guarańskiego uniwersum zawartego w prozie Augusto Roa Bastosa. Te trzy elementy, jako filary wszelkiego uwiarygodnionego rozważania o Paragwaju, musiały wystąpić w niniejszej rozprawie, ze szczególnym uwzględnieniem tego pierwszego, czyli dwukulturowości, objawiającej się bilingwizmem, niekiedy nawet plurilingwizmem, co autor tej rozprawy mógł zaobserwować, żyjąc rok na pograniczu brazylijsko-paragwajskim w Alto Paraná oraz kolejne półtora roku na południu kraju, w María Auxiliadora (departament Itapúa). Autor niniejszej publikacji odbył też miesięczny kurs języka guaraní na poziomie podstawowym (1997) i dwa cykle kursów inkulturacyjnych w Centro de Estudios Paraguayos Antonio Guasch w Asunción w 1997 i 1998 roku. Dwa pozostałe elementy, wyobcowanie i emigracja, w pewien sposób wynikają z zakorzenienia w kulturze tubylczej i przewijają się wśród zagadnień dotyczących dziedzictwa Guaraní. Jesteśmy świadomi, że czekają one na dalsze, pogłębione badania. 3 libros vanos e historias fingidas.

11 10 WSTĘP Augusto Roa Bastos ( ), należący do pokolenia kładącego prawdziwe fundamenty pod literaturę Paragwaju, jest postacią szczególną. Zapisuje on obraz swego kraju w opowiadaniach i powieściach, spośród których w Polsce znane są dwie Syn człowieczy oraz Ja, Najwyższy. Ukazał się też w naszym kraju zbiór prozy Kurupí i inne opowiadania wyjętej głównie z tomu El baldío (Buenos Aires, 1966) oraz Moriencia (Caracas, 1969). Twórczość tego pisarza chronologicznie zbiega się z rozpoczętym w latach 60. XX wieku tzw. boomem latynoamerykańskim, który rozwinął się w całej niemal Europie, w tym także w Polsce 4. Zjawisko to powinno być postrzegane jako odpowiedź na wielowiekowe projektowanie w umysłach Europejczyków obrazu Ameryki Południowej i upowszechnianie swoistych wzorców kulturowych, które stopniowo zakorzeniały się w Nowym Świecie. Wytworzyły się nawet tak charakterystyczne dla kultury kontynentu metropolie, jak Buenos Aires, Meksyk czy Montevideo. Gdy pisarze latynoscy poczuli, że mogą mówić własnym, niezależnym głosem, odpowiedzią na ich oczekiwania stała się polityka wydawnicza Domu Ameryk (Casa de las Américas) w Hawanie, a potem wydawnictw hiszpańskich, zwłaszcza Seix Barral w Barcelonie. Odpowiedź Latynosów okazała się tak nowatorska i literacko nośna, że w świecie artystycznym nastąpiła prawdziwa eksplozja talentów, które w rzeczywistości istniały od zawsze, mając jednak utrudnioną drogę do sukcesu wydawniczego przez brak zainteresowania decydentów i panujące ówcześnie mody literackie. Niniejsza rozprawa 5 podkreśla dwa fundamentalne zagadnienia: językowy obraz świata (JOŚ) oraz elementy powoli ginącego świata guaraní, które usiłujemy wydobyć z dzieł Roa Bastosa. Rozdział pierwszy tej pracy stanowi teoretyczny zarys stanu badań nad światem przedstawionym w literaturze oraz językowym obrazem świata, w którym dominować będzie perspektywa porównawcza. Zapytamy się na podstawie 4 Szerzej o recepcji pisarstwa Augusto Roa Bastosa w Polsce traktują: Gaszyńska- -Magiera (2011) i Drozdowicz (2013c). W niniejszej pracy zastosowano następujące skróty odnoszące się do polskich tłumaczeń utworów Augusto Roa Bastosa: Ja, Najwyższy JN, Syn człowieczy SC (wydanie z 1977 roku), Kurupí i inne opowiadania KIO. Dla ułatwienia zapisu przy podawaniu wersji oryginałów stosować będziemy skróty: dla Roa Bastos (2003b) YOS, Roa Bastos (1960a) HH, zaś w przypadku opowiadań Roa Bastosa (wydanie z 2001) CC. 5 Praca stanowi nieco skróconą wersję dysertacji doktorskiej obronionej na Uniwersytecie Wrocławskim w styczniu 2008 roku.

12 WSTĘP 11 zebranego w nim materiału o to, czy w twórczości Roa Bastosa świat jest raczej stwarzany, czy też odwzorowywany, a niewątpliwie słuszniejsze będzie zastanowienie się, na ile świat ten, świat przypomnijmy indiański, jest kreowany przez językowy obraz prozy Roa Bastosa, a na ile opisywany przez przytaczanie nazw własnych, toponimów guarańskich, słów-kluczy z tamtej kultury. Spośród prac wielu autorów bliskie linii antropologicznej wydają się badania Sapira i Whorfa, a także Romana Lewickiego, wraz z wprowadzoną przez niego i rozwijaną kategorią obcości. Lawrence Venuti, który też opiera się na wcześniejszych ustaleniach (np. Schleiermachera), wprowadza dwa sposoby rozumienia przekładu jako adaptacji bądź egzotyzacji. O ile opowiadania Roa Bastosa mieszczą się w szeroko pojętym regionalizmie i jako taki nurt ten łatwo odnajduje swe potwierdzenie w faktach, o tyle sprawa komplikuje się w przypadku SC powieści-paraboli i epopei narodowej, a zwłaszcza JN, którego nie sposób analizować w oderwaniu od założeń nouveau roman we Francji. Najważniejsza książka Roa Bastosa Paragwajczyka najpełniej sięga do najnowszych zdobyczy literackich Europy, z powodzeniem umiejscawiając się w szeregu najwybitniejszych arcydzieł światowych, dowodząc także prężności rozwoju myśli latynoamerykańskiej. Prawdą jest też to, że JN wyprzedza i toruje drogę dla chronologicznie późniejszej powieści Les Géorgiques (Georgiki) Claude a Simona. Książka Paragwajczyka zagłębia się w język guaraní w taki sposób, że żyje on ubrany w semantykę hiszpańską, przebija się na zewnątrz hiszpańszczyzny poprzez wiele zabiegów, takich jak aglutynacje, aliteracje, powtórzenia i gry słowne. Argumenty te świadczą o wielokulturowości omawianej książki Roa Bastosa. Traktuje o tym rozdział drugi, poświęcony analizie języka guaraní w polskich przekładach powieści tego pisarza i technikom pisarskim, które niekiedy są trudno oddawane na naszym gruncie czytelniczym. Ciekawym, naszym zdaniem, zjawiskiem w obrębie kultury Paragwaju jest to, że w przypadku pisarstwa Paragwajczyka tekst oryginału dodatkowo zawiera w sobie dwa języki wewnętrzne: guaraní i hiszpański, o których mówią badacze (np. Bartomeu Melià), że wytworzyły swoisty trzeci język, zwany jopará. Interesuje nas, czy w polskich przekładach także wytworzył się ten zakładany bilingwizm i czy jest on czytelny. W rozdziale trzecim, przyjmując perspektywę wieloaspektową z pogranicza translatologii antropologicznej i badań literaturoznawczych,

13 12 WSTĘP chcemy ukazać obraz świata Guaranów widoczny w polskich przekładach prozy Augusto Roa Bastosa. Aby tego dokonać, korzystamy z już przedstawionego stanu badań w dziedzinie przekładu antropologicznego, czyli transferu jednej kultury do drugiej, zawartego w rozdziale pierwszym. Zastanawiamy się i wyciągamy (być może) nowe wnioski płynące z analizy przekładu oryginalnych dzieł prozaika na język polski oraz pytamy o sposób i stopień przekładu dwóch kultur Paragwaju (guaraní- -hiszpańskiej) na europejsko-polską kulturę czytelnika w Polsce. Kwestia obcości, w tej pracy utożsamiająca się z paradygmatem indiańskości, jest szczególnie ważna dlatego, że to właśnie obcość najbardziej uderza czytelnika polskiego, który spotykając się w tekście z guaranizmami bądź mitemami Guaranów zaświadcza o egzotyzacji przedstawianego przez fikcję świata. Pierwotnie niniejsza praca zawierała także rozdział poświęcony kształtowaniu się obrazu Paragwaju wśród publiczności polskiej na przestrzeni dziesięcioleci oraz recepcji twórczości Roa Bastosa w Polsce. Materiał ten został zawarty w dwóch osobnych artykułach, opublikowanych w kwartalniku Ameryka Łacińska, wydawanym przez CESLA (zob. Drozdowicz 2013b i 2013c). Ograniczyliśmy się tylko do opisu guarańskiego świata, ponieważ opisanie elementów świata kultury dominującej (nazywanej umownie hiszpańską), aczkolwiek równie interesujące by wspomnieć chociażby o roli historii, dyktaturze i przemocy zajęłoby zbyt dużo miejsca i warte jest raczej pogłębienia w zupełnie odrębnej pracy. Jesteśmy przekonani, że analiza niniejsza budzić może niedosyt w odkrywaniu całości złożonej współczesnej kultury Paragwaju. Praca ta zawdzięcza wiele dwóm tłumaczom, Zygmuntowi Wojskiemu i Andrzejowi Nowakowi, bez których twórczego wysiłku nie byłoby przekładów na język polski książek wybitnego Paragwajczyka. Co prawda jest jeszcze Andrzej Tchórzewski, który w jednym z czasopism przełożył fragment JN, będący antyklerykalnym monologiem Najwyższego Dyktatora rzucającego oskarżenia pod adresem Kościoła paragwajskiego, jednak główne zainteresowanie autora skupia się na dwóch pierwszych tłumaczach. Szczególną rolę w tej pracy odgrywa Zygmunt Wojski, który bezpośrednio dzielił się uwagami na temat swego przekładu SC z piszącym te słowa, a umieszczenie go w szeregu najbardziej zasłużonych krzewicieli kultury guarańskiej na gruncie polskim staje się jak najbardziej uzasadnione. Panu Doktorowi należą się zatem największe podziękowania za inspiracje, trud przekładu

14 WSTĘP 13 i osobiste uwagi kierowane do autora. Należy też wspomnieć o jego niełatwej pracy tłumacza w czasach PRL-u, gdy dostęp do źródeł był znacznie utrudniony.

15

16 ROZDZIAŁ 1 Językowy obraz świata a kontekst paragwajskiego pisarza 1.1. Teoria językowego obrazu świata Już Ludwig Wittgenstein (za: Arévalos Fernández 1970: 27) stwierdzał, że granicą naszego poznania są granice języka 6, zaś Edward Sapir dodawał, że język modeluje nasz światopogląd i sposób myślenia. Michel Foucault dowodzić będzie, że człowiek jest mówiony, tak jak i Jacques Lacan, dla którego la langue nous parle. Z kolei Algirdas Greimas wzbogaci to stwierdzenie o la langue mythique nous parle. Wszyscy ci autorzy wpisują się w tendencję kreacyjności języka wyrażonej już na początku Ewangelii według św. Jana: Na początku było Słowo (J 1,1-3) 7. Jak wiadomo na podstawie wielu badań chociażby Edwarda Sapira i Benjamina L. Whorfa (a pisze o nich cytowany Arévalos Fernández), język danej społeczności może dawać wskazówki co do jej koncepcji świata. Warto też wziąć pod uwagę jak sugeruje Arévalos Fernández hipotezy relatywizmu językowego wspomnianych wyżej uczonych 8. Ważną dla hierarchizowania elementów świata rolą języka jest dla Whorfa to, że stanowi on technikę wyrażania myśli, porządkującą strumień doznań zmysłowych. Nie zdajemy sobie wielokrotnie sprawy z tego, że jak pisze autor język jednocześnie klasyfikuje i porządkuje ten strumień, wytwarzając tym samym pewien obraz świata, wycinek rzeczywistości, dający się łatwo ujmować za pomocą językowych środków symbolicznych. Język dokonuje uporządkowania świata. Tak np. co istotne dla 6 Wszystkie tłumaczenia, jeśli nie zaznaczono inaczej, są dziełem autora niniejszej rozprawy M. D. 7 Wszystkie cytaty biblijne w niniejszej pracy pochodzą z Biblii Tysiąclecia (1996). 8 Według Sapirowskiej tezy o języku, jest on symbolicznym przewodnikiem po kulturze (Sapir 1978: 89).

17 16 Językowy obraz świata a kontekst paragwajskiego pisarza niniejszej rozprawy porządkuje się za pomocą języka strumień świadomości narratora w JN Roa Bastosa. Anna Wierzbicka pisze, że sam język może determinować widzenie świata albo tylko podsuwać, ułatwiać i sugerować niektóre rozróżnienia, nie wymuszając ich (Wierzbicka 1978: 22), a wynika to z hipotezy Sapira Whorfa. Tezy Whorfa dotyczące języków indiańskich Ameryki Północnej odnoszą się naszym zdaniem także do Indian Ameryki Południowej, a szczególnie Guaranów 9, których najżywsza kultura zachowała się do dziś w Paragwaju. Zastosowany obficie język guaraní, przekładany na język polski w prozie Roa Bastosa, powinien więc naszym zdaniem dostosować się do powyższej opinii 10. Według Edwarda Sapira (1978: 37) zawartość treściowa każdej kultury daje się wyrazić w jej języku, a zatem każde nowe doświadczenie kulturalne wzbogaca jego zasoby, aczkolwiek takie wzbogacenie nie jest arbitralnym dodatkiem, ale raczej wpływa na poszerzenie starych terminów i znaczeń. Język może sugerować swoim użytkownikom znaczenia, których nie są w stanie dostrzec tylko w doświadczeniu. Te znaczenia mogą być tłumaczone w przeważającej mierze jako projekcje potencjalnych znaczeń na elementy doświadczenia będące surowcem dla budowania szerszej wizji kultury. Interpretując fakty lingwistyczne, semantyczny opis świata powinien relacjonować to, jak określona społeczność językowo-kulturowa kategoryzuje i wartościuje świat (Pajdzińska, Tokarski 1996: 143, 145). Nie sposób dokonywać przedstawień zawartych w dziełach literackich obrazów rzeczywistości bez chociażby skrótowego wprowadzenia do teorii językowego obrazu świata (JOŚ). Pojęcie to nawiązuje do niemieckiej myśli lingwistycznej Wilhelma von Humboldta, który używał terminu światoogląd (Weltansicht), i Leona Weisgerbera, swymi 9 W języku polskim funkcjonuje w mianowniku forma Guaranie, Gwaranie oraz nieodmienna Guaraní. W niniejszej pracy używać będziemy terminu pierwszego oraz trzeciego. W wersji hiszpańskiej funkcjonują określenia: Guaraní, los guaraní oraz los guaraníes. 10 Na gruncie polskim do doświadczeń z językami indiańskimi w nowszych badaniach odwołuje się chociażby Danuta Stanulewicz. Podkreśla ona, za wielu innymi badaczami, że język polski oraz inne języki słowiańskie wydają się bardziej podobne do języków indiańskich niż np. angielski, a to oznacza, że przekład z języków indiańskich na języki słowiańskie może być wierniejszy niż na angielski (Stanulewicz 2000).

18 Teoria językowego obrazu świata 17 korzeniami sięgając do oświecenia włoskiego i francuskiego (zob. Bartmiński 2006: 11) 11. JOŚ dla jednych badaczy stanowi strukturę pojęciową utrwaloną (zakrzepłą) w systemie danego języka (np. Grzegorczykowa 1999: 41), zaś dla innych to zbiór prawidłowości, zawartych w związkach gramatycznych i strukturach leksykalnych, które pokazują różne sposoby rozumienia świata (np. Tokarski 1999) 12. Składnikami językowego obrazu świata są własności gramatyczne języka, słownictwo, własności słowotwórcze, etymologia, konotacje semantyczne, a także wizja świata przekazywana przez teksty literackie (Grzegorczykowa 1999: 43 46). JOŚ to struktura pojęciowa, za pomocą której ludzie ujmują, czyli klasyfikują i interpretują świat zaznacza autorka a trudności w porozumiewaniu się z jednostkami wynikają nie tyle z różnic w systemach językowych, ile z doświadczeń i przekonań ludzi mówiących w tym języku (Grzegorczykowa 1999: 46). Poszczególnych elementów JOŚ można poszukiwać w różnych podsystemach języka, bo najważniejszym materiałem jest dla niego słownictwo (Adamowski 1999: 155). Teksty artystyczne stanowią świadectwo językowego obrazu świata, ponieważ z niego wyrastają, usuwają jedne elementy i eksponują oraz rozbudowują inne, ale nigdy nie zostają całkowicie zerwane semantyczne związki między słowem w języku ogólnym i w języku artystycznym, wobec tego każdy kontekst może stanowić wartościowy element w badaniu JOŚ (Pajdzińska, Tokarski 1996: 158). Należy odróżnić obraz świata od JOŚ. Ten pierwszy to odbicie doświadczenia poznawczego społeczności i takie jego modelowanie, które umożliwia poruszanie się w nim. Obraz świata uważany jest za opis świata dokonywany z pewnego punktu widzenia i jako model świata regulujący ludzkie zachowania, zaś JOŚ to tylko część tak rozumianego obrazu świata część specyficzna, bo przejawiająca się w danych językowych (Maćkiewicz 1990: 194). Autorka wskazuje, że językowy model rzeczywistości jest wielowarstwowy i heterogeniczny, niekiedy nawet 11 Wprowadzone niedawno do badań literaturoznawczych pojęcie językowego obrazu świata (JOŚ) jest szeroko używane w zagadnieniach etnolingwistycznych (por. Bartmiński 1980, 2006; Bartmiński, Tokarski 1986) i rozumiane w sposób intuicyjny. 12 Zob. także: Bartmiński, Tokarski (1986: 72), Niebrzegowska (1999: 137). Dla Bartmińskiego język jest składnikiem kultury, a jednocześnie to kultura zawiera się w języku i daje się poznawać poprzez język, który jest nie tylko jej częścią, lecz także kodyfikatorem (Bartmiński 1988: 8).

19 18 Językowy obraz świata a kontekst paragwajskiego pisarza sprzeczny, bowiem składają się nań elementy pochodzące z różnych etapów ludzkiego myślenia i z rozmaitych źródeł od magii aż po naukę. Językowe odtwarzanie rzeczywistości jest wieloetapowe: strukturyzuje świat, opisuje go, porządkuje i ocenia. Aby zacząć od analizy JOŚ pewnego wycinka rzeczywistości, należy najpierw wskazać na granice narzucone temu fragmentowi świata, a następnie przyjrzeć się obiektom mniej lub bardziej podobnym po to, by sprawdzić, czy w danym języku także uwidoczniły się podobieństwa, czy raczej wskazuje się na różnice między nimi (Maćkiewicz 1990: 197). JOŚ pełni, zdaniem badaczki, dwie funkcje: interpretującą i regulującą interpretuje rzeczywistość i reguluje ludzkie zachowania wobec niej oraz wiąże się z myśleniem i działaniem. Kategoryzacja stanowiąca dla człowieka środek do zrozumienia świata podsuwa mu świat pokawałkowany, uproszczony oraz dopasowany do ludzkich możliwości poznawczych (Maćkiewicz 1999: 52 53). Anusiewicz apeluje za Gipperem, aby oddzielić językowy obraz świata od naukowego, a oba te obrazy należy jeszcze oddzielić od światopoglądu, będącego wyrazem określonej ideologii. W JOŚ, zdaniem Anusiewicza, chodzi o odkrywanie w języku obrazu świata z jego elementami: informacją, wiedzą, doświadczeniem i wartościami przyjętymi przez społeczność, która posługuje się danym językiem. Wtedy przydatnym pojęciem staje się światopogląd. Za światopogląd Anusiewcz uważa (także za Gipperem) wspólne, ukształtowane na podstawie osobistych przekonań widzenie związków między człowiekiem a światem. Światopogląd może być religijny bądź polityczny, a z kolei naukowy obraz świata zawiera naukowy obraz kosmicznych i ziemskich związków, zależny od osiągniętego stanu wiedzy oraz od osobowości wielkich uczonych [ ] (Anusiewicz 1999: 269). Dla nas szczególnie inspirującą kwestią są związki między człowiekiem a światem w kulturze guaraní. W kulturze tkwią wartości, a te są przekazywane w tłumaczeniach i mają ścisłe powiązanie z obrazem świata w literaturze. Zwolennikami tej aksjologicznej teorii kultury są: Janusz Anusiewicz, Anna Dąbrowska i Michael Fleischer. Zdaniem tych badaczy [Język M. D.] odzwierciedla hierarchie wartości oraz systemy znaczeń, umożliwia dostęp do świata i poznanie go w sposób już z góry określony, bo zawiera model świata (światów) i sprawia, że model ten (modele) kształtuje nasze widzenie świata (światów) i wpływa na jego (ich) obraz (Anusiewicz, Dąbrowska, Fleischer 2000: 20).

20 Teoria językowego obrazu świata 19 Jak widzimy, język oddziałuje też na zachowania społeczne, organizując je, sterując i regulując, a także weryfikując i kodyfikując treści kulturowe 13. Wspomniani badacze dodają także pojęcie kulturowego obrazu świata. Jest to zdaniem Anusiewicza, Dąbrowskiej i Fleischera system odpowiadający za całokształt konstrukcji drugiej rzeczywistości, organizujący wszystkie pozostałe komponenty obrazu świata w obrębie danej kultury. Kulturowy obraz świata ujawnia się w dyskursach, w interdyskursie, w symbolach kolektywnych oraz dyskursywnych, będąc miejscem przejawiania się JOŚ (Anusiewicz, Dąbrowska, Fleischer 2000: 30 31). Przy próbie pełnej rekonstrukcji JOŚ nie należy pomijać danych przyjęzykowych, czyli wiedzy o świecie wspólnym nadawcy i odbiorcy oraz towarzyszących jej przekonań czy wierzeń, a także skonwencjonalizowanych zachowań. Bez tych odwołań niemożliwa jest interpretacja i językowe porozumiewanie się. JOŚ jest potoczną, a także naiwną interpretacją rzeczywistości, zaznacza Bartmiński (2006: 14), i stanowi wytwór przeszłości, czyli jest owocem ludzkich doświadczeń z historii i kultury wspólnotowej. W kwestii interpretowania rzeczywistości literackiej wypowiada się też krytyka ponowoczesna. Dla nas jest to o tyle istotne, że jedno z dzieł Roa Bastosa JN jest inspirowane właśnie tą poetyką. Roland Barthes uważa, że słowo pisarza nie jest nigdy zdolne do wyjaśnienia świata, a jeśli nawet udaje, że go wyjaśnia, to zawsze po to, aby przesunąć głębiej dwuznaczność. Wyjaśnienie w utworze natychmiast staje się dwuznacznym wytworem rzeczywistości, z którą powiązane jest dystansem (Barthes 1970: 245). Trzeba podkreślić za francuskim badaczem, że Reguły, którym podporządkowany jest język literacki, dotyczą nie zgodności tego języka z rzeczywistością (niezależnie od wszelkich pretensji szkół realistycznych), lecz jedynie poddania się systemowi znaków, który ustalił sobie autor [ ] (Barthes 1970: ). Z kolei inne rozumienie modelu świata w literaturze przedstawia Stanisław Barańczak, który stosuje pojęcie owego modelu w znaczeniu tego, co jest [ ] programem zachowania dla jednostki i dla grupy, jako że określa zasób operacji, służących oddziaływaniu na świat, oraz 13 Odsyłamy też do rozważań Rocha Sulimy na temat ludowości (Sulima 1982), czy tekstów Bartmińskiego (2006: , ).

21 20 Językowy obraz świata a kontekst paragwajskiego pisarza reguły ich wykorzystania i ich motywację (Barańczak 1984: ). Dla rekonstrukcji modelu świata ważna jest dla Barańczaka nie tylko analiza stwierdzeń bezpośrednich o charakterze światopoglądowym, ale również analiza wewnątrztekstowej sytuacji komunikacyjnej oraz systemu napięć. Należałoby też zaznaczyć, co podkreślamy za Martuszewską (2001: 211), że światy przedstawione nie są takimi wycinkami świata, które mogłyby się realizować w świecie aktualnym, chociaż są swoiście aktualizowane i ukonkretniane podczas odbioru w wyobraźni ich czytelników. Światy te zawsze przechodzą przez filtr świadomości swego twórcy i odbiorcy. Także narrator powieściowy prezentowany przez świat przedstawiony w utworze jest tworem autora, czyli zarówno on, jak jego wiedza należą do zjawisk fikcyjnych. Jak powszechnie wiadomo, występują określone sposoby traktowania świata przedstawionego: świat mityczny, groteska 14, realizm 15, naturalizm, symbolizm, surrealizm oraz fantastyka 16. Każde dzieło literackie wychodzi poza słowa ku rzeczywistości niewerbalnej. Aby zostało ono zaaprobowane przez czytelnika, musi w jakiejś mierze respektować jego wiedzę o rzeczywistości. Jerzy Topolski w tym kontekście pisze także o wiedzy pozaźródłowej u czytelnika (Topolski 1968: XVI, XVIII; por. także Bartoszyński 1971: ). Zwolennicy teorii dzieła literackiego jako świata przedstawionego głoszą pogląd, iż każdy utwór jest tworem wielopłaszczyznowym, i traktują jego językowy aspekt jako jeden z wielu. W tym ujęciu świat przedstawiony jest czymś wyznaczonym przez tekst utworu literackiego, ponieważ przedmioty stanowiące ten świat posiadają takie własności, jakie zostaną im przypisane przez sumę zdarzeń literackich (Rosner 1970: 16 17), zaś 14 Topika przestrzenna, społeczno-kulturowe wzory doświadczenia przestrzeni i archetypiczne jej wyobrażenia to, zdaniem Sławińskiego (1978: 14 15), wtórne interpretacje, nadbudowane nad pewnym minimum przestrzennym zawartym w świecie wysłowionym dzieła. Możemy mieć zatem w dziełach przestrzenie fantastyczne, alegoryczne, groteskowe, wizyjne czy śnione. Dla Sławińskiego światem jest zespół rzeczy, wnętrz i pejzaży, postać konfiguruje się z cech, zaś fabuła to, zaproponowane przez Proppa, kręgi akcji. Zob. więcej o grotesce w: Bolecki (1991) i Głowiński (red.) (2003). 15 Więcej o realizmie zob.: Brodzka (1964), Watt (1973), Auerbach (2004). 16 Zob. zagadnienie fantastyki w: Pindel (2004: 7 51), gdzie znajdziemy jej podział na gatunki.

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016)

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016) WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016) Ocena dopuszczająca: Ocenę dopuszczającą otrzymuje uczeń, który opanował wiadomości i umiejętności określone

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - POZIOM PODSTAWOWY

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - POZIOM PODSTAWOWY WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - POZIOM PODSTAWOWY WIADOMOŚCI O EPOCE wiadomości Określa ramy czasowe i genezę nazwy epoki. Wymienia głównych reprezentantów omawianych kierunków literackich. Wymienia

Bardziej szczegółowo

Referat: Krytyczne czytanie w polonistycznej edukacji wczesnoszkolnej

Referat: Krytyczne czytanie w polonistycznej edukacji wczesnoszkolnej Propozycje zintegrowanych programów edukacji zatwierdzone przez Ministra Edukacji Narodowej do użytku szkolnego odpowiadają założeniom uprzednio opracowanej przez MEN Podstawie programowej kształcenia

Bardziej szczegółowo

Najważniejsze lata czyli jak rozumieć rysunki małych dzieci

Najważniejsze lata czyli jak rozumieć rysunki małych dzieci Najważniejsze lata czyli jak rozumieć rysunki małych dzieci Anna Kalbarczyk Najważniejsze lata czyli jak rozumieć rysunki małych dzieci Rozwój osobowości dziecka w wieku od 2 do 6 lat na podstawie jego

Bardziej szczegółowo

Pedagogika autorytarna. Geneza, modele, przemiany

Pedagogika autorytarna. Geneza, modele, przemiany Pedagogika autorytarna Geneza, modele, przemiany Małgorzata Kosiorek Pedagogika autorytarna Geneza, modele, przemiany Oicyna Wydawnicza Impuls Kraków 2007 Copyright by Oicyna Wydawnicza Impuls, Kraków

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE JĘZYK POLSKI KLASA III GIMNAZJUM. (ocena: dostateczny)

WYMAGANIA EDUKACYJNE JĘZYK POLSKI KLASA III GIMNAZJUM. (ocena: dostateczny) 1 WYMAGANIA EDUKACYJNE JĘZYK POLSKI KLASA III GIMNAZJUM SPRAWNOŚCI WYMAGANIA KONIECZNE PODSTAWOWE ROZSZERZONE DOPEŁNIAJĄCE (ocena: dopuszczający) (ocena: dostateczny) (ocena: dobry) (ocena: bardzo dobry)

Bardziej szczegółowo

4) praktyczne opanowanie umiejętności ogólnych i specjalistycznych, których wpojenie należy do celów nauczania przewidzianych programem nauczania,

4) praktyczne opanowanie umiejętności ogólnych i specjalistycznych, których wpojenie należy do celów nauczania przewidzianych programem nauczania, I. Przedmiotem oceny są: 1) wiadomości i umiejętności według programu nauczania z języka polskiego dla zasadniczej szkoły zawodowej w zakresie podstawowym, o programie nauczania z języka polskiego w danej

Bardziej szczegółowo

LISTA TEMATÓW DO CZĘŚCI USTNEJ EGZAMINU MATURALNEGO JĘZYK POLSKI ROK SZKOLNY 2014/2015 LITERATURA:

LISTA TEMATÓW DO CZĘŚCI USTNEJ EGZAMINU MATURALNEGO JĘZYK POLSKI ROK SZKOLNY 2014/2015 LITERATURA: LISTA TEMATÓW DO CZĘŚCI USTNEJ EGZAMINU MATURALNEGO JĘZYK POLSKI ROK SZKOLNY 2014/2015 LITERATURA: 1. Omów sposób funkcjonowania motywu wędrówki w literaturze, odwołując się do 2. Odwołując się do wybranych

Bardziej szczegółowo

I.2 Matryca efektów kształcenia: filolo drugiego stopnia WIEDZA. MODUŁ 21 Nau społeczne - przedmiot doo wyboru. MODUŁ 20 Seminarium magisterskie

I.2 Matryca efektów kształcenia: filolo drugiego stopnia WIEDZA. MODUŁ 21 Nau społeczne - przedmiot doo wyboru. MODUŁ 20 Seminarium magisterskie I.2 Matryca efektów kształcenia: filolo drugiego stopnia Efekty kształcenia na kierunku Opis kierunkowych efektów kształcenia Odniesienie efektów do obszaru wiedzy MODUŁ 20 Seminarium magisterskie Seminarium

Bardziej szczegółowo

Mikroświaty społeczne wyzwaniem dla współczesnej edukacji

Mikroświaty społeczne wyzwaniem dla współczesnej edukacji Mikroświaty społeczne wyzwaniem dla współczesnej edukacji Mikroświaty społeczne wyzwaniem dla współczesnej edukacji Pod redakcją naukową Martyny Pryszmont-Ciesielskiej Copyright by Uniwersytet Wrocławski

Bardziej szczegółowo

TEMATY Z JĘZYKA POLSKIEGO NA MATURĘ USTNĄ na rok 2010/ 2011 w ZSP im. Orląt Lwowskich w Stopnicy

TEMATY Z JĘZYKA POLSKIEGO NA MATURĘ USTNĄ na rok 2010/ 2011 w ZSP im. Orląt Lwowskich w Stopnicy TEMATY Z JĘZYKA POLSKIEGO NA MATURĘ USTNĄ na rok 2010/ 2011 w ZSP im. Orląt Lwowskich w Stopnicy LITERATURA 1. "Żyć życiem innym niż większość". Twoje rozważania o wybranych bohaterach literackich idących

Bardziej szczegółowo

MATURA 2010/2011 TEMATY DO EGZAMINU USTNEGO I. LITERATURA

MATURA 2010/2011 TEMATY DO EGZAMINU USTNEGO I. LITERATURA MATURA 2010/2011 TEMATY DO EGZAMINU USTNEGO I. LITERATURA 1.Różne obrazy przyrody w literaturze. Omów sposoby ich kreowania w wybranych utworach 2.Metamorfoza bohatera literackiego i jej sens. Omów problem,

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU FILOLOGIA POLSKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI. Umiejscowienie kierunku w obszarach kształcenia:

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU FILOLOGIA POLSKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI. Umiejscowienie kierunku w obszarach kształcenia: Załącznik nr 1 do Uchwały nr 113/2013 Senatu UKSW z dnia 27 czerwca 2013 r. EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU FILOLOGIA POLSKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Opracował zespół: Prof. UKSW

Bardziej szczegółowo

Kierunkowe efekty kształcenia Po ukończeniu studiów absolwent:

Kierunkowe efekty kształcenia Po ukończeniu studiów absolwent: EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW FILOLOGIA POLSKA poziom kształcenia profil kształcenia tytuł zawodowy absolwenta studia pierwszego stopnia ogólnoakademicki licencjat I. Umiejscowienie kierunku

Bardziej szczegółowo

STRESZCZENIE ROZPRAWY DOKTORSKIEJ

STRESZCZENIE ROZPRAWY DOKTORSKIEJ STRESZCZENIE ROZPRAWY DOKTORSKIEJ Imię i nazwisko autora rozprawy: mgr Paulina Mamiedow Stopień / tytuł naukowy oraz imię i nazwisko promotora rozprawy: dr hab. Mariusz Gizowski Temat rozprawy doktorskiej:

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU FILOLOGIA POLSKA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI. Magister

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU FILOLOGIA POLSKA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI. Magister Załącznik nr 2 do Uchwały nr 113/2013 Senatu UKSW z dnia 27 czerwca 2013 r. Załącznik nr 2 do Uchwały nr 38/2012 Senatu UKSW z dnia 26 kwietnia 2012 r. EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU FILOLOGIA POLSKA

Bardziej szczegółowo

LISTA TEMATÓW NA EGZAMIN WEWNĘTRZNY Z JĘZYKA POLSKIEGO W ROKU SZKONYM 2014/2015 ZESPÓŁ SZKÓŁ ZAWODOWYCH IM. STANISŁAWA STASZICA

LISTA TEMATÓW NA EGZAMIN WEWNĘTRZNY Z JĘZYKA POLSKIEGO W ROKU SZKONYM 2014/2015 ZESPÓŁ SZKÓŁ ZAWODOWYCH IM. STANISŁAWA STASZICA LISTA TEMATÓW NA EGZAMIN WEWNĘTRZNY Z JĘZYKA POLSKIEGO W ROKU SZKONYM 2014/2015 ZESPÓŁ SZKÓŁ ZAWODOWYCH IM. STANISŁAWA STASZICA LITERATURA 1. Przedstaw motyw kariery w wybranych utworach literackich różnych

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE NA POSZCZEGÓLNE OCENY dla uczniów klasy III Gimnazjum nr 47 sportowego w Krakowie opracowany: przez zespół polonistów gimnazjum

WYMAGANIA EDUKACYJNE NA POSZCZEGÓLNE OCENY dla uczniów klasy III Gimnazjum nr 47 sportowego w Krakowie opracowany: przez zespół polonistów gimnazjum WYMAGANIA EDUKACYJNE NA POSZCZEGÓLNE OCENY dla uczniów klasy III Gimnazjum nr 47 sportowego w Krakowie opracowany: przez zespół polonistów gimnazjum CZYTANIE ZE ZROZUMIENIEM Obowiązuje znajomość lektur:

Bardziej szczegółowo

LISTA TEMATÓW DO CZĘŚCI USTNEJ EGZAMINU MATURALNEGO Z JĘZYKA POLSKIEGO W SESJI WIOSENNEJ 2013/2014 LITERATURA

LISTA TEMATÓW DO CZĘŚCI USTNEJ EGZAMINU MATURALNEGO Z JĘZYKA POLSKIEGO W SESJI WIOSENNEJ 2013/2014 LITERATURA Zespół Szkół Ogólnokształcących Nr 11 Ul. Górnych Wałów 29 44-100 Gliwice LISTA TEMATÓW DO CZĘŚCI USTNEJ EGZAMINU MATURALNEGO Z JĘZYKA POLSKIEGO W SESJI WIOSENNEJ 2013/2014 LITERATURA 1. Krytyka wad ludzkich

Bardziej szczegółowo

Rodzaje prac naukowych

Rodzaje prac naukowych Wyższa Szkoła Bankowa Oddział Gdańsk Katedra Bezpieczeństwa Wewnętrznego Patryk Bieńkowski Nr indeksu: gd22175 Rodzaje prac naukowych Praca zaliczeniowa wykonana na zajęcia proseminarium pracy naukowej

Bardziej szczegółowo

Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl. Wypracowania Jan Kochanowski. Utwory wybrane

Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl. Wypracowania Jan Kochanowski. Utwory wybrane Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl Wypracowania Jan Kochanowski Utwory wybrane Wydawnictwo Psychoskok, 2013 Copyright by Wydawnictwo Psychoskok, 2013 Copyright by wiedza24h.pl Wszelkie prawa zastrzeżone.

Bardziej szczegółowo

Katedra Języków Specjalistycznych Wydział Lingwistyki Stosowanej U n i w e r s y t e t W a r s z a w s k i. Debiuty Naukowe. Leksykon tekst wyraz

Katedra Języków Specjalistycznych Wydział Lingwistyki Stosowanej U n i w e r s y t e t W a r s z a w s k i. Debiuty Naukowe. Leksykon tekst wyraz Katedra Języków Specjalistycznych Wydział Lingwistyki Stosowanej U n i w e r s y t e t W a r s z a w s k i Debiuty Naukowe III Leksykon tekst wyraz WARSZAWA 2009-1 - Seria Debiuty Naukowe Redaktor tomu

Bardziej szczegółowo

Kierunkowe efekty kształcenia. dla kierunku KULTUROZNAWSTWO. Studia pierwszego stopnia

Kierunkowe efekty kształcenia. dla kierunku KULTUROZNAWSTWO. Studia pierwszego stopnia Załącznik nr 1 do Uchwały nr 41/2014/2015 Senatu Akademickiego Akademii Ignatianum w Krakowie z dnia 26 maja 2015 r. Kierunkowe efekty kształcenia dla kierunku KULTUROZNAWSTWO Studia pierwszego stopnia

Bardziej szczegółowo

Propozycje tematów na ustny egzamin maturalny z języka polskiego w Technikum nr 4 im. Marii Skłodowskiej Curie w Bytomiu w roku szkolnym 2013/2014

Propozycje tematów na ustny egzamin maturalny z języka polskiego w Technikum nr 4 im. Marii Skłodowskiej Curie w Bytomiu w roku szkolnym 2013/2014 Propozycje tematów na ustny egzamin maturalny z języka polskiego w Technikum nr 4 im. Marii Skłodowskiej Curie w Bytomiu w roku szkolnym 2013/2014 Literatura 1. Literackie portrety ludzi szczęśliwych.

Bardziej szczegółowo

Anna Dudak SAMOTNE OJCOSTWO

Anna Dudak SAMOTNE OJCOSTWO SAMOTNE OJCOSTWO Anna Dudak SAMOTNE OJCOSTWO Oficyna Wydawnicza Impuls Kraków 2006 Copyright by Anna Dudak Copyright by Oficyna Wydawnicza Impuls, Kraków 2006 Recenzent: prof. zw. dr hab. Józef Styk Redakcja

Bardziej szczegółowo

Translatio i kultura

Translatio i kultura Uniwersytet Warszawski Wydział Lingwistyki Stosowanej Instytut Lingwistyki Stosowanej Instytut Rusycystyki zapraszają do udziału w Międzynarodowej Konferencji Naukowej nt. Translatio i kultura Warszawa,

Bardziej szczegółowo

LISTA TEMATÓW NA USTNY EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA POLSKIEGO W ROKU SZKOLNYM 2014 / 2015

LISTA TEMATÓW NA USTNY EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA POLSKIEGO W ROKU SZKOLNYM 2014 / 2015 LISTA TEMATÓW NA USTNY EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA POLSKIEGO W ROKU SZKOLNYM 2014 / 2015 I LITERATURA 1. Przedstaw funkcjonowanie motywów biblijnych i/lub antycznych w literaturze późniejszych epok. 2.

Bardziej szczegółowo

Ontologie, czyli o inteligentnych danych

Ontologie, czyli o inteligentnych danych 1 Ontologie, czyli o inteligentnych danych Bożena Deka Andrzej Tolarczyk PLAN 2 1. Korzenie filozoficzne 2. Ontologia w informatyce Ontologie a bazy danych Sieć Semantyczna Inteligentne dane 3. Zastosowania

Bardziej szczegółowo

historia języka niemieckiego

historia języka niemieckiego Norbert Morciniec historia języka niemieckiego WYDAWNICTWO WYŻSZEJ SZKOŁY FILOLOGICZNEJ WE WROCŁAWIU Copyright by Norbert Morciniec and Wyższa Szkoła Filologiczna we Wrocławiu, Wrocław 2015 Recenzent:

Bardziej szczegółowo

LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCE IM. JAROSŁAWA IWASZKIEWICZA

LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCE IM. JAROSŁAWA IWASZKIEWICZA Nasielsk, 5 kwietnia 2013 r. Lista tematów na część ustną egzaminu maturalnego z języka polskiego w sesji wiosennej 2014 w Liceum Ogólnokształcącym im. Jarosława Iwaszkiewicza w Nasielsku LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCE

Bardziej szczegółowo

UMFC WYDZIAŁ INSTRUMENTALNO-PEDAGOGICZNY W BIAŁYMSTOKU

UMFC WYDZIAŁ INSTRUMENTALNO-PEDAGOGICZNY W BIAŁYMSTOKU UMFC WYDZIAŁ INSTRUMENTALNO-PEDAGOGICZNY W BIAŁYMSTOKU KIERUNEK INSTRUMENTALISTYKA OPIS EFEKTÓW KSZTAŁCENIA DLA PROGRAMU KSZTAŁCENIA Nazwa kierunku studiów i kod programu Poziom kształcenia Profil kształcenia

Bardziej szczegółowo

nauka o komunikacji i empiria dlaczego u nas wszystko jest inaczej i co jednak pasuje

nauka o komunikacji i empiria dlaczego u nas wszystko jest inaczej i co jednak pasuje nauka o komunikacji i empiria dlaczego u nas wszystko jest inaczej i co jednak pasuje czym jest perspektywa obserwatora? Typowe dla mojego postępowania i myślenia jest [...] pytanie o obserwatora zamiast»co

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE - HISTORIA, HISTORIA I SPOŁECZEŃSTWO, HISTORIA PAŃSTWA I PRAWA

WYMAGANIA EDUKACYJNE - HISTORIA, HISTORIA I SPOŁECZEŃSTWO, HISTORIA PAŃSTWA I PRAWA WYMAGANIA EDUKACYJNE - HISTORIA, HISTORIA I SPOŁECZEŃSTWO, HISTORIA PAŃSTWA I PRAWA Cele kształcenia wymagania ogólne I. Chronologia historyczna Uczeń porządkuje i synchronizuje wydarzenia z historii powszechnej

Bardziej szczegółowo

CZY PYTANIE MUSI MIEĆ ZNAK ZAPYTANIA? O SPOSOBACH FORMUŁOWANIA PYTAŃ PRZEZ DZIECI

CZY PYTANIE MUSI MIEĆ ZNAK ZAPYTANIA? O SPOSOBACH FORMUŁOWANIA PYTAŃ PRZEZ DZIECI Małgorzata Dagiel CZY PYTANIE MUSI MIEĆ ZNAK ZAPYTANIA? O SPOSOBACH FORMUŁOWANIA PYTAŃ PRZEZ DZIECI Edukacja językowa na poziomie klas początkowych jest skoncentrowana na działaniach praktycznych dzieci.

Bardziej szczegółowo

Język jako nośnik kultury i interpretator świata zagadnienia etn

Język jako nośnik kultury i interpretator świata zagadnienia etn Język jako nośnik kultury i interpretator świata zagadnienia etnolingwistyki Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego 1 Poglądy Wilhelma von Humboldta i neohumboldtyzm XX w. 2 3 Szkoła moskiewska jazykowaja

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH) NA KIERUNKU: STUDIA HISTORYCZNO-SPOŁECZNE

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH) NA KIERUNKU: STUDIA HISTORYCZNO-SPOŁECZNE Załącznik nr 16 do Uchwały nr 21/2012 Senatu UPJPII z dnia 21 maja 2012 r., wprowadzony Uchwałą nr 6/2014 Senatu UPJPII z dnia 20 stycznia 2014 r. EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH)

Bardziej szczegółowo

Co to jest znaczenie? Współczesne koncepcje znaczenia i najważn. i najważniejsze teorie semantyczne

Co to jest znaczenie? Współczesne koncepcje znaczenia i najważn. i najważniejsze teorie semantyczne Co to jest znaczenie? Współczesne koncepcje znaczenia i najważniejsze teorie semantyczne Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego 1 Koncepcje znaczenia 2 3 1. Koncepcje referencjalne znaczenie jako byt

Bardziej szczegółowo

Lista tematów na wewnętrzny egzamin maturalny z języka polskiego rok szkolny 2015/2016

Lista tematów na wewnętrzny egzamin maturalny z języka polskiego rok szkolny 2015/2016 Lista tematów na wewnętrzny egzamin maturalny z języka polskiego rok szkolny 2015/2016 Nr Literatura 1. Literackie wizje polskiego dworu. Omów temat w oparciu o wybrane utwory. 2. Polska, ale jaka? Przedstaw

Bardziej szczegółowo

Centrum Kształcenia Ustawicznego w Tarnowie

Centrum Kształcenia Ustawicznego w Tarnowie Centrum Kształcenia Ustawicznego w Tarnowie LISTA TEMATÓW DO CZĘŚCI WEWNĘTRZNEJ EGZAMINU MATURALNEGO Z JĘZYKA POLSKIEGO w roku szkolnym 2013 / 2014 I LITERATURA 1. Samotność bohatera romantycznego i człowieka

Bardziej szczegółowo

UMFC WYDZIAŁ INSTRUMENTALNO-PEDAGOGICZNY W BIAŁYMSTOKU

UMFC WYDZIAŁ INSTRUMENTALNO-PEDAGOGICZNY W BIAŁYMSTOKU UMFC WYDZIAŁ INSTRUMENTALNO-PEDAGOGICZNY W BIAŁYMSTOKU KIERUNEK INSTRUMENTALISTYKA OPIS EFEKTÓW KSZTAŁCENIA DLA PROGRAMU KSZTAŁCENIA Nazwa kierunku studiów i kod programu Poziom Profil Forma studiów Tytuł

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI

Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Dz.U. z 2013 poz. 1273 Brzmienie od 31 października 2013 Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Umiejscowienie kierunku

Bardziej szczegółowo

Piotr Lewandowski. Creative writing. publicystycznych tekstów dziennikarskich. kreatywny wywiad dziennikarski

Piotr Lewandowski. Creative writing. publicystycznych tekstów dziennikarskich. kreatywny wywiad dziennikarski Piotr Lewandowski Creative writing publicystycznych tekstów dziennikarskich kreatywny wywiad dziennikarski Copyright by Piotr Lewandowski & e-bookowo Projekt okładki: Piotr Lewandowski ISBN 978-83-7859-561-8

Bardziej szczegółowo

LITERATURA tematu Temat

LITERATURA tematu Temat Nr tematu LITERATURA Temat 1 Literackie dialogi z Bogiem. Omów temat na podstawie analizy wybranych 2 Funkcjonowanie stereotypów w społeczeństwie polskim. Omów temat, analizując wybrane utwory literackie

Bardziej szczegółowo

XIII Dział 8 Językoznawstwo. Nauka o literaturze. Literatura piękna

XIII Dział 8 Językoznawstwo. Nauka o literaturze. Literatura piękna Wiadomości ogólne XIII Dział 8 Językoznawstwo. Nauka o literaturze. Literatura piękna XIII.1 Dział 8 Językoznawstwo. Nauka o literaturze. Literatura piękna wiadomości ogólne W dziale 80 klasyfikuje się

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA POLSKIEGO DLA KLAS 4-6 SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 3 W ŁOWICZU W ROKU SZKOLNYM 2013/2014

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA POLSKIEGO DLA KLAS 4-6 SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 3 W ŁOWICZU W ROKU SZKOLNYM 2013/2014 1 PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA POLSKIEGO DLA KLAS 4-6 SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 3 W ŁOWICZU W ROKU SZKOLNYM 2013/2014 A. Wiadomości. B. Umiejętności. C. Postawa ucznia i jego aktywność. I Przedmiotem

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH) NA KIERUNKU: HISTORIA

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH) NA KIERUNKU: HISTORIA Załącznik nr 2 do Uchwały nr 21/2012 Senatu UPJPII z dnia 21 maja 2012 r. EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH) NA KIERUNKU: HISTORIA Tabela odniesień kierunkowych efektów kształcenia

Bardziej szczegółowo

Uwagi LITERATURA. ... data i podpis dyrektora. Nr tematu

Uwagi LITERATURA. ... data i podpis dyrektora. Nr tematu Lista tematów z języka polskiego na część wewnętrzną egzaminu maturalnego w roku szkolnym 2014/2015 w Technikum Nr 1 w Zespole Szkół Ponadgimnazjalnych Nr 1 im. Jana Szczepanika w Krośnie Nr tematu LITERATURA

Bardziej szczegółowo

Opis wymaganych umiejętności na poszczególnych poziomach egzaminów DELF & DALF

Opis wymaganych umiejętności na poszczególnych poziomach egzaminów DELF & DALF Opis wymaganych umiejętności na poszczególnych poziomach egzaminów DELF & DALF Poziom Rozumienie ze słuchu Rozumienie tekstu pisanego Wypowiedź pisemna Wypowiedź ustna A1 Rozumiem proste słowa i potoczne

Bardziej szczegółowo

2. Wymagania wstępne w zakresie wiedzy, umiejętności oraz kompetencji społecznych (jeśli obowiązują):

2. Wymagania wstępne w zakresie wiedzy, umiejętności oraz kompetencji społecznych (jeśli obowiązują): WYŻSZA SZKOŁA UMIEJĘTNOŚCI SPOŁECZNYCH SYLABUS PRZEDMIOTU I. Informacje ogólne 1. Nazwa przedmiotu: Psychofizjologia Widzenia 2. Rodzaj przedmiotu - obowiązkowy 3. Poziom i kierunek studiów: stacjonarne

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA I WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO DLA KLASY VI

PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA I WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO DLA KLASY VI PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA I WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO DLA KLASY VI I. PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA 1. Obszary podlegające ocenianiu: sprawdziany, zadania klasowe, dyktanda, kartkówki,

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA PROGRAMOWE NA POSZCZEGÓLNE OCENY Z RELIGII DLA KLASY VI.

WYMAGANIA PROGRAMOWE NA POSZCZEGÓLNE OCENY Z RELIGII DLA KLASY VI. WYMAGANIA PROGRAMOWE NA POSZCZEGÓLNE OCENY Z RELIGII DLA KLASY VI. Przedmiot oceny 1. Cytaty z Pisma św., modlitwy, pieśni 2. Zeszyt przedmioto wy 3. Prace domowe 4. Testy i sprawdziany OCENA celująca

Bardziej szczegółowo

Program zajęć artystycznych w gimnazjum

Program zajęć artystycznych w gimnazjum Program zajęć artystycznych w gimnazjum Klasy II Beata Pryśko Cele kształcenia wymagania ogólne I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie zawartych w nich informacji percepcja sztuki. II. Tworzenie wypowiedzi

Bardziej szczegółowo

Opinia dotycząca senackiego projektu ustawy o zmianie ustawy o języku polskim oraz o zmianie niektórych innych ustaw (druk nr 968)

Opinia dotycząca senackiego projektu ustawy o zmianie ustawy o języku polskim oraz o zmianie niektórych innych ustaw (druk nr 968) Opinia dotycząca senackiego projektu ustawy o zmianie ustawy o języku polskim oraz o zmianie niektórych innych ustaw (druk nr 968) Minister Edukacji Narodowej ceni każdą inicjatywę, dzięki której uczniowie

Bardziej szczegółowo

Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl. Wypracowania Biblia. Najważniejsze zagadnienia cz II

Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl. Wypracowania Biblia. Najważniejsze zagadnienia cz II Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl Wypracowania Biblia Najważniejsze zagadnienia cz II Wydawnictwo Psychoskok, 2013 Copyright by Wydawnictwo Psychoskok, 2013 Copyright by wiedza24h.pl Wszelkie prawa

Bardziej szczegółowo

Umysł-język-świat. Wykład XII: Semantyka języka naturalnego

Umysł-język-świat. Wykład XII: Semantyka języka naturalnego Umysł-język-świat Wykład XII: Semantyka języka naturalnego Znaczenie Intuicyjnie najistotniejszy element teorii języka Praktyczne zastosowanie teorii lingwistycznej wymaga uwzględnienia znaczeń postulaty

Bardziej szczegółowo

www.gimtestok.pl Copyright by Wydawnictwo Lingo sp. j., Warszawa 2014 ISBN: 978-83-7892-243-8

www.gimtestok.pl Copyright by Wydawnictwo Lingo sp. j., Warszawa 2014 ISBN: 978-83-7892-243-8 Autor: Paweł Pokora Redaktor serii: Marek Jannasz Koncepcja graficzna serii: Teresa Chylińska-Kur, KurkaStudio Opracowanie graficzne: Piotr Korolewski www.gimtestok.pl Copyright by Wydawnictwo Lingo sp.

Bardziej szczegółowo

LISTA TEMATÓW PREZENTACJI NA CZĘŚĆ USTNĄ EGZAMINU MATURALNEGO Z JĘZYKA POLSKIEGO W ROKU SZKOLNYM 2012/2013

LISTA TEMATÓW PREZENTACJI NA CZĘŚĆ USTNĄ EGZAMINU MATURALNEGO Z JĘZYKA POLSKIEGO W ROKU SZKOLNYM 2012/2013 LISTA TEMATÓW PREZENTACJI NA CZĘŚĆ USTNĄ EGZAMINU MATURALNEGO Z JĘZYKA POLSKIEGO W ROKU SZKOLNYM 2012/2013 LITERATURA 1. Różne sposoby i funkcje ukazywania świata wewnętrznego bohatera w wybranych powieściach

Bardziej szczegółowo

Dr Barbara Klassa Zakład Metodologii Historii i Historii Historiografii Instytut Historii Uniwersytet Gdański

Dr Barbara Klassa Zakład Metodologii Historii i Historii Historiografii Instytut Historii Uniwersytet Gdański Dr Barbara Klassa Zakład Metodologii Historii i Historii Historiografii Instytut Historii Uniwersytet Gdański 1. Przedmiot: Historia historiografii Rok: IV Semestr: VII Studia: stacjonarne 2. Ilość godzin:

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA POLSKIEGO DLA KLAS 4-6 SZKOŁY PODSTAWOWEJ

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA POLSKIEGO DLA KLAS 4-6 SZKOŁY PODSTAWOWEJ PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA POLSKIEGO DLA KLAS 4-6 SZKOŁY PODSTAWOWEJ Opracowany na podstawie: -Rozporządzenia MEN z dnia 19.04.1999r. w sprawie oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów.

Bardziej szczegółowo

charakter interdyscyplinarny Proponowane tematy:

charakter interdyscyplinarny Proponowane tematy: Ogólnopolska studencko-doktorancko-ekspercka Konferencja Naukowa W poszukiwaniu tożsamości. Synkretyzm Nowego Świata 24 25 maja 2014 Kraków, Collegium Broscianum UJ, Ul. Grodzka 52, p.ii Z przyjemnością

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z PLASTYKI W KLASACH 4 6 W SP18 W ZIELONEJ GÓRZE Ocenianie osiągnięć jest w przypadku plastyki trudne ze względu na

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z PLASTYKI W KLASACH 4 6 W SP18 W ZIELONEJ GÓRZE Ocenianie osiągnięć jest w przypadku plastyki trudne ze względu na PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z PLASTYKI W KLASACH 4 6 W SP18 W ZIELONEJ GÓRZE Ocenianie osiągnięć jest w przypadku plastyki trudne ze względu na duże różnice w uzdolnieniach uczniów oraz subiektywizm

Bardziej szczegółowo

Załącznik Nr 4. Standardy nauczania dla kierunku studiów: filologia STUDIA MAGISTERSKIE I. WYMAGANIA OGÓLNE

Załącznik Nr 4. Standardy nauczania dla kierunku studiów: filologia STUDIA MAGISTERSKIE I. WYMAGANIA OGÓLNE Załącznik Nr 4 Standardy nauczania dla kierunku studiów: filologia STUDIA MAGISTERSKIE I. WYMAGANIA OGÓLNE Studia magisterskie na kierunku filologia trwają nie mniej niż 5 lat (10 semestrów). Łączna liczba

Bardziej szczegółowo

Kierunek Stosunki Międzynarodowe. Studia I stopnia. Profil ogólnoakademicki. Efekty kształcenia:

Kierunek Stosunki Międzynarodowe. Studia I stopnia. Profil ogólnoakademicki. Efekty kształcenia: Kierunek Stosunki Międzynarodowe Studia I stopnia Profil ogólnoakademicki Efekty kształcenia: Kierunek: Stosunki Międzynarodowe Poziom kształcenia: studia I stopnia Uczelnia: Uczelnia Łazarskiego w Warszawie

Bardziej szczegółowo

LISTA TEMATÓW NA USTNĄ CZĘŚĆ EGZAMINU MATURALNEGO Z JĘZYKA POLSKIEGO

LISTA TEMATÓW NA USTNĄ CZĘŚĆ EGZAMINU MATURALNEGO Z JĘZYKA POLSKIEGO LITERATURA LISTA TEMATÓW NA USTNĄ CZĘŚĆ EGZAMINU MATURALNEGO Z JĘZYKA POLSKIEGO 1. Na wybranych przykładach z różnych epok omów funkcję aluzji jako świadomego umieszczania tekstu w polu tradycji literackiej.

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku Edukacja artystyczna w zakresie sztuki muzycznej

Efekty kształcenia dla kierunku Edukacja artystyczna w zakresie sztuki muzycznej Załącznik nr 4 do Uchwały Nr 673 Senatu UWM w Olsztynie z dnia 6 marca 2015 roku w sprawie zmiany Uchwały Nr 187 Senatu UWM w Olsztynie z dnia 26 marca 2013 roku zmieniającej Uchwałę Nr 916 Senatu UWM

Bardziej szczegółowo

UMFC WYDZIAŁ INSTRUMENTALNO-PEDAGOGICZNY W BIAŁYMSTOKU

UMFC WYDZIAŁ INSTRUMENTALNO-PEDAGOGICZNY W BIAŁYMSTOKU UMFC WYDZIAŁ INSTRUMENTALNO-PEDAGOGICZNY W BIAŁYMSTOKU KIERUNEK INSTRUMENTALISTYKA OPIS EFEKTÓW KSZTAŁCENIA DLA PROGRAMU KSZTAŁCENIA Instrumentalistyka Nazwa kierunku studiów i kod programu Poziom kształcenia

Bardziej szczegółowo

Rodzaje prac naukowych

Rodzaje prac naukowych Wyższa Szkoła Bankowa Oddział Gdańsk Katedra Bezpieczeństwa Wewnętrznego Patryk Bieńkowski Nr indeksu: gd22175 Rodzaje prac naukowych Praca zaliczeniowa wykonana na zajęcia proseminarium pracy naukowej

Bardziej szczegółowo

Darmowy fragment www.bezkartek.pl

Darmowy fragment www.bezkartek.pl Copyright by Oficyna Wydawnicza Impuls, Kraków 2009 Redakcja: Wojciech Śliwerski Projekt okładki: Ewa Beniak-Haremska Korekta: Beata Bednarz Sylwia Kajdana ISBN ISBN 978-83-7850-377-4 978-83-7587-147-0

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowe zasady oceniania z języka polskiego Opracowany przez mgr Katarzynę Krzyścin

Przedmiotowe zasady oceniania z języka polskiego Opracowany przez mgr Katarzynę Krzyścin Przedmiotowe zasady oceniania z języka polskiego Opracowany przez mgr Katarzynę Krzyścin I. Ocenianie bieżące z zajęć edukacyjnych służy monitorowaniu pracy ucznia. Ocena ma za zadanie przekazywać uczniowi

Bardziej szczegółowo

Analiza wyników egzaminu gimnazjalnego 2013 r. Test humanistyczny język polski Test GH-P1-132

Analiza wyników egzaminu gimnazjalnego 2013 r. Test humanistyczny język polski Test GH-P1-132 Analiza wyników egzaminu gimnazjalnego 2013 r. Test humanistyczny język polski Test GH-P1-132 Zestaw zadań egzaminacyjnych z zakresu języka polskiego posłużył do sprawdzenia poziomu opanowania wiedzy i

Bardziej szczegółowo

Świat pozbawiony piękna ogrodów byłby uboższy

Świat pozbawiony piękna ogrodów byłby uboższy Szkoła pisania - rozprawka 1. W poniższej rozprawce wskaż wstęp, rozwinięcie i zakończenie. Świat pozbawiony piękna ogrodów byłby uboższy Na bogactwo świata składają się między innymi dziedzictwo kulturowe

Bardziej szczegółowo

Pomiar osiągnięć szkolnych uczniów u progu II etapu edukacyjnego. (etap III badania, cz. 2)

Pomiar osiągnięć szkolnych uczniów u progu II etapu edukacyjnego. (etap III badania, cz. 2) Pomiar osiągnięć szkolnych uczniów u progu II etapu edukacyjnego (etap III badania, cz. 2) 1. Wprowadzenie W badaniu osiągnięć szkolnych uczniów u progu II etapu edukacyjnego (początek czwartek klasy szkoły

Bardziej szczegółowo

Lista tematów maturalnych na egzamin ustny z języka polskiego na rok szkolny 2011/2012.

Lista tematów maturalnych na egzamin ustny z języka polskiego na rok szkolny 2011/2012. Lista tematów maturalnych na egzamin ustny z języka polskiego na rok szkolny 2011/2012. I LITERATURA 1. Miłośd i jej różne oblicza. Omów na przykładach dwóch 2. Groteska jako metoda kreowania rzeczywistości.

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 11 do Uchwały Nr XXIII-25.9/15 z dnia 22 kwietnia 2015 r.

Załącznik nr 11 do Uchwały Nr XXIII-25.9/15 z dnia 22 kwietnia 2015 r. Załącznik nr 11 do Uchwały Nr XXIII-25.9/15 z dnia 22 kwietnia 2015 r. Umiejscowienie kierunku w obszarze kształcenia Efekty kształcenia dla kierunku studiów: UKRAINISTYKA studia drugiego stopnia profil

Bardziej szczegółowo

Kierunkowe efekty kształcenia. dla kierunku KULTUROZNAWSTWO. Studia drugiego stopnia

Kierunkowe efekty kształcenia. dla kierunku KULTUROZNAWSTWO. Studia drugiego stopnia Załącznik nr 2 do Uchwały nr 41/2014/2015 Senatu Akademickiego Akademii Ignatianum w Krakowie z dnia 26 maja 2015 r. Kierunkowe efekty kształcenia dla kierunku KULTUROZNAWSTWO Studia drugiego stopnia Profil

Bardziej szczegółowo

Anna Watoła "Rzeczywistość, perswazyjność, falsyfikacja w optyce wychowania i edukacji", Red. M. Kisiel i T. Huk, Katowice, 2009 : [recenzja]

Anna Watoła Rzeczywistość, perswazyjność, falsyfikacja w optyce wychowania i edukacji, Red. M. Kisiel i T. Huk, Katowice, 2009 : [recenzja] Anna Watoła "Rzeczywistość, perswazyjność, falsyfikacja w optyce wychowania i edukacji", Red. M. Kisiel i T. Huk, Katowice, 2009 : [recenzja] Chowanna 1, 333-336 2011 Rzeczywistość, perswazyjność, falsyfikacja

Bardziej szczegółowo

KONSPEKT ZAJĘĆ LEKCYJNYCH DLA KLASY II GIMNAZJUM

KONSPEKT ZAJĘĆ LEKCYJNYCH DLA KLASY II GIMNAZJUM KONSPEKT ZAJĘĆ LEKCYJNYCH DLA KLASY II GIMNAZJUM 11. 10. 2005 Klasa II b Prowadzący: Katarzyna Listwan.. Temat: Każdy z nas jest Odysem, co wraca do swej Itaki (L. Staff) Koncepcja człowieka jako homo

Bardziej szczegółowo

Zdzisława Piątek. o śmierci. seksie. i metodzie in vitro. universitas

Zdzisława Piątek. o śmierci. seksie. i metodzie in vitro. universitas Zdzisława Piątek o śmierci seksie i metodzie in vitro universitas Na ironię zakrawa fakt, iż nauka, która nigdy nie dążyła do odkrycia prawd absolutnych, a wręcz odcinała się od takich poszukiwań,

Bardziej szczegółowo

Wiesław M. Macek. Teologia nauki. według. księdza Michała Hellera. Wydawnictwo Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego

Wiesław M. Macek. Teologia nauki. według. księdza Michała Hellera. Wydawnictwo Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego Wiesław M. Macek Teologia nauki według księdza Michała Hellera Wydawnictwo Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego Warszawa 2010 Na początku było Słowo (J 1, 1). Książka ta przedstawia podstawy współczesnej

Bardziej szczegółowo

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Raciborzu

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Raciborzu Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Raciborzu KARTA PRZEDMIOTU 1. Nazwa przedmiotu: Translatoryka tekstu 2. Kod przedmiotu: FAT-21 3. Okres ważności karty: 2015-2018 4. Forma : studia pierwszego stopnia

Bardziej szczegółowo

1. Kierunek studiów: filologia polska studia pierwszego stopnia profil ogólnoakademicki

1. Kierunek studiów: filologia polska studia pierwszego stopnia profil ogólnoakademicki 1. Kierunek studiów: filologia polska studia pierwszego stopnia profil ogólnoakademicki 2. Obszar kształcenia w zakresie nauk humanistycznych: Kierunek studiów filologia polska obejmuje dwie związane ze

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH) NA KIERUNKU: TURYSTYKA HISTORYCZNA

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH) NA KIERUNKU: TURYSTYKA HISTORYCZNA Załącznik nr 18 do Uchwały nr 21/2012 Senatu UPJPII z dnia 21 maja 2012 r., wprowadzony Uchwałą nr 6/2014 Senatu UPJPII z dnia 20 stycznia 2014 r. EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH)

Bardziej szczegółowo

Konserwacja i kreacja architektury. Jan Tajchman i jego działalność

Konserwacja i kreacja architektury. Jan Tajchman i jego działalność Konserwacja i kreacja architektury Jan Tajchman i jego działalność Justyna Brodzka Błażej Ciarkowski KONSERWACJA I KREACJA ARCHITEKTURY Jan Tajchman i jego działalność Wydawnictwo Tako Toruń 2014 Publikacja

Bardziej szczegółowo

KONKURS LITERACKI NA BAJKĘ TERAPEUTYCZNĄ DOTYCZĄCĄ BEZPIECZEŃSTWA

KONKURS LITERACKI NA BAJKĘ TERAPEUTYCZNĄ DOTYCZĄCĄ BEZPIECZEŃSTWA KONKURS LITERACKI NA BAJKĘ TERAPEUTYCZNĄ DOTYCZĄCĄ BEZPIECZEŃSTWA Dyrekcja i nauczyciele Szkoły Podstawowej nr 19 im. Mieszka I w Białymstoku zapraszają do udziału w konkursie literackim na napisanie bajki

Bardziej szczegółowo

* Załączniki do PRZEDMIOTOWEGO SYSTEMU OCENIANIA Z JĘZYKA POLSKIEGO w Szkole Podstawowej nr 1 im. Henryka Sienkiewicza w Zielonej Górze

* Załączniki do PRZEDMIOTOWEGO SYSTEMU OCENIANIA Z JĘZYKA POLSKIEGO w Szkole Podstawowej nr 1 im. Henryka Sienkiewicza w Zielonej Górze * Załączniki do PRZEDMIOTOWEGO SYSTEMU OCENIANIA Z JĘZYKA POLSKIEGO w Szkole Podstawowej nr 1 im. Henryka Sienkiewicza w Zielonej Górze KRYTERIA OCENY OPOWIADANIA Realizacja tematu (0-7 p.) 1. Zgodność

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp 7. I. Dziecko przedszkolne w świecie języka pisanego 11

Spis treści. Wstęp 7. I. Dziecko przedszkolne w świecie języka pisanego 11 Summary Spis treści Wstęp 7 I. Dziecko przedszkolne w świecie języka pisanego 11 1.1. Kształtowanie kompetencji aksjolingwistycznej u dzieci w wieku przedszkolnym 11 1.2. Świadomość pisma u dzieci jako

Bardziej szczegółowo

Kierunek: Pedagogika Poziom kształcenia: studia I stopnia Specjalności: Profil kształcenia: ogólnoakademicki Forma studiów: niestacjonarne Tytuł

Kierunek: Pedagogika Poziom kształcenia: studia I stopnia Specjalności: Profil kształcenia: ogólnoakademicki Forma studiów: niestacjonarne Tytuł Kierunek: Pedagogika Poziom kształcenia: studia I stopnia Specjalności: Profil kształcenia: ogólnoakademicki Forma studiów: niestacjonarne Tytuł zawodowy uzyskiwany przez absolwenta: licencjat Przyporządkowanie

Bardziej szczegółowo

Szkoła Podstawowa nr 1 w Miechowie

Szkoła Podstawowa nr 1 w Miechowie Wymagania edukacyjne na oceny w klasie 1 Szkoła Podstawowa nr 1 w Miechowie ZNAK GRAFICZNY OCENA WYRAŻONA PUNKTAMI KRYTERIA OCENIANIA Edukacja polonistyczna 6 p. - wypowiada myśli w formie wielozdaniowej,

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE NIEZBĘDNE DO UZYSKANIA ŚRÓDROCZNYCH I ROCZNYCH OCEN KLASYFIKACYJNYCH Z JĘZYKA POLSKIEGO W KLASIE II LICEUM

WYMAGANIA EDUKACYJNE NIEZBĘDNE DO UZYSKANIA ŚRÓDROCZNYCH I ROCZNYCH OCEN KLASYFIKACYJNYCH Z JĘZYKA POLSKIEGO W KLASIE II LICEUM 1 WYMAGANIA EDUKACYJNE NIEZBĘDNE DO UZYSKANIA ŚRÓDROCZNYCH I ROCZNYCH OCEN KLASYFIKACYJNYCH Z JĘZYKA POLSKIEGO W KLASIE II LICEUM Uczeń, który nie spełnił wymagań na ocenę dopuszczającą, otrzymuje ocenę

Bardziej szczegółowo

wiosennej roku szkolnego 2011/2012 Literatura

wiosennej roku szkolnego 2011/2012 Literatura Tematy ustnych prezentacji maturalnych z języka polskiego w sesji wiosennej roku szkolnego 2011/2012 Literatura 1. Antyczne inspiracje w literaturze współczesnej. Przedstaw temat, analizując wybrane utwory

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA OCENIANIA JĘZYK POLSKI

KRYTERIA OCENIANIA JĘZYK POLSKI KRYTERIA OCENIANIA JĘZYK POLSKI Kryteria ocen z języka polskiego dla uczniów kl.i-iii gimnazjum z orzeczeniem o upośledzeniu w stopniu Lekkim Kryteria ocen z języka polskiego w klasie I gimnazjum Kryteria

Bardziej szczegółowo

2. Zdefiniuj pojęcie mitu. Na wybranych przykładach omów jego znaczenie i funkcjonowanie w kulturze.

2. Zdefiniuj pojęcie mitu. Na wybranych przykładach omów jego znaczenie i funkcjonowanie w kulturze. ZWIĄZKI LITERATURY Z INNYMI DZIEDZINAMI SZTUKI 1. Dawne i współczesne wzorce rodziny. Omawiając zagadnienie, zinterpretuj sposoby przedstawienia tego tematu w dziełach literackich różnych epok oraz w wybranych

Bardziej szczegółowo

Program kształcenia na studiach wyższych. Wydział Studiów Międzynarodowych i Politycznych UJ

Program kształcenia na studiach wyższych. Wydział Studiów Międzynarodowych i Politycznych UJ Program kształcenia na studiach wyższych Nazwa Wydziału Nazwa kierunku studiów Określenie obszaru kształcenia/obszarów kształcenia, z których został wyodrębniony kierunek studiów, dla którego tworzony

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy system oceniania z języka polskiego

Przedmiotowy system oceniania z języka polskiego Przedmiotowy system oceniania z języka polskiego Uczeń otrzymuje oceny za: 1. Pisemne prace klasowe 2 razy w semestrze, trwające 90 lub 45 minut; 2. Pisemne i ustne zadania domowe; 3. Testy sprawdzające

Bardziej szczegółowo

Nieodłączny element praw człowieka. Pojęcie wywodzące się z epoki oświecenia. Jest terminem prawnym i oznacza równość różnych podmiotów prawnych w

Nieodłączny element praw człowieka. Pojęcie wywodzące się z epoki oświecenia. Jest terminem prawnym i oznacza równość różnych podmiotów prawnych w Nieodłączny element praw człowieka. Pojęcie wywodzące się z epoki oświecenia. Jest terminem prawnym i oznacza równość różnych podmiotów prawnych w ramach określonego systemu prawnego. Jest to proces prawnego

Bardziej szczegółowo

Kurs: język A: literatura (Language A: Literature)

Kurs: język A: literatura (Language A: Literature) Kurs: język A: literatura (Language A: Literature) na poziome podstawowym (SL) i rozszerzonym (HL) skupia się na rozwijaniu i rozumieniu technik wykorzystywanych w krytyce literackiej i rozwijaniu zdolności

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Talent autoprezentacji Sztuka zaprezentowania własnej osoby Katarzyna Lipska Wyższa Szkoła Ekonomii, Prawa i Nauk Medycznych im. prof. Edwarda Lipińskiego w Kielcach 26

Bardziej szczegółowo