Slowa kluczowe: temperatura powietrza, amplituda dobowa i roczna, Arktyka, Pierwszy Miedzynarodowy Rok Polarny, przebieg roczny i dobowy

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Slowa kluczowe: temperatura powietrza, amplituda dobowa i roczna, Arktyka, Pierwszy Miedzynarodowy Rok Polarny, przebieg roczny i dobowy"

Transkrypt

1 Polish Polar Studies XXX nternational Polar Syrnposium C!dynia lX.2004 Rajmund Przybylak ZakladKlimatologii,nstytutGeografiiUMK anielewskiego6, 870 Torun TEMPERATURA PWETRZA W ARKTYCE W KRESE PERWSZEG MEDZYNARDWEG RKU PLARNEG 1882/83* AR TEMPERATURE N THE ARCTC DURNG THE FRST NTERNATNAL PLAR YEAR 1882/83* Zarys tresci: W artykule przedstawiono stosunki termiczne panujace w okresie trwania Pierwszego Miedzynarodowego Roku Polarnego 1882/83 uzyskane na podstawie cogodzinnych obserwacji z 8 stacji reprezentujacych wiekszosc regionów klimatycznych w Arktyce. Analiza objeto 4 podstawowe parametry termiczne: srednie dobowe, temperatury maksymalne i minimalne oraz amplitudy dobowe. Szczególowo omówiono glównie przebiegi roczne i dobowe temperatury powietrza. Uzyskane wyniki badan porównano ze wspólczesnymi ( ) warunkami termicznymi. Stwierdzono, iz w okresie badanym cieplej niz obecnie bylo w lutym, marcu i kwietniu. Pozostale miesiace byly z reguly chlodniejsze. Amplitudy dobowe temperatury powietrza byly nizsze niz obecnie, szczególnie znaczaco w Jan Mayen i Godthab. Slowa kluczowe: temperatura powietrza, amplituda dobowa i roczna, Arktyka, Pierwszy Miedzynarodowy Rok Polarny, przebieg roczny i dobowy Wstep Poznanie klimatu obszarów polarnych, w tym Arktyki, i jego zmiennosci w dluzszejperspektywie czasowej jest niezmiernie wazne nie tylko dla poznania mechanizmówrzadzacych klimatem globalnym, ale równiez dla oceny przyszlych jegozmian.jednymz wyzwan wspólczesnejklimatologiijest znalezieniemetod.pracowanie wykonano w ramach projektu badawczego KBN nr 3 P04E

2 pozwalajacych oddzielic zmiennosc klimatu wywolana przez czynniki naturalne od zmiennosci zwiazanej z rosnacym z roku na rok wplywem dzialalnosci czlowieka. To trudne zadanie jest jedynie mozliwe do zrealizowania, gdy dysponujemy odpowiednio dlugim zapisem instrumentalnym elementów pogody przed rozpoczeciem tzw. okresu przemyslowego, to jest przed polowa XX w. Zasadniczo jednak date te nalezy odnosic glównie do silnie uprzemyslowionych obszarów lezacych w strefie klimatu umiarkowanego na pólkuli pólnocnej. W przypadku Arktyki, bardzo korzystny jest fakt, iz tutaj w pierwszej polowie XX w., a szczególnie w XX w. wplyw antropogenicznych czynników na klimat byl niewielki i mozna go pominac. Z tego powodu niezwykle istotnym problemem badawczym, wciaz jednak w bardzo malym stopniu zbadanym, jest poznanie klimatu Arktyki w XX i na poczatku XX w. Wspomniany, niewystarczajacy stan wiedzy na temat klimatu tego okresu w Arktyce jest spowodowany faktem, iz stacje meteorologiczne zostaly tutaj uruchomione znacznie pózniej, a ich liczba jest wielokrotnie mniejsza niz w nizszych szerokosciach geograficznych. Pierwsze dwie stacje rozpoczely dzialalnosc dopiero w 1874 r., a kolejne trzy w latach 1876, 1880 i Wszystkie one byly jednak zlokalizowane na wybrzezach Grenlandii. Serie danych z poczatkowych okresów ich dzialania nie sa tez najlepszej jakosci i zawieraja wiele luk. Ponadto ich wykorzystanie do charakterystyki klimatu calej Arktyki jest niewlasciwe, gdyz region ten wykazuje indywidualny, slabo skorelowany z innymi obszarami Arktyki, cykl zmian klimatu (zobacz Przybylak 1996, 1997). W tej sytuacji, do charakterystyki klimatu Arktyki w badanym okresie nalezy skorzystac takze z wszelkich innych danych meteorologicznych zebranych w czasie róznorakich ekspedycji. Bez watpienia dla XX wieku najwiecej wiarygodnych informacji o klimacie Arktyki dostarczyly ekspedycje naukowe zorganizowane w latach 1882/1883 w ramach Pierwszego Miedzynarodowego Roku Polarnego. W tym czasie w strefie arktycznej pracowalo 9, a subarktycznej - 3 stacje meteorologiczne. Zakres pomiarów i metodyka ich wykonywania byly we wszystkich stacjach jednakowe. Cogodzinne pomiary obejmowaly nastepujace elementy meteorologiczne: cisnienie atmosferyczne, temperature powietrza, wilgotnosc wzgledna, cisnienie pary wodnej, predkosc i kierunek wiatru. Co 4 godziny okreslano stopien i rodzaj zachmurzenia, kierunek naplywu chmur, rodzaj opadów jesli wystepowaly oraz mierzono temperature gruntu na róznych glebokosciach. Raz na dobe (z wyjatkiem stacji rosyjskich, gdzie wykonywano je 3-krotnie o 7, 13 i 2) mierzono opad atmosferyczny i wyznaczano uslonecznienie (Barr 1985). W tym miejscu warto wspomniec, ze inicjatorem organizacji wypraw naukowych do Arktyki byl Karl Weyprecht, oficer Marynarki Austro-Wegierskiej, który byl jednym z dwóch kierowników Austro-Wegierskiej Ekspedycji do Bieguna Pólnocnego w latach Wyprawa oczywiscie nie dotarla do bieguna, ale odkryla nowy archipelag wysp (nazwany Ziemia Franciszka Józefa), gdzie jej uczestnicy spedzili noc polarna na pokladzie statku Tegetthoff. Po powrocie z tej wyprawy, Weyprecht doszedl do wniosku, ze nalezy zmienic calkowicie kierunek badan polarnych (mimo, ze wciaz mapa Arktyki, a szczególnie Antarktydy nie byla w pelni poznana). Uznal, iz jest najwyzszy czas skonczyc z nieskoordynowanymi i niezaleznymi ekspedycjami, których najwazniejszym zadaniem jest eksploracja 308

3 od ka. )0- ~m lte w :0 '. :. '. geograficznai pogon za osiagnieciem jak najwyzszej szerokosci geograficznej, a badanianaukowe sa traktowane marginalnie. Weyprecht przedstawil swoja koncepcjeidei badan polarnych na forum róznych towarzystw naukowych i na konferencjach.dea zostala przychylnie i entuzjastycznie przyjeta. Najpierw odbyla sie (1.X.1879 r.) pierwsza Miedzynarodowa Konferencja Polarna, w której uczestniczyly delegacje z 9 krajów europejskich. Powolano Miedzynarodowa Komisje Polarnapod przewodnictwem najpierw dr G. von Neumayera z Niemiec, a pózniej prof. H. Wilda z Rosji. Komisja ta ustanowila jaki ma byc program naukowy wypraw w czasie Pierwszego Miedzynarodowego Roku Polarnego. Postanowiono skoncentrowacsie w tym czasie na obserwacjach meteorologicznych, geomagnetycznych i zórz polarnych. W przypadku badan meteorologicznych ustalono identycznyzakres obligatoryjnych obserwacji, które wczesniej wymieniono. Dane i metody W niniejszym artykule zaprezentowano wyniki pomiarów cogodzinnych temperatury powietrza zebrane dla 8 stacji arktycznych (ryc. 1): Point Barrow (Alaska), Kingua Fjord (Ziemia Baffina), Lady Franklin Bay (Wyspa Ellesmere'a), Godthab(Grenlandia), Jan Mayen, Kapp Thordsen (Spitsbergen), Malyje Karmakuly (Nowa Ziemia) i Morze Karskie (stacja dryfujaca). W tej ostatniej stacji cogodzinne obserwacje prowadzono jedynie od listopada do kwietnia, w pozostalym okresie wykonywano obserwacje co 4 godziny. Dane z 9-tej stacji (Sagastyr), którabyla zlokalizowana na Syberii w ujsciu Leny (na wyspie Sagastyr), nie byly dostepne autorowi. Ryc. l, Stacje meteorologiczne pracujace w Arktyce w okresie Pierwszego Miedzynarodowego Roku Polarnego 1882/83 Fig. l. Meteorological stations operated in the Arctic during the First nternational Polar Year 1882/83 ':.! j

4 Serie danych o wspomnianej rozdzielczosci zgromadzono dla okresu od sierpnia 1882 (z wyjatkiem stacji Kingua Fjord, gdzie obserwacje rozpoczeto 12 wrzesnia) do co najmniej sierpnia 1883 r., czyli dla okolo jednego roku. Nastepnie przeprowadzono, standardowo wykonywane w opracowaniach klimatycznych, obliczenia statystyczne umozliwiajace analize przebiegów rocznych i dobowych. Srednie dobowe temperatury powietrza zostaly obliczone z 24 wartosci godzinnych, czyli sa to tzw. srednie rzeczywiste, najbardziej wiarygodne. Temperatury maksymalne i minimalne dla kazdej doby zostaly wybrane na podstawie 24 danych godzinnych, a z ich róznicy wyznaczono amplitude dobowa. W koncowym etapie analizy porównano uzyskane wyniki ze srednimi warunkami termicznymi obliczonymi z okresu Do tego celu wykorzystano dane ze wspólczesnych stacji meteorologicznych lezacych najblizej lokalizacji wspomnianych stacji historycznych. Wyniki - Wspólny okres pomiarów (liczac pelne miesiace) na wszystkich badanych stacjach meteorologicznych trwal od pazdziernika 1882 do lipca 1883 r. Podobnie jak wspólczesnie (Przybylak 1996, 2002), najnizsze temperatury powietrza w analizowanym okresie wystapily w NE czesci Arktyki Kanadyjskiej (Lady Franklin Bay). Dotyczylo to zarówno sredniej temperatury powietrza (-22,6 C), jak i absolutnej temperatury minimalnej (-49,2 C) - tabela. Najcieplej bylo natomiast w zachodniej czesci Arktyki Norweskiej (Jan Mayen), gdzie powyzsze charakterystyki termiczne wyniosly odpowiednio -3,3 i -3,6 C. Jednak absolutna temperatura minimalna nie byla tutaj najwyzsza, lecz w Godthab (-24,2 C). W róznych czesciach Arktyki najnizsze notowane temperatury wystepowaly w poszczególnych miesiacach zimowych od grudnia w Jan Mayen do marca w Point Barrow i Kingua Fjord. Natomiast najwyzsze temperatury powietrza z reguly zdarzaly sie w lipcu albo w sierpniu. W przebiegu rocznym temperatury powietrza (w tym temperatur ekstremalnych) w Arktyce Zachodniej (z wyjatkiem Alaski) wyraznie najchlodniejszym miesiacem byl luty (tab. 1, ryc. 2). Natomiast w Arktyce Wschodniej i na Alasce miesiac ten byl najcieplejszy, sposród wszystkich miesiecy okresu X-. W tej czesci Arktyki najchlodniejsze byly miesiace grudzien badz styczen, a tylko w stacji Jan Mayen (wybitnie morski klimat) - marzec. Najcieplejszym miesiacem najczesciej byl lipiec lub sierpien. Najlepiej wyksztalcone przebiegi roczne wystapily w najbardziej kontynentalnej czesci Arktyki, czyli w jej czesci zachodniej, gdzie amplitudy rocznej temperatury powietrza przekroczyly 40 C wynoszac 43,2 C w Kingua Fjord i 42,3 C w Lady Franklin Bay (tab. 1, ryc. 2). Najmniejsza zmjennosóa temperaturypowietrza w przebiegu rocznym charakteryzuje sie Atktyka Norweska, w tym szczególnie Jan Mayen, gdzie amplituda roczna wyniosla zaledwie 13,8 C oraz GodthAb (z amplituda roczna równa 20,9 C). Najwieksze zmiany temperatury powietrza we wszystkich analizowanych stacjach wystepowaly od kwietnia do czerwca (wzrost) i od wrzesnia do listopada/grudnia (spadek). Znaczna stabilizacja temperatury powietrzajest widoczna natomiast w lecie i w zimie. 3

5 Tabela 1- Table 1 Podstawowe charakterystyki termiczne w 8 stacjach pracujacych w okresie Pierwszego Miedzynarodowego Roku Polarnego 1882/83 Main thermal characteristics for eight stations working during the First nternational Polar Year 1882/83 -.Cja Station P arametr VT X Point 6,0 1,4 BaJTW ,1-1,8 -l.fj..9 VT X-V 11,8-12,8-15,7-18,4 Lady Franklin Bay Godthab Jan Mayen Kapp Thordsen Mal)je Morze Karskie 311

6 c '., Point Barrow V X X X X / V V V V V --.'" Tmax - T -"'u Tm;n c -50 Klngua Fiord V X X X X V V V V V Tmax -T Tmin c Lady Franklin Boy.50 V X X X X / V V V V V Tmax -T Tmin c -50 V X X X X / V V V V V Tmax-T -.-utmin c -50 V X X X X V V V V V -T Tmin c V X X X X V V V V V --' Tmax -Ti Tmin ---~~ -1~ -50. ', "--... Maly)e Karmakuly V X X X X V V V V V ' Tmax -Ti -'-"Tmin 'm "'--"""'."",.m""'""""" c MorzeKarskie.'..~. ',,' -50,..., V X X X X V V V V V Tmax-Ti -.-utm;n Ryc. 2. Przebiegi roczne temperatury powietrza w Arktyce w okresie Pierwszego Miedzynarodowego Roku Polarnego 1882/83 wg srednich miesiecznych. bjasnienia:ti - sredniadobowatemperaturapowietrza,tmax- dobowa temperatura maksymalna, Tmin - dobowa temperatura minimalna Fig. 2. Annual courses of air temperature in the Arctic during the First nternational Polar Year 1882/83 according to monthly means. Explanations: Ti - mean daily temperature, Tmax - daily maximum temperature, Tmin- daily minimum temperature 312

7 Tabela2 - Table 2 Absolutne amplitudy (Aabs) i srednie amplitudy dobowe (Asr) temperatury powietrza w 8 stacjachpracujacych w okresie Pierwszego Miedzynarodowego Roku Polarnego 1882/83 Absolute ranges (Aabs) and mean daily ranges (Asr) of air temperature in eight stations working during the First nternational Polar Year 1882/83 V X X X X V V V V V X-V Point Barrow 17,6 34,7 35,7 27,8 30,1 32,6 43, 28,3 28,8 18,2 14,4 21,1 58,\ Aabs Asr ,9 3,2 3,9 5,4 5,5 5,1 6,7 8,3 7,0 6,1 4,1 4,3 5,4 5,6 Kingua Fjord 24,5 30,9 33,6 31,4 21,0 51,8 32,7 19,5 15,9 15,4 19,7 63,9 Aabs Asr 6,2 9,0 7,6 6,5 6,5,3 9,1 7,8 5,8 6,3 6,3 7,5 Lady Franklin Bay 14,8 20,8 24,9 27,5 18, 28,6 38,4 24,4 25,2 9,4 13,1 60,5 Aabs Asr /13,9 3,0 3,9 4,4 5,2 6,3 5, 5,2 7,6 8,4 6,4 3,7 4,3 5,6 Godthab 11,2 14,1 13,1 20,5 27,4 26,2 34,6 18,3,8 16,0 12,6 14,2 39,1 Aabs Asr 111,8 4,4 2,8 2,5 3,3 3,5 4,4 4,8 6,3 3,7 3,5 4,5 5,1 5,3 4,2 Jan Mayen 12,7 14,1 20,6 33,8 31,4 21,8 24,5 17,1 17,2 9,4 9,4 39,2 Aabs Asr 1,3 2,8 3,5 3,1 3,1 5,7 6,8 4,6 5,9 4,6 3,7 3,4 3,2 4,4 Kapp Thordsen 14,1 22,5 26,4 27,8 31,1 27,6 23,9 25,5 21,6 11,4,8 12,31 47,1 Aabs Asr 3,3 4,0 3,6 4,8 5,2 5,3 6,4 5,8 5,2 3,5 3,4 3,51 4,7 Maly je Karmakuly 18,9 26,5 28,7 27,92 37,8 28,4 26,4 23,8 27,1 11,0 16,2 15,3 55,1 Aabs Asr 3,8 4,4 5,1 9,62 9,4 6,0 6,7 6,3 5,9 3,2 4,6 5,0 5,7 Morze Karskie* 15,7 31,7 38,73 35,6 41,9 36,5 34,0 33,8 31,4 9,6 7,3 52,8 Aabs Asr 3,5 4,3 7,73 9,1 9,1,2 8,9 8,4 6,6 3,5 2,3 7,0 -dni (days) 1-23;2-dane bezdni (data withoutdays) 13-16;3-dane bezdni (data without days) 5-8; * - dane cogodzinne od X do V, w pozostalym okresie co 4 godz. (4, 8 itd.) - hourly data trom November to April, for other months every 4 hours (4,8 etc.) Najwyzsze srednie dobowe amplitudy temperatury powietrza w Arktyce Zachodniej notowano najczesciej w marcu lub kwietniu (tab. 2, ryc. 3). W marcu wystapila tez najwyzsza amplituda na Spitsbergenie. Natomiast w pozostalych stacjach, reprezentujacych klimat morski i poddanych jednoczesnie intensywnej dzialalnosci cyklonalnej, najwyzsze amplitudy dobowe wystapily w miesiacach zimowych. We wspólnym okresie roku dla wszystkich stacji (X-V), najwyzsze srednie amplitudy dobowe temperatury powietrza wystapily w stacjach Kingua 313

8 Fjord (7,5 C) i na Morzu Karskim (7,0 C), a najnizsze w stacjach Godthab (4,2 C) i Jan Mayen (4,4 C) - patrz tabela 2. Ten rozklad przestrzenny jest w ogólnych zarysach podobny do tego jaki stwierdzil Przybylak (2000) dla okresu Srednie miesieczne amplitudy dobowe temperatury powietrza, z wyjatkiem miesiecy zimowych, najwyzsze byly na Ziemi Baffina (Kingua Fjord). W zimie natomiast najwyzsze byly one na stacji Malyje Karmakuly (X i ) i na M. Karskim (). Najnizsze srednie amplitudy, z wyjatkiem lipca, byly notowane w Jan Mayen albow Godthab(tab.2). -l B."" o! V X X V V V i i i V X X V V V V - mi V X X V V V i --1 Lady F,onkin Bay X X V V V i! J i i c 12. '.- 8, 6 ; 4' 2 ",."" """."""""".""'r"""',""""""""""""""..~:- X X V "",,,K""""'" V V V X X V V V c 12, ; 8;'" 6 ; 4,!..", 2.."(3,, """-,,"'-'.m"""",,"""--"",- V x X V V V i...,-"...! V X X V V V Ryc. 3. Przebiegi roczne amplitudy dobowej temperatury powietrza w Arktyce wokresie Pierwszego Miedzynarodowego Roku Polarnego 1882/83 wg srednich miesiecznych Fig. 3. Annual courses of Diurnal Temperature Range (DTR) in the Arctic during the Fiest nternational Polar Year 1882/83 according to monthly means..? 314

9 c o, """""'" ~.. l,, t:--, Point Barrow _m m mmm.- _.m..m.m m mm_m~_m c : ;,.,' 3 Jan Mayen o~~ mo V '.1::::::~:'\~ "" Kingua Fjord 1,,,, "0, V V c o 1"'ii'i'J."~""'J.'...J.~. ~... Lady Franklin Bay :::J~~mm:.--~:~m!_~L~.j.!,.~~~-"'...".~,.".,.~.!,..".,'!,-~,.~".,.!,-', V V "","~"i~... o l : ;,,, :.., ",,. :....-,---", Godlhab "'To.."""'" _.m.m m_.mm--m V V mm...m._.m.m_.m.mm.. :~ ~ ~ ~ ~.~.~ o. ::;:,~, "ll~ i o-o -- '... _o~mm- _mm m mm ; o Kapp Thordsen V V ~9mm- :"~i"~"~. ~,"""J.'~ --.. ~,. - '..." '..' ".."".'... Malyje Karmaku/y c V V 1883 o ~ ~ ~ 1.,,:.~' -.~..m.m_..m.m_-'m.. m.m..m_..m._.m._m',...-.-!i '.." "-".". Morze Karskie V V1883 Ryc. 4. Srednie przebiegi dobowe temperatury powietrza w Arktyce w okresie Pierwszego Miedzynarodowego Roku Polarnego 1882/83 Fig. 4. Average daily courses of air temperature in the Arctic during the First nternational Polar Year 1882/83 315

10 Rozklad przestrzenny amplitud absolutnych temperatury powietrza wystepujacych w poszczególnych miesiacach, a szczególnie w calym okresie badawczym, jest z grubsza podobny do omawianego wyzej rozkladu srednich amplitud dobowych. Glówna róznica jest fakt, iz w Kingua Fjord - pomimo najwiekszej amplitudy za caly okres wspólnych obserwacji - jej amplitudy w poszczególnych miesiacach nigdy nie byly najwyzsze. Najczesciej najwieksze byly one bowiem na Morzu Karskim i na Alasce, a w lipcu takze na Nowej Ziemi. Natomiast obydwa rodzaje omawianych amplitud wykazuja bardzo duza zgodnosc wspólwystepowania w przypadku analizy ich najnizszych wartosci. Z wyjatkiem lipca, sa one zawsze najnizsze w Jan Mayen lub w GodthAb(tab. 2). Tabela 3 - Table 3 Róznice temperatury powietrza (oc)miedzy srednimi miesiecznymi jej wartosciami z Pierwszego Miedzynarodowego Roku Polarnego (1882/83) i okresu wspólczesnego ( )* Air temperature differences CC)between mean monthly values from the First nternational Polar Year (1882/83) and modem period ( ) Stacja- Station V X X X X V V V V V Point BaJTW -0,2 0,4-3,2-3,8-5,4-2,0 6,0 1,0-0,5 2,1-0,9-1,8 Kingua Fjord -5,9-5,3 0,5-4,6-8,9 2,4-0,4 3,4-1,0-1,8 0,6 Lady Franklin Bay 0,8 2,1-2,5-6,2-3,5-5,7-5,7 5,5-0,8 2,2 1,3-0,5 Godthab -1,5-0,7-2,4-1,9-1,3-2,3-6,8 2,0-1,7-0,5-1,2-0,2-1,0 Jan Mayen -1,9-0,9 2,0 1,4-4,4-1,6 1,7-4,2 1,2-3,3-0,2-0,7 Kapp Thordsen -2,1 1,8 0,4-5,9-1,3 6,9-3,1 4,3-1,3-0,5-1,8 Malyje Karmakuly -3,6-3,7-3,3-3,3-5,8 5,8-1,4 4,6-0,5-0,3-1,7-1,0 Morze Karskie -4,4-5,2-4,3,l -4,9 5,6 1,6 3,0-2,2-0,9-3,8-5,8 Arktyka** -1,6-2,4-2,9-2,9-3,5 0,6 0,5 1,2-0,0-0,5-1,5 Strefa 60-90"N*** -1,1-0,4-0,3-3,9-3,6-0,6 0,7 1,8 1,2-1,1-0,3-0,2-1,3 Pólkula Pn.**** -0,2-0,2-0,5-0,5-0,6-0,7-0,6-0,6-0,3-0,3 -,l -0,2-0,2 * - dla porównan wykorzystano odpowiednio dane z nastepujacych wspólczesnych stacji lezacych najblizej lokalizacji stacji w okresie : Point BaJTow,qaluit A, Alert, Godthsb, Jan Mayen, SvalbardLufthavn(197600),Malyje Karmakulyi Mys Kharasawej- for comparison,data trom the following modern stations located nearest the historical stations have been used, respectively: Point Barrow, qaluit A, Alert, GodtMb, Jan Mayen, Svalbard Lufthavn (197600), Malyje Karmakuly i Mys Kharasawej ( ) ** - srednia z 8 w/w stacji - mean trom eight analysed stations; *** - za Jones i in. (1999) - after Jones et al. 1999; **** -lad + morze, za Jones i in. (1999) -land + sea, after Jones et al. (1999) Srednie przebiegi dobowe temperatury powietrza zostaly przeanalizowane dla 4 miesiecy (, V, V, X) reprezentujacych poszczególne pory roku. W kwietniu i lipcu, kiedy udzial czynnika solarnego jest najwiekszy, wystepuja przebiegi 316

11 normalne,to jest z temperatura powietrza najwyzsza w godzinach "dziennych", a najnizsza w godzinach "nocnych" (ryc. 4). Wszedzie (z wyjatkiem Godthab) wyrazniejszeprzebiegi dobowe wystepuja w kwietniu. Stwierdzono tez, iz druga polowadoby byla wyraznie cieplejsza niz pierwsza. Natomiast w pazdzierniku, a szczególnie w styczniu, srednie przebiegi dobowe temperatury powietrza sa wyrównane.warto jednak w tym miejscu przypomniec, ze znacznie odbiegajacy obrazod ukazanego powyzej, uzyskuje sie analizujac przebiegi dobowe w poszczególnychdniach (zobacz Przybylak 1992). W porównaniu ze wspólczesnym klimatem, w okresie Pierwszego MiedzynarodowegoRoku Polarnego usredniona temperatura z 8 badanych stacji byla wyzsza w lutym, marcu i kwietniu (tab. 3). Byly jednak w tym czasie obszary gdzie bylo chlodniej; np. w lutym nizsza temperatura powietrza wystepowala w Arktyce Kanadyjskieji na zachodnim wybrzezu Grenlandii, w marcu w Arktyce Norweskieji na Nowej Ziemi, a w kwietniu w Arktyce Zachodniej. Cieplej niz obecnie bylotakzew majuna Alascei w ArktyceKanadyjskiej,a w pazdziernikui listopadzie w Arktyce Norweskiej. We wszystkich stacjach chlodniej niz obecnie bylo jedyniew dwóch miesiacach: styczniu i lipcu. Z tabeli 3 widac tez wyraznie, ze w strefie 60-90oN wystapily podobne anomaliesrednich miesiecznych temperatury powietrza jak w Arktyce. W tym miejscu nalezyjednak wyjasnic, ze w okresie w rzeczywistej Arktyce, której granice poludniowa (wyznaczona na podstawie wylacznie kryteriów klimatycznych) zamieszcza Atlas Arktiki (1985), pracowaly tylko 3 stacje grenlandzkie.. Faktycznie wiec, srednie temperatury dla wspomnianej strefy zostaly obliczone przyuzyciudanychze stacji zlokalizowanychglówniew strefie 60-70oN.Srednia temperatura pólkuli pólnocnej byla natomiast równiez od lutego do kwietnia chlodniejszaniz obecnie, a zatem mozna stwierdzic, iz Arktyka i Subarktyka w tym okresie roku byla, w porównaniu z nizszymi szerokosciami geograficznymi, relatywniecieplejsza. Wnioskii uwagi koncowe l. Rozklad przestrzenny temperatury powietrza w Arktyce w okresie Pierwszego Miedzynarodowego Roku Polarnego byl podobny do wspólczesnego: najnizsze temperatury wystapily w pn.-wsch. czesci Arktyki Kanadyjskiej, a najwyzsze w zachodniej czesci Arktyki Norweskiej. 2. W przebiegu rocznym w Arktyce Zachodniej (z wyjatkiem Alaski) najchlodniejszym miesiacem byl luty, który w pozostalej czesci Arktyki byl najcieplejszym miesiacem zimowym (X-). Tutaj, z wyjatkiem Jan Mayen (marzec), najchlodniejszymi miesiacami byly grudzien badz styczen. Najcieplejszymi miesiacami byly zawsze lipiec badz sierpien. 3.Najwyzsze srednie dobowe amplitudy temperatury powietrza w wiekszosci Arktyki Zachodniej oraz na Spitsbergenie byly najczesciej w marcu lub kwietniu. Natomiast w pozostalej czesci Arktyki, reprezentujacej klimat morski, najwyzsze amplitudy wystapily w zimie. 317

12 4. Sredniemiesieczne przebiegi dobowe temperatury powietrza wyrazny przebieg mialyjedynie w lecie, a szczególnie wiosna (duzy udzial czynnika solarnego). Wyzszetemperatury wystepowaly w drugiej polowie doby. Natomiast w chlodnej porze roku przebiegi byly wyrównane. 5. W okresie Pierwszego Miedzynarodowego Roku Polarnego cieplej niz obecnie bylo w lutym, marcu i kwietniu. Pozostale miesiace byly z reguly chlodniejsze. Jednak we wszystkich stacjach tak bylo jedynie w styczniu i lipcu. Podobne relacje wystapily w strefie 60-90'N, natomiast srednia temperatura pólkuli pólnocnej byla w tym roku we wszystkich miesiacach nizsza niz wspólczesnie. 6. Amplitudy dobowe temperatury powietrza byly nizsze niz obecnie, szczególnie znaczaco w Jan Mayen i Godthab. Z perspektywy juz przeszlo 120 lat od zakonczenia Pierwszego Miedzynarodowego Roku Polarnego mozna stwierdzic, iz rewolucyjna idea K. Weyprechta, dotyczaca radykalnej zmiany celu organizacji wypraw polarnych pod koniec XX wieku, zostala w pelni zrealizowana. Dzisiaj uwazamy bowiem, iz Pierwszy Miedzynarodowy Rok Polarny zapoczatkowal systematyczne badania klimatu Arktyki (Dolgin 1971). Sad taki jest sluszny i latwy do udowodnienia. Wystarczy porównac ogrom zebranych w tym czasie meteorologicznych materialów obserwacyjnych (jednorodnych i w pelni porównywalnych) dla niemal calej Arktyki z danymi zgromadzonymi dla wczesniejszych lat XX wieku, które szczególnie dla okresu (poszukiwanie Przejscia Pólnocno-Zachodniego, w tym takze zaginionej wyprawy Sir J. Franklina) nie byly tak male (zobacz Przybylak i Vizi 2004). Byly one jednak wykonywane przy okazji innego celu, na pokladach statków, a zakres ich byl ograniczony do kilku elementów (cisnienie, temperatura, wiatr). Równiez ograniczony do Arktyki Kanadyjskiej byl obszar gdzie te pomiary byly prowadzone. becnie przygotowujemy sie do V Miedzynarodowego Roku Polarnego, który ma sie odbyc w okresie , a wiec bedzie obejmowal dwa pelne sezony letnie w obydwu strefach polarnych. Jak sadze, sensowne byloby powtórzenie obserwacji meteorologicznych w miejscach, gdzie byly one wykonywane w czasie Pierwszego Miedzynarodowego Roku Polarnego stosujac te sama co wówczas metodyke badan (w tym najlepiej, jesli to bedzie mozliwe, tego samego typu przyrzady, klatki meteorologiczne itp.). W punktach tych oczywiscie nalezaloby tez jednoczesnie prowadzic obserwacje zgodnie z dzisiaj obowiazujacymi standardami. Takie równolegle obserwacje dostarczylyby niezwykle cennych i potrzebnych informacji do oceny jakosci danych historycznych i pozwolilyby na ewentualne wprowadzenie korekt. De Jo Pr Pr Pr Pr P P Literatura Atlas Arktiki, 1985, Glawnoje Uprawlenije Gieodezii i Kartografii pri Sowietie Ministrow SSSR, Moskwa. Barr W., 1985, The expeditions of the First nternational Polar Year, The Arctic nstitute ofnorth America Technical Paper,No. 29, ss

13 Dolgin LM., 1971, Mietieorologiczeskij rezym zarubieznoj Arktiki, Gidromietieoizdat, Leningrad, 227 s. JonesP.D., New M., Parker D.E., Martin S., Rigor LG., 1999, Surface air temperature and its variations over the last 150years. Reviews of Geophysics, 37: PrzybylakR., 1992, Stosunki termiczno-wilgotnosciowe na tle warunków cyrkulacyjnych w Hornsundzie/Spitsbergen/w okresie DokumentacjaGeograficzna,2: 15. PrzybylakR., 1996, Zmiennosc temperatury powietrza i opadów atmosferycznych w okresie obserwacji instrumentalnych w Arktyce. Rozprawy Uniwersytetu M. Kopernika, 280 s. PrzybylakR., 1997, Spatial variations of air temperature in the Arctic in Polish Polar Research, 18: PrzybylakR., 2000, Diurnal temperature range in the Arctic and its relation to hemispheric and Arctic circulation patterns. nternational Joumal of Climatology, 20: PrzybylakR., 2002, Variability of air temperature and atmospheric precipitation in the Arctic. Atmospheric and ceanographic Sciences Library, 25, Kluwer Academic Publishers, Dordrecht!Boston/London, 330 s. PrzybylakR., Vizi Z., 2004, Sources of meteorological data for the Canadian Arctic and Alaska from 1819 to 1859 and their usefulness for climate studies. Proceedings ofthe Four Seminar for Homogenization and Quality Controi in Climatological Databases, Budapest,Hungary6ctober2003,WCDMPseriesofWM, w druku. Summary The paper describes air temperature characteristics of the Arctic during the Firstnternational Polar Year 1882/83 based on hourly data gathered for eight stationsrepresenting almost auclimatic regions of that area (see Fig. 1, where also stationsagastyr is shown for which data were not available). For the analysis four thermalparameters have been used: mean daily temperature (Ti, calculated from 24 values),daily maximum (Tmax) and minimum (Tmin) temperatures (selected trom 24hourly data), and Diurnal Temperature Range (DTR, Tmax - Tmin). The main focusof the paper is directedto the annual and daily courses of air temperature parameters(see Tables 1-2 and Figs 2-4). The historical temperature data were alsocompared with modem ( ) climate (Table 3). The main conclusions can be summarized as fouows: i) The spatial distribution of air temperature in the Arctic during the First nternational Polar Year was similar as to the present; lowest temperatures occurred in the north-eastern part of the Canadian Arctic and highest in the NorwegianArctic (Table 1, Fig. 2). ii) Average monthly DTRs were the highest in March or April in the western Arctic(most continental part) and in central Spitsbergen, while in the fest of the Arctic,representing maritime climate, the greatest DTRs were in winter (roughly similarto present conditions, see Przybylak 2000) (Table 2, Fig. 3). 319

14 iii) During the First nternational Polar Year, when the Northern Hemisphere was colder than today in all months (see Table 3), three months (Feb - Apr) inthe Arctic were warmer than present. n the other band, the largest negative anomalies (up to about -3 e) occurred from November to January. iv) DTRs were generally lower than at present, particularly significantly inthe Norwegian Arctic and Greenland (see Table 2, and Fig. 7 in Przybylak 2000). The First nternational Polar Year 1882/83, saw the first international expeditions in the Arctic to conduct a range of standardised meteorological measurements according to the agreed methodology. Due to this fact it is possible to assume that the data gathered during these expeditions are of good qualityand CaDbe compared each other and with present climate. For the latter comparison, however, Sfie biases may exist due to, for example, different thermometersand different screens used in historical and present times. To eliminate these biases, during the coming V nternational Polar Year , the meteorological observations at the historical sites and according to the same methodology, which was used during the First nternational Polar Year, should be repeated. f course, simultaneously meteorological observations according to the present standards should algo be done. 320

POLISH POLAR STUDIES XXXI SYMPOZJUM POLARNE

POLISH POLAR STUDIES XXXI SYMPOZJUM POLARNE POLISH POLAR STUDIES XXXI SYMPOZJUM POLARNE IV_POIDU",.ur&.a; PO&A.8Il. AoOS Akademia Swietokrzyska Komitet Badan Polarnych Polskiej Akademii Nauk Klub Polarny Polskiego TowarzystwaGeograficznego POLISH

Bardziej szczegółowo

ZMIENNOŚĆ TEMPERATURY POWIETRZA W ARKTYCE KANADYJSKIEJ W OKRESIE Rajmund Przybylak, Rafał Maszewski

ZMIENNOŚĆ TEMPERATURY POWIETRZA W ARKTYCE KANADYJSKIEJ W OKRESIE Rajmund Przybylak, Rafał Maszewski Problemy Klimatologii Polarnej 17 2007 31 43 ZMIENNOŚĆ TEMPERATURY POWIETRZA W ARKTYCE KANADYJSKIEJ W OKRESIE 1951 2005 VARIABILITY OF AIR TEMPERATURE IN THE CANADIAN ARCTIC FROM 1951 TO 2005 Rajmund Przybylak,

Bardziej szczegółowo

SPITSBERGEN HORNSUND

SPITSBERGEN HORNSUND Polska Stacja Polarna Instytut Geofizyki Polska Akademia Nauk Polish Polar Station Institute of Geophysics Polish Academy of Sciences BIULETYN METEOROLOGICZNY METEOROLOGICAL BULLETIN SPITSBERGEN HORNSUND

Bardziej szczegółowo

SPITSBERGEN HORNSUND

SPITSBERGEN HORNSUND Polska Stacja Polarna Instytut Geofizyki Polska Akademia Nauk Polish Polar Station Institute of Geophysics Polish Academy of Sciences BIULETYN METEOROLOGICZNY METEOROLOGICAL BULLETIN SPITSBERGEN HORNSUND

Bardziej szczegółowo

SPITSBERGEN HORNSUND

SPITSBERGEN HORNSUND Polska Stacja Polarna Instytut Geofizyki Polska Akademia Nauk Polish Polar Station Institute of Geophysics Polish Academy of Sciences BIULETYN METEOROLOGICZNY METEOROLOGICAL BULLETIN SPITSBERGEN HORNSUND

Bardziej szczegółowo

SPITSBERGEN HORNSUND

SPITSBERGEN HORNSUND Polska Stacja Polarna Instytut Geofizyki Polska Akademia Nauk Polish Polar Station Institute of Geophysics Polish Academy of Sciences BIULETYN METEOROLOGICZNY METEOROLOGICAL BULLETIN SPITSBERGEN HORNSUND

Bardziej szczegółowo

ZMIANY SKŁADOWEJ STREFOWEJ PRĘDKOŚCI WIATRU (U-wind) W REJONIE SPITSBERGENU ZACHODNIEGO ( )

ZMIANY SKŁADOWEJ STREFOWEJ PRĘDKOŚCI WIATRU (U-wind) W REJONIE SPITSBERGENU ZACHODNIEGO ( ) Problemy Klimatologii Polarnej 16 2006 107 114 ZMIANY SKŁADOWEJ STREFOWEJ PRĘDKOŚCI WIATRU (U-wind) W REJONIE SPITSBERGENU ZACHODNIEGO (1981 2005) THE CHANGES OF ZONAL WIND SPEED COMPONENT (U-wind) AT

Bardziej szczegółowo

Klimat okolic międzyrzeca podlaskiego

Klimat okolic międzyrzeca podlaskiego Danuta Limanówka Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej Oddział w Krakowie Klimat okolic międzyrzeca podlaskiego Wstęp Obszar będący przedmiotem niniejszego opracowania obejmuje miasto i najbliższe

Bardziej szczegółowo

Warunki termiczne Rolniczej Stacji Doświadczalnej w Zawadach Thermal conditions at the Experimental Farm in Zawady

Warunki termiczne Rolniczej Stacji Doświadczalnej w Zawadach Thermal conditions at the Experimental Farm in Zawady Jacek RAK, Grzegorz KOC, Elżbieta RADZKA, Jolanta JANKOWSKA Pracownia Agrometeorologii i Podstaw Melioracji Akademia Podlaska w Siedlcach Department of Agrometeorology and Drainage Rudiments University

Bardziej szczegółowo

ZRÓŻNICOWANIE WARUNKÓW TERMICZNYCH W REJONIE FORLANDSUNDET (NW SPITSBERGEN) W SEZONIE LETNIM 2010

ZRÓŻNICOWANIE WARUNKÓW TERMICZNYCH W REJONIE FORLANDSUNDET (NW SPITSBERGEN) W SEZONIE LETNIM 2010 Prace i Studia Geograficzne 2011, T. 47, ss. 451 462 Rajmund Przybylak, Andrzej Araźny, Marek Kejna, Aleksandra Pospieszyńska Uniwersytet Mikołaja Kopernika, Wydział Biologii i Nauk o Ziemi, Instytut Geografii,

Bardziej szczegółowo

ACTA UNIVERSITATIS LODZIENSIS

ACTA UNIVERSITATIS LODZIENSIS ACTA UNIVERSITATIS LODZIENSIS FOLIA GEOGRAPHICA PHYSICA 3, 1998 Danuta Limanówka ZMIENNOŚĆ WARUNKÓW TERMICZNYCH WYBRANYCH MIAST POLSKI CHANGES OF THE THERMAL CONDmONS IN THE SELECTED POLISH CITIES Opracowanie

Bardziej szczegółowo

Has the heat wave frequency or intensity changed in Poland since 1950?

Has the heat wave frequency or intensity changed in Poland since 1950? Has the heat wave frequency or intensity changed in Poland since 1950? Joanna Wibig Department of Meteorology and Climatology, University of Lodz, Poland OUTLINE: Motivation Data Heat wave frequency measures

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYKA WARUNKÓW METEOROLOGICZNYCH W REJONIE DOŚWIADCZEŃ ŁĄKOWYCH W FALENTACH

CHARAKTERYSTYKA WARUNKÓW METEOROLOGICZNYCH W REJONIE DOŚWIADCZEŃ ŁĄKOWYCH W FALENTACH WODA-ŚRODOWISKO-OBSZARY WIEJSKIE 2006: t. 6 z. specj. (17) WATER-ENVIRONMENT-RURAL AREAS s. 15 22 www.imuz.edu.pl Instytut Melioracji i Użytków Zielonych w Falentach, 2006 CHARAKTERYSTYKA WARUNKÓW METEOROLOGICZNYCH

Bardziej szczegółowo

EKSTREMALNE WARUNKI TERMICZNE W LATACH W POLSCE PÓŁNOCNO-WSCHODNIEJ. Krystyna Grabowska, Monika Panfil, Ewelina Olba-Zięty

EKSTREMALNE WARUNKI TERMICZNE W LATACH W POLSCE PÓŁNOCNO-WSCHODNIEJ. Krystyna Grabowska, Monika Panfil, Ewelina Olba-Zięty Acta Agrophysica, 27, 1(2), 341-347 EKSTREMALNE WARUNKI TERMICZNE W LATACH 1951-25 W POLSCE PÓŁNOCNO-WSCHODNIEJ Krystyna Grabowska, Monika Panfil, Ewelina Olba-Zięty Katedra Meteorologii i Klimatologii,

Bardziej szczegółowo

USŁONECZNIENIE W NY-ÅLESUND (NW SPITSBERGEN) W OKRESIE 1993 2004. Tomasz Budzik

USŁONECZNIENIE W NY-ÅLESUND (NW SPITSBERGEN) W OKRESIE 1993 2004. Tomasz Budzik Problemy Klimatologii Polarnej 15 2005 103 111 USŁONECZNIENIE W NY-ÅLESUND (NW SPITSBERGEN) W OKRESIE 1993 2004 SUNSHINE DURATION IN NY-ÅLESUND (NW SPITSBERGEN) IN PERIOD 1993 2004 Tomasz Budzik Katedra

Bardziej szczegółowo

WIATRY SILNE NA POLSKIM WYBRZEŻU MORZA BAŁTYCKIEGO. Strong winds on Poland s Baltic Sea Coast

WIATRY SILNE NA POLSKIM WYBRZEŻU MORZA BAŁTYCKIEGO. Strong winds on Poland s Baltic Sea Coast Prace i Studia Geograficzne 2011, T. 47, ss. 197 204 Katarzyna Tarnowska Uniwersytet Warszawski, Wydział Geografii i Studiów Regionalnych, Zakład Klimatologii 00 927 Warszawa, ul. Krakowskie Przedmieście

Bardziej szczegółowo

WPŁYW ZMIAN TEMPERATURY WÓD W GŁÓWNYM NURCIE PRĄDU ZACHODNIOSPITSBERGEŃSKIEGO NA TEMPERATURĘ POWIETRZA NA SPITSBERGENIE ZACHODNIM ( )

WPŁYW ZMIAN TEMPERATURY WÓD W GŁÓWNYM NURCIE PRĄDU ZACHODNIOSPITSBERGEŃSKIEGO NA TEMPERATURĘ POWIETRZA NA SPITSBERGENIE ZACHODNIM ( ) Problemy Klimatologii Polarnej 15 2005 53 63 WPŁYW ZMIAN TEMPERATURY WÓD W GŁÓWNYM NURCIE PRĄDU ZACHODNIOSPITSBERGEŃSKIEGO NA TEMPERATURĘ POWIETRZA NA SPITSBERGENIE ZACHODNIM (1982 2002) THE INFLUENCE

Bardziej szczegółowo

ZRÓŻNICOWANIE WARUNKÓW METEOROLOGICZNYCH NA ZACHODNIM WYBRZEŻU SPITSBERGENU W SEZONIE LETNIM 2006 r. 1

ZRÓŻNICOWANIE WARUNKÓW METEOROLOGICZNYCH NA ZACHODNIM WYBRZEŻU SPITSBERGENU W SEZONIE LETNIM 2006 r. 1 R. Przybylak, M. Kejna, A. Araźny, P. Głowacki (red.) Abiotyczne środowisko Spitsbergenu w latach 2005 2006 w warunkach globalnego ocieplenia Uniwersytet Mikołaja Kopernika, Toruń, 2007: 179 194 ZRÓŻNICOWANIE

Bardziej szczegółowo

Zlodzenie polskiej strefy przybrzeżnej w zimie 2015/2016 The Ice Winter 2015/2016 on the Polish Baltic Sea Coast

Zlodzenie polskiej strefy przybrzeżnej w zimie 2015/2016 The Ice Winter 2015/2016 on the Polish Baltic Sea Coast Zlodzenie polskiej strefy przybrzeżnej w zimie 2015/2016 The Ice Winter 2015/2016 on the Polish Baltic Sea Coast Ida Stanisławczyk ida.stanislawczyk@imgw.pl Sezon zimowy 2015/2016 na polskim wybrzeżu należał

Bardziej szczegółowo

WARUNKI TERMICZNE W CENTRUM BIELSKA-BIAŁEJ

WARUNKI TERMICZNE W CENTRUM BIELSKA-BIAŁEJ Inżynieria Ekologiczna Ecological Engineering Vol. 46, Feb. 2016, p. 161 165 DOI: 10.12912/23920629/61480 WARUNKI TERMICZNE W CENTRUM BIELSKA-BIAŁEJ Konrad Sikora 1, Janusz Leszek Kozak 1 1 Wydział Inżynierii

Bardziej szczegółowo

ANALIZA ZMIENNOŚCI WARUNKÓW PLUWIOTERMICZNYCH OD KWIETNIA DO LIPCA W OKOLICACH KRAKOWA (1961-1990)

ANALIZA ZMIENNOŚCI WARUNKÓW PLUWIOTERMICZNYCH OD KWIETNIA DO LIPCA W OKOLICACH KRAKOWA (1961-1990) Acta Agrophysica, 2009, 13(2), 505-521 ANALIZA ZMIENNOŚCI WARUNKÓW PLUWIOTERMICZNYCH OD KWIETNIA DO LIPCA W OKOLICACH KRAKOWA (1961-1990) Barbara Ścigalska, Bernadetta Łabuz Katedra Ogólnej Uprawy Roli

Bardziej szczegółowo

Klimatyczne uwarunkowania rozwoju turystyki na Pomorzu Środkowym The climatic conditions of tourism development in Central Pomerania

Klimatyczne uwarunkowania rozwoju turystyki na Pomorzu Środkowym The climatic conditions of tourism development in Central Pomerania Eliza KALBARCZYK, Robert KALBARCZYK Katedra Meteorologii i Klimatologii, Akademia Rolnicza w Szczecinie Department of Meteorology and Climatology, Agricultural University in Szczecin Klimatyczne uwarunkowania

Bardziej szczegółowo

Wiosna, wiosna. Autor: Dominik Kasperski

Wiosna, wiosna. Autor: Dominik Kasperski Wiosna, wiosna Autor: Dominik Kasperski Abstract Presentation briefly describes the terminology used in the analysis. Next, data about March and April are presented in context of definitions of the spring.

Bardziej szczegółowo

Influence of atmospheric circulation on air temperature in the Kaffiøyra region (NW Spitsbergen) in the period July 2005 August 2010

Influence of atmospheric circulation on air temperature in the Kaffiøyra region (NW Spitsbergen) in the period July 2005 August 2010 Z. Bielec-Bąkowska, E. Łupikasza, A. Widawski (red.) Rola cyrkulacji atmosfery w kształtowaniu klimatu Katedra Klimatologii, Wydział Nauk o Ziemi Uniwersytet Śląski Sosnowiec, 2012, 181 333 194 WPŁYW CYRKULACJI

Bardziej szczegółowo

DŁUGOTRWAŁOŚĆ WYSTĘPOWANIA MAS POWIETRZNYCH W POLSCE POŁUDNIOWEJ ( ) Duration of air mass occurrence in Southern Poland ( )

DŁUGOTRWAŁOŚĆ WYSTĘPOWANIA MAS POWIETRZNYCH W POLSCE POŁUDNIOWEJ ( ) Duration of air mass occurrence in Southern Poland ( ) Prace i Studia Geograficzne 2011, T. 47, ss. 247 253 Paweł Kotas Uniwersytet Jagielloński, Instytut Geografii i Gospodarki Przestrzennej, Zakład Klimatologii 30 387 Kraków, ul. Gronostajowa 7 e-mail: pawel.kotas@uj.edu.pl

Bardziej szczegółowo

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN POLONIA. Zmienność temperatury powietrza w Zamościu w latach

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN POLONIA. Zmienność temperatury powietrza w Zamościu w latach ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN POLONIA VOL. LXVIII (2) SECTIO E 2013 Wydział Nauk Rolniczych w Zamościu, Zakład Ochrony i Kształtowania Środowiska Uniwersytet Przyrodniczy w Lublinie,

Bardziej szczegółowo

DOPŁYW KRÓTKOFALOWEGO PROMIENIOWANIA SŁONECZNEGO W SOSNOWCU ( ) Incoming shortwave solar radiation in Sosnowiec ( )

DOPŁYW KRÓTKOFALOWEGO PROMIENIOWANIA SŁONECZNEGO W SOSNOWCU ( ) Incoming shortwave solar radiation in Sosnowiec ( ) Prace i Studia Geograficzne 2011, T. 47, ss. 393 400 Zbigniew Caputa, Mieczysław Leśniok Uniwersytet Śląski, Wydział Nauk o Ziemi, Katedra Klimatologii 41 200 Sosnowiec, ul. Będzińska 60 e-mail: zbigniew.caputa@us.edu.pl,

Bardziej szczegółowo

CYKLICZNE ZMIANY MIEJSKIEJ WYSPY CIEPŁA W WARSZAWIE I ICH PRZYCZYNY. Cyclic changes of the urban heat island in Warsaw and their causes

CYKLICZNE ZMIANY MIEJSKIEJ WYSPY CIEPŁA W WARSZAWIE I ICH PRZYCZYNY. Cyclic changes of the urban heat island in Warsaw and their causes Prace i Studia Geograficzne 2011, T. 47, ss. 409 416 Maria Stopa-Boryczka, Jerzy Boryczka, Jolanta Wawer, Katarzyna Grabowska Uniwersytet Warszawski, Wydział Geografii i Studiów Regionalnych, Zakład Klimatologii

Bardziej szczegółowo

ACTA UNIVERSITATIS LODZIENSIS. WIELOLETNIA ZMIENNOŚĆ WYSTĘPOWANIA BURZ W SZCZECINIE, ŁODZI, KRAKOWIE I NA KASPROWYM WIERCHU W LATAm

ACTA UNIVERSITATIS LODZIENSIS. WIELOLETNIA ZMIENNOŚĆ WYSTĘPOWANIA BURZ W SZCZECINIE, ŁODZI, KRAKOWIE I NA KASPROWYM WIERCHU W LATAm ACTA UNIVERSITATIS LODZIENSIS FOLIA GEOGRAPHICA PHYSICA 3, 1998 Zuzanna Bielec WIELOLETNIA ZMIENNOŚĆ WYSTĘPOWANIA BURZ W SZCZECINIE, ŁODZI, KRAKOWIE I NA KASPROWYM WIERCHU W LATAm 1954-1993 LONG-TERM VARIABILITY

Bardziej szczegółowo

ZMIANY SKŁADOWEJ STREFOWEJ PRĘDKOŚCI WIATRU (U-wind) NA WSCHÓD OD SVALBARDU ( )

ZMIANY SKŁADOWEJ STREFOWEJ PRĘDKOŚCI WIATRU (U-wind) NA WSCHÓD OD SVALBARDU ( ) Problemy Klimatologii Polarnej 17 2007 77 85 ZMIANY SKŁADOWEJ STREFOWEJ PRĘDKOŚCI WIATRU (U-wind) NA WSCHÓD OD SVALBARDU (1981 2005) THE CHANGES OF ZONAL WIND SPEED COMPONENT (U-wind) EAST OF SVALBARD

Bardziej szczegółowo

PORÓWNANIE WARUNKÓW METEOROLOGICZNYCH NA ZACHODNIM WYBRZEŻU SPITSBERGENU W SEZONIE LETNIM 2005 R.

PORÓWNANIE WARUNKÓW METEOROLOGICZNYCH NA ZACHODNIM WYBRZEŻU SPITSBERGENU W SEZONIE LETNIM 2005 R. Problemy Klimatologii Polarnej 16 2006 125 138 PORÓWNANIE WARUNKÓW METEOROLOGICZNYCH NA ZACHODNIM WYBRZEŻU SPITSBERGENU W SEZONIE LETNIM 2005 R. DIVERSIFICATION OF METEOROLOGICAL CONDITIONS ON THE WESTERN

Bardziej szczegółowo

DOBOWY PRZEBIEG TEMPERATURY POWIETRZA W BYDGOSZCZY W CZASIE WIOSENNYCH I JESIENNYCH PRZYMROZKÓW W ZALEŻNOŚCI OD RODZAJU MASY POWIETRZA

DOBOWY PRZEBIEG TEMPERATURY POWIETRZA W BYDGOSZCZY W CZASIE WIOSENNYCH I JESIENNYCH PRZYMROZKÓW W ZALEŻNOŚCI OD RODZAJU MASY POWIETRZA Prace i Studia Geograficzne 2011, T. 47, ss. 425 431 Mirosław Więcław Uniwersytet Kazimierza Wielkiego, Wydział Nauk Przyrodniczych, Instytut Geografii, Zakład Geografii Fizycznej i Ochrony krajobrazu

Bardziej szczegółowo

WPŁYW CYRKULACJI ATMOSFERY NA WYSOKIE OPADY W HORNSUNDZIE (SPITSBERGEN)

WPŁYW CYRKULACJI ATMOSFERY NA WYSOKIE OPADY W HORNSUNDZIE (SPITSBERGEN) Problemy Klimatologii Polarnej 12 ------ ---- 2002 65-75 WPŁYW CYRKULACJI ATMOSFERY NA WYSOKIE OPADY W HORNSUNDZIE (SPITSBERGEN) Tadeusz Niedźwiedź Uniwersytet Śląski, Wydział Nauk o Ziemi, Katedra Klimatologii

Bardziej szczegółowo

STOSUNKI TERMICZNO-WILGOTNOŚCIOWE W ZATOCE TREURENBERG I NA MASYWIE OLIMP (NE SPITSBERGEN) W OKRESIE 1.VIII VIII.1900 *

STOSUNKI TERMICZNO-WILGOTNOŚCIOWE W ZATOCE TREURENBERG I NA MASYWIE OLIMP (NE SPITSBERGEN) W OKRESIE 1.VIII VIII.1900 * Problemy Klimatologii Polarnej 14 2004 133 147 STOSUNKI TERMICZNO-WILGOTNOŚCIOWE W ZATOCE TREURENBERG I NA MASYWIE OLIMP (NE SPITSBERGEN) W OKRESIE 1.VIII.1899 15.VIII.1900 * Rajmund Przybylak, Jacek Dzierżawski

Bardziej szczegółowo

2. CHARAKTERYSTYKA WARUNKÓW METEOROLOGICZNYCH W WOJEWÓDZTWIE MAŁOPOLSKIM W ROKU 2006

2. CHARAKTERYSTYKA WARUNKÓW METEOROLOGICZNYCH W WOJEWÓDZTWIE MAŁOPOLSKIM W ROKU 2006 Powietrze 17 2. CHARAKTERYSTYKA WARUNKÓW METEOROLOGICZNYCH W WOJEWÓDZTWIE MAŁOPOLSKIM W ROKU 2006 Charakterystykę warunków meteorologicznych województwa małopolskiego w roku 2006 przedstawiono na podstawie

Bardziej szczegółowo

CIŚNIENIE ATMOSFERYCZNE W ARKTYCE W OKRESIE PIERWSZEGO MIĘDZYNARODOWEGO ROKU POLARNEGO 1882/83

CIŚNIENIE ATMOSFERYCZNE W ARKTYCE W OKRESIE PIERWSZEGO MIĘDZYNARODOWEGO ROKU POLARNEGO 1882/83 Problemy Klimatologii Polarnej 19 2009 99 114 CIŚNIENIE ATMOSFERYCZNE W ARKTYCE W OKRESIE PIERWSZEGO MIĘDZYNARODOWEGO ROKU POLARNEGO 1882/83 ATMOSPHERIC PRESSURE IN THE ARCTIC IN THE PERIOD OF THE FIRST

Bardziej szczegółowo

Wpływ czynników atmosferycznych na zmienność zużycia energii elektrycznej Influence of Weather on the Variability of the Electricity Consumption

Wpływ czynników atmosferycznych na zmienność zużycia energii elektrycznej Influence of Weather on the Variability of the Electricity Consumption Wpływ czynników atmosferycznych na zmienność zużycia energii elektrycznej Influence of Weather on the Variability of the Electricity Consumption Wojciech Zalewski Politechnika Białostocka, Wydział Zarządzania,

Bardziej szczegółowo

Problemy Klimatologii Polarnej 15 NIEDOSYT FIZJOLOGICZNY W ARKTYCE NORWESKIEJ W OKRESIE

Problemy Klimatologii Polarnej 15 NIEDOSYT FIZJOLOGICZNY W ARKTYCE NORWESKIEJ W OKRESIE Problemy Klimatologii Polarnej 15 2005 133 141 NIEDOSYT FIZJOLOGICZNY W ARKTYCE NORWESKIEJ W OKRESIE 1971 2000 1 PHYSIOLOGICAL DEFICIT IN THE NORWEGIAN ARCTIC IN THE PERIOD 1971 2000 Andrzej Araźny Zakład

Bardziej szczegółowo

WARUNKI METEOROLOGICZNE I WYBRANE PROBLEMY AKUMULACJI ŚNIEGU W REJONIE KAFFIØYRY (NW SPITSBERGEN) W OKRESIE OD LIPCA 2001 DO KWIETNIA 2002 ROKU

WARUNKI METEOROLOGICZNE I WYBRANE PROBLEMY AKUMULACJI ŚNIEGU W REJONIE KAFFIØYRY (NW SPITSBERGEN) W OKRESIE OD LIPCA 2001 DO KWIETNIA 2002 ROKU Problemy Klimatologii Polarnej 13 2003 139 149 WARUNKI METEOROLOGICZNE I WYBRANE PROBLEMY AKUMULACJI ŚNIEGU W REJONIE KAFFIØYRY (NW SPITSBERGEN) W OKRESIE OD LIPCA 2001 DO KWIETNIA 2002 ROKU Ireneusz Sobota

Bardziej szczegółowo

DOBOWE AMPLITUDY TEMPERATURY POWIETRZA W POLSCE I ICH ZALEŻNOŚĆ OD TYPÓW CYRKULACJI ATMOSFERYCZNEJ (1971-1995)

DOBOWE AMPLITUDY TEMPERATURY POWIETRZA W POLSCE I ICH ZALEŻNOŚĆ OD TYPÓW CYRKULACJI ATMOSFERYCZNEJ (1971-1995) Słupskie Prace Geograficzne 2 2005 Dariusz Baranowski Instytut Geografii Pomorska Akademia Pedagogiczna Słupsk DOBOWE AMPLITUDY TEMPERATURY POWIETRZA W POLSCE I ICH ZALEŻNOŚĆ OD TYPÓW CYRKULACJI ATMOSFERYCZNEJ

Bardziej szczegółowo

ACTA UNIVERSITATIS LODZIENSIS FOLIA GEOGRAPHICA PHYSICA 3, Joanna. Wibig PRECIPITATION IN ŁÓDŹ IN THE PERIOD

ACTA UNIVERSITATIS LODZIENSIS FOLIA GEOGRAPHICA PHYSICA 3, Joanna. Wibig PRECIPITATION IN ŁÓDŹ IN THE PERIOD ACTA UNVERSTATS LODZENSS FOLA GEOGRAPHCA PHYSCA 3, 1998 Joanna Wibig PRECPTATON N ŁÓDŹ N THE PEROD 1931-1995 OPADY W ŁODZ W OKRESE 1931-1995 Monthly precipitation totals from Lódź-Lublinek meteorological

Bardziej szczegółowo

Leszek Ośródka, Andrzej Kruczała

Leszek Ośródka, Andrzej Kruczała ACTA UNIVERSITATIS LODZIENSIS FOLIA GEOGRAPHICA PHYSICA 3, 1998 Leszek Ośródka, Andrzej Kruczała ROLA REGIONALNEGO SYSTEMU MONITORINGU POWIETRZA W GÓRNOSLĄSKIM OKRĘGU PRZEMYSŁOWYM W POZNANIU KLIMATU LOKALNEGO

Bardziej szczegółowo

WSPÓŁCZESNA ZMIENNOŚĆ CYRKULACJI ATMOSFERY, TEMPERATURY POWIETRZA I OPADÓW ATMOSFERYCZNYCH NA SPITSBERGENIE

WSPÓŁCZESNA ZMIENNOŚĆ CYRKULACJI ATMOSFERY, TEMPERATURY POWIETRZA I OPADÓW ATMOSFERYCZNYCH NA SPITSBERGENIE Problemy Klimatologii Polarnej 13 2003 79 92 WSPÓŁCZESNA ZMIENNOŚĆ CYRKULACJI ATMOSFERY, TEMPERATURY POWIETRZA I OPADÓW ATMOSFERYCZNYCH NA SPITSBERGENIE Tadeusz Niedźwiedź Uniwersytet Śląski, Wydział Nauk

Bardziej szczegółowo

Przebieg ciśnienia atmosferycznego w Lublinie w latach

Przebieg ciśnienia atmosferycznego w Lublinie w latach 10.1515/umcsgeo-2015-0008 A N N A L E S U N I V E R S I T A T I S M A R I A E C U R I E - S K Ł O D O W S K A L U B L I N P O L O N I A VOL. LXIX, 2 SECTIO B 2014 Wydział Nauk o Ziemi i Gospodarki Przestrzennej

Bardziej szczegółowo

Susza meteorologiczna w 2015 roku na tle wielolecia

Susza meteorologiczna w 2015 roku na tle wielolecia Susza meteorologiczna w 2015 roku na tle wielolecia Irena Otop IMGW-PIB Warszawa, 24.02.2016 r. Seminarium PK GWP PLAN PREZENTACJI 1. Wprowadzenia: definicja suszy i fazy rozwoju suszy 2. Czynniki cyrkulacyjne

Bardziej szczegółowo

WEATHER CONDITIONS IN CALYPSOBYEN IN THE SUMMER 1993 (WEST SPITSBERGEN)

WEATHER CONDITIONS IN CALYPSOBYEN IN THE SUMMER 1993 (WEST SPITSBERGEN) Pawei CZUBLA Institute of Earth Sciences Maria Curie-Skłodowska University Akademicka 19 20-033 Lublin, P O L A N D W>prawy Geograficzne na Spitsbergen UMCS, Lublin, 1994 WEATHER CONDITIONS IN CALYPSOBYEN

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYKA OPADÓW ATMOSFERYCZNYCH NA TERENIE WOJEWÓDZTWA WARMIŃSKO-MAZURSKIEGO W LATACH

CHARAKTERYSTYKA OPADÓW ATMOSFERYCZNYCH NA TERENIE WOJEWÓDZTWA WARMIŃSKO-MAZURSKIEGO W LATACH Acta Agrophysica, 24, 3(1), 5-11 CHARAKTERYSTYKA OPADÓW ATMOSFERYCZNYCH NA TERENIE WOJEWÓDZTWA WARMIŃSKO-MAZURSKIEGO W LATACH 2-22 Barbara Banaszkiewicz, Krystyna Grabowska, Zbigniew Szwejkowski Katedra

Bardziej szczegółowo

WPŁYW SYTUACJI SYNOPrYCZNYCH NA ZACHMURZENIE W KRAKOWIE. INFLUENCE OF THE SYNOPrIC SITUATIONS ON THE CLOUDINESS IN CRACOW

WPŁYW SYTUACJI SYNOPrYCZNYCH NA ZACHMURZENIE W KRAKOWIE. INFLUENCE OF THE SYNOPrIC SITUATIONS ON THE CLOUDINESS IN CRACOW ACTA UNIVERSITATIS LODZIENSIS FOLIA GEOORAPHICA PHYSICA 3, 1998 Dorota Matuszko WPŁYW SYTUACJI SYNOPrYCZNYCH NA ZACHMURZENIE W KRAKOWIE INFLUENCE OF THE SYNOPrIC SITUATIONS ON THE CLOUDINESS IN CRACOW

Bardziej szczegółowo

PRZEBIEG WARUNKÓW POGODOWYCH W CALYPSOBYEN W SEZONIE LETNIM 2001 NA TLE WIELOLECIA

PRZEBIEG WARUNKÓW POGODOWYCH W CALYPSOBYEN W SEZONIE LETNIM 2001 NA TLE WIELOLECIA Problemy Klimatologii Polarnej 13 2003 117 125 PRZEBIEG WARUNKÓW POGODOWYCH W CALYPSOBYEN W SEZONIE LETNIM 2001 NA TLE WIELOLECIA 1986-2000 1 Andrzej Gluza, Krzysztof Siwek, Jerzy Pęcak, Marcin Siłuch

Bardziej szczegółowo

WPŁYW BUDOWY DZIELNICY MIESZKANIOWEJ URSYNÓW NA KLIMAT LOKALNY

WPŁYW BUDOWY DZIELNICY MIESZKANIOWEJ URSYNÓW NA KLIMAT LOKALNY WODA-ŚRODOWISKO-OBSZARY WIEJSKIE 2005: t. 5 z. specj. (14) WATER-ENVIRONMENT-RURAL AREAS s. 261 273 www.imuz.edu.pl Instytut Melioracji i Użytków Zielonych w Falentach, 2005 WPŁYW BUDOWY DZIELNICY MIESZKANIOWEJ

Bardziej szczegółowo

Typy strefy równikowej:

Typy strefy równikowej: Strefa równikowa: Duży dopływ energii słonecznej w ciągu roku, strefa bardzo wilgotna spowodowana znacznym parowaniem. W powietrzu występują warunki do powstawania procesów konwekcyjnych. Przykładem mogą

Bardziej szczegółowo

ROLA CYRKULACJI ATMOSFERY W KSZTAŁTOWANIU TEMPERATURY POWIETRZA W STYCZNIU NA SPITSBERGENIE

ROLA CYRKULACJI ATMOSFERY W KSZTAŁTOWANIU TEMPERATURY POWIETRZA W STYCZNIU NA SPITSBERGENIE Problemy Klimatologii Polarnej 14 2004 59 68 ROLA CYRKULACJI ATMOSFERY W KSZTAŁTOWANIU TEMPERATURY POWIETRZA W STYCZNIU NA SPITSBERGENIE Tadeusz Niedźwiedź Katedra Klimatologii, Wydział Nauk o Ziemi, Uniwersytet

Bardziej szczegółowo

ZMIANY TERMIKI GRUNTU W HORNSUNDZIE (SW SPITSBERGEN) W LATACH

ZMIANY TERMIKI GRUNTU W HORNSUNDZIE (SW SPITSBERGEN) W LATACH Problemy Klimatologii Polarnej 20 2010 121 127 ZMIANY TERMIKI GRUNTU W HORNSUNDZIE (SW SPITSBERGEN) W LATACH 1990-2009 CHANGES OF THERMIC OF THE GROUND IN HORNSUND (SW SPITSBERGEN) IN THE PERIOD 1990-2009

Bardziej szczegółowo

SPITSBERGEN HORNSUND

SPITSBERGEN HORNSUND Polska Stacja Polarna Instytut Geofizyki Polska Akademia Nauk Polish Polar Station Institute of Geophysics Polish Academy of Sciences BIULETYN METEOROLOGICZNY METEOROLOGICAL BULLETIN SPITSBERGEN HORNSUND

Bardziej szczegółowo

ANALIZA MIEJSKIEJ WYSPY CIEPŁA NA OBSZARZE POZNANIA

ANALIZA MIEJSKIEJ WYSPY CIEPŁA NA OBSZARZE POZNANIA PRACE GEOGRAFICZNE, zeszyt 122 Instytut Geografii i Gospodarki Przestrzennej UJ Kraków 2009 Anna Nowak ANALIZA MIEJSKIEJ WYSPY CIEPŁA NA OBSZARZE POZNANIA Zarys treści: W pracy przedstawiono analizę rozkładu

Bardziej szczegółowo

DOBOWA ZMIENNOŚĆ TEMPERATURY I WILGOTNOŚCI POWIETRZA NA WYSOKOŚCI 2,0 I 0,5 m W SIEDLISKU WILGOTNYM W DOLINIE NOTECI I SIEDLISKU SUCHYM W BYDGOSZCZY

DOBOWA ZMIENNOŚĆ TEMPERATURY I WILGOTNOŚCI POWIETRZA NA WYSOKOŚCI 2,0 I 0,5 m W SIEDLISKU WILGOTNYM W DOLINIE NOTECI I SIEDLISKU SUCHYM W BYDGOSZCZY WODA-ŚRODOWISKO-OBSZARY WIEJSKIE : t. z. a (11) WATER-ENVIRONMENT-RURAL AREAS s. 137 15 www.imuz.edu.pl Instytut Melioracji i Użytków Zielonych w Falentach, DOBOWA ZMIENNOŚĆ TEMPERATURY I WILGOTNOŚCI POWIETRZA

Bardziej szczegółowo

TENDENCJE ZMIAN TEMPERATURY POWIETRZA W POLSCE. Tendencies of air temperature changes in Poland

TENDENCJE ZMIAN TEMPERATURY POWIETRZA W POLSCE. Tendencies of air temperature changes in Poland Prace i Studia Geograficzne 2011, T. 47, ss. 67 75 Bożena Michalska Zachodniopomorski Uniwersytet Technologiczny w Szczecinie, Wydział Kształtowania Środowiska i Rolnictwa, Zakład Meteorologii i Klimatologii

Bardziej szczegółowo

TENDENCJE ZMIAN TEMPERATURY POWIETRZA OKRESU WEGETACYJNEGO W ŚRODKOWO-WSCHODNIEJ POLSCE ( ) Elżbieta Radzka

TENDENCJE ZMIAN TEMPERATURY POWIETRZA OKRESU WEGETACYJNEGO W ŚRODKOWO-WSCHODNIEJ POLSCE ( ) Elżbieta Radzka Acta Agrophysica, 2014, 21(1), 87-96 TENDENCJE ZMIAN TEMPERATURY POWIETRZA OKRESU WEGETACYJNEGO W ŚRODKOWO-WSCHODNIEJ POLSCE (1971-2005) Elżbieta Radzka Pracownia Agrometeorologii i Podstaw Melioracji,

Bardziej szczegółowo

Zużycie energii na ogrzewanie budynków w województwie zachodniopomorskim w sezonie grzewczym 2015/16 r.

Zużycie energii na ogrzewanie budynków w województwie zachodniopomorskim w sezonie grzewczym 2015/16 r. Zużycie energii na ogrzewanie budynków w województwie zachodniopomorskim w sezonie grzewczym 21/16 Józef Dopke Słowa kluczowe: temperatura, średnia miesięczna temperatura, średnia temperatura w sezonie

Bardziej szczegółowo

PORÓWNANIE ŚREDNIEJ DOBOWEJ TEMPERATURY I WILGOTNOŚCI POWIETRZA MIERZONYCH I OBLICZANYCH METODAMI STANDARDOWĄ I AUTOMATYCZNĄ

PORÓWNANIE ŚREDNIEJ DOBOWEJ TEMPERATURY I WILGOTNOŚCI POWIETRZA MIERZONYCH I OBLICZANYCH METODAMI STANDARDOWĄ I AUTOMATYCZNĄ WODA-ŚRODOWISKO-OBSZARY WIEJSKIE 213 (I III). T. 13. Z. 1 (41) WATER-ENVIRONMENT-RURAL AREAS ISSN 1642-8145 s. 59 73 pdf: www.itep.edu.pl/wydawnictwo Instytut Technologiczno-Przyrodniczy w Falentach, 213

Bardziej szczegółowo

Klimat w Polsce w 21. wieku

Klimat w Polsce w 21. wieku Klimat w Polsce w 21. wieku na podstawie numerycznych symulacji regionalnych Małgorzata Liszewska Interdyscyplinarne Centrum Modelowania Matematycznego i Komputerowego UNIWERSYTET WARSZAWSKI 1/42 POGODA

Bardziej szczegółowo

TRENDY TEMPERATURY POWIETRZA ORAZ LICZBY DNI MROŹNYCH I Z PRZEJŚCIEM TEMPERATURY PRZEZ 0 C W ARKTYCE ATLANTYCKIEJ I SYBERYJSKIEJ

TRENDY TEMPERATURY POWIETRZA ORAZ LICZBY DNI MROŹNYCH I Z PRZEJŚCIEM TEMPERATURY PRZEZ 0 C W ARKTYCE ATLANTYCKIEJ I SYBERYJSKIEJ Problemy Klimatologii Polarnej 24 2014 5 24 TRENDY TEMPERATURY POWIETRZA ORAZ LICZBY DNI MROŹNYCH I Z PRZEJŚCIEM TEMPERATURY PRZEZ 0 C W ARKTYCE ATLANTYCKIEJ I SYBERYJSKIEJ THE TRENDS IN AIR TEMPERATURE

Bardziej szczegółowo

PRZEBIEG WARUNKÓW POGODOWYCH NA STACJI W CALYPSOBYEN W SEZONIE LETNIM THE COURSE OF WEATHER CONDITIONS ON THE CALYPSOBYEN IN SUMMER

PRZEBIEG WARUNKÓW POGODOWYCH NA STACJI W CALYPSOBYEN W SEZONIE LETNIM THE COURSE OF WEATHER CONDITIONS ON THE CALYPSOBYEN IN SUMMER Problemy Klimatologii Polarnej 16 2006 139 146 PRZEBIEG WARUNKÓW POGODOWYCH NA STACJI W CALYPSOBYEN W SEZONIE LETNIM 2005 1 THE COURSE OF WEATHER CONDITIONS ON THE CALYPSOBYEN IN SUMMER 2005 2 Andrzej

Bardziej szczegółowo

WSCHÓD I ZACHÓD SŁOŃCA SUNRISE / SUNSET

WSCHÓD I ZACHÓD SŁOŃCA SUNRISE / SUNSET AIP VFR POLAND VFR GEN 3.2-1 VFR GEN 3.2 WSCHÓD I ZACHÓD SŁOŃCA SUNRISE / SUNSET OBLICZANIE CZASÓW WSCHODU I ZACHODU SŁOŃCA 1. Tabele wschodu i zachodu słońca dla lotniska EPWA oraz tabela poprawek zostały

Bardziej szczegółowo

KLASYFIKACJA TERMICZNA MIESIĘCY, SEZONÓW I LAT W LUBLINIE W LATACH

KLASYFIKACJA TERMICZNA MIESIĘCY, SEZONÓW I LAT W LUBLINIE W LATACH Prace i Studia Geograficzne 2011, T. 47, ss. 129 138 Eugeniusz Filipiuk Uniwersytet Marii Curie-Sklodowskiej, Wydział Biologii i Nauk o Ziemi, Zakład Meteorologii i Klimatologii 20 718 Lublin, Al. Kraśnicka

Bardziej szczegółowo

Transport ciepła do Oceanu Arktycznego z wodami Prądu Zachodniospitsbergeńskiego

Transport ciepła do Oceanu Arktycznego z wodami Prądu Zachodniospitsbergeńskiego VI Doroczna Konferencja Naukowa INSTYTUTU OCEANOLOGII PAN W SOPOCIE Transport ciepła do Oceanu Arktycznego z wodami Prądu Zachodniospitsbergeńskiego Waldemar Walczowski Jan Piechura Schemat Globalnej Cyrkulacji

Bardziej szczegółowo

Urban: Ocena wybranych metod obliczania wartości temperatury powietrza

Urban: Ocena wybranych metod obliczania wartości temperatury powietrza Urban G. 2010: Ocena wybranych metod obliczania średniej dobowej, miesięcznej i rocznej wartości temperatury powietrza (na przykładzie Sudetów Zachodnich i ich przedpola). Opera Corcontica 47/2010 Suppl.

Bardziej szczegółowo

Śred. -3,99-3,51 0,34 6,89 12,73 16,12 17,72 16,65 12,13 7,27 2,11-1,89

Śred. -3,99-3,51 0,34 6,89 12,73 16,12 17,72 16,65 12,13 7,27 2,11-1,89 Obliczanie średniej liczby stopniodni grzania w wieloleciu 1951-2012 dla Białegostoku Calculation of Average Heating Degree Days for the 1951-2012 Period for Białystok Józef Dopke Słowa kluczowe: temperatura,

Bardziej szczegółowo

Faculty of Meteorology and Climatology, University of Warmia-Mazury ul. Plac Łódzki 1, Olsztyn

Faculty of Meteorology and Climatology, University of Warmia-Mazury ul. Plac Łódzki 1, Olsztyn Acta Agrophysica, 2009, 13(3), 575-585 CHARACTERISATION OF ATMOSPHERIC PRECIPITATION OF IŁAWA AND CHEŁMIŃSKO-DOBRZYŃSKIE LAKE DISTRICTS IN THE YEARS 1951-2000 Barbara Banaszkiewicz, Krystyna Grabowska,

Bardziej szczegółowo

WSCHÓD I ZACHÓD SŁOŃCA SUNRISE / SUNSET

WSCHÓD I ZACHÓD SŁOŃCA SUNRISE / SUNSET AIP POLSKA GEN 2.7-1 31 MAR 2016 GEN 2.7 WSCHÓD I ZACHÓD SŁOŃCA SUNRISE / SUNSET OBLICZANIE CZASÓW WSCHODU I ZACHODU SŁOŃCA 1. Tabele wschodu i zachodu słońca dla lotniska EPWA oraz tabela poprawek zostały

Bardziej szczegółowo

ANALIZA ZMIENNOŚCI TEMPERATURY POWIETRZA W POZNANIU W LATACH 1973 2003

ANALIZA ZMIENNOŚCI TEMPERATURY POWIETRZA W POZNANIU W LATACH 1973 2003 WODA-ŚRODOWISKO-OBSZARY WIEJSKIE 2007: t. 7 z. 2a (20) WATER-ENVIRONMENT-RURAL AREAS s. 137 145 www.imuz.edu.pl Instytut Melioracji i Użytków Zielonych w Falentach, 2007 ANALIZA ZMIENNOŚCI TEMPERATURY

Bardziej szczegółowo

WSPÓŁCZESNE ZMIANY KLIMATU WYSOKOGÓRSKIEJ CZĘŚCI TATR. Contemporary climate changes in the high mountain part of the Tatras

WSPÓŁCZESNE ZMIANY KLIMATU WYSOKOGÓRSKIEJ CZĘŚCI TATR. Contemporary climate changes in the high mountain part of the Tatras Prace i Studia Geograficzne 2011, T. 47, ss. 217 226 Elwira Żmudzka Uniwersytet Warszawski, Wydział Geografii i Studiów Regionalnych, Zakład Klimatologii 00 927 Warszawa, ul. Krakowskie Przedmieście 30

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYKA WARUNKÓW ŚNIEGOWYCH I WYZNACZENIE OKRESÓW KORZYSTNYCH DO UPRAWIANIA NARCIARSTWA BIEGOWEGO I ZJAZDOWEGO W ZAKOPANEM

CHARAKTERYSTYKA WARUNKÓW ŚNIEGOWYCH I WYZNACZENIE OKRESÓW KORZYSTNYCH DO UPRAWIANIA NARCIARSTWA BIEGOWEGO I ZJAZDOWEGO W ZAKOPANEM PRACE GEOGRAFICZNE, zeszyt 105 Instytut Geografii UJ Kraków 2000 Tadeusz Sarna CHARAKTERYSTYKA WARUNKÓW ŚNIEGOWYCH I WYZNACZENIE OKRESÓW KORZYSTNYCH DO UPRAWIANIA NARCIARSTWA BIEGOWEGO I ZJAZDOWEGO W ZAKOPANEM

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYCZNE DLA HORNSUNDU TYPY POGODY A CYRKULACJA ATMOSFERY WEATHER TYPES CHARACTERISTIC OF HORNSUND AND ATMOSPHERE CIRCULATION.

CHARAKTERYSTYCZNE DLA HORNSUNDU TYPY POGODY A CYRKULACJA ATMOSFERY WEATHER TYPES CHARACTERISTIC OF HORNSUND AND ATMOSPHERE CIRCULATION. Problemy Klimatologii Polarnej 17 2007 105 111 CHARAKTERYSTYCZNE DLA HORNSUNDU TYPY POGODY A CYRKULACJA ATMOSFERY WEATHER TYPES CHARACTERISTIC OF HORNSUND AND ATMOSPHERE CIRCULATION Jacek Ferdynus Katedra

Bardziej szczegółowo

Średnie miesięczne temperatury powietrza w I kw r. w polskich miastach

Średnie miesięczne temperatury powietrza w I kw r. w polskich miastach Średnie miesięczne temperatury powietrza w I kw. 214 r. w polskich miastach Słowa kluczowe: temperatura, średnia dzienna temperatura, średnia miesięczna temperatura, stopniodni grzania, liczba stopniodni

Bardziej szczegółowo

Zróżnicowanie warunków termicznych

Zróżnicowanie warunków termicznych Katarzyna Piotrowicz Instytut Geografii i Gospodarki Przestrzennej Uniwersytet Jagielloński Zróżnicowanie warunków termicznych sezonu grzewczego w krakowie Wstęp Wielkość zużycia energii cieplnej na ogrzewanie

Bardziej szczegółowo

ANALIZA WARUNKÓW TERMICZNYCH NA STACJI URSYNÓW-SGGW W WARSZAWIE W LATACH 1970 2009

ANALIZA WARUNKÓW TERMICZNYCH NA STACJI URSYNÓW-SGGW W WARSZAWIE W LATACH 1970 2009 WODA-ŚRODOWISKO-OBSZARY WIEJSKIE 2012 (IV VI): t. 12 z. 2 (38) WATER-ENVIRONMENT-RURAL AREAS ISSN 1642-8145 s. 171 184 pdf: www.itep.edu.pl/wydawnictwo Instytut Technologiczno-Przyrodniczy w Falentach,

Bardziej szczegółowo

NAPRĘŻENIA ŚCISKAJĄCE PRZY 10% ODKSZTAŁCENIU WZGLĘDNYM PRÓBEK NORMOWYCH POBRANYCH Z PŁYT EPS O RÓŻNEJ GRUBOŚCI

NAPRĘŻENIA ŚCISKAJĄCE PRZY 10% ODKSZTAŁCENIU WZGLĘDNYM PRÓBEK NORMOWYCH POBRANYCH Z PŁYT EPS O RÓŻNEJ GRUBOŚCI PRACE INSTYTUTU TECHNIKI BUDOWLANEJ - KWARTALNIK 1 (145) 2008 BUILDING RESEARCH INSTITUTE - QUARTERLY No 1 (145) 2008 Zbigniew Owczarek* NAPRĘŻENIA ŚCISKAJĄCE PRZY 10% ODKSZTAŁCENIU WZGLĘDNYM PRÓBEK NORMOWYCH

Bardziej szczegółowo

Warunki termiczne półrocza chłodnego w Krakowie w latach 1995/ /01

Warunki termiczne półrocza chłodnego w Krakowie w latach 1995/ /01 K. Piotrowicz, R. Twardosz (red.) Wahania klimatu w różnych skalach przestrzennych i czasowych Instytut Geografii i Gospodarki Przestrzennej Uniwersytet Jagielloński Kraków, 2007, 271-278 Warunki termiczne

Bardziej szczegółowo

NA TERENIE STACJI BAZOWEJ POŻARY NA PODSTAWIE POMIARÓW AUTOMATYCZNYCH MAZOWIECKIEGO WOJEWÓDZKIEGO INSPEKTORATU OCHRONY ŚRODOWISKA W LATACH

NA TERENIE STACJI BAZOWEJ POŻARY NA PODSTAWIE POMIARÓW AUTOMATYCZNYCH MAZOWIECKIEGO WOJEWÓDZKIEGO INSPEKTORATU OCHRONY ŚRODOWISKA W LATACH IMISJA I O 3 NA TERENIE STACJI BAZOWEJ POŻARY NA PODSTAWIE POMIARÓW AUTOMATYCZNYCH MAZOWIECKIEGO WOJEWÓDZKIEGO INSPEKTORATU OCHRONY ŚRODOWISKA W LATACH 2004-2007 Anna Andrzejewska, Adam Olszewski Andrzejewska

Bardziej szczegółowo

Katedra Meteorologii i Klimatologii Rolniczej, Akademia Rolnicza Al. Mickiewicza 24/ Kraków

Katedra Meteorologii i Klimatologii Rolniczej, Akademia Rolnicza Al. Mickiewicza 24/ Kraków Acta Agrophysica, 2005, 6(2), 455-463 WARUNKI OPADOWE NA STACJI AGROMETEOROLOGICZNEJ W GARLICY MUROWANEJ Barbara Olechnowicz-Bobrowska, Barbara Skowera, Jakub Wojkowski, Agnieszka Ziernicka-Wojtaszek Katedra

Bardziej szczegółowo

WARUNKI METEOROLOGICZNE NA STACJI W CALYPSOBYEN W SEZONIE LETNIM 2014 NA TLE WIELOLECIA

WARUNKI METEOROLOGICZNE NA STACJI W CALYPSOBYEN W SEZONIE LETNIM 2014 NA TLE WIELOLECIA Problemy Klimatologii Polarnej 24 2014 37 50 WARUNKI METEOROLOGICZNE NA STACJI W CALYPSOBYEN W SEZONIE LETNIM 2014 NA TLE WIELOLECIA 1986-2011 THE METEOROLOGICAL CONDITIONS ON THE CALYPSOBYEN IN SUMMER

Bardziej szczegółowo

GLOBALNE OCIEPLENIE A EFEKTYWNOŚĆ OPADÓW ATMOSFERYCZNYCH. Agnieszka Ziernicka

GLOBALNE OCIEPLENIE A EFEKTYWNOŚĆ OPADÓW ATMOSFERYCZNYCH. Agnieszka Ziernicka Acta Agrophysica, 2004, 3(2), 393-397 GLOBALNE OCIEPLENIE A EFEKTYWNOŚĆ OPADÓW ATMOSFERYCZNYCH Agnieszka Ziernicka Katedra Meteorologii i Klimatologii Rolniczej, Akademia Rolnicza Al. Mickiewicza 24/28

Bardziej szczegółowo

Zmiany zużycia energii na ogrzewanie budynków w wybranych miastach Polski w wieloleciu. Józef Dopke. Streszczenie. 1. Wstęp

Zmiany zużycia energii na ogrzewanie budynków w wybranych miastach Polski w wieloleciu. Józef Dopke. Streszczenie. 1. Wstęp Zmiany zużycia energii na ogrzewanie budynków w wybranych miastach Polski w wieloleciu Józef Dopke Słowa kluczowe: temperatura, średnia dzienna temperatura, średnia miesięczna temperatura, średnia roczna

Bardziej szczegółowo

WIZUALIZACJA DANYCH POMIAROWYCH MIERNIKA ZAPYLENIA POWIETRZA AMIZ 2000 PRZY UŻYCIU PROGRAMU LabVIEW

WIZUALIZACJA DANYCH POMIAROWYCH MIERNIKA ZAPYLENIA POWIETRZA AMIZ 2000 PRZY UŻYCIU PROGRAMU LabVIEW WIZUALIZACJA DANYCH POMIAROWYCH MIERNIKA ZAPYLENIA POWIETRZA AMIZ 2000 PRZY UŻYCIU PROGRAMU LabVIEW Adrian Jakowiuk Instytut Chemii i Techniki Jądrowej, Warszawa CM CM O CM O Abstract APPLICATION OF THE

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYKA ELEMENTÓW POGODY W GACI W 2002 ROKU

CHARAKTERYSTYKA ELEMENTÓW POGODY W GACI W 2002 ROKU Słupskie Prace Geograficzne 2 2005 Grażyna Dederko Instytut Geografii Pomorska Akademia Pedagogiczna Słupsk CHARAKTERYSTYKA ELEMENTÓW POGODY W GACI W 2002 ROKU 1. Stacja Naukowo-Dydaktyczna Instytutu Geografii

Bardziej szczegółowo

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN POLONIA

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN POLONIA ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN POLONIA VOL. LXVIII (2) SECTIO E 2013 Katedra Meteorologii i Klimatologii Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie pl. Łódzki 1, 10-957 Olsztyn e-mail:

Bardziej szczegółowo

Katedra Meteorologii i Klimatologii, Akademia Rolnicza w Szczecinie Department of Meteorology and Climatology, Agricultural University in Szczecin

Katedra Meteorologii i Klimatologii, Akademia Rolnicza w Szczecinie Department of Meteorology and Climatology, Agricultural University in Szczecin Robert KALBARCZYK, Eliza KALBARCZYK Katedra Meteorologii i Klimatologii, Akademia Rolnicza w Szczecinie Department of Meteorology and Climatology, Agricultural University in Szczecin Sezonowa zmienność

Bardziej szczegółowo

WIELOLETNIA ZMIENNOŚĆ GRUBOŚCI POKRYWY ŚNIEŻNEJ W OKOLICY SZCZYRKU

WIELOLETNIA ZMIENNOŚĆ GRUBOŚCI POKRYWY ŚNIEŻNEJ W OKOLICY SZCZYRKU Inżynieria Ekologiczna Ecological Engineering Vol. 41, 2015, 153 159 DOI: 10.12912/23920629/1844 WIELOLETNIA ZMIENNOŚĆ GRUBOŚCI POKRYWY ŚNIEŻNEJ W OKOLICY SZCZYRKU Janusz Leszek Kozak 1, Maria Łepko 1

Bardziej szczegółowo

Zróżnicowanie temperatury powierzchni czynnej moreny lodowca Aavatsmarka (Ziemia Oskara II, NW Spitsbergen) w zależności od ekspozycji

Zróżnicowanie temperatury powierzchni czynnej moreny lodowca Aavatsmarka (Ziemia Oskara II, NW Spitsbergen) w zależności od ekspozycji XIV Sympozjum Polarne, Lublin 1987 Instytut Geografii, Zakład Klimatologii Uniwersytetu M. Kopernika, Toruń GABRIEL WÓJCIK, RAJMUND PRZYBYLAK Zróżnicowanie temperatury powierzchni czynnej moreny lodowca

Bardziej szczegółowo

ZMIANA STRUKTURY STANÓW POGÓD WRAZ Z ODDALANIEM SIĘ OD BRZEGÓW POŁUDNIOWEGO BAŁTYKU W GŁĄB LĄDU

ZMIANA STRUKTURY STANÓW POGÓD WRAZ Z ODDALANIEM SIĘ OD BRZEGÓW POŁUDNIOWEGO BAŁTYKU W GŁĄB LĄDU Prace i Studia Geograficzne 2011, T. 47, ss. 169 177 Jacek Ferdynus Akademia Morska w Gdyni, Wydział Nawigacyjny, Katedra Meteorologii i Oceanografii Nautycznej 81 374 Gdynia, ul. Sędzickiego 19 e-mail:

Bardziej szczegółowo

Kierunki i prędkości wiatru w Arktyce Amerykańskiej w XIX wieku

Kierunki i prędkości wiatru w Arktyce Amerykańskiej w XIX wieku K. Piotrowicz, R. Twardosz (red.) Wahania klimatu w różnych skalach przestrzennych i czasowych Instytut Geografii i Gospodarki Przestrzennej Uniwersytet Jagielloński Kraków, 2007, 111-119 Kierunki i prędkości

Bardziej szczegółowo

Zużycie energii na ogrzewanie budynków w ostatnich sezonach grzewczych Józef Dopke

Zużycie energii na ogrzewanie budynków w ostatnich sezonach grzewczych Józef Dopke Zużycie energii na ogrzewanie budynków w ostatnich sezonach grzewczych Józef Dopke Słowa kluczowe: temperatura, średnia miesięczna temperatura, stopniodni grzania, liczba stopniodni grzania, temperatura

Bardziej szczegółowo

Barbara BANASZKIEWICZ, Krystyna GRABOWSKA, Zbigniew SZWEJKOWSKI, Jan GRABOWSKI

Barbara BANASZKIEWICZ, Krystyna GRABOWSKA, Zbigniew SZWEJKOWSKI, Jan GRABOWSKI Barbara BANASZKIEWICZ, Krystyna GRABOWSKA, Zbigniew SZWEJKOWSKI, Jan GRABOWSKI Katedra Meteorologii i Klimatologii, Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie Department of Meteorology and Climatology,

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie z badań jakości powietrza wykonanych ambulansem pomiarowym w Tarnowskich Górach w dzielnicy Osada Jana w dniach

Sprawozdanie z badań jakości powietrza wykonanych ambulansem pomiarowym w Tarnowskich Górach w dzielnicy Osada Jana w dniach WOJEWÓDZKI INSPEKTORAT OCHRONY ŚRODOWISKA W KATOWICACH DELEGATURA W CZĘSTOCHOWIE ul. Rząsawska 24/28 tel. (34) 369 41 20, (34) 364-35-12 42-200 Częstochowa tel./fax (34) 360-42-80 e-mail: czestochowa@katowice.wios.gov.pl

Bardziej szczegółowo

PORÓWNANIE WYBRANYCH ELEMENTÓW METEOROLOGICZNYCH W SEZONIE LETNIM 2011 ROKU MIĘDZY STACJAMI CALYPSOBYEN I AKSELOYA (W SPITSBERGEN)

PORÓWNANIE WYBRANYCH ELEMENTÓW METEOROLOGICZNYCH W SEZONIE LETNIM 2011 ROKU MIĘDZY STACJAMI CALYPSOBYEN I AKSELOYA (W SPITSBERGEN) Problemy Klimatologii Polarnej 23 2013 157 168 PORÓWNANIE WYBRANYCH ELEMENTÓW METEOROLOGICZNYCH W SEZONIE LETNIM 2011 ROKU MIĘDZY STACJAMI CALYPSOBYEN I AKSELOYA (W SPITSBERGEN) COMPARISON OF SOME SELECTED

Bardziej szczegółowo

CYRKULACYJNE UWARUNKOWANIA WYSTĘPOWANIA TYPÓW POGODY W HORNSUNDZIE W LATACH

CYRKULACYJNE UWARUNKOWANIA WYSTĘPOWANIA TYPÓW POGODY W HORNSUNDZIE W LATACH Problemy Klimatologii Polarnej 15 2005 91 102 CYRKULACYJNE UWARUNKOWANIA WYSTĘPOWANIA TYPÓW POGODY W HORNSUNDZIE W LATACH 1991 2000 CIRCULATION REASONS OF WEATHER TYPES FREQUENCY IN HORNSUND IN THE PERIOD

Bardziej szczegółowo

WARUNKI BIOKLIMATYCZNE WIELKOPOLSKIEGO PARKU NARODOWEGO W ŚWIETLE WYBRANYCH WSKAŹNIKÓW BIOMETEOROLOGICZNYCH

WARUNKI BIOKLIMATYCZNE WIELKOPOLSKIEGO PARKU NARODOWEGO W ŚWIETLE WYBRANYCH WSKAŹNIKÓW BIOMETEOROLOGICZNYCH Prace i Studia Geograficzne 2011, T. 47, ss. 327 334 Katarzyna Szyga-Pluta Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Wydział Nauk Geograficznych i Geologicznych, Instytut Geografii Fizycznej i Kształtowania

Bardziej szczegółowo

Andrzej Jaśkowiak Lotnicza pogoda

Andrzej Jaśkowiak Lotnicza pogoda Andrzej Jaśkowiak Lotnicza pogoda - Meteorologia dla pilotów ROZDZIAŁ 1. Atmosfera ziemska ROZDZIAŁ 2. Woda w atmosferze ROZDZIAŁ 3. Temperatura ROZDZIAŁ 4. Stabilność powietrza ROZDZIAŁ 5. Ciśnienie atmosferyczne

Bardziej szczegółowo

Wskaźnik wilgotności powietrza jako kompleksowy opis zmienności wilgotności powietrza w Krakowie

Wskaźnik wilgotności powietrza jako kompleksowy opis zmienności wilgotności powietrza w Krakowie K. Piotrowicz, R. Twardosz (red.) Wahania klimatu w różnych skalach przestrzennych i czasowych Instytut Geografii i Gospodarki Przestrzennej Uniwersytet Jagielloński Kraków, 2007, 331-336 Wskaźnik wilgotności

Bardziej szczegółowo