Coś ty ludziom uczynił, Einsteinie?

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Coś ty ludziom uczynił, Einsteinie?"

Transkrypt

1 VIII DFN, Wrocław, 21 września 2005 Coś ty ludziom uczynił, Einsteinie? Dr hab. inż. Włodzimierz Salejda Θ, prof. nadzw. PWr, Instytut Fizyki PWr oraz Bogumił Konopka, Marek Skiba i Paweł Sobecki studenci I roku studiów WPPT PWr Θ Strona domowa:

2 Plan wykładu 1. Biografia naukowa 2. O atomach, molekułach i ruchach Browna 3. Szczególna teoria względności (SzTW) 4. Fotoefekt 5. Zakończenie Nie przejmuj się, jeżeli masz problemy z matematyką. Zapewniam Cię, C że ja mam jeszcze większe (z listu do uczennicy szkoły średniej, 7 I 1943) 1

3 Wykładu będzie poświęcony dokonaniom (uczynkom ) naukowym Alberta Einsteina ( ) w 1905 roku zwanym w fizyce rokiem cudów (annus mirabilis) Coś ty ludziom uczynił, Einsteinie w 1905 r. - roku cudów? Uczynek - to, co się czyni lub uczyniło; rzecz przez kogoś dokonana; czyn, postępek Moje ciało ma zostać spalone, aby ludzie nie czcili moich kości.

4 Biografia naukowa (1) Urodził się 14 III 1879 w Ulm (Niemcy) Matka, Paulina Ojciec, Herman 1. W 1884 r. w Monachium rozpoczyna naukę pod kierunkiem prywatnego nauczyciela; zaczyna uczyć się gry na skrzypcach. 2. W Monachium od 1886 r. uczęszcza do szkoły publicznej; w domu uczy się judaizmu. 3. W Monachium w 1888 r. wstępuje do gimnazjum. Nie wiem, na co będzie b trzecia wojna światowa, ale czwarta będzie b na pewno na maczugi.

5 10-letni A.E., zdjęcie z 1889 A.E. w wieku 14 lat, 1883 r zapoznaje się z elementami matematyki wyższej. 5. Wiosną 1895 r. porzuca naukę w gimnazjum i wyjeżdża do Pawii we Włoszech, gdzie od 1894 r. przebywa jego rodzina. Jesienią nie zdaje egzaminu wstępnego do ETH (Związkowa Wyższa Szkoła Techniczna) w Zurychu (Szwajcaria). 6. W 1986 r. kończy szkołę kantonalną w Aarau, co pozwala mu wstąpić do ETH (oceny: 6 z historii, algebry, geometrii, geometrii opisowej i fizyki). Biografia naukowa (2) Prawdą jest to, co wytrzyma próbę doświadczenia.

6 Biografia naukowa (3) A.E. AD 1896 Z żoną Milewą i synem Hansem Urzędnik biura patentowego 7. W 1900 r. kończy ETH w Zurichu (oceny: 5,5 z teorii funkcji, 5 z fizyki teoretycznej, doświadczalnej i astronomii); zostaje w wieku 21 lat wykwalifikowanym nauczycielem fizyki i matematyki; nic nie wiadomo o jego pracy dyplomowej; 13 XII wysyła pierwszą pracę naukową do Annalen der Physik otrzymuje obywatelstwo szwajcarskie; 13 III zostaje uznany za niezdolnego do służby wojskowej z powodu płaskostopia i żylaków w wieku 23 lat zostaje zatrudniony na czas próbny na stanowisku eksperta technicznego trzeciej klasy w biurze patentowym w Bernie.

7 Biografia naukowa (4) Zdjęcie ślubne, ślub z Milevą Maric mianowanie na stałe do pracy w biurze patentowym w Bernie. Mając c dwadzieścia lat myśla lałem tylko o kochaniu. Potem kochałem już tylko myśle leć.

8 Biografia naukowa (5) 12.Rok 1905 annus mirabilis; A.E. ma 26 lat kończy pracę o kwantowej naturze światła (17 III), kończy rozprawę doktorska pt. O nowej metodzie wyznaczania rozmiarów molekuł (30 IV); przedstawiona na Uniwersytecie w Zurichu; przyjęta w lipcu, 11 V redakcja Annalen der Physik (AdP) otrzymuje pracę o ruchach Browna, Urzędnik biura patentowego w Bernie Najpiękniejszym, co możemy odkryć, jest tajemniczość.

9 Biografia naukowa (6) 12. Rok 1905 annus mirabilis; A.E. ma 26 lat 30 VI do redakcji AdP wpływa pierwsza praca o szczególnej teorii względności, 27 IX wysyła do redakcji AdP drugą pracę o szczególnej teorii względności, która zawiera wzór E = mc 2, 19 XII do redakcji AdP wpływa druga praca o ruchach Browna. student Biuro patentowe w Bernie Czysto logiczne rozumowanie nie da nam żadnej wiedzy o realnym świecie.

10 Biografia naukowa (7) awans na stanowisko eksperta technicznego drugiej klasy; XI kończy pierwszą pracę z zakresu kwantowej teorii ciała stałego dotyczącą ciepła właściwego ciał stałych odkrywa zasadę równoważności (powiedział o niej najszczęśliwsza myśl mojego życia) rozpoczyna pracę na stanowisku profesora nadzwyczajnego Uniwersytetu w Zurichu. Dwie rzeczy sąs nieskończone Wszechświat i głupota g ludzka. Co do tej pierwszej istnieją jeszcze wątpliwow tpliwości.

11 Biografia naukowa (8) zostaje mianowany dekretem cesarza Austro-Węgier Franciszka Józefa na stanowisko profesora Uniwersytetu Karola Ferdynanda w Pradze; pierwsza konferencja Solvaya (30 X 3 XI), wygłasza referat pt. Obecny stan zagadnienia ciepła właściwego zostaje mianowany profesorem zwyczajnym Uniwersytetu w Zurichu; wspólnie z Grossmanem rozpoczyna pracę nad podstawami ogólnej teorii względności Świat Amerykanina jest tak wielki, jak jego gazeta. 1914

12 Biografia naukowa (9) zostaje członkiem Pruskiej Akademii Nauk i profesorem Uniwersytetu w Berlinie prowadzi eksperymenty żyromagnetyczne, podpisuje Manifest do Europejczyków wzywający wszystkich, którym droga jest kultura europejska, do wstąpienia do Ligi Europejczyków, przełom VI i VII w Getyndze wygłasza 6 wykładów o ogólnej teorii względności, XI znajduje wyjaśnienie precesji peryhelium Merkurego i podaje poprawne wyrażenie na ugięcie promieni światła przechodzących w pobliżu Słońca. Cóż to za smutna epoka, w której łatwiej rozbić atom, niż zniweczyć przesąd.

13 Biografia naukowa (10) formułuje ogólną teorię względności (OTW), przewiduje istnienie fal grawitacyjnych, podaje teorię oddziaływania światła z materią (sugeruje istnienie emisji wymuszonej podstawy akcji laserowej), stwierdza, że kwanty energii hν niosą pęd hν /c, wyraża zaniepokojenie losowym charakterem fizyki kwantowej. Im bardziej dana cywilizacja zrozumie, że e jej obraz świata jest fikcją, tym wyższy jest jej poziom nauki.

14 Biografia naukowa (11) pisze pierwsza pracę o kosmologii, wprowadza wyraz kosmologiczny, cierpi z powodu choroby wątroby i wrzodów żołądka, (zdrowie odzyskuje w 1920 r.), zostaje dyrektorem Instytutu Fizyki Cesarza Wilhelma w Berlinie. Najbardziej niezrozumiałą kwestią dotyczącą świata jest to, że e on jest zrozumiały.

15 Biografia naukowa (12) V całkowite zaćmienie Słońca, pomiar ugięcia promieni, 9 XI ogłoszenie oficjalnych wyników pomiarów potwierdzających przewidywania OTW, nagłówki w londyńskim Timesie: Rewolucja w nauce. Nowa teoria Wszechświata. Obalenie idei Newtona, w The New York Timesie: Promienie wykrzywione na całym niebie. Ludzie nauki poruszeni wynikami obserwacji zaćmienia. Tryumf teorii Einsteina, Einstein zdobywa światową sławę. Wyjaśnienia powinny być tak proste jak jest to możliwe, ale nie prostsze.

16 Biografia naukowa (13) 23.9 XI 1922 otrzymuje nagrodę Nobla za wyjątkowe zasługi w dziedzinie fizyki teoretycznej, a w szczególności za wyjaśnienie zjawiska fotoelektrycznego. for his services to Theoretical Physics, and especially for his discovery of the law of the photoelectric effect Dobry Bóg B g nie gra w kości. Noblista

17 Biografia naukowa (14) odkrycie kondensacji Bosego Einsteina początek debaty z Bohrem na temat podstaw mechaniki kwantowej zostaje profesorem Instytutu Studiów Zaawansowanych w Princeton; opuszcza Niemcy i przenosi się do USA wysyła list do F.D. Franklina zwracając uwagę na militarne konsekwencje badań nad energią atomową. Nauka uległaby stagnacji, gdyby miał ała a służyćs wyłą łącznie celom praktycznym.

18 27 c.d. A.E. podpisuje list wysłany 2 VIII 1939 list do F.D. Franklina prezydenta USA Biografia naukowa (15) Wskazał na możliwość skonstruowania broni atomowej i podkreślił wagę, jaką ma wyprzedzenie Niemiec przez USA w budowie takiej broni. List ten przyczynił się do rozpoczęcia prac nad Projektem Manhattan, które doprowadziły do zbudowania pierwszej bomby atomowej. To, co nazywamy fizyką,, obejmuje całą grupę nauk przyrodniczych, które opierają swe teorie na pomiarach i których idee i twierdzenia dają się sformułowa ować za pomocą matematyki.

19 Bierze udział w kongresie Solvaya 1927 Nauka uległaby stagnacji, gdyby miała służyć wyłącznie celom praktycznym Biografia naukowa (16)

20 Biografia naukowa (17) r. otrzymuje obywatelstwo amerykańskie r. wykrycie tętniaka aorty brzusznej r. podpisuje i pieczętuje testament IV 1955 pęknięcie tętniaka aorty (ma 76 lat) IV 1955 umiera w nocy o godzinie 1.15 w Princeton USA. A.E. przyjmuje obywatelstwo USA, 1940 r. Jednej rzeczy nauczyłem się w moim długim d życiu: że e cała a nasza nauka w konfrontacji z rzeczywistości cią wydaje się prymitywna i dziecinna a jednak jest to najcenniejsza rzecz, jaką posiadamy.

21 Kim był? 1. Izrealitą, który przeżył holocaust. 2. Mężem (ślub 1903, rozwód 1919). 3. Ojcem (Hans , Eduard ). 4. Mężem (drugi ślub 1919) i ojczymem (dwie córki drugiej żony z pierwszego małżeństwa). Biografia naukowa (18) Moralność człowieka zależy y od zdolności współodczuwania z innymi ludźmi, wykształcenia oraz więzi i potrzeb społecznych; żadna religia nie jest do tego potrzebna.

22 Kim był? 5. Postacią charyzmatyczną, znaną i sławną na całym świecie. 6. Pacyfistą, zwolennikiem supranacjonalizmu; po II wojnie światowej wysunął koncepcję powołania jednego rządu światowego i wyłącznie pokojowego wykorzystania energii atomowej. 7. Nigdy nie wybaczył Niemcom holocaustu (kuzynka zginęła w Auschwitz). 8. Miłośnikiem sprawiedliwości, mądrości i wolności; wysoko cenił sobie wolność; znajomi mówili: to człowiek najbardziej wolnym, wśród tych, których kiedykolwiek i gdziekolwiek spotkali i znali. Biografia naukowa (19) 1920 Człowiek byłby zaiste żałosną istotą,, gdyby kierował się w życiu wyłą łącznie strachem przed karą i nadzieją na nagrodę po śmierci.

23 Biografia naukowa (20) Kim był? 9. Człowiekiem kochającym muzykę; lubił Mozarta, Bacha, Vivaldiego, Scarlattiego, Schuberta (uwielbiał), Wagnera - nie cierpiał. 10. Po mistrzowsku władał językiem niemieckim; wszystkie prace napisał po niemiecku, był mistrzem opisu i niuansów. Nie potrafię wyobrazić sobie Boga, który nagradza i karze istoty przez siebie samego stworzone, którego zamysły y przykrojone sąs na naszą miarę krótko mówim wiąc, Boga, który nie jest niczym innym, jak odbiciem ludzkich słabos abości.

24 Kim był? 11. Genialnym naukowcem, najwybitniejszym uczonym XX w. 12. Żywą legendą znajomi w jego towarzystwie czuli się dobrze i swobodnie, nie umacniał swojej legendy, która nie napawała go nawet radością. Biografia naukowa (21) Tym niemniej podczas sympozjum zorganizowanym w Princeton 19 III 1949 r. z okazji siedemdziesiątych urodzin, gdy A.E. wszedł na salę wszyscy obecni wstali z miejsc. Przy wpajaniu ludziom tego, co moralnie słuszne, kaznodzieje powinni zdobyć się na odwagę i odrzucić doktrynę osobowego Boga, to znaczy nie powoływać się dłużej na owo źródło strachu i nadziei, dzięki któremu w przeszłości kapłani skupiali w swych rękach tak ogromną władzę.

25 Kim był? 12 c.d. Irytował się, gdy ktoś wykorzystywał jego pozycję. Pewien profesor X w rozmowie z Einsteinem usłyszał od niego opinię: Pana wyniki byłyby bardzo ważne, gdyby były poprawne. Profesor X, w celu podniesienia własnej reputacji i uniwersytetu, przekazał do prasy zniekształconą i skróconą opinię Einsteina nie zawierającą słów po przecinku będących ważnym Biografia naukowa (22) zastrzeżeniem. Einstein już nigdy nie Lata 20-te XX w; przyjął profesora X. A.E. w Berlinie Jestem przekonany, że aby uświadomić sobie zasadnicze znaczenie zasad moralnych w czynieniu naszego życia lepszym i szlachetniejszym, nie musimy odwoływać się do idei osobowego prawodawcy, zwłaszcza takiego, który karze nagradza. Osobowość kształtuje się nie przez piękne słowa lecz pracą i własnym wysiłkiem.

26 Biografia naukowa (23) Kim był? 13. Filozofem - studiował przez całe życie dzieła filozoficzne; dużą wagę przykładał do epistemologii: Nauka bez epistemologii jest prymitywna i niejasna Moje poglądy bliskie sąs poglądom Spinozy: : podziw dla piękna oraz wiara w logiczną prostotę porządku i harmonii, które w naszej znikomości możemy pojąć jedynie w sposób b bardzo niedoskonały. Uważam, am, że e musimy się pogodzić z tąt niedoskonałości cią naszej wiedzy i poznania oraz traktować wartości i powinno nności moralne jako problemy czysto ludzkie.

27 Biografia naukowa (24) Kim był? 14. Dogmatycznie bronił koncepcji obiektywnej rzeczywistości. Mechanika kwantowa to teoria prowizoryczna i tymczasowa, którą A.E. zaakceptował. Brak przyczynowości w mechanice kwantowej niepokoił go bardzo. A.E. ad 1950 Problemem naszego wieku nie jest bomba atomowa, lecz serce ludzkie

28 Kim był? 14 c.d. Mechanika kwantowa budziła w nim namiętne uczucia graniczące z manią prześladowczą; dużo czasu i wysiłku poświęcił koncepcji komplementarności i obiektywnej rzeczywistości. Poświęciłem sto razy więcej czasu problemom mechaniki kwantowej niż ogólnej teorii względności. Biografia naukowa (25) A.E. w Princeton Nie mam żadnych szczególnych uzdolnień. Cechuje mnie tylko niepohamowana ciekawość.

29 Kim nie był? Rewolucjonistą cenił Lenina: Szanuję Lenina jako człowieka, który oddał wszystkie swoje siły walce o sprawiedliwość społeczną. Nie uważam natomiast, by jego metody były właściwe. Politykiem ani buntownikiem zdobycie władzy nigdy nie było jego celem; uznawał władzę rozumu. Promotorem pracy doktorskiej. Nie był dobrym wykładowcą, ponieważ nie lubił wykładać. Współpracownikiem lub współautorem ważnych prac naukowych (napisał je samodzielnie). Biografia naukowa (26 Lata 40-te XX w Bóg dał mi upór muła i dość dobry węch

30 Biografia naukowa (27) Kim nie był? Człowiekiem wierzącym nie zwykł modlić się ani uwielbiać Boga; wierzył głęboko w istnienie praw Natury, które należy odkrywać; temu poświęcił całe swoje życie. Świadczą o tym stwierdzenia: Pan Bóg jest wyrafinowany, lecz nie perfidny, oraz: Przyroda skrywa swoje tajemnice, ponieważ jest wyniosła, a nie dlatego, że chce nas wywieść w pole. W kwestii istnienia Boga zajmuję stanowisko agnostyka.

31 Biografia naukowa (28) Uczynki A.E. w 1905 r; annus mirabilis (1) III kończy pracę na temat kwantów światła i fotoefektu, za którą otrzymał nagrodę Nobla III kończy rozprawę doktorską na temat sposobu określenia rozmiarów atomów i cząsteczek V do redakcji czasopisma Annalen der Physik dociera praca na temat ruchów Browna Najgorzej, gdy szkoła ucieka się do takich metod, jak zastraszanie, przemoc, sztuczny autorytet. Metody te niszczą u uczniów naturalne odruchy, szczerość i wiarę w siebie, czyniąc z nich ludzi uległych (Albana, NY, 15 X 1936)

32 Biografia naukowa (29) Uczynki A.E. w 1905 r; annus mirabilis (2) VI redakcja AdP otrzymuje pierwszą pracę o SzTW IX redakcja AdP czasopisma otrzymuje drugą pracę o SzTW zawierającą najsłynniejszy wzór XX wieku: E = mc XII do redakcji czasopisma AdP wpływa druga praca na temat ruchów Browna. Zadaniem systemu edukacyjnego powinno być kształtowanie niezależnie myślących i działających jednostek, które jednakże uznawałyby służbę dobru ogólnemu za swój najwyższy cel w życiu (Albana, NY, 15 X 1936)

33 Rok 1905; annus mirabilis Prace te dotyczyły podstawowych problemów fizyki z początków XX wieku: Istnienia (realności) atomów i cząstek; w jaki sposób można udowodnić ich istnienie? Śmierć nie jest kresem naszego istnienia żyjemy w naszych dzieciach i następnych pokoleniach. Albowiem oni to dalej my, a nasze ciała to zwiędłe liście na drzewie życia A.E. i atomy (1)

34 A.E. w rozprawie doktorskiej pt. Nowa metoda wyznaczania rozmiarów molekuł ukończonej w 1905 r. (opublikowanej w 1906 r.) oraz w pracy O ruchu cząsteczek zawieszonych w cieczach spoczynku, wynikającym z molekularno-kinetycznej teorii ciepła z 1905 r. podał nowe metody wyznaczania wartości liczby Avogadro i rozmiarów molekuł. Zbrodnia Niemców jest zaiste najbardziej odrażającym czynem, jaki zna historia tzw. narodów cywilizowanych. Niemieccy intelektualiści jako grupa zachowali się nie lepiej niż motłoch (w liście do Otto Hahna, 28 I 1949) A.E. i atomy (2)

35 Oszacowane przez A.E. rozmiary liniowe promienia cząsteczek: 1 nm = 10-9 m (1905 r.) oraz po weryfikacji m (1906 r.) Na podstawie (ówczesnych) danych doświadczalnych: N A =2, Po weryfikacji w 1906 r.: N A =4, Po zwiększeniu dokładności pomiarów 1911 r. oszacował wartość liczby Avogadro na N A =6, Dokładna wartość: N A =6, (36) ; dokładność: 10%. W miarę jak rośnie moja sława, staję się coraz głupszy, co, oczywiście, jest zjawiskiem dość powszechnym. A.E. i atomy (3)

36 Einstein i atomy Bogumił Konopka Wydział Podstawowych Problemów Techniki Inżynieria Biomedyczna

37 Annus mirabilis rok cudów 1905 wielki rok Alberta Einsteina; publikacje prac: o wyznaczaniu rozmiarów molekuł o ruchach Browna o szczególnej teorii względności o fotoefekcie

38 Rozprawa doktorska 30 kwietnia 1905 ( ) Pierwszą rozprawę wycofał (1902) Druga rozprawa: Nowa metoda wyznaczania rozmiarów molekuł Dwie niewiadome : N liczba Avogadra r promień molekuły dwa równania Słowniczek promień - radius równanie - equation

39 Rozprawa doktorska 30 kwietnia 1905 ( ) Związek pomiędzy współczynnikami lepkości cieczy z molekułami substancji rozpuszczonej (η * ) i bez nich (η): ϕ N η( 1 ϕ) η = + część objętości zajmowanej przez molekuły liczba Avogadra Nρ 4 ϕ = π m 3 ρ m r r masa substancji na jednostkę objętości masa cząsteczkowa promień molekuł 3

40 Rozprawa doktorska 30 kwietnia 1905 ( ) Wykorzystanie prawa Stokesa (hydrodynamika klasyczna) oraz prawa van t Hoffa (zjawisko osmozy) D = RT N 1 6πηr D R T współczynnik dyfuzji uniwersalna stała gazowa temperatura cieczy N η r liczba Avogadra lepkość cieczy promień molekuł

41 Rozprawa doktorska 30 kwietnia 1905 ( ) Ostateczne wyniki: Wyznaczone rozmiary molekuł cukru: r = 9, cm Otrzymana wartość liczby Avogadra: N = 2,

42 Co pyłek kwiatowy, sfinks i meteoryt mają ze sobą wspólnego?

43 Ruchy Browna W 1827 r. brytyjski botanik Robert Brown zaobserwował chaotyczne ruchy wykonywane przez badane przez niego pyłki kwiatowe. Stworzone hipotezy: działanie drobnoustrojów; gradienty temperatur; prądy konwekcyjne; zjawiska kapilarne;

44 Ruchy Browna Prawidłową teorię niezależnie stworzyło trzech fizyków: Giovanni Cantoni, Joseph Delsaulx i Ignace Carbonelle; Uważali, że chaotyczne ruchy drobin są spowodowane przez ich nieustanne kolizje z molekułami cieczy (brak poparcia obliczeniami)

45 Ruchy Browna

46 Ruchy Browna 11 maja 1905 Einstein przesyła do Annalen der Physik pracę zatytułowaną: O ruchu cząsteczek zawieszonych w cieczach w spoczynku, wynikającym z molekularnokinetycznej teorii ciepła, w której dostarcza matematycznych podstaw teorii zderzeń.

47 Ruchy Browna Istota podejścia Einsteina polega na przyjęciu trzech założeń: zjawisko osmozy zachodzi w zawiesinach tak samo jak w roztworach obowiązuje prawo Stokesa ruchy Browna można opisać za pomocą równania dyfuzji

48 Ruchy Browna Ostatecznym wynikiem obliczeń jest równanie: x 2 = 3π RT Nr η t 2 x R T N kwadrat średniego przesunięcia uniwersalna stała gazowa temperatura bezwzględna liczba Avogadra t η r promień drobin czas współczynnik lepkości

49 Ruchy Browna Eksperymentalnego potwierdzenia obliczeń Einsteina dokonał Jean Perrin (Nagroda Nobla w 1926 r.): okazało się, że: S Browna t wyznaczył liczbę Avogadra: N = 6,

50 Ruchy Browna Współczesne doświadczenie Perrina: Roztwór z syntetycznymi mikrokulkami Mikroskop ( >500x ) Cyfrowa kamera Zestaw komputerowy Oprogramowanie

51 Ruchy Browna Ilustracja spaceru losowego cząsteczki Wykres zależności średniego kwadratowego przesunięcia od czasu

52 Znaczenie i skutki Zamknięto usta przeciwnikom hipotezy atomistycznej budowy wszechświata. Stworzono podwaliny fizyki statystycznej. Zastosowania praktyczne: w budownictwie (ruch ziaren piasku w zaprawie) w ekologii (ruch cząsteczek aerozolu w chmurach) w ekonomii (analiza rynków giełdowych)

53 Chcesz wiedzieć więcej? Bibliografia. Pan Bóg jest wyrafinowany A.Pais 5 prac, które zmieniły oblicze fizyki, J.Stachel,T. Lipscombe,A. Calaprice, S. Elworthy Surfuj po sieci: (wpisz: Albert Einstein )

54 Efekt fotoelektryczny Autorzy: Marek Skiba Paweł Sobecki Studenci I roku Inżynierii Biomedycznej na Wydziale PPT Politechniki Wrocławskiej

55 Historia(1) HERTZ HEINRICH RUDOLF ( ) W 1887 roku Hertz odkrył zjawisko emisji ujemnie naładowanych cząsteczek z metalu pod wpływem światła. Cząsteczki te jak się w toku późniejszych badań okazało są elektronami. Zjawisko to nazwano efektem fotoelektrycznym. Hertz nie analizował dalej zaobserwowanego przez siebie zjawiska i ograniczył się do publikacji swych wyników.

56 Historia(2) W 1900 roku Max Planck przedstawił teorię, wg. której promieniowanie elektromagnetyczne nie jest emitowane w sposób ciągły, ale w postaci ściśle określonych porcji energii (E), które nazwał kwantami. Rok 1900 uznaje się za rok narodzin fizyki kwantowej E= hν h - stała Plancka ν - częstoliwość PLANCK MAX KARL ERNST ( )

57 Historia(3) Albert Einstein, ur. 14 marca 1879 r. w Ulm w Niemczech - zm. 18 kwietnia 1955 r. w Princeton, w USA

58 Historia(4) teoria kwantów W 1905 roku Albert Einstein podał nową Heurystyczną teorię zjawiska fotoelektrycznego. Teoria ta oparta była na kwantach wprowadzonych pięć lat wcześniej przez Plancka. W 1905 roku Einstein uogólnił twierdzenie Plancka twierdząc, że światło, które uważano do tej pory wyłącznie za falę, ma charakter korpuskularny i jest strumieniem cząsteczek - fotonów.

59 Efekt Fotoelektryczny(1) Światło - strumień fotonów o danej energii, padając na płytkę metalową wybija z niej elektrony. Elektrony przejmują energię fotonów dzięki czemu mogą opuścić ciało.

60 Nobel dla Einsteina Teoria kwantów okazała się bardzo ważnym odkryciem, za wyjaśnienie efektu fotoelektrycznego A. Einstein otrzymał w 1921 roku Nagrodę Nobla.

61 Efekt Fotoelektryczny(2) Zastosowania Efekt fotoelektryczny jest powszechnie wykorzystywany w bateriach słonecznych, fotopowielaczach, elementach CCD, w aparatach cyfrowych, fotodiodach. Pochłaniane przez te urządzenia światło wykorzystywane jest do wytwarzania prądu elektrycznego.

62 Baterie słoneczne efekt fotowoltaiczny

63 Konwersja fotowoltaiczna(1) Ogniwo fotowoltaiczne Zbudowane jest z dwóch warstw półprzewodnika: typu p i typu n, tworzących razem złącze p-n. Końcówka dołączona do obszaru n nazywa się katodą, a do obszaru p - anodą. Element ten charakteryzuje się jednokierunkowym przepływem prądu - od anody do katody, w drugą stronę prąd nie płynie (zawór elektryczny).

64 Konwersja fotowoltaiczna (2) Ogniwo fotowoltaiczne

65 Konwersja fotowoltaiczna (3) Ogniwo fotowoltaiczne (inaczej fotoogniwo, solar, lub ogniwo słoneczne) jest urządzeniem służącym do bezpośredniej konwersji energii promieniowania słonecznego na energię elektryczną, poprzez wykorzystanie półprzewodnikowego złącza typu p-n, w którym pod wpływem fotonów, o energii większej niż szerokość przerwy energetycznej półprzewodnika, elektrony przemieszczają się do obszaru n, a dziury do obszaru p. Takie przemieszczenie ładunków elektrycznych powoduje pojawienie się różnicy potencjałów, czyli napięcia elektrycznego.

66 Konwersja fotowoltaiczna (4)

67 Konwersja fotowoltaiczna (5) Napięcie elektryczne(sem) zależy od rodzaju materiału półprzewodnikowego oraz natężenia promieniowania elektromagnetycznego. Wartość SEM rośnie ze wzrostem natężenia promieniowania. SEM pojedynczego fotoogniwa ma małą wartość, dla powszechnie stosowanych fotoogniw krzemowych wynosi (kilkadziesiątych wolta). W celu uzyskania wyższego napięcia i odpowiednio większej mocy użytecznej, fotoogniwa łączy się w zestawy, tworząc baterie fotoelektryczne.

68 Dlaczego jest to atrakcyjne źródło energii? Nie wymaga zewnętrznego zasilania (np. tak jak prądnica) Jest ekologiczne Jest odnawialne Długotrwałe (Słońce będzie świeciło 4 miliardy lat)

69 Zastosowanie ogniw fotowoltaicznych (baterie słoneczne) Używa się np. do zasilania małych kalkulatorów i zegarków

70 Zastosowanie ogniw fotowoltaicznych (baterie słoneczne) Przydatne jest zastosowanie ich w przestrzeni kosmicznej, gdzie promieniowanie słoneczne jest dużo silniejsze (atmosfera pochłania ponad 50% promieniowania).

71 Zastosowanie ogniw fotowoltaicznych (baterie słoneczne) W 1981 r. słoneczny samolot Solar Challenger przeleciał nad kanałem La Manche wykorzystując jako źródło zasilania tylko energię słoneczną. Skrzydła tego samolotu pokryte były bateriami słonecznymi, które zasilały silnik elektryczny.

72 Zastosowanie ogniw fotowoltaicznych (baterie słoneczne) Na Florydzie, w Stanach Zjednoczonych publiczne automaty telefoniczne są zasilane przez baterie słoneczne montowane na chroniącym je dachu. Coraz częściej stosuje się baterie słoneczne jako mini elektrownie domowe.

73 Zastosowanie ogniw fotowoltaicznych (baterie słoneczne)

74 Zastosowanie ogniw fotowoltaicznych (baterie słoneczne)

75 Prezentacja zastosowań i właściwości ogniw fotowoltaicznych powstała przy współpracy z dr Ewą Popko.

76 A.E. i SzTW Młody A.E. zadawał sobie pytania: Co by się stało, gdyby ktoś potrafił poruszać się obok promienia światła z prędkością światła? Czy widziałby wówczas swe odbicie w lustrze trzymanym w ręce? Jeśli ktoś biegnie w ślad za falą świetlną z prędkością światła, to powinien widzieć niezależny od czasu front falowy. A jednak wydaje się, że coś takiego nie istnieje! Problem z Aarau (1895-6); rozwiązany po 10 latach. Arau Aforyzm A.E.: Jeśli coś nie ma ceny, nie ma również wartości SzTW (1)

77 A.E. i SzTW A.E. podał oryginalne rozwiązanie: prędkość światła w próżni nie zależy ani od prędkości źródła ani od prędkości odbiorcy; jest stała względem dowolnego inercjalnego układu odniesienia. Zdrowy rozsądek to zbiór uprzedzeń nabytych do osiemnastego roku życia. SzTW (2)

78 A.E. i SzTW Powstała w okresie od 10 V do 15 VI 1905 r. (pięć tygodni) Szczególna, ponieważ odnosi się do inercjalnych układów odniesienia A.E. formułuje postulaty SzTW: 1.Prawa fizyki mają taką samą postać we wszystkich układach inercjalnych 2.W dowolnym układzie inercjalnym światło rozchodzi się z taką samą prędkością c, niezależnie od tego, czy jest emitowane przez ciało pozostające w spoczynku czy poruszające się ruchem jednostajnym prostoliniowym Najcenniejszych rzeczy w życiu nie nabywa się za pieniądze. SzTW (3)

79 A.E. i SzTW Konsekwencje (wybrane) Czas nie jest pojęciem absolutnym; każdy układ inercjalny ma swój czas, zwany czasem własnym; innymi słowy istnieje tyle czasów, ile układów odniesienia. Jednoczesność jest pojęciem względnym, tj. zależy od obserwatora. Warunki pomiaru rozmiarów obiektów będących w ruchu jednostajnym prostoliniowym wskazują na kinematyczne (ale nie dynamiczne) skrócenie ich rozmiarów podłużnych (w stosunku do prędkości). W miarę jak rośnie moja sława, staję się coraz głupszy, co, oczywiście, jest zjawiskiem dość powszechnym. SzTW (4)

80 A.E. i SzTW (opinia z Internetu) Powszechnie znana maksyma mówi, że "wszystko jest względne". Teoria Einsteina nie jest jednak powtórzeniem tego filozoficznego banału, ale precyzyjnym matematycznym twierdzeniem, określającym względność pomiarów naukowych. Oczywiste jest, że subiektywne postrzeganie czasu i przestrzeni zależy od obserwatora. Jednakże przed Einsteinem większość ludzi uważała, że za tymi subiektywnymi wrażeniami kryje się czas absolutny i rzeczywiste odległości, które można mierzyć w sposób obiektywny za pomocą dokładnych przyrządów pomiarowych. Einstein odrzucił pojęcie czasu absolutnego, co spowodowało rewolucję w nauce. Tekst znaleziony w Internecie Doktorat w Oxfordzie, 1931 Kto chce znaleźć w życiu szczęście, powinien związać się z jakimś celem, a nie z ludźmi lub rzeczami SzTW (5)

81 A.E. i SzTW. Wybrane konsekwencje Dylatacja czasu (τ 0 czas własny) τ = 1 τ 0 V c 2 z K ' do K ( τ τ ) 0 Wszyscy wiedzą, że czegoś nie da się zrobić, i przychodzi taki jeden, który nie wie, że się nie da, i on właśnie to robi. SzTW (6)

82 A.E. i SzTW. Wybrane konsekwencje. Kinematyczne skrócenie długości podłużnej (l 0 długość własna) l = l 0 1 V c 2 z K ' do K ( l l ) 0 Uczony jest człowiekiem, który wie o rzeczach nieznanych innym i nie ma pojęcia o tym, co znają wszyscy. SzTW (7)

83 A.E. i SzTW. Wybrane konsekwencje. Dodawanie prędkości v' + V v V v = v' = 1+ v' V c 2 lub 1 vv c 2 z K do K ' z K do K ' Nigdy nie myślę o przyszłości. Nadchodzi ona wystarczająco szybko. SzTW (8)

84 A.E. i SzTW. Wybrane konsekwencje Masa ciała jest miarą zawartej w nim energii do takiego wniosku doszedł we wrześniu 1905 r. ekspert techniczny III kategorii urzędu patentowego w Bernie! E = mc 2 Równoważność masy i energii. Przelicznik energii na masę i masy na energię! Prawo zachowania masy jest szczególnym przypadkiem prawa zachowania energii (1906) Ze względu na bezwładność, masa m jest równoważna energii [...] mc 2. Wynik ten ma nadzwyczajne znaczenie, ponieważ wynika z niego, że masa bezwładna i energia układu fizycznego są równoważne (1907) Niemcy jako cały naród odpowiadają za te masowe morderstwa i jako cały naród musza za nie ponieść karę. [..] Naród niemiecki popierał partię narodowosocjalistyczną i obrał Hitlera kanclerzem, pomimo iż w swojej książce i przemówieniach przedstawiał on swe haniebne zamiary tak jasno, że nie można ich było nie zrozumieć(o bojownikach getta warszawskiego, NY 1944) SzTW (9)

85 A.E. i SzTW. Co świat uczynił A.E. po 1905 r? Po opublikowaniu w 1905 r. pracy na temat SzTW zapadła cisza; przedstawiciele świata nauki przyjęli postawę: poczekamy, zobaczymy. Milczenie przerwał M. Planck, ówczesny wielki autorytet naukowy. Reputacja naukowa A.E. zaczęła gwałtownie rosnąć około 1908 r.; Wilhelm Wien (nagroda Nobla w 1911 r) wysuwa po raz pierwszy kandydaturę A.E. do Nagrody Nobla za 1912 r. pisząc: Z czysto logicznego punktu widzenia zasadę względności należy uznać za jedno z najważniejszych osiągnięć fizyki teoretycznej. Za największe zło kapitalizmu uważam okaleczanie osobowości. Złem m tym jest dotknięty cały nasz system edukacyjny. Uczniom nazbyt silnie wpaja się ideę współzawodnictwa, każąc im uznawać żądzę odnoszenia sukcesów za podstawę przyszłej kariery (maj 1949) SzTW (10)

86 Zastosowania SzTW Globalny System Pozycjonowania (GPS) określa położenia obiektów na powierzchni i w przestrzeni okołoziemskiej z dokładnością do kilkunastu metrów; dziś do nabycia na rynku. Energetyka jądrowa bezpieczne reaktory jądrowe, czyste źródło energii; w Polsce za lat. SzTW (10)

OPTYKA. Leszek Błaszkieiwcz

OPTYKA. Leszek Błaszkieiwcz OPTYKA Leszek Błaszkieiwcz Ojcem optyki jest Witelon (1230-1314) Zjawisko odbicia fal promień odbity normalna promień padający Leszek Błaszkieiwcz Rys. Zjawisko załamania fal normalna promień padający

Bardziej szczegółowo

Promieniowanie cieplne ciał.

Promieniowanie cieplne ciał. Wypromieniowanie fal elektromagnetycznych przez ciała Promieniowanie cieplne (termiczne) Luminescencja Chemiluminescencja Elektroluminescencja Katodoluminescencja Fotoluminescencja Emitowanie fal elektromagnetycznych

Bardziej szczegółowo

FIZYKA Podręcznik: Fizyka i astronomia dla każdego pod red. Barbary Sagnowskiej, wyd. ZamKor.

FIZYKA Podręcznik: Fizyka i astronomia dla każdego pod red. Barbary Sagnowskiej, wyd. ZamKor. DKOS-5002-2\04 Anna Basza-Szuland FIZYKA Podręcznik: Fizyka i astronomia dla każdego pod red. Barbary Sagnowskiej, wyd. ZamKor. WYMAGANIA NA OCENĘ DOPUSZCZAJĄCĄ DLA REALIZOWANYCH TREŚCI PROGRAMOWYCH Kinematyka

Bardziej szczegółowo

Ciało doskonale czarne absorbuje całkowicie padające promieniowanie. Parametry promieniowania ciała doskonale czarnego zależą tylko jego temperatury.

Ciało doskonale czarne absorbuje całkowicie padające promieniowanie. Parametry promieniowania ciała doskonale czarnego zależą tylko jego temperatury. 1 Ciało doskonale czarne absorbuje całkowicie padające promieniowanie. Parametry promieniowania ciała doskonale czarnego zależą tylko jego temperatury. natężenie natężenie teoria klasyczna wynik eksperymentu

Bardziej szczegółowo

Wykład FIZYKA II. 11. Optyka kwantowa. Dr hab. inż. Władysław Artur Woźniak

Wykład FIZYKA II. 11. Optyka kwantowa.  Dr hab. inż. Władysław Artur Woźniak Wykład FIZYKA II 11. Optyka kwantowa Dr hab. inż. Władysław Artur Woźniak Instytut Fizyki Politechniki Wrocławskiej http://www.if.pwr.wroc.pl/~wozniak/ FIZYKA KLASYCZNA A FIZYKA WSPÓŁCZESNA Fizyka klasyczna

Bardziej szczegółowo

FIZYKA-egzamin opracowanie pozostałych pytań

FIZYKA-egzamin opracowanie pozostałych pytań FIZYKA-egzamin opracowanie pozostałych pytań Andrzej Przybyszewski Michał Witczak Marcin Talarek. Definicja pracy na odcinku A-B 2. Zdefiniować różnicę energii potencjalnych gdy ciało przenosimy z do B

Bardziej szczegółowo

Czy da się zastosować teorię względności do celów praktycznych?

Czy da się zastosować teorię względności do celów praktycznych? Czy da się zastosować teorię względności do celów praktycznych? Witold Chmielowiec Centrum Fizyki Teoretycznej PAN IX Festiwal Nauki 24 września 2005 Mapa Ogólna Teoria Względności Szczególna Teoria Względności

Bardziej szczegółowo

39 DUALIZM KORPUSKULARNO FALOWY.

39 DUALIZM KORPUSKULARNO FALOWY. Włodzimierz Wolczyński 39 DUALIZM KORPUSKULARNO FALOWY. ZJAWISKO FOTOELEKTRYCZNE. FALE DE BROGILE Fale radiowe Fale radiowe ultrakrótkie Mikrofale Podczerwień IR Światło Ultrafiolet UV Promienie X (Rentgena)

Bardziej szczegółowo

Światło ma podwójną naturę:

Światło ma podwójną naturę: Światło ma podwójną naturę: przejawia własności fal i cząstek W. C. Roentgen ( Nobel 1901) Istnieje ciągłe przejście pomiędzy tymi własnościami wzdłuż spektrum fal elektromagnetycznych Dla niskich częstości

Bardziej szczegółowo

Analiza spektralna widma gwiezdnego

Analiza spektralna widma gwiezdnego Analiza spektralna widma gwiezdnego JG &WJ 13 kwietnia 2007 Wprowadzenie Wprowadzenie- światło- podstawowe źródło informacji Wprowadzenie- światło- podstawowe źródło informacji Wprowadzenie- światło- podstawowe

Bardziej szczegółowo

I. PROMIENIOWANIE CIEPLNE

I. PROMIENIOWANIE CIEPLNE I. PROMIENIOWANIE CIEPLNE - lata '90 XIX wieku WSTĘP Widmo promieniowania elektromagnetycznego zakres "pokrycia" różnymi rodzajami fal elektromagnetycznych promieniowania zawartego w danej wiązce. rys.i.1.

Bardziej szczegółowo

PODSTAWY MECHANIKI KWANTOWEJ

PODSTAWY MECHANIKI KWANTOWEJ PODSTAWY MECHANIKI KWANTOWEJ De Broglie, na podstawie analogii optycznych, w roku 194 wysunął hipotezę, że cząstki materialne także charakteryzują się dualizmem korpuskularno-falowym. Hipoteza de Broglie

Bardziej szczegółowo

Fizyka - opis przedmiotu

Fizyka - opis przedmiotu Fizyka - opis przedmiotu Informacje ogólne Nazwa przedmiotu Fizyka Kod przedmiotu 13.2-WI-INFP-F Wydział Kierunek Wydział Informatyki, Elektrotechniki i Automatyki Informatyka / Sieciowe systemy informatyczne

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI ««*» ( # * *»»

SPIS TREŚCI ««*» ( # * *»» ««*» ( # * *»» CZĘŚĆ I. POJĘCIA PODSTAWOWE 1. Co to jest fizyka? 11 2. Wielkości fizyczne 11 3. Prawa fizyki 17 4. Teorie fizyki 19 5. Układ jednostek SI 20 6. Stałe fizyczne 20 CZĘŚĆ II. MECHANIKA 7.

Bardziej szczegółowo

Wstęp do astrofizyki I

Wstęp do astrofizyki I Wstęp do astrofizyki I Wykład 2 Tomasz Kwiatkowski 12 październik 2009 r. Tomasz Kwiatkowski, Wstęp do astrofizyki I, Wykład 2 1/21 Plan wykładu Promieniowanie ciała doskonale czarnego Związek temperatury

Bardziej szczegółowo

Oddziaływanie cząstek z materią

Oddziaływanie cząstek z materią Oddziaływanie cząstek z materią Trzy główne typy mechanizmów reprezentowane przez Ciężkie cząstki naładowane (cięższe od elektronów) Elektrony Kwanty gamma Ciężkie cząstki naładowane (miony, p, cząstki

Bardziej szczegółowo

ZJAWISKO FOTOELEKTRYCZNE. Edyta Karpicka WPPT/FT/Optometria

ZJAWISKO FOTOELEKTRYCZNE. Edyta Karpicka WPPT/FT/Optometria ZJAWISKO FOTOELEKTRYCZNE Edyta Karpicka 150866 WPPT/FT/Optometria Plan prezentacji 1. Historia odkrycia zjawiska fotoelektrycznego 2. Badanie zjawiska fotoelektrycznego 3. Maksymalna energia kinetyczna

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenia z mikroskopii optycznej

Ćwiczenia z mikroskopii optycznej Ćwiczenia z mikroskopii optycznej Anna Gorczyca Rok akademicki 2013/2014 Literatura D. Halliday, R. Resnick, Fizyka t. 2, PWN 1999 r. J.R.Meyer-Arendt, Wstęp do optyki, PWN Warszawa 1979 M. Pluta, Mikroskopia

Bardziej szczegółowo

Szczegółowe wymagania edukacyjne na poszczególne oceny śródroczne i roczne z przedmiotu: FIZYKA. Nauczyciel przedmiotu: Marzena Kozłowska

Szczegółowe wymagania edukacyjne na poszczególne oceny śródroczne i roczne z przedmiotu: FIZYKA. Nauczyciel przedmiotu: Marzena Kozłowska Szczegółowe wymagania edukacyjne na poszczególne oceny śródroczne i roczne z przedmiotu: FIZYKA Nauczyciel przedmiotu: Marzena Kozłowska Szczegółowe wymagania edukacyjne zostały sporządzone z wykorzystaniem

Bardziej szczegółowo

Rysunek 3-19 Model ciała doskonale czarnego

Rysunek 3-19 Model ciała doskonale czarnego 3.4. Początki teorii kwantów narodziny fizyki kwantowej Od czasów sformułowania przez Isaaca Newtona zasad mechaniki klasycznej teoria ta stała się podstawą wszystkich nowopowstałych atomistycznych modeli

Bardziej szczegółowo

ROZKŁAD MATERIAŁU Z FIZYKI I ASTRONOMII KLASIE PIERWSZEJ W LICEUM PROFILOWANYM

ROZKŁAD MATERIAŁU Z FIZYKI I ASTRONOMII KLASIE PIERWSZEJ W LICEUM PROFILOWANYM ROZKŁAD MATERIAŁU Z FIZYKI I ASTRONOMII KLASIE PIERWSZEJ W LICEUM PROFILOWANYM W trzyletnim cyklu nauczania fizyki 4godziny rozdzielono po ( 1, 2, 1) w klasie pierwszej, drugiej i trzeciej. Obowiązujący

Bardziej szczegółowo

E12. Wyznaczanie parametrów użytkowych fotoogniwa

E12. Wyznaczanie parametrów użytkowych fotoogniwa 1/5 E12. Wyznaczanie parametrów użytkowych fotoogniwa Celem ćwiczenia jest poznanie podstaw zjawiska konwersji energii świetlnej na elektryczną, zasad działania fotoogniwa oraz wyznaczenie jego podstawowych

Bardziej szczegółowo

Fizyka - opis przedmiotu

Fizyka - opis przedmiotu Fizyka - opis przedmiotu Informacje ogólne Nazwa przedmiotu Fizyka Kod przedmiotu 06.4-WI-EKP-Fiz-S16 Wydział Kierunek Wydział Budownictwa, Architektury i Inżynierii Środowiska Energetyka komunalna Profil

Bardziej szczegółowo

Widmo fal elektromagnetycznych

Widmo fal elektromagnetycznych Czym są fale elektromagnetyczne? Widmo fal elektromagnetycznych dr inż. Romuald Kędzierski Podstawowe pojęcia związane z falami - przypomnienie pole falowe część przestrzeni objęta w danej chwili falą

Bardziej szczegółowo

Fizyka. Program Wykładu. Program Wykładu c.d. Kontakt z prowadzącym zajęcia. Rok akademicki 2013/2014. Wydział Zarządzania i Ekonomii

Fizyka. Program Wykładu. Program Wykładu c.d. Kontakt z prowadzącym zajęcia. Rok akademicki 2013/2014. Wydział Zarządzania i Ekonomii Fizyka Wydział Zarządzania i Ekonomii Kontakt z prowadzącym zajęcia dr Paweł Możejko 1e GG Konsultacje poniedziałek 9:00-10:00 paw@mif.pg.gda.pl Rok akademicki 2013/2014 Program Wykładu Mechanika Kinematyka

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 363. Polaryzacja światła sprawdzanie prawa Malusa. Początkowa wartość kąta 0..

Ćwiczenie 363. Polaryzacja światła sprawdzanie prawa Malusa. Początkowa wartość kąta 0.. Nazwisko... Data... Nr na liście... Imię... Wydział... Dzień tyg.... Godzina... Polaryzacja światła sprawdzanie prawa Malusa Początkowa wartość kąta 0.. 1 25 49 2 26 50 3 27 51 4 28 52 5 29 53 6 30 54

Bardziej szczegółowo

Wyznaczenie masy optycznej atmosfery Krzysztof Markowicz Instytut Geofizyki, Wydział Fizyki, Uniwersytet Warszawski

Wyznaczenie masy optycznej atmosfery Krzysztof Markowicz Instytut Geofizyki, Wydział Fizyki, Uniwersytet Warszawski Wyznaczenie masy optycznej atmosfery Krzysztof Markowicz Instytut Geofizyki, Wydział Fizyki, Uniwersytet Warszawski Czas trwania: 30 minut Czas obserwacji: dowolny w ciągu dnia Wymagane warunki meteorologiczne:

Bardziej szczegółowo

Wykład XIV: Właściwości optyczne. JERZY LIS Wydział Inżynierii Materiałowej i Ceramiki Katedra Technologii Ceramiki i Materiałów Ogniotrwałych

Wykład XIV: Właściwości optyczne. JERZY LIS Wydział Inżynierii Materiałowej i Ceramiki Katedra Technologii Ceramiki i Materiałów Ogniotrwałych Wykład XIV: Właściwości optyczne JERZY LIS Wydział Inżynierii Materiałowej i Ceramiki Katedra Technologii Ceramiki i Materiałów Ogniotrwałych Treść wykładu: Treść wykładu: 1. Wiadomości wstępne: a) Załamanie

Bardziej szczegółowo

Czym jest prąd elektryczny

Czym jest prąd elektryczny Prąd elektryczny Ruch elektronów w przewodniku Wektor gęstości prądu Przewodność elektryczna Prawo Ohma Klasyczny model przewodnictwa w metalach Zależność przewodności/oporności od temperatury dla metali,

Bardziej szczegółowo

KARTA MODUŁU KSZTAŁCENIA

KARTA MODUŁU KSZTAŁCENIA KARTA MODUŁU KSZTAŁCENIA I. 1 Nazwa modułu kształcenia I. Informacje ogólne Fizyka II 2 Nazwa jednostki prowadzącej moduł (należy wskazać nazwę zgodnie ze Statutem PSW Instytut, Zakład) Instytut Informatyki,

Bardziej szczegółowo

Podstawy fizyki kwantowej i budowy materii

Podstawy fizyki kwantowej i budowy materii Podstawy fizyki kwantowej i budowy materii prof. dr hab. Aleksander Filip Żarnecki Zakład Cząstek i Oddziaływań Fundamentalnych Instytut Fizyki Doświadczalnej Wykład 3 17 października 2016 A.F.Żarnecki

Bardziej szczegółowo

Szczegółowy rozkład materiału z fizyki dla klasy I gimnazjum zgodny z nową podstawą programową.

Szczegółowy rozkład materiału z fizyki dla klasy I gimnazjum zgodny z nową podstawą programową. Szczegółowy rozkład materiału z fizyki dla klasy I gimnazjum zgodny z nową podstawą programową. Klasa I Lekcja wstępna omówienie programu nauczania i Przedmiotowego Systemu Oceniania Tytuł rozdziału w

Bardziej szczegółowo

Rozkłady statyczne Maxwella Boltzmana. Konrad Jachyra I IM gr V lab

Rozkłady statyczne Maxwella Boltzmana. Konrad Jachyra I IM gr V lab Rozkłady statyczne Maxwella Boltzmana Konrad Jachyra I IM gr V lab MODEL STATYCZNY Model statystyczny hipoteza lub układ hipotez, sformułowanych w sposób matematyczny (odpowiednio w postaci równania lub

Bardziej szczegółowo

Bóg a prawda... ustanawiana czy odkrywana?

Bóg a prawda... ustanawiana czy odkrywana? Bóg a prawda... ustanawiana czy odkrywana? W skali od 1 do 10 (gdzie 10 jest najwyższą wartością) określ, w jakim stopniu jesteś zaniepokojony faktem, że większość młodzieży należącej do Kościoła hołduje

Bardziej szczegółowo

Szczegółowy rozkład materiału z fizyki dla klasy III gimnazjum zgodny z nową podstawą programową.

Szczegółowy rozkład materiału z fizyki dla klasy III gimnazjum zgodny z nową podstawą programową. Szczegółowy rozkład materiału z fizyki dla klasy III gimnazjum zgodny z nową podstawą programową. Lekcja organizacyjna. Omówienie programu nauczania i przypomnienie wymagań przedmiotowych Tytuł rozdziału

Bardziej szczegółowo

GRAWITACJA I ELEMENTY ASTRONOMII

GRAWITACJA I ELEMENTY ASTRONOMII MODUŁ 1 SCENARIUSZ TEMATYCZNY GRAWITACJA I ELEMENTY ASTRONOMII OPRACOWANE W RAMACH PROJEKTU: FIZYKA ZAKRES PODSTAWOWY WIRTUALNE LABORATORIA FIZYCZNE NOWOCZESNĄ METODĄ NAUCZANIA. PROGRAM NAUCZANIA FIZYKI

Bardziej szczegółowo

Skręcenie wektora polaryzacji w ośrodku optycznie czynnym

Skręcenie wektora polaryzacji w ośrodku optycznie czynnym WFiIS PRACOWNIA FIZYCZNA I i II Imię i nazwisko: 1.. TEMAT: ROK GRUPA ZESPÓŁ NR ĆWICZENIA ata wykonania: ata oddania: Zwrot do poprawy: ata oddania: ata zliczenia: OCENA Cel ćwiczenia: Celem ćwiczenia

Bardziej szczegółowo

Ramowy Program Specjalizacji MODELOWANIE MATEMATYCZNE i KOMPUTEROWE PROCESÓW FIZYCZNYCH Studia Specjalistyczne (III etap)

Ramowy Program Specjalizacji MODELOWANIE MATEMATYCZNE i KOMPUTEROWE PROCESÓW FIZYCZNYCH Studia Specjalistyczne (III etap) Ramowy Program Specjalizacji MODELOWANIE MATEMATYCZNE i KOMPUTEROWE PROCESÓW FIZYCZNYCH Studia Specjalistyczne (III etap) Z uwagi na ogólno wydziałowy charakter specjalizacji i możliwość wykonywania prac

Bardziej szczegółowo

1 Źródła i detektory. I. Badanie charakterystyki spektralnej nietermicznych źródeł promieniowania elektromagnetycznego

1 Źródła i detektory. I. Badanie charakterystyki spektralnej nietermicznych źródeł promieniowania elektromagnetycznego 1 I. Badanie charakterystyki spektralnej nietermicznych źródeł promieniowania elektromagnetycznego Cel ćwiczenia: Wyznaczenie charakterystyki spektralnej nietermicznego źródła promieniowania (dioda LD

Bardziej szczegółowo

PRÓBNY EGZAMIN MATURALNY Z FIZYKI

PRÓBNY EGZAMIN MATURALNY Z FIZYKI Miejsce na naklejkę z kodem (Wpisuje zdający przed rozpoczęciem pracy) KOD ZDAJĄCEGO OKRĘGOWA K O M I S J A EGZAMINACYJNA w KRAKOWIE PRÓBNY EGZAMIN MATURALNY Z FIZYKI Czas pracy 120 minut Informacje 1.

Bardziej szczegółowo

Falowa natura materii

Falowa natura materii r. akad. 2012/2013 wykład I - II Podstawy Procesów i Konstrukcji Inżynierskich Falowa natura materii 1 r. akad. 2012/2013 Podstawy Procesów i Konstrukcji Inżynierskich Warunki zaliczenia: Aby uzyskać dopuszczenie

Bardziej szczegółowo

POLITECHNIKA ŚWIĘTOKRZYSKA w Kielcach WYDZIAŁ MECHATRONIKI I BUDOWY MASZYN KATEDRA URZĄDZEŃ MECHATRONICZNYCH LABORATORIUM FIZYKI INSTRUKCJA

POLITECHNIKA ŚWIĘTOKRZYSKA w Kielcach WYDZIAŁ MECHATRONIKI I BUDOWY MASZYN KATEDRA URZĄDZEŃ MECHATRONICZNYCH LABORATORIUM FIZYKI INSTRUKCJA POLITECHNIKA ŚWIĘTOKRZYSKA w Kielcach WYDZIAŁ MECHATRONIKI I BUDOWY MASZYN KATEDRA URZĄDZEŃ MECHATRONICZNYCH LABORATORIUM FIZYKI INSTRUKCJA ĆWICZENIE LABORATORYJNE NR 1 Temat: Wyznaczanie współczynnika

Bardziej szczegółowo

Ładunek elektryczny. Ładunek elektryczny jedna z własności cząstek elementarnych

Ładunek elektryczny. Ładunek elektryczny jedna z własności cząstek elementarnych Ładunek elektryczny Ładunek elektryczny jedna z własności cząstek elementarnych http://pl.wikipedia.org/wiki/%c5%81a dunek_elektryczny ładunki elektryczne o takich samych znakach się odpychają a o przeciwnych

Bardziej szczegółowo

TRANFORMACJA GALILEUSZA I LORENTZA

TRANFORMACJA GALILEUSZA I LORENTZA TRANFORMACJA GALILEUSZA I LORENTZA Wykład 4 2012/2013, zima 1 Założenia mechaniki klasycznej 1. Przestrzeń jest euklidesowa 2. Przestrzeń jest izotropowa 3. Prawa ruchu Newtona są słuszne w układzie inercjalnym

Bardziej szczegółowo

Wybrane Działy Fizyki

Wybrane Działy Fizyki Wybrane Działy Fizyki energia elektryczna i jadrowa W. D ebski 25.11.2009 Rodzaje energii energia mechaniczna energia cieplna (chemiczna) energia elektryczna energia jadrowa debski@igf.edu.pl: W5-1 WNZ

Bardziej szczegółowo

Studia w systemie 3+2 Propozycja zespołu Komisji ds. Studenckich i Programów Studiów

Studia w systemie 3+2 Propozycja zespołu Komisji ds. Studenckich i Programów Studiów Studia w systemie 3+2 Propozycja zespołu Komisji ds. Studenckich i Programów Studiów Polecenie Rektora nakłada na Wydział obowiązek przygotowania programu studiów w systemie 3-letnich studiów licencjackich

Bardziej szczegółowo

Wykłady z Fizyki. Kwanty

Wykłady z Fizyki. Kwanty Wykłady z Fizyki 10 Kwanty Zbigniew Osiak OZ ACZE IA B notka biograficzna C ciekawostka D propozycja wykonania doświadczenia H informacja dotycząca historii fizyki I adres strony internetowej K komentarz

Bardziej szczegółowo

KONKURS Z FIZYKI I ASTRONOMII. Fuzja jądrowa. dla uczniów gimnazjum i uczniów klas I i II szkół ponadgimnazjalnych

KONKURS Z FIZYKI I ASTRONOMII. Fuzja jądrowa. dla uczniów gimnazjum i uczniów klas I i II szkół ponadgimnazjalnych KONKURS Z FIZYKI I ASTRONOMII Fuzja jądrowa dla uczniów gimnazjum i uczniów klas I i II szkół ponadgimnazjalnych I. Organizatorem konkursu jest Krajowy Punkt Kontaktowy Euratom przy Instytucie Fizyki Plazmy

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA Z FIZYKI dla klas I-III

PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA Z FIZYKI dla klas I-III PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA Z FIZYKI dla klas I-III Przedmiotowy system oceniania z fizyki w gimnazjum sporządzono w oparciu o : 1.Wewnątrzszkolny system oceniania. 2.Podstawę programową. Cele edukacyjne

Bardziej szczegółowo

Fale materii. gdzie h= 6.6 10-34 J s jest stałą Plancka.

Fale materii. gdzie h= 6.6 10-34 J s jest stałą Plancka. Fale materii 194- Louis de Broglie teoria fal materii, 199- nagroda Nobla Hipoteza de Broglie głosi, że dwoiste korpuskularno falowe zachowanie jest cechą nie tylko promieniowania, lecz również materii.

Bardziej szczegółowo

DZIAŁ TEMAT NaCoBeZu kryteria sukcesu w języku ucznia

DZIAŁ TEMAT NaCoBeZu kryteria sukcesu w języku ucznia ODDZIAŁYWANIA DZIAŁ TEMAT NaCoBeZu kryteria sukcesu w języku ucznia 1. Organizacja pracy na lekcjach fizyki w klasie I- ej. Zapoznanie z wymaganiami na poszczególne oceny. Fizyka jako nauka przyrodnicza.

Bardziej szczegółowo

Rozmycie pasma spektralnego

Rozmycie pasma spektralnego Rozmycie pasma spektralnego Rozmycie pasma spektralnego Z doświadczenia wiemy, że absorpcja lub emisja promieniowania przez badaną substancję występuje nie tylko przy częstości rezonansowej, tj. częstości

Bardziej szczegółowo

V OGÓLNOPOLSKI KONKURS Z FIZYKI Fizyka się liczy Eliminacje TEST 27 lutego 2013r.

V OGÓLNOPOLSKI KONKURS Z FIZYKI Fizyka się liczy Eliminacje TEST 27 lutego 2013r. V OGÓLNOPOLSKI KONKURS Z FIZYKI Fizyka się liczy Eliminacje TEST 27 lutego 2013r. 1. Po wirującej płycie gramofonowej idzie wzdłuż promienia mrówka ze stałą prędkością względem płyty. Torem ruchu mrówki

Bardziej szczegółowo

Zasady studiów magisterskich na kierunku astronomia

Zasady studiów magisterskich na kierunku astronomia Zasady studiów magisterskich na kierunku astronomia Sylwetka absolwenta Absolwent jednolitych studiów magisterskich na kierunku astronomia powinien: posiadać rozszerzoną wiedzę w dziedzinie astronomii,

Bardziej szczegółowo

Fizyka - opis przedmiotu

Fizyka - opis przedmiotu Fizyka - opis przedmiotu Informacje ogólne Nazwa przedmiotu Fizyka Kod przedmiotu 06.1-WM-MiBM-P-09_15gen Wydział Kierunek Wydział Mechaniczny Mechanika i budowa maszyn / Automatyzacja i organizacja procesów

Bardziej szczegółowo

Objaśnienia oznaczeń w symbolach K przed podkreślnikiem kierunkowe efekty kształcenia W kategoria wiedzy

Objaśnienia oznaczeń w symbolach K przed podkreślnikiem kierunkowe efekty kształcenia W kategoria wiedzy Efekty kształcenia dla kierunku studiów FIZYKA - studia II stopnia, profil ogólnoakademicki - i ich odniesienia do efektów kształcenia w obszarze nauk ścisłych Kierunek studiów fizyka należy do obszaru

Bardziej szczegółowo

PLAN REALIZACJI MATERIAŁU NAUCZANIA FIZYKI W KLASIE PIERWSZEJ GIMNAZJUM WRAZ Z OKREŚLENIEM WYMAGAŃ EDUKACYJNYCH

PLAN REALIZACJI MATERIAŁU NAUCZANIA FIZYKI W KLASIE PIERWSZEJ GIMNAZJUM WRAZ Z OKREŚLENIEM WYMAGAŃ EDUKACYJNYCH PLAN REALIZACJI MATERIAŁU NAUCZANIA FIZYKI W KLASIE PIERWSZEJ GIMNAZJUM WRAZ Z OKREŚLENIEM WYMAGAŃ EDUKACYJNYCH Krzysztof Horodecki, Artur Ludwikowski, Fizyka 1. Podręcznik dla gimnazjum, Gdańskie Wydawnictwo

Bardziej szczegółowo

Zasady studiów magisterskich na kierunku fizyka

Zasady studiów magisterskich na kierunku fizyka Zasady studiów magisterskich na kierunku fizyka Sylwetka absolwenta Absolwent studiów magisterskich na kierunku fizyka powinien: posiadać rozszerzoną w stosunku do poziomu licencjata - wiedzę w dziedzinie

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 375. Badanie zależności mocy promieniowania cieplnego od temperatury. U [V] I [ma] R [ ] R/R 0 T [K] P [W] ln(t) ln(p)

Ćwiczenie 375. Badanie zależności mocy promieniowania cieplnego od temperatury. U [V] I [ma] R [ ] R/R 0 T [K] P [W] ln(t) ln(p) 1 Nazwisko... Data... Wydział... Imię... Dzień tyg.... Godzina... Ćwiczenie 375 Badanie zależności mocy promieniowania cieplnego od temperatury = U [V] I [ma] [] / T [K] P [W] ln(t) ln(p) 1.. 3. 4. 5.

Bardziej szczegółowo

F = e(v B) (2) F = evb (3)

F = e(v B) (2) F = evb (3) Sprawozdanie z fizyki współczesnej 1 1 Część teoretyczna Umieśćmy płytkę o szerokości a, grubości d i długości l, przez którą płynie prąd o natężeniu I, w poprzecznym polu magnetycznym o indukcji B. Wówczas

Bardziej szczegółowo

- 1 WYMAGANIA WSTĘPNE W ZAKRESIE WIEDZY, UMIEJĘTNOŚCI I INNYCH KOMPETENCJI

- 1 WYMAGANIA WSTĘPNE W ZAKRESIE WIEDZY, UMIEJĘTNOŚCI I INNYCH KOMPETENCJI Zał. nr 4 do ZW 33/01 WYDZIAŁ ELEKTRONIKI KARTA PRZEDMIOTU Nazwa w języku polskim Fizyka 3.3 Nazwa w języku angielskim Physics 3.3 Kierunek studiów: Automatyka i Robotyka Specjalność (jeśli dotyczy): Stopień

Bardziej szczegółowo

Wyznaczanie sił działających na przewodnik z prądem w polu magnetycznym

Wyznaczanie sił działających na przewodnik z prądem w polu magnetycznym Ćwiczenie 11A Wyznaczanie sił działających na przewodnik z prądem w polu magnetycznym 11A.1. Zasada ćwiczenia W ćwiczeniu mierzy się przy pomocy wagi siłę elektrodynamiczną, działającą na odcinek przewodnika

Bardziej szczegółowo

Fizyka dla inżynierów I, II. Semestr zimowy 15 h wykładu Semestr letni - 15 h wykładu + laboratoria

Fizyka dla inżynierów I, II. Semestr zimowy 15 h wykładu Semestr letni - 15 h wykładu + laboratoria Fizyka dla inżynierów I, II Semestr zimowy 15 h wykładu Semestr letni - 15 h wykładu + laboratoria Wymagania wstępne w zakresie przedmiotu: - Ma wiedzę z zakresu fizyki oraz chemii na poziomie programu

Bardziej szczegółowo

Elementy astronomii w nauczaniu przyrody. dr Krzysztof Rochowicz Zakład Dydaktyki Fizyki UMK 2011

Elementy astronomii w nauczaniu przyrody. dr Krzysztof Rochowicz Zakład Dydaktyki Fizyki UMK 2011 Elementy astronomii w nauczaniu przyrody dr Krzysztof Rochowicz Zakład Dydaktyki Fizyki UMK 2011 Szkic referatu Krótki przegląd wątków tematycznych przedmiotu Przyroda w podstawie MEN Astronomiczne zasoby

Bardziej szczegółowo

LASERY I ICH ZASTOSOWANIE

LASERY I ICH ZASTOSOWANIE LASERY I ICH ZASTOSOWANIE Laboratorium Instrukcja do ćwiczenia nr 13 Temat: Biostymulacja laserowa Istotą biostymulacji laserowej jest napromieniowanie punktów akupunkturowych ciągłym, monochromatycznym

Bardziej szczegółowo

FIZYKA POZIOM PODSTAWOWY

FIZYKA POZIOM PODSTAWOWY EGZAMIN MATURALNY W ROKU SZKOLNYM 2015/2016 FORMUŁA DO 2014 ( STARA MATURA ) FIZYKA POZIOM PODSTAWOWY ZASADY OCENIANIA ROZWIĄZAŃ ZADAŃ ARKUSZ MFA-P1 MAJ 2016 Zadania zamknięte Zadanie 1. (0 1) Obszar standardów

Bardziej szczegółowo

Dział: 7. Światło i jego rola w przyrodzie.

Dział: 7. Światło i jego rola w przyrodzie. Dział: 7. Światło i jego rola w przyrodzie. TEMATY I ZAKRES TREŚCI NAUCZANIA Fizyka klasa 3 LO Nr programu: DKOS-4015-89/02 Moduł Dział - Temat L. Zjawisko odbicia i załamania światła 1 Prawo odbicia i

Bardziej szczegółowo

Program zajęć wyrównawczych z fizyki dla studentów Kierunku Biotechnologia w ramach projektu "Era inżyniera - pewna lokata na przyszłość"

Program zajęć wyrównawczych z fizyki dla studentów Kierunku Biotechnologia w ramach projektu Era inżyniera - pewna lokata na przyszłość Program zajęć wyrównawczych z fizyki dla studentów Kierunku Biotechnologia w ramach projektu "Era inżyniera - pewna lokata na przyszłość" 1. Informacje ogólne Kierunek studiów: Profil kształcenia: Forma

Bardziej szczegółowo

BADANIE ZEWNĘTRZNEGO ZJAWISKA FOTOELEKTRYCZNEGO

BADANIE ZEWNĘTRZNEGO ZJAWISKA FOTOELEKTRYCZNEGO ĆWICZENIE 91 BADANIE ZEWNĘTRZNEGO ZJAWISKA FOTOELEKTRYCZNEGO Cel ćwiczenia: Wyznaczenie charakterystyki prądowo napięciowej I(U) fotokomórki w zależności od wartości strumienia promieniowania padającego;

Bardziej szczegółowo

KLUCZ PUNKTOWANIA ODPOWIEDZI

KLUCZ PUNKTOWANIA ODPOWIEDZI Egzamin maturalny maj 009 FIZYKA I ASTRONOMIA POZIOM ROZSZERZONY KLUCZ PUNKTOWANIA ODPOWIEDZI Zadanie 1.1 Narysowanie toru ruchu ciała w rzucie ukośnym. Narysowanie wektora siły działającej na ciało w

Bardziej szczegółowo

MATERIAŁ DIAGNOSTYCZNY Z FIZYKI I ASTRONOMII

MATERIAŁ DIAGNOSTYCZNY Z FIZYKI I ASTRONOMII Miejsce na naklejkę z kodem szkoły dysleksja MATERIAŁ DIAGNOSTYCZNY Z FIZYKI I ASTRONOMII POZIOM PODSTAWOWY Czas pracy 120 minut Instrukcja dla zdającego 1. Sprawdź, czy arkusz egzaminacyjny zawiera 13

Bardziej szczegółowo

BADANIE EFEKTU FOTOELEKTRYCZNEGO ZEWNĘTRZNEGO

BADANIE EFEKTU FOTOELEKTRYCZNEGO ZEWNĘTRZNEGO Politechnika Warszawska Wydział Fizyki Laboratorium Fizyki I P Jerzy Politechnika Filipowicz Warszawska Wydział Fizyki Laboratorium Fizyki I P Jerzy Filipowicz BADANIE EFEKTU FOTOELEKTRYCZNEGO ZEWNĘTRZNEGO

Bardziej szczegółowo

FIZYKA I ASTRONOMIA RUCH JEDNOSTAJNIE PROSTOLINIOWY RUCH PROSTOLINIOWY JEDNOSTAJNIE PRZYSPIESZONY RUCH PROSTOLINIOWY JEDNOSTAJNIE OPÓŹNIONY

FIZYKA I ASTRONOMIA RUCH JEDNOSTAJNIE PROSTOLINIOWY RUCH PROSTOLINIOWY JEDNOSTAJNIE PRZYSPIESZONY RUCH PROSTOLINIOWY JEDNOSTAJNIE OPÓŹNIONY FIZYKA I ASTRONOMIA RUCH JEDNOSTAJNIE PROSTOLINIOWY Każdy ruch jest zmienną położenia w czasie danego ciała lub układu ciał względem pewnego wybranego układu odniesienia. v= s/t RUCH

Bardziej szczegółowo

Plan realizacji materiału z fizyki.

Plan realizacji materiału z fizyki. Plan realizacji materiału z fizyki. Ze względu na małą ilość godzin jaką mamy do dyspozycji w całym cyklu nauczania fizyki pojawił się problem odpowiedniego doboru podręczników oraz podziału programu na

Bardziej szczegółowo

interpretacje mechaniki kwantowej fotony i splątanie

interpretacje mechaniki kwantowej fotony i splątanie mechaniki kwantowej fotony i splątanie Jacek Matulewski Karolina Słowik Jarosław Zaremba Jacek Jurkowski MECHANIKA KWANTOWA DLA NIEFIZYKÓW Twierdzenie o nieklonowaniu Jak sklonować stan kwantowy? klonowanie

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ENERGETYKA

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ENERGETYKA Załącznik do uchwały Nr 000-8/4/2012 Senatu PRad. z dnia 28.06.2012r. EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ENERGETYKA Nazwa wydziału: Mechaniczny Obszar kształcenia w zakresie: Nauk technicznych Dziedzina

Bardziej szczegółowo

UNIWERSYTET SZCZECIŃSKI INSTYTUT FIZYKI ZAKŁAD FIZYKI CIAŁA STAŁEGO. Ćwiczenie laboratoryjne Nr.2. Elektroluminescencja

UNIWERSYTET SZCZECIŃSKI INSTYTUT FIZYKI ZAKŁAD FIZYKI CIAŁA STAŁEGO. Ćwiczenie laboratoryjne Nr.2. Elektroluminescencja UNIWERSYTET SZCZECIŃSKI INSTYTUT FIZYKI ZAKŁAD FIZYKI CIAŁA STAŁEGO Ćwiczenie laboratoryjne Nr.2 Elektroluminescencja SZCZECIN 2002 WSTĘP Mianem elektroluminescencji określamy zjawisko emisji spontanicznej

Bardziej szczegółowo

3. Zasady moralne są obiektywnie prawdziwe. Musi istnieć ich stwórca. Jest nim bóg.

3. Zasady moralne są obiektywnie prawdziwe. Musi istnieć ich stwórca. Jest nim bóg. Czołowy amerykański apologeta, teolog i filozof, profesor William Lane Craig często uczestniczy w publicznych debatach powtarzając swoje argumenty dowodzące, że założenie istnienia boga jest bardziej rozsądne

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY 2010 FIZYKA I ASTRONOMIA

EGZAMIN MATURALNY 2010 FIZYKA I ASTRONOMIA Centralna Komisja Egzaminacyjna w Warszawie EGZAMIN MATURALNY 010 FIZYKA I ASTRONOMIA POZIOM PODSTAWOWY Klucz punktowania odpowiedzi MAJ 010 Egzamin maturalny z fizyki i astronomii Zadanie 1. Przypisanie

Bardziej szczegółowo

Wykład 13 Mechanika Kwantowa

Wykład 13 Mechanika Kwantowa Wykład 13 Mechanika Kwantowa Maciej J. Mrowiński mrow@if.pw.edu.pl Wydział Fizyki Politechnika Warszawska 25 maja 2016 Maciej J. Mrowiński (IF PW) Wykład 13 25 maja 2016 1 / 21 Wprowadzenie Sprawy organizacyjne

Bardziej szczegółowo

Pytania do ćwiczeń na I-szej Pracowni Fizyki

Pytania do ćwiczeń na I-szej Pracowni Fizyki Ćw. nr 5 Oscylator harmoniczny. 1. Ruch harmoniczny prosty. Pojęcia: okres, wychylenie, amplituda. 2. Jaka siła powoduje ruch harmoniczny spręŝyny i ciała do niej zawieszonego? 3. Wzór na okres (Studenci

Bardziej szczegółowo

mgr Roman Rusin nauczyciel fizyki w Zespole Szkół Ponadgimnazjalnych Nr 1 w Kwidzynie

mgr Roman Rusin nauczyciel fizyki w Zespole Szkół Ponadgimnazjalnych Nr 1 w Kwidzynie Indywidualny plan nauczania z przedmiotu Fizyka, opracowany na podstawie programu,,ciekawi świata autorstwa Adama Ogazy, nr w Szkolnym Zestawie Programów Nauczania 12/NPP/ZSP1/2012 dla kl. I TL a na rok

Bardziej szczegółowo

Sprawdzanie prawa Ohma i wyznaczanie wykładnika w prawie Stefana-Boltzmanna

Sprawdzanie prawa Ohma i wyznaczanie wykładnika w prawie Stefana-Boltzmanna Sprawdzanie prawa Ohma i wyznaczanie wykładnika w prawie Stefana-Boltzmanna Wprowadzenie. Prawo Stefana Boltzmanna Φ λ nm Rys.1. Prawo Plancka. Pole pod każdą krzywą to całkowity strumień: Φ c = σs T 4

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie E17 BADANIE CHARAKTERYSTYK PRĄDOWO-NAPIĘCIOWYCH MODUŁU OGNIW FOTOWOLTAICZNYCH I SPRAWNOŚCI KONWERSJI ENERGII PADAJĄCEGO PROMIENIOWANIA

Ćwiczenie E17 BADANIE CHARAKTERYSTYK PRĄDOWO-NAPIĘCIOWYCH MODUŁU OGNIW FOTOWOLTAICZNYCH I SPRAWNOŚCI KONWERSJI ENERGII PADAJĄCEGO PROMIENIOWANIA Ćwiczenie E17 BADANIE CHARAKTERYSTYK PRĄDOWO-NAPIĘCIOWYCH MODUŁU OGNIW FOTOWOLTAICZNYCH I SPRAWNOŚCI KONWERSJI ENERGII PADAJĄCEGO PROMIENIOWANIA Cel: Celem ćwiczenia jest zbadanie charakterystyk prądowo

Bardziej szczegółowo

10.V Polecam - The Dark Universe by R. Kolb (Wykłady w CERN (2008))

10.V Polecam - The Dark Universe by R. Kolb (Wykłady w CERN (2008)) Wszechświat cząstek elementarnych dla przyrodników WYKŁAD 10 Maria Krawczyk, Wydział Fizyki UW Ciemny Wszechświat 10.V. 2010 Polecam - The Dark Universe by R. Kolb (Wykłady w CERN (2008)) http://indico.cern.ch/conferencedisplay.py?confid=24743

Bardziej szczegółowo

1 Ojcostwo na co dzień. Czyli czego dziecko potrzebuje od ojca Krzysztof Pilch

1 Ojcostwo na co dzień. Czyli czego dziecko potrzebuje od ojca Krzysztof Pilch 1 2 Spis treści Wstęp......6 Rozdział I: Co wpływa na to, jakim jesteś ojcem?...... 8 Twoje korzenie......8 Stereotypy.... 10 1. Dziecku do prawidłowego rozwoju wystarczy matka.... 11 2. Wychowanie to

Bardziej szczegółowo

Zjawisko Halla Referujący: Tomasz Winiarski

Zjawisko Halla Referujący: Tomasz Winiarski Plan referatu Zjawisko Halla Referujący: Tomasz Winiarski 1. Podstawowe definicje ffl wektory: E, B, ffl nośniki ładunku: elektrony i dziury, ffl podział ciał stałych ze względu na własności elektryczne:

Bardziej szczegółowo

Wyznaczanie stałej słonecznej i mocy promieniowania Słońca

Wyznaczanie stałej słonecznej i mocy promieniowania Słońca Wyznaczanie stałej słonecznej i mocy promieniowania Słońca Jak poznać Wszechświat, jeśli nie mamy bezpośredniego dostępu do każdej jego części? Ta trudność jest codziennością dla astronomii. Obiekty astronomiczne

Bardziej szczegółowo

Podstawy fizyki kwantowej. Nikt nie rozumie fizyki kwantowej R. Feynman, laureat Nobla z fizyki

Podstawy fizyki kwantowej. Nikt nie rozumie fizyki kwantowej R. Feynman, laureat Nobla z fizyki Podstawy fizyki kwantowej Nikt nie rozumie fizyki kwantowej R. Feynman, laureat Nobla z fizyki Podstawy fizyki kwantowej Fizyka kwantowa - co to jest? Światło to fala czy cząstka? promieniowanie termiczne

Bardziej szczegółowo

http://server.phys.us.edu.pl/~ztpce/

http://server.phys.us.edu.pl/~ztpce/ Pokazany poniżej wykaz bardzo dobrych pozycji literatury popularnonaukowej na wskazane tematy można znaleźć na stronie internetowej Zakładu Teorii Pola i Cząstek Elementarnych Instytutu Fizyki Uniwersytetu

Bardziej szczegółowo

Wszechświat cząstek elementarnych WYKŁAD 5

Wszechświat cząstek elementarnych WYKŁAD 5 Wszechświat cząstek elementarnych WYKŁAD 5 Maria Krawczyk, Wydział Fizyki UW 17.III.2010 Oddziaływania: elektromagnetyczne i grawitacyjne elektromagnetyczne i silne (kolorowe) Biegnące stałe sprzężenia:

Bardziej szczegółowo

Właściwości optyczne. Oddziaływanie światła z materiałem. Widmo światła widzialnego MATERIAŁ

Właściwości optyczne. Oddziaływanie światła z materiałem. Widmo światła widzialnego MATERIAŁ Właściwości optyczne Oddziaływanie światła z materiałem hν MATERIAŁ Transmisja Odbicie Adsorpcja Załamanie Efekt fotoelektryczny Tradycyjnie właściwości optyczne wiążą się z zachowaniem się materiałów

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY 2013 FIZYKA I ASTRONOMIA

EGZAMIN MATURALNY 2013 FIZYKA I ASTRONOMIA Centralna Komisja Egzaminacyjna EGZAMIN MATURALNY 2013 FIZYKA I ASTRONOMIA POZIOM PODSTAWOWY Kryteria oceniania odpowiedzi MAJ 2013 2 Egzamin maturalny z fizyki i astronomii Zadanie 1. (0 1) Obszar standardów

Bardziej szczegółowo

ZASADY ZALICZENIA PRZEDMIOTU MBS

ZASADY ZALICZENIA PRZEDMIOTU MBS ZASADY ZALICZENIA PRZEDMIOTU MBS LABORATORIUM - MBS 1. ROZWIĄZYWANIE WIDM kolokwium NMR 25 kwietnia 2016 IR 30 maja 2016 złożone 13 czerwca 2016 wtorek 6.04 13.04 20.04 11.05 18.05 1.06 8.06 coll coll

Bardziej szczegółowo

Podstawy fizyki: Budowa materii. Podstawy fizyki: Mechanika MS. Podstawy fizyki: Mechanika MT. Podstawy astronomii. Analiza matematyczna I, II MT

Podstawy fizyki: Budowa materii. Podstawy fizyki: Mechanika MS. Podstawy fizyki: Mechanika MT. Podstawy astronomii. Analiza matematyczna I, II MT Zajęcia wyrównawcze z matematyki Zajęcia wyrównawcze z fizyki Analiza matematyczna I, II MS Analiza matematyczna I, II MT Podstawy fizyki: Budowa materii Podstawy fizyki: Mechanika MS Podstawy fizyki:

Bardziej szczegółowo

ZESTAW PYTAŃ I ZAGADNIEŃ NA EGZAMIN Z FIZYKI sem /13

ZESTAW PYTAŃ I ZAGADNIEŃ NA EGZAMIN Z FIZYKI sem /13 1 ZESTAW PYTAŃ I ZAGADNIEŃ NA EGZAMIN Z FIZYKI sem. 2 2012/13 Ruch falowy 1. Co to jest fala mechaniczna? Podaj warunki niezbędne do zaobserwowania rozchodzenia się fali mechanicznej. 2. Jaka wielkość

Bardziej szczegółowo

Wykład FIZYKA I. 15. Termodynamika statystyczna. Dr hab. inż. Władysław Artur Woźniak

Wykład FIZYKA I. 15. Termodynamika statystyczna.  Dr hab. inż. Władysław Artur Woźniak Wykład FIZYKA I 15. Termodynamika statystyczna Dr hab. inż. Władysław Artur Woźniak Instytut Fizyki Politechniki Wrocławskiej http://www.if.pwr.wroc.pl/~wozniak/fizyka1.html TERMODYNAMIKA KLASYCZNA I TEORIA

Bardziej szczegółowo

Udana detekcja fal grawitacyjnych była poprzedzona prowadzonymi przez sto lat pracami teoretycznymi, w których brali udział także Polacy.

Udana detekcja fal grawitacyjnych była poprzedzona prowadzonymi przez sto lat pracami teoretycznymi, w których brali udział także Polacy. Andrzej Trautman Strzępy historii teorii fal grawitacyjnych Krótki wstęp do wykładu Prof. Tomasza Bulika Udana detekcja fal grawitacyjnych była poprzedzona prowadzonymi przez sto lat pracami teoretycznymi,

Bardziej szczegółowo