Fizjologia i Regulacja Metabolizmu. Jarosław Szczepanik

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Fizjologia i Regulacja Metabolizmu. Jarosław Szczepanik"

Transkrypt

1 PERCEPCJA I PRZETWARZANIE SYGNAŁÓW U ROŚLIN Fizjologia i Regulacja Metabolizmu Jarosław Szczepanik Zakład Ekofizjologii Molekularnej Roślin, Instytut Biologii Eksperymentalnej i Biotechnologii Roślin

2 Plan prezentacji 1 Transdukcja sygnału Transdukcja sygnału w komórce roślinnej Wapń jako wtórny przekaźnik informacji Transdukcja sygnału o stresie oksydacyjnym 2 Percepcja światła Białka biorące udział w percepcji sygnałów świetlnych 3 Komunikacja systemiczna Systemiczne przekazywanie sygnału Systemiczne przekazywanie sygnałów świetlnych Elektrofizjologia 4 Hormony Roślinne hormony i regulatory wzrostu 5 Allelopatia Wykrywanie sąsiadów i ostrzeganie o zagrożeniach

3 Transdukcja sygnału DEFINICJA: Zamiana bodźca zewnętrznego (warunki środowiska, biotyczne i abiotyczne czynniki stresowe) na odpowiedź fizjologiczną komórki i organizmu

4 Etapy transdukcji sygnału w roślinie percepcja sygnału (najczęsciej poprzez receptory) przetworzenie sygnału (np. poprzez wzmocnienie za pośrednictwem wtórnych przekaźników) przekazanie sygnału regulacja specyficznych genów modyfikacja procesów metabolicznych i fizjologicznych odpowiedź rośliny (zmiana funkcjonowania organizmu)

5 Sposoby transdukcji sygnału w komórce receptory zewnątrzkomórkowe (błonowe) dla dużych cząsteczek (białka, cukrowce, aminokwasy) wewnątrzkomórkowe dla małych cząsteczek (jony, etylen) białka sprzęgające (białka G) wtórne przekaźniki informacji (wapń, trójfosforan inozytolu, nukleotydy cykliczne) fosforylacja i defosforylacja białek

6 Systemy transdukcji sygnału JEDNOSKŁADNIKOWY: Jeden receptor (lub jeden system białek błonowych) częśc receptorowa i część katalityczna (kinaza seronino-treoninowa) DWUSKŁADNIKOWY: Dwa białka: sensor i regulator odpowiedzi; zewnętrzna domena sensora wiąże ligand a wewnętrzna jest kinazą (histydynową) ulegającą autofosforylacji po związaniu liganda; aktywowane jest białko regulatorowe oddziaływujące pośrednio lub bezpośrednio na specyficzne geny TRÓJSKŁADNIKOWY: Zewnątrzkomórkowy receptor, białko sprzęgające w błonie oraz efektor (kanał jonowy, enzym); receptor przenosi wzbudzenie na białko sprzęgające, a to z kolei na efektor; w rezultacie wzrost stężenia wtórnego przekaźnika informacji wpływające na własności kinetyczne białek

7 Transdukcja sygnału na przykładzie systemu trójskładnikowego Alberts, 1999

8 Kaskady sygnałowe transdukcja sygnału działa najczęściej jak kaskada przełączników molekularnych (na rysunku receptor sprzężony z białkiem G białko G fossfolipaza C IP 3 kanał wapniowy jony wapnia Alberts, 1999

9 Transdukcja sygnału z udziałem wapnia Snedden i Fromm, 1998

10 Komórkowe rezerwuary wapnia PULA JONÓW WAPNIA [%] ([mm]) (wartości dla komórki niepobudzonej) KOMÓRKA: 100% (~15 mm) wakuola: 70% (~10 mm) ściana komórkowa: 15% (~2 mm) ER: 10% (~1 mm) aparat Golgiego: 10% (~1 mm) Snedden i Fromm, 1998

11 Uruchamianie kanałów wapniowych w tonoplaście tonoplast posiada kilka rodzajów kanałów wapniowych, aktywowanych przez specyficzne bodźce i ścieżki transdukcji sygnału: bramkowane napięciem (Vm, o różnych potencjałach uruchamiajacych), aktywowane przez cykliczne nukleotydy (cadpr) lub IP 3 McAinsh i Hetherington, 1998

12 Dekodowanie sygnału wapniowego wiele bodźców i ścieżek transdukcji sygnału korzysta z pośrednictwa wapnia jako wtórnego przekaźnika wiele szlaków prowadzi do tego samego efektu: wzrostu stężenia jonów wapnia w cytozolu jak odróżnić, który bodziec spowodował tę reakcję? kluczem jest lokalizacja komórkowa, amplituda, wielkość i czas trwania oraz częstotliwość wzrostu stężenia wapnia dodatkowo na sygnaturę wapniową danego bodźca wpływają inne wtórne nośniki informacji McAinsh i Hetherington, 1998

13 Dekodowanie sygnału wapniowego różne sygnatury wapniowe mogą powodować różną odpowiedź tych samych komórek (po prawej stopień rozwarcia komórek szparkowych) dlaczego wapń jest wtórnym przekaźnikiem informacji? tworzy on nierozpuszczalne sole z powszechnymi w komórce fosforanami, stąd ewolucyjna presja na utrzymanie niskiego stężenia tego jonu w cytoplazmie (sekrecja do wydzielonych rezerwuarów) musiała pojawić się wcześnie Ng i McAinsh, 2003

14 Transdukcja sygnału o stresie oksydacyjnym Skróty: HSP białka szoku cieplnego; MAPK kinaza białkowa aktywowana mitogenem; PCD programowana śmierć komórki; ROS reaktywne formy tlenu; SA kwas salicylowy Mittler, 2002

15 ROS a funkcjonowanie plazmodesm dwa mutanty Arabidopsis i tytoniu: ise1, ise2 (increased size exclusion limit) u obydwu 10-krotnie wyższa przepuszczalność plazmodesm (PD) geny ISE1 i ISE2 kodują helikzay RNA : odpowiednio mitochondrialną i chloroplastową u obydwu mutantów niedorozwinięte chloroplasty i chlorozy wzrost przepuszczalności PD w celu zwiększenia dopływu koniecznych do rozwoju liścia substancji? Burch-Smith i in., 2011

16 ROS a funkcjonowanie plazmodesm obydwie mutacje (oraz podanie kwasu salicylohydroksamowego (SHAM) inhibitora oksydazy alternatywnej) prowadzą do spadku zawartości ROS w chloroplastach oraz do przeciwnego efektu w mitochondriach utlenienie mitochondriów (niewielki wzrost ROS) roślina traktuje jako słaby stres, z którym można się uporać (stąd zwiększanie SEL PD) wzrost ROS w chloroplastach po podaniu parakwatu PQ (tam produkowane są wysokie stężenia ROS) interpretowany jako poważny stres oksydacyjny, co prowadzi do zamykania PD funkcjonowanie PD zależy od wzajemnych powiązań (crosstalk) pomiędzy mitochondriami, organellami i jądrem komórkowym Stonebloom i in., 2012

17 Transdukcja sygnału Percepcja światła Komunikacja systemiczna Hormony Białka zaangażowane w percepcję sygnałów świetlnych J. Szczepanik BiBS, FiRM: Signaling Allelopatia

18 Fitochromy dwie formy: P R nieaktywna biologicznie, pochłaniająca światło czerwone P FR aktywna biologicznie, pochłaniajaca daleką czerwień chromoforem są cztery pierścienie pirolowe (synteza w plastydach) kinaza serynowo-treoninowa; po absorbcji światła czerwonego autofosforylacja seryny; P FR może fosforylować inne białka dwie pule: labilna (szybka ubikwitynacja (odkrycie ubikwitynacji) i rozkład na świetle; gen phya) oraz stabilna (P FR stabilne na świetle, pozostałe geny phy (2 4)); mogą działać odmiennie Morelli i Ruberti, 2002

19 Fitochromy stężenie fitochromu jest najwyższe w tkankach o najwyższym stopniu zmian pod wpływem światła fitochromy w różny sposób odbierają natężenie światła (zależne od stężenia P FR ): reakcje zachodzące przy bardzo niskich natężeniach światła (VLFR) są nieodwracalne, kontrolowane przez phya niskie natężenia światła (LFR) wywołują reakcję odwracalną przez FR pod kontrolą phyb wysokie natężenia światła (HIR) wymagają długiego działania bodźca, wywołują reakcje nieodwracalne, głównie pod kontrolą phya Casal i in., 1998

20 Deetiolacja Quail, 2002

21 Fotomorfogeneza i fitochromy fotomorfogeneza procesy rozwojowe zachodzące pod wpływem światła fitochrom A wyzwala podczas deetiolacji transdukcję sygnałów za pośrednictwem białka G oraz wtórnych przekaźników: wapnia i cgmp Quail, 2002

22 Kryptochromy reagują na światło niebieskie chromofory: malonylo-ryboflawina i pteryna u roślin dwa (rzadziej trzy geny) kryptochromu podobne do roślinnych krypochromy występują u zwierząt, gdzie współuczestniczą w działaniu zegara biologicznego oraz percepcji pola magnetycznego współdziałają z innymi receptorami światła

23 Fototropiny kinaza białkowa aktywowana światłem niebieskim chromofory: dwie grupy flawinowe dwa geny: phot1 i phot2 działa za pośrednictwem wapnia w fototropiźmie współdziała z fitochromami Lin, 1999

24 Percepcja UV proces mało poznany jak do tej pory rozpoznano mechanizm działania jednego białka: UVR8 nie posiada chromoforów! za percepcję UV odpowiada piramida tryptofanowa pod wpływem UV dimer rozpada się, a monomery wiążą się z białkiem COP1 (CONSTITUTIVELY PHOTOMORPHOGENIC 1) białko COP1 bierze też udział w percepcji światła przez inne fotoreceptory Gardner i Correa, 2012

25 Transdukcja sygnału Percepcja światła Komunikacja systemiczna Hormony Allelopatia Transport czynników transkrypcyjnych przez PD Roberts i Oparka, 2003 J. Szczepanik BiBS, FiRM: Signaling

26 Systemiczny transport wiroidów w roślinie Ding i in., 1999

27 Systemiczny transport mrna Przenoszenie mutacji Me (Mouse ears) z podkładki do zrazu dzikiego u pomidora Heinlein, 2002

28 Systemiczny transport mrna i białek Przemieszczanie się endogennego białka CmPP16 i jego mrna przez nowo utworzony floem z podkładki dyni do zrazu ogórka Xoconostle-Cazares i in., 1999

29 Sygnały fotoelektrofizjologiczne (PEPS) intensywność światła może być bodźcem, który pozwala roślinom na zapamiętanie fizjologicznego i środowiskowego kontekstu związanego ze stresem czynnikami składającymi się na tą pamięć są: wielkość niefotochemicznego wygaszania wzbudzenia chlorofilu (NPQ), poziom ROS oraz utlenienia glutationu i plastochinonu w chloroplastach po naświetleniu silnym światłem niebieskim i czerwonym sygnały elektryczne są przesyłane sytemicznie do innych liści (nieoświetlanych), w których następuje indukcja odpowiedzi podobna do liścia oświetlonego wcześniejsze uruchomienie PEPS ułatwia walkę ze stresem biotycznym Szechyńska-Hebda i in., 2010

30 Potencjał czynnościowy w ogonku liściowym mimozy Fromm, 1991

31 Sygnały elektryczne w liściu mimozy Fromm, 1991

32 Systemiczny transport sygnałów elektrycznych Efektywna wydajność kwantowa PSII w liściu złożonym mimozy sąsiadującym z podrażnionym Koziolek i in., 2003

33 Reakcje roślin wywołane przez sygnały elektryczne RUCHY rośliny drapieżne (1 cm); mimoza (10 cm) FOTOSYNTEZA, ODDYCHANIE przejściowa indukcja oddychania i fotosyntezy po podrażnieniu podstawy łodygi dyni gorącem lub KCl hormony, zmiana ph podłoża indukują sygnał elektryczny, wywołujący zmiany w fotosyntezie i transpiracji liści już po 3 minutach (wierzba) po zapyleniu łagiewka pyłkowa przenosi sygnał elektryczny stymulujący oddychanie w komórce jajowej po 1 minucie (hibiskus) TRANSPORT FLOEMOWY indukcja rozładunku floemu (mimoza, burak) chłód indukuje sygnał elektryczny przemieszczany wzdłuż liścia kukurydzy, skutkujący zahamowaniem transportu SYNTEZA BIAŁEK sygnał elektryczny wywołany zranieniem lub gorącem jest pzrenoszony wzdłuż ogonka liściowego i indukuje po 4 h ekspresję genu Pin 2 (inhibitor proteinazy) w liściu niezranionym pomidora

34 Hormony i regulatory wzrostu HORMONY wpływają na wzrost i rozwój roślin mają zdolność do przemieszczania się działają w małych stężeniach (rzędu 10-6 M) powszechne w świecie roślin auksyny, gibereliny, cytokininy, kwas abscysynowy, etylen, kwas jasmonowy, brasinosteroidy REGULATORY WZROSTU działają podobnie jak hormony ale w wyższych stężeniach (> 10-4 M) nie są powszechne, często dany związek specyficzny gatunkowo poliaminy, związki fenolowe, kwas salicylowy, HCN

35 Równowaga i działanie plejoropowe w przypadku hormonów często można mówić o działaniu plejotropowym (jeden hormon wpływa na wiele procesów) o kierunku procesów rozwojowych czy reakcji na bodziec decyduje równowaga hormonalna w danej komórce lub tkance różne hormony oddziaływują na siebie (crosstalk): działanie synergistyczne i antagonistyczne

36 Auksyny SYNTEZA pochodne tryptofanu powstają w merystemach (głównie liście), skąd są transportowane bazypetalnie transport polarny (białka PIN) DZIAŁANIE wzrost wydłużeniowy ruchy roślin ukorzenianie, rozwój owoców dominacja wierzchołkowa regulacja przepływu przez PD Callis, 2005

37 Transdukcja sygnału Percepcja światła Komunikacja systemiczna Hormony Allelopatia Rola auksyn w fototropiźmie DR5 synthetic auxin-inducible promoter; GUS β-glukuronidaza; IAA kwas indolilo-3-octowy; NPA kwas 1-N-naftyloftalamowy Koning, 1994 J. Szczepanik BiBS, FiRM: Signaling

38 Rola auksyn w grawitropiźmie Koning, 1994

39 Wrażliwość organów na auksyny Koning, 1994

40 Wzrost kwasowy Koning, 1994

41 Wzrost kwasowy Koning, 1994

42 Grawitropizm korzeń vs pęd Tasaka i in., 1999

43 Crosstalk auksyny:gibereliny Koning, 1994

44 Gibereliny SYNTEZA izoprenoidy wydłużające się liście, nasiona, części wierzchołkowe pędów i korzeni (ale nie merystemy), węzły u traw, pręciki DZIAŁANIE wzrost na wysokość (mutanty giberelinowe są karłowate; mozna przełamać mutację podając egzogenne GA) przełamanie spoczynku pąków i nasion indukcja kwitnienia indukcja kwaśnej inwertazy mają negatywne regulatory (białka DELLA)

45 Gibereliny odkryte u szalonego ryżu zakażonego grzybem Giberella fujikuroi, produkującym gibreliny ponad 120 znanych GA

46 Cytokininy SYNTEZA pochodne adeniny synteza głównie w merystemach korzeni, zarodkach transport w ksylemie do liści DZIAŁANIE stymulowanie podziałów komórkowych wzrost pędów bocznych opóźnianie starzenia liści indukcja RuBisCO, fotosyntezy, transportu asymilatów stymulacja rozwoju wiązek przewodzących także u zwierząt

47 Bakterie i cytokininy niektóre bakterie produkują cytokininy, indukując powstanie specjalnych struktur, w których żyją (na zdjęciu miotła czarownicy na gałęzi jodły balsamicznej zaatakowanej przez Corynebacterium

48 Brasinosteroidy SYNTEZA izoprenoidy powstają we wszystkich tkankach, ale w niskich stężeniach (500 ng/kg nasion rzodkiewnika; 10 mg/250 kg pyłku!) transport floemem i ksylemem DZIAŁANIE wzrost pędów (najaktywniejsze hormony wzrostu) stymulacja podziałów i różnicowania komórek wzrost oporności na stresy przyspieszanie starzenia

49 Kwas abscysynowy SYNTEZA izoprenoid synteza głównie w dojrzałych organach DZIAŁANIE antagonista większości hormonów hamuje wzrost i kiełkowanie stymuluje spoczynek i starzenie w warunkach stresu odpowiada za zamykanie szparek zwiększa odporność na stresy reguluje przepływ przez PD brak ABA w nasionach powoduje kiełkowanie na roślinie macierzystej

50 Etylen SYNTEZA synteza z metioniny (ACC prekursor) powstaje w różnych częściach rośliny szczególnie intensywnie w tkankach merstematycznych, starzejących się, dojrzewających owocach, pod wpływem anoksji lub innych stresów DZIAŁANIE indukcja epinastii dojrzewanie owoców stymulacja kiełkowania przyspieszanie starzenia i opadania organów indukcja wzrostu na grubość, hamowanie wzrostu elongacyjnego

51 Etylen i dojrzewanie owoców etylen przyspiesza dojrzewanie części owoców, tzw. owoców klimakterycznych owoce klimakteryczne: jabłka, banany, figi, mango, pomidory, śliwki, brzoskwinie owoce nieklimakteryczne: cytrusy, winogrona, ananasy, truskawki, arbuzy

52 Jasmonidy SYNTEZA pochodne kwasu linolenowego kwas jasmonowy i ester metylowy kwasu jasmonowego (forma lotna), koniugaty z aa i cukrami DZIAŁANIE podobnie do ABA hamuje wzrost, stymuluje starzenie, dojrzewanie i opadanie organów hamuje fotosyntezę pełni szczególną rolę w odpowiedzi stres UV, ozon, zranienie najważniejszy podczas odpowiedzi na stresy biotyczne (polipetyd systemina indukuje lipazę, ta uwalnia kwas linolenowy)

53 Sposoby komunikacji międzyosobniczej u roślin stosunek światła czerwonego do dalekiej czerwieni (R:FR) chlorofil pochłania R, stąd wysoki udział FR oznacza duże zacienienie ucieczka od sąsiadów, w kierunku wyższego R:FR lotne związki organiczne (BVOC): metylojasmonian, terpeny rolą BVOC jest ochrona sąsiadów (często klony jednego osobnika) przed zagrożeniem ze strony patogena czy roślinożercy, zwabianie drapieżnych owadów lub ptaków, allelopatia

54 Sposoby komunikacji międzyosobniczej Ballare, 1999

55 Allelopatia negatywny lub pozytywny wpływ substancji chemicznych wydzielanych przez roślinę lub pochodzących z jej rozkładu na inne organizmy substancje te mogą hamować kiełkowanie lub/i wzrost roślin

56 Allelopatia Allelopatia mącznicy (zwróć uwagę na brak innych roślin w pobliżu pnia)

Fizjologia i Regulacja Metabolizmu. Jarosław Szczepanik

Fizjologia i Regulacja Metabolizmu. Jarosław Szczepanik PERCEPCJA I PRZETWARZANIE SYGNAŁÓW U ROŚLIN Fizjologia i Regulacja Metabolizmu Jarosław Szczepanik Zakład Ekofizjologii Molekularnej Roślin, Instytut Biologii Eksperymentalnej i Biotechnologii Roślin Plan

Bardziej szczegółowo

Hormony roślinne ( i f t i o t h o or o m r on o y n )

Hormony roślinne ( i f t i o t h o or o m r on o y n ) Hormony roślinne (fitohormony) Hormony roślinne: To związki chemiczne syntetyzowane w pewnych częściach rośliny służące do "komunikacji" pomiędzy poszczególnymi jej częściami. Działają w bardzo małych

Bardziej szczegółowo

Zagadnienia: Wzrost i rozwój

Zagadnienia: Wzrost i rozwój Zagadnienia: Wzrost i rozwój 1. Definicja wzrostu i rozwoju. 2. Fazy wzrostu i rozwoju (embrionalna, juwenilna, wegetatywna, generatywna). 3. Wpływ czynników środowiska na wzrost i rozwój roślin. 4. Kiełkowanie

Bardziej szczegółowo

Regulatory wzrostu 1. Auksyny 2. Gibereliny 3. Cytokininy 4. Brasinosteroidy 5. Kwas abscysynowy 6. Jasmonidy 7. Etylen

Regulatory wzrostu 1. Auksyny 2. Gibereliny 3. Cytokininy 4. Brasinosteroidy 5. Kwas abscysynowy 6. Jasmonidy 7. Etylen WYKŁAD XV Regulacja wzrostu i rozwoju roślin przez czynniki endogenne Reakcja roślin na stres Fitohormony - hormony roślinne - endogenne regulatory roślinne, które są transportowane w roślinie od miejsca,

Bardziej szczegółowo

Zawartość. 1 Wstęp Jan Kopcewicz, Stanisław Lewak

Zawartość. 1 Wstęp Jan Kopcewicz, Stanisław Lewak Zawartość 139432 1 Wstęp Jan Kopcewicz, Stanisław Lewak 2 Podstawy procesów życiowych 2.1 Podstawy strukturalno-funkcjonalne komórki roślinnej Andrzej Tretyn 2.1.1 Błona komórkowa (plazmolema) 2.1.2 Cytoplazma

Bardziej szczegółowo

WYKŁAD XIII ROŚLINY WZROST I ROZWÓJ

WYKŁAD XIII ROŚLINY WZROST I ROZWÓJ WYKŁAD XIII ROŚLINY WZROST I ROZWÓJ Podstawowe objawy życia: Przemiana materii (metabolizm) WZROST I ROZWÓJ Wzrost - nieodwracalny przyrost rozmiarów rośliny Rozwój - zmiany jakościowe zachodzące w ciągu

Bardziej szczegółowo

ROLA WAPNIA W FIZJOLOGII KOMÓRKI

ROLA WAPNIA W FIZJOLOGII KOMÓRKI ROLA WAPNIA W FIZJOLOGII KOMÓRKI Michał M. Dyzma PLAN REFERATU Historia badań nad wapniem Domeny białek wiążące wapń Homeostaza wapniowa w komórce Komórkowe rezerwuary wapnia Białka buforujące Pompy wapniowe

Bardziej szczegółowo

Wstęp Tropizmy Nastie Ruchy autonomiczne Pozostałe ruchy. Fizjologia i Regulacja Metabolizmu. Jarosław Szczepanik

Wstęp Tropizmy Nastie Ruchy autonomiczne Pozostałe ruchy. Fizjologia i Regulacja Metabolizmu. Jarosław Szczepanik RUCHY ROŚLIN Fizjologia i Regulacja Metabolizmu Jarosław Szczepanik Zakład Ekofizjologii Molekularnej Roślin, Instytut Biologii Eksperymentalnej i Biotechnologii Roślin Plan prezentacji 1 Wstęp Definicja

Bardziej szczegółowo

KATEDRA FIZYKOCHEMII I TECHNOLOGII POLIMERÓW LABORATORIUM Z FIZYKI I BIOFIZYKI. Wpływ auksyn na wzrost roślin

KATEDRA FIZYKOCHEMII I TECHNOLOGII POLIMERÓW LABORATORIUM Z FIZYKI I BIOFIZYKI. Wpływ auksyn na wzrost roślin POLITECHNIKA ŚLĄSKA WYDZIAŁ CHEMICZNY KATEDRA FIZYKOCHEMII I TECHNOLOGII POLIMERÓW LABORATORIUM Z FIZYKI I BIOFIZYKI Wpływ auksyn na wzrost roślin 14.1. Wprowadzenie 14.1.2. Wzrost roślin Wzrost i rozwój

Bardziej szczegółowo

Auksyna,,oczami roślin transgenicznych

Auksyna,,oczami roślin transgenicznych Auksyna,,oczami roślin transgenicznych dr Justyna Wiśniewska, UNIWERSYTET MIKOŁAJA KOPERNIKA w TORUNIU ZAKŁAD BIOTECHNOLOGII Auksyny naturalne i sztuczne Naturalne auksyny: IAA - kwas indolilo-3-octowy

Bardziej szczegółowo

Interakcje między abiotycznymi i biotycznymi czynnikami stresowymi: od teorii do praktyki Elżbieta Kuźniak Joanna Chojak

Interakcje między abiotycznymi i biotycznymi czynnikami stresowymi: od teorii do praktyki Elżbieta Kuźniak Joanna Chojak Katedra Fizjologii i Biochemii Roślin Uniwersytetu Łódzkiego Interakcje między abiotycznymi i biotycznymi czynnikami stresowymi: od teorii do praktyki Elżbieta Kuźniak Joanna Chojak Plan wykładu Przykłady

Bardziej szczegółowo

Nukleotydy w układach biologicznych

Nukleotydy w układach biologicznych Nukleotydy w układach biologicznych Schemat 1. Dinukleotyd nikotynoamidoadeninowy Schemat 2. Dinukleotyd NADP + Dinukleotydy NAD +, NADP + i FAD uczestniczą w procesach biochemicznych, w trakcie których

Bardziej szczegółowo

THE UNFOLDED PROTEIN RESPONSE

THE UNFOLDED PROTEIN RESPONSE THE UNFOLDED PROTEIN RESPONSE Anna Czarnecka Źródło: Intercellular signaling from the endoplasmatic reticulum to the nucleus: the unfolded protein response in yeast and mammals Ch. Patil & P. Walter The

Bardziej szczegółowo

Budowa anatomiczna liścia roślin okrytonasiennych.

Budowa anatomiczna liścia roślin okrytonasiennych. Organy wegetatywne roślin nasiennych: liście, pędy, korzenie. Budowa anatomiczna liścia roślin okrytonasiennych. Budowa morfologiczna liścia. Przekrój przez blaszkę liściową. Budowa anatomiczna liścia.

Bardziej szczegółowo

Roślinne kultury tkankowe in vitro hodowla roślin, części roślin, tkanek lub pojedynczych komórek na sztucznych pożywkach w sterylnych warunkach.

Roślinne kultury tkankowe in vitro hodowla roślin, części roślin, tkanek lub pojedynczych komórek na sztucznych pożywkach w sterylnych warunkach. Roślinne kultury tkankowe in vitro hodowla roślin, części roślin, tkanek lub pojedynczych komórek na sztucznych pożywkach w sterylnych warunkach. TOTIPOTENCJA Zdolności do odtworzenia poszczególnych organów,

Bardziej szczegółowo

Stymulatory wzrostu niezbędne w nowoczesnej produkcji rolnej. Autor: Dyr. Handlowy Przedsiębiorstwa INTERMAG Piotr Lubaszka

Stymulatory wzrostu niezbędne w nowoczesnej produkcji rolnej. Autor: Dyr. Handlowy Przedsiębiorstwa INTERMAG Piotr Lubaszka Stymulatory wzrostu niezbędne w nowoczesnej produkcji rolnej Autor: Dyr. Handlowy Przedsiębiorstwa INTERMAG Piotr Lubaszka W ostatnich sezonach z uwagi na niesprzyjające warunki klimatyczne w wielu gospodarstwach

Bardziej szczegółowo

Pobudliwość i koordynacja funkcji życiowych u roślin.

Pobudliwość i koordynacja funkcji życiowych u roślin. Pobudliwość i koordynacja funkcji życiowych u roślin. Zadanie 1 A B C W doświadczeniu wykorzystano: syntetyczną auksynę i wodę. Jak zachowała się siewka A, B i C? Zadanie 2 I - Wyjaśnij jakiego czynnika

Bardziej szczegółowo

Reakcje roślin na światło

Reakcje roślin na światło Wykład 11-12. Percepcja sygnałów środowiskowych i ruchy roślin Sygnały środowiskowe odbierane przez rośliny - światło (kierunek, natężenie, czas trwania) - temperatura - pole grawitacyjne - pożywienie

Bardziej szczegółowo

Większość tkanek roślinnych zachowuje zdolność do wzrostu przez całe Ŝycie. Stanowi to

Większość tkanek roślinnych zachowuje zdolność do wzrostu przez całe Ŝycie. Stanowi to Fizjologia wzrostu i rozwoju roślin 1. Morfogeneza 2. Cykl rozwojowy roślin. Kiełkowanie i wzrost wegetatywny. Autor Dr hab. Renata Bogatek-leszczyńska Większość tkanek roślinnych zachowuje zdolność do

Bardziej szczegółowo

Zespół Biologii nasion ( )

Zespół Biologii nasion ( ) Renata Bogatek Agnieszka Gniazdowska Urszula Krasuska Anita Wiśniewska Doktoranci: Paulina Andryka Katarzyna Budnicka Joanna Olechowicz Katedra Fizjologii Roślin SGGW Zespół Biologii nasion (2002-2012)

Bardziej szczegółowo

METODYKA STOSOWANA W ZAKŁADZIE BIOLOGII ROZWOJU ROŚLIN

METODYKA STOSOWANA W ZAKŁADZIE BIOLOGII ROZWOJU ROŚLIN METODYKA STOSOWANA W ZAKŁADZIE BIOLOGII ROZWOJU ROŚLIN Immunolokalizacja wybranych białek i polisacharydów Ksyloglukan u Arabidopsis Kaloza w gametofiach mszaków Immunocytochemia białek cytoszkieletu kortykalnego

Bardziej szczegółowo

Wstęp Odpowiedź na stres Podsumowanie. Fizjologia i Regulacja Metabolizmu. Jarosław Szczepanik

Wstęp Odpowiedź na stres Podsumowanie. Fizjologia i Regulacja Metabolizmu. Jarosław Szczepanik ROŚLINY I STRES Fizjologia i Regulacja Metabolizmu Jarosław Szczepanik Zakład Ekofizjologii Molekularnej Roślin, Instytut Biologii Eksperymentalnej i Biotechnologii Roślin Plan prezentacji 1 Wstęp Definicje

Bardziej szczegółowo

Profil metaboliczny róŝnych organów ciała

Profil metaboliczny róŝnych organów ciała Profil metaboliczny róŝnych organów ciała Uwaga: tkanka tłuszczowa (adipose tissue) NIE wykorzystuje glicerolu do biosyntezy triacylogliceroli Endo-, para-, i autokrynna droga przekazu informacji biologicznej.

Bardziej szczegółowo

Identyfikacja substancji pochodzenia roślinnego z użyciem detektora CORONA CAD

Identyfikacja substancji pochodzenia roślinnego z użyciem detektora CORONA CAD Identyfikacja substancji pochodzenia roślinnego z użyciem detektora CORONA CAD Przemysław Malec Department of Plant Physiology and Biochemistry, Faculty of Biochemistry, Biophysics and Biotechnology, Jagiellonian

Bardziej szczegółowo

Poznań, r.

Poznań, r. Dr hab. Iwona Morkunas, prof. nadzw. Katedra Fizjologii Roślin Wydział Ogrodnictwa i Architektury Krajobrazu Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu ul. Wołyńska 35 60-637 Poznań Poznań, 23.08.2016 r. Ocena

Bardziej szczegółowo

Bezpośrednia embriogeneza somatyczna

Bezpośrednia embriogeneza somatyczna Bezpośrednia embriogeneza somatyczna Zarodki somatyczne formują się bezpośrednio tylko z tych komórek roślinnych, które są kompetentne już w momencie izolowania z rośliny macierzystej, czyli z proembriogenicznie

Bardziej szczegółowo

Wzrost i rozwój roślin

Wzrost i rozwój roślin Wykład 11 i 12 Wzrost i rozwój - definicje Wzrost roślin - powiększanie się rozmiarów rośliny, co można określić ilościowo (wzrost świeżej masy, wysokości, itp.). Zachodzi on poprzez podziały (wzrost embrionalny)

Bardziej szczegółowo

Sprawdź swoją wiedzę i umiejętności TKANKI ROŚLINNE. 1. Uzupełnij schemat ilustrujący hierarchiczną budowę organizmu roślin. komórka...

Sprawdź swoją wiedzę i umiejętności TKANKI ROŚLINNE. 1. Uzupełnij schemat ilustrujący hierarchiczną budowę organizmu roślin. komórka... Sprawdź swoją wiedzę i umiejętności TKANKI ROŚLINNE. 1. Uzupełnij schemat ilustrujący hierarchiczną budowę organizmu roślin. komórka...... organizm 2. Na rysunku komórki roślinnej wskaż i podpisz następujące

Bardziej szczegółowo

Komórka organizmy beztkankowe

Komórka organizmy beztkankowe Grupa a Komórka organizmy beztkankowe Poniższy test składa się z 12 zadań. Przy każdym poleceniu podano liczbę punktów możliwą do uzyskania za prawidłową odpowiedź. Za rozwiązanie całego testu możesz otrzymać

Bardziej szczegółowo

Genetyczne uwarunkowanie odporności na stres.

Genetyczne uwarunkowanie odporności na stres. 1 Czynniki środowiskowe wpływające na rozwój roślin. 2 Strategie adaptacyjne. Genetyczne uwarunkowanie odporności na stres. 1 1 Czynniki środowiskowe wpływające na rozwój roślin. Co to jest stres?. Stres

Bardziej szczegółowo

Przemiana materii i energii - Biologia.net.pl

Przemiana materii i energii - Biologia.net.pl Ogół przemian biochemicznych, które zachodzą w komórce składają się na jej metabolizm. Wyróżnia się dwa antagonistyczne procesy metabolizmu: anabolizm i katabolizm. Szlak metaboliczny w komórce, to szereg

Bardziej szczegółowo

MECHANIZM DZIAŁANIA HORMONÓW ROŚLINNYCH...

MECHANIZM DZIAŁANIA HORMONÓW ROŚLINNYCH... Hormony roślinne Rośliny, jak wszystkie organizmy, wrażliwe są na bodźce. Bez przerwy docierają do nich informacje zarówno ze środowiska (bodźce zewnętrzne), jak i z różnych części rośliny (bodźce wewnętrzne),

Bardziej szczegółowo

OPTYMALNY POZIOM SPOŻYCIA BIAŁKA ZALECANY CZŁOWIEKOWI JANUSZ KELLER STUDIUM PODYPLOMOWE 2011

OPTYMALNY POZIOM SPOŻYCIA BIAŁKA ZALECANY CZŁOWIEKOWI JANUSZ KELLER STUDIUM PODYPLOMOWE 2011 OPTYMALNY POZIOM SPOŻYCIA BIAŁKA ZALECANY CZŁOWIEKOWI JANUSZ KELLER STUDIUM PODYPLOMOWE 2011 DLACZEGO DOROSŁY CZŁOWIEK (O STAŁEJ MASIE BIAŁKOWEJ CIAŁA) MUSI SPOŻYWAĆ BIAŁKO? NIEUSTAJĄCA WYMIANA BIAŁEK

Bardziej szczegółowo

Temat: Tkanki roślinne. 1. Tkanki miękiszowe.

Temat: Tkanki roślinne. 1. Tkanki miękiszowe. Temat: Tkanki roślinne. 1. Tkanki miękiszowe. Są obecne we wszystkich organach rośliny i stanowią główną ich część. Należą do tkanek stałych, jednak nieraz dają początek wtórnym tkankom twórczym. Zbudowane

Bardziej szczegółowo

Tematy- Biologia zakres rozszerzony, klasa 2TA,2TŻ-1, 2TŻ-2

Tematy- Biologia zakres rozszerzony, klasa 2TA,2TŻ-1, 2TŻ-2 Tematy- Biologia zakres rozszerzony, klasa 2TA,2TŻ-1, 2TŻ-2 Nr lekcji Temat Zakres treści 1 Zapoznanie z PSO, wymaganiami edukacyjnymi i podstawą programową PSO, wymagania edukacyjne i podstawa programowa

Bardziej szczegółowo

WYBRANE SKŁADNIKI POKARMOWE A GENY

WYBRANE SKŁADNIKI POKARMOWE A GENY WYBRANE SKŁADNIKI POKARMOWE A GENY d r i n ż. Magdalena Górnicka Zakład Oceny Żywienia Katedra Żywienia Człowieka WitaminyA, E i C oraz karotenoidy Selen Flawonoidy AKRYLOAMID Powstaje podczas przetwarzania

Bardziej szczegółowo

Sygnalizacja międzykomórkowa i wewnątrzkomórkowa

Sygnalizacja międzykomórkowa i wewnątrzkomórkowa Sygnalizacja międzykomórkowa i wewnątrzkomórkowa Prof. dr hab. n. med. Małgorzata Milkiewicz Zakład Biologii Medycznej Informator (przekaźnik) pierwotny czynnik fizyczny lub chemiczny będący nośnikiem

Bardziej szczegółowo

METABOLIZM. Zadanie 1. (3 pkt). Uzupełnij tabelę, wpisując w wolne kratki odpowiednio produkt oddychania tlenowego i produkty fermentacji alkoholowej.

METABOLIZM. Zadanie 1. (3 pkt). Uzupełnij tabelę, wpisując w wolne kratki odpowiednio produkt oddychania tlenowego i produkty fermentacji alkoholowej. Zadanie 1. (3 pkt). Uzupełnij tabelę, wpisując w wolne kratki odpowiednio produkt oddychania tlenowego i produkty fermentacji alkoholowej. Zadanie 3. (3 pkt). Schemat mechanizmu otwierania aparatu szparkowego.

Bardziej szczegółowo

Temat: Komórka jako podstawowa jednostka strukturalna i funkcjonalna organizmu utrwalenie wiadomości.

Temat: Komórka jako podstawowa jednostka strukturalna i funkcjonalna organizmu utrwalenie wiadomości. SCENARIUSZ LEKCJI BIOLOGII DLA KLASY I GIMNAZJUM Temat: Komórka jako podstawowa jednostka strukturalna i funkcjonalna organizmu utrwalenie wiadomości. Cele: Utrwalenie pojęć związanych z budową komórki;

Bardziej szczegółowo

Terminy stosowania w okresie BBCH 07/59. wskazywane w etykietach poszczególnych preparatów. zielony pąk (BBCH 55 56) różowy pąk (BBCH 57 59)

Terminy stosowania w okresie BBCH 07/59. wskazywane w etykietach poszczególnych preparatów. zielony pąk (BBCH 55 56) różowy pąk (BBCH 57 59) Strategia (SCS) JABŁOŃ w kolejnych fazach rozwojowych JABŁOŃ odporności na stresy PĘKANIE PĄKÓW RÓŻOWY PĄK Stymulatory, aktywatory i nawozy wysokozasadowe zalecane w okresie BBCH 07/59 2 x 2 3 l/ha lub

Bardziej szczegółowo

Transport przez błony

Transport przez błony Transport przez błony Transport bierny Nie wymaga nakładu energii Transport aktywny Wymaga nakładu energii Dyfuzja prosta Dyfuzja ułatwiona Przenośniki Kanały jonowe Transport przez pory w błonie jądrowej

Bardziej szczegółowo

Klucz odpowiedzi i kryteria oceniania etap szkolny 2014/2015 Biologia

Klucz odpowiedzi i kryteria oceniania etap szkolny 2014/2015 Biologia Klucz i kryteria oceniania etap szkolny 2014/2015 Biologia 1. Litera Nazwa sposobu ułożenia liści na Przykład rośliny łodydze A naprzeciwległe jasnota/ fuksja B skrętolegle krwawnik/ trzykrotka C okółkowe

Bardziej szczegółowo

Mikrorozmnażanie roślin

Mikrorozmnażanie roślin Mikrorozmnażanie roślin Technika mikrorozmnażania (rozmnażania klonalnego) pozwala rozmnożyć w warunkach in vitro materiał roślinny z niewielkich fragmentów roślin, tkanek lub pojedynczych komórek i otrzymać

Bardziej szczegółowo

UKŁAD DOKREWNY cz. 2. Wysepki trzustkowe (Langerhansa): grupy komórek dokrewnych produkujących hormony białkowe

UKŁAD DOKREWNY cz. 2. Wysepki trzustkowe (Langerhansa): grupy komórek dokrewnych produkujących hormony białkowe Wysepki trzustkowe (Langerhansa): grupy komórek dokrewnych produkujących hormony białkowe UKŁAD DOKREWNY cz. 2 Elementy składowe: komórki dokrewne kapilary okienkowe włókna nerwowe Typy komórek dokrewnych

Bardziej szczegółowo

Joanna Bereta, Aleksander Ko j Zarys biochemii. Seria Wydawnicza Wydziału Bio chemii, Biofizyki i Biotechnologii Uniwersytetu Jagiellońskiego

Joanna Bereta, Aleksander Ko j Zarys biochemii. Seria Wydawnicza Wydziału Bio chemii, Biofizyki i Biotechnologii Uniwersytetu Jagiellońskiego Joanna Bereta, Aleksander Ko j Zarys biochemii Seria Wydawnicza Wydziału Bio chemii, Biofizyki i Biotechnologii Uniwersytetu Jagiellońskiego Copyright by Wydział Bio chemii, Biofizyki i Biotechnologii

Bardziej szczegółowo

KARTA ODPOWIEDZI - KONKURS BIOLOGICZNY ETAP SZKOLNY 2015/16

KARTA ODPOWIEDZI - KONKURS BIOLOGICZNY ETAP SZKOLNY 2015/16 KARTA ODPOWIEDZI - KONKURS BIOLOGICZNY ETAP SZKOLNY 2015/16 Nr Max ilość zad. punktów 1. 4 pkt A. WIRUSY ROŚLINNE Jako materiał genetyczny mają RNA. Do komórki gospodarza wnikają całe, po wcześniejszym

Bardziej szczegółowo

Fizjologia i Regulacja Metabolizmu. Jarosław Szczepanik

Fizjologia i Regulacja Metabolizmu. Jarosław Szczepanik SYSTEM PRZEWODZĄCY Fizjologia i Regulacja Metabolizmu Jarosław Szczepanik Zakład Ekofizjologii Molekularnej Roślin, Instytut Biologii Eksperymentalnej i Biotechnologii Roślin Plan prezentacji 1 Wstęp Ogólna

Bardziej szczegółowo

I BIOLOGIA JAKO NAUKA

I BIOLOGIA JAKO NAUKA I BIOLOGIA JAKO NAUKA Zadanie. Rozwiąż krzyżówkę, a następnie odczytaj i wyjaśnij hasło. 0. Bada skład chemiczny organizmów i zachodzące w nich reakcje.. Zajmuje się procesami dziedziczenia.. Przedmiotem

Bardziej szczegółowo

CORAZ BLIŻEJ ISTOTY ŻYCIA WERSJA A. imię i nazwisko :. klasa :.. ilość punktów :.

CORAZ BLIŻEJ ISTOTY ŻYCIA WERSJA A. imię i nazwisko :. klasa :.. ilość punktów :. CORAZ BLIŻEJ ISTOTY ŻYCIA WERSJA A imię i nazwisko :. klasa :.. ilość punktów :. Zadanie 1 Przeanalizuj schemat i wykonaj polecenia. a. Wymień cztery struktury występujące zarówno w komórce roślinnej,

Bardziej szczegółowo

Fizyczne działanie kwasów humusowych: poprawa napowietrzenia (rozluźnienia) gleby. poprawa struktury gleby (gruzełkowatość) zwiększona pojemność wodna

Fizyczne działanie kwasów humusowych: poprawa napowietrzenia (rozluźnienia) gleby. poprawa struktury gleby (gruzełkowatość) zwiększona pojemność wodna Szkolenie Ogrodnicze ProCam Polska Fizyczne działanie kwasów humusowych: poprawa napowietrzenia (rozluźnienia) gleby poprawa struktury gleby (gruzełkowatość) zwiększona pojemność wodna zapobieganie erozji

Bardziej szczegółowo

Bliskie spotkania z biologią. METABOLIZM część II. dr hab. Joanna Moraczewska, prof. UKW

Bliskie spotkania z biologią. METABOLIZM część II. dr hab. Joanna Moraczewska, prof. UKW Bliskie spotkania z biologią METABOLIZM część II dr hab. Joanna Moraczewska, prof. UKW Instytut Biologii Eksperymetalnej, Zakład Biochemii i Biologii Komórki METABOLIZM KATABOLIZM - rozkład związków chemicznych

Bardziej szczegółowo

1.8. Funkcje biologiczne wody wynikają z jej właściwości fizycznych i chemicznych. Oceń

1.8. Funkcje biologiczne wody wynikają z jej właściwości fizycznych i chemicznych. Oceń 1 1.8. Funkcje biologiczne wody wynikają z jej właściwości fizycznych i chemicznych. Oceń każdą podaną w tabeli informację, wybierając Prawdę, jeśli jest ona prawdziwa, lub, jeśli jest fałszywa. 1) Ilość

Bardziej szczegółowo

Antyoksydanty pokarmowe a korzyści zdrowotne. dr hab. Agata Wawrzyniak, prof. SGGW Katedra Żywienia Człowieka SGGW

Antyoksydanty pokarmowe a korzyści zdrowotne. dr hab. Agata Wawrzyniak, prof. SGGW Katedra Żywienia Człowieka SGGW Antyoksydanty pokarmowe a korzyści zdrowotne dr hab. Agata Wawrzyniak, prof. SGGW Katedra Żywienia Człowieka SGGW Warszawa, dn. 14.12.2016 wolne rodniki uszkodzone cząsteczki chemiczne w postaci wysoce

Bardziej szczegółowo

Komórka - budowa i funkcje

Komórka - budowa i funkcje Komórka - budowa i funkcje Komórka - definicja Komórka to najmniejsza strukturalna i funkcjonalna jednostka organizmów żywych zdolna do przeprowadzania wszystkich podstawowych procesów życiowych (takich

Bardziej szczegółowo

Czynności komórek nerwowych. Adriana Schetz IF US

Czynności komórek nerwowych. Adriana Schetz IF US Czynności komórek nerwowych Adriana Schetz IF US Plan wykładu 1. Komunikacja mędzykomórkowa 2. Neurony i komórki glejowe jedność architektoniczna 3. Czynności komórek nerwowych Komunikacja międzykomórkowa

Bardziej szczegółowo

Zastosowanie preparatu Huwa San TR 50 w uprawie truskawek. Konsultant: Henryk Wurszt tel

Zastosowanie preparatu Huwa San TR 50 w uprawie truskawek. Konsultant: Henryk Wurszt tel Zastosowanie preparatu Huwa San TR 50 w uprawie truskawek Konsultant: Henryk Wurszt tel. 602 275 478 1 Huwa San TR 50 to 50% nadtlenku wodoru stabilizowanego 0,036% jonami srebra Srebro jako lek stosowali

Bardziej szczegółowo

PSZENICA. Stymulatory i aktywatory zalecane w fazie BBCH Terminy stosowania w okresie BBCH 10 21

PSZENICA. Stymulatory i aktywatory zalecane w fazie BBCH Terminy stosowania w okresie BBCH 10 21 Strategia (SCS) PSZENICA w kolejnych fazach rozwojowych roślin PSZENICA pszenicy na stresy w fazie BBCH 10 21 ROZWÓJ LIŚCI POCZĄTEK KRZEWIENIA w fazie BBCH 10 21 Stymulatory i aktywatory zalecane w fazie

Bardziej szczegółowo

Rośliny modyfikowane genetycznie (GMO)

Rośliny modyfikowane genetycznie (GMO) Rośliny modyfikowane genetycznie (GMO) Organizmy modyfikowane genetycznie Organizm zmodyfikowany genetycznie (międzynarodowy skrót: GMO Genetically Modified Organizm) to organizm o zmienionych cechach,

Bardziej szczegółowo

Sukces kultur in vitro oparty jest na zjawisku totipotencji, czyli nieograniczonej zdolności komórek do dzielenia się i odtwarzania całego organizmu

Sukces kultur in vitro oparty jest na zjawisku totipotencji, czyli nieograniczonej zdolności komórek do dzielenia się i odtwarzania całego organizmu Rośliny z probówki Kultury in vitro to uprawa części roślin, tkanek, pojedynczych komórek, a nawet protoplastów poza organizmem macierzystym, na sztucznych pożywkach w warunkach sterylnych Sukces kultur

Bardziej szczegółowo

Planowanie doświadczeń biologicznych

Planowanie doświadczeń biologicznych Planowanie doświadczeń biologicznych Po realizacji zajęć powinieneś wiedzieć: - co to jest eksperyment biologiczny - jakie są zasady prowadzenia doświadczeń - co to jest problem badawczy, hipoteza i teza

Bardziej szczegółowo

Mineralne stymulatory w ogrodnictwie

Mineralne stymulatory w ogrodnictwie Mineralne stymulatory w ogrodnictwie W ogrodnictwie w ostatnich latach rośnie zainteresowanie różnego rodzaju preparatami mającymi korzystny wpływ na kondycję roślin zwłaszcza w stresowych warunkach uprawy

Bardziej szczegółowo

OGÓLNA UPRAWA RO LIN OZDOBNYCH

OGÓLNA UPRAWA RO LIN OZDOBNYCH OGÓLNA UPRAWA RO LIN OZDOBNYCH Mieczys aw Czekalski wydanie III poprawione i uzupe nione Wroc aw 2010 Spis treści Przedmowa do wydania I... 9 Przedmowa do wydania II... 10 Przedmowa do wydania III... 11

Bardziej szczegółowo

Egzamin maturalny 2013 biologia poziom rozszerzony przykładowe odpowiedzi:

Egzamin maturalny 2013 biologia poziom rozszerzony przykładowe odpowiedzi: przykładowe odpowiedzi: Zad. 1 Występuje w tkance podskórnej i okolicach narządów jamy brzusznej, gdzie pełni funkcję amortyzującą wstrząsy. Występuje jako tkanka tłuszczowa brunatna np. w okolicy międzyłopatkowej

Bardziej szczegółowo

Substancje o Znaczeniu Biologicznym

Substancje o Znaczeniu Biologicznym Substancje o Znaczeniu Biologicznym Tłuszcze Jadalne są to tłuszcze, które może spożywać człowiek. Stanowią ważny, wysokoenergetyczny składnik diety. Z chemicznego punktu widzenia głównym składnikiem tłuszczów

Bardziej szczegółowo

HORT INTEGRA. Ogólnopolska Konferencja Integrowana Produkcja Roślin - Aspekty Praktyczne i Perspektywy, Kielce, 28 XI 2014

HORT INTEGRA. Ogólnopolska Konferencja Integrowana Produkcja Roślin - Aspekty Praktyczne i Perspektywy, Kielce, 28 XI 2014 HORT INTEGRA Ogólnopolska Konferencja Integrowana Produkcja Roślin - Aspekty Praktyczne i Perspektywy, Kielce, 28 XI 2014 Nawożenie integrowanych upraw sadowniczych prof. dr hab. Barbara Wiśniowska-Kielian

Bardziej szczegółowo

Rośliny z probówki. Jak powstają? Alina Trejgell & Agata Stawicka, UMK

Rośliny z probówki. Jak powstają? Alina Trejgell & Agata Stawicka, UMK Rośliny z probówki Jak powstają? I. Dojrzałe i niedojrzałe nasiona szarotka (Leontopodium alpinum) II. Inne organy roślin wyka (Vicia sepium) zarodki zygotyczne pąki kwiatowe wilca (Pharbitis nil) korzeń

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z biologii w klasie I

Wymagania edukacyjne z biologii w klasie I Wymagania edukacyjne z biologii w klasie I Nr i temat lekcji Dział I Powitanie biologii 1. Historia i współczesność biologii 2. Źródła wiedzy biologicznej 3. Obserwacje 4. Klasyfikacja 5. Oznaczanie wymienia

Bardziej szczegółowo

Na początek przyjrzymy się więc, jak komórka rośliny produkuje ATP, korzystając z energii światła w fazie jasnej fotosyntezy.

Na początek przyjrzymy się więc, jak komórka rośliny produkuje ATP, korzystając z energii światła w fazie jasnej fotosyntezy. Fotosynteza jako forma biosyntezy Bogactwo molekuł biologicznych przedstawionych w poprzednim rozdziale to efekt ich wytwarzania w komórkach w wyniku różnorodnych powiązanych ze sobą procesów chemicznych.

Bardziej szczegółowo

INFORMACJE O ZASTOSOWANYCH PREPARATACH NOURIVIT I NOURIVIT PLUS

INFORMACJE O ZASTOSOWANYCH PREPARATACH NOURIVIT I NOURIVIT PLUS 1 INFORMACJE O ZASTOSOWANYCH PREPARATACH NOURIVIT I NOURIVIT PLUS Nourivit jest produkowany w kilku etapach z naturalnych składników mineralnych w kontrolowanym procesie kruszenia i sortowania bez użycia

Bardziej szczegółowo

Reakcje zachodzące w komórkach

Reakcje zachodzące w komórkach Reakcje zachodzące w komórkach W każdej sekundzie we wszystkich organizmach żywych zachodzi niezliczona ilość reakcji metabolicznych. Metabolizm (gr. metabole - przemiana) to przemiany materii i energii

Bardziej szczegółowo

Z47 BADANIA WŁAŚCIWOŚCI ELEKTROFIZJOLOGICZNYCH BŁON KOMÓRKOWYCH

Z47 BADANIA WŁAŚCIWOŚCI ELEKTROFIZJOLOGICZNYCH BŁON KOMÓRKOWYCH Z47 BADANIA WŁAŚCIWOŚCI ELEKTROFIZJOLOGICZNYCH BŁON KOMÓRKOWYCH I. Cel ćwiczenia Celem ćwiczenia jest zapoznanie się z podstawową wiedzą na temat pomiarów elektrofizjologicznych żywych komórek metodą Patch

Bardziej szczegółowo

Wykład 1. Od atomów do komórek

Wykład 1. Od atomów do komórek Wykład 1. Od atomów do komórek Skład chemiczny komórek roślinnych Składniki mineralne (nieorganiczne) - popiół Substancje organiczne (sucha masa) - węglowodany - lipidy - kwasy nukleinowe - białka Woda

Bardziej szczegółowo

Zadanie 5. (2 pkt) Schemat procesu biologicznego utleniania glukozy.

Zadanie 5. (2 pkt) Schemat procesu biologicznego utleniania glukozy. Metabolizm Zadanie 1 (1 pkt) Oddychanie jest przykładem procesu katabolicznego. Uzasadnij to stwierdzenie jednym argumentem. Zadanie 2 (2 pkt.) Napełniono termos kiełkującymi nasionami grochu, włożono

Bardziej szczegółowo

Konkurs Przedmiotowy z biologii dla uczniów gimnazjów województwa lubuskiego finał 2013. Model odpowiedzi, kryteria przyznawania punktów.

Konkurs Przedmiotowy z biologii dla uczniów gimnazjów województwa lubuskiego finał 2013. Model odpowiedzi, kryteria przyznawania punktów. Konkurs Przedmiotowy z biologii dla uczniów gimnazjów województwa lubuskiego finał 201 Model odpowiedzi, kryteria przyznawania punktów. Za rozwiązanie zadań z arkusza konkursowego można uzyskać 60 punktów.

Bardziej szczegółowo

Źródła energii dla mięśni. mgr. Joanna Misiorowska

Źródła energii dla mięśni. mgr. Joanna Misiorowska Źródła energii dla mięśni mgr. Joanna Misiorowska Skąd ta energia? Skurcz włókna mięśniowego wymaga nakładu energii w postaci ATP W zależności od czasu pracy mięśni, ATP może być uzyskiwany z różnych źródeł

Bardziej szczegółowo

NAWOŻENIE DOLISTNE W PYTANIACH I ODPOWIEDZIACH

NAWOŻENIE DOLISTNE W PYTANIACH I ODPOWIEDZIACH NAWOŻENIE DOLISTNE W PYTANIACH I ODPOWIEDZIACH 1 NAWOŻENIE DOLISTNE W PYTANIACH I ODPOWIEDZIACH ZESPÓŁ NAWOZOWY PODZIAŁ TERYTORIALNY Nikt do tej pory nie stworzył i nie stworzy w najbliższym czasie jednego,

Bardziej szczegółowo

Grawitropizm i fototropizm jako przykłady ruchów roślin. Materiały pomocnicze do ćwiczeń e-rolnictwo Opracowała dr Anna DzierŜyńska

Grawitropizm i fototropizm jako przykłady ruchów roślin. Materiały pomocnicze do ćwiczeń e-rolnictwo Opracowała dr Anna DzierŜyńska Grawitropizm i fototropizm jako przykłady ruchów roślin Materiały pomocnicze do ćwiczeń e-rolnictwo Opracowała dr Anna DzierŜyńska Fototropizm Fototropizm dodatni łodygi- wzrost w kierunku światła, szybszy

Bardziej szczegółowo

OŚWIETLENIE LED DO OGRODNICTWA. www.growy.com.pl www.neonica.pl Neonica Growy LED www.growy.com.pl strona 1

OŚWIETLENIE LED DO OGRODNICTWA. www.growy.com.pl www.neonica.pl Neonica Growy LED www.growy.com.pl strona 1 OŚWIETLENIE LED DO OGRODNICTWA www.growy.com.pl www.neonica.pl Neonica Growy LED www.growy.com.pl strona 1 SPIS TREŚCI Jeśli nie lampa sodowa, to co? 4 W jaki sposób światło wpływa na wzrost roślin? 5

Bardziej szczegółowo

UKŁAD DOKREWNY cz. 2. beta. delta. alfa

UKŁAD DOKREWNY cz. 2. beta. delta. alfa Wysepki trzustkowe (Langerhansa): grupy komórek dokrewnych produkujących hormony białkowe, zlokalizowane na terenie zrazików, otoczone przez struktury części zewnątrzwydzielniczej UKŁAD DOKREWNY cz. 2

Bardziej szczegółowo

TATA box. Enhancery. CGCG ekson intron ekson intron ekson CZĘŚĆ KODUJĄCA GENU TERMINATOR. Elementy regulatorowe

TATA box. Enhancery. CGCG ekson intron ekson intron ekson CZĘŚĆ KODUJĄCA GENU TERMINATOR. Elementy regulatorowe Promotory genu Promotor bliski leży w odległości do 40 pz od miejsca startu transkrypcji, zawiera kasetę TATA. Kaseta TATA to silnie konserwowana sekwencja TATAAAA, występująca w większości promotorów

Bardziej szczegółowo

Strategia STRESS CONTROL SYSTEM JĘCZMIEŃ BROWARNY szczegółowy opis

Strategia STRESS CONTROL SYSTEM JĘCZMIEŃ BROWARNY szczegółowy opis Strategia STRESS JĘCZMIEŃ BROWARNY szczegółowy opis STRESS stresy BBCH 10 29 ROZWÓJ LIŚCI KRZEWIENIE szpilkowanie faza 3. liśćia inne BBCH 10 29 ograniczona dostępność wody susza nadmiar wilgoci w glebie

Bardziej szczegółowo

KUKURYDZA. Stymulatory i aktywatory zalecane w fazie BBCH Terminy stosowania w okresie BBCH 10 17

KUKURYDZA. Stymulatory i aktywatory zalecane w fazie BBCH Terminy stosowania w okresie BBCH 10 17 Strategia STRESS (SCS) w kolejnych fazach rozwojowych roślin STRESS naturalnej odporności kukurydzy na stresy w fazie BBCH 10 17 ROZWÓJ LIŚCI w fazie BBCH 10 17 Stymulatory i aktywatory zalecane w fazie

Bardziej szczegółowo

Botanika. T. 1 Morfologia - A. Szweykowska, J. Szweykowski

Botanika. T. 1 Morfologia - A. Szweykowska, J. Szweykowski Botanika. T. 1 Morfologia - A. Szweykowska, J. Szweykowski Spis treści 1.Wstęp Przedmiot i zadania botaniki Historia botaniki Główne dyscypliny botaniczne Metody badania budowy i rozwoju roślin 2.Komórka

Bardziej szczegółowo

Właściwości błony komórkowej

Właściwości błony komórkowej Właściwości błony komórkowej płynność asymetria selektywna przepuszczalność Transport przez błony Cząsteczki < 150Da Błony - selektywnie przepuszczalne RóŜnice składu jonowego między wnętrzem komórki ssaka

Bardziej szczegółowo

Ekstrakt z Chińskich Daktyli

Ekstrakt z Chińskich Daktyli Ekstrakt z Chińskich Daktyli Ekstrakt z Chińskich Daktyli TIENS Lekarze z Chin uważają, że owoce głożyny znane jako chińskie daktyle Pomagają zachować sprawność Poprawiają odporność Wspomagają pracę żołądka

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie. Wykład. Fizjologia wzrostu i rozwoju roślin. 2. Cykl rozwojowy roślin. Wzrost generatywny i starzenie roślin

Wprowadzenie. Wykład. Fizjologia wzrostu i rozwoju roślin. 2. Cykl rozwojowy roślin. Wzrost generatywny i starzenie roślin Wykład Fizjologia wzrostu i rozwoju roślin 2. Cykl rozwojowy roślin. Wzrost generatywny i starzenie roślin Autor dr hab. Renata Bogatek-Leszczyńska Wprowadzenie Na poprzednim wykładzie dowiedzieliście

Bardziej szczegółowo

Historia informacji genetycznej. Jak ewolucja tworzy nową informację (z ma ą dygresją).

Historia informacji genetycznej. Jak ewolucja tworzy nową informację (z ma ą dygresją). Historia informacji genetycznej. Jak ewolucja tworzy nową informację (z ma ą dygresją). Czym jest życie? metabolizm + informacja (replikacja) 2 Cząsteczki organiczne mog y powstać w atmosferze pierwotnej

Bardziej szczegółowo

Komentarz do matury z biologii rozszerzonej 2015

Komentarz do matury z biologii rozszerzonej 2015 Komentarz do matury z biologii rozszerzonej 2015 Zad. 1 dotyczyło analizy drzewa filogenetycznego i danych zamieszczonych w tabeli. Na zajęciach analizowaliśmy drzewka filogenetyczne ustalając np. stopień

Bardziej szczegółowo

Fizjologia roślin - opis przedmiotu

Fizjologia roślin - opis przedmiotu Fizjologia roślin - opis przedmiotu Informacje ogólne Nazwa przedmiotu Fizjologia roślin Kod przedmiotu 13.9-WB-BTP-FR-W-S14_pNadGenR7QSC Wydział Kierunek Wydział Nauk Biologicznych Biotechnologia Profil

Bardziej szczegółowo

Zagrożenie eutrofizacją i zakwaszeniem ekosystemów leśnych w wyniku koncentracji zanieczyszczeń gazowych oraz depozytu mokrego

Zagrożenie eutrofizacją i zakwaszeniem ekosystemów leśnych w wyniku koncentracji zanieczyszczeń gazowych oraz depozytu mokrego Zagrożenie eutrofizacją i zakwaszeniem ekosystemów leśnych w wyniku koncentracji zanieczyszczeń gazowych oraz depozytu mokrego Anna Kowalska Zakład Ekologii Lasu Instytut Badawczy Leśnictwa Sękocin Stary,

Bardziej szczegółowo

Budowa i funkcje komórek nerwowych

Budowa i funkcje komórek nerwowych Budowa i funkcje komórek nerwowych Fizjologia Komórki nerwowe neurony w organizmie człowieka około 30 mld w większości skupione w ośrodkowym układzie nerwowym podstawowa funkcja przekazywanie informacji

Bardziej szczegółowo

Bliskie spotkania z biologią METABOLIZM. dr hab. Joanna Moraczewska, prof. UKW. Instytut Biologii Eksperymetalnej, Zakład Biochemii i Biologii Komórki

Bliskie spotkania z biologią METABOLIZM. dr hab. Joanna Moraczewska, prof. UKW. Instytut Biologii Eksperymetalnej, Zakład Biochemii i Biologii Komórki Bliskie spotkania z biologią METABOLIZM dr hab. Joanna Moraczewska, prof. UKW Instytut Biologii Eksperymetalnej, Zakład Biochemii i Biologii Komórki Metabolizm całokształt przemian biochemicznych i towarzyszących

Bardziej szczegółowo

Organelle komórkowe. mgr Zofia Ostrowska

Organelle komórkowe. mgr Zofia Ostrowska Organelle komórkowe mgr Zofia Ostrowska 1. Wyróżniamy dwa typy komórek 2. Eucaryota Zadanie 34. (2 pkt) Matura 2006 p.r. Komórki żywych organizmów są bardzo różnorodne. Poniższe rysunki przedstawiają komórkę

Bardziej szczegółowo

Fizjologia człowieka

Fizjologia człowieka Fizjologia człowieka Wykład 2, część A CZYNNIKI WZROSTU CYTOKINY 2 1 Przykłady czynników wzrostu pobudzających proliferację: PDGF - cz.wzrostu z płytek krwi działa na proliferację i migrację fibroblastów,

Bardziej szczegółowo

Copyrights LCE LOGOS Centrum Edukacyjne Fotosynteza

Copyrights LCE LOGOS Centrum Edukacyjne  Fotosynteza Fotosynteza Fotosynteza jest procesem anabolicznym, czyli z prostych substancji pobranych z otoczenia pod wpływem energii syntetyzowane są złożone substancje organiczne (głównie cukry). Energią niezbędną

Bardziej szczegółowo

Nr zad. Prawidłowe odpowiedzi Punktacja Uwagi

Nr zad. Prawidłowe odpowiedzi Punktacja Uwagi Nr zad. KLUCZ ODPOWIEDZI konkurs biologiczny ETAP SZKOLNY Max punktów 1. 3 pkt. A. Wpływ niedoboru pierwiastków/ N, P, K na wzrost/ rozwój tytoniu w kulturze wodnej. Prawidłowe odpowiedzi Punktacja Uwagi

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy 1a. Gimnazjum Publicznego im. Jana Pawła II w Żarnowcu na rok szkolny 2015/2016

Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy 1a. Gimnazjum Publicznego im. Jana Pawła II w Żarnowcu na rok szkolny 2015/2016 Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy 1a Gimnazjum Publicznego im. Jana Pawła II w Żarnowcu na rok szkolny 2015/2016 Nauczyciel: mgr Joanna Szasta Dział I Powitanie biologii 1. Historia i współczesność

Bardziej szczegółowo

Basfoliar Kelp P-Max. Nawóz dolistny: Producent: COMPO Polska Sp. z o.o. Działanie:

Basfoliar Kelp P-Max. Nawóz dolistny: Producent: COMPO Polska Sp. z o.o. Działanie: Nawóz dolistny: Basfoliar Kelp P-Max Producent: COMPO Polska Sp. z o.o. Grupa Rolnik jest wyłącznym dystrybutorem nawozu płynnego otrzymany z ekstraktu alg Ecklonia maxima z dodatkiem NPK (4++2). Basfoliar

Bardziej szczegółowo

ocena dopuszczająca ocena dostateczna ocena dobra ocena bardzo dobra Dział I Powitanie biologii wskazuje ważne etapy w rozwoju biologii jako nauki.

ocena dopuszczająca ocena dostateczna ocena dobra ocena bardzo dobra Dział I Powitanie biologii wskazuje ważne etapy w rozwoju biologii jako nauki. PSO Biologia klasa I Nr i temat lekcji Wymagania podstawowe Uczeń: Wymagania ponadpodstawowe Uczeń: ocena dopuszczająca ocena dostateczna ocena dobra ocena bardzo dobra Dział I Powitanie biologii 1. Historia

Bardziej szczegółowo

Czy żywność GMO jest bezpieczna?

Czy żywność GMO jest bezpieczna? Instytut Żywności i Żywienia dr n. med. Lucjan Szponar Czy żywność GMO jest bezpieczna? Warszawa, 21 marca 2005 r. Od ponad połowy ubiegłego wieku, jedną z rozpoznanych tajemnic życia biologicznego wszystkich

Bardziej szczegółowo