PROBLEMY DUSZPASTERSKIE STAROŻYTNEGO KOŚCIOŁA

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "PROBLEMY DUSZPASTERSKIE STAROŻYTNEGO KOŚCIOŁA"

Transkrypt

1 PROBLEMY DUSZPASTERSKIE STAROŻYTNEGO KOŚCIOŁA

2

3 PROBLEMY DUSZPASTERSKIE STAROŻYTNEGO KOŚCIOŁA Redakcja ks. Jerzy Pałucki ks. Piotr Szczur ks. Mariusz Szram ks. Marcin Wysocki Lublin 2009

4 Projekt okładki xxx Redakcja techniczna ks. Piotr Szczur

5 PRZEDMOWA W świadomości współczesnych teologów pokutuje jeszcze niekiedy zjawisko utożsamiania patrologii z pierwszym okresem historii dogmatów. Tymczasem myśl zawarta w pismach autorów wczesnochrześcijańskich przekracza swoim bogactwem jakiś jeden dział teologii. Zresztą stosowanie wszelkich podziałów charakterystycznych dla teologii scholastycznej czy późniejszej jest w stosunku do refleksji teologicznej pierwszych wieków anachronizmem. Jedną z głównych cech myśli patrystycznej jest jej integralność. Teologia pierwszych wieków wyrasta zawsze z nauki Pisma Świętego, kształtuje się w polemice z ówczesnymi herezjami, dojrzewa w klimacie modlitwy, a często także monastycznej kontemplacji, i ostatecznie prowadzi do konkretnych wskazówek pastoralnych. Tej ostatniej kwestii stosunku Ojców Kościoła do problemów duszpasterskich niejednokrotnie mutatis mutandis podobnych do współczesnych było poświęcone sympozjum w Ołtarzewie k. Warszawy ( września 2008 r.), towarzyszące dorocznemu spotkaniu polskich patrologów. Niniejsza publikacja stanowi pokłosie tej konferencji. Autorzy prezentowanych w tym zbiorze tekstów będący w większości przedstawicielami najmłodszych samodzielnych pracowników naukowych z zakresu patrologii przedstawiają wyniki swoich badań, dotyczących przede wszystkim literatury kaznodziejskiej i egzegetycznej w okresie późnej patrystyki (IV-VI w.). Skupiają się na prezentacji modeli duszpasterstwa, zależnych od środowisk, do których było kierowane nauczanie Ojców (władze państwowe; różne grupy społeczne; chrześcijanie na różnym poziomie rozwoju duchowego), lub związanych z konkretnymi trudnościami, wobec których należało zająć zdecydowane stanowisko (rozmaite przejawy zła: inwazje barbarzyńców; zjawisko niewolnictwa; połowiczne nawrócenia; herezje; wady i grzechy chrześcijan, takie jak: niewierność małżeńska, pijaństwo, chciwość). W świetle przedstawionych analiz

6 PROBLEMY DUSZPASTERSKIE STAROŻYTNEGO KOŚCIOŁA metody i środki duszpasterskie stosowane przez Ojców Kościoła jawią się jako konkretne i realistyczne (np. praktykowanie miłosierdzia, post i jałmużna, pokuta za popełnione grzechy, walka z wadami), a równocześnie zakorzenione w nauce biblijnej i zmierzające przede wszystkim do głębokiej wewnętrznej przemiany człowieka i odnowienia przez niego osobistego kontaktu z Chrystusem (np. trwanie w ortodoksji, udział w sakramentach, medytacja nad słowem Bożym). Materiały zebrane w tym tomie są adresowane nie tylko do patrologów i historyków Kościoła, ale powinny dotrzeć również do teoretyków i praktyków duszpasterstwa. ks. Mariusz Szram

7 KS. WALDEMAR JAN TUREK List Apostolski Jana Pawła II Dies Domini: wybrane świadectwa patrystyczne i ich znaczenie Dziesięć lat temu, dnia 31 maja 1998 r., w uroczystość Zesłania Ducha Świętego, Ojciec Święty Jan Paweł II podpisał List Apostolski Dies Domini, w którym pragnął rozważyć sens niedzieli i zwrócić uwagę na motywy, dla których trzeba ją przeżywać jako prawdziwy dzień Pański także w nowych warunkach naszych czasów 1. Podejmując ten temat, Papież brał pod uwagę przede wszystkim głębokie zmiany w wielu społeczeństwach, które w znacznej mierze wpływają również na sposób przeżywania niedzieli. Powszechna stała się praktyka «weekendu», rozumianego jako cotygodniowy czas odpoczynku, przeżywanego nieraz z dala od stałego miejsca zamieszkania i związanego często z udziałem w różnych formach aktywności kulturalnej, politycznej lub sportowej, które zwykle są organizowane właśnie w dni świąteczne 2. W obliczu nowych sytuacji i zagrożeń dla prawdziwego świętowania niedzieli, Jan Paweł II zachęca, by ponownie odkryć głębokie uzasadnienia doktrynalne stanowiące podstawę przykazania kościelnego, aby w ten sposób wszyscy wierni na nowo uświadomili sobie, jak nieodzowną wartością jest niedziela w życiu chrześcijańskim. W swojej argumentacji Papież odwołuje się niejednokrotnie do bogatego nauczania autorów okresu patrystycznego w tej dziedzinie, ukazując wielowiekową tradycję Kościoła, którą zdecydowanie potwierdził Sobór Watykański II. Celem niniejszego studium jest zwrócenie uwagi na przytoczone w dokumencie teksty okresu patrystycznego, wyjaśnienie ich zna- 1 Por. List Apostolski Dies Domini Ojca Świętego Jana Pawła II do Biskupów, Kapłanów i Wiernych o świętowaniu niedzieli (dalej: DD), nr 3, Watykan DD, nr 4.

8 8 PROBLEMY DUSZPASTERSKIE STAROŻYTNEGO KOŚCIOŁA czenia teologicznego, a także kontekstu, w którym używa ich Ojciec Święty. Innymi słowy chodziłoby o tzw. argumentację patrystyczną w Dies Domini, czyli o odpowiedź na pytanie: jaka jest dzisiaj wartość stwierdzeń autorów okresu patrystycznego dla teologii niedzieli i przynajmniej w jakiejś mierze dla posługi duszpasterskiej? 3 Analizując odnośne teksty, trzeba zwrócić uwagę na inną jeszcze kwestię: Dies Domini jest dokumentem, który proponuje pewną refleksję i jednocześnie stanowi rodzaj zachęty duszpasterskiej. Z tej też racji nie wchodzi w szczegóły naukowej dyskusji, ale podejmuje ciągle otwarte kwestie na temat świętowania niedzieli w pierwszych wiekach chrześcijaństwa. Nas interesuje w sposób szczególny sam termin dzień Pański (1), a następnie zagadnienia historycznego przejścia od szabatu do niedzieli (2), teologicznego pojmowania niedzieli jako pierwszego dnia tygodnia (3) i obowiązku świętowania niedzieli (4). I. Dzień Pański Ojciec Święty rozpoczyna swój dokument od ważkiego stwierdzenia dotyczącego samego tytułu: Dzień Pański jak nazywano niedzielę już w czasach apostolskich cieszył się zawsze w dziejach Kościoła szczególnym poważaniem ze względu na swą ścisłą więź z samą istotą chrześcijańskiego misterium. W rytmie tygodnia wyznaczającym upływ czasu niedziela przypomina bowiem dzień zmartwychwstania Chrystusa 4. Greckie wyrażenie kuriak¾ ¹mšra, czyli dzień Pański, spotykamy już w Księdze Apokalipsy, następnie w Didache i w Listach św. Ignacego z Antiochii. Autor Apokalipsy wyznaje: Doznałem zachwycenia w Dzień Pański ( n tí kuriakí ¹mšrv) i posłyszałem za sobą potężny głos jak gdyby trąby (Ap 1, 10). W Didache czytamy: 3 W polskiej literaturze naukowej istnieje kilka solidnych opracowań dotyczących świętowania niedzieli i celebrowania Eucharystii w okresie patrystycznym. Większość z nich zawiera odnośną antologię tekstów. Por. S. Longosz, Polskojęzyczna bibliografia o Eucharystii w Kościele starożytnym, VoxP 16 (1996), z , s ; W. Myszor E. Stanula (red.), Pokarm nieśmiertelności. Eucharystia w życiu pierwszych chrześcijan, Katowice 1987; H. Pietras, Dzień Święty. Antologia tekstów patrystycznych o świętowaniu niedzieli, Kraków 1992; B. Częsz, Eucharystia w życiu starożytnych chrześcijan, w: Kongres Eucharystyczny w Archidiecezji Poznańskiej w 1993 r., Poznań 1993, s ; M. Starowieyski (wybór i opracowanie), Eucharystia pierwszych chrześcijan, BOK 8, Kraków DD, nr 1.

9 LIST APOSTOLSKI JANA PAWŁA II DIES DOMINI 9 W dniu Pana (Kaq ¹mšran d kur ou), w niedzielę, gromadźcie się razem, by łamać chleb i składać dziękczynienie, a wyznawajcie ponadto wasze grzechy, aby ofiara wasza była czysta 5. Wreszcie św. Ignacy z Antiochii stwierdza: Przyszli do nowej nadziei i nie zachowują już szabatu, ale obchodzą Dzień Pański (kat kuriak¾n zîntej), dzień, w którym nasze życie powstało z martwych przez Jezusa Chrystusa i Jego śmierć 6. Wyrażenie kuriak¾ ¹mšra jawi się zatem już na przełomie I i II w. jako zwrot używany przez chrześcijan na oznaczenie wyjątkowego dla nich dnia, który w sposób szczególny przypomina im Pana, Jego Ostatnią Wieczerzę i Zmartwychwstanie 7. Wydaje się, że nie jesteśmy dzisiaj w stanie stwierdzić, kto po raz pierwszy użył terminu dzień Pański ani kiedy dokładnie się to stało 8. Wiele kwestii związanych z chronologią cytowanych dokumentów pozostaje ciągle otwartych; może najmniej skomplikowane jest podanie w miarę precyzyjnej daty powstania Listów św. Ignacego z Antiochii (autor zginął śmiercią męczeńską prawdopodobnie w 107 r.). Księga Apokalipsy używa terminu dzień Pański w stosunkowo prostym kontekście: autor stwierdza, że właśnie w tego dnia doznał zachwycenia: genòmhn n pneúmati. Z punktu widzenia teologicznego jak i liturgicznego niewątpliwie bogatszy jest przytoczony tekst Didache, którego autor zachęca chrześcijan, by w dzień Pański gromadzili się razem, łamali chleb, składali dziękczynienie i wyznawali grzechy, aby ofiara była czysta. 5 Didache 14, 1, w: Die Apostolischen Väter, Griechisch-deutsche Parallelausgabe auf der Grundlage der Ausgaben von F. X. Funk, K. Bihlmeyer und M. Whittaker mit Übersetzungen von M. Dibelius und D.-A. Koch neu übersetzt und herausgegeben von A. Lindemann und H. Paulsen, Tübingen 1992, s. 18, tł. A. Świderkówna, Pierwsi świadkowie. Wybór najstarszych pism chrześcijańskich, OŻ 8, Kraków 1988, s Ignacy z Antiochii, Epistula ad Magnesios 9, 1, w: Die Apostolischen Väter, s. 196, tł. według wersji polskiej DD, nr Jako ogólne wprowadzenie do poruszanej tematyki zarówno z punktu widzenia historycznego jak i teologicznego mogą posłużyć opracowania: C. S. Mosna, Storia della domenica dalle origini fino agli inizi del V secolo. Problema delle origini e sviluppo. Culto e riposo. Aspetti pastorali e liturgici, [Analecta Gregoriana 170], Roma 1969; W. Rordorf, Sabbat und Sonntag in der Alten Kirche, [Traditio Christiana 2], Zurich Warto zauważyć, że greckie wyrażenie ¹ ¹mšra toà kur ou pojawia się bardzo wcześnie w Nowym Testamencie, bo już w Drugim Liście św. Pawła Apostoła do Tesaloniczan 2, 2. Oznacza jednak w tym kontekście zupełnie inną treść, mianowicie wskazuje na czas powtórnego przyjścia Chrystusa.

10 10 PROBLEMY DUSZPASTERSKIE STAROŻYTNEGO KOŚCIOŁA W Didache 9-10 mamy ponadto najprawdopodobniej najstarsze pozabiblijne świadectwo sprawowania Eucharystii. Charakterystyczne jest tutaj odwrócenie porządku znanego z innych przekazów: najpierw jest modlitwa nad kielichem, potem dopiero nad chlebem. Jest tu mowa o fractio panis, tj. łamaniu chleba, któremu Kościół w Jerozolimie był wierny od czasów Zesłania Ducha Świętego (por. Dz 2, 42). Św. Paweł mówi o tym w nawiązaniu do Ostatniej Wieczerzy, odnosząc się do słów wypowiedzianych przez Jezusa w czasie konsekracji (por. 1 Kor 11, 23-25), jak też w relacji do śmierci Pana (por. 1 Kor 11, 26). Do tej pory nie ma zgody wśród znawców tematyki co do relacji jaka istnieje między modlitwami eucharystycznymi zamieszczonymi w Didache 9-10 i przytoczonym tekstem, pochodzącym z Didache XIV, gdzie mówi się o łamaniu chleba w dzień Pański. Bibliografia dotycząca tego zagadnienia jest bardzo obszerna i ukazuje trzy podstawowe tendencje. Według pierwszej, modlitwy dziękczynne przytoczone w Didache 9-10 recytowano w czasie agap, czyli tradycyjnych spotkań wspólnot chrześcijańskich I w., które jednak nie odnosiłyby się do sprawowania Eucharystii. Według drugiej, mamy tutaj do czynienia z modlitwami sakramentalnymi, recytowanymi w czasie konsekracji chleba i wina. Zwolennicy trzeciej opinii twierdzą, że modlitwy eucharystyczne zamieszczone w Didache były recytowane zarówno w czasie agap jak i fractio panis, zawsze jednak w relacji do wspólnoty eucharystycznej 9. Warto przytoczyć tutaj syntetyczną myśl W. Rordorfa, zamieszczoną w świeżo opublikowanym Nuovo Dizionario Patristico e di Antichità Cristiane: Modlitwy eucharystyczne w rozdz są archaiczne (wystarczy przestudiować ich chrystologię i eschatologię). Są inspirowane błogosławieństwami żydowskimi wypowiadanymi przy stole. Ten fakt jest głównym argumentem zwolenników tezy, wedle której te modlitwy były używane przy wieczerzy (por. Didache 10, 1). Można ją nazwać wieczerzą eucharystyczną nie tylko dlatego, ponieważ w modlitwach znajdujemy odniesienia do Eucharystii chrześcijańskiej, ale też dlatego, że według wszelkiego prawdopodobieństwa, wiersz 6 rozdz. 10 («Kto jest święty, niech przystąpi, kto nim nie jest, niech czyni pokutę») był wprowadzeniem do przyjęcia komunii Por. U. Mattioli, Introduzione, w: Didache, [Letture cristiane delle origini. Testi 5], Roma 1984, s W. Rordorf, Didache, w: NDPAC 1, kol W odniesieniu do rodzaju literackiego dzieła i jego datacji ten sam autor zauważa: Poiché la Didache è una

11 LIST APOSTOLSKI JANA PAWŁA II DIES DOMINI 11 Ojciec Święty Jan Paweł II nie wchodzi oczywiście w szczegóły naukowej dyskusji dotyczącej dokładnego miejsca i czasu powstania przytaczanych tekstów, pragnie natomiast ukazać, że termin dzień Pański istniał bardzo wcześnie w świadomości chrześcijańskiej, jak to widać także ze wspomnianego tekstu św. Ignacego z Antiochii, pochodzącego z Listu do Magnezjan 9, 1, którego chronologia nie nastręcza tyle trudności co Didache. Ponieważ Ojciec Święty przytacza tekst św. Ignacego w Dies Domini również w innym miejscu, zajmiemy się nim bliżej omawiając temat Od szabatu do niedzieli. II. Od szabatu do niedzieli Już w pierwszym rozdziale dokumentu, w którym Dies Domini jest prezentowany jako świętowanie dzieła Stwórcy, Ojciec Święty nawiązuje do skomplikowanego pod względem historycznym i teologicznym przejścia od szabatu do niedzieli. Papież nie wchodzi, rzecz jasna, w jego szczegóły, dokonuje jedynie pewnej syntezy i przytacza niektóre ważne świadectwa patrystyczne. Zanim je omówimy, warto w tym miejscu zwrócić uwagę na pewne tendencje, jakie dzisiaj się pojawiają w różnych opracowaniach dotyczących początku świętowania niedzieli 11. W niektórych publikacjach stwierdza się wyraźnie, że niedzielę chrześcijańską zaczęto obchodzić pod wpływem jakiejś instytucji niechrześcijańskiej, istniejącej chronologicznie wcześniej. Z punktu widzenia historycznego sprawę komplikuje dodatkowo użycie różnych kalendarzy, nie tylko w cywilizacjach starożytnych, ale nawet w obrębie samego cesarstwa rzymskiego. Wydaje się, że instytucja tygodnia w sensie 7 dni ma swój początek nie tyle w astronomii i matematyce babilońskiej, ile właśnie w religii. Cykl siedmiodniowy był używany zarówno w starożytnej Babilonii jak i w tradycji żydowskiej. Babilończycy uważali, że każcompilazione di fonti diverse, la questione della data del nostro scritto è, di fatto, la questione dell età delle tradizioni di cui è composta, e la questione del terminus ad quem della redazione finale dello scritto. Noi ci schieriamo, per quel che riguarda la data della redazione finale della Didache, con A. Adam e J.-P. Audet, i quali sostengono che l insieme dello scritto risale al I sec. (tamże). 11 Odsyłamy w tym miejscu do opracowań: S. Bacchiocchi, From Sabbath to Sunday. A Historical Investigation of the Rise of Sunday Observance in Early Christianity, Roma 1977; A. Di Berardino, La cristianizzazione del tempo nei secoli IV- V: la domenica, Aug 41 (2002), s

12 12 PROBLEMY DUSZPASTERSKIE STAROŻYTNEGO KOŚCIOŁA dy dzień tygodnia znajdował się pod panowaniem jednej z siedmiu planet, które według wizji starożytnej krążyły wokół ziemi i wpływały pozytywnie bądź negatywnie na jej historię. Żydzi nie przyjmowali tego typu wyjaśnienia, a w tygodniu podkreślali, z punktu widzenia duchowego, przede wszystkim rolę dnia siódmego, czyli szabatu, jako dnia poświęconego Jahwe na pamiątkę Jego dzieła stwórczego, a jednocześnie jako dnia wypoczynku. Starożytni Rzymianie posługiwali się przez wiele wieków cyklem ośmiodniowym, związanym z rolnictwem i handlem. Łacińskie nazwy dni w kontekście tego, co nazywamy dzisiaj tygodniem, czyli w odniesieniu do planet, wyłoniły się jednak dopiero w epoce hellenistycznej. W rzeczywistości dopiero wtedy, czyli ok. II-I w. przed Chrystusem, świat grecko-rzymski przyjął tzw. tydzień astrologiczny, a poszczególne dni tygodnia nazwał: dies Saturni, dies Solis, dies Lunae, dies Martis, dies Mercuri, dies Iovis, dies Veneris 12. Nie oznaczało to jednak likwidacji dotychczasowego kalendarza, będącego w użyciu u Rzymian starożytnych. Cykl siedmiodniowy będzie jednak akceptowany w coraz większym zakresie, a w III i IV w. uzyska przewagę, zwłaszcza od oficjalnego potwierdzenia przez cesarza Konstantyna Wielkiego w 321 roku 13. W starożytności grecko-rzymskiej jest zatem mowa o dniu poświęconym Słońcu: dies Solis. Chodzi o drugi dzień tzw. tygodnia planetarnego 14, którego pierwszym dniem była sobota, dzień połączony z kultem Chronosa/Saturna. Wydaje się, że gdy chodzi o przyjmowanie ze strony cesarstwa rzymskiego cyklu tygodniowego, które trwało kilka wieków, z początku dokonywało się ono pod pewnym wpływem Żydów, a następnie, w coraz większym stopniu, pod wpływem chrześcijan. Charakterystyczny jest w tym względzie pewien tekst z Apologeticum Tertuliana 16, 11: Jeśli dzień słońca poświęcamy radości, ale z całkiem innego powodu aniżeli ze czci dla słońca, to stoimy chyba zaraz za tymi, którzy dzień Saturna na próżnowanie i uczty poświęcają, przy czym naturalnie odstępują od żydowskich zwyczajów, nie znając ich dobrze Por. Settimana, w: L Universale La Grande Enciclopedia Tematica: Antichità Classica 2, Milano 2005, s Por. A. Cappelli, Cronologia. Cronografia e Calendario perpetuo. Dal principio dell era cristiana ai nostri giorni, Milano 2007, Prefazione all edizione critica aggiornata. La settimana (nie są uwzględnione strony). 14 Por. W. Rordorf, Domenica, w: NDPAC 1, kol Tertulian, Apologeticum 16, 11, ed. E. Dekkers, CCL 1, Turnhout 1954, s. 116, tłum. J. Sajdak, POK 20, Poznań 1947, s. 76. Wprawdzie Ojciec Święty nie przy-

13 LIST APOSTOLSKI JANA PAWŁA II DIES DOMINI 13 Z tekstu Tertuliana jasno wynika, że w jego czasach dzień słońca był w środowiskach chrześcijańskich przede wszystkim dniem radości. Poza tym pisarz przeciwstawia w pewien sposób chrześcijańskie świętowanie dnia słońca próżnowaniu i ucztom, jakie dostrzega u pogan w dzień Saturna. Według Tertuliana poganie przejęli wprawdzie samą ideę świętowania od Żydów, ale odstępują od ich zwyczajów i nie znają prawdziwej wymowy szabatu żydowskiego. Jeśli pytamy o ewentualną zależność niedzieli chrześcijańskiej od jakiejś innej instytucji starożytnej, trzeba brać pod uwagę dwie możliwości: szukać jej albo w świecie pogańskim albo żydowskim; albo też wykazać jej całkowitą niezależność. Gdy chodzi o pierwszą możliwość, to znaczy o ewentualną zależność niedzieli od jakichś zwyczajów świata pogańskiego, brak jest na to wystarczających dowodów. Nie mamy bowiem żadnych dokumentów pochodzących z okresu starożytnego, świadczących o jakichś celebracjach w dzień poświęcony słońcu. Nawet gdy chodzi o dosyć rozpowszechniony kult Mitry, ten dzień nie osiągnął w nim tak wcześnie szczególnego znaczenia. Można natomiast mówić o pewnym związku niedzieli chrześcijańskiej z szabatem. Ojciec Święty stwierdza w związku z tym tematem: W pierwszym okresie Apostołowie, a zwłaszcza św. Paweł, nadal uczęszczali do synagogi, aby głosić tam Jezusa Chrystusa komentując «słowa Proroków, odczytywane co szabat» (por. Dz 13, 27). W niektórych wspólnotach współistniał zwyczaj zachowywania szabatu i świętowania niedzieli. Bardzo wcześnie jednak zaczęto coraz wyraźniej odróżniać te dwa dni, przede wszystkim po to, by oprzeć się naciskom tych chrześcijan, którzy wywodzili się z judaizmu i uważali za konieczne zachowywanie nakazów Starego Prawa 16. Jan Paweł II przytacza też ważny z punktu widzenia historii teologii i świętowania niedzieli, wzmiankowany już wcześniej, tekst św. Ignacego z Antiochii: Jeżeli ci, którzy żyli w starym porządku rzeczy, przyszli do nowej nadziei i nie zachowują już szabatu, ale obchodzą dzień Pański, dzień, w którym nasze życie powstało z martwych przez Chrystusa i Jego śmierć [ ] a z tej tajemnicy my otrzymaliśmy wiarę i w niej trwamy, abyśmy zostali uznani za uczniów Chrystusa, naszego jedynego Nauczyciela to jakże motacza tego tekstu w swoim dokumencie, ale wydaje się on dosyć znaczący dla historii chrześcijańskiego świętowania niedzieli w czasach starożytnych. 16 DD, nr 23.

14 14 PROBLEMY DUSZPASTERSKIE STAROŻYTNEGO KOŚCIOŁA glibyśmy żyć bez Niego, skoro nawet Prorocy oczekiwali Go jako nauczyciela, gdyż byli Jego uczniami w Duchu? 17 Przytoczony tekst pochodzi prawdopodobnie z początku II w. Piszę prawdopodobnie ponieważ dyskusja co do autentyczności Listów św. Ignacego z Antiochii, który poniósł męczeńską śmierć w 107 r., nie jest całkowicie zakończona, choć wydaje się, że coraz więcej ekspertów opowiada się za ich autentycznością. Głównym powodem wątpliwości jest ciągle fakt, że w Listach św. Ignacego pojawia się w pełni rozwinięta hierarchia kościelna, a więc biskupi, kapłani i diakoni, co miałoby świadczyć, że powstały one później, gdyż jak twierdzą niektórzy jest rzeczą niemożliwą, aby była ona już tak uformowana ok. roku Z tekstu św. Ignacego z Antiochii jasno wynika, że część chrześcijan ze wspólnoty w Magnezji nie zachowuje już szabatu, ale dzień Pański, czyli niedzielę. Nie trudno się domyśleć, że chodzi tutaj o chrześcijan wywodzących się ze środowisk żydowskich. W tekście wyczuwa się nie tylko aprobatę przesunięcia chrześcijańskiego dnia świątecznego z szabatu na dzień Pański, ale również pewną radość autora, który łączy tę zmianę z osiągnięciem u swoich adresatów nowej nadziei (określanej technicznym terminem greckim lp j); wypływa ona z faktu samej koncepcji dnia Pańskiego, w którym to przez Jezusa Chrystusa i przez śmierć Jego także i nasze życie wzeszło jak słońce 19. Tu z kolei nie trudno dostrzec pewną aluzję autora do pogańskiego dies Solis; dzięki zbawczemu dziełu Chrystusa życie chrześcijan nabrało zupełnie innego znaczenia i wzeszło jak słońce. Różnica między niedzielą a szabatem stawała się coraz wyraźniejsza w świadomości chrześcijan, również dlatego, że ciągle pogłębiano jej teologię i podawano jej nowe aspekty znaczeniowe. Ojciec Święty zwraca szczególną uwagę na te teksty patrystyczne, które odnoszą się do niedzieli jako dnia ósmego, zapowiadającego wieczność. Niedziela jest nie tylko dniem pierwszym, ale także «dniem ósmym», to znaczy, że w stosunku do tygodniowego cyklu siedmiu 17 Ignacy z Antiochii, Epistula ad Magnesios 9, 1-2, w: Die Apostolischen Väter, s. 196, tł. według wersji polskiej DD, nr Niektórzy autorzy opowiadają się za jeszcze innym rozwiązaniem: Listy Ignacego są świadectwem, że przynajmniej w pewnym regionie geograficznym (Syria i prowincja Azji) na przełomie I i II w. ustaliła się już terminologia, wedle której p skopoj odnosi się do biskupa, to jest do głowy Kościoła lokalnego, zaś presbúteroj do kapłanów. Por. wyjaśnienia A. Świderkówny, Pierwsi świadkowie, s Ignacy z Antiochii, Epistula ad Magnesios 9, 1, w: Die Apostolischen Väter, s. 196, tł. OŻ 8, s. 122.

15 LIST APOSTOLSKI JANA PAWŁA II DIES DOMINI 15 dni zajmuje pozycję wyjątkową i transcendentną, symbolizując zarazem początek czasu i jego kres w «przyszłym wieku» 20. Papież odwołuje się tutaj do słów św. Bazylego Wielkiego, który w swoim dziele O Duchu Świętym pisze: Dlatego dzień będący początkiem dni nie jest już u Mojżesza nazywany pierwszym, lecz jednym: «I tak stał się wieczór, i stał się poranek, dzień jeden» (Rdz 1, 5), jako że on powtarza się często, cyklicznie. A jeden to w istocie i ten dzień, i ósmy, ukazujący się w sobie, rzeczywiście ów jeden i prawdziwy dzień, o którym wspominał także psalmista w niektórych tytułach psalmów, [dzień] będący katastazą, która nastąpi po tym czasie, dzień nie kończący się, nie znający wieczora, nie przechodzący w następny, owa nieustająca i niestarzejąca się wieczność 21. Mamy w tekście, z jednej strony, nawiązanie do tygodnia żydowskiego, składającego się z siedmiu dni, niezależnego od księżyca i słońca; tydzień jest jedną z najstarszych instytucji żydowskich, odwołujących się do dzieła stworzenia, jakiego Bóg dokonał w ciągu sześciu dni. Również zachowywanie szabatu jako dnia wypoczynku poświęconego Bogu ma swoje głębokie i zasadnicze podstawy w samej Biblii (por. Wj 20, 8). Z drugiej jednak strony, w tym samym tekście św. Bazylego Wielkiego niedziela jest nazwana dniem ósmym, symbolizującym wieczność. Charakterystyczny jest w tym względzie grecki termin kat stasij: W życiu ludzkim są dwie katastazy: obecna, czyli aktualny stan życia, oraz przyszła, nazwana apokatastazą, która jest odnowieniem w Chrystusie, a którą się osiąga przez powstanie z martwych 22. Określenie niedzieli jako dzień ósmy pojawia się również w Liście Barnaby, do którego odwołuje się Ojciec Święty zwracając uwagę na jego kontekst eschatologiczny: «Waszych świąt nowiu i szabatu nie mogę ścierpieć» (Iz 1, 13). Popatrzcie, co to znaczy: Nie te teraźniejsze szabaty są dla mnie przyjemne, lecz ten, który sam ustanowiłem i w którym doprowadziwszy wszystko do spoczynku, uczynię początek dnia ósmego, to jest początek nowego świata. Dlatego też świętujemy z radością dzień ósmy: w dniu tym Jezus powstał z martwych i ukazawszy się uczniom wstąpił do nieba DD, nr Bazyli Wielki, De Spiritu Sancto 27, 66, ed. B. Pruche, SCh 17 bis, Paris , s , tł. A. Brzóstkowska: Św. Bazyli Wielki, O Duchu Świętym, Warszawa 1999, s. 177; por. DD, nr Tak wyjaśnia te terminy A. Brzóstowska w cytowanym wyżej polskim przekładzie dzieła św. Bazylego, przypis 470, s List Barnaby 15, 8-9, w: Die Apostolischen Väter, s. 64, tł. OŻ 8, s. 195.

16 16 PROBLEMY DUSZPASTERSKIE STAROŻYTNEGO KOŚCIOŁA Autor odwołuje się w przytoczonym tekście do Starego Testamentu, konkretnie do proroka Izajasza, aby ukazać adresatom swojego dzieła, że świętowanie szabatu nie ma już znaczenia. Chrześcijanie mają teraz obchodzić ten szczególny dzień, zwany ósmym, który zapowiada początek nowej ery i nowego świata, jako że w tym dniu Jezus powstał z martwych i wstąpił do nieba; interesujące, że List Barnaby w swojej teologii łączy w jednym dniu, w jednej niedzieli, zmartwychwstanie i wniebowstąpienie Chrystusa. Warto w tym miejscu wspomnieć, że także św. Ambroży poświęcił rozważaniom na temat dnia ósmego cały List 31, adresowany do Oroncjana. III. Pierwszy dzień tygodnia Ojciec Święty zauważa, że już w czasach apostolskich «pierwszy dzień po szabacie», czyli pierwszy dzień tygodnia zaczął wyznaczać cały rytm życia uczniów Chrystusa 24. Odwołuje się przy tym do stwierdzenia Apostoła Narodów z jego Pierwszego Listu do Koryntian 16, 2, gdzie mamy być może pierwszą wzmiankę o celebracji niedzielnej, przedstawianej jako instytucja typowo chrześcijańska: Niechaj pierwszego dnia tygodnia każdy z was coś odłoży według tego, co uzna za właściwe, żeby nie zarządzać zbiórek dopiero wtedy, kiedy przybędę. Pierwszy List do Koryntian powstał w Efezie, a wzmianka o zamiarze rychłego opuszczenia miasta przez Apostoła każe przypuszczać, że pismo zostało zredagowane ok. roku Prawdopodobnie jak już zostało zaznaczone jest to najstarsze świadectwo chrześcijańskiego charakteru pierwszego dnia tygodnia, czyli niedzieli. W związku z Pierwszym Listem do Koryntian warto ponadto zwrócić uwagę na jeszcze inny aspekt związany ze świętowaniem niedzieli: mianowicie w tym samym 16 rozdz. Listu Apostoł pisze: Pozdrawiają was Kościoły Azji. Pozdrawiają was serdecznie w Panu Akwila i Pryscylla razem ze zbierającym się w ich domu Kościołem. Pozdrawiają was wszyscy bracia. Pozdrówcie się wzajemnie pocałunkiem świętym (19-20). Wyrażenie pocałunek święty stanowi moment zgromadzenia liturgicznego, a to mogłoby wskazywać, że List Pawła był czytany w czasie uroczystej celebracji chrześcijan DD, nr Por. R. Penna, Prima Lettera ai Corinzi, w: AA. VV., Le Lettere di Paolo, Genova , s

17 LIST APOSTOLSKI JANA PAWŁA II DIES DOMINI 17 W jaki jednak sposób doszło do tego, że chrześcijanie zaczęli się gromadzić w niedzielę, by sprawować Eucharystię. Na ogół odpowiada się, że zmartwychwstanie Chrystusa w niedzielny poranek spowodowało, że już pierwsi chrześcijanie przypisywali szczególne znaczenie właśnie niedzieli. Odpowiedź tego typu wydaje się słuszna jedynie częściowo 26. Pierwsze niedzielne celebracje chrześcijan miały miejsce nie w niedzielę rano, ale wieczorem. Wystarczy przytoczyć tekst z Dziejów Apostolskich 20, 7: W pierwszym dniu po szabacie, kiedy zebraliśmy się na łamanie chleba, Paweł, który nazajutrz zamierzał odjechać, przemawiał do nich i przedłużył mowę aż do północy. Niektórzy badacze (zwłaszcza protestanccy, jak O. Cullmann i W. Rordorf) odwołują się głównie do tekstów janowych (J 20, 19; 20, 26, ale też Łk 24, 30), opisujących objawienia Zmartwychwstałego Pana wieczorem owego pierwszego dnia tygodnia oraz po ośmiu dniach, czyli znowu w niedzielę 27. Jak jednak wyjaśnić ów związek wieczornych celebracji ze wskazanymi tekstami biblijnymi, jeśli weźmiemy pod uwagę fakt, że Ewangelia według św. Jana powstała prawdopodobnie dopiero pod koniec I w., kiedy chrześcijanie spotykali się już od dawna w niedzielę. A może było odwrotnie: ewangeliczne opisy objawień Zmartwychwstałego Pana służyły w jakiejś mierze podbudowaniu już istniejących tradycji? Ponadto zmartwychwstanie Pana w poranek wielkanocny jako motyw celebracji niedzielnej jest wspominane do II w. sporadycznie. Czyni to dopiero m.in. św. Justyn w swojej Apologii oraz List Barnaby. Święty Justyn pisze: Gromadzimy się zaś na naszym wspólnym spotkaniu w Dniu Słońca, ponieważ jest to pierwszy dzień, w którym Bóg, przetwarzając ciemności i materię, uczynił wszechświat, zaś Jezus Chrystus, nasz Zbawiciel, tego samego dnia zmartwychwstał. W przeddzień bowiem Dnia Saturna został ukrzyżowany, a następnego dnia po Dniu Saturna, to znaczy w Dzień Słońca, 26 H. Pietras (Dzień Święty, s ), mówiąc o związku Zmartwychwstania Chrystusa i Paschy, stwierdza: Było całkowicie zrozumiałe zarówno teologiczne skojarzenie obu wydarzeń, jak i odczucie pierwszych chrześcijan potrzeby świętowania Zmartwychwstania. Mimo szczegółowych analiz ojca C. Mosna, który w swojej pracy stara się dowieść, że samo to wystarczyło, by chrześcijanie zaczęli się regularnie spotykać w niedzielę na Eucharystię, ośmielam się sądzić, że uzasadnić by to mogło raczej tylko chrześcijańskie obchodzenie Paschy raz do roku, niekoniecznie zaś każdej niedzieli. 27 Por. Rordorf, Domenica, kol

Cele nauczania w ramach przedmiotu - religia.

Cele nauczania w ramach przedmiotu - religia. Cele nauczania w ramach przedmiotu - religia. Katecheza jest wychowaniem w wierze dzieci i młodzieży. Obejmuje przede wszystkim wyjaśnianie nauki chrześcijańskiej, podawanej w sposób systematyczny i całościowy

Bardziej szczegółowo

świętością życia dawać dowód żywej wiary. W Niedzielę Palmową, Kościół obchodzi pamiątkę wjazdu Pana Jezusa do Jerozolimy, dla dokonania paschalnej

świętością życia dawać dowód żywej wiary. W Niedzielę Palmową, Kościół obchodzi pamiątkę wjazdu Pana Jezusa do Jerozolimy, dla dokonania paschalnej Wielki Tydzień Ostatnie dni Wielkiego Postu od Niedzieli Palmowej do wieczora Wielkiego Czwartku, a następnie Triduum Paschalne to Wielki Tydzień. Najstarsze świadectwa o liturgii Wielkiego Tygodnia pochodzą

Bardziej szczegółowo

Rok liturgiczny (kościelny)

Rok liturgiczny (kościelny) Rok liturgiczny (kościelny) Adwent Okres Narodzenia Pańskiego Okres zwykły cz. I Wielki Post Triduum Paschalne Okres Wielkanocny Okres zwykły cz. II Przeczytajcie fragment Składu apostolskiego. Jakie fakty

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA Z RELIGII. 1. Świadkowie Chrystusa

WYMAGANIA Z RELIGII. 1. Świadkowie Chrystusa WYMAGANIA Z RELIGII 1. Świadkowie Chrystusa często nie przynosi go na lekcje. definiuje, czym jest lęk; określa sposoby odnoszenia się do Boga na wzór Jezusa. potrafi podać z nauczyciela zasady życia wspólnoty

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA OGÓLNE. SEMESTR I i II OCENA CELUJĄCA

WYMAGANIA OGÓLNE. SEMESTR I i II OCENA CELUJĄCA Wymagania edukacyjne i kryteria oceniania z religii w klasie VI Zgodne z programem nauczania nr AZ 2 01/10 z dnia 9 czerwca 2010 r. Poznaję Boga i w Niego wierzę. Wierzę w Kościół WYMAGANIA OGÓLNE SEMESTR

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI WPROWADZENIE... 7

SPIS TREŚCI WPROWADZENIE... 7 391 SPIS TREŚCI WPROWADZENIE... 7 KSIĘGA CZWARTA 1. Wstęp... 15 2. W Bogu jest rodzenie, ojcostwo i synostwo... 20 3. Syn Boży jest Bogiem... 22 4. Pogląd Fotyna o Synu Bożym i jego odparcie... 23 5. Pogląd

Bardziej szczegółowo

Łk 1, 1-4 KRĄG BIBLIJNY

Łk 1, 1-4 KRĄG BIBLIJNY Łk 1, 1-4 KRĄG BIBLIJNY Tomasz Kiesling Oborniki 2013 Być jak Teofil dziś Teofil konkretne imię adresata, chrześcijanina, do którego pisze św. Łukasz Ewangelię. Ewangelista przeprowadził wiele rozmów

Bardziej szczegółowo

Chrześcijaństwo skupia w sobie wiele odłamów, które powstały przez lata, opierający się jednak na jednej nauce Jezusa Chrystusa.

Chrześcijaństwo skupia w sobie wiele odłamów, które powstały przez lata, opierający się jednak na jednej nauce Jezusa Chrystusa. Chrześcijaństwo Chrześcijaństwo jest jedną z głównych religii monoteistycznych wyznawanych na całym świecie. Jest to największa religia pod względem wyznawców, którzy stanowią 1/3 całej populacji. Najliczniej

Bardziej szczegółowo

W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego

W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego Sens życia Gdy na początku dnia czynię z wiarą znak krzyża, wymawiając słowa "W imię Ojca i Syna, i Ducha Świętego", Bóg uświęca cały czas i przestrzeń, która otworzy

Bardziej szczegółowo

Tradycja w Rodzinie s. 11. Tradycja w Kościele s. 16

Tradycja w Rodzinie s. 11. Tradycja w Kościele s. 16 Tradycja w Rodzinie s. 11 w n u m e r z e : Tradycja w Kościele s. 16 od redakcji Przygotuj się do Liturgii Niedziela Zmartwychwstania Pańskiego, 31 marca: I czytanie: Dz 10,34a,37-43; II czytanie: Kol

Bardziej szczegółowo

Uczeń spełnia wymagania

Uczeń spełnia wymagania WYMAGANIA EDUKACYJNE NA POSZCZEGÓLNE OCENY Religia klasa 6 : oceny dopuszczająca i dostateczna : oceny dobra, bardzo dobra, celująca Uwaga dotycząca oceniania na każdym poziomie wymagań: Aby uzyskać kolejną,

Bardziej szczegółowo

Temat: Różnorodność Modlitw Eucharystycznych w Mszale Rzymskim

Temat: Różnorodność Modlitw Eucharystycznych w Mszale Rzymskim Temat: Różnorodność Modlitw Eucharystycznych w Mszale Rzymskim Cel spotkania: Uświadomić uczestnikom spotkania, co to jest Modlitwa Eucharystyczna, jakie są Modlitwy Eucharystyczne w Mszale, ile ich jest

Bardziej szczegółowo

Zespół Szkół nr 21 w Bydgoszczy. Informacja zwrotna RELIGIA szkoła podstawowa klasa 4

Zespół Szkół nr 21 w Bydgoszczy. Informacja zwrotna RELIGIA szkoła podstawowa klasa 4 Zespół Szkół nr 21 w Bydgoszczy Informacja zwrotna RELIGIA szkoła podstawowa klasa 4 Opracowanie: mgr Violetta Kujacińska mgr Małgorzata Lewandowska Zasady: IZ może być ustna lub pisemna, IZ pisemną przekazujemy

Bardziej szczegółowo

były wolne od lęków wyjaśnia, czym charakteryzuje się postępowanie ludzi, którzy mają nadzieję. z tęsknotami Jezusa

były wolne od lęków wyjaśnia, czym charakteryzuje się postępowanie ludzi, którzy mają nadzieję. z tęsknotami Jezusa I. Świadkowie Chrystusa 2 3 4 5 6 określa sposoby odnoszenia się do Boga na wzór Jezusa wyjaśnia, czym charakteryzuje się postępowanie ludzi, którzy mają nadzieję. określa sposoby odnoszenia się do Boga

Bardziej szczegółowo

raniero cantalamessa w co wierzysz? rozwazania na kazdy dzien przelozyl Zbigniew Kasprzyk wydawnictwo wam

raniero cantalamessa w co wierzysz? rozwazania na kazdy dzien przelozyl Zbigniew Kasprzyk wydawnictwo wam raniero cantalamessa w co wierzysz? rozwazania na kazdy dzien przelozyl Zbigniew Kasprzyk wydawnictwo wam 3 Spis treści Przedmowa.... 5 CZĘŚĆ PIERWSZA Otwórzcie drzwi wiary! 1. Drzwi wiary są otwarte...

Bardziej szczegółowo

Sakramenty - pośrednicy zbawienia

Sakramenty - pośrednicy zbawienia Sakramenty - pośrednicy zbawienia SAKRAMENTY W Kościele jest siedem sakramentów: chrzest, bierzmowanie (chryzmacja), Eucharystia, pokuta, namaszczenie chorych, sakrament święceń, małżeństwo. ----------------------------------

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z religii kl. VI w oparciu o realizowany program Poznaję Boga i w Niego wierzę nr: AZ-2-01/10

Wymagania edukacyjne z religii kl. VI w oparciu o realizowany program Poznaję Boga i w Niego wierzę nr: AZ-2-01/10 Wymagania edukacyjne z religii kl. VI w oparciu o realizowany program Poznaję Boga i w Niego wierzę nr: AZ-2-01/10 Ocena niedostateczny Uczeń nie opanował umiejętności i wiadomości określonych w podstawie

Bardziej szczegółowo

Trójca Święta wzór doskonałej wspólnoty

Trójca Święta wzór doskonałej wspólnoty Trójca Święta wzór doskonałej wspólnoty Prawda o Bogu w Trójcy Jedynym należy do największych tajemnic chrześcijaństwa, której nie da się zgłębić do końca. Można jedynie się do niej zbliżyć, czemu mają

Bardziej szczegółowo

ADWENT, BOŻE NARODZENIE I OKRES ZWYKŁY

ADWENT, BOŻE NARODZENIE I OKRES ZWYKŁY Archidiecezjalny Program Duszpasterski ADWENT, BOŻE NARODZENIE I OKRES ZWYKŁY ROK A Komentarze do niedzielnej liturgii słowa Poznań 2007/2008 25 Adwent I Niedziela Adwentu 2 grudnia 2007 Iz 2, 1-5 Ps 122

Bardziej szczegółowo

Bp H. Tomasik: Przed nami czas zadań

Bp H. Tomasik: Przed nami czas zadań W najbliższą niedzielę zakończy się Rok Wiary. Jakie będą jego owoce? Biskup Henryk Tomasik przedstawia kilka propozycji: poszanowanie dnia świętego, systematyczne uczestnictwo w niedzielnej Mszy Świętej,

Bardziej szczegółowo

Celebracja zamknięcia Roku Wiary

Celebracja zamknięcia Roku Wiary Celebracja zamknięcia Roku Wiary W czasie Mszy św. niedzielnej 24 listopada 2013 roku. Jest to uroczystość Chrystusa Króla Wszechświata. 1. Przed Mszą św. wiernym rozdaje się świece i zapala się paschał

Bardziej szczegółowo

TRIDUUM PASCHALNE MĘKI, ŚMIERCI I ZMARTWYCHWSTANIA CHRYSUSA ŚPIEWNIK

TRIDUUM PASCHALNE MĘKI, ŚMIERCI I ZMARTWYCHWSTANIA CHRYSUSA ŚPIEWNIK TRIDUUM PASCHALNE MĘKI, ŚMIERCI I ZMARTWYCHWSTANIA CHRYSUSA ŚPIEWNIK PARAFIA ŚWIĘTEGO STANISŁAWA BISKUPA I MĘCZENNIKA W ŁABOWEJ A.D. 2015 TRIDUUM PASCHALNE Męki, Śmierci i Zmartwychwstania Pana Ogólne

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceniania z religii dla klasy pierwszej liceum

Kryteria oceniania z religii dla klasy pierwszej liceum Kryteria oceniania z religii dla klasy pierwszej liceum ROZDZIAŁ CELUJĄCY BARDZO DOBRY DOBRY DOSTATECZNY DOPUSZCZAJĄCY NIEDOSTATECZNY I. Kim jestem? 2. Uzupełnia zdobytą na 3. Aktywnie uczestniczy w lekcji

Bardziej szczegółowo

KRYTERIUM WYMAGAŃ Z RELIGII. Uczeń otrzymujący ocenę wyższą spełnia wymagania na ocenę niższą.

KRYTERIUM WYMAGAŃ Z RELIGII. Uczeń otrzymujący ocenę wyższą spełnia wymagania na ocenę niższą. KRYTERIUM WYMAGAŃ Z RELIGII Uczeń otrzymujący ocenę wyższą spełnia wymagania na ocenę niższą. KLASA I Semestr I Ocena dopuszczająca -Umie wykonać znak krzyża, -Zna niektóre modlitwy i wymaga dużej pomocy

Bardziej szczegółowo

III PRZYKAZANIE - źródła. YouCat KKK

III PRZYKAZANIE - źródła. YouCat KKK - źródła YouCat 362 366 KKK 2168 2195 - brzmienie Wj 20, 8-11 Pwt 5, 12-15 Pamiętaj o dniu szabatu, aby go uświęcić. Sześć dni będziesz pracować i wykonywać wszystkie twe zajęcia. Dzień zaś siódmy jest

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA PROGRAMOWE NA POSZCZEGÓLNE OCENY Z RELIGII DLA KLASY VI.

WYMAGANIA PROGRAMOWE NA POSZCZEGÓLNE OCENY Z RELIGII DLA KLASY VI. WYMAGANIA PROGRAMOWE NA POSZCZEGÓLNE OCENY Z RELIGII DLA KLASY VI. Przedmiot oceny 1. Cytaty z Pisma św., modlitwy, pieśni 2. Zeszyt przedmioto wy 3. Prace domowe 4. Testy i sprawdziany OCENA celująca

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceniania w klasie I, II i III - Religia

Kryteria oceniania w klasie I, II i III - Religia Kryteria oceniania w klasie I, II i III - Religia KLASA I ocenę niedostateczną otrzymuje uczeń, który nie spełnia kryteriów na ocenę dopuszczającą ocenę dopuszczającą otrzymuje uczeń, który: odróżnia modlitwę

Bardziej szczegółowo

22 października ŚW. JANA PAWŁA II, PAPIEŻA. Wspomnienie obowiązkowe. [ Formularz mszalny ] [ Propozycje czytań mszalnych ] Godzina czytań.

22 października ŚW. JANA PAWŁA II, PAPIEŻA. Wspomnienie obowiązkowe. [ Formularz mszalny ] [ Propozycje czytań mszalnych ] Godzina czytań. 22 października ŚW. JANA PAWŁA II, PAPIEŻA Wspomnienie obowiązkowe [ Formularz mszalny ] [ Propozycje czytań mszalnych ] Godzina czytań II Czytanie 1 / 5 Z Homilii św. Jana Pawła II, papieża, wygłoszonej

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA PROGRAMOWE I KRYTERIA WYMAGAŃ z KATECHEZY. w SZKOLE PODSTAWOWEJ w KOŃCZYCACH MAŁYCH KLASY IV - VI

WYMAGANIA PROGRAMOWE I KRYTERIA WYMAGAŃ z KATECHEZY. w SZKOLE PODSTAWOWEJ w KOŃCZYCACH MAŁYCH KLASY IV - VI WYMAGANIA PROGRAMOWE I KRYTERIA WYMAGAŃ z KATECHEZY w SZKOLE PODSTAWOWEJ w KOŃCZYCACH MAŁYCH KLASY IV - VI WYMAGANIA Z RELIGII DLA KLASY IV I. Znajomość modlitw: poznane w kl. I- III; Modlitwa różańcowa.

Bardziej szczegółowo

Klasa I OCENA BARDZO DOBRA (5) UCZEŃ: - systematycznie i starannie prowadzi zeszyt ćwiczeń. - jest zawsze przygotowany do zajęć

Klasa I OCENA BARDZO DOBRA (5) UCZEŃ: - systematycznie i starannie prowadzi zeszyt ćwiczeń. - jest zawsze przygotowany do zajęć Klasa I OCENA CELUJĄCA (6) - systematycznie i bardzo starannie prowadzi zeszyt ćwiczeń - systematycznie odrabia zadania domowe - zawsze jest przygotowany do zajęć - okazuje szacunek Panu Bogu i ludziom

Bardziej szczegółowo

Temat: Sakrament chrztu świętego

Temat: Sakrament chrztu świętego Temat: Sakrament chrztu świętego UWAGA! Do spotkania należy przygotować obrzędy chrztu świętego (powinny być dostępne w zakrystii) oraz w miarę możliwości drugą część spotkania przeprowadzić w kościele

Bardziej szczegółowo

1 Zagadnienia wstępne

1 Zagadnienia wstępne 1 Zagadnienia wstępne 2 W ramach powtórki księgi protokanoniczne pisma, które od początku były uznawane przez wszystkie gminy chrześcijańskie za natchnione protokanoniczność nie oznacza, że księgi te mają

Bardziej szczegółowo

PODSTAWA PROGRAMOWA NAUCZANIA RELIGII PRAWOSŁANEJ POLSKIEGO AUTOKEFALICZNEGO KOŚCIOŁA PRAWOSŁAWNEGO SZKOŁA PODSTAWOWA

PODSTAWA PROGRAMOWA NAUCZANIA RELIGII PRAWOSŁANEJ POLSKIEGO AUTOKEFALICZNEGO KOŚCIOŁA PRAWOSŁAWNEGO SZKOŁA PODSTAWOWA PODSTAWA PROGRAMOWA NAUCZANIA RELIGII PRAWOSŁANEJ POLSKIEGO AUTOKEFALICZNEGO KOŚCIOŁA PRAWOSŁAWNEGO SZKOŁA PODSTAWOWA Szkoła podstawowa Etap I Klasy I- III Cele katechetyczne: 1. Zachęcanie do aktywnego

Bardziej szczegółowo

ZESPÓŁ SZKÓŁ NR. 1 im. JANA PAWŁA II W BEŁŻYCACH. SZKOŁA PODSTAWOWA KRYTERIUM WYMAGAŃ Z RELIGII

ZESPÓŁ SZKÓŁ NR. 1 im. JANA PAWŁA II W BEŁŻYCACH. SZKOŁA PODSTAWOWA KRYTERIUM WYMAGAŃ Z RELIGII ZESPÓŁ SZKÓŁ NR. 1 im. JANA PAWŁA II W BEŁŻYCACH. SZKOŁA PODSTAWOWA KRYTERIUM WYMAGAŃ Z RELIGII Uczeń otrzymujący ocenę wyższą spełnia wymagania na ocenę niższą. KLASA IV Program AZ-2-01/10. Ocena dopuszczająca

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceniania z religii

Kryteria oceniania z religii Kryteria oceniania z religii OCENA NIEDOSTATECZNA - wykazuje się brakiem jakiejkolwiek wiedzy w zakresie materiału przewidzianego programem, - ma lekceważący stosunek do przedmiotu, do wartości religijnych

Bardziej szczegółowo

Rozkład materiału do podręcznika Przemienieni przez Boga dla 6 klasy szkoły podstawowej zgodnego z Programem nauczania religii nr AZ-2-01/10

Rozkład materiału do podręcznika Przemienieni przez Boga dla 6 klasy szkoły podstawowej zgodnego z Programem nauczania religii nr AZ-2-01/10 Rozkład materiału do podręcznika Przemienieni przez Boga dla 6 klasy szkoły podstawowej zgodnego z Programem nauczania religii nr AZ-2-01/10 Grupa tematyczna Tytuł jednostki Treści Wymagania uczeń potrafi

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z religii kl. I

Wymagania edukacyjne z religii kl. I Wymagania edukacyjne z religii kl. I Drogi Pierwszoklasisto! Dwa razy w tygodniu będziemy spotykać się na lekcjach katechezy. Na nasze spotkania będziesz przynosił zeszyt w kratkę i podręcznik. Dodatkowo

Bardziej szczegółowo

Wymagania programowe i kryteria oceniania z religii dla klas 0 VI

Wymagania programowe i kryteria oceniania z religii dla klas 0 VI Wymagania programowe i kryteria oceniania z religii dla klas 0 VI WYMAGANIA PODSTAWOWE I PONADPODSTAWOWE Z RELIGII DLA KLASY 0 KLASA 0 I. Znajomość modlitw: Znak Krzyża; Modlitwa do Anioła Stróża Modlitwa

Bardziej szczegółowo

1 Rozważania na każdy dzień. Cz. IV Marcin Adam Stradowski J.J. OPs

1 Rozważania na każdy dzień. Cz. IV Marcin Adam Stradowski J.J. OPs 1 2 Spis treści Triduum Paschalne......5 Wielki Czwartek (5 kwietnia)......5 Droga Krzyżowa (6-7 kwietnia Wielki Piątek, Wielka Sobota)......8 Chrystus zmartwychwstał! (8 kwietnia Niedziela Wielkanocna)....

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceniania w klasie VI szkoły podstawowej

Kryteria oceniania w klasie VI szkoły podstawowej Kryteria oceniania w klasie VI szkoły podstawowej Wymagania podstawowe: Ocena celująca: Uczeń posiada wiedzę wykraczającą poza program religii własnego poziomu edukacji. Zna obowiązujące modlitwy i mały

Bardziej szczegółowo

- uczeń posiadł wiedzę i umiejętności znacznie przekraczające program nauczania katechezy

- uczeń posiadł wiedzę i umiejętności znacznie przekraczające program nauczania katechezy Kryteria oceniania z religii kl. I gimnazjum Ocena celująca - uczeń posiadł wiedzę i umiejętności znacznie przekraczające program nauczania katechezy - twórczo rozwija własne uzdolnienia oraz dba o własną

Bardziej szczegółowo

Wymagania programowe i kryteria oceniania z religii dla klas 0 VI

Wymagania programowe i kryteria oceniania z religii dla klas 0 VI Wymagania programowe i kryteria oceniania z religii dla klas 0 VI WYMAGANIA PODSTAWOWE I PONADPODSTAWOWE Z RELIGII DLA KLASY 0 KLASA 0 I. Znajomość modlitw: II. WIADOMOŚCI Znak Krzyża; Modlitwa do Anioła

Bardziej szczegółowo

List Episkopatu Polski. na temat przykazań kościelnych

List Episkopatu Polski. na temat przykazań kościelnych List Episkopatu Polski na temat przykazań kościelnych Drodzy Bracia i Siostry! Pierwszą Niedzielą Adwentu rozpoczynamy nowy rok liturgiczny. Okres Adwentu ma podwójny charakter. Jest okresem przygotowania

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA OCENIANIA Z KATECHEZY Szkoła Podstawowa - klasy I, II, III OCENA CELUJĄCA

KRYTERIA OCENIANIA Z KATECHEZY Szkoła Podstawowa - klasy I, II, III OCENA CELUJĄCA KRYTERIA OCENIANIA Z KATECHEZY Szkoła Podstawowa - klasy I, II, III OCENA CELUJĄCA 1. Uczeń spełnia kryteria na ocenę bardzo dobrą i jego wiedza wykracza poza program 2. Rozwija swoje zdolności i zainteresowania

Bardziej szczegółowo

Kryteria ocen z religii kl. 4

Kryteria ocen z religii kl. 4 Kryteria ocen z religii kl. 4 Ocena celująca - spełnia wymagania w zakresie oceny bardzo dobrej - prezentuje treści wiadomości powiązane ze sobą w systematyczny układ - samodzielnie posługuje się wiedzą

Bardziej szczegółowo

Wniebowstąpienie Pańskie wstąpienie do nieba zmartwychwstałego Jezusa Chrystusa. Jako święto chrześcijańskie obchodzone corocznie w 40.

Wniebowstąpienie Pańskie wstąpienie do nieba zmartwychwstałego Jezusa Chrystusa. Jako święto chrześcijańskie obchodzone corocznie w 40. Wniebowstąpienie Pańskie wstąpienie do nieba zmartwychwstałego Jezusa Chrystusa. Jako święto chrześcijańskie obchodzone corocznie w 40. dniu po Zmartwychwstaniu Pańskim. Wniebowstąpienie jest ukoronowaniem

Bardziej szczegółowo

Religia ks. Paweł Mielecki Klasa IV

Religia ks. Paweł Mielecki Klasa IV Religia ks. Paweł Mielecki Klasa IV Na ocenę celującą uczeń: Posiada wiedzę i umiejętności przewidziane na ocenę bardzo dobrym (co najmniej w 90%), a nad to: Samodzielnie i twórczo rozwija własne zainteresowania

Bardziej szczegółowo

K r y t e r i a o c e n i a n i a w klasie II szkoły podstawowej

K r y t e r i a o c e n i a n i a w klasie II szkoły podstawowej K r y t e r i a o c e n i a n i a w klasie II szkoły podstawowej W całym nauczaniu wczesnoszkolnym, a więc także w klasie drugiej traktujemy ocenę jako środek wspierania ucznia, wzmacniania pozytywnej

Bardziej szczegółowo

ROK SZKOLNY 2016/2017

ROK SZKOLNY 2016/2017 ROK SZKOLNY 2016/2017 Podstawowe kryteria przedmiotowego systemu oceniania z religii dla klas III Ocena celująca spełnia wymagania na ocenę bardzo dobrą; posiadane wiadomości łączy ze sobą w systematyczny

Bardziej szczegółowo

- Focolari - - Domowy Kościół - Droga Neokatechumenalna

- Focolari - - Domowy Kościół - Droga Neokatechumenalna Katecheza rodzinna - Focolari - - Domowy Kościół - Droga Neokatechumenalna RUCH FOCOLARI JEDNOŚĆ KOMUNIA WSPÓLNOTA DUCHOWOŚĆ KOMUNII SOBÓR WATYKAŃSKI II JAN PAWEŁ II BENEDYKT XVI OD 1967 R. RUCH NOWE NOWY

Bardziej szczegółowo

Religia klasa III. I Modlimy się

Religia klasa III. I Modlimy się Religia klasa III I Modlimy się 1. Nowy rok szkolny czasem pogłębienia przyjaźni z Jezusem wie, że każda katecheza jest spotkaniem z Jezusem wyjaśnia i uzasadnia, co pogłębia naszą przyjaźń z Jezusem 2.

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA NA POSZCZEGÓLNE OCENY W KLASIE I Ocena celująca Uczeń: twórczo rozwija uzdolnienia i zainteresowania, dzieląc się zdobytą wiedzą z innymi.

WYMAGANIA NA POSZCZEGÓLNE OCENY W KLASIE I Ocena celująca Uczeń: twórczo rozwija uzdolnienia i zainteresowania, dzieląc się zdobytą wiedzą z innymi. WYMAGANIA NA POSZCZEGÓLNE OCENY W KLASIE I twórczo rozwija uzdolnienia i zainteresowania, dzieląc się zdobytą wiedzą z innymi. reprezentuje klasę lub szkołę w parafii lub diecezji, np. poprzez udział w

Bardziej szczegółowo

ROZKŁAD MATERIAŁU NAUCZANIA RELIGII W KLASACH I Gimnazjum W Gimnazjum nr 53

ROZKŁAD MATERIAŁU NAUCZANIA RELIGII W KLASACH I Gimnazjum W Gimnazjum nr 53 ROZKŁAD MATERIAŁU NAUCZANIA RELIGII W KLASACH I Gimnazjum W Gimnazjum nr 53 Numer programu AZ-3-02/10 Tytuł programu: Jezus Chrystus Drogą, prawdą i życiem Numer podręcznika AZ -31-02/10-0 Tytuł podręcznika:

Bardziej szczegółowo

Lectio Divina Rz 6,1-14

Lectio Divina Rz 6,1-14 Lectio Divina Rz 6,1-14 1. Czytanie Prowadzący: wezwijmy Ducha św.: Przybądź Duchu Święty... - weźmy do ręki Pismo św.. - Słuchając jak w Kościele śledźmy tekst, aby usłyszeć, co chce nam dzisiaj Jezus

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE W ZAKRESIE IV KLASY SZKOŁY PODSTAWOWEJ. Zaproszeni przez Boga z serii Drogi przymierza

WYMAGANIA EDUKACYJNE W ZAKRESIE IV KLASY SZKOŁY PODSTAWOWEJ. Zaproszeni przez Boga z serii Drogi przymierza WYMAGANIA EDUKACYJNE W ZAKRESIE IV KLASY SZKOŁY PODSTAWOWEJ Zaproszeni przez Boga z serii Drogi przymierza Wymagania edukacyjne śródroczne Ocena celująca Ocenę celującą przewiduję dla uczniów przejawiających

Bardziej szczegółowo

Chrzest Święty to pierwszy i najpotrzebniejszy sakrament, który gładzi grzechy, daje nam godność dziecka Bożego oraz czyni członkiem Kościoła.

Chrzest Święty to pierwszy i najpotrzebniejszy sakrament, który gładzi grzechy, daje nam godność dziecka Bożego oraz czyni członkiem Kościoła. I. Sakramenty 1. Chrzest Co to jest Chrzest Święty? Chrzest Święty to pierwszy i najpotrzebniejszy sakrament, który gładzi grzechy, daje nam godność dziecka Bożego oraz czyni członkiem Kościoła. Udzielamy

Bardziej szczegółowo

Wymagania podstawowe i ponadpodstawowe z religii Klasa 6

Wymagania podstawowe i ponadpodstawowe z religii Klasa 6 Wymagania podstawowe i ponadpodstawowe z religii Klasa 6 I. MODLITWY:,,Wierzę w Kościół Program AZ-2-01/10 Podręcznik AZ-23-01/10-PO-2/13 I. Znajomość modlitw: -Wyznanie wiary,,wierzę w Boga, - Dekalog,

Bardziej szczegółowo

Umiejętności, wiadomości i postawy, które nie podlegają ocenie stopniami, lecz są wymagane do przyjęcia sakramentu

Umiejętności, wiadomości i postawy, które nie podlegają ocenie stopniami, lecz są wymagane do przyjęcia sakramentu W y m a g a n i a e d u k a c y j n e i K r y t e r i a o c e n i a n i a w klasie II i III szkoły podstawowej Przygotowanie do sakramentów: I spowiedzi i I komunii św. Klasy 2a, 2c, 2d, 2e, 3d, 3f, 3g

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA PROGRAMOWE I KRYTERIA WYMAGAŃ z KATECHEZY. w SZKOLE PODSTAWOWEJ w KOŃCZYCACH MAŁYCH. KLASY II i III

WYMAGANIA PROGRAMOWE I KRYTERIA WYMAGAŃ z KATECHEZY. w SZKOLE PODSTAWOWEJ w KOŃCZYCACH MAŁYCH. KLASY II i III WYMAGANIA PROGRAMOWE I KRYTERIA WYMAGAŃ z KATECHEZY w SZKOLE PODSTAWOWEJ w KOŃCZYCACH MAŁYCH KLASY II i III WYMAGANIA Z RELIGII DLA KLASY II I. Znajomość modlitw: Znak Krzyża; Modlitwa Pańska; Pozdrowienie

Bardziej szczegółowo

Rozkład materiału nauczania treści programowe dla klasy pierwszej gimnazjum

Rozkład materiału nauczania treści programowe dla klasy pierwszej gimnazjum Rozkład materiału nauczania treści programowe dla klasy pierwszej gimnazjum Rozkład materiału nauczania treści programowe dla klasy pierwszej gimnazjum Przedmiot: religia Klasa: pierwsza gimnazjum Tygodniowa

Bardziej szczegółowo

PANIE, ZOSTAŃ Z NAMI...

PANIE, ZOSTAŃ Z NAMI... PANIE, ZOSTAŃ Z NAMI... "Zostań z nami, Panie, gdyż ma się ku wieczorowi" (por. Łk 24,29) Uczniowie po raz pierwszy wypowiedzieli te słowa w Emaus Zostań! żebyśmy mogli spotkać Cię na modlitwie uwielbienia

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne niezbędne do uzyskania poszczególnych śródrocznych i rocznych ocen klasyfikacyjnych z religii w klasach I,II,III.

Wymagania edukacyjne niezbędne do uzyskania poszczególnych śródrocznych i rocznych ocen klasyfikacyjnych z religii w klasach I,II,III. Wymagania edukacyjne niezbędne do uzyskania poszczególnych śródrocznych i rocznych ocen klasyfikacyjnych z religii w klasach I,II,III. KLASA I Opanował materiał przewidziany programem w stopniu bardzo

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z RELIGII

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z RELIGII WYMAGANIA EDUKACYJNE Z RELIGII Ocenę celującą otrzymuje uczeń, który: posiada religijne wykraczające poza program nauczania i potrafi je zaprezentować, jest bardzo aktywny na lekcji, chętnie włącza się

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceniania z religii. w zakresie 1 klasy technikum. opracowane na podstawie materiałów katechetycznych

Kryteria oceniania z religii. w zakresie 1 klasy technikum. opracowane na podstawie materiałów katechetycznych Kryteria oceniania z religii w zakresie 1 klasy technikum opracowane na podstawie materiałów katechetycznych W Kościele z serii Drogi świadków Chrystusa podręcznik nr AZ-41-01/10-KR-1/12 do nauczania religii

Bardziej szczegółowo

- uczeń posiadł wiedzę i umiejętności znacznie przekraczające program nauczania katechezy

- uczeń posiadł wiedzę i umiejętności znacznie przekraczające program nauczania katechezy Kryteria oceniania z religii klasa II gimnazjum Ocena celująca - uczeń posiadł wiedzę i umiejętności znacznie przekraczające program nauczania katechezy - twórczo rozwija własne uzdolnienia oraz dba o

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne - klasa VI

Wymagania edukacyjne - klasa VI Wymagania edukacyjne - klasa VI Rozdział I ROK KOŚCIELNY - opowiada wydarzenie Zesłania Ducha Świętego (Dz 2, 1-17); - wymienia sposoby świętowania niedzieli; - wyjaśnia, co to znaczy, że Kościół ma strukturę

Bardziej szczegółowo

KALENDARZ DAT I OKRESÓW LITURGICZNYCH

KALENDARZ DAT I OKRESÓW LITURGICZNYCH KALENDARZ DAT I OKRESÓW LITURGICZNYCH 1. KALENDARZ OKRESÓW LITURGICZNYCH W KOŚCIELE KATOLICKIM 2012-2111 2. KALENDARZ DIECEZJI POLSKICH - 2013-02-28 3. WPROWADZENIA TEOLOGICZNO PASTORALNE DO KSIĄG LITURGICZNYCH

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Jezus przewyższa wszystkich, ponieważ jest Synem Bożym Ewangelia na 2. Niedzielę Adwentu

Spis treści. Jezus przewyższa wszystkich, ponieważ jest Synem Bożym Ewangelia na 2. Niedzielę Adwentu Wprowadzenie ADWENT I NARODZENIE PAŃSKIE Dzień Pański, który przemienia lęk w radość Ewangelia na 7. Niedzielę Adwentu Jezus przewyższa wszystkich, ponieważ jest Synem Bożym Ewangelia na 2. Niedzielę Adwentu

Bardziej szczegółowo

Uczeń spełnia wymagania na ocenę dopuszczającą, oraz: - wykazuje w jaki sposób powstała Biblia. - opisuje symbole Ewangelistów w sztuce sakralnej

Uczeń spełnia wymagania na ocenę dopuszczającą, oraz: - wykazuje w jaki sposób powstała Biblia. - opisuje symbole Ewangelistów w sztuce sakralnej WYMAGANIA EDUKACYJNE NA POSZCZEGÓLNE OCENY Religia klasa 5 : oceny dopuszczająca i dostateczna : oceny dobra, bardzo dobra, celująca Uwaga dotycząca oceniania na każdym poziomie wymagań: Aby uzyskać kolejną,

Bardziej szczegółowo

Diecezjalna Diakonia Formacji Diakonii Ruchu Światło-Życie Archidiecezji Katowickiej

Diecezjalna Diakonia Formacji Diakonii Ruchu Światło-Życie Archidiecezji Katowickiej EUCHARYSTIA ODDANIEM SIEBIE BOGU Metoda spotkania SPOTKANIE W ZNAKU Bóg uczynił z symbolu i znaku narzędzie swej łaski posługując się nim w udzielaniu sakramentów świętych. Człowiek jako istota duchowo-cielesna

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z KATECHEZY W ZAKRESIE VI KLASY SZKOŁY PODSTAWOWEJ.

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z KATECHEZY W ZAKRESIE VI KLASY SZKOŁY PODSTAWOWEJ. WYMAGANIA EDUKACYJNE Z KATECHEZY W ZAKRESIE VI KLASY SZKOŁY PODSTAWOWEJ. Wymagania podstawowe ( ocena dostateczna) Wymagania rozszerzające ( ocena dobra ) Wymagania dopełniające (ocena bardzo dobra) Wymagania

Bardziej szczegółowo

Zagadnienia do egzaminu magisterskiego (Wydział Teologiczny ChAT) 1. Kierunkowe

Zagadnienia do egzaminu magisterskiego (Wydział Teologiczny ChAT) 1. Kierunkowe Zagadnienia do egzaminu magisterskiego (Wydział Teologiczny ChAT) 1. Kierunkowe 1) Powstanie Pięcioksięgu teorie i ich krytyka. 2) Przymierze w Stary Testamencie. 3) Kształtowanie się kanonu (kanonów)

Bardziej szczegółowo

Plan pracy z ministrantami

Plan pracy z ministrantami Plan pracy z ministrantami na podstawie materiałów formacyjnych Krajowego Duszpasterstwa Służby Liturgicznej oraz Dyrektorium Duszpasterstwa Służby Liturgicznej Czyli: -kto? -kiedy? -co? Formacja ministrancka

Bardziej szczegółowo

Jezus prowadzi. Wydawnictwo WAM - Księża jezuici

Jezus prowadzi. Wydawnictwo WAM - Księża jezuici Jezus prowadzi Elementarz dziecka bożego 1 Wydawnictwo WAM - Księża jezuici Jezus prowadzi Elementarz dziecka bożego 1 Drogi przyjaciół Pana Jezusa Księża Jezuici - Wydawnictwo WAM 1 Pan Jezus gromadzi

Bardziej szczegółowo

Komantarzbiblijny.pl. Komentarze. 1 list apostoła Piotra

Komantarzbiblijny.pl. Komentarze. 1 list apostoła Piotra Komantarzbiblijny.pl Komentarze 1 list apostoła Piotra Październik 2015 1 Spis treści 1 Pt. 3:21... 3 2 Komentarz Biblijny do 1 Pt. 3:21 "Odpowiednik tego teraz i was wybawia, mianowicie chrzest (nie usunięcie

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy System Oceniania z Religii. w 6 klasie Szkoły Podstawowej im.a. Mickiewicza w Gogolewie

Przedmiotowy System Oceniania z Religii. w 6 klasie Szkoły Podstawowej im.a. Mickiewicza w Gogolewie Przedmiotowy System Oceniania z Religii w 6 klasie Szkoły Podstawowej im.a. Mickiewicza w Gogolewie opracowany na podstawie materiałów katechetycznych Przemienieni przez Boga. Nowa wersja zgodnych z Programem

Bardziej szczegółowo

Jak przygotować i przeprowadzić oazę modlitwy? Wskazania dla animatorów.

Jak przygotować i przeprowadzić oazę modlitwy? Wskazania dla animatorów. Jak przygotować i przeprowadzić oazę modlitwy? Wskazania dla animatorów. Dla organizujących po raz pierwszy oazę modlitwy, a także dla innych w celu przypomnienia, podajemy poniżej wskazania dotyczące

Bardziej szczegółowo

Wymagania dla poszczególnych ocen dla klasy VI

Wymagania dla poszczególnych ocen dla klasy VI Wymagania dla poszczególnych ocen dla klasy VI I. Świadkowie Chrystusa - definiuje, czym jest lęk; - opowiada tekst Dz 1, 8-11; - wyjaśnia pojęcie nadziei chrześcijańskiej; - określa sposoby odnoszenia

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceniania z religii dla klasy pierwszej technikum

Kryteria oceniania z religii dla klasy pierwszej technikum Kryteria oceniania z religii dla klasy pierwszej technikum ROZDZIAŁ CELUJĄCY BARDZO DOBRY DOBRY DOSTATECZNY DOPUSZCZAJĄCY NIEDOSTATECZNY I. Kim jestem? 4. Aktywnie uczestniczy w lekcji i biegle posługuje

Bardziej szczegółowo

Program Misji Świętej w Gromadnie września 2015 r.

Program Misji Świętej w Gromadnie września 2015 r. Program Misji Świętej w Gromadnie 06-13 września 2015 r. Niedziela Dzień Święty Porządek Mszy świętych, tak jak w niedziele z uroczystym wprowadzeniem misjonarzy Godz. 10.00 Godz. 18.00 Godz. 20.30 Poniedziałek

Bardziej szczegółowo

Jak czytać ze zrozumieniem Pismo Święte (YC 14-19)?

Jak czytać ze zrozumieniem Pismo Święte (YC 14-19)? Jak czytać ze zrozumieniem Pismo Święte (YC 14-19)? Mój pierwszy nauczyciel języka hebrajskiego bił mnie linijką po dłoni, gdy ośmieliłem się dotknąć palcem świętych liter Pięcioksięgu. (R. Brandstaetter,

Bardziej szczegółowo

Radom, 12 grudnia 2013

Radom, 12 grudnia 2013 Radom, 12 grudnia 2013 Sens przykazań kościelnych 2041 Przykazania kościelne odnoszą się do życia moralnego, które jest związane z życiem liturgicznym i czerpie z niego moc. Obowiązujący charakter tych

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceniania w klasie II SP,

Kryteria oceniania w klasie II SP, Kryteria oceniania w klasie II SP, podręcznik Kochamy Pana Jezusa, program: W drodze do Wieczernika, numer programu: A Z - 1-0 1 / 10 Tytuł działu Bardzo dobry Dobry Dostateczny Dopuszczający I. Słuchamy

Bardziej szczegółowo

Studium Katechetyczne Wychowując w Wierze tłumaczenie po Polsku. OBJAWIENIE W PIŚMIE ŚWIĘTYM I TRADYCJI

Studium Katechetyczne Wychowując w Wierze tłumaczenie po Polsku. OBJAWIENIE W PIŚMIE ŚWIĘTYM I TRADYCJI Polish FF Curriculum Translation in Polish Studium Katechetyczne Wychowując w Wierze tłumaczenie po Polsku. OBJAWIENIE W PIŚMIE ŚWIĘTYM I TRADYCJI 1. Objawienie: Pismo Św. i Tradycja a. Pismo Święte: Części,

Bardziej szczegółowo

MIŁOSIERNI WE WSPÓLNOCIE

MIŁOSIERNI WE WSPÓLNOCIE III. W : MIŁOSIERNI WE WSPÓLNOCIE 38 Miłosierni jak Ojciec. Dni wspólnoty Ruchu Światło-Życie w roku 2016/2017 D Temat: Wspólnota miejscem doświadczania miłosierdzia PRZEBIEG Zawiązanie wspólnoty Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

Małe co nie co o Roku Liturgicznym i o tym, co w nim ciekawe

Małe co nie co o Roku Liturgicznym i o tym, co w nim ciekawe Małe co nie co o Roku Liturgicznym i o tym, co w nim ciekawe ROK LITURGICZNY ROK KOŚCIELNY Ma tyle samo dni, co rok kalendarzowy. Rozpoczyna się od I Niedzieli Adwentu kończy w sobotę po Uroczystości Chrystusa

Bardziej szczegółowo

Jak czytać i rozumieć Pismo Święte? Podstawowe zasady. (YC 14-19)

Jak czytać i rozumieć Pismo Święte? Podstawowe zasady. (YC 14-19) Jak czytać i rozumieć Pismo Święte? Podstawowe zasady. (YC 14-19) Mój pierwszy nauczyciel języka hebrajskiego bił mnie linijką po dłoni, gdy ośmieliłem się dotknąć palcem świętych liter Pięcioksięgu. (R.

Bardziej szczegółowo

Zapraszamy do Szkoły Modlitwy Jana Pawła II środa, 21 września :33

Zapraszamy do Szkoły Modlitwy Jana Pawła II środa, 21 września :33 Jan Paweł II nadal wskazuje nam kierunek duchowego wzrastania. Musimy z wielką troską starać się o wypłynięcie na głębię. Służy temu m.in. Szkoła Modlitwy Jana Pawła II, która powstała przy Centrum Nie

Bardziej szczegółowo

PIERWSZEGO, TRZECIEGO I CZWARTEGO PRZYKAZANIA KOŚCIELNEGO

PIERWSZEGO, TRZECIEGO I CZWARTEGO PRZYKAZANIA KOŚCIELNEGO PIĘĆ PRZYKAZAŃ KOŚCIELNYCH 1. 1. W niedziele i święta nakazane uczestniczyć we Mszy świętej i powstrzymać się od prac niekoniecznych. 2. 2. Przynajmniej raz w roku przystąpić do Sakramentu Pokuty. 3. 3.

Bardziej szczegółowo

Wymagania zgodne z programem AZ /1 i AZ-2-01/1

Wymagania zgodne z programem AZ /1 i AZ-2-01/1 WYMAGANIA EDUKACYJNE NA POSZCZEGÓLNE STOPNIE Z RELIGII Wymagania zgodne z programem AZ - 1-01/1 i AZ-2-01/1 Klasa II Ocena Wymagania programowe Uczeń: celujący - zna dobrze historię zbawienia od stworzenia

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceniania. w zakresie 6 klasy szkoły podstawowej

Kryteria oceniania. w zakresie 6 klasy szkoły podstawowej Kryteria oceniania w zakresie 6 klasy szkoły podstawowej opracowany na podstawie materiałów katechetycznych Przemienieni przez Boga. Nowa wersja zgodnych z Programem nauczania religii Poznaję Boga i w

Bardziej szczegółowo

Gimnazjum kl. I, Temat 29

Gimnazjum kl. I, Temat 29 Rok liturgiczny Okres zwykły Wielki Post Okres Bożego Narodzenia Triduum Paschalne Okres wielkanocny Adwent Okres zwykły Dopasuj nabożeństwo do okresu liturgicznego. Dopisz kolor szat liturgicznych obowiązujący

Bardziej szczegółowo

Słowo msza - łac. missa (od IV w.) Wśród badaczy nie ma zgody co do jego pierwotnego znaczenia, wymienia się następujące tłumaczenia:

Słowo msza - łac. missa (od IV w.) Wśród badaczy nie ma zgody co do jego pierwotnego znaczenia, wymienia się następujące tłumaczenia: Kult eucharystyczny Słowo msza - łac. missa (od IV w.) Wśród badaczy nie ma zgody co do jego pierwotnego znaczenia, wymienia się następujące tłumaczenia: * od rzymskiego zwyczaju rozwiązywania zgromadzenia

Bardziej szczegółowo

Wymagania programowe i kryteria oceniania z religii dla klasy IV. I. Podstawowe:

Wymagania programowe i kryteria oceniania z religii dla klasy IV. I. Podstawowe: Wymagania programowe i kryteria oceniania z religii dla klasy IV I. Podstawowe: Na ocenę celującą uczeń: Spełnia wymagania na ocenę bardzo dobrą. Posiada wiedzę i umiejętności, które są efektem samodzielnej

Bardziej szczegółowo

KLASA I-WYMAGANIA EDUKACYJNE NA ŚRÓDROCZNE I ROCZNE OCENY Z RELIGII Ocenie podlegają: Krótkie wypowiedzi ustne. Prowadzenie zeszytu ćwiczeń.

KLASA I-WYMAGANIA EDUKACYJNE NA ŚRÓDROCZNE I ROCZNE OCENY Z RELIGII Ocenie podlegają: Krótkie wypowiedzi ustne. Prowadzenie zeszytu ćwiczeń. KLASA I-WYMAGANIA EDUKACYJNE NA ŚRÓDROCZNE I ROCZNE OCENY Z RELIGII Ocenie podlegają: Krótkie wypowiedzi ustne. Prowadzenie zeszytu ćwiczeń. Prace domowe. Aktywność ucznia na lekcji. Śpiew poznanych pieśni,

Bardziej szczegółowo

Wymagania programowe i kryteria oceniania z religii:

Wymagania programowe i kryteria oceniania z religii: Wymagania programowe i kryteria oceniania z religii: Podstawowe: Prowadzi zeszyt i odrabia zadania domowe. Wyczerpująco i samodzielnie wypowiada się na temat poruszanego zagadnienia. Wykazuje się wiadomościami

Bardziej szczegółowo

Temat: Wartość Eucharystii i jej znaczenie w życiu chrześcijanina

Temat: Wartość Eucharystii i jej znaczenie w życiu chrześcijanina RELIGIA Temat: Wartość Eucharystii i jej znaczenie w życiu chrześcijanina Cele ogólne: 1. Ukazanie wartości Eucharystii i jej znaczenia w życiu chrześcijanina. 2. Wyjaśnienie natury Eucharystii oraz wskazanie

Bardziej szczegółowo

LITURGIA DOMOWA. Spis treści. Modlitwy w rodzinach na niedziele Adwentu 2015. Gliwice 2015 [Do użytku wewnętrznego]

LITURGIA DOMOWA. Spis treści. Modlitwy w rodzinach na niedziele Adwentu 2015. Gliwice 2015 [Do użytku wewnętrznego] Spis treści Wprowadzenie do Liturgii Domowej na Adwent 2015 r.... 3 Spotkania na niedziele Adwentu: I Niedziela Adwentu [C]... 4 LITURGIA DOMOWA II Niedziela Adwentu [C]... 6 III Niedziela Adwentu [C]...

Bardziej szczegółowo

KLASA IV OCENA CELUJĄCA (6)

KLASA IV OCENA CELUJĄCA (6) KLASA IV OCENA CELUJĄCA (6) - jest aktywny na zajęciach, zawsze przygotowany - wzorowo prowadzi zeszyt - zawsze odrabia zadania domowe - potrafi scharakteryzować poszczególne okresy roku liturgicznego

Bardziej szczegółowo

K R Y T E R I A O C E N I A N I A z katechezy w zakresie klasy VI szkoły podstawowej

K R Y T E R I A O C E N I A N I A z katechezy w zakresie klasy VI szkoły podstawowej K R Y T E R I A O C E N I A N I A z katechezy w zakresie klasy VI szkoły podstawowej Kryteria w zakresie oceny niedostatecznej Uczeń : - nie spełnia wymagań koniecznych na ocenę dopuszczającą, - odmawia

Bardziej szczegółowo