Coś ty ludziom uczynił, Einsteinie?

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Coś ty ludziom uczynił, Einsteinie?"

Transkrypt

1 VIII DFN, Wrocław, 21 września 2005 Coś ty ludziom uczynił, Einsteinie? Dr hab. inż. Włodzimierz Salejda Θ, prof. nadzw. PWr, Instytut Fizyki PWr oraz Bogumił Konopka, Marek Skiba i Paweł Sobecki studenci I roku studiów WPPT PWr Θ Strona domowa:

2 Plan wykładu 1. Biografia naukowa 2. O atomach, molekułach i ruchach Browna 3. Szczególna teoria względności (SzTW) 4. Fotoefekt 5. Zakończenie Nie przejmuj się, jeżeli masz problemy z matematyką. Zapewniam Cię, C że ja mam jeszcze większe (z listu do uczennicy szkoły średniej, 7 I 1943) 1

3 Wykładu będzie poświęcony dokonaniom (uczynkom ) naukowym Alberta Einsteina ( ) w 1905 roku zwanym w fizyce rokiem cudów (annus mirabilis) Coś ty ludziom uczynił, Einsteinie w 1905 r. - roku cudów? Uczynek - to, co się czyni lub uczyniło; rzecz przez kogoś dokonana; czyn, postępek Moje ciało ma zostać spalone, aby ludzie nie czcili moich kości.

4 Biografia naukowa (1) Urodził się 14 III 1879 w Ulm (Niemcy) Matka, Paulina Ojciec, Herman 1. W 1884 r. w Monachium rozpoczyna naukę pod kierunkiem prywatnego nauczyciela; zaczyna uczyć się gry na skrzypcach. 2. W Monachium od 1886 r. uczęszcza do szkoły publicznej; w domu uczy się judaizmu. 3. W Monachium w 1888 r. wstępuje do gimnazjum. Nie wiem, na co będzie b trzecia wojna światowa, ale czwarta będzie b na pewno na maczugi.

5 10-letni A.E., zdjęcie z 1889 A.E. w wieku 14 lat, 1883 r zapoznaje się z elementami matematyki wyższej. 5. Wiosną 1895 r. porzuca naukę w gimnazjum i wyjeżdża do Pawii we Włoszech, gdzie od 1894 r. przebywa jego rodzina. Jesienią nie zdaje egzaminu wstępnego do ETH (Związkowa Wyższa Szkoła Techniczna) w Zurychu (Szwajcaria). 6. W 1986 r. kończy szkołę kantonalną w Aarau, co pozwala mu wstąpić do ETH (oceny: 6 z historii, algebry, geometrii, geometrii opisowej i fizyki). Biografia naukowa (2) Prawdą jest to, co wytrzyma próbę doświadczenia.

6 Biografia naukowa (3) A.E. AD 1896 Z żoną Milewą i synem Hansem Urzędnik biura patentowego 7. W 1900 r. kończy ETH w Zurichu (oceny: 5,5 z teorii funkcji, 5 z fizyki teoretycznej, doświadczalnej i astronomii); zostaje w wieku 21 lat wykwalifikowanym nauczycielem fizyki i matematyki; nic nie wiadomo o jego pracy dyplomowej; 13 XII wysyła pierwszą pracę naukową do Annalen der Physik otrzymuje obywatelstwo szwajcarskie; 13 III zostaje uznany za niezdolnego do służby wojskowej z powodu płaskostopia i żylaków w wieku 23 lat zostaje zatrudniony na czas próbny na stanowisku eksperta technicznego trzeciej klasy w biurze patentowym w Bernie.

7 Biografia naukowa (4) Zdjęcie ślubne, ślub z Milevą Maric mianowanie na stałe do pracy w biurze patentowym w Bernie. Mając c dwadzieścia lat myśla lałem tylko o kochaniu. Potem kochałem już tylko myśle leć.

8 Biografia naukowa (5) 12.Rok 1905 annus mirabilis; A.E. ma 26 lat kończy pracę o kwantowej naturze światła (17 III), kończy rozprawę doktorska pt. O nowej metodzie wyznaczania rozmiarów molekuł (30 IV); przedstawiona na Uniwersytecie w Zurichu; przyjęta w lipcu, 11 V redakcja Annalen der Physik (AdP) otrzymuje pracę o ruchach Browna, Urzędnik biura patentowego w Bernie Najpiękniejszym, co możemy odkryć, jest tajemniczość.

9 Biografia naukowa (6) 12. Rok 1905 annus mirabilis; A.E. ma 26 lat 30 VI do redakcji AdP wpływa pierwsza praca o szczególnej teorii względności, 27 IX wysyła do redakcji AdP drugą pracę o szczególnej teorii względności, która zawiera wzór E = mc 2, 19 XII do redakcji AdP wpływa druga praca o ruchach Browna. student Biuro patentowe w Bernie Czysto logiczne rozumowanie nie da nam żadnej wiedzy o realnym świecie.

10 Biografia naukowa (7) awans na stanowisko eksperta technicznego drugiej klasy; XI kończy pierwszą pracę z zakresu kwantowej teorii ciała stałego dotyczącą ciepła właściwego ciał stałych odkrywa zasadę równoważności (powiedział o niej najszczęśliwsza myśl mojego życia) rozpoczyna pracę na stanowisku profesora nadzwyczajnego Uniwersytetu w Zurichu. Dwie rzeczy sąs nieskończone Wszechświat i głupota g ludzka. Co do tej pierwszej istnieją jeszcze wątpliwow tpliwości.

11 Biografia naukowa (8) zostaje mianowany dekretem cesarza Austro-Węgier Franciszka Józefa na stanowisko profesora Uniwersytetu Karola Ferdynanda w Pradze; pierwsza konferencja Solvaya (30 X 3 XI), wygłasza referat pt. Obecny stan zagadnienia ciepła właściwego zostaje mianowany profesorem zwyczajnym Uniwersytetu w Zurichu; wspólnie z Grossmanem rozpoczyna pracę nad podstawami ogólnej teorii względności Świat Amerykanina jest tak wielki, jak jego gazeta. 1914

12 Biografia naukowa (9) zostaje członkiem Pruskiej Akademii Nauk i profesorem Uniwersytetu w Berlinie prowadzi eksperymenty żyromagnetyczne, podpisuje Manifest do Europejczyków wzywający wszystkich, którym droga jest kultura europejska, do wstąpienia do Ligi Europejczyków, przełom VI i VII w Getyndze wygłasza 6 wykładów o ogólnej teorii względności, XI znajduje wyjaśnienie precesji peryhelium Merkurego i podaje poprawne wyrażenie na ugięcie promieni światła przechodzących w pobliżu Słońca. Cóż to za smutna epoka, w której łatwiej rozbić atom, niż zniweczyć przesąd.

13 Biografia naukowa (10) formułuje ogólną teorię względności (OTW), przewiduje istnienie fal grawitacyjnych, podaje teorię oddziaływania światła z materią (sugeruje istnienie emisji wymuszonej podstawy akcji laserowej), stwierdza, że kwanty energii hν niosą pęd hν /c, wyraża zaniepokojenie losowym charakterem fizyki kwantowej. Im bardziej dana cywilizacja zrozumie, że e jej obraz świata jest fikcją, tym wyższy jest jej poziom nauki.

14 Biografia naukowa (11) pisze pierwsza pracę o kosmologii, wprowadza wyraz kosmologiczny, cierpi z powodu choroby wątroby i wrzodów żołądka, (zdrowie odzyskuje w 1920 r.), zostaje dyrektorem Instytutu Fizyki Cesarza Wilhelma w Berlinie. Najbardziej niezrozumiałą kwestią dotyczącą świata jest to, że e on jest zrozumiały.

15 Biografia naukowa (12) V całkowite zaćmienie Słońca, pomiar ugięcia promieni, 9 XI ogłoszenie oficjalnych wyników pomiarów potwierdzających przewidywania OTW, nagłówki w londyńskim Timesie: Rewolucja w nauce. Nowa teoria Wszechświata. Obalenie idei Newtona, w The New York Timesie: Promienie wykrzywione na całym niebie. Ludzie nauki poruszeni wynikami obserwacji zaćmienia. Tryumf teorii Einsteina, Einstein zdobywa światową sławę. Wyjaśnienia powinny być tak proste jak jest to możliwe, ale nie prostsze.

16 Biografia naukowa (13) 23.9 XI 1922 otrzymuje nagrodę Nobla za wyjątkowe zasługi w dziedzinie fizyki teoretycznej, a w szczególności za wyjaśnienie zjawiska fotoelektrycznego. for his services to Theoretical Physics, and especially for his discovery of the law of the photoelectric effect Dobry Bóg B g nie gra w kości. Noblista

17 Biografia naukowa (14) odkrycie kondensacji Bosego Einsteina początek debaty z Bohrem na temat podstaw mechaniki kwantowej zostaje profesorem Instytutu Studiów Zaawansowanych w Princeton; opuszcza Niemcy i przenosi się do USA wysyła list do F.D. Franklina zwracając uwagę na militarne konsekwencje badań nad energią atomową. Nauka uległaby stagnacji, gdyby miał ała a służyćs wyłą łącznie celom praktycznym.

18 27 c.d. A.E. podpisuje list wysłany 2 VIII 1939 list do F.D. Franklina prezydenta USA Biografia naukowa (15) Wskazał na możliwość skonstruowania broni atomowej i podkreślił wagę, jaką ma wyprzedzenie Niemiec przez USA w budowie takiej broni. List ten przyczynił się do rozpoczęcia prac nad Projektem Manhattan, które doprowadziły do zbudowania pierwszej bomby atomowej. To, co nazywamy fizyką,, obejmuje całą grupę nauk przyrodniczych, które opierają swe teorie na pomiarach i których idee i twierdzenia dają się sformułowa ować za pomocą matematyki.

19 Bierze udział w kongresie Solvaya 1927 Nauka uległaby stagnacji, gdyby miała służyć wyłącznie celom praktycznym Biografia naukowa (16)

20 Biografia naukowa (17) r. otrzymuje obywatelstwo amerykańskie r. wykrycie tętniaka aorty brzusznej r. podpisuje i pieczętuje testament IV 1955 pęknięcie tętniaka aorty (ma 76 lat) IV 1955 umiera w nocy o godzinie 1.15 w Princeton USA. A.E. przyjmuje obywatelstwo USA, 1940 r. Jednej rzeczy nauczyłem się w moim długim d życiu: że e cała a nasza nauka w konfrontacji z rzeczywistości cią wydaje się prymitywna i dziecinna a jednak jest to najcenniejsza rzecz, jaką posiadamy.

21 Kim był? 1. Izrealitą, który przeżył holocaust. 2. Mężem (ślub 1903, rozwód 1919). 3. Ojcem (Hans , Eduard ). 4. Mężem (drugi ślub 1919) i ojczymem (dwie córki drugiej żony z pierwszego małżeństwa). Biografia naukowa (18) Moralność człowieka zależy y od zdolności współodczuwania z innymi ludźmi, wykształcenia oraz więzi i potrzeb społecznych; żadna religia nie jest do tego potrzebna.

22 Kim był? 5. Postacią charyzmatyczną, znaną i sławną na całym świecie. 6. Pacyfistą, zwolennikiem supranacjonalizmu; po II wojnie światowej wysunął koncepcję powołania jednego rządu światowego i wyłącznie pokojowego wykorzystania energii atomowej. 7. Nigdy nie wybaczył Niemcom holocaustu (kuzynka zginęła w Auschwitz). 8. Miłośnikiem sprawiedliwości, mądrości i wolności; wysoko cenił sobie wolność; znajomi mówili: to człowiek najbardziej wolnym, wśród tych, których kiedykolwiek i gdziekolwiek spotkali i znali. Biografia naukowa (19) 1920 Człowiek byłby zaiste żałosną istotą,, gdyby kierował się w życiu wyłą łącznie strachem przed karą i nadzieją na nagrodę po śmierci.

23 Biografia naukowa (20) Kim był? 9. Człowiekiem kochającym muzykę; lubił Mozarta, Bacha, Vivaldiego, Scarlattiego, Schuberta (uwielbiał), Wagnera - nie cierpiał. 10. Po mistrzowsku władał językiem niemieckim; wszystkie prace napisał po niemiecku, był mistrzem opisu i niuansów. Nie potrafię wyobrazić sobie Boga, który nagradza i karze istoty przez siebie samego stworzone, którego zamysły y przykrojone sąs na naszą miarę krótko mówim wiąc, Boga, który nie jest niczym innym, jak odbiciem ludzkich słabos abości.

24 Kim był? 11. Genialnym naukowcem, najwybitniejszym uczonym XX w. 12. Żywą legendą znajomi w jego towarzystwie czuli się dobrze i swobodnie, nie umacniał swojej legendy, która nie napawała go nawet radością. Biografia naukowa (21) Tym niemniej podczas sympozjum zorganizowanym w Princeton 19 III 1949 r. z okazji siedemdziesiątych urodzin, gdy A.E. wszedł na salę wszyscy obecni wstali z miejsc. Przy wpajaniu ludziom tego, co moralnie słuszne, kaznodzieje powinni zdobyć się na odwagę i odrzucić doktrynę osobowego Boga, to znaczy nie powoływać się dłużej na owo źródło strachu i nadziei, dzięki któremu w przeszłości kapłani skupiali w swych rękach tak ogromną władzę.

25 Kim był? 12 c.d. Irytował się, gdy ktoś wykorzystywał jego pozycję. Pewien profesor X w rozmowie z Einsteinem usłyszał od niego opinię: Pana wyniki byłyby bardzo ważne, gdyby były poprawne. Profesor X, w celu podniesienia własnej reputacji i uniwersytetu, przekazał do prasy zniekształconą i skróconą opinię Einsteina nie zawierającą słów po przecinku będących ważnym Biografia naukowa (22) zastrzeżeniem. Einstein już nigdy nie Lata 20-te XX w; przyjął profesora X. A.E. w Berlinie Jestem przekonany, że aby uświadomić sobie zasadnicze znaczenie zasad moralnych w czynieniu naszego życia lepszym i szlachetniejszym, nie musimy odwoływać się do idei osobowego prawodawcy, zwłaszcza takiego, który karze nagradza. Osobowość kształtuje się nie przez piękne słowa lecz pracą i własnym wysiłkiem.

26 Biografia naukowa (23) Kim był? 13. Filozofem - studiował przez całe życie dzieła filozoficzne; dużą wagę przykładał do epistemologii: Nauka bez epistemologii jest prymitywna i niejasna Moje poglądy bliskie sąs poglądom Spinozy: : podziw dla piękna oraz wiara w logiczną prostotę porządku i harmonii, które w naszej znikomości możemy pojąć jedynie w sposób b bardzo niedoskonały. Uważam, am, że e musimy się pogodzić z tąt niedoskonałości cią naszej wiedzy i poznania oraz traktować wartości i powinno nności moralne jako problemy czysto ludzkie.

27 Biografia naukowa (24) Kim był? 14. Dogmatycznie bronił koncepcji obiektywnej rzeczywistości. Mechanika kwantowa to teoria prowizoryczna i tymczasowa, którą A.E. zaakceptował. Brak przyczynowości w mechanice kwantowej niepokoił go bardzo. A.E. ad 1950 Problemem naszego wieku nie jest bomba atomowa, lecz serce ludzkie

28 Kim był? 14 c.d. Mechanika kwantowa budziła w nim namiętne uczucia graniczące z manią prześladowczą; dużo czasu i wysiłku poświęcił koncepcji komplementarności i obiektywnej rzeczywistości. Poświęciłem sto razy więcej czasu problemom mechaniki kwantowej niż ogólnej teorii względności. Biografia naukowa (25) A.E. w Princeton Nie mam żadnych szczególnych uzdolnień. Cechuje mnie tylko niepohamowana ciekawość.

29 Kim nie był? Rewolucjonistą cenił Lenina: Szanuję Lenina jako człowieka, który oddał wszystkie swoje siły walce o sprawiedliwość społeczną. Nie uważam natomiast, by jego metody były właściwe. Politykiem ani buntownikiem zdobycie władzy nigdy nie było jego celem; uznawał władzę rozumu. Promotorem pracy doktorskiej. Nie był dobrym wykładowcą, ponieważ nie lubił wykładać. Współpracownikiem lub współautorem ważnych prac naukowych (napisał je samodzielnie). Biografia naukowa (26 Lata 40-te XX w Bóg dał mi upór muła i dość dobry węch

30 Biografia naukowa (27) Kim nie był? Człowiekiem wierzącym nie zwykł modlić się ani uwielbiać Boga; wierzył głęboko w istnienie praw Natury, które należy odkrywać; temu poświęcił całe swoje życie. Świadczą o tym stwierdzenia: Pan Bóg jest wyrafinowany, lecz nie perfidny, oraz: Przyroda skrywa swoje tajemnice, ponieważ jest wyniosła, a nie dlatego, że chce nas wywieść w pole. W kwestii istnienia Boga zajmuję stanowisko agnostyka.

31 Biografia naukowa (28) Uczynki A.E. w 1905 r; annus mirabilis (1) III kończy pracę na temat kwantów światła i fotoefektu, za którą otrzymał nagrodę Nobla III kończy rozprawę doktorską na temat sposobu określenia rozmiarów atomów i cząsteczek V do redakcji czasopisma Annalen der Physik dociera praca na temat ruchów Browna Najgorzej, gdy szkoła ucieka się do takich metod, jak zastraszanie, przemoc, sztuczny autorytet. Metody te niszczą u uczniów naturalne odruchy, szczerość i wiarę w siebie, czyniąc z nich ludzi uległych (Albana, NY, 15 X 1936)

32 Biografia naukowa (29) Uczynki A.E. w 1905 r; annus mirabilis (2) VI redakcja AdP otrzymuje pierwszą pracę o SzTW IX redakcja AdP czasopisma otrzymuje drugą pracę o SzTW zawierającą najsłynniejszy wzór XX wieku: E = mc XII do redakcji czasopisma AdP wpływa druga praca na temat ruchów Browna. Zadaniem systemu edukacyjnego powinno być kształtowanie niezależnie myślących i działających jednostek, które jednakże uznawałyby służbę dobru ogólnemu za swój najwyższy cel w życiu (Albana, NY, 15 X 1936)

33 Rok 1905; annus mirabilis Prace te dotyczyły podstawowych problemów fizyki z początków XX wieku: Istnienia (realności) atomów i cząstek; w jaki sposób można udowodnić ich istnienie? Śmierć nie jest kresem naszego istnienia żyjemy w naszych dzieciach i następnych pokoleniach. Albowiem oni to dalej my, a nasze ciała to zwiędłe liście na drzewie życia A.E. i atomy (1)

34 A.E. w rozprawie doktorskiej pt. Nowa metoda wyznaczania rozmiarów molekuł ukończonej w 1905 r. (opublikowanej w 1906 r.) oraz w pracy O ruchu cząsteczek zawieszonych w cieczach spoczynku, wynikającym z molekularno-kinetycznej teorii ciepła z 1905 r. podał nowe metody wyznaczania wartości liczby Avogadro i rozmiarów molekuł. Zbrodnia Niemców jest zaiste najbardziej odrażającym czynem, jaki zna historia tzw. narodów cywilizowanych. Niemieccy intelektualiści jako grupa zachowali się nie lepiej niż motłoch (w liście do Otto Hahna, 28 I 1949) A.E. i atomy (2)

35 Oszacowane przez A.E. rozmiary liniowe promienia cząsteczek: 1 nm = 10-9 m (1905 r.) oraz po weryfikacji m (1906 r.) Na podstawie (ówczesnych) danych doświadczalnych: N A =2, Po weryfikacji w 1906 r.: N A =4, Po zwiększeniu dokładności pomiarów 1911 r. oszacował wartość liczby Avogadro na N A =6, Dokładna wartość: N A =6, (36) ; dokładność: 10%. W miarę jak rośnie moja sława, staję się coraz głupszy, co, oczywiście, jest zjawiskiem dość powszechnym. A.E. i atomy (3)

36 Einstein i atomy Bogumił Konopka Wydział Podstawowych Problemów Techniki Inżynieria Biomedyczna

37 Annus mirabilis rok cudów 1905 wielki rok Alberta Einsteina; publikacje prac: o wyznaczaniu rozmiarów molekuł o ruchach Browna o szczególnej teorii względności o fotoefekcie

38 Rozprawa doktorska 30 kwietnia 1905 ( ) Pierwszą rozprawę wycofał (1902) Druga rozprawa: Nowa metoda wyznaczania rozmiarów molekuł Dwie niewiadome : N liczba Avogadra r promień molekuły dwa równania Słowniczek promień - radius równanie - equation

39 Rozprawa doktorska 30 kwietnia 1905 ( ) Związek pomiędzy współczynnikami lepkości cieczy z molekułami substancji rozpuszczonej (η * ) i bez nich (η): ϕ N η( 1 ϕ) η = + część objętości zajmowanej przez molekuły liczba Avogadra Nρ 4 ϕ = π m 3 ρ m r r masa substancji na jednostkę objętości masa cząsteczkowa promień molekuł 3

40 Rozprawa doktorska 30 kwietnia 1905 ( ) Wykorzystanie prawa Stokesa (hydrodynamika klasyczna) oraz prawa van t Hoffa (zjawisko osmozy) D = RT N 1 6πηr D R T współczynnik dyfuzji uniwersalna stała gazowa temperatura cieczy N η r liczba Avogadra lepkość cieczy promień molekuł

41 Rozprawa doktorska 30 kwietnia 1905 ( ) Ostateczne wyniki: Wyznaczone rozmiary molekuł cukru: r = 9, cm Otrzymana wartość liczby Avogadra: N = 2,

42 Co pyłek kwiatowy, sfinks i meteoryt mają ze sobą wspólnego?

43 Ruchy Browna W 1827 r. brytyjski botanik Robert Brown zaobserwował chaotyczne ruchy wykonywane przez badane przez niego pyłki kwiatowe. Stworzone hipotezy: działanie drobnoustrojów; gradienty temperatur; prądy konwekcyjne; zjawiska kapilarne;

44 Ruchy Browna Prawidłową teorię niezależnie stworzyło trzech fizyków: Giovanni Cantoni, Joseph Delsaulx i Ignace Carbonelle; Uważali, że chaotyczne ruchy drobin są spowodowane przez ich nieustanne kolizje z molekułami cieczy (brak poparcia obliczeniami)

45 Ruchy Browna

46 Ruchy Browna 11 maja 1905 Einstein przesyła do Annalen der Physik pracę zatytułowaną: O ruchu cząsteczek zawieszonych w cieczach w spoczynku, wynikającym z molekularnokinetycznej teorii ciepła, w której dostarcza matematycznych podstaw teorii zderzeń.

47 Ruchy Browna Istota podejścia Einsteina polega na przyjęciu trzech założeń: zjawisko osmozy zachodzi w zawiesinach tak samo jak w roztworach obowiązuje prawo Stokesa ruchy Browna można opisać za pomocą równania dyfuzji

48 Ruchy Browna Ostatecznym wynikiem obliczeń jest równanie: x 2 = 3π RT Nr η t 2 x R T N kwadrat średniego przesunięcia uniwersalna stała gazowa temperatura bezwzględna liczba Avogadra t η r promień drobin czas współczynnik lepkości

49 Ruchy Browna Eksperymentalnego potwierdzenia obliczeń Einsteina dokonał Jean Perrin (Nagroda Nobla w 1926 r.): okazało się, że: S Browna t wyznaczył liczbę Avogadra: N = 6,

50 Ruchy Browna Współczesne doświadczenie Perrina: Roztwór z syntetycznymi mikrokulkami Mikroskop ( >500x ) Cyfrowa kamera Zestaw komputerowy Oprogramowanie

51 Ruchy Browna Ilustracja spaceru losowego cząsteczki Wykres zależności średniego kwadratowego przesunięcia od czasu

52 Znaczenie i skutki Zamknięto usta przeciwnikom hipotezy atomistycznej budowy wszechświata. Stworzono podwaliny fizyki statystycznej. Zastosowania praktyczne: w budownictwie (ruch ziaren piasku w zaprawie) w ekologii (ruch cząsteczek aerozolu w chmurach) w ekonomii (analiza rynków giełdowych)

53 Chcesz wiedzieć więcej? Bibliografia. Pan Bóg jest wyrafinowany A.Pais 5 prac, które zmieniły oblicze fizyki, J.Stachel,T. Lipscombe,A. Calaprice, S. Elworthy Surfuj po sieci: (wpisz: Albert Einstein )

54 Efekt fotoelektryczny Autorzy: Marek Skiba Paweł Sobecki Studenci I roku Inżynierii Biomedycznej na Wydziale PPT Politechniki Wrocławskiej

55 Historia(1) HERTZ HEINRICH RUDOLF ( ) W 1887 roku Hertz odkrył zjawisko emisji ujemnie naładowanych cząsteczek z metalu pod wpływem światła. Cząsteczki te jak się w toku późniejszych badań okazało są elektronami. Zjawisko to nazwano efektem fotoelektrycznym. Hertz nie analizował dalej zaobserwowanego przez siebie zjawiska i ograniczył się do publikacji swych wyników.

56 Historia(2) W 1900 roku Max Planck przedstawił teorię, wg. której promieniowanie elektromagnetyczne nie jest emitowane w sposób ciągły, ale w postaci ściśle określonych porcji energii (E), które nazwał kwantami. Rok 1900 uznaje się za rok narodzin fizyki kwantowej E= hν h - stała Plancka ν - częstoliwość PLANCK MAX KARL ERNST ( )

57 Historia(3) Albert Einstein, ur. 14 marca 1879 r. w Ulm w Niemczech - zm. 18 kwietnia 1955 r. w Princeton, w USA

58 Historia(4) teoria kwantów W 1905 roku Albert Einstein podał nową Heurystyczną teorię zjawiska fotoelektrycznego. Teoria ta oparta była na kwantach wprowadzonych pięć lat wcześniej przez Plancka. W 1905 roku Einstein uogólnił twierdzenie Plancka twierdząc, że światło, które uważano do tej pory wyłącznie za falę, ma charakter korpuskularny i jest strumieniem cząsteczek - fotonów.

59 Efekt Fotoelektryczny(1) Światło - strumień fotonów o danej energii, padając na płytkę metalową wybija z niej elektrony. Elektrony przejmują energię fotonów dzięki czemu mogą opuścić ciało.

60 Nobel dla Einsteina Teoria kwantów okazała się bardzo ważnym odkryciem, za wyjaśnienie efektu fotoelektrycznego A. Einstein otrzymał w 1921 roku Nagrodę Nobla.

61 Efekt Fotoelektryczny(2) Zastosowania Efekt fotoelektryczny jest powszechnie wykorzystywany w bateriach słonecznych, fotopowielaczach, elementach CCD, w aparatach cyfrowych, fotodiodach. Pochłaniane przez te urządzenia światło wykorzystywane jest do wytwarzania prądu elektrycznego.

62 Baterie słoneczne efekt fotowoltaiczny

63 Konwersja fotowoltaiczna(1) Ogniwo fotowoltaiczne Zbudowane jest z dwóch warstw półprzewodnika: typu p i typu n, tworzących razem złącze p-n. Końcówka dołączona do obszaru n nazywa się katodą, a do obszaru p - anodą. Element ten charakteryzuje się jednokierunkowym przepływem prądu - od anody do katody, w drugą stronę prąd nie płynie (zawór elektryczny).

64 Konwersja fotowoltaiczna (2) Ogniwo fotowoltaiczne

65 Konwersja fotowoltaiczna (3) Ogniwo fotowoltaiczne (inaczej fotoogniwo, solar, lub ogniwo słoneczne) jest urządzeniem służącym do bezpośredniej konwersji energii promieniowania słonecznego na energię elektryczną, poprzez wykorzystanie półprzewodnikowego złącza typu p-n, w którym pod wpływem fotonów, o energii większej niż szerokość przerwy energetycznej półprzewodnika, elektrony przemieszczają się do obszaru n, a dziury do obszaru p. Takie przemieszczenie ładunków elektrycznych powoduje pojawienie się różnicy potencjałów, czyli napięcia elektrycznego.

66 Konwersja fotowoltaiczna (4)

67 Konwersja fotowoltaiczna (5) Napięcie elektryczne(sem) zależy od rodzaju materiału półprzewodnikowego oraz natężenia promieniowania elektromagnetycznego. Wartość SEM rośnie ze wzrostem natężenia promieniowania. SEM pojedynczego fotoogniwa ma małą wartość, dla powszechnie stosowanych fotoogniw krzemowych wynosi (kilkadziesiątych wolta). W celu uzyskania wyższego napięcia i odpowiednio większej mocy użytecznej, fotoogniwa łączy się w zestawy, tworząc baterie fotoelektryczne.

68 Dlaczego jest to atrakcyjne źródło energii? Nie wymaga zewnętrznego zasilania (np. tak jak prądnica) Jest ekologiczne Jest odnawialne Długotrwałe (Słońce będzie świeciło 4 miliardy lat)

69 Zastosowanie ogniw fotowoltaicznych (baterie słoneczne) Używa się np. do zasilania małych kalkulatorów i zegarków

70 Zastosowanie ogniw fotowoltaicznych (baterie słoneczne) Przydatne jest zastosowanie ich w przestrzeni kosmicznej, gdzie promieniowanie słoneczne jest dużo silniejsze (atmosfera pochłania ponad 50% promieniowania).

71 Zastosowanie ogniw fotowoltaicznych (baterie słoneczne) W 1981 r. słoneczny samolot Solar Challenger przeleciał nad kanałem La Manche wykorzystując jako źródło zasilania tylko energię słoneczną. Skrzydła tego samolotu pokryte były bateriami słonecznymi, które zasilały silnik elektryczny.

72 Zastosowanie ogniw fotowoltaicznych (baterie słoneczne) Na Florydzie, w Stanach Zjednoczonych publiczne automaty telefoniczne są zasilane przez baterie słoneczne montowane na chroniącym je dachu. Coraz częściej stosuje się baterie słoneczne jako mini elektrownie domowe.

73 Zastosowanie ogniw fotowoltaicznych (baterie słoneczne)

74 Zastosowanie ogniw fotowoltaicznych (baterie słoneczne)

75 Prezentacja zastosowań i właściwości ogniw fotowoltaicznych powstała przy współpracy z dr Ewą Popko.

76 A.E. i SzTW Młody A.E. zadawał sobie pytania: Co by się stało, gdyby ktoś potrafił poruszać się obok promienia światła z prędkością światła? Czy widziałby wówczas swe odbicie w lustrze trzymanym w ręce? Jeśli ktoś biegnie w ślad za falą świetlną z prędkością światła, to powinien widzieć niezależny od czasu front falowy. A jednak wydaje się, że coś takiego nie istnieje! Problem z Aarau (1895-6); rozwiązany po 10 latach. Arau Aforyzm A.E.: Jeśli coś nie ma ceny, nie ma również wartości SzTW (1)

77 A.E. i SzTW A.E. podał oryginalne rozwiązanie: prędkość światła w próżni nie zależy ani od prędkości źródła ani od prędkości odbiorcy; jest stała względem dowolnego inercjalnego układu odniesienia. Zdrowy rozsądek to zbiór uprzedzeń nabytych do osiemnastego roku życia. SzTW (2)

78 A.E. i SzTW Powstała w okresie od 10 V do 15 VI 1905 r. (pięć tygodni) Szczególna, ponieważ odnosi się do inercjalnych układów odniesienia A.E. formułuje postulaty SzTW: 1.Prawa fizyki mają taką samą postać we wszystkich układach inercjalnych 2.W dowolnym układzie inercjalnym światło rozchodzi się z taką samą prędkością c, niezależnie od tego, czy jest emitowane przez ciało pozostające w spoczynku czy poruszające się ruchem jednostajnym prostoliniowym Najcenniejszych rzeczy w życiu nie nabywa się za pieniądze. SzTW (3)

79 A.E. i SzTW Konsekwencje (wybrane) Czas nie jest pojęciem absolutnym; każdy układ inercjalny ma swój czas, zwany czasem własnym; innymi słowy istnieje tyle czasów, ile układów odniesienia. Jednoczesność jest pojęciem względnym, tj. zależy od obserwatora. Warunki pomiaru rozmiarów obiektów będących w ruchu jednostajnym prostoliniowym wskazują na kinematyczne (ale nie dynamiczne) skrócenie ich rozmiarów podłużnych (w stosunku do prędkości). W miarę jak rośnie moja sława, staję się coraz głupszy, co, oczywiście, jest zjawiskiem dość powszechnym. SzTW (4)

80 A.E. i SzTW (opinia z Internetu) Powszechnie znana maksyma mówi, że "wszystko jest względne". Teoria Einsteina nie jest jednak powtórzeniem tego filozoficznego banału, ale precyzyjnym matematycznym twierdzeniem, określającym względność pomiarów naukowych. Oczywiste jest, że subiektywne postrzeganie czasu i przestrzeni zależy od obserwatora. Jednakże przed Einsteinem większość ludzi uważała, że za tymi subiektywnymi wrażeniami kryje się czas absolutny i rzeczywiste odległości, które można mierzyć w sposób obiektywny za pomocą dokładnych przyrządów pomiarowych. Einstein odrzucił pojęcie czasu absolutnego, co spowodowało rewolucję w nauce. Tekst znaleziony w Internecie Doktorat w Oxfordzie, 1931 Kto chce znaleźć w życiu szczęście, powinien związać się z jakimś celem, a nie z ludźmi lub rzeczami SzTW (5)

81 A.E. i SzTW. Wybrane konsekwencje Dylatacja czasu (τ 0 czas własny) τ = 1 τ 0 V c 2 z K ' do K ( τ τ ) 0 Wszyscy wiedzą, że czegoś nie da się zrobić, i przychodzi taki jeden, który nie wie, że się nie da, i on właśnie to robi. SzTW (6)

82 A.E. i SzTW. Wybrane konsekwencje. Kinematyczne skrócenie długości podłużnej (l 0 długość własna) l = l 0 1 V c 2 z K ' do K ( l l ) 0 Uczony jest człowiekiem, który wie o rzeczach nieznanych innym i nie ma pojęcia o tym, co znają wszyscy. SzTW (7)

83 A.E. i SzTW. Wybrane konsekwencje. Dodawanie prędkości v' + V v V v = v' = 1+ v' V c 2 lub 1 vv c 2 z K do K ' z K do K ' Nigdy nie myślę o przyszłości. Nadchodzi ona wystarczająco szybko. SzTW (8)

84 A.E. i SzTW. Wybrane konsekwencje Masa ciała jest miarą zawartej w nim energii do takiego wniosku doszedł we wrześniu 1905 r. ekspert techniczny III kategorii urzędu patentowego w Bernie! E = mc 2 Równoważność masy i energii. Przelicznik energii na masę i masy na energię! Prawo zachowania masy jest szczególnym przypadkiem prawa zachowania energii (1906) Ze względu na bezwładność, masa m jest równoważna energii [...] mc 2. Wynik ten ma nadzwyczajne znaczenie, ponieważ wynika z niego, że masa bezwładna i energia układu fizycznego są równoważne (1907) Niemcy jako cały naród odpowiadają za te masowe morderstwa i jako cały naród musza za nie ponieść karę. [..] Naród niemiecki popierał partię narodowosocjalistyczną i obrał Hitlera kanclerzem, pomimo iż w swojej książce i przemówieniach przedstawiał on swe haniebne zamiary tak jasno, że nie można ich było nie zrozumieć(o bojownikach getta warszawskiego, NY 1944) SzTW (9)

85 A.E. i SzTW. Co świat uczynił A.E. po 1905 r? Po opublikowaniu w 1905 r. pracy na temat SzTW zapadła cisza; przedstawiciele świata nauki przyjęli postawę: poczekamy, zobaczymy. Milczenie przerwał M. Planck, ówczesny wielki autorytet naukowy. Reputacja naukowa A.E. zaczęła gwałtownie rosnąć około 1908 r.; Wilhelm Wien (nagroda Nobla w 1911 r) wysuwa po raz pierwszy kandydaturę A.E. do Nagrody Nobla za 1912 r. pisząc: Z czysto logicznego punktu widzenia zasadę względności należy uznać za jedno z najważniejszych osiągnięć fizyki teoretycznej. Za największe zło kapitalizmu uważam okaleczanie osobowości. Złem m tym jest dotknięty cały nasz system edukacyjny. Uczniom nazbyt silnie wpaja się ideę współzawodnictwa, każąc im uznawać żądzę odnoszenia sukcesów za podstawę przyszłej kariery (maj 1949) SzTW (10)

86 Zastosowania SzTW Globalny System Pozycjonowania (GPS) określa położenia obiektów na powierzchni i w przestrzeni okołoziemskiej z dokładnością do kilkunastu metrów; dziś do nabycia na rynku. Energetyka jądrowa bezpieczne reaktory jądrowe, czyste źródło energii; w Polsce za lat. SzTW (10)

Promieniowanie cieplne ciał.

Promieniowanie cieplne ciał. Wypromieniowanie fal elektromagnetycznych przez ciała Promieniowanie cieplne (termiczne) Luminescencja Chemiluminescencja Elektroluminescencja Katodoluminescencja Fotoluminescencja Emitowanie fal elektromagnetycznych

Bardziej szczegółowo

FIZYKA Podręcznik: Fizyka i astronomia dla każdego pod red. Barbary Sagnowskiej, wyd. ZamKor.

FIZYKA Podręcznik: Fizyka i astronomia dla każdego pod red. Barbary Sagnowskiej, wyd. ZamKor. DKOS-5002-2\04 Anna Basza-Szuland FIZYKA Podręcznik: Fizyka i astronomia dla każdego pod red. Barbary Sagnowskiej, wyd. ZamKor. WYMAGANIA NA OCENĘ DOPUSZCZAJĄCĄ DLA REALIZOWANYCH TREŚCI PROGRAMOWYCH Kinematyka

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI ««*» ( # * *»»

SPIS TREŚCI ««*» ( # * *»» ««*» ( # * *»» CZĘŚĆ I. POJĘCIA PODSTAWOWE 1. Co to jest fizyka? 11 2. Wielkości fizyczne 11 3. Prawa fizyki 17 4. Teorie fizyki 19 5. Układ jednostek SI 20 6. Stałe fizyczne 20 CZĘŚĆ II. MECHANIKA 7.

Bardziej szczegółowo

Szczegółowe wymagania edukacyjne na poszczególne oceny śródroczne i roczne z przedmiotu: FIZYKA. Nauczyciel przedmiotu: Marzena Kozłowska

Szczegółowe wymagania edukacyjne na poszczególne oceny śródroczne i roczne z przedmiotu: FIZYKA. Nauczyciel przedmiotu: Marzena Kozłowska Szczegółowe wymagania edukacyjne na poszczególne oceny śródroczne i roczne z przedmiotu: FIZYKA Nauczyciel przedmiotu: Marzena Kozłowska Szczegółowe wymagania edukacyjne zostały sporządzone z wykorzystaniem

Bardziej szczegółowo

Czym jest prąd elektryczny

Czym jest prąd elektryczny Prąd elektryczny Ruch elektronów w przewodniku Wektor gęstości prądu Przewodność elektryczna Prawo Ohma Klasyczny model przewodnictwa w metalach Zależność przewodności/oporności od temperatury dla metali,

Bardziej szczegółowo

Rozkłady statyczne Maxwella Boltzmana. Konrad Jachyra I IM gr V lab

Rozkłady statyczne Maxwella Boltzmana. Konrad Jachyra I IM gr V lab Rozkłady statyczne Maxwella Boltzmana Konrad Jachyra I IM gr V lab MODEL STATYCZNY Model statystyczny hipoteza lub układ hipotez, sformułowanych w sposób matematyczny (odpowiednio w postaci równania lub

Bardziej szczegółowo

Szczegółowy rozkład materiału z fizyki dla klasy III gimnazjum zgodny z nową podstawą programową.

Szczegółowy rozkład materiału z fizyki dla klasy III gimnazjum zgodny z nową podstawą programową. Szczegółowy rozkład materiału z fizyki dla klasy III gimnazjum zgodny z nową podstawą programową. Lekcja organizacyjna. Omówienie programu nauczania i przypomnienie wymagań przedmiotowych Tytuł rozdziału

Bardziej szczegółowo

Ramowy Program Specjalizacji MODELOWANIE MATEMATYCZNE i KOMPUTEROWE PROCESÓW FIZYCZNYCH Studia Specjalistyczne (III etap)

Ramowy Program Specjalizacji MODELOWANIE MATEMATYCZNE i KOMPUTEROWE PROCESÓW FIZYCZNYCH Studia Specjalistyczne (III etap) Ramowy Program Specjalizacji MODELOWANIE MATEMATYCZNE i KOMPUTEROWE PROCESÓW FIZYCZNYCH Studia Specjalistyczne (III etap) Z uwagi na ogólno wydziałowy charakter specjalizacji i możliwość wykonywania prac

Bardziej szczegółowo

Rozmycie pasma spektralnego

Rozmycie pasma spektralnego Rozmycie pasma spektralnego Rozmycie pasma spektralnego Z doświadczenia wiemy, że absorpcja lub emisja promieniowania przez badaną substancję występuje nie tylko przy częstości rezonansowej, tj. częstości

Bardziej szczegółowo

Fale materii. gdzie h= 6.6 10-34 J s jest stałą Plancka.

Fale materii. gdzie h= 6.6 10-34 J s jest stałą Plancka. Fale materii 194- Louis de Broglie teoria fal materii, 199- nagroda Nobla Hipoteza de Broglie głosi, że dwoiste korpuskularno falowe zachowanie jest cechą nie tylko promieniowania, lecz również materii.

Bardziej szczegółowo

V OGÓLNOPOLSKI KONKURS Z FIZYKI Fizyka się liczy Eliminacje TEST 27 lutego 2013r.

V OGÓLNOPOLSKI KONKURS Z FIZYKI Fizyka się liczy Eliminacje TEST 27 lutego 2013r. V OGÓLNOPOLSKI KONKURS Z FIZYKI Fizyka się liczy Eliminacje TEST 27 lutego 2013r. 1. Po wirującej płycie gramofonowej idzie wzdłuż promienia mrówka ze stałą prędkością względem płyty. Torem ruchu mrówki

Bardziej szczegółowo

Studia w systemie 3+2 Propozycja zespołu Komisji ds. Studenckich i Programów Studiów

Studia w systemie 3+2 Propozycja zespołu Komisji ds. Studenckich i Programów Studiów Studia w systemie 3+2 Propozycja zespołu Komisji ds. Studenckich i Programów Studiów Polecenie Rektora nakłada na Wydział obowiązek przygotowania programu studiów w systemie 3-letnich studiów licencjackich

Bardziej szczegółowo

KLUCZ PUNKTOWANIA ODPOWIEDZI

KLUCZ PUNKTOWANIA ODPOWIEDZI Egzamin maturalny maj 009 FIZYKA I ASTRONOMIA POZIOM ROZSZERZONY KLUCZ PUNKTOWANIA ODPOWIEDZI Zadanie 1.1 Narysowanie toru ruchu ciała w rzucie ukośnym. Narysowanie wektora siły działającej na ciało w

Bardziej szczegółowo

Zasady studiów magisterskich na kierunku astronomia

Zasady studiów magisterskich na kierunku astronomia Zasady studiów magisterskich na kierunku astronomia Sylwetka absolwenta Absolwent jednolitych studiów magisterskich na kierunku astronomia powinien: posiadać rozszerzoną wiedzę w dziedzinie astronomii,

Bardziej szczegółowo

Objaśnienia oznaczeń w symbolach K przed podkreślnikiem kierunkowe efekty kształcenia W kategoria wiedzy

Objaśnienia oznaczeń w symbolach K przed podkreślnikiem kierunkowe efekty kształcenia W kategoria wiedzy Efekty kształcenia dla kierunku studiów FIZYKA - studia II stopnia, profil ogólnoakademicki - i ich odniesienia do efektów kształcenia w obszarze nauk ścisłych Kierunek studiów fizyka należy do obszaru

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie E17 BADANIE CHARAKTERYSTYK PRĄDOWO-NAPIĘCIOWYCH MODUŁU OGNIW FOTOWOLTAICZNYCH I SPRAWNOŚCI KONWERSJI ENERGII PADAJĄCEGO PROMIENIOWANIA

Ćwiczenie E17 BADANIE CHARAKTERYSTYK PRĄDOWO-NAPIĘCIOWYCH MODUŁU OGNIW FOTOWOLTAICZNYCH I SPRAWNOŚCI KONWERSJI ENERGII PADAJĄCEGO PROMIENIOWANIA Ćwiczenie E17 BADANIE CHARAKTERYSTYK PRĄDOWO-NAPIĘCIOWYCH MODUŁU OGNIW FOTOWOLTAICZNYCH I SPRAWNOŚCI KONWERSJI ENERGII PADAJĄCEGO PROMIENIOWANIA Cel: Celem ćwiczenia jest zbadanie charakterystyk prądowo

Bardziej szczegółowo

Dział: 7. Światło i jego rola w przyrodzie.

Dział: 7. Światło i jego rola w przyrodzie. Dział: 7. Światło i jego rola w przyrodzie. TEMATY I ZAKRES TREŚCI NAUCZANIA Fizyka klasa 3 LO Nr programu: DKOS-4015-89/02 Moduł Dział - Temat L. Zjawisko odbicia i załamania światła 1 Prawo odbicia i

Bardziej szczegółowo

Elementy astronomii w nauczaniu przyrody. dr Krzysztof Rochowicz Zakład Dydaktyki Fizyki UMK 2011

Elementy astronomii w nauczaniu przyrody. dr Krzysztof Rochowicz Zakład Dydaktyki Fizyki UMK 2011 Elementy astronomii w nauczaniu przyrody dr Krzysztof Rochowicz Zakład Dydaktyki Fizyki UMK 2011 Szkic referatu Krótki przegląd wątków tematycznych przedmiotu Przyroda w podstawie MEN Astronomiczne zasoby

Bardziej szczegółowo

LASERY I ICH ZASTOSOWANIE

LASERY I ICH ZASTOSOWANIE LASERY I ICH ZASTOSOWANIE Laboratorium Instrukcja do ćwiczenia nr 13 Temat: Biostymulacja laserowa Istotą biostymulacji laserowej jest napromieniowanie punktów akupunkturowych ciągłym, monochromatycznym

Bardziej szczegółowo

Plan realizacji materiału z fizyki.

Plan realizacji materiału z fizyki. Plan realizacji materiału z fizyki. Ze względu na małą ilość godzin jaką mamy do dyspozycji w całym cyklu nauczania fizyki pojawił się problem odpowiedniego doboru podręczników oraz podziału programu na

Bardziej szczegółowo

FIZYKA I ASTRONOMIA RUCH JEDNOSTAJNIE PROSTOLINIOWY RUCH PROSTOLINIOWY JEDNOSTAJNIE PRZYSPIESZONY RUCH PROSTOLINIOWY JEDNOSTAJNIE OPÓŹNIONY

FIZYKA I ASTRONOMIA RUCH JEDNOSTAJNIE PROSTOLINIOWY RUCH PROSTOLINIOWY JEDNOSTAJNIE PRZYSPIESZONY RUCH PROSTOLINIOWY JEDNOSTAJNIE OPÓŹNIONY FIZYKA I ASTRONOMIA RUCH JEDNOSTAJNIE PROSTOLINIOWY Każdy ruch jest zmienną położenia w czasie danego ciała lub układu ciał względem pewnego wybranego układu odniesienia. v= s/t RUCH

Bardziej szczegółowo

BADANIE EFEKTU FOTOELEKTRYCZNEGO ZEWNĘTRZNEGO

BADANIE EFEKTU FOTOELEKTRYCZNEGO ZEWNĘTRZNEGO Politechnika Warszawska Wydział Fizyki Laboratorium Fizyki I P Jerzy Politechnika Filipowicz Warszawska Wydział Fizyki Laboratorium Fizyki I P Jerzy Filipowicz BADANIE EFEKTU FOTOELEKTRYCZNEGO ZEWNĘTRZNEGO

Bardziej szczegółowo

mgr Roman Rusin nauczyciel fizyki w Zespole Szkół Ponadgimnazjalnych Nr 1 w Kwidzynie

mgr Roman Rusin nauczyciel fizyki w Zespole Szkół Ponadgimnazjalnych Nr 1 w Kwidzynie Indywidualny plan nauczania z przedmiotu Fizyka, opracowany na podstawie programu,,ciekawi świata autorstwa Adama Ogazy, nr w Szkolnym Zestawie Programów Nauczania 12/NPP/ZSP1/2012 dla kl. I TL a na rok

Bardziej szczegółowo

Rys.2. Schemat działania fotoogniwa.

Rys.2. Schemat działania fotoogniwa. Ćwiczenie E16 BADANIE NATĘŻENIA PRĄDU FOTOELEKTRYCZNEGO W ZALEŻNOŚCI OD ODLEGŁOŚCI ŹRÓDŁA ŚWIATŁA Cel: Celem ćwiczenia jest zbadanie zależności natężenia prądu generowanego światłem w fotoogniwie od odległości

Bardziej szczegółowo

http://server.phys.us.edu.pl/~ztpce/

http://server.phys.us.edu.pl/~ztpce/ Pokazany poniżej wykaz bardzo dobrych pozycji literatury popularnonaukowej na wskazane tematy można znaleźć na stronie internetowej Zakładu Teorii Pola i Cząstek Elementarnych Instytutu Fizyki Uniwersytetu

Bardziej szczegółowo

MATERIAŁ DIAGNOSTYCZNY Z FIZYKI I ASTRONOMII

MATERIAŁ DIAGNOSTYCZNY Z FIZYKI I ASTRONOMII Miejsce na naklejkę z kodem szkoły dysleksja MATERIAŁ DIAGNOSTYCZNY Z FIZYKI I ASTRONOMII POZIOM PODSTAWOWY Czas pracy 120 minut Instrukcja dla zdającego 1. Sprawdź, czy arkusz egzaminacyjny zawiera 13

Bardziej szczegółowo

Wszechświat cząstek elementarnych WYKŁAD 5

Wszechświat cząstek elementarnych WYKŁAD 5 Wszechświat cząstek elementarnych WYKŁAD 5 Maria Krawczyk, Wydział Fizyki UW 17.III.2010 Oddziaływania: elektromagnetyczne i grawitacyjne elektromagnetyczne i silne (kolorowe) Biegnące stałe sprzężenia:

Bardziej szczegółowo

Wyznaczanie stałej słonecznej i mocy promieniowania Słońca

Wyznaczanie stałej słonecznej i mocy promieniowania Słońca Wyznaczanie stałej słonecznej i mocy promieniowania Słońca Jak poznać Wszechświat, jeśli nie mamy bezpośredniego dostępu do każdej jego części? Ta trudność jest codziennością dla astronomii. Obiekty astronomiczne

Bardziej szczegółowo

I Pracownia Fizyczna Dr Urszula Majewska dla Biologii

I Pracownia Fizyczna Dr Urszula Majewska dla Biologii Ćw. 6/7 Wyznaczanie gęstości cieczy za pomocą wagi Mohra. Wyznaczanie gęstości ciał stałych metodą hydrostatyczną. 1. Gęstość ciała. 2. Ciśnienie hydrostatyczne. Prawo Pascala. 3. Prawo Archimedesa. 4.

Bardziej szczegółowo

PRAWO OHMA DLA PRĄDU PRZEMIENNEGO

PRAWO OHMA DLA PRĄDU PRZEMIENNEGO ĆWICZENIE 53 PRAWO OHMA DLA PRĄDU PRZEMIENNEGO Cel ćwiczenia: wyznaczenie wartości indukcyjności cewek i pojemności kondensatorów przy wykorzystaniu prawa Ohma dla prądu przemiennego; sprawdzenie prawa

Bardziej szczegółowo

Elektrostatyka, część pierwsza

Elektrostatyka, część pierwsza Elektrostatyka, część pierwsza ZADANIA DO PRZEROBIENIA NA LEKJI 1. Dwie kulki naładowano ładunkiem q 1 = 1 i q 2 = 3 i umieszczono w odległości r = 1m od siebie. Oblicz siłę ich wzajemnego oddziaływania.

Bardziej szczegółowo

STUDIA I STOPNIA NA KIERUNKU FIZYKA UW

STUDIA I STOPNIA NA KIERUNKU FIZYKA UW STUDIA I STOPNIA NA KIERUNKU FIZYKA UW I. CHARAKTERYSTYKA STUDIÓW Studia pierwszego stopnia na kierunku fizyka UW trwają trzy lata i kończą się nadaniem tytułu licencjata (licencjat akademicki). II. SYLWETKA

Bardziej szczegółowo

1 Ojcostwo na co dzień. Czyli czego dziecko potrzebuje od ojca Krzysztof Pilch

1 Ojcostwo na co dzień. Czyli czego dziecko potrzebuje od ojca Krzysztof Pilch 1 2 Spis treści Wstęp......6 Rozdział I: Co wpływa na to, jakim jesteś ojcem?...... 8 Twoje korzenie......8 Stereotypy.... 10 1. Dziecku do prawidłowego rozwoju wystarczy matka.... 11 2. Wychowanie to

Bardziej szczegółowo

Załącznik 1. Nazwa kierunku studiów: FIZYKA Poziom kształcenia: II stopień (magisterski) Profil kształcenia: ogólnoakademicki Symbol

Załącznik 1. Nazwa kierunku studiów: FIZYKA Poziom kształcenia: II stopień (magisterski) Profil kształcenia: ogólnoakademicki Symbol Efekty kształcenia dla kierunku studiów FIZYKA TECHNICZNA - studia II stopnia, profil ogólnoakademicki - i ich odniesienia do efektów kształcenia w obszarze nauk ścisłych Kierunek studiów fizyka techniczna

Bardziej szczegółowo

Filozofia, Historia, Wykład IX - Filozofia Kartezjusza

Filozofia, Historia, Wykład IX - Filozofia Kartezjusza Filozofia, Historia, Wykład IX - Filozofia Kartezjusza 2010-10-01 Plan wykładu 1 Krytyka nauk w Rozprawie o metodzie 2 Zasady metody Kryteria prawdziwości 3 Rola argumentów sceptycznych Argumenty sceptyczne

Bardziej szczegółowo

WYCHOWANIE OD A DO Z

WYCHOWANIE OD A DO Z Podstawą skutecznego wychowana bez przemocy jest konsekwentne ustalanie granic, umożliwiające dziecku orientację w otaczającym je świecie. Robert Mc Kenzie Kiedy pozwolić? Kiedy zabronić? WYCHOWANIE OD

Bardziej szczegółowo

fizyce i chemii w XX wieku

fizyce i chemii w XX wieku Tytuł: Przełomowe odkrycia w fizyce i chemii w XX wieku Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Promieniotwórczość - to zjawisko samorzutnego rozpadu

Bardziej szczegółowo

Klasa 1. Zadania domowe w ostatniej kolumnie znajdują się na stronie internetowej szkolnej. 1 godzina fizyki w tygodniu. 36 godzin w roku szkolnym.

Klasa 1. Zadania domowe w ostatniej kolumnie znajdują się na stronie internetowej szkolnej. 1 godzina fizyki w tygodniu. 36 godzin w roku szkolnym. Rozkład materiału nauczania z fizyki. Numer programu: Gm Nr 2/07/2009 Gimnazjum klasa 1.! godzina fizyki w tygodniu. 36 godzin w ciągu roku. Klasa 1 Podręcznik: To jest fizyka. Autor: Marcin Braun, Weronika

Bardziej szczegółowo

Fizyka komputerowa(ii)

Fizyka komputerowa(ii) Instytut Fizyki Fizyka komputerowa(ii) Studia magisterskie Prowadzący kurs: Dr hab. inż. Włodzimierz Salejda, prof. PWr Godziny konsultacji: Poniedziałki i wtorki w godzinach 13.00 15.00 pokój 223 lub

Bardziej szczegółowo

Szczegółowe kryteria oceniania z fizyki w gimnazjum kl. II

Szczegółowe kryteria oceniania z fizyki w gimnazjum kl. II Szczegółowe kryteria oceniania z fizyki w gimnazjum kl. II Semestr I Elektrostatyka Ocenę dopuszczającą otrzymuje uczeń, który: Wie że materia zbudowana jest z cząsteczek Wie że cząsteczki składają się

Bardziej szczegółowo

KOOF Szczecin: www.of.szc.pl

KOOF Szczecin: www.of.szc.pl 3OF_III_D KOOF Szczecin: www.of.szc.pl XXXII OLIMPIADA FIZYCZNA (198/1983). Stopień III, zadanie doświadczalne D Źródło: Nazwa zadania: Działy: Słowa kluczowe: Komitet Główny Olimpiady Fizycznej; Waldemar

Bardziej szczegółowo

Filozofia, Pedagogika, Wykład III - Filozofia archaiczna

Filozofia, Pedagogika, Wykład III - Filozofia archaiczna Filozofia, Pedagogika, Wykład III - Filozofia archaiczna 2009-09-04 Plan wykładu 1 Jońska filozofia przyrody - wprowadzenie 2 3 Jońska filozofia przyrody - problematyka Centralna problematyka filozofii

Bardziej szczegółowo

FIZYKA Z ASTRONOMIĄ POZIOM PODSTAWOWY

FIZYKA Z ASTRONOMIĄ POZIOM PODSTAWOWY EGZAMIN MATURALNY W ROKU SZKOLNYM 2013/2014 FIZYKA Z ASTRONOMIĄ POZIOM PODSTAWOWY ROZWIĄZANIA ZADAŃ I SCHEMAT PUNKTOWANIA MAJ 2014 2 Egzamin maturalny z fizyki i astronomii Zadanie 1. (0 1) Obszar standardów

Bardziej szczegółowo

Pomiar współczynnika pochłaniania światła

Pomiar współczynnika pochłaniania światła Politechnika Łódzka FTIMS Kierunek: Informatyka rok akademicki: 2008/2009 sem. 2. grupa II Termin: 12 V 2009 Nr. ćwiczenia: 431 Temat ćwiczenia: Pomiar współczynnika pochłaniania światła Nr. studenta:

Bardziej szczegółowo

Doświadczalne wyznaczanie współczynnika sztywności (sprężystości) sprężyny

Doświadczalne wyznaczanie współczynnika sztywności (sprężystości) sprężyny Doświadczalne wyznaczanie współczynnika sztywności (sprężystości) Wprowadzenie Wartość współczynnika sztywności użytej można wyznaczyć z dużą dokładnością metodą statyczną. W tym celu należy zawiesić pionowo

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE Nazwa przedmiotu: Kierunek: inżynieria środowiska Rodzaj przedmiotu: nauk ścisłych, moduł 1 Rodzaj zajęć: Wykład, ćwiczenia Profil kształcenia: ogólnoakademicki Fizyka Physics Poziom kształcenia: I stopnia

Bardziej szczegółowo

STUDIA I STOPNIA NA KIERUNKU ASTRONOMIA UW

STUDIA I STOPNIA NA KIERUNKU ASTRONOMIA UW STUDIA I STOPNIA NA KIERUNKU ASTRONOMIA UW I.CHARAKTERYSTYKA STUDIÓW Studia pierwszego stopnia na kierunku astronomia UW trwają trzy lata i kończą się nadaniem tytułu licencjata. II.SYLWETKA ABSOLWENTA

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Przedmowa... XI. Rozdział 1. Pomiar: jednostki miar... 1. Rozdział 2. Pomiar: liczby i obliczenia liczbowe... 16

Spis treści. Przedmowa... XI. Rozdział 1. Pomiar: jednostki miar... 1. Rozdział 2. Pomiar: liczby i obliczenia liczbowe... 16 Spis treści Przedmowa.......................... XI Rozdział 1. Pomiar: jednostki miar................. 1 1.1. Wielkości fizyczne i pozafizyczne.................. 1 1.2. Spójne układy miar. Układ SI i jego

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 425. Wyznaczanie ciepła właściwego ciał stałych. Woda. Ciało stałe Masa kalorymetru z ciałem stałym m 2 Masa ciała stałego m 0

Ćwiczenie 425. Wyznaczanie ciepła właściwego ciał stałych. Woda. Ciało stałe Masa kalorymetru z ciałem stałym m 2 Masa ciała stałego m 0 2014 Katedra Fizyki Nazwisko... Data... Nr na liście... Imię... Wydział... Dzień tyg... Godzina... Ćwiczenie 425 Wyznaczanie ciepła właściwego ciał stałych Masa suchego kalorymetru m k = kg Opór grzałki

Bardziej szczegółowo

SZKIC ODPOWIEDZI I SCHEMAT OCENIANIA ROZWIĄZAŃ ZADAŃ W ARKUSZU II. Zadanie 28. Kołowrót

SZKIC ODPOWIEDZI I SCHEMAT OCENIANIA ROZWIĄZAŃ ZADAŃ W ARKUSZU II. Zadanie 28. Kołowrót SZKIC ODPOWIEDZI I SCHEMAT OCENIANIA ROZWIĄZAŃ ZADAŃ W ARKUSZU II Zadanie 8. Kołowrót Numer dania Narysowanie sił działających na układ. czynność danie N N Q 8. Zapisanie równania ruchu obrotowego kołowrotu.

Bardziej szczegółowo

Milena Oziemczuk. Temperatura

Milena Oziemczuk. Temperatura Milena Oziemczuk Temperatura Informacje ogólne Temperatura jest jedną z podstawowych wielkości fizycznych w termodynamice i określa miarą stopnia nagrzania ciał. Temperaturę można ściśle zdefiniować tylko

Bardziej szczegółowo

Astronomia. Znając przyspieszenie grawitacyjne planety (ciała), obliczyć możemy ciężar ciała drugiego.

Astronomia. Znając przyspieszenie grawitacyjne planety (ciała), obliczyć możemy ciężar ciała drugiego. Astronomia M = masa ciała G = stała grawitacji (6,67 10-11 [N m 2 /kg 2 ]) R, r = odległość dwóch ciał/promień Fg = ciężar ciała g = przyspieszenie grawitacyjne ( 9,8 m/s²) V I = pierwsza prędkość kosmiczna

Bardziej szczegółowo

KONKURS FIZYCZNY dla uczniów gimnazjów województwa lubuskiego 27 stycznia 2012 r. zawody II stopnia (rejonowe)

KONKURS FIZYCZNY dla uczniów gimnazjów województwa lubuskiego 27 stycznia 2012 r. zawody II stopnia (rejonowe) Pieczęć KONKURS FIZYCZNY dla uczniów gimnazjów województwa lubuskiego 27 stycznia 2012 r. zawody II stopnia (rejonowe) Witamy Cię na drugim etapie Konkursu Fizycznego i życzymy powodzenia. Maksymalna liczba

Bardziej szczegółowo

Informacje ogólne. 45 min. test na podstawie wykładu Zaliczenie ćwiczeń na podstawie prezentacji Punkty: test: 60 %, prezentacja: 40 %.

Informacje ogólne. 45 min. test na podstawie wykładu Zaliczenie ćwiczeń na podstawie prezentacji Punkty: test: 60 %, prezentacja: 40 %. Informacje ogólne Wykład 28 h Ćwiczenia 14 Charakter seminaryjny zespołu dwuosobowe ~20 min. prezentacje Lista tematów na stronie Materiały do wykładu na stronie: http://urbaniak.fizyka.pw.edu.pl Zaliczenie:

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM FIZYKI PAŃSTWOWEJ WYŻSZEJ SZKOŁY ZAWODOWEJ W NYSIE. Ćwiczenie nr 3 Temat: Wyznaczenie ogniskowej soczewek za pomocą ławy optycznej.

LABORATORIUM FIZYKI PAŃSTWOWEJ WYŻSZEJ SZKOŁY ZAWODOWEJ W NYSIE. Ćwiczenie nr 3 Temat: Wyznaczenie ogniskowej soczewek za pomocą ławy optycznej. LABORATORIUM FIZYKI PAŃSTWOWEJ WYŻSZEJ SZKOŁY ZAWODOWEJ W NYSIE Ćwiczenie nr 3 Temat: Wyznaczenie ogniskowej soczewek za pomocą ławy optycznej.. Wprowadzenie Soczewką nazywamy ciało przezroczyste ograniczone

Bardziej szczegółowo

POLITECHNIKA GDAŃSKA NADPRZEWODNICTWO I EFEKT MEISSNERA

POLITECHNIKA GDAŃSKA NADPRZEWODNICTWO I EFEKT MEISSNERA POLITECHNIKA GDAŃSKA WYDZIAŁ MECHANICZNY KATEDRA ENERGETYKI I APARATURY PRZEMYSŁOWEJ NADPRZEWODNICTWO I EFEKT MEISSNERA Katarzyna Mazur Inżynieria Mechaniczno-Medyczna Sem. 9 1. Przypomnienie istotnych

Bardziej szczegółowo

Podstawy fizyki sezon 1

Podstawy fizyki sezon 1 Podstawy fizyki sezon 1 dr inż. Agnieszka Obłąkowska-Mucha WFIiS, Katedra Oddziaływań i Detekcji Cząstek, D11, pok. 111 amucha@agh.edu.pl http://home.agh.edu.pl/~amucha Fizyka na IMIR MBM rok 2013/14 Moduł

Bardziej szczegółowo

Instrukcja do ćwiczenia laboratoryjnego nr 6a

Instrukcja do ćwiczenia laboratoryjnego nr 6a Instrukcja do ćwiczenia laboratoryjnego nr 6a Temat: Charakterystyki i parametry półprzewodnikowych przyrządów optoelektronicznych. Cel ćwiczenia: Zapoznać z budową, zasadą działania, charakterystykami

Bardziej szczegółowo

ZASADY PRZEPROWADZANIA EGZAMINU DYPLOMOWEGO KOŃCZĄCEGO STUDIA PIERWSZEGO ORAZ DRUGIEGO STOPNIA NA KIERUNKU FIZYKA

ZASADY PRZEPROWADZANIA EGZAMINU DYPLOMOWEGO KOŃCZĄCEGO STUDIA PIERWSZEGO ORAZ DRUGIEGO STOPNIA NA KIERUNKU FIZYKA ZASADY PRZEPROWADZANIA EGZAMINU DYPLOMOWEGO KOŃCZĄCEGO STUDIA PIERWSZEGO ORAZ DRUGIEGO STOPNIA NA KIERUNKU FIZYKA INSTYTUT FIZYKI WYDZIAŁ MATEMATYKI, FIZYKI I TECHNIKI UNIWERSYTET KAZIMIERZA WIELKIEGO

Bardziej szczegółowo

Wykłady z Fizyki. Elektromagnetyzm

Wykłady z Fizyki. Elektromagnetyzm Wykłady z Fizyki 08 Zbigniew Osiak Elektromagnetyzm OZ ACZE IA B notka biograficzna C ciekawostka D propozycja wykonania doświadczenia H informacja dotycząca historii fizyki I adres strony internetowej

Bardziej szczegółowo

Fale elektromagnetyczne to zaburzenia pola elektrycznego i magnetycznego.

Fale elektromagnetyczne to zaburzenia pola elektrycznego i magnetycznego. Fale elektromagnetyczne to zaburzenia pola elektrycznego i magnetycznego. Zmienne pole magnetyczne wytwarza zmienne pole elektryczne i odwrotnie zmienne pole elektryczne jest źródłem zmiennego pola magnetycznego

Bardziej szczegółowo

Czy znacie kogoś kto potrafi opowiadać piękne historie? Ja znam jedną osobę, która opowiada nam bardzo piękne, czasem radosne, a czasem smutne

Czy znacie kogoś kto potrafi opowiadać piękne historie? Ja znam jedną osobę, która opowiada nam bardzo piękne, czasem radosne, a czasem smutne Czy znacie kogoś kto potrafi opowiadać piękne historie? Ja znam jedną osobę, która opowiada nam bardzo piękne, czasem radosne, a czasem smutne historie. Tą osobą jest Maryja, mama Pana Jezusa. Maryja opowiada

Bardziej szczegółowo

Dioda półprzewodnikowa OPRACOWANIE: MGR INŻ. EWA LOREK

Dioda półprzewodnikowa OPRACOWANIE: MGR INŻ. EWA LOREK Dioda półprzewodnikowa OPRACOWANIE: MGR INŻ. EWA LOREK Budowa diody Dioda zbudowana jest z dwóch warstw półprzewodników: półprzewodnika typu n (nośnikami prądu elektrycznego są elektrony) i półprzewodnika

Bardziej szczegółowo

Podstawy Fizyki IV Optyka z elementami fizyki współczesnej. wykład 3, 20.02.2012. Radosław Chrapkiewicz, Filip Ozimek

Podstawy Fizyki IV Optyka z elementami fizyki współczesnej. wykład 3, 20.02.2012. Radosław Chrapkiewicz, Filip Ozimek Podstawy Fizyki IV Optyka z elementami fizyki współczesnej wykład 3, 20.02.2012 wykład: pokazy: ćwiczenia: Czesław Radzewicz Radosław Chrapkiewicz, Filip Ozimek Ernest Grodner Wykład 2 - przypomnienie

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wartości w wychowaniu

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wartości w wychowaniu Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Wartości w wychowaniu prof. Ewa Chmielecka Szkoła Główna Handlowa w Warszawie 20 października 2009 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY WWW.UNIWERSYTETDZIECIECY.PL O czym

Bardziej szczegółowo

Wpływ przygotowania ze szkoły średniej na wyniki egzaminów z fizyki

Wpływ przygotowania ze szkoły średniej na wyniki egzaminów z fizyki Referat wygłoszony na Zjeździe Fizyków 9-14.9.27 Szczecin, oraz opublikowany w Piśmie FOTON, nr 99 (27) Wpływ przygotowania ze szkoły średniej na wyniki egzaminów z fizyki Henryk Figiel, Janusz Niewolski

Bardziej szczegółowo

NMR (MAGNETYCZNY REZONANS JĄDROWY) dr Marcin Lipowczan

NMR (MAGNETYCZNY REZONANS JĄDROWY) dr Marcin Lipowczan NMR (MAGNETYCZNY REZONANS JĄDROWY) dr Marcin Lipowczan Spis zagadnień Fizyczne podstawy zjawiska NMR Parametry widma NMR Procesy relaksacji jądrowej Metody obrazowania Fizyczne podstawy NMR Proton, neutron,

Bardziej szczegółowo

Praca jest wykonywana podczas przesuwania się ciała pod wpływem siły. Wartość pracy możemy oblicz z wzoru:

Praca jest wykonywana podczas przesuwania się ciała pod wpływem siły. Wartość pracy możemy oblicz z wzoru: Energia mechaniczna Energia mechaniczna jest związana ruchem i położeniem danego ciała względem dowolnego układu odniesienia. Jest sumą energii kinetycznej i potencjalnej. Aby ciało mogło się poruszać

Bardziej szczegółowo

I N S T Y T U T F I Z Y K I U N I W E R S Y T E T U G D AŃSKIEGO I N S T Y T U T K S Z T A Ł C E N I A N A U C Z Y C I E L I

I N S T Y T U T F I Z Y K I U N I W E R S Y T E T U G D AŃSKIEGO I N S T Y T U T K S Z T A Ł C E N I A N A U C Z Y C I E L I I N S T Y T U T F I Z Y K I U N I W E R S Y T E T U G D AŃSKIEGO I N S T Y T U T K S Z T A Ł C E N I A N A U C Z Y C I E L I C ZĘŚĆ I I I Podręcznik dla nauczycieli klas III liceum ogólnokształcącego i

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ LABORATORIUM FIZYCZNE

WYDZIAŁ LABORATORIUM FIZYCZNE 1 W S E i Z W WARSZAWIE WYDZIAŁ LABORATORIUM FIZYCZNE Ćwiczenie Nr 3 Temat: WYZNACZNIE WSPÓŁCZYNNIKA LEPKOŚCI METODĄ STOKESA Warszawa 2009 2 1. Podstawy fizyczne Zarówno przy przepływach płynów (ciecze

Bardziej szczegółowo

Fizyka (Biotechnologia)

Fizyka (Biotechnologia) Fizyka (Biotechnologia) Wykład I Marek Kasprowicz dr Marek Jan Kasprowicz pokój 309 marek.kasprowicz@ur.krakow.pl www.ar.krakow.pl/~mkasprowicz Marek Jan Kasprowicz Fizyka 013 r. Literatura D. Halliday,

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY Z FIZYKI Z ASTRONOMIĄ

EGZAMIN MATURALNY Z FIZYKI Z ASTRONOMIĄ KOD ZDAJĄCEGO WPISUJE PISZĄCY PO OTRZYMANIU PRACY EGZAMIN MATURALNY Z FIZYKI Z ASTRONOMIĄ ARKUSZ II STYCZEŃ ROK 2002 Czas pracy 120 minut Informacje 1. Proszę sprawdzić, czy arkusz egzaminacyjny zawiera

Bardziej szczegółowo

Cząstka w pudle potencjału. Jan Bojanowski 201034 Nowoczesna synteza i analiza organiczna

Cząstka w pudle potencjału. Jan Bojanowski 201034 Nowoczesna synteza i analiza organiczna Cząstka w pudle potencjału Jan Bojanowski 201034 Nowoczesna synteza i analiza organiczna 1 Plan prezentacji Czym jest cząstka w pudle potencjału? Czym się różni od piłki w pudle kartonowym? Teoria jednowymiarowego

Bardziej szczegółowo

FIZYKA. na Wydziale Podstawowych Problemów Techniki Politechniki Wrocławskiej ROZWIŃ SWÓJ POTECJAŁ!

FIZYKA. na Wydziale Podstawowych Problemów Techniki Politechniki Wrocławskiej ROZWIŃ SWÓJ POTECJAŁ! FIZYKA na Wydziale Podstawowych Problemów Techniki Politechniki Wrocławskiej ROZWIŃ SWÓJ POTECJAŁ! O kierunku FIZYKA Studia licencjackie 3-letnie ( uniwersyteckie ) zapewniają: Bardzo dobre ogólne przygotowanie

Bardziej szczegółowo

LHC i po co nam On. Piotr Traczyk CERN

LHC i po co nam On. Piotr Traczyk CERN LHC i po co nam On Piotr Traczyk CERN LHC: po co nam On Piotr Traczyk CERN Detektory przy LHC Planowane są 4(+2) eksperymenty na LHC ATLAS ALICE CMS LHCb 5 Program fizyczny LHC 6 Program fizyczny LHC

Bardziej szczegółowo

KLASA I PROGRAM NAUCZANIA DLA GIMNAZJUM TO JEST FIZYKA M.BRAUN, W. ŚLIWA (M. Małkowska)

KLASA I PROGRAM NAUCZANIA DLA GIMNAZJUM TO JEST FIZYKA M.BRAUN, W. ŚLIWA (M. Małkowska) KLASA I PROGRAM NAUZANIA LA GIMNAZJUM TO JEST FIZYKA M.RAUN, W. ŚLIWA (M. Małkowska) Kursywą oznaczono treści dodatkowe Temat lekcji ele operacyjne - uczeń: Kategoria celów podstawowe Wymagania ponadpodstawowe

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIE EDUKACYJNE Z MATEMATYKI W KLASIE II GIMNAZJUM. dopuszczającą dostateczną dobrą bardzo dobrą celującą

WYMAGANIE EDUKACYJNE Z MATEMATYKI W KLASIE II GIMNAZJUM. dopuszczającą dostateczną dobrą bardzo dobrą celującą 1. Statystyka odczytać informacje z tabeli odczytać informacje z diagramu 2. Mnożenie i dzielenie potęg o tych samych podstawach 3. Mnożenie i dzielenie potęg o tych samych wykładnikach 4. Potęga o wykładniku

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM METROLOGII

LABORATORIUM METROLOGII LABORATORIUM METROLOGII POMIARY TEMPERATURY NAGRZEWANEGO WSADU Cel ćwiczenia: zapoznanie z metodyką pomiarów temperatury nagrzewanego wsadu stalowego 1 POJĘCIE TEMPERATURY Z definicji, która jest oparta

Bardziej szczegółowo

4. Wywiad z dr hab. Pawłem F. Górą. D.S.: Kto lub co, skłoniło Pana do pogłębiania swojej wiedzy z dziedziny fizyki?

4. Wywiad z dr hab. Pawłem F. Górą. D.S.: Kto lub co, skłoniło Pana do pogłębiania swojej wiedzy z dziedziny fizyki? 4. Wywiad z dr hab. Pawłem F. Górą Dr hab. Paweł F. Góra jest fizykiem. Zajmuje się fizyką statystyczną, analizą numeryczną i eksploracją danych. Pracuje na Wydziale Fizyki, Astronomii i Informatyki Stosowanej

Bardziej szczegółowo

Maria urodziła się7 listopada 1867 rokuw Warszawie. Była najmłodsza. dzieci państwa Skłodowskich.

Maria urodziła się7 listopada 1867 rokuw Warszawie. Była najmłodsza. dzieci państwa Skłodowskich. śycie i dokonania naukowe Marii Skłodowskiej Curie Maria urodziła się7 listopada 1867 rokuw Warszawie. Była najmłodsza spośród pięciorga dzieci państwa Skłodowskich. Kształciła się początkowo na pensji

Bardziej szczegółowo

Najczęściej o modlitwie Jezusa pisze ewangelista Łukasz. Najwięcej tekstów Chrystusowej modlitwy podaje Jan.

Najczęściej o modlitwie Jezusa pisze ewangelista Łukasz. Najwięcej tekstów Chrystusowej modlitwy podaje Jan. "Gdy Jezus przebywał w jakimś miejscu na modlitwie i skończył ją, rzekł jeden z uczniów do Niego: «Panie, naucz nas się modlić, jak i Jan nauczył swoich uczniów». Łk 11,1 Najczęściej o modlitwie Jezusa

Bardziej szczegółowo

Fizyka mało znana. Doświadczenia myślowe i rozstrzygające

Fizyka mało znana. Doświadczenia myślowe i rozstrzygające Fizyka mało znana Doświadczenia Zbigniew Osiak myślowe i rozstrzygające 06 OZ ACZE IA B notka biograficzna C ciekawostka D propozycja wykonania doświadczenia H informacja dotycząca historii fizyki I adres

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z FIZYKI

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z FIZYKI WYMAGANIA EDUKACYJNE Z FIZYKI KLASA III Drgania i fale mechaniczne Wymagania na stopień dopuszczający obejmują treści niezbędne dla dalszego kształcenia oraz użyteczne w pozaszkolnej działalności ucznia.

Bardziej szczegółowo

ALLELUJA. Ref. Alleluja, alleluja, alleluja, alleluja. Alleluja, alleluja, alleluja, alleluja.

ALLELUJA. Ref. Alleluja, alleluja, alleluja, alleluja. Alleluja, alleluja, alleluja, alleluja. ALLELUJA 1. Niech zabrzmi Panu chwała w niebiosach, na wysokościach niech cześć oddadzą. Wielbijcie Pana Jego Zastępy, Wielbijcie Pana Duchy niebieskie. Ref. Alleluja, alleluja, alleluja, alleluja. Alleluja,

Bardziej szczegółowo

Prawa optyki geometrycznej

Prawa optyki geometrycznej Optyka Podstawowe pojęcia Światłem nazywamy fale elektromagnetyczne, o długościach, na które reaguje oko ludzkie, tzn. 380-780 nm. O falowych własnościach światła świadczą takie zjawiska, jak ugięcie (dyfrakcja)

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI Próbna Matura z OPERONEM Fizyka Poziom rozszerzony. Listopad 2015

KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI Próbna Matura z OPERONEM Fizyka Poziom rozszerzony. Listopad 2015 kod wewnątrz Zadanie 1. (0 1) KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI Próbna Matura z OPERONEM Fizyka Poziom rozszerzony Listopad 2015 Vademecum Fizyka fizyka ZAKRES ROZSZERZONY VADEMECUM MATURA 2016 Zacznij przygotowania

Bardziej szczegółowo

Klasyczny efekt Halla

Klasyczny efekt Halla Klasyczny efekt Halla Rysunek pochodzi z artykułu pt. W dwuwymiarowym świecie elektronów, autor: Tadeusz Figielski, Wiedza i Życie, nr 4, 1999 r. Pełny tekst artykułu dostępny na stronie http://archiwum.wiz.pl/1999/99044800.asp

Bardziej szczegółowo

Szczegółowy program właściwy dla standardowej ścieżki kształcenia na kierunku astronomia. Semestr I. 60 120 14 Egzamin. 45 75 9 Egzamin 75 2.

Szczegółowy program właściwy dla standardowej ścieżki kształcenia na kierunku astronomia. Semestr I. 60 120 14 Egzamin. 45 75 9 Egzamin 75 2. B3. Program studiów liczba punktów konieczna dla uzyskania kwalifikacji (tytułu zawodowego) określonej dla rozpatrywanego programu kształcenia - 180 łączna liczba punktów, którą student musi uzyskać na

Bardziej szczegółowo

Q t lub precyzyjniej w postaci różniczkowej. dq dt Jednostką natężenia prądu jest amper oznaczany przez A.

Q t lub precyzyjniej w postaci różniczkowej. dq dt Jednostką natężenia prądu jest amper oznaczany przez A. Prąd elektryczny Dotychczas zajmowaliśmy się zjawiskami związanymi z ładunkami spoczywającymi. Obecnie zajmiemy się zjawiskami zachodzącymi podczas uporządkowanego ruchu ładunków, który często nazywamy

Bardziej szczegółowo

Wydział Matematyki Stosowanej. Politechniki Śląskiej w Gliwicach

Wydział Matematyki Stosowanej. Politechniki Śląskiej w Gliwicach Wydział Matematyki Stosowanej Politechniki Śląskiej w Gliwicach Wydział Matematyki Stosowanej jeden z 13 wydziałów Politechniki Śląskiej w Gliwicach. Od kilkunastu lat główną siedzibą Wydziału oraz Instytutu

Bardziej szczegółowo

Jan Paweł II JEGO OBRAZ W MOIM SERCU

Jan Paweł II JEGO OBRAZ W MOIM SERCU Jan Paweł II JEGO OBRAZ W MOIM SERCU Jan Paweł II Jan Paweł II właściwie Karol Józef Wojtyła, urodził się 18 maja 1920 w Wadowicach, zmarł 2 kwietnia 2005 w Watykanie polski biskup rzymskokatolicki, biskup

Bardziej szczegółowo

SKALA ZDOLNOŚCI SPECJALNYCH W WERSJI DLA GIMNAZJUM (SZS-G) SZS-G Edyta Charzyńska, Ewa Wysocka, 2015

SKALA ZDOLNOŚCI SPECJALNYCH W WERSJI DLA GIMNAZJUM (SZS-G) SZS-G Edyta Charzyńska, Ewa Wysocka, 2015 SKALA ZDOLNOŚCI SPECJALNYCH W WERSJI DLA GIMNAZJUM (SZS-G) SZS-G Edyta Charzyńska, Ewa Wysocka, 2015 INSTRUKCJA Poniżej znajdują się twierdzenia dotyczące pewnych cech, zachowań, umiejętności i zdolności,

Bardziej szczegółowo

Pomiar ciśnienia krwi metodą osłuchową Korotkowa

Pomiar ciśnienia krwi metodą osłuchową Korotkowa Ćw. M 11 Pomiar ciśnienia krwi metodą osłuchową Korotkowa Zagadnienia: Oddziaływania międzycząsteczkowe. Siły Van der Waalsa. Zjawisko lepkości. Równanie Newtona dla płynięcia cieczy. Współczynniki lepkości;

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ LEKCJI MATEMATYKI, FIZYKI LUB BIOLOGII Z WYKORZYSTANIEM FILMU ROZKŁAD NORMALNY.

SCENARIUSZ LEKCJI MATEMATYKI, FIZYKI LUB BIOLOGII Z WYKORZYSTANIEM FILMU ROZKŁAD NORMALNY. SCENARIUSZ LEKCJI MATEMATYKI, FIZYKI LUB BIOLOGII Z WYKORZYSTANIEM FILMU ROZKŁAD NORMALNY. SPIS TREŚCI: I. Wprowadzenie. II. Części lekcji. 1. Część wstępna. 2. Część realizacji. 3. Część podsumowująca.

Bardziej szczegółowo

Ładunki elektryczne i siły ich wzajemnego oddziaływania. Pole elektryczne. Copyright by pleciuga@ o2.pl

Ładunki elektryczne i siły ich wzajemnego oddziaływania. Pole elektryczne. Copyright by pleciuga@ o2.pl Ładunki elektryczne i siły ich wzajemnego oddziaływania Pole elektryczne Copyright by pleciuga@ o2.pl Ładunek punktowy Ładunek punktowy (q) jest to wyidealizowany model, który zastępuje rzeczywiste naelektryzowane

Bardziej szczegółowo

Plik pobrany ze strony www.zadania.pl

Plik pobrany ze strony www.zadania.pl Plik pobrany ze strony www.zadania.pl Wpisuje zdający przed rozpoczęciem pracy PESEL ZDAJĄCEGO Miejsce na nalepkę z kodem szkoły PRÓBNY EGZAMIN MATURALNY Z MATEMATYKI Instrukcja dla zdającego Arkusz I

Bardziej szczegółowo