Miesięcznik Naukowo-Techniczny Agenda Wydawnicza SIMP NR 3/2012

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Miesięcznik Naukowo-Techniczny Agenda Wydawnicza SIMP NR 3/2012"

Transkrypt

1 Rok założenia PL ISSN Index 36522X Cena 16,00 zł (w tym 8% VAT) Miesięcznik Naukowo-Techniczny Agenda Wydawnicza SIMP NR 3/2012

2 Achieve

3 ROCZNIK 85 NR 3 MARZEC 2012 PANORAMA 164 Przegląd informacji krajowych i zagranicznych NOWE TECHNOLOGIE 167 K.E Oczoś, A. Bazan: Kształtowanie kompozytów włóknistych z osnową polimerową. Cz. 1.* OBRABIARKI 178 TruLaser 3030 Lean Edition. Wycinarka laserowa zaprojektowana tak, aby rozwijać się wraz z firmą (TRUMPF) OBRÓBKA SKRAWANIEM 182 T. Marciniak, W. Stachurski: Zastosowanie frezowania diagonalnego w aspekcie jakości powierzchni roboczych zębów koła zębatego oraz zużycia narzędzia* SPIS REKLAMODAWCÓW Opracowania graficzne redakcji Mechanik podlegają prawom autorskim i nie mogą być publikowane bez zgody redakcji AgieCharmilles II okł. Blum-Novotest 231 Bystronic 173 [Cztery] 4metal.pl 231 Edgecam 249 Evatronix 251 Fabryka Wiertła Baildon 187 Hermle III okł. Hexagon Metrology 217 Hiwin 211 Igus 242 Iscar 193, 194 Kaiser 183 KTR 231 KVT 187 Machine.pl 163 Mazak 169 Mesco 257 Metal Team 187, 205, 207 Metale 24.pl 258 Narzedziownia.org 233 Obrabiarki.net 233 ONA 204 Pramet 207 Raziol 177 Renishaw IV okł. Rexroth Bosch Group 239 Seco 185 Siemens Industry Software 243 Targi EUROTOOL, Kraków 233 Targi ITM, Poznań 235 Targi LAMIERA, Bolonia 171 Targi PLASTPOL, Kielce 236 Targi SIMTOS, Seul 181 Walter I okł., 189 Redakcja nie odpowiada za treść materiałów reklamowych MECHANIK wersja cyfrowa e-wydanie PDF zamów na: NARZĘDZIA 190 Przyszłość od wrzeciona aż po wiór (WALTER). System zarządzania narzędziami Tool Management firmy Walter Multiply zapewniający oszczędności 195 Ogólne rozważania nad doborem narzędzia skrawającego (ISCAR). Podano główne kryteria wyboru narzędzi, które zapewniają najwyższą jakość, najkrótszy cykl obróbki i najniższy koszt 198 Współpraca firmy Gühring z producentami obrabiarek i ich użytkownikami (OEM) (GÜHRING). Projektowanie kompletnej obróbki wyrobów 200 Pramet katalog on-line (PRAMET). Katalog pozwala na szybki i łatwy dobór narzędzia do konkretnego zadania 201 Wysoko wydajny gwintownik S-NC R45 IK powlekany HL (FANAR). Gwintownik z wewnętrznym doprowadzeniem chłodziwa przeznaczony do obróbki otworów nieprzelotowych na obrabiarkach CNC 202 Nowy elektryczny moduł bazująco-mocujący VERO-S NSE mini (SCHUNK) 203 Spektakularna redukcja czasu obróbki dzięki nowatorskiemu procesowi oraz wyjątkowemu narzędziu (MAPAL). Złożone narzędzie specjalne z diamentowymi ostrzami OBRÓBKA PLASTYCZNA 205 J. Tomczak, Z. Pater, A. Gontarz: Termomechaniczna analiza kształtowania plastycznego wałka ze stopu tytanu Ti6Al4V*. Wyniki analizy numerycznej procesu METROLOGIA 214 M. Sieniło, S. Żebrowska-Łucyk: Niepewność pomiaru wymiarów i odchyłek kształtu tłoków silnikowych za pomocą FMM * 218 PRISMOultra 12/18/10 nowamaszyna pomiarowa do kół zębatych (ZEISS). Precyzja i dynamika pomiarów w fabryce maszyn FAMUR S.A. 221 Wytwarzanie przyrostowe i szybkie prototypowanie. Nowa oferta (RENISHAW). Systemy selektywnego stapiania laserowego, odlewania próżniowego i precyzyjne wytryskarki 227 Nowe modele systemów do pomiaru błędu kształtu (TAYLOR HOBSON ) 228 A. Zawada-Tomkiewicz: Obraz powierzchni obrobionej w ocenie jakości procesu skrawania.* Metodyka zastosowania obrazu w monitorowaniu procesu 237 Manualne maszyny współrzędnościowe (OBERON 3D) 238 Mikrometry laserowe LSM zastosowania specjalne (MITUTOYO)

4 162 MECHANIK NR 3/2012 ZESPÓŁ REDAKCYJNY Redaktor naczelny Prof. zw. dr inż. dr h.c. Kazimierz E. Oczoś Zastępca redaktora naczelnego Mgr inż. Krzysztof Janus Sekretarz redakcji Mgr Ewa Bednarska-Dziarnowska Redaktorzy Mgr inż. Irena Dziwiszek Mgr Monika Kaczmarek Mgr Ewa Michalska Mgr Anna Mularska WSPÓŁPRACA Prof. dr hab. inż. Piotr Cichosz obróbka skrawaniem, narzędzia Dr hab. inż. Lucjan Dąbrowski, prof. PW obróbka erozyjna Prof. dr hab. inż. Marek Dobosz redaktor statystyczny Prof. dr hab. inż. Jerzy Honczarenko systemy technologiczne Dr hab. inż. Andrzej Kawalec, prof. PRz CAD/CAM, MES, informatyka Prof. dr hab. inż. Jan Kosmol obrabiarki Prof dr hab. inż. Maciej Pietrzyk obróbka plastyczna Prof. dr inż. Eugeniusz Ratajczyk metrologia techniczna Prof. dr hab. inż. Jan Sieniawski materiały, technologie materiałowe Prof. dr inż. Maciej Szafarczyk automatyzacja wytwarzania Mgr inż. Henryk Zawistowski przetwórstwo tworzyw sztucznych RADA PROGRAMOWA: Przewodniczący Prof. dr hab. inż. Mieczysław Kawalec Członkowie Prof. dr hab. inż. Stanisław Adamczak Prof. dr hab. inż. Edward Chlebus Prof. dr hab. inż. Józef Gawlik Prof. dr hab. inż. Andrzej Gołąbczak Prof. dr hab. inż. Wit Grzesik Prof. dr hab. inż. Wojciech Kacalak Prof. zw. dr hab. inż. Krzysztof Marchelek Prof. dr hab. inż. Bogdan Nowicki Prof. dr hab. inż. Jarosław Plichta Dr Maria Zybura-Skrabalak ADRES REDAKCJI: Warszawa ul. Świętokrzyska 14A (wejście od ul. Świętokrzyskiej lub ul. Czackiego 3/5), V p. pok. 534 tel fax BIULETYN INSTYTUTU ZAAWANSOWANYCH TECHNOLOGII WYTWARZANIA 222 J. Gogól: Koncepcja kompensacji termicznej pomiarów na współrzędnościowych maszynach pomiarowych przy użyciu analizy numerycznej* PRZETWÓRSTWO TWORZYW SZTUCZNYCH 240 H. Zawistowski: Wpływ temperatury na wytrzymałość wyrobów z tworzyw sztucznych* NAPĘDY I STEROWANIE 241 Nowości firmy Igus. Przemysłowe przewody Ethernet do każdego rodzaju ruchu. Ponad dwukrotna przepustowość przenośnika taśmowego pracującego w obiegu zamkniętym CAD/CAM 244 Główne wyzwania inżynierii produktu (SIEMENS INDUSTRY SOFTWARE). Sposób rozwiązywania problemów ze: złożonością, zrównoważonym rozwojem, jakością, estetyką, parametrami i kosztami 247 Delcam ArtCAM nowości w ofercie (DELCAM) 248 Edgecam Strategy Manager (EDGECAM). Zarządzanie algorytmami procesu wytwarzania 250 hypermill szybciej i bezpieczniej (EVATRONIX). Oprogramowanie CAM, które wspiera wszelkie rodzaje obróbki 252 Porównanie oprogramowania ZW3D 2012 z Alibre Design Chiny vs. USA (DATACOMP) 254 R. Filipowski: Oprogramowanie w językach Fortran i APT do inżynierii odwrotnej powierzchni walcowych skanowanych manualnie* RÓŻNE 212 Uzyskiwanie doskonałych powierzchni w niezwykle krótkim czasie (OTEC PRÄZISIONSFINISH) Z DZIAŁALNOŚCI CIRP 226 Równoległe toczenie dwoma narzędziami* M. Szafarczyk WYDARZENIA 180 Targi SIMTOS 2012 w Seulu 220 Konferencja Targów Hannover Messe Targi nowoczesnego przemysłu ITM Polska 246 Polska premiera oprogramowania NX 8 ADRES KORESPONDENCYJNY: MECHANIK, Warszawa 1 skr. poczt Miesięcznik notowany na liście czasopism naukowych Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego (9 pkt.). Numer dotowany Pierwotną wersją miesięcznika Mechanik jest wersja drukowana. WARUNKI PRENUMERATY NA OSTATNIEJ STRONIE * Artykuły recenzowane Artykuły z nazwą firmy (w nawiasie) promocyjne

5 Monthly magazine for engineers and technicians of machinery and production engineering industry. Organ of the Polish Society of Mechanical Engineers and Technicians SIMP. Monatsschrift für Ingenieure und Techniker, Spezialisten aus dem Gebiet der Fertigungstechnik in der Maschinenbauindustrie. Organ des Vereins der Polnischen Maschinenbau-Ingenieure und Techniker SIMP. CONTENTS INHALT K.E. OCZOŚ, A. BAZAN: Fiber reinforced polymer matrix composites forming methods. Part 1. Mechanik No 3/2012, p An account of different circumstances is given relevant to development of the fiber reinforced polymer composites with the essential production process trends indicated. Explained are the structure and properties of the fiber reinforced polymer composites. Classification of the fiber reinforced polymer composite materials forming methods is accompanied with descriptions of several examples of the open mold forming methods including manual forming, prepreg autoclave forming and filament winding methods. TruLaser 3030 Lean Edition a system designed to develop following the track of your business (TRUMPF), Mechanik No 3/2012, p.178. T. MARCINIAK, W. STACHURSKI: A review of diagonal hobbing operation in the aspect of the tooth flank finish and hob edge wear. Mechanik No 3/2012, p Diagonal hobbing method for machining gear wheels is presented. Analytical review of the kinematic train of hobbing machine is carried out with particular interrelations set off in the aspect of diagonal hobbing process. Also, the effects of machining parameters on finish of tooth flanks are compared between the conventional and the diagonal methods. From spindle to chip transparency. Tool management systems from Walter Multiply (WALTER). Mechanik No 3/2012, p.190. General reflection over the metal cutting tool selection criteria (ISCAR). Mechanik No 3/2012, p.195. Planning the entire part production process. Gühring initiative for cooperation with the machine tool users (OEM) and manufacturers (GÜHRING). Mechanik No 3/2012, p.198. PRAMET on-line Catalogue (PRAMET TOOLS). Mechanik No 3/2012, p S-NC R45 IK high capacity tap, HL plated (FANAR). Mechanik No 3/2012, p.201. New electrically controlled tower clamping module VERO-S NSE mini (SCHUNK). Mechanik No 3/2012, p.202. Impressive reduction of machining time achieved due to innovatory machining process and exceptional tool (MAPAL). Mechanik issue 3/2012, p.203. J. TOMCZAK, Z. PATER, A. GONTARZ: Thermomechanical analysis of the Ti6Al4V titanium alloy shaft plastic working process. Mechanik No 3/2012, p Presented are the results of numerical analysis to a Ti6Al4V titanium alloy multistepped drive shaft forging prepared for further machining operations. Numerical simulations were carried out for three process methods, viz: hammer drop forging, cross wedge rolling and crimping. For the calculations the finite element method was applied with use of the commercial software pack DEFORM 3D and Simufact forming. An opportunity to obtain perfect surface finish in extremely short time. Results of the tests on the new blast process method SF (OTEC). Mechanik No 3/2012, p.212. K.E. OCZOŚ, A. BAZAN: Gestaltung von Faserstoff-Verbundstoffen mit Polymerkette. T. I. Mechanik Nr 3/2012, S Die Voraussetzungen für die Entwicklung von Polymer-Faserverbundstoffen und Grundsatzentwicklungen für die Weiterentwicklung ihrer Erzeugungsprozesse. Aufbau und Eigenschaften der Polymer-Faserverbundstoffen. Aufteilung von Methoden der Gestaltung von Polymer-Faserverbundstoffen und Charakteristik einiger Gestaltungsmethoden in offener Form, d.h. Handgestaltung, Gestaltung von vorimprägnierten im Autoklav sowie Gestaltung mit der Methode der Faseraufwicklung. TruLaser 3030 Lean Edition entworfen für die Entwicklung mit Ihrer Firma (TRUMPF). Mechanik Nr 3/2012, S.178. T. MARCINIAK, W. STACHURSKI: Anwendung von Diagonalfräsen in Bezug auf die Qualität der Arbeitsoberfläche der Zähne des Zahnrads und der Werkzeugabnutzung. Mechanik Nr 3/2012, S Dargestellt wurde die Methode von diagonalem Fräsen für Radzähne. Durchgeführt wurde die Analyse der kynematischen Kette der Umhüllwerkzeugmaschine, bearbeitet wurden auch die Abhängigkeiten für die Führung des diagonalen Fräsprozesses. Dargestellt wurde der Einfluss der Fräsparameter auf die Rauhigkeit der Arbeitsflächen von Zähnen, die mit der Diagonalmethode und der konventionellen Methode gefäst wurden. Transparent vom Spindel bis zum Span. Werkzeugmanagementsystem Tool Management der Firma Walter Multiply (WALTER). Mechanik Nr 3/2012, S.190. Allgemeine Erwägungen über die Anwahl des Abspanwerkzeugs (ISCAR). Mechanik Nr 3/2012, S.195. Entwicklung kompletter Erzeugnisbearbeitung. Zusammenarbeit der Firma Gühring mit den Herstellern von Werkzeugmaschinen und ihren Nutzern (OEM) (GÜHRING). Mechanik Nr 3/2012, S.198. Pramet Katalog on-line (PRAMET TOOLS). Mechanik Nr 3/2012, S Hocheffizienter Gewindebohrer S-NC R45 IK beschichtet HL (FANAR). Mechanik Nr 3/2012, S.201. Neues elektrisches Festhaltemodul VERO-S NSE mini (SCHUNK). Mechanik Nr. 3/2012, S Spektakuläre Zeitreduktion der Bearbeitung durch neuerischen Bearbeitungsprozess und ein außergewöhnliches Werkzeug (MAPAL). Mechanik Nr 3/2012, S.203. J. TOMCZAK, Z. PATER, A. GONTARZ: Termomechanische Analyse der plastischen Wellengestaltung aus Titaniumlegierung Ti6Al4V. Mechanik Nr 3/2012, S Dargestellt wurden die Ergebnisse der numerischen Analyse der plastischen Gestaltung des Gussstücks der mehrstufigen Antriebswelle aus Titaniumlegierung Ti6Al4V, welche aus Stahl im Abspanprozess hergestellt wird. Numerische Simulationen wurden für drei Techniken plastischer Gestaltung durchgeführt: Matrixschmieden am Hammer, Querkeilwälzen sowie Drehverengen. Die Berechnungen wurden mit der Methode der finiten Elemente (MES) durchgeführt, unter Einsatz von kommerziellen Softwarepaketen DEFORM 3D und Simufact forming. Erzielung von vollkommenen Oberfächen in äußerst kurzer Zeit. Testergebnisse neuer Strömungsbearbeitung SF (OTEC). Mechanik Nr 3/2012, S.212. Dokończenie na s. 166 Ending at p. 166 Neutralna, techniczno-handlowa platforma informacyjna: obrabiarki, maszyny, narzędzia, technologia Jedyny w Polsce tak obszerny interaktywny branżowy serwis informacyjny!

6 NOWY PROGRAM NA RZECZ KONKURENCYJNOŚCI PRZEDSIĘBIORSTW ORAZ MAŁYCH I ŚREDNICH PRZEDSIĘBIORSTW Promowanie dostępu do finansowania oraz wspieranie przedsiębiorczości, w tym tworzenia nowych przedsiębiorstw, to zasadnicze punkty nowego programu wsparcia finansowego przedstawionego przez Komisję Europejską. Dysponujący środkami w wysokości 2,5 mld euro na lata Program na rzecz konkurencyjności przedsiębiorstw oraz małych i średnich przedsiębiorstw (program COSME) stanowi instrument finansowania, który w dużym zakresie kontynuuje działania objęte obecnym Programem Konkurencyjności i Innowacji (CIP). Nowy program skierowany jest zwłaszcza do: przedsiębiorstw, w szczególności małych i średnich (MŚP), które skorzystają z łatwiejszego dostępu do finansowania swojej działalności gospodarczej, osób, które chcą pracować na własny rachunek i mają problemy związane z założeniem lub prowadzeniem własnej działalności gospodarczej, władz państw członkowskich, które uzyskają większą pomoc działań zmierzających do opracowania i realizacji skutecznych reform polityki. Program na rzecz konkurencyjności przedsiębiorstw oraz małych i średnich przedsiębiorstw koncentruje się na instrumentach finansowych oraz wspieraniu internacjonalizacji przedsiębiorstw. Zostanie on uproszczony, dzięki czemu małym przedsiębiorstwom będzie łatwiej z niego skorzystać. Cele ogólne programu: Poprawa dostępności finansowania dla MŚP w formie instrumentów kapitałowych i dłużnych: po pierwsze, instrument kapitałowy przeznaczony na inwestycje znajdujące się na etapie wzrostu zapewni MŚP zwrotne finansowanie na warunkach komercyjnych, głównie w formie kapitału wysokiego ryzyka i przy udziale pośredników finansowych. Po drugie, instrument dłużny zapewni MŚP bezpośrednie lub inne rozwiązania dotyczące podziału ryzyka, uzgodnione z pośrednikami finansowymi w celu pokrycia kredytów. Poprawa dostępu do rynków wewnątrz Unii i poza nią: za pośrednictwem sieci Enterprise Europe Network świadczone będą usługi wsparcia przedsiębiorstw ukierunkowane na wzrost, w celu ułatwienia im ekspansji na jednolitym rynku. Program ten zapewni też wsparcie dla MŚP poza granicami UE. Przewidziano również wsparcie międzynarodowej współpracy przemysłowej, zwłaszcza w zakresie ograniczenia różnic w otoczeniu regulacyjnym i biznesowym między UE a jej głównymi partnerami handlowymi. Promowanie przedsiębiorczości. Działania obejmą rozwój umiejętności i postaw sprzyjających przedsiębiorczości, zwłaszcza wśród nowych przedsiębiorców, ludzi młodych i kobiet. Przewiduje się, że rocznie program pomoże 39 tys. firm stworzyć lub zachować 29,5 tys. miejsc pracy oraz wprowadzić na rynek 900 nowych produktów, usług lub procesów. Przedsiębiorcy, szczególnie zamierzający rozpocząć działalność transgraniczną, zyskają łatwiejszy dostęp do kredytów. Na dodatkowe kredyty i inwestycje europejskich przedsiębiorstw przeznaczono 3,5 mld euro. Pula środków finansowych na wdrożenie programu wynosi 2,5 mld euro, z czego 1,4 mld euro będzie przeznaczone na instrumenty finansowe. Pozostała część środków zostanie wykorzystana na finansowanie sieci Enterprise Europe Network, międzynarodowej współpracy przemysłowej oraz na kształcenie w zakresie przedsiębiorczości. (wg Granty Europejskie) ZAKOŃCZENIE PROGRAMU WSPIERANIA AKTYWNOŚCI BADAWCZO-ROZWOJOWEJ MAŁYCH I ŚREDNICH PRZEDSIĘBIORSTW Komisja Europejska na wielu płaszczyznach stara się wzmacniać rolę, jaką mają do spełnienia przedsiębiorcy z sektora małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP) w kształtowaniu innowacyjności gospodarki europejskiej. Jedną z kluczowych inicjatyw, które mają się przysłużyć osiągnięciu powyższego celu, był projekt MaPEeR SME zakończony w grudniu 2011 r. Był on finansowany ze środków 7. Programu Ramowego UE i realizowany przez konsorcjum 15 instytucji partnerskich działających w 27 państwach UE oraz w Bośni i Hercegowinie. Polskę w zespole projektowym reprezentował Poznański Park Naukowo-Technologiczny Fundacji Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza. Głównym założeniem projektu było zwiększenie stopnia uczestnictwa europejskich MŚP w programach badawczo-rozwojowych (B+R) i innowacyjnych poprzez wiele działań wspierających. W ramach MaPEeR SME stworzono bazę danych, zawierającą informacje o kierowanych do przedsiębiorców kluczowych programach wsparcia działań B+R oraz innowacji. Wybrane programy zostały dokładnie opisane i pogrupowane geograficznie, dając w ten sposób interesujący obraz podejścia poszczególnych państw europejskich do kwestii wspomagania innowacyjności MŚP. Instytucje tworzące konsorcjum projektu dotarły do blisko tysiąca europejskich przedsiębiorców (zarówno aktywnych, jak i nieaktywnych w sferze B+R) z pytaniami dotyczącymi ich opinii w kwestii zewnętrznej pomocy dla firm, które są zainteresowane prowadzeniem badań, tworzeniem innowacji i działaniami rozwojowymi. Przedsiębiorcy poprzez serię wywiadów i badań ankietowych wskazali, jakie są ich potrzeby i odczuwalne bariery względem uczestnictwa MŚP w programach wsparcia działalności B+R. Opinie przedsiębiorców zostały zebrane i przeanalizowane, a następnie opublikowane w postaci 28 raportów (jeden dla każdego z państw, z którego pochodzili badani przedsiębiorcy). Wiedza wygenerowana podczas analizy programów wsparcia MŚP w sferze B+R, opatrzona komentarzami i uwagami przedsiębiorców, była ponadto wykorzystana przez Europejski Panel Ekspertów ds. MŚP. Jest to międzynarodowa grupa ekspercka utworzona z inicjatywy projektu MaPEeR SME w celu wypracowania zestawu rekomendacji dotyczących kształtowania programów stymulujących aktywność MŚP w sferze B+R. W rezultacie prac Panelu, w którego skład wchodzą reprezentanci świata nauki, biznesu i polityki z całej Europy, powstał obszerny raport zawierający zestaw rekomendacji odnośnie do tworzenia programów wsparcia aktywności B+R przedsiębiorców z sektora MŚP. Dzięki pracy konsorcjum projektu MaPEeR SME wiemy, jak państwa europejskie powinny stymulować działania badawczo-rozwojowe przedsiębiorców za pomocą programów i środków wsparcia.

7 NIEMIECKI PRZEMYSŁ NARZĘDZI PRECYZYJNYCH OCZEKUJE W 2012 ROKU WZROSTU OBROTÓW O 7% Niemiecka branża narzędzi precyzyjnych osiągnęła w 2011 r. obroty na poziomie 10,2 mld euro, co stanowi rekordowy wynik stwierdził przewodniczący Fachverband Präzisionswerkzeuge w VDMA Lothar Horn na dorocznej konferencji prasowej. Po zintensyfikowaniu rozwoju produkcji w 2010 r., nastąpił w minionym roku szybszy napływ zamówień, w następstwie czego obroty branży wzrosły o 21%. Z czterech sektorów branży największy udział w obrotach dotyczył form i matryc (42%). Na drugim miejscu uplasowały się narzędzia skrawające (29%), a następnie technika pomiarowa (19%) oraz uchwyty mocujące (10%). Sektory narzędzi skrawających i uchwytów mocujących szczególnie skorzystały w minionym roku na wzroście produkcji w przemyśle samochodowym i budowy maszyn. W odniesieniu do techniki pomiarowo-kontrolnej zaznaczył się wzrost zapotrzebowania z jednej strony na ręczne przyrządy pomiarowe i sprawdziany, z drugiej zaś na współrzędnościowe maszyny pomiarowe. Producenci form i matryc (narzędzi do kształtowania plastycznego) zanotowali po raz pierwszy po kryzysie wzrost produkcji rocznej. Jeśli zaś chodzi o zamówienia zagraniczne, szczególnie znacząco zwiększyły się one w dziedzinie narzędzi skrawających, uchwytów mocujących i techniki pomiarowej. Ogólnie eksport narzędzi precyzyjnych wzrósł o ponad 20%, w tym do Republiki Chińskiej o 58%, a do USA o 17% (więcej niż do krajów europejskich). Prognozy na rok 2012 wskazują na dalszy rozwój niemieckiej branży narzędzi precyzyjnych. Przewiduje się zwiększenie obrotów o 7%. Obserwowany trend do długotrwałego rozwoju wymaga bowiem nowych narzędzi precyzyjnych. Stowarzyszenie Niemieckich Producentów Maszyn i Urządzeń (VDMA) widzi jednak również pewne zagrożenia dla rozwoju tej branży w czynnikach zewnętrznych. Sytuację surowcową charakteryzuje w dalszym ciągu duża niepewność, jeśli chodzi o dostępność i ceny stwierdził L. Horn. Wolfram główny składnik węglików spiekanych podrożał od 2003 r. dziesięciokrotnie. Do tego dochodzą ustawiczne problemy z kursem euro i niepewności walutowe. MIĘDZYNARODOWE TARGI TECHNIKI WYTWARZANIA I AUTOMATYZACJI METAV 2012 WDÜSSELDORFIE W dniach 28 lutego do 3 marca 2012 r. odbywały się w Düsseldorfie Międzynarodowe Targi Wytwarzania i Automatyzacji METAV Uczestniczyło w nich ponad 500 wystawców z 22 krajów, którzy prezentowali swoją ofertę targową na powierzchni ponad 33 tys. m 2. W trakcie targów METAV 2012 odbyło się Forum Technologiczne nt. Przyszłościowe procesy skrawania. W jego trakcie demonstrowano na aktualnych przykładach, jak zespolone czynniki wpływające na proces skrawania oddziałują na optymalizację wytwarzania. Prezentowano m.in. tematy Wiercenie od makro do mikro i Dokładna obróbka na twardo / Obróbka precyzyjna, co do których eksperci z zakresu narzędzi i obrabiarek przedstawiali swoje rozwiązania. Organizatorami Forum Technologicznego były: GFE Gesellschaft für Fertigungstechnik und Entwicklung, Schmalkalden oraz Sekcja Specjalistyczna Narzędzia precyzyjne w VDMA. MIĘDZYNARODOWA KONFERENCJA NT.: MANUFACTURING PRECISION W KARPACZU Instytut Technologii Maszyn i Automatyzacji Politechniki Wrocławskiej organizuje XXIII Międzynarodową Konferencję nt.: Manufacturing Precision, która będzie się odbywała w dniach marca 2012 r. w Karpaczu. Patronat nad konferencją objęła Międzynarodowa Akademia Inżynierii Produkcji CIRP. Komitet Organizacyjny Konferencji zachęca osoby zainteresowane uczestnictwem w imprezie do wysyłania zgłoszeń. Więcej informacji: pwr.wroc.pl MIĘDZYNARODOWE TARGI TECHNIKI OBRÓBKI ŚCIERNEJ GRINDTEC 2012 W AUGSBURGU W dniach marca 2012 r. w Augsburgu będą się odbywać Międzynarodowe Targi Techniki Obróbki Ściernej GrindTec Są one organizowane od 1998 r. w cyklu dwuletnim, przy czym w Grindtec 2012 uczestniczy ok. 50 wystawców więcej niż w GrindTec 2010, a zajmowana powierzchnia wystawiennicza jest również o ponad 25% większa. Ekspozycja na GrindTec 2012 obejmuje: szlifierki, szlifierki narzędziowe, maszyny do gładzenia, docierania i polerowania, przecinarki ścierne, narzędzia precyzyjne, uchwyty mocujące, środki ścierne, smarowanie, chłodzenie, filtrowanie, zarządzanie jakością, technika pomiarowa, zarządzanie środowiskiem, usuwanie odpadów, wyposażenie itp. Ponad jedną trzecią wystawców stanowią firmy zagraniczne z 25 krajów. Tradycyjnie pierwsze miejsce przypada Szwajcarii (48 wystawców), następnie Włochom (23 wystawców) oraz Republice Chińskiej (14 wystawców). Na miejscu kolejnym są: Holandia, Austria i Francja (7 wystawców). Także takie kraje, jak USA, Japonia czy Korea Płd. wykorzystują GrindTec 2012 jako sposób zaistnienia na rynku światowym. Redakcja MECHANIK oferuje swoim czytelnikom bezpłatne bilety wstępu na targi Hannover Messe, które będą się odbywać w dn kwietnia 2012 r. Zainteresowanych zapraszamy na stronę: listopada 2012 Kraków kompozyt-expo 3. Targi Kompozytów, Technologii i Maszyn do Produkcji Materiałów Kompozytowych

8 CONTENTS Dokończenie ze s. 163 Ending from p. 163 M. SIENIŁO, S. ŻEBROWSKA-ŁUCYK: Low reliability of the FMM measurements of the engine piston dimensions and shape tolerances. Mechanik No 3/2012, p Presented is the appropriate method of simultaneous determination of dimensions and shape tolerances also covering its practical application by means of the measuring machine providing for the no-reference measurement of increments of the instantaneous radii. Sources of the low reliability are explained and results of exemplary measurements of the Federal Mogul Gorzyce S.A. 4CT90-1 combustion engine piston cross section dimensions and shape as carried out on the Talyrond 365 measuring machine are presented. PRISMO ultra 12/18/10 a new gear wheel measuring machine (ZEISS). Mechanik No 3/2012, p.218. A new offer from Renishaw incremental production and fast prototype building (RENISHAW). Mechanik No 3/2012, p.221. J. GOGÓL: A concept of thermal compensation in application for the measurements performed on the coordinate measuring machines by the way of numerical analysis. Mechanik No 3/2012, p Presented is the concept of general thermal compensation using the model of measuring machine in FEM systems. A model was created to determine the machine error levels as resulting from thermal conditions of actual position of the machine during measurement, to which the correction magnitude of the measured value was referred. New models of the shape error measuring systems (TAYLOR HOB- SON). Mechanik No 3/2012, p.227. A. ZAWADA-TOMKIEWICZ: The role of image of the machined surface in assessment of the machining process quality. Mechanik No 3/2012, p Presented are methodics of making use of the image in monitoring function and examples of practical application of this method for assessment of wear of the edge, identification of the self-generating vibrations and tracing the currently occurring changes in the process. INHALT M. SIENIŁO, S. ŻEBROWSKA-ŁUCYK: Vermessungsungewissheit der Abmessungen und Abweichungen der Motorenkolbengestalt mit Hilfe von FMM. Mechanik Nr 3/2012,S.214. Dargestellt wurde die eigene Methode der gleichzeitigen Bestimmung der Abmessungen und Abweichungen der Gestalt zusammen mit ihrer praktischen Realisierung am Gerät, welches die Momentanstrahlen mit der bezugsfreien Methode misst. Dargestellt wurden die Unwissenheitsquellen sowie beispielhafte Vermessungsergebnisse von Vermessungen und Abweichungen der Querschnitte eines Ottomotor-Kolbens 4CT90-1 der Firma Federal Mogul Gorzyce S.A. auf der VermessungsmaschineTalyrond 365. PRISMO ultra 12/18/10 neue Vermessungsmaschine für Zahnräder (ZEISS). Mechanik Nr 3/2012, S.218. Neues Angebot Renishaw Inkrementalerzeugung und schnelle Prototyperstellung (RENISHAW). Mechanik Nr 3/2012, S.221. J. GOGÓL: Konzept thermischer Vermessung auf dimensionalen Vermessungsmaschinen unter Einsatz der numerischen Analyse. Mechanik Nr 3/2011, S Dargestellt wurde da Konzept der universellen thermischen Kompensation, unter Einsatz der als Modell eingeführten Vermessungsmaschinen, nach den Systemen MES. Auf der Grundlage des ausgeführten Modells wurde die Fehlergröße der Maschine bestimmt, welche aus thermischen Bedingungen in der konkreten Lage der Maschine während der Vermessung resultiert, und auf dieser Basis wurden wurdse die Korrektur der vermessenen Größe vorgenommen. Neue Modelle von Systemen für die Vermessung von Gestaltfehlern (TAYLOR HOBSON). Mechanik Nr 3/2012, S.227. A. ZAWADA-TOMKIEWICZ: Bild der bearbeiteten Fläche nach Einsicht der Qualität des Abspanprozesses. Mechanik Nr 3/2012,S.228. Dargestellt wurde die Methodik der Bildanwendung beim Monitoring sowie die Beispiele der Möglichkeiten für den Einsatz dieser Methode für die Beurteilung der Abnutzung der Werkzeugschneide, Identifizierung von eigenerregten Schwingungen sowie Verfolgung laufenden Änderungen im Prozess Hand operated coordinate measuring Mechanik No 3/2012, p.237. machines (OBERON 3D). Manuelle Dimensionalmaschinen (OBERON 3D). Mechanik Nr 3/2012, S LSM laser micrometers special applications (MITUTOYO). Mechanik No 3/2012, p.238. H. ZAWISTOWSKI: Temperature effect on strength of plastic parts. Mechanik No 3/2012, p It is the most common error committed by the designers of both plastic parts and molds that they unintentionally tend to consider plastics as conventional materials offeringthe usually expected and narrowly defined physical properties. Key challenges for product engineering (SIMENS INDUSTRY SOFT- WARE). Mechanik No 3/2012, p.244. Delcam ArtCAM offer novelties (DELCAM). Mechanik No 3/2012, p Edgecam Strategy Manager. Management of the production process algorithms (NICOM). Mechanik No 3/2012, p.248. hypermill faster and secure (EVATRONIX). Mechanik No 3/2012, p ZW3D 2012 software in correlation with Alibre Design 2012 (DATA- COMP). Mechanik No 3/2012, p.252. R. FILIPOWSKI: Fortran and APT language software for the manual scanning of a cylinder surface in the reverse engineering procedure. Mechanik No 3/2012, p The process of cylinder surface scanning by means of CMM Koordynatometr manufactured by VIS OBRN (Warsaw 1988) consists in continuous record of the coordinates at a constant frequency in the ASCII format file. The obtained file is then converted into a sequence of the offset points according to the Ferguson method with the parameter value changing within the interval <0, 1>. The resulting sequence of points is next introduced into general processing program in APT language which simulates this process on the PC monitoring display and generates the machining program for CNC machine tool (ISO program). Laser-Mikrometer LSM Sondereinsatz (MITUTOYO). Mechanik Nr 3/2012, S.238. H. ZAWISTOWSKI: Einfluss der Temperatur auf die Beständigkeit von Erzeugnissen aus Kunststoffen. Mechanik Nr 3/2012, S Der Grundsatzfehler, sowohl von Konstrukteuren von Erzeugnissen aus Kunststoffen, wie auf den Konstrukteuren von Gießformen, ist die unbeabsichtigte Betrachtung von Kunststoffen wie die traditionellen Stoffe mit vorsehbaren und streng bestimmten Eigenschaften. Wichtigsten Herausforderungen der Produkt Engineering (SIEMENS INDUSTRY SOFTWARE) Mechanik Nr 3/2012, s.244. DelcamArtCAM Neuheiten im Angebot (DELCAM). Mechanik Nr 3/2012, s.247. Edgecam Strategy Manager. Verwaltung von Algorythmen im Erzeugungsprozess (NICOM). Mechanik Nr 3/2012, s.248. hypermill schneller und sicherer (EVATRONIX). Mechanik Nr 3/2012, s.250. Vergleich der Software ZW3D 2012 mit Alibre Design 2012 (DATA- COMP). Mechanik Nr 3/2012, s.253. R. FILIPOWSKI: Software in den Sprachen Fortran und APT fürumkehr- Ingenieurswesen für Walzenflächen, manuell gescannt. Mechanik Nr 3/2012, s Scannen von Walzenflächen auf CMM Koordinatenmesser, Produktion VIS OBRN (Warschau 1988) ist ein Prozess der kontinuierlichen Aufzeichnung der Koordinaten ineiner Datei im ASCII-Format mit fester Frequenz. Die Datei wird zu einer Reihe von Offset-Punkten nach der Ferguson-Methode umgewandelt, mit einem Parameter, der seinen Wert in den Grenzen <0, 1> ändert. Die erzielte Punkt-Reihe wird in die universelle Bearbeitungssoftware in der Programmiersprache APT eingeführt, die diese Bearbeitung auf einem PC-Bildschirm simuliert, und ein Bearbeitungsprogramm für die CNC-Werkzeugmaschine erstellt (Programm ISO).

9 MIESIĘCZNIK NAUKOWO-TECHNICZNY ORGAN STOWARZYSZENIA INŻYNIERÓW I TECHNIKÓW MECHANIKÓW POLSKICH ROK LXXXV Kształtowanie kompozytów włóknistych z osnową polimerową. Cz. I KAZIMIERZ E. OCZOŚ ANNA BAZAN* Przesłanki rozwoju włóknistych kompozytów polimerowych i podstawowe kierunki doskonalenia procesów ich wytwarzania. Budowa i właściwości włóknistych kompozytów polimerowych. Podział metod kształtowania włóknistych kompozytów polimerowych i charakterystyka kilku metod kształtowania w otwartej formie, tj. kształtowania ręcznego, kształtowania prepregów w autoklawie oraz kształtowania metodą nawijania włókien. W przyrodzie powszechnie występuje dążność do zespalania różnych materiałów w jednym, w celu nadania mu korzystniejszych właściwości mechanicznych. Podczas optymalizacji materiałów konstrukcyjnych pod kątem obniżania ich masy właściwej i poszukiwania nowych koncepcji lekkich konstrukcji, przyswojono sobie tę zasadę do rozwijania nowoczesnych materiałów kompozytowych. Za w pełni uzasadnione należy uznać przewidywanie, że kompozyty włókniste, a zwłaszcza kompozyty włókniste z osnową polimerową, staną się w następnych latach niezwykle ważnym trendem rozwojowym inżynierii materiałowej. W branży lotniczo-kosmicznej nie sposób sobie już wyobrazić odejścia od wykorzystywania materiałów kompozytowych, nie mówiąc o żegludze, budowie jachtów, sprzętu sportowego czy energetyce wiatrowej, natomiast technika pojazdowa jeszcze nie wdraża ich na skalę masową, ale prognozy są optymistyczne. Wynika to głównie z relatywnie nadal zbyt wysokich kosztów materiałów i wytwórczości oraz ograniczonego jak dotychczas profilu właściwości tych materiałów. Z tego punktu widzenia wysiłki wielu ośrodków naukowo-badawczych koncentrują się na tworzeniu nowoczesnych technologii wytwarzania i kształtowania materiałów kompozytowych, przede wszystkim poprzez: obniżanie kosztów rozwojowych i inwestycyjnych dzięki wykorzystywaniu symulacji procesów wytwórczych oraz efektywniejszych (np. częściowo elastycznych) urządzeń i narzędzi formujących, doskonalenie techniki tworzenia tekstylnych preform pod kątem m.in. optymalizacji wieloosiowych struktur tekstylnych czy wprowadzenia strukturalnego zszywania i technik manipulacyjnych, szybkie sycenie materiałów włóknistych z zastosowaniem wydajnych systemów zasilania osnową (żywicą), * Prof. zw. dr inż. Kazimierz E. Oczoś i mgr inż. Anna Bazan są pracownikami naukowo-dydaktycznymi Katedry Technik Wytwarzania i Automatyzacji na Wydziale Budowy Maszyn i Lotnictwa Politechniki Rzeszowskiej szybkie utwardzanie wytwarzanych elementów kompozytowych z zastosowaniem wysoko reaktywnych żywic i szybkich technik nagrzewania, opracowywanie wysoko wydajnych narzędzi do kształtowania ubytkowego uformowanych elementów znacząco ograniczających, czy nawet eliminujących, ich nienaprawialne uszkodzenia. W tym cyklu artykułów zostaną scharakteryzowane na tle stosowanych składników kompozytów, tj. żywic i włókien oraz procesów tworzenia z nich półproduktów metody kształtowania wyrobów z włóknistych kompozytów polimerowych z zastosowaniem otwartej lub zamkniętej formy, jak też dokonania w zakresie konstrukcji i eksploatacji narzędzi skrawających do efektywnego kształtowania ubytkowego tego rodzaju tworzyw. NawiązujeondojużpublikowanychnałamachMechanika artykułów dotyczących problematyki kompozytowej [1 3]. BUDOWA I WŁAŚCIWOŚCI WŁÓKNISTYCH KOMPOZYTÓW POLIMEROWYCH Kompozyty włókniste charakteryzują się tym, że włókna analogicznie, jak w tkance mięśniowej czy roślinach są ułożone w osnowie i wzmacniają ją szczególnie przy obciążeniu rozciągającym, działającym w kierunku włókien. Do budowy tych materiałów stosuje się obecnie liczne technologie i komponenty. Z jednej strony można zmieniać materiał włókien i osnowy, z drugiej zaś rodzaj łączenia, długości, ukierunkowanie i objętościową zawartość włókien [4]. Materiały osnowy Jako materiał osnowy włóknistych kompozytów polimerowych stosuje się głównie tworzywa utwardzalne (duroplasty) i tworzywa termoplastyczne (termoplasty). Polimerowe tworzywa utwardzalne są jak dotąd najczęściej używane na osnowy, które przechodzą nieodwracalnie ze stanu plastycznego w stan utwardzony pod działaniem podwyższonej temperatury (tworzywa termoutwardzalne) lub przez dodanie katalizatora podczas reakcji poliaddycyjnej lub polimeryzacyjnej (tworzywa chemoutwardzalne). Ich zaletę stanowi korzystna cenowo obrabialność w temperaturze pokojowej. Ponadto można je spawać i wykazują one porównywalnie wysoką odporność na obciążenia dynamiczne. Jednocześnie są trudne do naprawy i nie nadają się do ponownego wykorzys-

10 168 MECHANIK NR 3/2012 tania; nie są też odporne na starzenie, co powoduje, że mogą być przetrzymywane tylko przez ograniczony czas. Do duroplastów zalicza się m.in. żywice fenolowe, winylowe, epoksydowe i poliestrowe czy aminoplasty. Polimerowe tworzywa termoplastyczne cechują się natomiast wysoką odpornością na starzenie. Można je sklejać i naprawiać, jak też odznaczają się takimi szczególnie korzystnymi właściwościami, jak plastyczność przy nagrzewaniu i odporność na delaminację. Termoplasty są twarde w temperaturze pokojowej, natomiast przy jej podwyższaniu (lub dodaniu rozpuszczalników) są wysokolepką cieczą. Częściowo wysoka ciągliwość powoduje niedostateczne związanie włókien z osnową, co przydużychobciążeniachdynamicznych stajesię problematyczne. Podczas procesu wytwarzania elementów kompozytowych nie zachodzą reakcje chemiczne, lecz jeśli zostaje przekroczona temperatura rozkładu, termoplasty ulegają zniszczeniu. Do termoplastów zalicza się m.in. poliamidy, polipropylen czy poliestry termoplastyczne. Materiały włókien Typowe materiały włókien to węgiel, szkło i aramid. Rzadziej są stosowane także: bor, bazalt, polietylen lub surowce naturalne, jak len i konopie. Trzy pierwsze materiały mają znacznie wyższą wytrzymałość właściwą i większą sztywność właściwą niż przykładowo stal, aluminium czy tytan [5]. Kosztochłonne w wytwarzaniu włókna węglowe (rys. 1a) wykazują progresywne zachowania takich właściwości, jak naprężenie wydłużenie, gdyż ze wzrostem obciążenia zwiększa się moduł sprężystości. Są one bardzo sztywne, wytrzymałe na zmęczenie i odporne na korozję. Cechuje je dobra zwilżalność żywicą epoksydową, a ujemna rozszerzalność cieplna może zapewniać niewielką całkowitą rozszerzalność cieplną elementu kompozytowego. Ponadto są one cieplnie i elektrycznie przewodzące oraz odznaczają się silną anizotropowością i wysoką wrażliwością na wyboczenie. Powodują też wysokie zużycie ostrzy narzędzi skrawających. Włókna szklane (rys. 1b), ze względu na ich amorficzną strukturę, cechuje izotropowe zachowanie materiału, czym można wytłumaczyć pewną ich odporność na zginanie. Wykazują właściwości dielektryczne, przez co są izolacyjne, a także odznaczają się dobrymi właściwościami chemicznymi. Dzięki korzystnemu stosunkowi cena/wydajność, włókna szklane stanowią jak dotąd najczęściej stosowane elementy wzmacniające kompozytów włóknistych. Rys. 1. Włókna wzmacniające kompozyty z osnową polimerową: a) węglowe, b) szklane, c) aramidowe Włókna aramidowe (rys. 1c) charakteryzuje podobnie jak węglowe silna anizotropowość, mają jednak bardzo wysoką udarność i są bardzo odporne na ścieranie. Do ujemnych ich cech należy zaliczyć dużą wrażliwość na temperaturę i promieniowanie nadfioletowe oraz dużą skłonność do wchłaniania wilgoci, co negatywnie odbija się na przyczepności do osnowy i wytrzymałości. W następstwie dużej absorpcji energii włókien i ich predyspozycji do rozszczepiania znajdują zastosowanie m.in. na kamizelki kuloodporne. Odznaczają się złą skrawalnością. Półprodukty włókniste Włókna wzmacniające (zbrojące) kompozyt mają niewielką średnicę rzędu μm i są produkowane w postaci włókien krótkich lub ciętych, długich i ciągłych. Podczas gdy włókna krótkie i długie są stosowane w swoim podstawowym kształcie (np. na krótko- i długowłókniste maty i włókniny), włókna ciągłe są wykorzystywane w wielu różnych formach, w zależności od procesu wytwarzania i wymaganych właściwości gotowego kompozytu. Występują jako kable (grupa włókien ciągłych bez określonego skrętu), przędza lub roving, który tworzą pasma przędzy bez skrętu, połączonych ze sobą jednokierunkowo. Rovingi mogą być dalej przetwarzane w procesie wstępnego sycenia (impregnacji), który polega na maszynowym pokrywaniu materiałem osnowy (polimerowym tworzywem utwardzalnym) suchych, z naniesioną preparacją chemiczną, pasm włókien elementarnych nawiniętych na szpule (rys. 2). Po pokryciu osnową, włókna Rys. 2. Nawinięte na szpule i pokryte preparacją chemicznie czynną wiązki suchych i bardzo cienkich włókien zw. rovingiem: a) węglowym, b) szklanym tworzą jednokierunkowe taśmy zw. prepregami (preimpregnated fibres), które są nawijane na rolki z podłożoną folią oddzielającą, zabezpieczającą przed sklejaniem się zwojów (rys. 3), a następnie przetwarzane na zbrojenie elementów kompozytowych, przede wszystkim w procesach zautomatyzowanych. Prepregami mogą być również tkaniny (rys. 3b), a nawet wieloosiowe struktury tekstylne. Do podstawowych zalet prepregów należy zaliczyć równomierne rozmieszczenie osnowy oraz rozdzielenie procesów sycenia i przetwarzania w element kompozytowy. Włókna ciągłe są często przetwarzane na ukierunkowane i nieukierunkowane półprodukty tekstylne i tworzą maty ciągłe, jak też tkaniny (rys. 4a), wielokierunkowe struktury tekstylne (rys. 4b), plecionki (rys. 4c) idzianiny (rys. 4d). Tkaniny mogą być wykonywane z różnymi splotami, przy czym najbardziej rozpowszechniony jest splot płócienny. Z kolei wieloosiowe (3D) struktury tekstylne są w porównaniu z tkaninami bardziej udrapowane

11 Gdy wybierasz sprzęt do odpowiedzialnych zadań, kierujesz się zaufaniem. Nasi klienci używają maszyn Mazak, ponieważ mają do nas zaufanie. Zaufanie, że inwestycja się opłaca. Zaufanie, że dokładność jest wyjątkowa. Zaufanie, że produktywność jest najwyższa. Zaufanie, że jakość jest najlepsza. Zaufanie, że osiągnięty zostanie optymalny rezultat. Zaufanie do potęgi Mazak. MADE ON A MAZAK T: , -61 F: E:

12 170 MECHANIK NR 3/2012 tę cechuje duża lepkość, dzięki czemu nie spływa ona z folii. Po wprowadzeniu do niej włókien ciętych, utworzona mieszanina włóknista jest przemieszczana elastyczną taśmą podkładową i przepuszczona przez układ rolek zagęszczających, powodujących sycenie i sprasowanie półproduktu, który w postaci pasma o grubości ok. 4 mm jest nawijany na rolkę lub składany w sterty. Ten półprodukt arkuszowy służy jako materiał wsadowy w procesie prasowania na gorąco [6, 7]. Proces BMC pozwala na wytwarzanie półproduktów, które znajdują zastosowanie w wielkoseryjnej produkcji kompozytów włóknistych. W tej metodzie wszystkie składniki ciekłe, jak: żywica i utwardzacz, środki przeciwskurczowe i pomocnicze, są mieszane razem, podobnie jak składniki proszkowe w postaci napełniacza węglanu wapnia i środków rozdzielczych. Następnie składniki ciekłe i proszkowe miesza się z włóknem ciętym. Tak ujednorodnioną mieszanką napełnia się pojemniki z tworzywa sztucznego i sezonuje co najmniej siedem dni. Po tym okresie mieszanka jest wykorzystywana w procesie kształtowania wtryskowego [6]. Rys. 3. Jednokierunkowe taśmy włókniste zwane prepregami: a) wytwarzanie prepregów, b) przykład tkaninowego rovingu węglowego o grubości 0,35 mm (Hadeg) i wykazują w kompozycie lepsze właściwości mechaniczne, gdyż ukierunkowanie włókien może być specjalnie określone dla każdorazowego przypadku zastosowania. Rys. 4. Włókniste półprodukty tekstylne: a) tkanina (splot płócienny), b) wieloosiowa struktura tekstylna, c) plecionka, d) dzianina Półprodukty włókniste z duroplastyczną osnową wykonuje się także w procesie SMC (Scheet Molding Compound) oraz procesem BMC (Bulk Molding Compound). Proces SMC polega na przetwarzaniu włóknistych, ciekłych i proszkowych komponentów w półprodukt arkuszowy. Roving ciągły zostaje pocięty przez obrotowe noże na włókna krótkie lub długie (o długości w zakresie mm) i podawany pomiędzy dwie folie nośne z polietylenu, na których jest rozprowadzona cienka warstwa mieszaniny żywicy ze środkami dodatkowymi (rys. 5). Mieszaninę Rys. 5. Istota procesu SMC (Sheet Molding Compound) stosowanego do wytwarzania półproduktów włóknistych z osnową duroplastyczną Do wytwarzania półproduktów polimerowych kompozytów włóknistych stosuje się ponadto termoplasty wzmacniane matami szklanymi GMT (Glasmattenverstärkte Thermoplaste), jak też włóknami długimi LFT (Langfaserverstärkte Thermoplaste). W procesie GMT dwie maty z włóknami szklanymi są odwijane z rolek i wprowadzane na podwójną taśmę (rys. 6). Pomiędzy te maty wstrzykuje się z dyszy wytłaczarki osnowę termoplastyczną, a z obu stron łączących się mat nakłada warstwę lub folię termoplastyczną. Włókna tych mat nie są łączone przez klejenie, lecz spinane z zastosowaniem specjalnego systemu igłowego, a powstająca mata scalona zostaje wprowadzona między obiegowe taśmy stalowe, stanowiące dwutaśmową prasę. Na jej początku jest umieszczany agregat nagrzewający (strefa laminowania), a po nim agregat chłodzący. Materiał po wyjściu ze strefy chłodzenia jest gotowym półproduktem włóknistym do dalszego przetwarzania [7]. Rys. 6. Istota procesu GMT (Glasmattenverstärkte Thermoplaste) stosowanego do wytwarzania półproduktów z włókien szklanych

13 URZADZENIA, SYSTEMY, SPRZET DO OBRÓBKI BLACH, RURY, PROFILE, OBRÓBKA DRUTU I METALI, MATRYCE, SPAWANIE, OBRÓBKA CIEPLNA, OBROBKA POWIERZCHNI I WYKONCZENIA. Wejscie NORD Nowe bramki Bolonia Fiera Polaczenie na i do piazza Costituzione 29 Wejscie MICHELINO Obwodnica LAMIERA to jedno z najwazniejszych wydarzen miedzynarodowych w sektorze. Oferuje uzytkownikom koncowym mozliwosc dokonywania wyborów inwestycyjnych na podstawie oceny najlepiej wykwalifikowanych autorytetów na rynku. Dzieki swojemu repertuarowi technologicznemu LAMIERA jest punktem odniesienia dla podmiotów dzialajacych zarówno w sektorze skonsolidowanym (mechaniczny, transportowy, AGD, utrzymanie), jak i sektorze wschodzacym (energia, srodowisko, elektronika, biomedyczny). Obwodnica PIAZZA COSTITUZIONE Wjezdzajacy z kierunku Ancona, Florencja i Mediolan moga trafic do wejscia Pólnocnego (North) bezposrednio z bramki autostradowej BOLOGNA FIERA; wjezdzajacy z kierunku Padwa moga trafic do wejscia Michelino zjezdzajac z obwodnicy zjazdem nr 8. Centrum Wystawowe Fiera Bologna, wejscia Michelino i Pólnocne (North), 9:00 12:00, od 9. (sroda) do 12. (sobota) maja. Aby zdobyc bezplatna wejsciówke na impreze: dokonaj wczesnej rezerwacji on-line (www.lamiera.net) skorzystaj z kodu QR Centrum miasta Wiecej informacji: LAMIERA c/o CEU-CENTRO ESPOSIZIONI UCIMU SPA viale Fulvio Testi 128, Cinisello Balsamo MI tel , telefax /349, Organizator: CEU-CENTRO ESPOSIZIONI UCIMU SPA We wspólpracy z: Senaf srl, via Eritrea 21/A, Milano MI Promocja RIVISTA UFFICIALE DELLA MANIFESTAZIONE OFFICIAL MAGAZINE OF THE EXHIBITION Sponsorowanie

14 172 MECHANIK NR 3/2012 PODZIAŁ METOD KSZTAŁTOWANIA WŁÓKNISTYCH KOMPOZYTÓW POLIMEROWYCH Rys. 7. Istota procesu LFT (Langfaserverstärkte Thermoplaste) stosowanego do wytwarzania półproduktów z długimi włóknami szklanymi (Fraunhofer ICT) W procesie LFT (rys. 7) polimer zostaje zmieszany z dodatkami i zagęszczony w wytłaczarce ślimakowej, a następnie wprowadzony do wytłaczarki ze specjalną konfiguracją ślimaków, do której dostarcza się również roving szklany. Otrzymywany z tej wytłaczarki półprodukt może być następnie poddawany przetwarzaniu metodą prasowania lub natryskiwania [8]. Ze względu na wykorzystywaną w przetwarzaniu kompozytów włóknistych postać ich zbrojenia (wzmocnienia), procesy wytwarzania elementów kompozytowych można podzielić na trzy grupy (rys. 8): procesy ciągłe, do których zalicza się przykładowo procesy SMC, GMT czy LFI (Long Fibre Injection); półprodukty SMC i GMT składają się z nieukierunkowanych włókien szklanych zbrojenia w osnowie duro- lub termoplastycznej i są wytwarzane w trybie ciągłym jako taśmy lub maty, natomiast w procesie LFI półproduktem jest natryskiwana na formę mieszanina włókien długich i osnowy duroplastycznej, procesy z układanym (drapowanym) zbrojeniem, obejmujące wypróbowane metody wytwarzania wzmocnionych w sposób ciągły elementów kompozytowych, jak: kształtowanie ręczne, kształtowanie prepregów w autoklawie, prasowanie czy nawijanie włókien, procesy infuzyjne charakteryzujące się późniejszym syceniem (impregnowaniem) ciekłą osnową suchych preform zbrojących zarówno w zamkniętych (metoda RTM), jak też w otwartych formach (np. metoda VARI). Rys. 9. Podział metod kształtowania włóknistych kompozytów polimerowych ze względu na rodzaj wykorzystywanych form (otwarte, zamknięte) stosowanych często lub dość często Rys. 8. Postacie zbrojenia stosowane w metodach kształtowania kompozytów włóknistych [9] Wytwórcy elementów z włóknistych kompozytów polimerowych mają do dyspozycji różne metody ich kształtowania. Spośród spotykanych kryteriów klasyfikacji metod kształtowania tych materiałów, ich podział na metody realizowane w otwartej formie lub w zamkniętej formie [10] jest z wielu względów najbardziej racjonalny (rys. 9). Metody wykorzystujące otwartą formę, których typowymi przedstawicielami są: kształtowanie ręczne, kształtowanie prepregów w autoklawie, metoda nawijania włókien czy metody infuzyjne żywicy, są często stosowane przez mniejsze zakłady lub firmy produkujące bardzo ograniczoną liczbę elementów z jednej formy.

15 Uniwersalny, o dużej mocy i ekonomiczny. Wszechstronny laser do obróbki arkuszy i profili. Dostępny z nową generacją źródeł CO 2 ByLaser firmy Bystronic. Bystar 3015/4020 Bystronic Twój kompetentny partner w zakresie cięcia i gięcia blach T F

16 174 MECHANIK NR 3/2012 Ze względu na ich pracochłonność wiążą się one zazwyczaj z wysokimi kosztami jednostkowymi i ograniczoną wydajnością dzienną. Z kolei metody z zastosowaniem zamkniętej formy, których typowymi przedstawicielami są: metoda RTM i jej odmiana prasująca czy kształtowanie ciągłe profili kompozytowych metodą pultruzji, zapewniają przy odpowiedniej liczbie wytwarzanych elementów znaczne korzyści, wynikające z realizowanej technologii kształtowania, poziomu kosztów produkcyjnych, właściwości wyrobu i tolerancji przez środowisko naturalne. Rozpatrując ten podział metod z innego punktu widzenia, można przyjąć, że priorytetem dla kształtowania elementów kompozytowych w otwartej formie jest odtwarzalna zawartość objętościowa włókien wzmacniających (zbrojących), natomiast jego podstawowe zalety dotyczą obniżenia kosztów narzędziowych, podwyższenia elastyczności przy zmianach geometrii wyrobu, zredukowania niebezpieczeństwa wyprzedzającego przepływu żywicy czy dostosowywania grubości wyrobu przez zmianę parametrów procesu. Jednocześnie mogą pojawić się zjawiska niepożądane, w postaci rozrzutu grubości wyrobu, nieszczelności membrany, nieregularności powierzchni czy większej ilości odpadów. Dla metod kształtowania w zamkniętej formie priorytetem staje się odtwarzalna grubość elementu kompozytowego, a główne zalety sprowadzają się do: odtwarzalnej zarówno geometrii, jak i wysokiej jakości powierzchni, zmniejszenia niebezpieczeństwa przecieków próżniowych oraz minimalnego, uwarunkowanego procesem, odpadu. Z typowych zjawisk niekorzystnych, mogących towarzyszyć tym metodom, należy wymienić oprócz wyższych kosztów inwestycyjnych niekontrolowany, wyprzedzający przepływ żywicy (pory), krytyczne naprężenia własne czy trudne do oceny nakłady na czyszczenie. CHARAKTERYSTYKA WYBRANYCH METOD KSZTAŁTOWANIA W OTWARTEJ FORMIE Kształtowanie ręczne, zwane metodą kontaktową lub laminowaniem, jest najprostszą metodą formowania kompozytów włóknistych. W odpowiedniej formie (np. gipsowej, drewnianej czy metalowej) układa się zbrojenie w postaci maty lub tkaniny i nasącza się je za pomocą pędzla mieszanką żywicy poliestrowej lub epoksydowej i utwardzacza, a następnie zagęszcza wałkiem gumowym (rys. 10). Po dokładnym nasączeniu jednej warstwy zbrojenia i usunięciu nadmiaru żywicy można nałożyć kolejną warstwę w celu utworzenia tzw. preformy. Formę należy pokryć substancją uniemożliwiającą wyciek żywicy, a po utwardzeniu kształtowanego elementu kompozytowego ułatwiającą jego oddzielenie. Metoda ta znajduje zastosowanie w produkcji jednostkowej elementów o relatywnie prostej konfiguracji i nie wymaga skomplikowanych form i oprzyrządowania. O jakości finalnego wyrobu decydują przede wszystkim jakość formy i kwalifikacje pracowników (rys. 11). Z uwagi na dużą materiało- i pracochłonność metoda ta nie nadaje się do produkcji masowej. Rys. 11. Przykład ręcznego układania i dopasowywania prepregów podczas tworzenia preformy elementu kompozytowego Udoskonaloną i bardziej zmechanizowaną metodą kształtowania ręcznego przetwarzanego materiału kompozytowego jest metoda natryskowa. Polega ona na tym, że ręczne układanie poszczególnych warstw zastąpiono jednoczesnym nanoszeniem na formę żywicy z dodatkami i pociętych włókien (najczęściej w postaci rovingu ciętego) za pomocą specjalnego urządzenia natryskowego. Składa się ono z pistoletu, służącego również do cięcia rovingu, jak też z zasobnika dozującego katalizator lub utwardzacz (rys. 12). Powstająca na powierzchni formy warstwa, podobna do luźnego kożucha, zostaje do niej dociśnięta wałkiem, dzięki czemu utworzona skorupa wyrobu jest pozbawiona nadmiaru żywicy i pęcherzy powietrza. Metoda ta jest wprawdzie efektywniejsza i łatwiejsza do realizacji od metody kontaktowej, ale wykazuje podobne wady, gdyż ukształtowane elementy nie są jakościowo jednorodne i mają relatywnie małą wytrzymałość. Rys. 12. Istota ręcznej metody natryskowej materiału kompozytowego Rys. 10. Istota metody kształtowania ręcznego (metody kontaktowej) Kształtowanie prepregów w autoklawie należy do najbardziej praco- i kosztochłonnych metod przetwarzania elementów z włóknistych kompozytów polimerowych.

17 MECHANIK NR 3/ Z reguły stosuje się w nim półprodukty, w których zawartość objętościowa włókien przekracza 60%, a zawartość pęcherzy powietrza jest nadzwyczaj mała. Prepregi mogą być przetwarzane bezpośrednio po ich syceniu lub w terminie późniejszym, po ich składowaniu w odpowiednio obniżonej temperaturze. W obu przypadkach jest możliwe tylko jedno uwarunkowane zasadą nałożenie już rozmieszanych, reaktywnych żywic. Przy żywicach termoutwardzalnych, które wymagają wyższych temperatur przetwarzanie prepregów można zrealizować w kilka tygodni, aż do roku. Jednakże i one muszą być w tym czasie ochładzane (np. aż do 18 C), dzięki czemu początek procesu sieciowania zostaje powstrzymany. Procedura układania prepregów (np. o grubości ok. 0,13 mm) w formie (lub na formie) może być przeprowadzana ręcznie (rys. 13) lub automatycznie, przy czym przed przetwarzaniem trzeba je podgrzać do temperatury Rys. 13. Ręczne układanie prepregów z włókien węglowych w formie w celu wytworzenia elementu kompozytowego dla samolotu firmy Liberty Aerospace [11] otoczenia, aby umożliwić ich kształtowanie. Po ręcznym przykrojeniu prepregów odpowiednio do wymaganego ukierunkowania włókien w wyrobie za pomocą nożyc, szablonów lub maszynowo z użyciem sterowanych numerycznie przykrawarek, zostają one ułożone na pokrytej odpowiednimi środkami antyadhezyjnymi powierzchni formy. W przypadku układania automatycznego stosuje się specjalne urządzenia wyposażone w sterowane głowice robocze do automatycznego nakładania taśm ATL (Automated Tape Laying) lub automatycznego układania pasm włókien AFP (Automated Fiber Placement) zarówno na powierzchniach płaskich, jak i wypukłych (rys. 14). Automatyczne nawarstwianie prepregów dotyczy przede wszystkim wielkopowierzchniowych i wysokojakościowych elementów kompozytowych, np. na potrzeby przemysłu lotniczego czy kosmicznego. Do wytworzenia złożonego geometrycznie wyrobu z wysoką jakością powierzchni, poddaje się ułożoną w formie sekwencję prepregów procesowi utwardzenia w autoklawie (rys. 15). Zadaniem procesu utwardzenia jest usunięcie substancji lotnych i nadmiaru powietrza, w celu wzmocnienia wyrobu kompozytowego, oraz wykorzystanie temperatury i ciśnienia w celu zapewnienia dobrego połączenia warstw. Forma z ułożonymi warstwami prepregów zostaje hermetycznie osłonięta elastyczną folią uszczelniającą, tzw. workiem próżniowym (rys. 16). Między nim a prepregami Rys. 14. Układanie prepregów węglowych na powierzchniach: a) płaskich z wykorzystaniem głowicy do automatycznego nakładania taśm (ATL) firmy MTorres [11], b) wypukłych z zastosowaniem podwójnej głowicy do automatycznego układania pasm włókien (AFP) firmy ElectroImpact umieszcza się dodatkowe warstwy. Bezpośrednio na stos prepregów zostaje naniesiony środek antyadhezyjny, a następnie folia perforowana. Ułatwia ona przepływ żywicy i przeciwdziała sklejaniu się z prepregami umieszczonej nad nią warstwy odsysającej nadmiar żywicy, Rys. 15. Otwarty autoklaw z kształtowanym elementem kompozytowym w worku próżniowym

18 176 MECHANIK NR 3/2012 Rys. 16. Istota metody kształtowania prepregów w autoklawie którą stanowi np. mata z włókna szklanego. Dzięki tej warstwie można sprowadzić zawartość włókien do wymaganej objętości. Nad nią zostaje umieszczona warstwa odpowietrzająca, która zapewnia stały odstęp między workiem próżniowym i warstwą odsysającą, a jej liczne, małe pustki umożliwiają równomierne rozszerzanie się próżni na całą formę. Z tak przygotowanej formy zostaje odciągnięte powietrze, a wytworzona próżnia powoduje przyleganie worka próżniowego do formy. Z kolei oddziaływanie ciśnienia w zakresie 0,1 0,6 MPa i temperatury zazwyczaj powyżej 120 C w odniesieniu do termoutwardzalnych prepregów, inicjuje reakcję sieciowania i zagęszczania kształtowanego elementu kompozytowego. Ciśnienie zagęszczania może być zwiększane przez panujące w autoklawie nadciśnienie. Do wytwarzania dużych, sferycznie ukształtowanych wyrobów kompozytowych często stosuje się formy z CFRP, ponieważ przy w przybliżeniu takich samych współczynnikach rozszerzalności cieplnej formy i wyrobu różnice wymiarowe są nadzwyczaj małe. Ze względu jednak na relatywnie wysokie koszty procesu wytwórczego metoda autoklawowa jest stosowana głównie do produkcji złożonych wyrobów kompozytowych z najwyższymi wymaganiami, wykorzystywanych głównie w lotnictwie i astronautyce, jak też w samochodach Formuły 1. Metoda nawijania włókien polega na określonym, ciągłym nakładaniu jednego lub kilku rovingów na powierzchnię obracającego się rdzenia. Technika nawijania dotyczy przeważnie elementów symetryczno-obrotowych, jak: rury, zbiorniki, osie czy wały. Umożliwia też kształtowanie produktów, których przekrój poprzeczny znacznie odbiega od przekroju okrągłego. Rdzeń oraz zespół tworzenia i prowadzenia pasm włókien (rovingów) poruszają się względem siebie w zależnym czasowo, zdefiniowanym układzie geometrycznym (rys. 17). W zależności od prędkości obrotowej rdzenia n oraz kierunku i prędkości posuwu v f zespołu prowadzenia pasm włókien można realizować odpowiednią odmianę procesu, a to nawijanie obwodowe, krzyżowe (rys. 18) czy biegunowe [9]. Przy nawijaniu obwodowym (rys. 19a) pasmo włókien zostaje osadzone na powierzchni rdzenia pod kątem niemal 90 do jego osi obrotu. Podczas jednego obrotu rdzenia, ślad osadzenia zostaje przesunięty przez posuw sanek zespołu o szerokość pasma, dzięki czemu pobocznica rdzenia zostaje owinięta pojedynczą, pokrywającą powierzchnię warstwą włókien. Stosowalność nawijania obwodowego ogranicza się do rdzeni ze stałymi przekrojami. Rys. 17. Istota metody nawijania włókien Rys. 18. Nałożone na powierzchni rdzenia pasmo włókien (roving) w procesie nawijania krzyżowego (Krempel) Przy nawijaniu krzyżowym (rys. 19b) pasmo włókien zostaje naniesione w kilku przejściach, względnie w podwójnych skokach, wzdłuż linii śrubowej wokół rdzenia. Po pierwszym skoku kolejne pasmo nie zostaje w ruchu powrotnym, tzn. w drugim skoku, nałożone obok pierwszego, lecz jest z nim skrzyżowane. Dopiero po określonej liczbie podwójnych skoków, która jest także nazywana wskaźnikiem wzoru, otrzymuje się równomiernie rozmieszczone wzdłuż rdzenia punkty skrzyżowania pasm włókien. Jedno nałożenie pasma tworzy dwuwarstwowy laminat. Zaletą tej odmiany nawijania jest jej duża wielostronność i możliwość znalezienia kompromisu między parametrami. Podczas nawijania biegunowego (rys. 19c) pasmo zostaje nałożone stycznie do otworu na każdym biegunie Rys. 19. Odmiany nawijania włókien: a) obwodowe, b) krzyżowe, c) biegunowe

19 MECHANIK NR 3/ rdzenia tak, że po każdym przejściu ślad osadzania pasma znajduje się mniej więcej w jednej płaszczyźnie. Po jednym przejściu ślad osadzenia pasma zostaje przesunięty przez obrót trzpienia o szerokość pasma, co powoduje, że następny ślad pasma sytuuje się obok pierwszego śladu i wzór nawijania pasma bez punktów skrzyżowania pokrywa bezpośrednio powierzchnię. Zaletą tej odmiany nawijania jest jej prostota, przede wszystkim wówczas, gdy zastosuje się specjalne maszyny do realizacji procesu. W procesie nawijania włókien przeważnie stosuje się na osnowy żywice termoutwardzalne [12]; mogą być też wykorzystywane osnowy termoplastyczne. Pasma włókien (rovingi) są wstępnie sycone żywicą. O ile w odniesieniu do osnów termoutwardzalnych sycenie włókien następuje bezpośrednio przed nawinięciem i polega na ich przeciąganiu przez wannę z płynną żywicą (sycenie na mokro), to przy osnowach termoplastycznych włókna, przed ich nawinięciem na rdzeń podobnie jak sam rdzeń muszą być ogrzewane, aby żywica przeszła w stan płynny, a nawijane warstwy dokładnie wiązały się ze sobą (sycenie na sucho). Po utwardzeniu nawiniętego elementu kompozytowego następuje jego usuwanie z rdzenia i ewentualne cięcie na odcinki wymaganej długości. Istotne znaczenie odgrywa rdzeń (trzpień) służący do nawijania rovingów. W przypadku wytwarzanych elementów o kształcie walcowym lub stożkowym, rdzenie można relatywnie łatwo usuwać i mogą być one ponownie wykorzystywane, tak jak rdzenie odpowiednio dzielone w celu łatwiejszego ich wyjmowania. Natomiast przy kształtach złożonych z podcięciami można stosować rdzenie wytapialne lub zintegrowane z wytwarzanym wyrobem kompozytowym. Wówczas rdzeń może być dodatkowo wykonywany jako blokada dyfuzyjna lub antykorozyjna. Na przebieg i efekty procesu nawijania wywiera wpływ wiele takich czynników, jak: kąt nawijania, szerokość i liczba rovingów, odmiana nawijania czy cechy kształtowanego elementu kompozytowego. Do jego wykonywania coraz częściej są wykorzystywane CNC-sterowane urządzenia [13]. Przykładowo, do wykonywania rur z GFRP metodą nawijania włókien stosuje się urządzenia zarówno do ciągłego nawijania (rys. 20), jak i do nawijania rdzeniowego. Rys. 20. Ciągłe kształtowanie rury z GFRP metodą nawijania włókien (Amitech Germany [13]) Metoda nawijania włókien umożliwia m.in. wytwarzanie rur o różnych średnicach, dużej trwałości i małej masie właściwej, a jednocześnie o dużej wytrzymałości i odporności chemicznej, służących do budowy rurociągów i stanowiących wysoce efektywną alternatywę wobec rur żeliwnych, betonowych czy kamionkowych. Ciąg dalszy w nr 4/2012 > Smarowanie kontaktowe > Oliwienie bezstykowe > > > > > > >

20 178 MECHANIK NR 3/2012 TruLaser 3030 Lean Edition ZAPROJEKTOWANA TAK, ABY ROZWIJAĆ SIĘ WRAZ Z TWOJĄ FIRMĄ Wybór modelu wycinarki laserowej oraz stopnia automatyzacji procesu cięcia wiąże się z koniecznością pogodzenia ze sobą planowanych nakładów inwestycyjnych oraz zakresu ciętych elementów i uzyskiwanej wydajności procesu cięcia. Firma TRUMPF, światowy lider w zakresie maszyn i urządzeń do obróbki blach, zaprojektowała wycinarkę laserową TruLaser 3030 Lean Edition, którą można rozbudowywać wraz z rozwojem firmy i wzrostem jej potrzeb. Teraz, z TruLaser 3030 Lean Edition, możesz odłożyć automatyzację procesu na taki moment, w którym będziesz jej naprawdę potrzebował. Rys. 1. TruLaser 3030 Laen Edition ze składanymi prowadnicami i wysuwanym stołem roboczym W swojej podstawowej wersji TuLaser 3030 Lean Edition zajmuje zadziwiająco mało miejsca. Składane prowadnice, złożone w czasie procesu cięcia, umożliwiają wykorzystanie przestrzeni wokół maszyny na inne potrzeby firmy. Po ich rozłożeniu możliwy jest swobodny dostęp do stołu roboczego oraz ułatwiony załadunek i rozładunek wyciętych detali. Kabina robocza umożliwia pozycjonowanie głowicy roboczej w przestrzeni o wymiarach x = 3000 mm, y = 1500 mm oraz z = 115 mm, co pozwala na obróbkę blach o standardowych wymiarach hutniczych. Montowany w tej maszynie laser gazowy CO 2 z serii TruFlow o mocy 3200 W pozwala uzyskać doskonałe rezultaty cięcia stali niestopowej o grubości do 20 mm, stali stopowej do 12 mm i stopów aluminium do 8 mm. Alternatywnie możemy wyposażyć maszynę w laser TruFlow o mocy 4000 W. Wówczas zwiększamy zakres grubości do 15 mm dla stali stopowej i 10 mm dla aluminium. Wysoką wydajność procesu cięcia zapewnia zastosowana technologia silników liniowych, umożliwiająca ruch głowicy tnącej z prędkością do 140 m/min. Niezależnie od grubości ciętych elementów, proces prowadzony jest cały czas tą sama głowicą o ogniskowej 250 mm, dzięki czemu wyeliminowano przestoje związane z koniecznością przezbrajania maszyny. Jeśli chcemy przyspieszyć cięcie cienkich blach, możemy zastosować głowicę o ogniskowej 130 mm. Opcjonalnie maszyna może być wyposażona w automatyczny zmieniacz dysz procesowych. W TruLaser 3030 Lean Edition zastosowano zoptymalizowany tryb pracy lasera w stanie oczekiwania na produkcję laser standby mode, pozwalający zaoszczędzić nawet do 40% energii w trybie czuwania. Nowy, ergonomiczny panel sterowania z graficznym interfejsem użytkownika i ekranem dotykowym oraz łatwo dostępne i oznaczone punkty serwisowe zapewniają prostotę obsługi i konserwacji urządzenia. TruLaser 3030 Lean Edition można w stosunkowo prosty sposób rozbudować o elementy automatyki. Wraz ze wzrostem produkcji, zależnie od potrzeb przedsiębiorstwa, ręcznie wysuwany stół może być zastąpiony stołem automatycznym, lub automatycznym systemem załadunku i rozładunku detali, umożliwiającym ciągłą pracę bez interwencji operatora, czy też całym systemem automatycznego składowania materiałów przeznaczonych do cięcia i wyciętych detali. TruLaser 3030 Lean Edition może być też wyposażona w przystawkę do obróbki rur i profili RotoLas. W prosty i szybki sposób użytkownik może rozszerzyć możliwości maszyny o obróbkę elementów o symetrii obrotowej. Ręczna paleta Automatyczny zmieniacz palet Rys. 2. TruLaser 3030 Lean Edition rozwija się wraz z firmą Automatyczny system załadunku i rozładunku LiftMaster Compact Automatyczny system załadunku, rozładunku i składowania

WYBÓR PUNKTÓW POMIAROWYCH

WYBÓR PUNKTÓW POMIAROWYCH Scientific Bulletin of Che lm Section of Technical Sciences No. 1/2008 WYBÓR PUNKTÓW POMIAROWYCH WE WSPÓŁRZĘDNOŚCIOWEJ TECHNICE POMIAROWEJ MAREK MAGDZIAK Katedra Technik Wytwarzania i Automatyzacji, Politechnika

Bardziej szczegółowo

PRACA DYPLOMOWA W BUDOWIE WKŁADEK FORMUJĄCYCH. Tomasz Kamiński. Temat: ŻYWICE EPOKSYDOWE. dr inż. Leszek Nakonieczny

PRACA DYPLOMOWA W BUDOWIE WKŁADEK FORMUJĄCYCH. Tomasz Kamiński. Temat: ŻYWICE EPOKSYDOWE. dr inż. Leszek Nakonieczny Politechnika Wrocławska - Wydział Mechaniczny Instytut Technologii Maszyn i Automatyzacji PRACA DYPLOMOWA Tomasz Kamiński Temat: ŻYWICE EPOKSYDOWE W BUDOWIE WKŁADEK FORMUJĄCYCH Promotor: dr inż. Leszek

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE Nazwa przedmiotu: KOMPUTEROWE WSPOMAGANIE WYTWARZANIA CAM Kierunek: Mechanika i Budowa Maszyn Rodzaj przedmiotu: obowiązkowy na specjalności APWiR Rodzaj zajęć: wykład, laboratorium I KARTA PRZEDMIOTU

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE Nazwa przedmiotu: SYSTEMY PROJEKTOWANIA PROCESÓW TECHNOLOGICZNYCH Kierunek: Mechanika i Budowa Maszyn Rodzaj przedmiotu: obowiązkowy na specjalności: Automatyzacja wytwarzania i robotyka Rodzaj zajęć:

Bardziej szczegółowo

UCHWYT HYDROPOWER O SMUKŁEJ KONSTRUKCJI I DUŻEJ SILE MOCOWANIA

UCHWYT HYDROPOWER O SMUKŁEJ KONSTRUKCJI I DUŻEJ SILE MOCOWANIA INNOWACJA Ceny netto (w ) bez VAT, ważne do 31. 07. 2016 UCHWYT HYDROPOWER O SMUKŁEJ KONSTRUKCJI I DUŻEJ SILE MOCOWANIA Nowy hydrauliczny uchwyt zaciskowy GARANT innowacyjne rozwiązanie wielu problemów.

Bardziej szczegółowo

DIGITALIZACJA GEOMETRII WKŁADEK OSTRZOWYCH NA POTRZEBY SYMULACJI MES PROCESU OBRÓBKI SKRAWANIEM

DIGITALIZACJA GEOMETRII WKŁADEK OSTRZOWYCH NA POTRZEBY SYMULACJI MES PROCESU OBRÓBKI SKRAWANIEM Dr inż. Witold HABRAT, e-mail: witekhab@prz.edu.pl Politechnika Rzeszowska, Wydział Budowy Maszyn i Lotnictwa Dr hab. inż. Piotr NIESŁONY, prof. PO, e-mail: p.nieslony@po.opole.pl Politechnika Opolska,

Bardziej szczegółowo

Współpraca z jednostkami B+R i uczelniami szansą na innowacyjny rozwój polskich przedsiębiorstw z sektora MŚP. Przykłady dobrych praktyk

Współpraca z jednostkami B+R i uczelniami szansą na innowacyjny rozwój polskich przedsiębiorstw z sektora MŚP. Przykłady dobrych praktyk Klaster Gospodarki Odpadowej i Recyklingu szansą rozwoju innowacyjnych przedsiębiorstw z branży odpadowej i recyklingu Współpraca z jednostkami B+R i uczelniami szansą na innowacyjny rozwój polskich przedsiębiorstw

Bardziej szczegółowo

Narzędzia precyzyjne i półprzewodnikowe. Producent światowej klasy narzędzi diamentowych i CBN

Narzędzia precyzyjne i półprzewodnikowe. Producent światowej klasy narzędzi diamentowych i CBN Narzędzia precyzyjne i półprzewodnikowe Producent światowej klasy narzędzi diamentowych i CBN Tarcze ścierne ze spoiwem metalicznym oraz żywicznym Tarcza ze spoiwem metalicznym Tarcza ze spoiwem żywicznym

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE Nazwa przedmiotu: Kierunek: Mechanika i Budowa Maszyn Rodzaj przedmiotu: obowiązkowy przedmiot kierunkowy Rodzaj zajęć: laboratorium I KARTA PRZEDMIOTU CEL PRZEDMIOTU PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE C1. Zapoznanie

Bardziej szczegółowo

INTERFEJS TDM ZOLLER VENTURION 600 ZASTOSOWANIE W PRZEMYŚLE. Streszczenie INTERFACE TDM ZOLLER VENTURION 600 USE IN THE INDUSTRY.

INTERFEJS TDM ZOLLER VENTURION 600 ZASTOSOWANIE W PRZEMYŚLE. Streszczenie INTERFACE TDM ZOLLER VENTURION 600 USE IN THE INDUSTRY. DOI: 10.17814/mechanik.2015.8-9.461 Mgr inż. Tomasz DOBROWOLSKI, dr inż. Piotr SZABLEWSKI (Pratt & Whitney Kalisz): INTERFEJS TDM ZOLLER VENTURION 600 ZASTOSOWANIE W PRZEMYŚLE Streszczenie Przedstawiono

Bardziej szczegółowo

Produkcja Regeneracja Napawanie

Produkcja Regeneracja Napawanie Produkcja Regeneracja Napawanie przed regeneracją po regeneracji Firma Doradztwo techniczne i kontrola Firma Elkrem powstała w 1995 roku. Misję firmy stanowi osiągnięcie pełnej satysfakcji Klienta poprzez

Bardziej szczegółowo

Poprawa efektywności energetycznej w przedsiębiorstwie z sektora obróbki metali i produkcji artykułów metalowych

Poprawa efektywności energetycznej w przedsiębiorstwie z sektora obróbki metali i produkcji artykułów metalowych Poprawa efektywności energetycznej w przedsiębiorstwie z sektora obróbki metali i produkcji artykułów metalowych SPOSOBY NA OBNIŻENIE KOSZTÓW UŻYTKOWANIA ENERGII Przewodnik dla przedsiębiorcy Czy modernizacja

Bardziej szczegółowo

ZAAWANSOWANE TECHNIKI WYTWARZANIA W MECHATRONICE

ZAAWANSOWANE TECHNIKI WYTWARZANIA W MECHATRONICE : BMiZ Studium: stacj. II stopnia : : MCH Rok akad.: 05/6 Liczba godzin - 5 ZAAWANSOWANE TECHNIKI WYTWARZANIA W MECHATRONICE L a b o r a t o r i u m ( h a l a H 0 Z O S ) Prowadzący: dr inż. Marek Rybicki

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE Nazwa przedmiotu: Kierunek: Mechanika i Budowa Maszyn Rodzaj przedmiotu: obowiązkowy na specjalności: Przetwórstwo tworzyw polimerowych Rodzaj zajęć: wykład, laboratorium I KARTA PRZEDMIOTU CEL PRZEDMIOTU

Bardziej szczegółowo

Bystar L. laser cutting. efficiency in. Wielkoformatowe systemy do cięcia laserowego do blach, rur i profili

Bystar L. laser cutting. efficiency in. Wielkoformatowe systemy do cięcia laserowego do blach, rur i profili efficiency in laser cutting Bystar L Wielkoformatowe systemy do cięcia laserowego do blach, rur i profili 2 Bystar L wielki, precyzyjny i autonomiczny Pod względem długości obszaru roboczego, urządzenia

Bardziej szczegółowo

Tematy prac dyplomowych inżynierskich kierunek MiBM

Tematy prac dyplomowych inżynierskich kierunek MiBM Tematy prac dyplomowych inżynierskich kierunek MiBM Nr pracy Temat Cel Zakres Prowadzący 001/I8/Inż/2013 002/I8/Inż/2013 003/I8/ Inż /2013 Wykonywanie otworów gwintowanych na obrabiarkach CNC. Projekt

Bardziej szczegółowo

Wytwarzanie wspomagane komputerowo CAD CAM CNC. dr inż. Michał Michna

Wytwarzanie wspomagane komputerowo CAD CAM CNC. dr inż. Michał Michna Wytwarzanie wspomagane komputerowo CAD CAM CNC dr inż. Michał Michna Wytwarzanie wspomagane komputerowo CAD CAM CNC prowadzący dr inż. Grzegorz Kostro pok. EM 313 dr inż. Michał Michna pok. EM 312 materiały

Bardziej szczegółowo

Wydział Mechaniczny http://www.mechaniczny.uniwersytetradom.pl/ INSTYTUT BUDOWY MASZYN

Wydział Mechaniczny http://www.mechaniczny.uniwersytetradom.pl/ INSTYTUT BUDOWY MASZYN Wydział Mechaniczny http://www.mechaniczny.uniwersytetradom.pl/ INSTYTUT BUDOWY MASZYN Kierunek: Mechanika i Budowa Maszyn ZAKŁAD PODSTAW KONSTRUKCJI MASZYN Laboratorium tribologiczne - I- Sz s. 212, II-

Bardziej szczegółowo

PRELIMINARY BROCHURE CORRAX. A stainless precipitation hardening steel

PRELIMINARY BROCHURE CORRAX. A stainless precipitation hardening steel PRELIMINARY BROCHURE CORRAX A stainless precipitation hardening steel Ogólne dane Właściwości W porównaniu do konwencjonalnych narzędziowych odpornych na korozję, CORRAX posiada następujące zalety: Szeroki

Bardziej szczegółowo

BADANIA WPŁYWU ZASTOSOWANIA MINIMALNEGO SMAROWANIA MQL NA SIŁY SKRAWANIA I POSTAĆ WIÓRA W OBRÓBCE KOMPOZYTÓW ALUMINIOWYCH NARZĘDZIAMI POWLEKANYMI

BADANIA WPŁYWU ZASTOSOWANIA MINIMALNEGO SMAROWANIA MQL NA SIŁY SKRAWANIA I POSTAĆ WIÓRA W OBRÓBCE KOMPOZYTÓW ALUMINIOWYCH NARZĘDZIAMI POWLEKANYMI DOI: 10.17814/mechanik.2015.8-9.439 Dr inż. Paweł KAROLCZAK (Politechnika Wrocławska), dr inż. Marek KOŁODZIEJ (Politechnika Wrocławska): BADANIA WPŁYWU ZASTOSOWANIA MINIMALNEGO SMAROWANIA MQL NA SIŁY

Bardziej szczegółowo

Oferta programu COSME

Oferta programu COSME EUROPEJSKIE INSTRUMENTY FINANSOWE NA RZECZ INNOWACYJNOŚCI I KONKURENCYJNOŚCI. DZIEŃ INFORMACYJNY DLA PRZEDSTAWICIELI MŚP Lublin, 21.11.2014 Oferta programu COSME Magdalena Szukała Lubelskie Centrum Transferu

Bardziej szczegółowo

Mistrz wszechstronności Zünd Cyfrowe plotery tnące

Mistrz wszechstronności Zünd Cyfrowe plotery tnące Mistrz wszechstronności Zünd Cyfrowe plotery tnące Twój najlepszy wybór w cyfrowym cięciu Dynamiczny rynek wymaga wyjątkowej elastyczności elastycznościellxfelelastyc zności 1 2 3 4 5 Gdzie surowe normy

Bardziej szczegółowo

2. Oferta usług. 3. Partnerzy

2. Oferta usług. 3. Partnerzy 2. Oferta usług Oferujemy naszym klientom współpracę w następujących dziedzinach: Rozwój, produkcja i próby prototypów Analizy obliczeniowe, opracowanie dokumentacji technicznych Analizy projektowe, projekty

Bardziej szczegółowo

Raport o sytuacji mikro i małych firm poprawa nastrojów polskich przedsiębiorców. Wrocław, 19 marca 2015

Raport o sytuacji mikro i małych firm poprawa nastrojów polskich przedsiębiorców. Wrocław, 19 marca 2015 Raport o sytuacji mikro i małych firm poprawa nastrojów polskich przedsiębiorców Wrocław, 19 marca 2015 Piąty raport Banku Pekao SA o sytuacji mikro i małych firm innowacje tematem specjalnym 6 910 wywiadów

Bardziej szczegółowo

Wydziały Politechniki Poznańskiej

Wydziały Politechniki Poznańskiej Wydziały Politechniki Poznańskiej Wydział Architektury Wydział Budownictwa i Inżynierii Środowiska Wydział Budowy Maszyn i Zarządzania Wydział Elektroniki i Telekomunikacji Wydział Elektryczny Wydział

Bardziej szczegółowo

MODELOWANIE POŁĄCZEŃ TYPU SWORZEŃ OTWÓR ZA POMOCĄ MES BEZ UŻYCIA ANALIZY KONTAKTOWEJ

MODELOWANIE POŁĄCZEŃ TYPU SWORZEŃ OTWÓR ZA POMOCĄ MES BEZ UŻYCIA ANALIZY KONTAKTOWEJ Jarosław MAŃKOWSKI * Andrzej ŻABICKI * Piotr ŻACH * MODELOWANIE POŁĄCZEŃ TYPU SWORZEŃ OTWÓR ZA POMOCĄ MES BEZ UŻYCIA ANALIZY KONTAKTOWEJ 1. WSTĘP W analizach MES dużych konstrukcji wykonywanych na skalę

Bardziej szczegółowo

Właściwe rozwiązania i odpowiedzi

Właściwe rozwiązania i odpowiedzi Oferta Outsourcingu - Przemysł BIG InvestConsult AG Właściwe rozwiązania i odpowiedzi OUTSOURCING PRODUKCJI Przemysł maszynowy, metalowy Przemysł motoryzacyjny, kolejowy Przemysł elektromechaniczny, klimatyzacji

Bardziej szczegółowo

Stal Ruukki Laser dla bezobsługowej produkcji i najwyższej precyzji

Stal Ruukki Laser dla bezobsługowej produkcji i najwyższej precyzji www.ruukki.pl Stal Ruukki Laser dla bezobsługowej produkcji i najwyższej precyzji Ruukki Laser. Standard dla cięcia laserowego. Wyznaczamy standardy w zakresie dokładności i bezstresowej produkcji Dowiedz

Bardziej szczegółowo

TMALASER Teresa Malinowska

TMALASER Teresa Malinowska TMALASER Teresa Malinowska O NAS Firma TMALASER Teresa Malinowska działa od 2006 roku zgodnie z wymogami ISO. Podstawowym przedmiotem naszej działalności jest produkcja detali, podzespołów dla przemysłu

Bardziej szczegółowo

Uczestnictwo europejskich MŚP w programach B+R

Uczestnictwo europejskich MŚP w programach B+R Uczestnictwo europejskich MŚP w programach B+R Oczekiwania i bariery Paweł Kaczmarek Poznański Park Naukowo-Technologiczny Fundacji UAM w Poznaniu Projekt MAPEER SME MŚP a Programy wsparcia B+R Analiza

Bardziej szczegółowo

INSTYTUT TECHNOLOGII MECHANICZNYCH

INSTYTUT TECHNOLOGII MECHANICZNYCH Politechnika Częstochowska Wydział Inżynierii Mechanicznej i Informatyki INSTYTUT TECHNOLOGII MECHANICZNYCH 1 Instytut Technologii Mechanicznych Dyrektor: Dr hab. inż. T. Nieszporek, prof. PCz Z-ca Dyrektora:

Bardziej szczegółowo

laser cutting efficiency in BySprint Fiber

laser cutting efficiency in BySprint Fiber efficiency in laser cutting BySprint Fiber Szybkie urządzenie do cięcia promieniem lasera z zaawansowanym technologicznie laserem włóknowym umożliwiające ekonomiczną obróbkę cienkich blach 2 BySprint Fiber

Bardziej szczegółowo

Advanced Forming Hartowanie w procesie tłoczenia

Advanced Forming Hartowanie w procesie tłoczenia Advanced Forming Hartowanie w procesie tłoczenia ZAAWANSOWANE FORMOWANIE DLA PRZEMYSŁU SAMOCHODOWEGO Gdy klienci kładą silny nacisk na masę i wytrzymałość Wymagania odnośnie coraz lżejszych elementów z

Bardziej szczegółowo

Biuletyn Informacyjny ITS (Instytutu Transportu Samochodowego)

Biuletyn Informacyjny ITS (Instytutu Transportu Samochodowego) 1. A 5809 III ABC Jakości od 1996 2. Acta of Bioengineering and Biomechanics 1999-2002 3. Advances in Manufacturing Science and Technology (patrz Postępy Technologii Maszyn i Urządzeń) 4. Archives of Civil

Bardziej szczegółowo

Operacja technologiczna to wszystkie czynności wykonywane na jednym lub kilku przedmiotach.

Operacja technologiczna to wszystkie czynności wykonywane na jednym lub kilku przedmiotach. Temat 23 : Proces technologiczny i planowanie pracy. (str. 30-31) 1. Pojęcia: Proces technologiczny to proces wytwarzania towarów wg przepisów. Jest to zbiór czynności zmieniających właściwości fizyczne

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy system oceniania - kwalifikacja M19. Podstawy konstrukcji maszyn. Przedmiot: Technologia naprawy elementów maszyn narzędzi i urządzeń

Przedmiotowy system oceniania - kwalifikacja M19. Podstawy konstrukcji maszyn. Przedmiot: Technologia naprawy elementów maszyn narzędzi i urządzeń Przedmiotowy system oceniania - kwalifikacja M19 KL II i III TM Podstawy konstrukcji maszyn nauczyciel Andrzej Maląg Przedmiot: Technologia naprawy elementów maszyn narzędzi i urządzeń CELE PRZEDMIOTOWEGO

Bardziej szczegółowo

Zakład Metalowy ALEM. 72-320 Trzebiatów, ul. Kołobrzeska 19 www.alem.pl

Zakład Metalowy ALEM. 72-320 Trzebiatów, ul. Kołobrzeska 19 www.alem.pl Zakład Metalowy ALEM 72-320 Trzebiatów, ul. Kołobrzeska 19 www.alem.pl Zakład Metalowy ALEM jest firmą posiadającą kilkunastoletnie doświadczenie w precyzyjnej obróbce metali. Oferujemy usługi z zakresu

Bardziej szczegółowo

AUTOMATYZACJA PROCESU PROJEKTOWANIA RUR GIĘTYCH W OPARCIU O PARAMETRYCZNY SYSTEM CAD

AUTOMATYZACJA PROCESU PROJEKTOWANIA RUR GIĘTYCH W OPARCIU O PARAMETRYCZNY SYSTEM CAD mgr inż. Przemysław Zawadzki, email: przemyslaw.zawadzki@put.poznan.pl, mgr inż. Maciej Kowalski, email: e-mail: maciejkow@poczta.fm, mgr inż. Radosław Wichniarek, email: radoslaw.wichniarek@put.poznan.pl,

Bardziej szczegółowo

POSTĘPY W KONSTRUKCJI I STEROWANIU Bydgoszcz 2004

POSTĘPY W KONSTRUKCJI I STEROWANIU Bydgoszcz 2004 POSTĘPY W KONSTRUKCJI I STEROWANIU Bydgoszcz 2004 METODA SYMULACJI CAM WIERCENIA OTWORÓW W TARCZY ROZDRABNIACZA WIELOTARCZOWEGO Józef Flizikowski, Kazimierz Peszyński, Wojciech Bieniaszewski, Adam Budzyński

Bardziej szczegółowo

SigmaMRP zarządzanie produkcją w przedsiębiorstwie z branży metalowej.

SigmaMRP zarządzanie produkcją w przedsiębiorstwie z branży metalowej. SigmaMRP zarządzanie produkcją w przedsiębiorstwie z branży metalowej. Wstęp SigmaMRP to nowość na polskim rynku, która jest już dostępna w ofercie firmy Stigo. Program MRP (ang. Material Requirements

Bardziej szczegółowo

Airon Investment S.A. kompleksowe usługi związane z obróbką stali.

Airon Investment S.A. kompleksowe usługi związane z obróbką stali. Airon Investment S.A. kompleksowe usługi związane z obróbką stali. Nasza firma specjalizuje się w świadczeniu usług kooperacyjnych dla liczących się producentów w Unii Europejskiej. Kompleksowo wykonujemy

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE Nazwa przedmiotu: Kierunek: Mechanika i Budowa Maszyn Rodzaj przedmiotu: obowiązkowy na specjalności APWiR Rodzaj zajęć: wykład, laboratorium I KARTA PRZEDMIOTU CEL PRZEDMIOTU PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE

Bardziej szczegółowo

LAF-Polska Bielawa 58-260, ul. Wolności 117 NIP: 882-152-92-20 REGON: 890704507 http://www.laf-polska.pl

LAF-Polska Bielawa 58-260, ul. Wolności 117 NIP: 882-152-92-20 REGON: 890704507 http://www.laf-polska.pl Podstawowe informacje o stali Stal jest stopem żelaza, węgla i innych pierwiastków stopowych o zawartości do 2,14 % węgla. W praktyce, jako stale oznacza się stopy, które najczęściej zawierają żelazo,

Bardziej szczegółowo

Plastech 2013, Serock 11-12.04.2013r. Optymalna produkcja na wtryskarkach

Plastech 2013, Serock 11-12.04.2013r. Optymalna produkcja na wtryskarkach Plastech 2013, Serock 11-12.04.2013r Optymalna produkcja na wtryskarkach Czynniki wpływające na jakość wyprasek i efektywność produkcji Wiedza i umiejętności System jakości wtryskarka I peryferia wyrób

Bardziej szczegółowo

Regionalna Strategia Innowacji Województwa Kujawsko-Pomorskiego Inteligentne specjalizaje

Regionalna Strategia Innowacji Województwa Kujawsko-Pomorskiego Inteligentne specjalizaje Regionalna Strategia Innowacji Województwa Kujawsko-Pomorskiego Inteligentne specjalizaje Toruń, 13.12.2012 Co oznacza inteligentna specjalizacja? Inteligentna specjalizacja to: identyfikowanie wyjątkowych

Bardziej szczegółowo

Konferencja prasowa podczas XIV Forum Edukacyjnego dla Małych i Średnich Przedsiębiorstw

Konferencja prasowa podczas XIV Forum Edukacyjnego dla Małych i Średnich Przedsiębiorstw 2014 Bożena Lublińska Kasprzak Prezes Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości Konferencja prasowa podczas XIV Forum Edukacyjnego dla Małych i Średnich Przedsiębiorstw Warszawa, 24 czerwca 2014 r.,

Bardziej szczegółowo

Podstawy Konstrukcji Maszyn. Wykład nr. 2 Obróbka i montaż części maszyn

Podstawy Konstrukcji Maszyn. Wykład nr. 2 Obróbka i montaż części maszyn Podstawy Konstrukcji Maszyn Wykład nr. 2 Obróbka i montaż części maszyn 1. WSTĘP Przedwojenny Polski pistolet VIS skomplikowana i czasochłonna obróbka skrawaniem Elementy składowe pistoletu podzespoły

Bardziej szczegółowo

Use of the ball-bar measuring system to investigate the properties of parallel kinematics mechanism

Use of the ball-bar measuring system to investigate the properties of parallel kinematics mechanism Artykuł Autorski z VIII Forum Inżynierskiego ProCAx, Siewierz, 19-22 XI 2009 (MECHANIK nr 2/2010) Dr inż. Krzysztof Chrapek, dr inż. Piotr Górski, dr inż. Stanisław Iżykowski, mgr inż. Paweł Maślak Politechnika

Bardziej szczegółowo

Szkolenie. Kontakt. Dla wzrostu wydajności. Achieve more...

Szkolenie. Kontakt. Dla wzrostu wydajności. Achieve more... Kontakt Agie Charmilles Sp. z o.o. Al. Krakowska 81, Sękocin Nowy 05-090 Raszyn tel. +48 22 326 50 50 fax +48 22 326 50 99 www.gfac.com/pl Szkolenie Dla wzrostu wydajności Achieve more... Czy wiecie? 50%

Bardziej szczegółowo

Technologia elementów optycznych

Technologia elementów optycznych Technologia elementów optycznych dr inż. Michał Józwik pokój 507a jozwik@mchtr.pw.edu.pl Część 1 Treść wykładu Specyfika wymagań i technologii elementów optycznych. Ogólna struktura procesów technologicznych.

Bardziej szczegółowo

Katalog handlowy e-production

Katalog handlowy e-production 1 / 12 Potęga e-innowacji Katalog handlowy e-production 2 / 12 e-production to zaawansowany system informatyczny przeznaczony do opomiarowania pracy maszyn produkcyjnych w czasie rzeczywistym. Istotą systemu

Bardziej szczegółowo

Wsparcie działalności MŚP ze środków UE. Listopad 2014 r. KPMG Tax M.Michna sp. k.

Wsparcie działalności MŚP ze środków UE. Listopad 2014 r. KPMG Tax M.Michna sp. k. Wsparcie działalności MŚP ze środków UE Listopad 2014 r. KPMG Tax M.Michna sp. k. Spis treści I. Horyzont 2020 II. COSME III. JEREMIE 1 Horyzont 2020 obszary wsparcia FILAR: Wiodąca pozycja w przemyśle:

Bardziej szczegółowo

Trackery Leica Absolute

Trackery Leica Absolute BROSZURA PRODUKTU Trackery Leica Absolute Rozwiązania pomiarowe Leica Leica Absolute Tracker AT402 z sondą B-Probe Ultra przenośny system pomiarowy klasy podstawowej Leica B-Probe to ręczne i zasilane

Bardziej szczegółowo

Problematyka budowy skanera 3D doświadczenia własne

Problematyka budowy skanera 3D doświadczenia własne Problematyka budowy skanera 3D doświadczenia własne dr inż. Ireneusz Wróbel ATH Bielsko-Biała, Evatronix S.A. iwrobel@ath.bielsko.pl mgr inż. Paweł Harężlak mgr inż. Michał Bogusz Evatronix S.A. Plan wykładu

Bardziej szczegółowo

Piny pozycjonujące i piny do zgrzewania dla przemysłu samochodowego FRIALIT -DEGUSSIT ceramika tlenkowa

Piny pozycjonujące i piny do zgrzewania dla przemysłu samochodowego FRIALIT -DEGUSSIT ceramika tlenkowa Piny pozycjonujące i piny do zgrzewania dla przemysłu samochodowego FRIALIT -DEGUSSIT ceramika tlenkowa Większa perfekcja i precyzja podczas produkcji samochodu FRIALIT -DEGUSSIT ceramika tlenkowa 2 Komponenty

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne

Wymagania edukacyjne mgr inż. Bogdan Czach Rzeszów, 6 września 2015 Wymagania edukacyjne z przedmiotu Metody obróbki skrawaniem Technik mechanik Moduł : Z5.01 Metody obróbki skrawaniem, Z5.02 Narzędzia skrawające, Z5.03 Mechanizmy

Bardziej szczegółowo

The development of the technological process in an integrated computer system CAD / CAM (SerfCAM and MTS) with emphasis on their use and purpose.

The development of the technological process in an integrated computer system CAD / CAM (SerfCAM and MTS) with emphasis on their use and purpose. mgr inż. Marta Kordowska, dr inż. Wojciech Musiał; Politechnika Koszalińska, Wydział: Mechanika i Budowa Maszyn; marteczka.kordowska@vp.pl wmusiał@vp.pl Opracowanie przebiegu procesu technologicznego w

Bardziej szczegółowo

CZAS WYKONANIA BUDOWLANYCH ELEMENTÓW KONSTRUKCJI STALOWYCH OBRABIANYCH METODĄ SKRAWANIA A PARAMETRY SKRAWANIA

CZAS WYKONANIA BUDOWLANYCH ELEMENTÓW KONSTRUKCJI STALOWYCH OBRABIANYCH METODĄ SKRAWANIA A PARAMETRY SKRAWANIA Budownictwo 16 Piotr Całusiński CZAS WYKONANIA BUDOWLANYCH ELEMENTÓW KONSTRUKCJI STALOWYCH OBRABIANYCH METODĄ SKRAWANIA A PARAMETRY SKRAWANIA Wprowadzenie Rys. 1. Zmiana całkowitych kosztów wytworzenia

Bardziej szczegółowo

URZĄD STATYSTYCZNY W SZCZECINIE

URZĄD STATYSTYCZNY W SZCZECINIE URZĄD STATYSTYCZNY W SZCZECINIE Opracowania sygnalne Szczecin, styczeń 2010 r. DZIAŁALNOŚĆ INNOWACYJNA PRZEDSIĘBIORSTW W LATACH 2006-2008 W WOJEWÓDZTWIE ZACHODNIOPOMORSKIM Wyniki badania działalności innowacyjnej

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU. 1. Ma podstawową wiedzę w zakresie podstaw inżynierii materiałowej. 2. Ma podstawową wiedzę w zakresie fizyki.

KARTA PRZEDMIOTU. 1. Ma podstawową wiedzę w zakresie podstaw inżynierii materiałowej. 2. Ma podstawową wiedzę w zakresie fizyki. KARTA PRZEDMIOTU 1. NAZWA PRZEDMIOTU: Procesy obróbki ubytkowej 2. KIERUNEK: Mechanika i Budowa Maszyn 3. POZIOM STUDIÓW: Studia pierwszego stopnia 4. ROK/ SEMESTR STUDIÓW: rok studiów II/ semestr 3 5.

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE Nazwa przedmiotu: Kierunek: Inżynieria Biomedyczna Rodzaj przedmiotu: obowiązkowy moduł specjalności inżynieria rehabilitacyjna Rodzaj zajęć: wykład, laboratorium I KARTA PRZEDMIOTU CEL PRZEDMIOTU PRZEWODNIK

Bardziej szczegółowo

ZB nr 5 Nowoczesna obróbka mechaniczna stopów magnezu i aluminium

ZB nr 5 Nowoczesna obróbka mechaniczna stopów magnezu i aluminium ZB nr 5 Nowoczesna obróbka mechaniczna stopów magnezu i aluminium Prof. dr hab. inż. Józef Kuczmaszewski CZ 5.1 opracowanie zaawansowanych metod obróbki skrawaniem stopów lekkich stosowanych na elementy

Bardziej szczegółowo

Przemysłowe zastosowania technologii generatywnych

Przemysłowe zastosowania technologii generatywnych Industrial applications of additive manufacturing technologies Przemysłowe zastosowania technologii generatywnych Edward Chlebus, Bogdan Dybała, Tomasz Boratyoski, Mariusz Frankiewicz, Tomasz Będza CAMT

Bardziej szczegółowo

Wytwarzanie wspomagane komputerowo CAD CAM CNC. dr inż. Michał Michna

Wytwarzanie wspomagane komputerowo CAD CAM CNC. dr inż. Michał Michna Wytwarzanie wspomagane komputerowo CAD CAM CNC dr inż. Michał Michna Wytwarzanie wspomagane komputerowo CAD CAM CNC prowadzący dr inż. Grzegorz Kostro pok. EM 313 dr inż. Michał Michna pok. EM 312 materiały

Bardziej szczegółowo

REGIONALNE ŚRODKI NA WSPIERANIE DZIAŁÓW R&D. Mariusz Frankowski p.o. Dyrektora Mazowieckiej Jednostki Wdrażania Programów Unijnych

REGIONALNE ŚRODKI NA WSPIERANIE DZIAŁÓW R&D. Mariusz Frankowski p.o. Dyrektora Mazowieckiej Jednostki Wdrażania Programów Unijnych REGIONALNE ŚRODKI NA WSPIERANIE DZIAŁÓW R&D Mariusz Frankowski p.o. Dyrektora Mazowieckiej Jednostki Wdrażania Programów Unijnych Jaka jest Rola MJWPU? Wprowadzanie w świat finansowania innowacji na Mazowszu

Bardziej szczegółowo

Technik mechanik 311504

Technik mechanik 311504 Technik mechanik 311504 Absolwent szkoły kształcącej w zawodzie technik mechanik powinien być przygotowany do wykonywania następujących zadań zawodowych: 1) wytwarzania części maszyn i urządzeń; 2) dokonywania

Bardziej szczegółowo

Wsparcie dla przedsiębiorców w nowej perspektywie finansowej 2014-2020

Wsparcie dla przedsiębiorców w nowej perspektywie finansowej 2014-2020 Wsparcie dla przedsiębiorców w nowej perspektywie finansowej 2014-2020 Marcin Łata Departament Konkurencyjności i Innowacyjności Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Katowice, 15 kwietnia 2015 r. Alokacja

Bardziej szczegółowo

Kompilacja pojęć stosowanych w badaniach statystycznych statystyki publicznej na temat innowacyjności przez Główny Urząd Statystyczny (GUS).

Kompilacja pojęć stosowanych w badaniach statystycznych statystyki publicznej na temat innowacyjności przez Główny Urząd Statystyczny (GUS). Kompilacja pojęć stosowanych w badaniach statystycznych statystyki publicznej na temat innowacyjności przez Główny Urząd Statystyczny (GUS). (Kompilacja dokonana przez Fundację Centrum Analiz Transportowych

Bardziej szczegółowo

ZASTOSOWANIE TECHNOLOGII WIRTUALNEJ RZECZYWISTOŚCI W PROJEKTOWANIU MASZYN

ZASTOSOWANIE TECHNOLOGII WIRTUALNEJ RZECZYWISTOŚCI W PROJEKTOWANIU MASZYN MODELOWANIE INŻYNIERSKIE ISSN 1896-771X 37, s. 141-146, Gliwice 2009 ZASTOSOWANIE TECHNOLOGII WIRTUALNEJ RZECZYWISTOŚCI W PROJEKTOWANIU MASZYN KRZYSZTOF HERBUŚ, JERZY ŚWIDER Instytut Automatyzacji Procesów

Bardziej szczegółowo

Cienkie tarcze PFERD Wysoka wydajność cięcia

Cienkie tarcze PFERD Wysoka wydajność cięcia Podniesienie wydajności we wszystkich liniach Cienkie tarcze PFERD Wysoka wydajność cięcia ZAUFAJ NIEBIESKIM Wyraźnie odczuwalne zwiększenie wydajności większa agresywność i żywotność Więcej cienkich,

Bardziej szczegółowo

5-warstwowe rury do ciepłej i zimnej wody

5-warstwowe rury do ciepłej i zimnej wody INFOMACJE TECHNICZNE 5-warstwowe rury do ciepłej i zimnej wody POLO-ECOSAN ML 5 SYSTEMY UOWE . Postęp w dziedzinie wielowarstwowej technologii PP- POLOPLAST udoskonaliło swój niezwykle popularny system

Bardziej szczegółowo

Rok akademicki: 2015/2016 Kod: RBM-2-406-KW-n Punkty ECTS: 2. Poziom studiów: Studia II stopnia Forma i tryb studiów: Niestacjonarne

Rok akademicki: 2015/2016 Kod: RBM-2-406-KW-n Punkty ECTS: 2. Poziom studiów: Studia II stopnia Forma i tryb studiów: Niestacjonarne Nazwa modułu: Technologie i urządzenia przetwórstwa tworzyw sztucznych Rok akademicki: 2015/2016 Kod: RBM-2-406-KW-n Punkty ECTS: 2 Wydział: Inżynierii Mechanicznej i Robotyki Kierunek: Mechanika i Budowa

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE Nazwa przedmiotu: Kierunek: Mechatronika Rodzaj przedmiotu: obowiązkowy na specjalności: Systemy sterowania Rodzaj zajęć: wykład, laboratorium I KARTA PRZEDMIOTU CEL PRZEDMIOTU PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE

Bardziej szczegółowo

MASZYNY DO WIERCENIA GŁĘBOKICH OTWORÓW

MASZYNY DO WIERCENIA GŁĘBOKICH OTWORÓW MASZYNY DO WIERCENIA GŁĘBOKICH OTWORÓW Poziome maszyny wielowrzecionowe do głębokiego wiercenia Maszyny te służą do wiercenia otworów w grubych blachach wymienników ciepła przeznaczonych dla przemysłu

Bardziej szczegółowo

Wsparcie EEN dla rosnących spółek

Wsparcie EEN dla rosnących spółek Title of the presentation Date # Wsparcie EEN dla rosnących spółek Oferta ośrodka EEN afiliowanego przy PARP 5 lutego 2015 r. Enterprise Europe Network na świecie 54 kraje kraje członkowskie UE, ale także

Bardziej szczegółowo

Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Ogromny kapitał intelektualny, doświadczenie oraz wykwalifikowana kadra to atuty Górnego Śląska. Poprzez działania jakie przewidzieliśmy w projekcie (rsptt) w woj. śląskim pragniemy promować ideę kreatywności

Bardziej szczegółowo

Różnorodność opakowań

Różnorodność opakowań Różnorodność opakowań Spis treści Nasze początki... 3 Polityka cenowa... 4 Nasz park maszynowy... 6 Recycling i własny warsztat... 7 Jakości według ISO... 8 Patenty i certyfikaty... 9 Ochrona środowiska

Bardziej szczegółowo

Łożyska i Obudowy HFB.

Łożyska i Obudowy HFB. Łożyska i Obudowy HFB. Technologia w ruchu. 2 Używając wysokiej jakości sprawdzonych surowców stosujemy najnowocześniejsze urządzenia do obróbki żeliwa szarego, żeliwa sferoidalnego, staliwa, stali nierdzewnej,

Bardziej szczegółowo

METODYKA PROJEKTOWANIA I TECHNIKA REALIZACJI. Wykład piąty Materiały elektroniczne płyty z obwodami drukowanymi PCB (Printed Circuit Board)

METODYKA PROJEKTOWANIA I TECHNIKA REALIZACJI. Wykład piąty Materiały elektroniczne płyty z obwodami drukowanymi PCB (Printed Circuit Board) METODYKA PROJEKTOWANIA I TECHNIKA REALIZACJI Wykład piąty Materiały elektroniczne płyty z obwodami drukowanymi PCB (Printed Circuit Board) Co to jest płyta z obwodem drukowanym? Obwód drukowany (ang. Printed

Bardziej szczegółowo

Jerzy Majchrzak Dyrektor Departamentu Innowacji i Przemysłu

Jerzy Majchrzak Dyrektor Departamentu Innowacji i Przemysłu Jerzy Majchrzak Dyrektor Departamentu Innowacji i Przemysłu AUTOEVENT 2014 2 PRZEMYSŁ MOTORYZACYJNY Jeden z największych producentów samochodów i komponentów motoryzacyjnych w regionie Europy Środkowo-Wschodniej.

Bardziej szczegółowo

Audyt energetyczny jako wsparcie Systemów Zarządzania Energią (ISO 50001)

Audyt energetyczny jako wsparcie Systemów Zarządzania Energią (ISO 50001) Audyt energetyczny jako wsparcie Systemów Zarządzania Energią (ISO 50001) ROMAN KOŁODZIEJ IV Konferencja Naukowo-Techniczna,,Utrzymanie ruchu w przemyśle spożywczym Szczyrk, 26 kwietnia 2012 r. 1 PLAN

Bardziej szczegółowo

Airon Investment S.A. kompleksowe usługi związane z obróbką metali.

Airon Investment S.A. kompleksowe usługi związane z obróbką metali. Airon Investment S.A. kompleksowe usługi związane z obróbką metali. Airon Engineering posiada wieloletnie doświadczenie w branży obróbki metalu. Nasze przedsiębiorstwo poprzez nieustanną modernizację parku

Bardziej szczegółowo

Szkolenia z zakresu obsługi i programowania obrabiarek sterowanych numerycznie CNC

Szkolenia z zakresu obsługi i programowania obrabiarek sterowanych numerycznie CNC Kompleksowa obsługa CNC www.mar-tools.com.pl Szkolenia z zakresu obsługi i programowania obrabiarek sterowanych numerycznie CNC Firma MAR-TOOLS prowadzi szkolenia z obsługi i programowania tokarek i frezarek

Bardziej szczegółowo

Narzędzia Walter do wytaczania zgrubnego i dokładnego: systematyczne podążanie w kierunku najwyższej precyzji

Narzędzia Walter do wytaczania zgrubnego i dokładnego: systematyczne podążanie w kierunku najwyższej precyzji _ KOMPETENCJA W OBRÓBCE SKRAWANIEM Narzędzia Walter do wytaczania zgrubnego i dokładnego: systematyczne podążanie w kierunku najwyższej precyzji Rozwiązania narzędziowe Wytaczanie zgrubne i dokładne Walter

Bardziej szczegółowo

Możliwości zwiększania efektywności wykorzystania zasobów polskich MSP EDIT VALUE nowoczesne narzędzie wspierające decyzje gospodarcze

Możliwości zwiększania efektywności wykorzystania zasobów polskich MSP EDIT VALUE nowoczesne narzędzie wspierające decyzje gospodarcze Możliwości zwiększania efektywności wykorzystania zasobów polskich MSP EDIT VALUE nowoczesne narzędzie wspierające decyzje gospodarcze 16.10. 2014, Konstantynów Łódzki AGENDA EDIT VALUE TOOL Narzędzie

Bardziej szczegółowo

HISTORIA ZAKŁADU P.P.H. BORMECH

HISTORIA ZAKŁADU P.P.H. BORMECH HISTORIA ZAKŁADU Firma P.P.H. BORMECH istnieje od 1969, kiedy został założony zakład rzemieślniczy "Przetwórstwo tworzyw sztucznych i metali". Przełomową datą w działalności było rozpoczęcie w 1983 roku

Bardziej szczegółowo

Produkty z włókna szklanego

Produkty z włókna szklanego Produkty z włókna szklanego Katalog 2012 Spis treści O firmie strona 2 Produkty z włókna szklanego strona 3 Włókno cięte (Włókno do termoplastów i duroplastów) strona 4 Rowing bezpośredni (Rowing do tkania,

Bardziej szczegółowo

Inteligentne Mazowsze w ramach RPO WM 2014 2020

Inteligentne Mazowsze w ramach RPO WM 2014 2020 Inteligentne Mazowsze w ramach RPO WM 2014 2020 Wydział Innowacyjności i Rozwoju Departament Rozwoju Regionalnego i Funduszy Europejskich Urząd Marszałkowski Województwa Mazowieckiego w Warszawie 1 Siedlce,

Bardziej szczegółowo

TECHNOLOGIA MASZYN. Wykład dr inż. A. Kampa

TECHNOLOGIA MASZYN. Wykład dr inż. A. Kampa TECHNOLOGIA MASZYN Wykład dr inż. A. Kampa Technologia - nauka o procesach wytwarzania lub przetwarzania, półwyrobów i wyrobów. - technologia maszyn, obejmuje metody kształtowania materiałów, połączone

Bardziej szczegółowo

MATERIAŁY SPIEKANE (SPIEKI)

MATERIAŁY SPIEKANE (SPIEKI) MATERIAŁY SPIEKANE (SPIEKI) Metalurgia proszków jest dziedziną techniki, obejmującą metody wytwarzania proszków metali lub ich mieszanin z proszkami niemetali oraz otrzymywania wyrobów z tych proszków

Bardziej szczegółowo

Trusted. Wasz zaufany partner ds. osprzętu i wyposażenia. Ramiona wyburzeniowe. Designed for Functionality, Engineered for Reliability 1

Trusted. Wasz zaufany partner ds. osprzętu i wyposażenia. Ramiona wyburzeniowe. Designed for Functionality, Engineered for Reliability 1 Trusted Wasz zaufany partner ds. osprzętu i wyposażenia Ramiona wyburzeniowe 1 Designed for Functionality, Engineered for Reliability 1 Certyfikaty ISO 9001:2008 ISO 14001:2004 Ramiona wyburzeniowe posiadają

Bardziej szczegółowo

Przejrzysta struktura: program brzeszczotów do pił szablastych firmy Bosch.

Przejrzysta struktura: program brzeszczotów do pił szablastych firmy Bosch. Wyrzynarki i piły szablaste Informacje 487 Przejrzysta struktura: program brzeszczotów do pił szablastych firmy Bosch. Właściwy wybór brzeszczotu do piły szablastej w znaczącym stopniu decyduje o rezultacie

Bardziej szczegółowo

Podstawy technik wytwarzania PTWII - projektowanie. Ćwiczenie 4. Instrukcja laboratoryjna

Podstawy technik wytwarzania PTWII - projektowanie. Ćwiczenie 4. Instrukcja laboratoryjna PTWII - projektowanie Ćwiczenie 4 Instrukcja laboratoryjna Człowiek - najlepsza inwestycja Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Warszawa 2011 2 Ćwiczenie

Bardziej szczegółowo

Rozwiązania NX w branży motoryzacyjnej i transportowej. Broszura opisująca funkcje systemu NX dla branży motoryzacyjnej i transportowej

Rozwiązania NX w branży motoryzacyjnej i transportowej. Broszura opisująca funkcje systemu NX dla branży motoryzacyjnej i transportowej Rozwiązania NX w branży motoryzacyjnej i transportowej Broszura opisująca funkcje systemu NX dla branży motoryzacyjnej i transportowej Firma GM System Integracja Systemów Inżynierskich Sp. z o.o. została

Bardziej szczegółowo

Rozwój konkurencyjności polskiej gospodarki poprzez cyfryzację Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014-2020.

Rozwój konkurencyjności polskiej gospodarki poprzez cyfryzację Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014-2020. Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014-2020. Raport Społeczeństwo informacyjne w liczbach 2012 http://www.mac.gov.pl/raporty-i-dane/ 2 3% populacji firm w Polsce 1540 firm dużych Potencjał sektora

Bardziej szczegółowo

Informacje o zawodach (szkoła młodzieżowa) I. Technikum zawodowe (4-letnie) 1) Technik mechanik

Informacje o zawodach (szkoła młodzieżowa) I. Technikum zawodowe (4-letnie) 1) Technik mechanik Informacje o zawodach (szkoła młodzieżowa) I. Technikum zawodowe (4-letnie) 1) Technik mechanik Organizuje i nadzoruje produkcję, montaż, naprawy i konserwacje wszelkich maszyn i urządzeo produkowanych

Bardziej szczegółowo

Wsparcie dla przedsiębiorców w programach Unii Europejskiej 2014 2020. COSME i Horyzont 2020. Dolnośląskie Spotkania Biznesowe, maj 2014 r.

Wsparcie dla przedsiębiorców w programach Unii Europejskiej 2014 2020. COSME i Horyzont 2020. Dolnośląskie Spotkania Biznesowe, maj 2014 r. Wsparcie dla przedsiębiorców w programach Unii Europejskiej 2014 2020 COSME i Horyzont 2020 Dolnośląskie Spotkania Biznesowe, maj 2014 r. COSME small and medium sized enterprises Program na rzecz konkurencyjności

Bardziej szczegółowo