UKŁAD ODDECHOWY Funkcje układu oddechowego: Jama nosowa Przedsionek pokryty jest skórą nabłonek wielowarstwowy płaski W okolicy oddechowej występuje

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "UKŁAD ODDECHOWY Funkcje układu oddechowego: Jama nosowa Przedsionek pokryty jest skórą nabłonek wielowarstwowy płaski W okolicy oddechowej występuje"

Transkrypt

1 UKŁAD ODDECHOWY Układ oddechowy dzielimy na dwie części: 1) część przewodząca powietrze (jama nosowa, zatoki przynosowe, gardło, krtań, tchawica, drzewo oskrzelowe) 2) część oddechowa stanowi właściwy miąższ płuca, na który składają się: oskrzeliki oddechowe przewody pęcherzykowe pęcherzyki płucne. Podział laryngologiczny: 1) górne drogi oddechowe (jama nosowa, jama ustna, gardło) 2) dolne drogi oddechowe (krtań, tchawica, drzewo oskrzelowe). Funkcje układu oddechowego: * wymiana gazowa - dostarczenie organizmowi niezbędnej ilości tlenu - wydalanie CO 2 * klimatyzacja wdychanego powietrza- ogrzanie (naczynia krwionośne w jamie nosowej), nawilgocenie (gruczoły jamy nosowej) oraz oczyszczanie wdychanego powietrza (włoski) * odbieranie bodźców węchowych i przetwarzanie ich na bodźce nerwowe- narząd powonienia położony jest w szczytowych jamach nosa * fonacja- narząd fonacji znajduje się w górnej części krtani. Umożliwia wytwarzanie dźwięków. Modulacja dźwięków odbywa się poprzez podniebienie miękkie i usta * obrona immunologiczna- w wydzielinie, która pokrywa nabłonek urzęsiony części przewodzącej układu oddechowego znajdują się m.in. immunoglobuliny IgA. W odpowiedzi immunologicznej ze strony układu oddechowego biorą udział limfocyty pochodzące z węzłów chłonnych i makrofagi płucne występujące licznie w pęcherzykach płucnych i w przegrodach międzypęcherzykowych * w nabłonku wyściełającym drogi oddechowe stwierdza się występowanie komórek APUD, których funkcją jest produkowanie hormonów polipeptydowych, których zadaniem jest miejscowa regulacja produkcji wydzieliny przez komórki kubkowe oraz przez gruczoły znajdujące się w błonie śluzowej, a także regulacja napięcia włókien mięśniowych gładkich występujących w ścianie oskrzeli * udział tkanki płucnej w regulacji hormonalnej (komórki śródbłonka wyściełające naczynia włosowate w płucach przekształcają angiotensynę I w angiotensynę II, która podnosi ciśnienie krwi i pobudza komórki warstwy kłębkowej kory nadnerczy do produkcji aldosteronu- układ RAA- renina-angiotensyna-aldosteron) * tkanka płucna bierze udział w metabolizmie kwasu arachidonowego. Wdech następuje dzięki skurczowi przepony i mięśni międzyżebrowych. Jama nosowa Przedzielona jest przegrodą nosa, składającą się częściowo z części chrzęstnej, a częściowo z tkanki kostnej. Nozdrza prowadzą do przedsionka nosa, który stanowi pierwszy odcinek jamy nosowej. Przedsionek pokryty jest skórą (występują tu włosy, gruczoły łojowe i potowe). W dalszej części przedsionka nabłonek wielowarstwowy płaski pokrywający skórę staje się cieńszy, a włosy oraz gruczoły stają się mniejsze i ulegają przekształceniu. Przy przejściu w jamę nosową właściwą gruczoły te ulegają zanikowi. Ze względu na budowę błony śluzowej, jamę nosową właściwą dzielimy na dwie okolice: oddechową i węchową. W okolicy oddechowej występuje nabłonek wielorzędowy urzęsiony z duża liczbą komórek

2 kubkowych. W błonie śluzowej tej okolicy występuje duża ilość gruczołów cewkowopęcherzykowych (wydzielina śluzowo-surowicza). Powierzchniowo umieszczone naczynia włosowate leżą bezpośrednio pod nabłonkiem i właśnie te naczynia mają charakter wymiennika ciepła (powietrze o temp. 6 C zostaje ogrzane do 30 C przy tylnej ścianie nosa). W okolicy węchowej znajduje się narząd powonienia umiejscowiony w szczytach jamy nosowej obejmując górne powierzchnie małżowin górnych oraz szczytowe okolice przegrody nosowej. W okolicy węchowej występuje też nabłonek wielorzędowy, jest on jednak znacznie wyższy niż w pozostałych częściach jamy nosowej. W nabłonku tym wyróżniamy 3 typy komórek: a) komórki podporowe- zajmują całą wysokość nabłonka b) komórki podstawne c) komórki węchowe- podobnie, jak komórki podporowe, zajmują całą wysokość nabłonka. Są to tzw. dwubiegunowe neurony, których jądra komórkowe znajdują się w części podstawnej cytoplazmy. Komórki te zwężają się w szczytowej części. Ich dendryty są skierowane ku powierzchni nabłonka, natomiast neuryty kierują się do ośrodkowego układu nerwowego. Dendryty zbliżając się do powierzchni nabłonka zwiększają swoją średnicę, tworząc charakterystyczny pęcherzyk węchowy, który połączony jest z otaczającymi komórkami podporowymi za pomocą desmosomu. Na powierzchni pęcherzyka węchowego znajduje się 6-10 rzęsek węchowych, które układają się na powierzchni nabłonka wśród mikrokosmków komórek podporowych i spoczywają w warstwie wydzieliny surowiczo-śluzowej. Rzęski węchowe są właściwymi receptorami węchowymi. Nabłonek wielorzędowy urzęsiony jest nabłonkiem dróg oddechowych (górnych). Nabłonek oddechowy to nabłonek występujący w pęcherzykach płucnych!!!!!!!!! Faza surowicza wydzieliny gruczołów jest rzadka, umożliwia tym samym ruch rzęskom. Rolą fazy śluzowej jest sklejanie cząstek, np. kurzu. Gruczoły cewkowo-pęcherzykowe wydzielające tę wydzielinę nazywamy gruczołami węchowymi. Wytwarzają one wydzielinę w sposób ciągły. Gardło jest wspólnym odcinkiem układu oddechowego i pokarmowego. Łączy jamę nosową z krtanią. Nabłonek, który wyścieła górną (nosową) część gardła jest nabłonkiem wielorzędowym urzęsionym. Poniżej natomiast może występować niewielkie pasmo nabłonka wielowarstwowego walcowatego, po czym nabłonek zmienia się w nabłonek wielowarstwowy płaski nierogowaciejący. W blaszce właściwej błony śluzowej, zbudowanej z tkanki łącznej wiotkiej, występują rozgałęzione gruczoły surowiczo-śluzowe.

3 Na tylnej ścianie gardła w blaszce właściwej błony śluzowej znajdują się duże skupienia tkanki limfatycznej, zwanej migdałkiem gardłowym. Krtań jest sztywną, wydłużoną strukturą o długości ok. 5 cm łączącą gardło z tchawicą. Sztywność swą zawdzięcza szkieletowi chrzęstnemu złożonemu z chrząstek szklistych i sprężystych. Chrząstki leżą bezpośrednio pod blaszką właściwą błony śluzowej. Wyróżniamy 3 chrząstki nieparzyste i 3 pary chrząstek parzystych. Chrząstki nieparzyste to: nagłośniowa tarczowata pierścieniowata. Chrząstki parzyste to: nalewkowate rożkowate klinowate. Chrząstki klinowate, rożkowate oraz nagłośniowa należą do chrząstek sprężystych. Pozostałe chrząstki są chrząstkami szklistymi. Poszczególne chrząstki krtani połączone są ze sobą mięśniami wewnętrznymi i zewnętrznymi krtani. Mięśnie te zbudowane są z włókien mięśniowych poprzecznie-prążkowanych. Tkanka łączna wiotka blaszki właściwej błony śluzowej zawiera liczne włókna kolagenowe i włókna sprężyste oraz duża ilość komórek układu immunologicznego. W blaszce właściwej znajdują się również gruczoły (zwłaszcza śluzowe). Silne jest też unerwienie czuciowe i ruchowe. W obrębie krtani wyróżniamy nagłośnię, fałdy głosowe oraz jamę krtani, która obejmuje przestrzeń powietrzną bezpośrednio powyżej i poniżej fałdów głosowych. Nagłośnia stanowi górną część krtani. Szkieletem dla niej jest chrząstka nagłośniowa. Od strony przedniej oraz górnej części nagłośnia pokryta jest nabłonkiem wielowarstwowym płaskim nierogowaciejącym. W pozostałej części nagłośni występuje nabłonek wielorzędowy urzęsiony. Poniżej nagłośni krtań zwęża się lejkowato. W zwężeniu tym występują dwie pary fałdów błony śluzowej. Wyżej położona para fałdów to fałdy przedsionkowe (fałdy głosowe rzekome), natomiast para położona niżej to fałdy głosowe, których wolne brzegi określa się mianem strun głosowych. Szczelina, która występuje między strunami to szpara głosowa lub szpara głośni (u mężczyzn wynosi ok. 23 mm, a u kobiet 18 mm). Szerokość szpary głosowej oraz napięcie strun głosowych regulowane są poprzez mięśnie poprzecznie prążkowane, oddziałujące na struny bezpośrednio. W obrębie strun głosowych występuje nabłonek wielowarstwowy płaski nierogowaciejący. Pozostała część fałdów głosowych wysłana jest oczywiście nabłonkiem wielorzędowym urzęsionym. Tchawica łączy krtań z drzewem oskrzelowym. Jej długość wynosi ok. 12 cm i średnicy ok. 1,5 cm. U dołu dochodzi do rozdwojenia tchawicy, czyli do miejsca powstania oskrzeli głównych. W błonie podśluzowej występuje ok. 20 chrząstek szklistych w kształcie półpierścieni. otwartych ku tyłowi. Półpierścienie te stanowią szkielet tchawicy zapobiegający zapadaniu się jej podczas wdechu. Wolne końce ramion półpierścieni połączone są ze sobą błoną mięśniową gładką oraz tkanką łączną wiotką, tworzących razem tylną ścianę tchawicy, tzw. ścianę błoniastą. Półpierścienie połączone są między sobą więzadłami obrączkowymi. Błona śluzowa wysłana jest nabłonkiem wielorzędowym urzęsionym. W nabłonku tym wyróżniamy 6 rodzajów komórek: 1) komórki urzęsione- występują najliczniej. Zajmują całą wysokość nabłonka. Na każdej komórce występuje ok. 250 rzęsek. 2) komórki kubkowe- produkują śluz. Zajmują całą wysokość nabłonka.

4 3 i 4) komórki szczoteczkowe- na wolnej powierzchni występują liczne mikrokosmki. Również zajmują całą wysokość nabłonka. Ten trzeci typ komórek ma morfologiczne cechy komórek niedojrzałych i prawdopodobnie są one w trakcie różnicowania się w komórki urzęsione lub kubkowe. Czwarty typ komórek prawdopodobnie odpowiedzialny jest za odbieranie bodźców czuciowych. 5) komórki podstawne- leżą na błonie podstawnej nabłonka i nie dochodzą do wolnej powierzchni nabłonka. Różnicują się w inne typy komórek. 6) komórki ziarniste- występują przy podstawie nabłonka, nie dochodzą do wolnej jego powierzchni. Należą do układu APUD. Ich rola polega na regulacji czynności sekrecyjnych komórek kubkowych oraz komórek gruczołowych występujących w błonie śluzowej, a także na regulacji napięcia błony mięśniowej gładkiej. Blaszka właściwa błony śluzowej tchawicy zbudowana jest z tkanki łącznej, zawierającej dużo włókien sprężystych. W blaszce właściwej znajduje się dużo limfocytów. W błonie podśluzowej, zbudowanej z tkanki wiotkiej, występują gruczoły tchawicze (w przeważającej części są one gruczołami śluzowymi). Drzewo oskrzelowe stanowi rusztowanie dla całego miąższu płucnego. Oskrzela główne wnikają przez wnękę do płuc. Z wyjątkiem oskrzela głównego w prawym płucu, które dzieli się na 3 oskrzela płatowe, we wszystkich odcinkach drzewa oskrzelowego występuje podział dychotomiczny (tzn. że każde rozgałęzienie dzieli się na dwie części). Oskrzela płatowe dzielą się na oskrzela segmentowe (w prawym płucu 10 oskrzeli segmentowych, w lewym- 8). Jeśli chodzi o obraz histologiczny, obserwujemy stopniowe przechodzenie oskrzeli w oskrzeliki. Różnicą między oskrzelem, a oskrzelikiem jest brak w tych drugich chrząstek i gruczołów. W oskrzelach, w błonie podśluzowej przy wewnętrznej stronie chrząstek znajdują się gruczoły oskrzelowe śluzowo-surowicze. Na granicy błony podśluzowej i błony śluzowej oskrzeli znajduje się warstwa mięśni gładkich, które począwszy od oskrzeli płatowych obejmują cały obwód oskrzeli. Błona śluzowa oskrzeli pokryta jest nabłonkiem wielorzędowym urzęsionym. Idąc drzewem oskrzelowym w kierunku coraz mniejszych oskrzelików dochodzi do zaniku chrząstek i gruczołów, a także dochodzi do redukcji błony śluzowej, jak i błony podśluzowej. W przewodach pęcherzykowych (najmniejszych oskrzelikach), otwierających się do pęcherzyków płucnych, z błony śluzowej pozostaje tylko nabłonek, który może być nawet nabłonkiem płaskim, pozostaje błona mięśniowa, a podśluzówka zrasta się z tkanką płucną. W oskrzelikach przy zmniejszeniu średnicy światła w rozgałęzieniu drzewa oskrzelowego do ok. 1 mm zmienia się budowa ściany: nabłonek staje się nabłonkiem jednowarstwowym walcowatym, nie zawierającym komórek kubkowatych, a w błonie podśluzowej zanikają chrząstki i gruczoły. W nabłonku oskrzelików wyróżniamy 4 typy komórek: 1) komórki urzęsione- najliczniejsze 2) komórki oskrzelikowe (komórki Clara)- występują tylko w oskrzelikach. Budową ultrastrukturalną przypominają gruczołowe komórki surowicze. W ich cytoplazmie występują liczne mitochondria, co wskazuje na dużą aktywność metaboliczną tych komórek, a w szczytowych częściach obserwuje się liczne ziarnistości wydzielnicze, których wydzielina dostaje się na powierzchnię nabłonka oskrzelików. 3) komórki mające na powierzchni mikrokosmki- odpowiadają komórkom szczoteczkowym 4) komórki ziarniste. Część oddechowa układu oddechowego Część oddechowa stanowi właściwy miąższ płucny. Składa się z oskrzelików oddechowych, przewodów pęcherzykowych oraz pęcherzyków płucnych. Pęcherzyki płucne odchodzące od jednego przewodu pęcherzykowego tworzą tzw. lejek płucny. Ślepe rozszerzenie przewodów

5 pęcherzykowych zbudowane z kilku pęcherzyków płucnych nazywamy woreczkiem pęcherzykowym. Każdy oskrzelik końcowy dzieli się na dwa oskrzeliki oddechowe. Ściana oskrzelików oddechowych wysłana jest nabłonkiem jednowarstwowym sześciennym urzęsionym zbudowanych z komórek urzęsionych i komórek oskrzelikowych. W tkance łącznej wiotkiej otaczającej nabłonek oskrzelików oddechowych widoczna jest dobrze wykształcona błona mięśniowa gładka. W przewodach pęcherzykowych nabłonek jednowarstwowy sześcienny leży bezpośrednio na błonie mięśniowej gładkiej. W końcowych odcinkach przewodów pęcherzykowych może być już nabłonek jednowarstwowy płaski. Pęcherzyki płucne u człowieka występują w liczbie ok. 300 mln, a ich łączna powierzchnia wynosi 75 m 2. Poszczególne pęcherzyki płucne oddzielone są od siebie przegrodą międzypęcherzykową zbudowaną z tkanki łącznej wiotkiej, w której występuje bardzo duża liczba naczyń włosowatych. Występuje tu najgęstsza sieć naczyń włosowatych w organizmie. Ich łączna powierzchnia wynosi 140 m 2. Śródbłonek naczyń i nabłonek pęcherzyków odgraniczone są od siebie dwiema zlewającymi się z sobą błonami podstawnymi. Sąsiadujące pęcherzyki płucne często kontaktują się z sobą poprzez otwór pęcherzykowy, którego rola polega na wyrównywaniu ciśnień w poszczególnych pęcherzykach. Nabłonek płucny (oddechowy) wyściełający pęcherzyki płucne jest zbudowany z 3 rodzajów komórek (pneumocytów): 1) pneumocyty typu I (komórki pęcherzykowe płaskie)- łączą się ze sobą połączeniem typu zamykającego, przez co stanowią ciągłą błonę odgraniczającą powietrze znajdujące się w pęcherzykach od przegrody międzypęcherzykowej. Stanowią ok. 95% wyściółki pęcherzyków. Ich rolą jest wymiana gazowa między krwią a powietrzem 2) pneumocyty typu II (komórki pęcherzykowe duże)- nieregularny kształt. Na powierzchni zwróconej do światła pęcherzyka występują liczne mikrokosmki. W cytoplazmie występuja tzw. ciała blaszkowate (ziarnistości osmofilne). Otoczone one są własną błoną. Zawierają fosfolipidy, które wraz z białkami i węglowodanami tworzą czynnik powierzchniowy (surfaktant). Surfaktant zbudowany jest z dwóch warstw. Pierwsza warstwa (hipofaza) styka się bezpośrednio z powierzchnią nabłonka pęcherzyków płucnych i składa się z hydrofilnej substancji bogatej w białka. Hipofaza pokryta jest cienką warstwą fosfolipidową. Wytwarzanie surfaktantu rozpoczyna się w 28 tygodniu życia płodowego (!). Ma właściwości detergentu- zmniejsza napięcie powierzchniowe występujące w pęcherzykach płucnych. To z kolei powoduje zmniejszenie ciśnienia, które jest potrzebne do utrzymania pęcherzyków w stanie rozprzężonym, przez co zapobiega zapadaniu się pęcherzyków płucnych w czasie wydechu. Surfaktant jest też bakteriostatykiem. Uczestniczy ponadto w wymianie gazowej. 3) pneumocyty typu III (komórki pęcherzykowe szczoteczkowe)- występują bardzo rzadko. Na ich powierzchni występują mikrokosmki. Są chemoreceptorami. Dodatkowym typem komórek są makrofagi płucne. Obserwuje się je zarówno w przegrodach pęcherzykowych, jak i wewnątrz nabłonka płuc. Mogą też przechodzić na powierzchnię nabłonka. Ich funkcją jest uprzątnięcie przez fagocytozę ciał obcych występujących w pęcherzykach płucnych, a także regulacja odpowiedzi immunologicznej (makrofagi płucne są komórkami prezentującymi antygen). Cechą charakterystyczną makrofagów płucnych jest występowanie na ich powierzchni wypustek, zwanych pseudopodiami, umożliwiających przemieszczanie się. Rozróżniamy dwa rodzaje makrofagów płucnych: komórki pyłowe- cytoplazma silnie zabarwiona na kolor szary, co jest związane z fagocytowaniem pyłów komórki wad serca- makrofagi ze sfagocytowanym barwnikiem skóry, co daje im zabarwienie żółto-brązowe.

6 Bariera krew-powietrze Barierę stanowią elementy znajdujące się pomiędzy powietrzem, a krwią. Znajduje się w przegrodzie pęcherzykowej. Grubość tej bariery oceniana jest na 0,7 µm i idąc od wnętrza pęcherzyka, tworzą ją: surfaktant, cytoplazma pneumocytów typu I, błona podstawna nabłonka oddechowego, zrastająca się z błoną podstawną śródbłonka naczyń włosowatych i śródbłonek naczyń włosowatych.

Układ oddechowy Bogusław Nedoszytko. WSZPIZU Wydział w Gdyni

Układ oddechowy Bogusław Nedoszytko. WSZPIZU Wydział w Gdyni Układ oddechowy Bogusław Nedoszytko WSZPIZU Wydział w Gdyni http://www.nedo.amg.gda.pl www.nedo.amg.gda.pl/wszpziu/ Układ oddechowy Funkcje Wymiana gazowa - doprowadzenie do organizmu tlenu i odprowadzenie

Bardziej szczegółowo

Układ oddechowy. Drogi oddechowe. + płuca + opłucna

Układ oddechowy. Drogi oddechowe. + płuca + opłucna Układ oddechowy Układ oddechowy Drogi oddechowe + płuca + opłucna I. Górne drogi oddechowe: nos i gardło 1. Nos - szkielet nosa zewnętrznego: kostny - kości nosowe, wyrostki czołowe szczęk chrzęstny -

Bardziej szczegółowo

Anatomia układu oddechowego

Anatomia układu oddechowego Anatomia układu oddechowego Justyna Krypel-Kos Oddział Anestezjologii i Intensywnej Terapii Szpitala Wojewódzkiego w Tychach Układ oddechowy jama ustna i nosowo-gardłowa krtań tchawica drzewo oskrzelowe

Bardziej szczegółowo

UK AD ODDECHOWY JAMA NOSOWA

UK AD ODDECHOWY JAMA NOSOWA UK AD ODDECHOWY 8 Zasadniczą funkcją tego układu jest wymiana gazowa, tzn. doprowadzenie do organizmu tlenu i odprowadzenie z niego dwutlenku węgla. Wyróżniamy w tym układzie: część przewodzącą obejmującą

Bardziej szczegółowo

Układ oddechowy. Drogi oddechowe. + płuca + opłucna

Układ oddechowy. Drogi oddechowe. + płuca + opłucna Układ oddechowy Układ oddechowy Drogi oddechowe + płuca + opłucna I. Górne drogi oddechowe: nos i gardło 1. Nos - szkielet nosa zewnętrznego: kostny - kości nosowe, wyrostki czołowe szczęk chrzęstny -

Bardziej szczegółowo

Temat: Przegląd i budowa tkanek zwierzęcych.

Temat: Przegląd i budowa tkanek zwierzęcych. Temat: Przegląd i budowa tkanek zwierzęcych. 1. Czym jest tkanka? To zespół komórek o podobnej budowie, które wypełniają w organizmie określone funkcje. Tkanki tworzą różne narządy, a te układy narządów.

Bardziej szczegółowo

UKŁAD ODDECHOWY. drogi oddechowe - jama nosowa - jama garłowa - krtań - tchawica - drzewo oskrzelowe. pęcherzyki płucne (wymiana gazowa)

UKŁAD ODDECHOWY. drogi oddechowe - jama nosowa - jama garłowa - krtań - tchawica - drzewo oskrzelowe. pęcherzyki płucne (wymiana gazowa) UKŁAD ODDECHOWY drogi oddechowe - jama nosowa - jama garłowa - krtań - tchawica - drzewo oskrzelowe pęcherzyki płucne (wymiana gazowa) Drogi oddechowe (z wyjątkiem obszaru węchowego i najmniejszych oskrzelików)

Bardziej szczegółowo

Układ oddechowy. Mechanizm oddechowy system wentylacyjny: klatka piersiowa, mięśnie międzyżebrowe, przepona, tkanka łączna sprężysta płuc

Układ oddechowy. Mechanizm oddechowy system wentylacyjny: klatka piersiowa, mięśnie międzyżebrowe, przepona, tkanka łączna sprężysta płuc Układ oddechowy Płuca + system przewodów, które łączą miejsca wymiany gazowej ze środowiskiem zewnętrznym. Dostarczanie organizmowi (komórkom) tlenu z powietrza i usuwanie nadmiaru CO 2 cześć przewodząca

Bardziej szczegółowo

Tkanka nabłonkowa. Gruczoły i ich podział

Tkanka nabłonkowa. Gruczoły i ich podział Tkanka nabłonkowa Gruczoły i ich podział Tkanka nabłonkowa 4 główne typy nabłonka: 1. Pokrywający 2. Wchłaniający = resorbcyjny 3. Gruczołowy egzo-, endokrynny 4. Wyspecjalizowany czuciowy, rozrodczy Brak

Bardziej szczegółowo

mgr Grzegorz Witkowski Układ oddechowy

mgr Grzegorz Witkowski Układ oddechowy mgr Grzegorz Witkowski Górne drogi odd: - Jama nosowa - Gardło Dolne drogi odd: - Krtań - Tchawica - Oskrzela - Płuca Jama nosowa Nos zewnętrzny: - Trójścienna piramida - Koniec górny: nasada nosa - Boczne

Bardziej szczegółowo

UKŁAD ODDECHOWY. drogi oddechowe - jama nosowa - jama garłowa - krtań - tchawica - drzewo oskrzelowe. pęcherzyki płucne (wymiana gazowa)

UKŁAD ODDECHOWY. drogi oddechowe - jama nosowa - jama garłowa - krtań - tchawica - drzewo oskrzelowe. pęcherzyki płucne (wymiana gazowa) UKŁAD ODDECHOWY drogi oddechowe - jama nosowa - jama garłowa - krtań - tchawica - drzewo oskrzelowe pęcherzyki płucne (wymiana gazowa) Drogi oddechowe (z wyjątkiem obszaru węchowego i najmniejszych oskrzelików)

Bardziej szczegółowo

Grupy kilku komórek DNES z dochodzącymi aferentnymi zakończeniami nerwowymi w nabłonku dróg odechowych Jama nosowa

Grupy kilku komórek DNES z dochodzącymi aferentnymi zakończeniami nerwowymi w nabłonku dróg odechowych Jama nosowa jama nosowa UKŁAD ODDECHOWY drogi oddechowe - jama nosowa - jama gardłowa - krtań - tchawica - drzewo oskrzelowe pęcherzyki płucne (wymiana gazowa) krtań tchawica przepona płuca Drogi oddechowe (z wyjątkiem

Bardziej szczegółowo

TKANKA NAB ONKOWA PODZIA NAB ONK W STRUKTURY POWIERZCHNIOWE NAB ONK W

TKANKA NAB ONKOWA PODZIA NAB ONK W STRUKTURY POWIERZCHNIOWE NAB ONK W TKANKA NAB ONKOWA 4 W wyniku procesu różnicowania, głównie w okresie płodowym dochodzi do wyodrębnienia się w organizmie człowieka populacji komórek różniących się zarówno strukturą jak i funkcją. Zasadnicze

Bardziej szczegółowo

ODDYCHANIE. Taka wymiana gazowa między organizmem a otoczeniem nazywana jest ODDYCHANIEM

ODDYCHANIE. Taka wymiana gazowa między organizmem a otoczeniem nazywana jest ODDYCHANIEM UKŁAD ODDECHOWY ODDYCHANIE Jest jedną z najważniejszych czynności organizmów i podstawowym przejawem życia Człowiek potrzebuje tlenu do przeprowadzenia utlenienia wewnątrzkomórkowego dlatego gaz ten musi

Bardziej szczegółowo

Tkanka nabłonkowa HISTOLOGIA OGÓLNA (TKANKI)

Tkanka nabłonkowa HISTOLOGIA OGÓLNA (TKANKI) HISTOLOGIA OGÓLNA (TKANKI) Elementy składowe tkanki: komórki (o podobnym pochodzeniu, zbliŝonej strukturze i funkcji) substancja międzykomórkowa (produkowana przez komórki) Główne rodzaje tkanek zwierzęcych:

Bardziej szczegółowo

Układ oddechowy. Mechanizm oddechowy system wentylacyjny obejmuje klatkę piersiową, mięśnie międzyżebrowe, przeponę i tkankę łączną sprężystą płuc

Układ oddechowy. Mechanizm oddechowy system wentylacyjny obejmuje klatkę piersiową, mięśnie międzyżebrowe, przeponę i tkankę łączną sprężystą płuc Układ oddechowy Płuca + system przewodów, które łączą miejsca wymiany gazowej ze środowiskiem zewnętrznym. Dostarczanie organizmowi (komórkom) tlenu z powietrza i usuwanie nadmiaru CO 2 cześć przewodząca

Bardziej szczegółowo

Układ oddechowy Apparatus respiratorius Systema respiratorium Respiratory system Respiratory organs Podstawowe funkcje układu oddechowego Utrzymywanie stałości środowiska wewnętrznego przez dostarczanie

Bardziej szczegółowo

BUDOWA I FUNKCJE UKŁADU ODDECHOWEGO. Autor: Paulina Duraj

BUDOWA I FUNKCJE UKŁADU ODDECHOWEGO. Autor: Paulina Duraj BUDOWA I FUNKCJE UKŁADU ODDECHOWEGO Autor: Paulina Duraj UKŁAD ODDECHOWY Każdy człowiek od pierwszej chwili życia aż do śmierci oddycha bez przerwy. Jest to podstawowa czynność utrzymująca funkcjonowanie

Bardziej szczegółowo

Układ oddechowy. Wymiana gazowa = respiracja wymiana tlenu i dwutlenku węgla między środowiskiem zewnętrznym a organizmem.

Układ oddechowy. Wymiana gazowa = respiracja wymiana tlenu i dwutlenku węgla między środowiskiem zewnętrznym a organizmem. Układ oddechowy Wymiana gazowa = respiracja wymiana tlenu i dwutlenku węgla między środowiskiem zewnętrznym a organizmem. 1 oddychanie zewnętrzne między środowiskiem zewnętrznym a narządem (układem) oddechowym,

Bardziej szczegółowo

Skóra. - jest dużym i rozległym narządem, osiąga powierzchnię około 2 m 2. - u dorosłego człowieka waży 4-5 kg, co stanowi 6% masy ciała

Skóra. - jest dużym i rozległym narządem, osiąga powierzchnię około 2 m 2. - u dorosłego człowieka waży 4-5 kg, co stanowi 6% masy ciała Skóra - jest dużym i rozległym narządem, osiąga powierzchnię około 2 m 2 - u dorosłego człowieka waży 4-5 kg, co stanowi 6% masy ciała - grubość skóry jest zmienna i w zależności od okolicy ciała wynosi

Bardziej szczegółowo

Materiały pochodzą z Platformy Edukacyjnej Portalu www.szkolnictwo. pl

Materiały pochodzą z Platformy Edukacyjnej Portalu www.szkolnictwo. pl Materiały pochodzą z Platformy Edukacyjnej Portalu www.szkolnictwo. pl Wszelkie treści i zasoby edukacyjne publikowane na łamach Portalu www.szkolnictwo.pl mogą być wykorzystywane przez jego Użytkowników

Bardziej szczegółowo

UKŁAD ODDECHOWY

UKŁAD ODDECHOWY Zadanie 1. (1 pkt). Na rysunku przedstawiono pęcherzyki płucne oplecione siecią naczyń krwionośnych. Określ znaczenie gęstej sieci naczyń krwionośnych oplatających pęcherzyki płucne.... Zadanie 2. (2 pkt)

Bardziej szczegółowo

KLASA I. TEMAT LEKCJI: Budowa i funkcja układu oddechowego człowieka. DZIAŁ: Organizm człowieka jako zintegrowana całość Układ oddechowy

KLASA I. TEMAT LEKCJI: Budowa i funkcja układu oddechowego człowieka. DZIAŁ: Organizm człowieka jako zintegrowana całość Układ oddechowy KLASA I TEMAT LEKCJI: Budowa i funkcja układu oddechowego człowieka DZIAŁ: Organizm człowieka jako zintegrowana całość Układ oddechowy 1. Cele edukacyjne a) kształcenia w zakresie wiadomości uczeń: - wylicza

Bardziej szczegółowo

a/ narząd słuchu b/ narząd statyczny

a/ narząd słuchu b/ narząd statyczny Ucho Ucho = narząd przedsionkowoślimakowy a/ narząd słuchu b/ narząd statyczny I. Ucho zewnętrzne: 1/ małŝowina uszna 2/ przewód słuchowy zewnętrzny - szkielet: chrzęstny, kostny - skóra: włosy, gruczoły

Bardziej szczegółowo

I PORUSZAM SIĘ, ODDYCHAM I CZUJĘ

I PORUSZAM SIĘ, ODDYCHAM I CZUJĘ I PORUSZAM SIĘ, ODDYCHAM I CZUJĘ Zadanie 1. Dokończ zdania. A. Serce i wątroba to przykłady.... B. Najmniejszym elementem budującym organizm człowieka jest....... C. Zespół komórek podobnych do siebie

Bardziej szczegółowo

Powłoki skórne. Narządy specjalne: skóra płuco nerka. Naskórek to nabłonek wielowarstwowy płaski rogowaciejący, zawierający 4 typy komórek.

Powłoki skórne. Narządy specjalne: skóra płuco nerka. Naskórek to nabłonek wielowarstwowy płaski rogowaciejący, zawierający 4 typy komórek. Narządy specjalne: skóra płuco nerka Powłoki skórne = skóra + tkanka podskórna + twory skórne (gruczoły, włosy, paznokcie) Funkcje: ochrona termoregulacja gospodarka wodno-jonowa funkcja zmysłowa synteza

Bardziej szczegółowo

Błony śluzowe i ściany wewnętrznych przewodów organizmu

Błony śluzowe i ściany wewnętrznych przewodów organizmu Błona śluzowa (warstwa wyścielająca wewnętrzne powierzchnie przewodów organizmu) Błony śluzowe i ściany wewnętrznych przewodów organizmu Warstwy ścian wewnętrznych przewodów (ujęcie ogólne): błona podśluzowa

Bardziej szczegółowo

PACLITAXELUM. Załącznik C.47. NAZWA SUBSTANCJI CZYNNEJ ORAZ, JEŻELI DOTYCZY- DROGA PODANIA

PACLITAXELUM. Załącznik C.47. NAZWA SUBSTANCJI CZYNNEJ ORAZ, JEŻELI DOTYCZY- DROGA PODANIA Załącznik C.47. PACLITAXELUM Lp 1. PACLITAXELUM C00 NOWOTWORY ZŁOŚLIWE WARGI 2. PACLITAXELUM C00.0 POWIERZCHNIA ZEWNĘTRZNA WARGI GÓRNEJ 3. PACLITAXELUM C00.1 POWIERZCHNIA ZEWNĘTRZNA WARGI DOLNEJ 4. PACLITAXELUM

Bardziej szczegółowo

UKŁAD NACZYNIOWY KRĄŻENIE KRWI. krążenie małe (płucne) krążenie duże

UKŁAD NACZYNIOWY KRĄŻENIE KRWI. krążenie małe (płucne) krążenie duże UKŁAD NACZYNIOWY Komórki śródbłonkowe wywodzą się z mezenchymy, ale mają układ nabłonka i wytwarzają blaszkę podstawną spłaszczone, układają się w osi długiej naczynia liczne pęcherzyki pinocytotyczne

Bardziej szczegółowo

UKŁAD KRĄŻENIA I UKŁAD ODDECHOWY- N.Olszewska

UKŁAD KRĄŻENIA I UKŁAD ODDECHOWY- N.Olszewska UKŁAD KRĄŻENIA I UKŁAD ODDECHOWY- N.Olszewska 1.Trombocyty (płytki kwi)biorą udział w procesie: A.fagocytozy B.transportu tlenu C.oddychania D.krzepnięcia krwi 2. Której z wymienionych funkcji nie pełni

Bardziej szczegółowo

NARZĄD WZROKU

NARZĄD WZROKU NARZĄD WZROKU Oko można porównać do kamery cyfrowej, wyposażonej w: system soczewek (rogówka, soczewka, ciało szkliste) automatyczną regulację ostrości obrazu (akomodacja) automatyczną regulację przesłony

Bardziej szczegółowo

Jesteśmy tym czym oddychamy?

Jesteśmy tym czym oddychamy? Jesteśmy tym czym oddychamy? Jak działają płuca Najczęstsze choroby płuc Dr med. Piotr Dąbrowiecki Wojskowy Instytut Medyczny Polska Federacja Stowarzyszeń Chorych na Astmę Alergię i POCHP ANATOMIA UKŁADU

Bardziej szczegółowo

Układy: oddechowy, krążenia,

Układy: oddechowy, krążenia, Układy: oddechowy, krążenia, Kurs Kynologia ESPZiWP Układ oddechowy Układ oddechowy jest odpowiedzialny za utrzymanie stałej wymiany gazów między organizmem a środowiskiem. Składa się z dróg oddechowych

Bardziej szczegółowo

- najważniejsze narzędzie pracy nauczyciela

- najważniejsze narzędzie pracy nauczyciela - najważniejsze narzędzie pracy nauczyciela lek. laryngolog, spec. foniatra Arkadiusz Mikulski, 24.09.2011 Konferencja pt. W trosce o głos nauczyciela Budowa i czynnośćnarządu głosu Głos powstaje dzięki

Bardziej szczegółowo

Podział tkanki mięśniowej w zależności od budowy i lokalizacji w organizmie

Podział tkanki mięśniowej w zależności od budowy i lokalizacji w organizmie Tkanka mięśniowa Podział tkanki mięśniowej w zależności od budowy i lokalizacji w organizmie Tkanka mięśniowa poprzecznie prążkowana poprzecznie prążkowana serca gładka Tkanka mięśniowa Podstawową własnością

Bardziej szczegółowo

Tkanka nabłonkowa HISTOLOGIA OGÓLNA (TKANKI)

Tkanka nabłonkowa HISTOLOGIA OGÓLNA (TKANKI) HISTOLOGIA OGÓLNA (TKANKI) Elementy składowe tkanki: komórki (o podobnym pochodzeniu, zbliżonej strukturze i funkcji) substancja międzykomórkowa (produkowana przez komórki) Tkanka nabłonkowa Główne rodzaje

Bardziej szczegółowo

Autonomiczny układ nerwowy - AUN

Autonomiczny układ nerwowy - AUN Autonomiczny układ nerwowy - AUN AUN - różnice anatomiczne część współczulna część przywspółczulna włókna nerwowe tworzą odrębne nerwy (nerw trzewny większy) wchodzą w skład nerwów czaszkowych lub rdzeniowych

Bardziej szczegółowo

Tkanka nabłonkowa. (budowa)

Tkanka nabłonkowa. (budowa) Tkanka nabłonkowa (budowa) Komórki tkanki nabłonkowej tworzą zwarte warstwy, zwane nabłonkami. Są układem ściśle upakowanych komórek tworzących błony. 1) główną masę tkanki stanowią komórki. 2) istota

Bardziej szczegółowo

PACLITAXELUM. Zał cznik C.47. NAZWA SUBSTANCJI CZYNNEJ ORAZ, JEŻELI DOTYCZY- DROGA PODANIA

PACLITAXELUM. Zał cznik C.47. NAZWA SUBSTANCJI CZYNNEJ ORAZ, JEŻELI DOTYCZY- DROGA PODANIA Zał cznik C.47. PACLITAXELUM Lp 1. PACLITAXELUM C00 NOWOTWORY ZŁOŚLIWE WARGI 2. PACLITAXELUM C00.0 POWIERZCHNIA ZEWNĘTRZNA WARGI GÓRNEJ 3. PACLITAXELUM C00.1 POWIERZCHNIA ZEWNĘTRZNA WARGI DOLNEJ 4. PACLITAXELUM

Bardziej szczegółowo

Wielkością i kształtem przypomina dłoń zaciśniętą w pięść. Położone jest w klatce piersiowej tuż za mostkiem. Otoczone jest mocnym, łącznotkankowym

Wielkością i kształtem przypomina dłoń zaciśniętą w pięść. Położone jest w klatce piersiowej tuż za mostkiem. Otoczone jest mocnym, łącznotkankowym Wielkością i kształtem przypomina dłoń zaciśniętą w pięść. Położone jest w klatce piersiowej tuż za mostkiem. Otoczone jest mocnym, łącznotkankowym workiem zwanym osierdziem. Wewnętrzna powierzchnia osierdzia

Bardziej szczegółowo

biologiczne mechanizmy zachowania seminarium + laboratorium M.Eng. Michal Adam Michalowski

biologiczne mechanizmy zachowania seminarium + laboratorium M.Eng. Michal Adam Michalowski biologiczne mechanizmy zachowania seminarium + laboratorium M.Eng. Michal Adam Michalowski michal.michalowski@uwr.edu.pl michaladamichalowski@gmail.com michal.michalowski@uwr.edu.pl https://mmichalowskiuwr.wordpress.com/

Bardziej szczegółowo

FLUOROURACILUM. Załącznik C.26. NAZWA SUBSTANCJI CZYNNEJ ORAZ, JEŻELI DOTYCZY- DROGA PODANIA. Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 1039 Poz.

FLUOROURACILUM. Załącznik C.26. NAZWA SUBSTANCJI CZYNNEJ ORAZ, JEŻELI DOTYCZY- DROGA PODANIA. Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 1039 Poz. Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 1039 Poz. 42 Załącznik C.26. FLUOROURACILUM 1 FLUOROURACILUM C00 NOWOTWORY ZŁOŚLIWE WARGI 2 FLUOROURACILUM C00.0 POWIERZCHNIA ZEWNĘTRZNA WARGI GÓRNEJ 3 FLUOROURACILUM

Bardziej szczegółowo

Podstawy anatomii, wykłady

Podstawy anatomii, wykłady Akademia Wychowania Fizycznego i Sportu w Gdańsku Katedra: Nauk Przyrodniczych Zakład: Anatomii i Antropologii Podstawy anatomii, wykłady Osoby prowadzące przedmiot: Barbara Duda, prof. nadzw. dr hab.,

Bardziej szczegółowo

Biologiczne mechanizmy zachowania - fizjologia. zajecia 5 :

Biologiczne mechanizmy zachowania - fizjologia. zajecia 5 : Biologiczne mechanizmy zachowania - fizjologia zajecia 5 : 5.11.15 Kontakt: michaladammichalowski@gmail.com https://mmichalowskiuwr.wordpress.com/ I gr 08:30 10:00 (s. Cybulskiego; 08.10. 19.11.) II gr

Bardziej szczegółowo

Histologia (gr. histos = utkanie; łac. textus = utkanie, tkanina, plecionka) jest nauką o budowie i czynnościach tkanek.

Histologia (gr. histos = utkanie; łac. textus = utkanie, tkanina, plecionka) jest nauką o budowie i czynnościach tkanek. Histologia (gr. histos = utkanie; łac. textus = utkanie, tkanina, plecionka) jest nauką o budowie i czynnościach tkanek. Wyróżnia się: histologię ogólną naukę o ogólnej budowie i funkcjach podstawowych

Bardziej szczegółowo

Tkanka nabłonkowa. 46. Tarczyca (H/E) 13. Rogówka (H/E)

Tkanka nabłonkowa. 46. Tarczyca (H/E) 13. Rogówka (H/E) Tkanka nabłonkowa 46. Tarczyca (H/E) 1. Zrąb: tkanka łączna luźna 2. Miąższ: pęcherzyki tarczycy - nabłonek 1-warstwowy sześcienny 3. Naczynia krwionośne: tętnice, żyły, naczynia włosowate śródbłonek naczyń

Bardziej szczegółowo

Opracował: Arkadiusz Podgórski

Opracował: Arkadiusz Podgórski Opracował: Arkadiusz Podgórski Serce to pompa ssąco-tłocząca, połoŝona w klatce piersiowej. Z zewnątrz otoczone jest workiem zwanym osierdziem. Serce jest zbudowane z tkanki mięśniowej porzecznie prąŝkowanej

Bardziej szczegółowo

UKŁAD RUCHU (UKŁAD KOSTNY, UKŁAD MIĘŚNIOWY)

UKŁAD RUCHU (UKŁAD KOSTNY, UKŁAD MIĘŚNIOWY) Zadanie 1. (2 pkt). Na rysunku przedstawiono szkielet kończyny dolnej (wraz z częścią kości miednicznej) i kość krzyżową człowieka. a) Uzupełnij opis rysunku ( ) o nazwy wskazanych kości. b) Wybierz z

Bardziej szczegółowo

Budowa i rodzaje tkanek zwierzęcych

Budowa i rodzaje tkanek zwierzęcych Budowa i rodzaje tkanek zwierzęcych 1.WskaŜ prawidłową kolejność ukazującą stopniowe komplikowanie się budowy organizmów. A. komórka tkanka organizm narząd B. organizm narząd komórka tkanka C. komórka

Bardziej szczegółowo

NAUKI O CZŁOWIEKU. Biologia kości Terminologia

NAUKI O CZŁOWIEKU. Biologia kości Terminologia NAUKI O CZŁOWIEKU Biologia kości Terminologia PODSTAWOWE INFORMACJE O KOŚCIACH Kośd jest jedną z najmocniejszych substancji biologicznych Szkielet jednak to mniej niż 20% masy ciała FUNKCJE KOŚCI Układ

Bardziej szczegółowo

ANATOMIA FUNKCJONALNA

ANATOMIA FUNKCJONALNA BOGUSŁAW MARECKI ANATOMIA FUNKCJONALNA TOM II UKŁADY: naczyniowy, oddechowy, trawienny, moczowy, płciowy, nerwowy, wewnątrzwydzielniczy, narządów zmysłów, powłoka wspólna Akademia Wychowania Fizycznego

Bardziej szczegółowo

Dlaczego płuca chorują?

Dlaczego płuca chorują? Dlaczego płuca chorują? Dr med. Piotr Dąbrowiecki Wojskowy Instytut Medyczny Polska Federacja Stowarzyszeń Chorych na Astmę Alergię i POCHP Budowa płuc Płuca to parzysty narząd o budowie pęcherzykowatej

Bardziej szczegółowo

Układ kostny jest strukturą żywą, zdolną do:

Układ kostny jest strukturą żywą, zdolną do: FUNKCJE KOŚCI Układ kostny jest strukturą żywą, zdolną do: wzrostu adaptacji naprawy FUNKCJE KOŚCI Podstawowym elementem składowym układu kostnego jest tkanka kostna. FUNKCJE KOŚCI Układ kostny składa

Bardziej szczegółowo

Temat: Budowa i działanie narządu wzroku.

Temat: Budowa i działanie narządu wzroku. Temat: Budowa i działanie narządu wzroku. Oko jest narządem wzroku. Umożliwia ono rozróżnianie barw i widzenie przedmiotów znajdujących się w różnych odległościach. Oko jest umiejscowione w kostnym oczodole.

Bardziej szczegółowo

Tułów człowieka [ BAP_ doc ]

Tułów człowieka [ BAP_ doc ] Tułów człowieka [ ] Prezentacja Wstep Ciało człowieka jest najpiękniejszym i najbardziej skomplikowanym mechanizmem na świecie. W naszym ciele rozgrywa się bez przerwy tysiące zdarzeń. Nasze płuca pracują,

Bardziej szczegółowo

Zagadnienia wymagane na egzaminie z przedmiotu Histologia i embriologia

Zagadnienia wymagane na egzaminie z przedmiotu Histologia i embriologia Zagadnienia wymagane na egzaminie z przedmiotu Histologia i embriologia HISTOLOGIA OGÓLNA 1. Budowa, występowanie i funkcja blaszki i błony podstawnej 2. Zróżnicowanie wierzchołkowe komórek nabłonkowych

Bardziej szczegółowo

TKANKA ŁĄCZNA. Komórki. Włókna. Substancja podstawowa. Substancja międzykomórkowa

TKANKA ŁĄCZNA. Komórki. Włókna. Substancja podstawowa. Substancja międzykomórkowa Funkcje tkanki łącznej: TKANKA ŁĄCZNA łączy, utrzymuje i podpiera inne tkanki pośredniczy w rozprowadzaniu tlenu, substancji odŝywczych i biologicznie czynnych w organizmie odpowiada za większość procesów

Bardziej szczegółowo

DOCETAXELUM. Zał cznik C.19. NAZWA SUBSTANCJI CZYNNEJ ORAZ, JEŻELI DOTYCZY- DROGA PODANIA

DOCETAXELUM. Zał cznik C.19. NAZWA SUBSTANCJI CZYNNEJ ORAZ, JEŻELI DOTYCZY- DROGA PODANIA Zał cznik C.19. DOCETAXELUM Lp 1 DOCETAXELUM C00 NOWOTWORY ZŁOŚLIWE WARGI 2 DOCETAXELUM C00.0 POWIERZCHNIA ZEWNĘTRZNA WARGI GÓRNEJ 3 DOCETAXELUM C00.1 POWIERZCHNIA ZEWNĘTRZNA WARGI DOLNEJ 4 DOCETAXELUM

Bardziej szczegółowo

Karty pracy dla grup Przykładowe odpowiedzi

Karty pracy dla grup Przykładowe odpowiedzi Jama ustna Karty pracy dla grup Przykładowe odpowiedzi Karta pracy I 1. Wykonaj schematyczny rysunek zęba i podpisz jego najważniejsze części. 2. Uzupełnij tabelę. Zęby Rozdrabnianie pokarmu Język Gruczoły

Bardziej szczegółowo

Układ rozrodczy żeński

Układ rozrodczy żeński Układ rozrodczy żeński (cz. 1) zawiązkowe powierzchniowy i osłonka biaława Jajnik wzrastający - powierzchniowy: jednowarstwowy sześcienny (pochodna międzybłonka) - osłonka biaława (tk. łączna zbita) -

Bardziej szczegółowo

TKANKA NABŁONKOWA GRUCZOŁY WYDZIELANIA ZEWNĘTRZNEGO

TKANKA NABŁONKOWA GRUCZOŁY WYDZIELANIA ZEWNĘTRZNEGO TKANKA NABŁONKOWA GRUCZOŁY WYDZIELANIA ZEWNĘTRZNEGO Morfologia komórki, tkanki, narządu odzwierciedla funkcję Międzybłonek (Mezotelium) Pęcherzyk surowiczy ślinianki, trzustki Cewka śluzowa Tkanka nabłonkowa

Bardziej szczegółowo

Ruch i mięśnie. dr Magdalena Markowska

Ruch i mięśnie. dr Magdalena Markowska Ruch i mięśnie dr Magdalena Markowska Zjawisko ruchu Przykład współpracy wielu układów Szkielet Szkielet wewnętrzny: szkielet znajdujący się wewnątrz ciała, otoczony innymi tkankami. U kręgowców składa

Bardziej szczegółowo

WITAMY NA KURSIE HISTOLOGII

WITAMY NA KURSIE HISTOLOGII WITAMY NA KURSIE HISTOLOGII W XIX wieku... Histologia to nauka o mikroskopowej budowie komórek, tkanek i narządów W XXI wieku... Kurs histologii: teoria... Histologia to nauka o powiązaniach struktury

Bardziej szczegółowo

Tkanka łączna. Składa się zawsze z istoty międzykomórkowej oraz osadzonych w niej komórek.

Tkanka łączna. Składa się zawsze z istoty międzykomórkowej oraz osadzonych w niej komórek. Tkanka łączna Tkanka łączna Jest najbardziej zróżnicowana spośród wszystkich tkanek człowieka. Zasadnicza funkcją tkanki łącznej polega na zapewnieniu łączności miedzy pozostałymi tkankami ciała. Tkanka

Bardziej szczegółowo

Histologia i embriologia

Histologia i embriologia Histologia i embriologia 1. Tematy wykładów łącznie 35 godzin (11 wykładów 3-godzinnych i 1 wykład 2-godzinny) Lp. Tytuł wykładu 1 Tkanki definicja i klasyfikacja. Tkanka nabłonkowa - 3 godz. 2 Definicja

Bardziej szczegółowo

FIZJOLOGIA CZŁOWIEKA

FIZJOLOGIA CZŁOWIEKA FIZJOLOGIA CZŁOWIEKA Daniel McLaughlin, Jonathan Stamford, David White FIZJOLOGIA CZŁOWIEKA Daniel McLaughlin Jonathan Stamford David White Przekład zbiorowy pod redakcją Joanny Gromadzkiej-Ostrowskiej

Bardziej szczegółowo

DLA PLACÓWKI EDUKACJI USTAWICZNEJ EFIB mgr Weronika Szaj, wszelkie prawa zastrzeżone

DLA PLACÓWKI EDUKACJI USTAWICZNEJ EFIB mgr Weronika Szaj, wszelkie prawa zastrzeżone Układ pokarmowy przewód pokarmowy wątroba trzustka DLA PLACÓWKI EDUKACJI USTAWICZNEJ EFIB Przewód pokarmowy: ściany: błona śluzowa nabłonek wielowarstwowy płaski jama ustna, gardło, przełyk nabłonek jednowarstwowy

Bardziej szczegółowo

1) Brak układu krążenia - transport przez dyfuzje Gąbki, parzydełkowce (jamochłony) żebropławy, płazińce i nicienie trawienia krążenia

1) Brak układu krążenia - transport przez dyfuzje Gąbki, parzydełkowce (jamochłony) żebropławy, płazińce i nicienie trawienia krążenia 1) Brak układu krążenia - transport przez dyfuzje Gąbki, parzydełkowce (jamochłony) żebropławy, płazińce i nicienie Drobne zwierzęta wodne, u których zaopatrzenie komórek w substancje odżywcze i tlen oraz

Bardziej szczegółowo

Układ pokarmowy Cz. I

Układ pokarmowy Cz. I Układ pokarmowy Cz. I Błona śluzowa (warstwa tkankowa wyścielająca wewnętrzne powierzchnie przewodów organizmu, stale wilgotna) nabłonek blaszka właściwa --------------------------- błona podśluzowa Jama

Bardziej szczegółowo

Najczęstsze choroby błony śluzowej nosa i zatok. Poradnik dla pacjenta Dr Grzegorz Warkowski

Najczęstsze choroby błony śluzowej nosa i zatok. Poradnik dla pacjenta Dr Grzegorz Warkowski Najczęstsze choroby błony śluzowej nosa i zatok Poradnik dla pacjenta Dr Grzegorz Warkowski 1. Błona śluzowa nosa i zatok. Budowa i znaczenie dla organizmu Bariera przeciw zakażeniom i zanieczyszczeniom

Bardziej szczegółowo

Układ wymiany gazowej i krążenia

Układ wymiany gazowej i krążenia Układ wymiany gazowej i krążenia Układ wymiany gazowej Tlenowe oddychanie komórkowe Podstawowe pojęcia Wentylacja wymiana środowiska zewnętrznego (wody lub powietrza), przepływającego przez powierzchnie

Bardziej szczegółowo

Układ nerwowy. Centralny układ nerwowy Mózg Rdzeń kręgowy Obwodowy układ nerwowy Nerwy Zwoje Zakończenia nerwowe

Układ nerwowy. Centralny układ nerwowy Mózg Rdzeń kręgowy Obwodowy układ nerwowy Nerwy Zwoje Zakończenia nerwowe Układ nerwowy Centralny układ nerwowy Mózg Rdzeń kręgowy Obwodowy układ nerwowy Nerwy Zwoje Zakończenia nerwowe Tkanka nerwowa Komórki nerwowe NEURONY Komórki glejowe Typy neuronów Czuciowe (afferentne)

Bardziej szczegółowo

GRUCZOŁY ŚLINOWE STAW SKRONIOWO-ŻUCHWOWY. Ślina. Główne składniki śliny

GRUCZOŁY ŚLINOWE STAW SKRONIOWO-ŻUCHWOWY. Ślina. Główne składniki śliny Ślina GRUCZOŁY ŚLINOWE (1200 ml/24 godz.) produkowana jest przez duże gruczoły ślinowe (ślinianki) i małe gruczoły ślinowe obecne w ścianie jamy ustnej i w języku ślinianka podjęzykowa ślinianka podżuchwowa

Bardziej szczegółowo

V REGULACJA NERWOWA I ZMYSŁY

V REGULACJA NERWOWA I ZMYSŁY V REGULACJA NERWOWA I ZMYSŁY Zadanie 1. Na rysunku przedstawiającym budowę neuronu zaznacz elementy wymienione poniżej, wpisując odpowiednie symbole literowe. Następnie wskaż za pomocą strzałek kierunek

Bardziej szczegółowo

UKŁAD POKARMOWY PTAKÓW

UKŁAD POKARMOWY PTAKÓW UKŁAD POKARMOWY PTAKÓW DZIÓB Rogowa pochwa szczęk, służy do pobierania pokarmu, charakteryzuje się bardzo dużym zróżnicowaniem gatunkowym. Pokryty nabłonkiem wielowarstwowym płaskim rogowaciejącym, zbudowanym

Bardziej szczegółowo

Układ kostny jest strukturą żywą, zdolną do:

Układ kostny jest strukturą żywą, zdolną do: FUNKCJE KOŚCI Układ kostny jest strukturą żywą, zdolną do: wzrostu adaptacji naprawy ROZWÓJ KOŚCI przed 8 tyg. życia płodowego szkielet płodu złożony jest z błon włóknistych i chrząstki szklistej po 8

Bardziej szczegółowo

dr med. Ewa Kazanecka Krtań Katedra Audiologii i Foniatrii Akademii Muzycznej im. Fryderyka Chopina w Warszawie

dr med. Ewa Kazanecka Krtań Katedra Audiologii i Foniatrii Akademii Muzycznej im. Fryderyka Chopina w Warszawie dr med. Ewa Kazanecka Krtań Katedra Audiologii i Foniatrii Akademii Muzycznej im. Fryderyka Chopina w Warszawie Oddechowa Funkcje krtani Krtań jest częścią dróg oddechowych (droga przepływu powietrza),

Bardziej szczegółowo

5. Powstawanie dwulistkowej tarczki zarodkowej. Drugi tydzień rozwoju 107 Zaburzenia w rozwoju w pierwszych dwóch tygodniach...

5. Powstawanie dwulistkowej tarczki zarodkowej. Drugi tydzień rozwoju 107 Zaburzenia w rozwoju w pierwszych dwóch tygodniach... SPIS TREŚCI CZĘŚĆ OGÓLNA 1. Zarys historii embriologii................ 16 2. Układ rozrodczy................... 26 Układ rozrodczy męski.................. 26 Narządy rozrodcze wewnętrzne...............

Bardziej szczegółowo

MODEL FUNKCJONOWANIA UKŁADU KRĄŻENIA [ BAP_2014969.doc ]

MODEL FUNKCJONOWANIA UKŁADU KRĄŻENIA [ BAP_2014969.doc ] MODEL FUNKCJONOWANIA UKŁADU KRĄŻENIA [ ] Użytkowanie Jak napełnić model układu krążenia? 1. Model ułożyć poziomo, płasko na stole. 2. Odłączyć niebieskie rurki od układu krążenia, łączenie znajduje się

Bardziej szczegółowo

Narządy zmysłów, skóra

Narządy zmysłów, skóra Narządy zmysłów, skóra ESPZiWP Układ węchowy ssaków Z receptorów węchowych impuls nerwowy przekazywany jest do opuszki węchowej zlokalizowanej bezpośrednio nad receptorami, a następnie informacje przekazywane

Bardziej szczegółowo

w drgania mechaniczne, a drgania w impulsy nerwowe. Odpowiada także za zmył równowagi (błędnik).

w drgania mechaniczne, a drgania w impulsy nerwowe. Odpowiada także za zmył równowagi (błędnik). Ucho narząd słuchu występujący jedynie u kręgowców. Najbardziej złożone i rozwinięte uszy występują u ssaków. Ucho odbiera fale dźwiękowe, przekształca je w drgania mechaniczne, a drgania w impulsy nerwowe.

Bardziej szczegółowo

Recenzja pracy. BIOLOGIA poziom podstawowy. pieczątka/nazwa szkoły. klasa 1 LO PK nr 1 semestr I /2011/2012

Recenzja pracy. BIOLOGIA poziom podstawowy. pieczątka/nazwa szkoły. klasa 1 LO PK nr 1 semestr I /2011/2012 pieczątka/nazwa szkoły BIOLOGIA poziom podstawowy klasa 1 LO PK nr 1 semestr I /2011/2012 Uwaga! Strona tytułowa stanowi integralną część pracy kontrolnej. Wypełnij wszystkie pola czytelnie drukowanymi

Bardziej szczegółowo

Tkanka nabłonkowa. 46. Tarczyca (H/E) 13. Rogówka (H/E) 63. Dwunastnica (H/E) 74. Pęcherz moczowy (H/E)

Tkanka nabłonkowa. 46. Tarczyca (H/E) 13. Rogówka (H/E) 63. Dwunastnica (H/E) 74. Pęcherz moczowy (H/E) Tkanka nabłonkowa 46. Tarczyca (H/E) 1. Zrąb: tkanka łączna luźna 2. Miąższ: pęcherzyki tarczycy - nabłonek 1-warstwowy sześcienny 3. Naczynia krwionośne: tętnice, żyły, naczynia włosowate śródbłonek naczyń

Bardziej szczegółowo

Zaznacz wykres ilustrujący stałocieplność człowieka. A. B. C. D.

Zaznacz wykres ilustrujący stałocieplność człowieka. A. B. C. D. I. Organizm człowieka. Skóra powłoka organizmu 1. Zadanie Napisz, czym zajmuje się anatomia............................................................................................................................

Bardziej szczegółowo

Układ wymiany gazowej i krążenia

Układ wymiany gazowej i krążenia Układ wymiany gazowej i krążenia Układ wymiany gazowej Tlenowe oddychanie komórkowe Podstawowe pojęcia Wentylacja wymiana środowiska zewnętrznego (wody lub powietrza), przepływającego przez powierzchnie

Bardziej szczegółowo

Dr inż. Marta Kamińska

Dr inż. Marta Kamińska Nowe techniki i technologie dla medycyny Dr inż. Marta Kamińska Układ nerwowy Układ nerwowy zapewnia łączność organizmu ze światem zewnętrznym, zezpala układy w jedną całość, zprawując jednocześnie nad

Bardziej szczegółowo

Biotechnologia Poziom kształcenia: Studia I stopnia Semestr I Profil kształcenia:

Biotechnologia Poziom kształcenia: Studia I stopnia Semestr I Profil kształcenia: Wyższa Szkoła Medyczna w Białymstoku Nazwa jednostki prowadzącej kierunek: Wydział Ogólnomedyczny Nazwa kierunku: Biotechnologia Poziom kształcenia: Studia I stopnia Semestr I Profil kształcenia: praktyczny

Bardziej szczegółowo

MIĘŚNIE BRZUCHA MIĘŚNIE BRZUCHA

MIĘŚNIE BRZUCHA MIĘŚNIE BRZUCHA MIĘŚNIE BRZUCHA MIĘŚNIE BRZUCHA POŁOŻENIE Wypełniają przestrzeo zawartą między dolnym brzegiem klatki piersiowej a miednicą. Mają na ogół kształt szerokich płatów i stanowią w tej ścianie najważniejszą,

Bardziej szczegółowo

Temat: Świat ssaków. Ssaki gromadą królestwa zwierząt lądowych wodnych stałocieplności Hibernację Estywację

Temat: Świat ssaków. Ssaki gromadą królestwa zwierząt lądowych wodnych stałocieplności Hibernację Estywację Temat: Świat ssaków. Ssaki, w ujęciu systematycznym, są gromadą i należą do królestwa zwierząt. Są szeroko rozpowszechnione na Ziemi żyją we wszystkich środowiskach, zarówno lądowych, jak i wodnych. Tę

Bardziej szczegółowo

Fizjologia nurkowania

Fizjologia nurkowania Rozdział 4 Fizjologia nurkowania Podczas nurkowania na nurka oddziałuje ciśnienie hydrostatyczne słupa wody wzrastające w miarę zanurzania o 1 atmosferę (0,1 MPa) na każde 10 m głębokości. Drugim elementem

Bardziej szczegółowo

TEST DO DZIAŁU TEMATYCZNEGO: POZNAJEMY SWÓJ ORGANIZM KLASA IV

TEST DO DZIAŁU TEMATYCZNEGO: POZNAJEMY SWÓJ ORGANIZM KLASA IV Sabina Wójcik Katowice, dnia 14.10.2003 r. Szkoła Podstawowa nr21 ul. Malczewskiego 1 40 748 Katowice TEST DO DZIAŁU TEMATYCZNEGO: POZNAJEMY SWÓJ ORGANIZM KLASA IV Instrukcja dla ucznia W górnym prawym

Bardziej szczegółowo

Układ ruchu, skóra Zadanie 1. (1 pkt) Schemat przedstawia fragment szkieletu człowieka.

Układ ruchu, skóra Zadanie 1. (1 pkt) Schemat przedstawia fragment szkieletu człowieka. Układ ruchu, skóra Zadanie 1. (1 pkt) Schemat przedstawia fragment szkieletu człowieka. Podaj nazwy odcinków kręgosłupa oznaczonych na schemacie literami A, B, C i D. Zadanie 2. (1 pkt) Na rysunku przedstawiono

Bardziej szczegółowo

ŚCIANY KLATKI PIERSIOWEJ 2.3.1.2 ŻEBRA

ŚCIANY KLATKI PIERSIOWEJ 2.3.1.2 ŻEBRA 133 2.3.1.2 ŻEBRA U człowieka występuje 12 par żeber. Są to długie, płaskie i wygięte listwy kostne, zwane też kośćmi żebrowymi. Z przodu ich przedłużeniami są chrząstki żebrowe. Tylny koniec żebra (costa)

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Komórki, tkanki i narządy układu odpornościowego 5. Swoista odpowiedź immunologiczna: mechanizmy 53. Odporność nieswoista 15

Spis treści. Komórki, tkanki i narządy układu odpornościowego 5. Swoista odpowiedź immunologiczna: mechanizmy 53. Odporność nieswoista 15 Spis treści Komórki, tkanki i narządy układu odpornościowego 5 1. Wstęp: układ odpornościowy 7 2. Komórki układu odpornościowego 8 3. kanki i narządy układu odpornościowego 10 Odporność nieswoista 15 1.

Bardziej szczegółowo

MIĘŚNIE KLATKI PIERSIOWEJ

MIĘŚNIE KLATKI PIERSIOWEJ Slajd Slajd 2 Slajd 3 MIĘŚNIE KLATKI PIERSIOWEJ Podział mięśni klatki piersiowej Wyróżnia się trzy grupy mm klatki piersiowej: mięśnie powierzchowne, mięśnie głębokie, przepona Mięśnie powierzchowne Związane

Bardziej szczegółowo

Biologia. Klasa VII. Prywatna Szkoła Podstawowa i Gimnazjum im. Z. I J. Moraczewskich w Sulejówku

Biologia. Klasa VII. Prywatna Szkoła Podstawowa i Gimnazjum im. Z. I J. Moraczewskich w Sulejówku Biologia 2017 Klasa VII Dział I : HIERARCHICZNA BUDOWA ORGANIZMU CZŁOWIEKA, SKÓRA, UKŁAD RUCHU 1. Organizm człowieka jako zintegrowana całość 2. Budowa i funkcje skóry 3. Choroby skóry oraz zasady ich

Bardziej szczegółowo

Wady wrodzone układu oddechowego. Sebastian Brzuszkiewicz

Wady wrodzone układu oddechowego. Sebastian Brzuszkiewicz Wady wrodzone układu oddechowego Sebastian Brzuszkiewicz Epidemiologia Stanowią do 0,1-3,9% wszystkich wad wrodzonych Nawet 5% noworodków i niemowląt Po wadach serca II przyczyna śmiertelności noworodków

Bardziej szczegółowo

Zmysł słuchu i równowagi

Zmysł słuchu i równowagi Zmysł słuchu i równowagi Ucho Jest narządem słuchu i równowagi. Składa się zasadniczo z trzech części: ucha zewnętrznego (1), środkowego (2) i wewnętrznego (3). Ucho zewnętrzne Składa się z małżowiny usznej

Bardziej szczegółowo

kora - zewnętrzny (podzielony na pas zewn. i wewn.) - wewnętrzny kolumna promien. rdzenne kielichy mniejsze Kanaliki nerkowe

kora - zewnętrzny (podzielony na pas zewn. i wewn.) - wewnętrzny kolumna promien. rdzenne kielichy mniejsze Kanaliki nerkowe UKŁAD Ogólna budowa nerki - labirynt - promienie rdzenne - zewnętrzny (podzielony na pas zewn. i wewn.) - wewnętrzny zatoka MOCZOWY kolumna piramida promien. rdzenne kielichy mniejsze wewn. kielichy większe

Bardziej szczegółowo

Wywiady dotyczące układu oddechowego. Dr n. med. Monika Maciejewska

Wywiady dotyczące układu oddechowego. Dr n. med. Monika Maciejewska Wywiady dotyczące układu oddechowego Dr n. med. Monika Maciejewska O co pytamy? Kaszel Wykrztuszanie Krwioplucie Duszność Chrypka Ból w klp Choroby przebyte, nawyki, wywiady środowiskowe i dotyczące pracy

Bardziej szczegółowo