6(46) / 13 EST... REPETITIO

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "6(46) / 13 EST... REPETITIO"

Transkrypt

1 DWUMIESIĘCZNIK STOMATOLOGA PRAKTYKA POLISH&ENGLISH JOURNAL FOR DENTISTS 36 PLN, 15 EUR, 25 USD, 12 GBP, 25 CHF 6(46) / 13 Index Copernicus: 5,5 Punkty MNiSW: 5 ISSN: PKT. EDUKACYJNYCH REPETITIO EST... TEMAT NA CZASIE FINANSE BANK SPRAWDZI TWOJĄ WIARYGODNOŚĆ INWESTOWANIE NAGRADZA CIERPLIWYCH STRATEGIA ZWIĘKSZANIA DOCHODU GABINETU STOMATOLOGICZNEGO KANTORY ONLINE LEASING ZALETY I ZAGROŻENIA JAK LICZYĆ, ABY SIĘ NIE PRZELICZYĆ

2 Bestom DENTOnet.pl Sp. z o.o Łódź, ul. Wigury 15a tel , fax Redaktor naczelny Editor-in-Chief dr n. med. Tomasz Maria Kercz Redaktor prowadzący Executive Editor mgr Tomasz Hankiewicz Redaktor Associate Editor mgr Magdalena Chudzik Redaktorzy tematyczni Feature Editors dr n. med. Robert Biesaga (protetyka), dr n. med. Aneta Grochowina (radiologia), lek. dent. Paweł Niewada (periodontologia), dr n. med. Aleksander Przygoński (chirurgia), dr n. med. Krystyna Pietrzycka (endodoncja) Redaktor graficzny, fotoedytor, DTP Graphic designer, photo editor, DTP mgr inż. Aleksandra Kardas Redaktor statystyczny Statistical editor dr inż. Zbigniew Wierucki Redaktorzy językowi Language editors język polski - mgr Agnieszka Goszczyńska język angielski - Jonathan E. Lilly Korekta Editor s revision Magdalena Chudzik, Tomasz Hankiewicz Marketing i reklama Marketing and advertisement mgr Katarzyna Owczarek, tel , INTERNATIONAL Prenumerata Subscription Dział sprzedaży Sales department tel numery archiwalne, tel Journal Master List Pismo indeksowane w Index Copernicus 5,5 pkt. Punktacja MNiSW 5 pkt. Nakład 6500 egz. Wersja pierwotna drukowana Wszystkie wymienione produkty i nazwy są używane wyłącznie w celach identyfikacyjnych i mogą być zastrzeżonymi znakami towarowymi odpowiednich właścicieli. Redakcja nie zwraca materiałów niezamówionych oraz zastrzega sobie prawo do adjustacji, doboru tytułów i skracania nadsyłanych materiałów. Redakcja nie ponosi odpowiedzialności za treść reklam. Pieniądze szczęścia nie dają głosi znane powiedzenie (ukute zapewne przez tych, którzy wypowiadać się o nich mogą jedynie teoretycznie). Nie znaczy to jednak niestety że niedobory finansowe wprowadzają nas w odmęty błogostanu. Co więcej, niewłaściwie zarządzanie dostępnymi środkami może nam napytać sporej biedy... Ćwierć wieku temu, w niemieckiej praktyce stomatologicznej (w której sprzątałem i podpatrywałem) po raz pierwszy zobaczyłem futurystyczne sprzęty i technologie. Leasing (wtedy w Polsce obce słowo) umożliwił tamtejszemu dentyście pracować ergonomicznie i efektywnie (ale równie ciężko, bo 12 godzin dziennie). Minęło kilka lat i nowoczesna stomatologia stała się dostępna i u nas m.in. dzięki instrumentom finansowym. Bez dwóch zdań, kwestie finansowe to zagadnienie nie mniej ważne niż nasze umiejętności stricte zawodowe. A profesja, którą przyszło nam wykonywać, co nieco z pieniędzmi (czasem nawet niemałymi) wspólnego ma. Dziś współpraca w ramach podmiotów leczniczych i indywidualnych praktyk lekarskich jest coraz powszechniejsza, a tym samym coraz więcej dentystów jest de facto przedsiębiorcami. Ale zanim jeszcze zaczniemy godnie zarabiać, wielu z nas decyduje się zainwestować poważne kwoty. A że większość stomatologów nie ma usypanej kupki, z której mogliby po prostu wziąć, niezbędne środki trzeba w jakiś sposób pozyskać. I tu pojawia się problem: jak je zdobyć, od kogo pożyczyć? Czy postawić na żywą gotówkę, a może na wspomniany wyżej leasing? Co w dłuższej perspektywie opłaci się bardziej? Jaka dostępna forma kredytu nie będzie zbyt obciążała praktyki? Gdy przebrniemy przez ten etap ( stomatolog na dorobku ) i pojawią się oszczędności, warto tak nimi zarządzać, by pracowały na naszą przyszłość. Mam nadzieję, że teksty publikowane w najnowszym wydaniu e-dentico zainspirują Państwa do pogłębiania wiedzy o finansach (temat-rzeka), by mądrze pożyczać i trafnie inwestować. Pożytecznej lektury, Szanowni Państwo, w oczekiwaniu na Święta Bożego Narodzenia i Nowy Rok prosimy przyjąć życzenia pokoju, miłości i harmonii w życiu osobistym oraz sukcesów w karierze zawodowej. Dziękując za Waszą życzliwość w dziesiątym roku istnienia naszego czasopisma, liczymy na to, że będą nam Państwo towarzyszyć także w kolejnej dekadzie. My zaś wierzymy, że będziemy pomocni w Państwa dalszym odkrywaniu fascynującego świata stomatologii. Zespół redakcyjny e-dentico Dear Readers In anticipation of Christmas and the New Year we wish you peace, love and harmony in your personal life as well as success in your professional career. At the same time we want to express our gratitude to you for being with us for the last ten years and we are hoping that you will stay with us for yet another decade. We believe that we will continue helping you to further discover the fascinating world of dentistry. The Editorial Staff of e-dentico 2 Dwumiesięcznik Stomatologa Praktyka Polish&English Journal for Dentists

3 Wydawca: Bestom DENTOnet.pl Sp. z o.o Łódź, ul. Wigury 15a tel , ; fax DWUMIESIĘCZNIK STOMATOLOGA PRAKTYKA POLISH&ENGLISH JOURNAL FOR DENTISTS RADA NAUKOWA Przewodnicząca President prof. dr hab. n. med. Wiesława Perczyńska-Partyka prof. dr hab. n. med. Barbara Adamowicz-Klepalska prof. dr hab. n. med. Stefan Baron dr n. ekon. Agnieszka Bukowska-Piestrzyńska Professor Pietro Bracco (Włochy) prof. dr hab. n. med. Maria Chomyszyn-Gajewska Hugh Devlin PhD, MSc, BSc, BDS (Wielka Brytania) dr hab. n. med. Marzena Dominiak, prof. nadzw. dr n. med, dr n. hum. Anna Maria Dubojska (Szwajcaria) Allan G. Farman BDS, PhD, MBA, DSc, Diplomate ABOMR (USA) prof. dr hab. n. med. Bogumiła Frączak Philip R. Greene BDS, FDSRCPS (Wielka Brytania) Gregg A. Helvey DDS, MAGD (USA) Oliver Hugo MD PhD (Niemcy) prof. dr hab. n. med. Ryszard Koczorowski Ghabi A. Kaspo DDS, D. Orth. (USA) dr hab. n. med. Leszek Klimek, prof. nadzw. prof. dr hab. n. med. Tomasz Konopka dr hab. n. med. Jerzy Krupiński, prof. nadzw. Professor Edward Lynch MA, BDS, FDS, PhD (Wielka Brytania) Barry Marshak BDS MDS (Izrael) RECENZENCI EDITORIAL BOARD Wiceprzewodniczący Vice-President dr hab. n. med. Leopold Wagner dr hab. n. med. Beata Ostrowska-Suliborska prof. dr hab. n. med. Halina Pawlicka Maria Grazia Piancino MD, DDS, PhD (Włochy) prof. dr hab. n. med. Danuta Piątowska prof. dr hab. n. med. Małgorzata D. Pietruska dr hab. n. med. Jan K. Pietruski prof. dr hab. n. med. T. Katarzyna Różyło prof. dr hab. n. med. Ingrid Różyło-Kalinowska Jolanta N. Sauer BS, DMD, MS (USA) Thomas Schindler Dr. med. univ. (Austria) prof. dr hab. n. med. Jerzy Sokołowski prof. dr hab. n. med. Stanisław Suliborski dr n. ekon. Magdalena Szumska prof. dr hab. n. med. Grażyna Śmiech-Słomkowska Prof. Dr. Georgi Tomov DDS, MSc, PhD (Bułgaria) dr hab. Włodzimierz Więckiewicz, prof. nadzw. prof. dr hab. n. med. Magdalena Wochna-Sobańska prof. dr hab. n. med. Andrzej Wojtowicz dr hab. n. med. Krzysztof Woźniak prof. dr hab. n. med. Joanna Wysokińska-Miszczuk Orcan Yüksel MD, PhD (Niemcy) REVIEWERS prof. dr hab. n. med. Barbara Adamowicz-Klepalska, prof. dr hab. n. med. Stefan Baron, prof. dr hab. n. med. Maria Chomyszyn- Gajewska, dr hab. n. med. Marzena Dominiak, prof. nadzw., prof. dr hab. n. med. Bogumiła Frączak, prof. dr hab. n. med. Ryszard Koczorowski, dr hab. n. med. Leszek Klimek, prof. nadzw., prof. dr hab. n. med. Tomasz Konopka, dr hab. n. med. Jerzy Krupiński, prof. nadzw., prof. dr hab. n. med. Halina Pawlicka, prof. dr hab. n. med. Wiesława Perczyńska-Partyka, prof. dr hab. n. med. Danuta Piątowska, prof. dr hab. n. med. Małgorzata D. Pietruska, dr hab. n. med. Jan K. Pietruski, dr hab. n. med. Ingrid Różyło-Kalinowska, prof. nadzw., prof. dr hab. n. med. T. Katarzyna Różyło, prof. dr hab. n. med. Jerzy Sokołowski, prof. dr hab. n. med. Stanisław Suliborski, prof. dr hab. n. med. Grażyna Śmiech-Słomkowska, dr hab. n. med. Leopold Wagner, dr hab. Włodzimierz Więckiewicz, prof. nadzw., prof. dr hab. n. med. Andrzej Wojtowicz, dr hab. n. med. Krzysztof Woźniak, prof. dr hab. n. med. Joanna Wysokińska-Miszczuk C M Y CM MY CY CMY K nowość 1 KOMPLEKSOWA PASTA DO WRAŻLIWYCH ZĘBÓW SPECJALNIE OPRACOWANA PRZYNOSI 7 KORZYŚCI * Wszechstronna ochrona dla pacjentów z nadwrażliwością zębiny *1-6 Nieustannie poszerzamy specjalistyczną gamę produktów, by spełniały różne potrzeby pacjentów z nadwrażliwością zębiny. Właśnie dlatego opracowaliśmy Sensodyne Complete Protection. NADWRAŻLIWOŚĆ SZKLIWO CZYSTOŚĆ DZIĄSŁA ŚWIEŻOŚĆ PŁYTKA NAZĘBNA PRZYWRACANIE BIELI *Przy szczotkowaniu dwa razy dziennie. 4 Dwumiesięcznik Stomatologa Praktyka Polish&English Journal for Dentists Piśmiennictwo: 1. Du MQ et al. Am J Dent 2008; 21(4): Pradeep AR et al. J Periodontol 2010; 81(8): Salian S et al. J Clin Dent 2010; 21(3): Tai BJ et al. J Clin Periodontol 2006; 33: Devi MA et al. Int J Clin Dent Sci 2001; 2: GSK Data on File (badanie ). Data opracowania: listopad GCSAE/CHSENO/0214/12 SENSODYNE.1.A

4 6(46)/13 SPIS TREŚCI Temat na czasie Hot topic 8 Bank sprawdzi Twoją wiarygodność. I to dokładniej niż myślisz Beata Szymańska 12 Inwestowanie nagradza cierpliwych Rozmowa z Aleksandrą Głowacką 16 Strategia zwiększania dochodu gabinetu stomatologicznego Mariusz Oboda 20 Niskie stopy procentowe bez zmian, czyli w co inwestować, by pomnożyć majątek Jan Tomasz Kercz 23 Kantory online, czyli wymiana walut w bezkonkurencyjnej cenie Jan Tomasz Kercz 24 Leasing zalety i zagrożenia Ada Kobylińska 26 Jak liczyć, aby się nie przeliczyć. Finanse w praktyce stomatologicznej Wojciech Krówczyński 8 Bank sprawdzi Twoją wiarygodność. I to dokładniej niż myślisz 8 Finanse Praktyka Practice 32 Zastosowanie licówek porcelanowych w leczeniu pacjentów z diastemami opis przypadków The application of porcelain veneers in the treatment of patients with diastemata case report dr n. med. Beata Śmielak 44 Leczenie nieekstrakcyjne wady klasy II z zastosowaniem aparatu MALU opis przypadku The non-extraction therapy of class II malocclusion with MALU appliance case report lek. dent. Anna Znamirowska-Bajowska, dr n. med. Michał Sarul, dr hab. n. med. Joanna Antoszewska 54 Liszaj płaski w aspekcie możliwej transformacji nowotworowej opis przypadku 13-letniego chłopca w okresie 11 lat badań i obserwacji oraz aktualny stan wiedzy na podstawie piśmiennictwa Lichen planus in the aspect of a possible neoplastic transformation case report of a 13-year-old boy during an 11-year-long study and review of the current literature dr n. med. Marek Bladowski, lek. dent. Agnieszka Kotowicz-Gears, dr n. med. Danuta Lietz-Kijak, mgr Danuta Kaczmarska, prof. dr hab. n. med. Joanna Wysokińska-Miszczuk 68 Ocena właściwości przeciwerozyjnych pasty Pronamel badania in vitro The evaluation of antierosive properties of Pronamel toothpaste in vitro studies dr n. med. Małgorzata Broniarek, dr hab. n. med. Elżbieta Bołtacz-Rzepkowska, prof. nadzw. 76 Metoda diagnostycznego nawoskowania w rehabilitacji protetycznej doświadczenia własne The diagnostic wax-up method in prosthetic rehabilitation own experiences lek. dent. Ewa Strada, lek. dent. Ewa Ferendiuk, dr hab. n. med. Małgorzata Pihut 12 Inwestowanie nagradza cierpliwych TABLE OF CONTENTS 86 Obciążenie kręgosłupa szyjnego w praktyce zawodowej higienistki stomatologicznej Load of the cervical spine in the professional career of dental hygienists mgr Waldemar Ćwirzeń, dr hab. n. med. Leopold Wagner, lek. dent. Paweł Piróg 92 Przerost dziąseł oraz efekty ogólnoustrojowe po odstawieniu i ponownym zastosowaniu leczenia przeciwpadaczkowego fenytoiną u osób dorosłych z zaburzeniami neurorozwojowymi Gingival enlargement and systemic effects of withdrawal and return of Phenytoin anti-seizure medication in adult patients with neurodevelopmental disorders Jolanta N. Sauer DMD MS, Henry D. Hood DMD, Michael A. Gruenthal, MD PhD, Allan G. Farman, BDS PhD DSc. 102 Tomografia komputerowa i obrazowanie wolumetryczne w gabinecie endodontycznym Computed tomography and volumetric imaging in endodontic practice dr n. med. Katarzyna Olczak, prof. dr hab. n. med. Halina Pawlicka Edukacja 114 Ogólnopolski Program Edukacyjny Repetitio est 6/ Szkoleniowo-wystawiennicze imprezy stomatologiczne na świecie 122 Znalezione w DENTOnet.pl Jak liczyć, aby się nie przeliczyć. Finanse w praktyce stomatologicznej Peryskop 124 Z forum DENTOnet.pl wzięte... Poradnia 128 Trendy Po godzinach 130 Weź na ząb: Batumi Tomasz Hankiewicz 132 Z Kącika archiwisty O niedośpiałkach i kosmaczkach, czyli porad dr Jenny Springer ciąg dalszy Marcin Otto 134 Krzyżówka z hasłem Sponsor Dornwell e-dentico nr 1 (41) /

5 TEMAT NA CZASIE Bank sprawdzi Twoją wiarygodność. I to dokładniej niż myślisz Beata Szymańska HOT TOPIC Bank sprawdzi Twoją wiarygodność I to dokładniej niż myślisz Zanim bank wyrazi zgodę na udzielenie kredytu, dokładnie przeanalizuje wiarygodność potencjalnego klienta, a następnie przyporządkuje go do odpowiedniej grupy ryzyka. Weźmie również pod lupę historię kredytową lekarza dentysty, wykorzystując w tym celu dane uzyskane z KRD i BIK-u. Sprawdzi również, czy stomatolog udźwignie finansowy ciężar, jakim jest konieczność regularnego spłacania rat kredytu i czy w przypadku niewypłacalności uda się odzyskać pożyczoną kwotę wraz z zapisanymi w umowie odsetkami i prowizjami. Weryfikacją tych wszystkich danych zajmują się w każdym banku wyspecjalizowani inspektorzy kredytowi, zwani również analitykami kredytowymi. Postępują oni zgodnie z obowiązującymi w danej instytucji procedurami, te zaś w różnych bankach mogą przybierać nieco inną formę. Ciekawostką może być fakt, iż niekiedy zbiór procedur okołokredytowych bywa tak obszerny, że przybiera postać kilkusetstronicowej książki. Warto wiedzieć, iż podstawowym celem procedur kredytowych jest segmentacja, a następnie selekcja klientów. Kolejne etapy rozpatrywania wniosku kredytowego pozwalają bankom na skuteczne wyeliminowanie tych wszystkich kredytobiorców, którzy stwarzają zbyt wielkie ryzyko. Ponieważ instrukcje dotyczące udzielania kredytów zwykle nie są udostępniane wnioskodawcom (w niektórych bankach nie mają do nich dostępu również szeregowi pracownicy), dlatego warto pokrótce je omówić, skupiając się na najważniejszych zagadnieniach związanych z wiarygodnością kredytową. Zanim bank wyrazi zgodę na udzielenie kredytu, dokładnie przeanalizuje wiarygodność potencjalnego klienta, a następnie przyporządkuje go do odpowiedniej grupy ryzyka. Weźmie również pod lupę historię kredytową lekarza dentysty, wykorzystując w tym celu dane uzyskane z KRD i BIK-u. Najpierw musimy sprawdzić, czy jest Pan wiarygodny W pierwszej kolejności analityk bankowy sprawdza historię kredytową wnioskodawcy. W tym celu zgodnie z rekomendacją nadzoru finansowego posiłkuje się różnymi bazami danych. Przede wszystkim zwraca się do Krajowego Rejestru Długów oraz Biura Informacji Kredytowej i na podstawie uzyskanych informacji tworzy wstępny profil klienta. Może również poprosić o opinię inne instytucje finansowe, z którymi wcześniej współpracował kredytobiorca (banki, firmy leasingowe, firmy telekomunikacyjne itp.). Coraz częściej źródłem wiedzy o kliencie stają się popularne portale społecznościowe. I choć bankowcy niechętnie przyznają się do przeglądania prywatnych stron wnioskodawców, jednak w praktyce czynią to dość często. Nic w tym dziwnego, gdyż portale typu Facebook stanowią dla analityków kredytowych prawdziwą kopalnię informacji (zwłaszcza takich, które klient wolałby przemilczeć). Przykładem dobrze ilustrującym tę tezę może być historia przedsiębiorcy występującego o bardzo wysoki kredyt bankowy, który jednocześnie był aktywnym wspinaczem wysokogórskim. Bank po przeanalizowaniu historii jego wypraw w Himalaje uznał, iż klient lekkomyślnie naraża życie i istnieje duża szansa, że w wyniku wypadku nie będzie w stanie spłacać zaciągniętego kredytu. I chociaż firma wnioskodawcy znajdowała się w świetnej kondycji, a on sam mógł się pochwalić nieskazitelną historią kredytową, bank wniosek o kredyt odrzucił (nie podając przy tym prawdziwych powodów). Również przedsiębiorca, który nigdy wcześniej nie korzystał z kredytu, może zostać oceniony przez bankowców negatywnie. W takim przypadku analityk kredytowy nie dysponuje bowiem żadnymi twardymi dowodami, które pozwoliłyby mu oszacować stopień ryzyka. Może tylko prognozować, czy dana osoba będzie rzetelnie spłacała swoje zobowiązania i nie narazi banku na straty. Reasumując największe szanse na kredyt gospodarczy mają wnioskodawcy legitymujący się pozbawioną potknięć historią kredytową. Są to osoby, które terminowo i w całości spłacały wcześniej zaciągnięte zobowiązania. Po uzyskaniu informacji z baz danych oraz po analizie W ocenie bankowców osiągane przez stomatologów dochody gwarantują regularność spłat kredytu, ponadto stomatolodzy są w mniejszym stopniu niż np. elektrycy czy murarze narażeni na ryzyko utraty pracy. W efekcie dają bankowi niemal stuprocentową gwarancję na to, iż rzetelnie wywiążą się ze swoich zobowiązań. historii kredytowej klienta pracownik banku przystępuje do stworzenia tzw. scoringu, czyli punktowej oceny wiarygodności kredytowej. W swojej pracy wykorzystuje narzędzia statystyczne (np. tablice scoringowe) i na ich podstawie przewiduje prawdopodobieństwo wystąpienia pewnego zdarzenia (np. bankructwa) w odniesieniu do konkretnego kredytobiorcy. Zawiły system punktacji Istnieją dwa podstawowe rodzaje scoringu: scoring behawioralny uwzględniający dane historyczne, np. przebieg współpracy klienta z bankami, scoring aplikacyjny wykorzystujący dane z wniosku kredytowego i skupiający się na cechach socjodemograficznych klienta. W obu rodzajach scoringu analityk przyznaje wnioskodawcy punkty za określone cechy i wskaźniki. W scoringu aplikacyjnym ocenie podlegają następujące czynniki: wiek, wykształcenie, zawód, stan cywilny kredytobiorcy, liczba osób pozostających na jego utrzymaniu, wysokość miesięcznych dochodów, status mieszkaniowy, a nawet miejsce zamieszkania. Do ocenianych cech należy również liczba otwartych rachunków, typ przeprowadzanych transakcji, korzystanie z kart płatniczych itp. Dla banku istotne są także warunki zatrudnienia (np. okres zatrudnienia w tej samej firmie, okres zatrudnienia na obecnym stanowisku, przerwy w zatrudnieniu, okres prowadzenia działalności gospodarczej). Dodatkowe punkty są przyznawane za posiadanie samochodu, telefonu, polis ubezpieczeniowych, a także za pozytywne referencje bankowe. Trudno nie zauważyć, iż w zakresie scoringu aplikacyjnego większość stomatologów uzyskuje bardzo dobre wyniki. 8 Dwumiesięcznik Stomatologa Praktyka Polish&English Journal for Dentists e-dentico nr 6 (46) /

6 TEMAT NA CZASIE Inwestowanie nagradza cierpliwych Rozmowa z Aleksandrą Głowacką, doradcą finansowym HOT TOPIC Inwestowanie nagradza cierpliwych e-dentico: Mimo kryzysu (a przynajmniej spowolnienia utrzymującego się w polskiej gospodarce) niektórym z naszych Czytelników udaje się zgromadzić nieco oszczędności. Gdzie warto je obecnie lokować? Możliwości jest oczywiście wiele, ja natomiast chciałabym zwrócić uwagę na jedną z dostępnych form taką, która może przynieść niemałe zyski, a przy tym jest relatywnie bezpieczna. Przy niskiej opłacalności lokat bankowych wiele osób zaczęło z dużym zainteresowaniem spoglądać w stronę funduszy inwestycyjnych. Kuszą one większymi zyskami, zarządzane są przez fachowców, którzy inwestują pieniądze uczestników zgodnie ze swoją wiedzą, doświadczeniem i prognozami ekonomicznymi. e-dentico: Czym jest fundusz inwestycyjny? Fundusz inwestycyjny jest zbiorową formą lokowania środków pieniężnych, przeznaczoną nie tylko dla przedsiębiorstw, ale i osób fizycznych. Dokonując wpłat Rozmowa z Aleksandrą Głowacką, doradcą finansowym uczestnicy tworzą wspólną kasę z pokaźną sumą pieniędzy, która pozwala na osiąganie zysków znacznie przekraczających zyski uzyskiwane z lokat bankowych. Specjaliści zarządzający funduszami, w zależności od ich rodzaju i polityki inwestycyjnej, lokują powierzone aktywa w różnego typu instrumenty finansowe, takie jak akcje, obligacje czy bony skarbowe, zgodnie z założeniami polityki inwestycyjnej danego funduszu. Każdym z funduszy zarządza Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych, którego doradcy dbają o to, by podejmowane przez nich decyzje inwestycyjne przynosiły jak największe zyski i obarczone były możliwie małym ryzykiem. Każda decyzja o zakupie określonych papierów wartościowych poprzedzana jest szczegółową analizą opłacalności i bezpieczeństwa. Wpłacając pieniądze regularnie zabezpieczamy się przed spadkiem wartości całej naszej inwestycji w czasie okresowej dekoniunktury. W ten sposób ponoszone przez nas ryzyko jest rozkładane w czasie i będzie zdecydowanie mniejsze. e-dentico: Z tej krótkiej charakterystyki można wnioskować, że fundusze działają zgodnie z zasadą, że duży może więcej... Zgadza się. Przewaga funduszy nad pojedynczym inwestorem polega na tym, że obracają one ogromnymi kwotami, dającymi im np. możliwość uzyskania zniżek przy płaceniu prowizji w biurach maklerskich. Także siła negocjacyjna jednego inwestora jest o wiele mniejsza niż całej instytucji finansowej, gdyż nie posiada on na tyle dużych aktywów, by być postrzegany jako ważny gracz, mogący liczyć na szczególne przywileje. e-dentico: Załóżmy, że nasz Czytelnik chce powierzyć część swoich oszczędności wybranemu funduszowi. Co dalej się dzieje? Klient decydujący się na inwestycję w dany fundusz przekazuje na wskazany numer rachunku bankowego kwotę, którą chce zainwestować. Wpłacając pieniądze, dokonuje zakupu tytułów uczestnictwa do jednostek uczestnictwa w danym funduszu, które są częścią majątku funduszu. Ich wartość jest przeliczana każdego dnia, adekwatnie do tego, jak zmienia się wartość funduszy. Wycena dokonywana jest na podstawie bieżących notowań instrumentów finansowych wchodzących w skład portfela danego funduszu. Nabywając jednostki uczestnictwa możemy w każdym momencie zażądać ich odkupienia przez fundusz po aktualnej wycenie. Na terenie Polski jedynymi podmiotami uprawnionymi do zarządzania funduszami (czyli inwestowania pieniędzy powierzonych przez uczestników) są wspomniane wcześniej Towarzystwa Funduszy Inwestycyjnych (TFI). Są to spółki akcyjne, a ich właścicielami są głównie duże instytucje finansowe, przede wszystkim banki, ale także firmy ubezpieczeniowe, spółdzielcze kasy oszczędnościowo-kredytowe oraz zagraniczne podmioty, które specjalizują się w zarządzaniu inwestycjami. e-dentico: Jakie są różnice pomiędzy poszczególnymi funduszami? To temat-rzeka. Mówiąc najogólniej, fundusze inwestycyjne lokują powierzone im środki w instrumenty finansowe bardzo różnego typu. Rodzaj papierów wartościowych, w jakie inwestują zarządzający danym funduszem, Przewaga funduszy nad pojedynczym inwestorem polega na tym, że obracają one ogromnymi kwotami, dającymi im np. możliwość uzyskania zniżek przy płaceniu prowizji w biurach maklerskich. Także siła negocjacyjna jednego inwestora jest o wiele mniejsza niż całej instytucji finansowej, gdyż nie posiada on na tyle dużych aktywów, by być postrzegany jako ważny gracz, mogący liczyć na szczególne przywileje. jest ściśle związany z ewentualnym ryzykiem, z jakim powinni liczyć się inwestorzy. Z punktu widzenia klienta najważniejszy jest podział ze względu na politykę inwestycyjną funduszu. W tej kategorii wyróżniamy pięć rodzajów funduszy. Po pierwsze, fundusze rynku pieniężnego, zwane też funduszami bezpiecznymi. Lokują one pieniądze uczestników w takie papiery wartościowe, jak bony skarbowe czy krótkoterminowe obligacje Skarbu Państwa. W przypadku tych funduszy ryzyko jest najmniejsze, a wartość inwestycji nie podlega wahaniom. Specjaliści zalecają tę formę oszczędzania na minimum pół roku. Drugi rodzaj to fundusze obligacji, które inwestują w obligacje skarbowe, przeważnie długoterminowe. Fundusze te obarczone są nieco większym ryzykiem inwestycyjnym, ale też przynoszą inwestorom nieco większy zysk. Kolejny rodzaj to fundusze stabilnego wzrostu, których celem jest zapewnienie regularnych dochodów, głównie poprzez inwestowanie w obligacje i bony skarbowe. Niektóre fundusze tego typu lokują część swoich aktywów w akcjach. W przypadku tego typu funduszy ryzyko można określić jako średnie, a zalecany okres inwestycji to dwa lata. Czwarty rodzaj to fundusze zrównoważone. W tym przypadku aktywa inwestowane są w równych proporcjach w dłużne papiery wartościowe i akcje notowane na giełdzie. Tu ryzyko wahań wartości inwestycji widocznie rośnie. Ze względu na element giełdowy, zysk możliwy do osiągnięcia w dłuższym okresie czasu też jest większy. Decydując się na ten rodzaj funduszy, powinniśmy założyć trzyletni okres oszczędzania. 12 Dwumiesięcznik Stomatologa Praktyka Polish&English Journal for Dentists e-dentico nr 6 (46) /

7 TEMAT NA CZASIE Strategia zwiększania dochodu gabinetu stomatologicznego I deę przewodnią, jaką chcę przedstawić w tym artykule, oddaje pewna żydowska przypowieść, w której Mosze zapytał Tate: Tate, jak to jest, całe życie oszczędzam i nie mogę sobie na to pozwolić. Mądry Tate odpowiedział: Mosze, ty przestań oszczędzać, ty zacznij zarabiać. Dochód jest różnicą między przychodem a kosztami. Jako że mamy dwie zmienne: przychód i koszty, szukając zwiększenia zysku gabinetu mamy do wyboru dwa wyjścia: możemy ciąć koszty albo skupić się na maksymalizowaniu przychodu. Cięcie kosztów, oszczędzanie jest dla wielu najszybszym i najprostszym sposobem, by zwiększyć dochód praktyki. Chcę jednak zwrócić uwagę na to, że jest to słuszna strategia, ale tylko do pewnego momentu. Po przekroczeniu określonego progu, o którym piszę niżej, będzie to działanie ze szkodą dla gabinetu, mimo iż w danym miesiącu spowoduje lepszy wynik finansowy. Możemy teoretycznie założyć, że koszty można ciąć w nieskończoność zawsze znajdzie się dystrybutor, który zapewni tańszą dostawę materiału na którym pracujemy, dalej możemy zmienić materiał na tańszy, wynegocjować niższą cenę z laboratorium czy po- 16 Mariusz Oboda Strategia zwiększania dochodu gabinetu stomatologicznego Dwumiesięcznik Stomatologa Praktyka Polish&English Journal for Dentists szukać innego laboratorium, które taniej wykona daną pracę itd. Tak możemy postąpić z każdym materiałem, który jest używany w praktyce. Jednak zamiast obniżania kosztów bardziej odpowiednia będzie ich optymalizacja. Oznacza ona przepuszczanie decyzji o oszczędnościach przez filtr nieteraźniejszych korzyści, odzwierciedlonych w bilansie końcowym danego miesiąca przez długofalowe skutki oszczędzania. Na przykład tańsze o 30% prace protetyczne z innego laboratorium zwiększą nasz dochód w danym miesiącu, jednak może się okazać, że w dłuższej perspektywie ta zmiana będzie miała wpływ na obniżenie przychodu, co w efekcie pochłonie wcześniej uzyskany zysk z oszczędności. Może tak się wydarzyć np. na skutek reklamacji jednej z wykonanych prac. Przeciętny poziom estetyki spowoduje, że stopniowo będzie zmniejszała Na oszczędności trzeba patrzeć w długiej perspektywie czasu czy oszczędność nadal jest oszczędnością, czy nie staje się przyczynkiem do tego, że bilans zysków i strat w efekcie wypada jednak na naszą niekorzyść. się liczba w pełni usatysfakcjonowanych pacjentów, co oczywiście przekłada się na rekomendacje. Na skutek poczynionych oszczędności okaże się, że gabinet po kilku miesiącach czy roku nie jest w lepszej sytuacji, mimo iż podjął zdecydowane działania polegające na cięciu kosztów. W tym momencie gabinet będzie w trudniejszej sytuacji, choć strategia oszczędzania i cięcia kosztów jest nadal możliwa. Tym razem można przedstawić lekarzom powagę sytuacji i obniżyć ich procent od obrotu, a personelowi średniemu wypłacać połowę wynagrodzenia itd. Ten scenariusz zadziała znów tylko na kilka miesięcy. Jeśli obniżymy lekarzom wynagrodzenie, zrekompensujemy sobie stratę i w krótkim czasie będziemy mieli większy dochód. Jednak w dłuższej perspektywie lekarze od nas odejdą albo przy poszukiwaniu nowego specjalisty nie uda nam się przyciągnąć tych najlepszych. Podobnie ze średnim personelem przy niższych niż rynkowe pensjach albo będziemy mieli bardzo dużą rotację (dobre osoby będą się u nas zaczepiać na chwilę, traktując jako przystanek w poszukiwaniu innej pracy), albo zatrudnimy tzw. średniaków, co z kolei odbije się na sprawności funkcjonowania gabinetu oraz satysfakcji pacjenta. Nierozsądne oszczędzanie może pogarszać warunki pracy oraz wpływać niekorzystnie na wizerunek gabinetu. W efekcie doprowadzi to do pogorszenia jakości samej usługi, czyli leczenia. Na oszczędności trzeba patrzeć w długiej perspektywie czasu czy oszczędność nadal jest oszczędnością, czy nie staje się przyczynkiem do tego, że bilans zysków i strat w efekcie wypada jednak na naszą niekorzyść. Obniżenie kosztów ma sens tylko wtedy, gdy z biegiem czasu nie obniża przychodu. Oczywiście warto przeanalizować wszystkie koszty gabinetu i zastanowić się, na ile są one uzasadnione i mając na uwadze długofalowe korzyści, podjąć się procesu optymalizacji kosztów. Warto określić, jakie są koszty utrzymania gabinetu w gotowości. Jak to zrobić? Załóżmy, że w gabinecie mamy trzy fotele, które mogą pracować codziennie od 8 do 20, co w miesiącu (bez sobót) daje nam mniej więcej 720 możliwych godzin przyjmowania pacjentów (po zsumowaniu godzin wszystkich trzech unitów). Następnie wszystkie koszty stałe (czyli koszty, które ponosimy niezależnie od tego, czy gabinet pracuje, czy nie są to np. czynsz, prąd, raty kredytu, stałe wynagrodzenia nie opierające się na prowizji) dzielimy przez wyliczoną liczbę godzin pracy gabinetu. W wyniku otrzymamy koszt utrzymania jednego fotela w gotowo- HOT TOPIC Analizę sytuacji w Waszym gabinecie należy zacząć od policzenia pierwszorazowych pacjentów. Następnie należy sprawdzić, ilu z nich podejmuje się kompleksowego leczenia i jaka jest jego wartość. Należy przeanalizować również, ilu pacjentów dokańcza kompleksowe leczenie. ści przez godzinę. Gabinet wypracuje zysk po odjęciu od przychodu kosztów zmiennych (czyli np. procentu, jaki dostaje lekarz oraz kosztów materiałów) i obliczonych kosztów stałych. Taki rachunek powinien być punktem wyjścia do oceny rentowności poszczególnych usług gabinetu. Wiemy już, że oszczędzanie będzie działać tylko w pewnym ograniczonym zakresie, a po przekroczeniu czasem trudnej do jednoznacznego określenia granicy spowoduje obniżenie potencjału przychodni. Na wstępie tego artykułu wspomniałem o dwóch zmiennych wpływających na dochód: koszcie i przychodzie. Jeżeli chodzi o przychód, to jednym ze sposobów na jego zwiększenie jest marketing zewnętrzny. Gabinety czują oddech konkurencji na plecach i walczą o utrzymanie swojej pozycji na rynku. Widzimy billboardy, ogłoszenia w prasie, telewizji i Internecie, ulotki itd Zadziwiające jest to, że praktyka, która funkcjonuje na rynku kilkanaście lat, wciąż musi pozyskiwać pacjentów, wydając pieniądze na reklamę. Konieczność prowadzenia takich działań oznacza, że przychodnia nie potrafi utrzymać pacjenta w praktyce. W kontekście tego, że pozyskanie pacjenta jest kilkukrotnie bardziej kosztowne niż jego utrzymanie oraz że każda kolejna akcja marketingowa będzie coraz droższa i będzie dawać coraz mniejszy oddźwięk, wydaje się to być zdecydowanie chybioną strategią. Oczywiście mam na myśli długofalowy efekt. W ciągu najbliższych miesięcy wynik finansowy prawdopodobnie zmieni się na korzyść, jednak po kolejnych kilku miesiącach wróci jak bumerang do stanu wyjściowego. Tańsze o 30% prace protetyczne z innego laboratorium zwiększą nasz dochód w danym miesiącu, jednak może się okazać, że w dłuższej perspektywie ta zmiana będzie miała wpływ na obniżenie przychodu, co w efekcie pochłonie wcześniej uzyskany zysk z oszczędności. e-dentico nr 6 (46) /

8 TEMAT NA CZASIE Niskie stopy procentowe bez zmian, czyli w co inwestować, by pomnożyć majątek Jan Tomasz Kercz HOT TOPIC Niskie stopy procentowe bez zmian, czyli w co inwestować, by pomnożyć majątek Od dłuższego czasu dochodzą do nas sygnały, że polska gospodarka wychodzi ze spowolnienia, jednak następuje to w niesatysfakcjonującym tempie. Wyraźnie widać, że oczekiwania dotyczące wzrostu są wysokie, presja inflacyjna* jest niska, a istotnego ożywienia nie widać. Dlatego, jak powiedziała Elżbieta Chojna-Duch z Rady Polityki Pieniężnej: wydłużenie okresu neutralnego nastawienia w polityce pieniężnej do połowy 2014 roku jest sensowne przy założeniu braku szoków i braku zmian w otoczeniu makro. Zatem, zakładając trafność prognoz członkini RPP, czeka nas co najmniej pół roku stopy procentowej na historycznie najniższym poziomie 2,5%. Niższe stopy oznaczają obniżenie kosztu kredytów dla Polaków. Dzieje się tak, gdyż WIBOR3M*, który jest głównym składnikiem oprocentowania kredytu zaciągniętego w złotówkach, wynosi obecnie 2,66%. Wskaźnik ten zazwyczaj oscyluje wokół referencyjnej stopy procentowej* 2,5%. Warto dodać, że jeszcze na początku bieżącego roku WIBOR3M był równy 4,1%, czyli oprocentowanie tego niezwykle istotnego składnika oprocentowania spadło o około 35%. Są to jednak teoretyczne wyliczenia, gdyż w każdej instytucji udzielającej kredyt jest inna skala obniżek, a także czas ich wejścia w życie. Niestety, banki chcąc również skorzystać z rosnącego popytu na kredyty, decydują się na systematyczne podwyższanie marż kredytowych*. Rosną one zarówno w przypadku kredytów z wkładem własnym, jak i na 100% nieruchomości. Wraz z poprawiającym się stanem polskiej gospodarki, na który wszyscy czekamy, można spodziewać się podwyższenia stóp procentowych. W związku z tym, decydując się obecnie na kredyt, powinniśmy mieć świadomość, że w przyszłości nasza rata prawdopodobnie wzrośnie oraz zapłacimy większą niż dotychczas marżę. Zamiast lokować nasze oszczędności na lokatach lub w bezpiecznych, gwarantujących stały zysk instrumentach finansowych, decydujemy się na inwestycje o wyższym ryzyku oraz większej stopie zwrotu. Docelowo obniżka stóp procentowych ma zachęcić nas do większej konsumpcji bieżącej. Dzieje się tak, ponieważ zamiast lokować nasze oszczędności na lokatach lub w bezpiecznych, gwarantujących stały zysk instrumentach finansowych, decydujemy się na inwestycje o wyższym ryzyku oraz większej stopie zwrotu. Zatem pieniądze nie są ulokowane na stosunkowo bezpiecznych rachunkach bankowych lub w domowych sejfach, lecz aktywnie pracują dla ich właściciela na rynkach finansowych. Ponadto, niski poziom stóp procentowych powinien wpłynąć na wzrost cen nieruchomości. Stanie się tak ze względu na malejący koszt całkowity* kredytów hipotecznych, przede wszystkim w krótkiej perspektywie oraz stosunkowo niską średnią cenę metra kwadratowego, w szczególności na rynku wtórnym. Biorąc pod uwagę poprawiającą się kondycję polskiej gospodarki, należy pamiętać, że RPP prędzej czy później podniesie poziom stóp procentowych, co spowoduje wzrost kosztu kredytu. W związku z tym, podejmując zobowiązania na przyszłość, warto uwzględnić fakt, że realny koszt naszego kredytu prawdopodobnie wzrośnie. Niski poziom stóp procentowych nie pozostaje bez wpływu na rynki finansowe. Skłania on inwestorów do większego zaangażowania w instrumenty finansowe, które w normalnych warunkach byłyby uznane za zbyt ryzykowne. Na dłuższą metę zwiększa to wrażliwość systemu finansowego na wzrost zmienności* oraz ewentualną korektę cen. Na warszawskiej Giełdzie Papierów Wartościowych mamy obecnie do czynienia z hossą*. Jest ona związana właśnie z napływem kapitału nie tylko inwestorów instytucjonalnych, ale także indywidualnych, którzy dla porównania mają do wyboru lokaty bankowe o średnim oprocentowaniu, prawie dwukrotnie niższym niż przed rokiem. Przedsiębiorczy Polacy szukają okazji do osiągnięcia ponadprzeciętnych zysków i gdy przekonają się, że można teraz na giełdzie zarobić, mogą napędzić koniunkturę. Szczególnie widać to po indeksie swig80* (indeksie giełdowym małych spółek), który w tym roku zanotował już prawie 40-procentowy wzrost. Wraz z poprawiającym się stanem polskiej gospodarki, na który wszyscy czekamy, można spodziewać się podwyższenia stóp procentowych. W związku z tym, decydując się obecnie na kredyt, powinniśmy mieć świadomość, że w przyszłości nasza rata prawdopodobnie wzrośnie oraz zapłacimy większą niż dotychczas marżę. Jakiego rodzaju inwestycje na rynkach finansowych można w obecnej chwili polecić stomatologom? Zanim podejmiemy decyzję o ulokowaniu naszych oszczędności, warto zastanowić się, z jakim ryzykiem wiążą się poszczególne formy inwestycji. Budując nasz portfel* należy w odpowiedni sposób zdywersyfikować nasze środki. Część kapitału ulokować w aktywa, które wiążą się z podjęciem mniejszego ryzyka i co za tym idzie również mniejszym zyskiem. Za bezpieczne uchodzą wcześniej wspomniane lokaty czy rachunki oszczędnościowe, ale także obligacje Skarbu Państwa, pieniężne lub obligacyjne fundusze inwestycyjne. Niestety, powyższe formy inwestycji skupiają się przede wszystkim na ochronie kapitału i w zdecydowanie mniejszym stopniu na generowaniu zysków, zwłaszcza kiedy mamy niskie stopy procentowe. Jeżeli jesteśmy skłonni podjąć większe ryzyko oraz liczymy się ze stratami, jakie może ono przynieść, można zastanowić się nad inwestycją w bardziej agresywne aktywa. Tutaj w kolejności rosnącego ryzyka można wymienić: fundusze stabilnego wzrostu lub zrównoważone, następnie fundusze akcji i surowcowe, a także giełdę (rynek akcji) oraz nieruchomości. Należy przy tym pamiętać, żeby nigdy nie angażować swoich środków w aktywa, o których nic nie wiemy. W takiej sytuacji przede wszystkim odradza się inwestycji w kontrakty terminowe*, opcje lub na rynku forex*. Uchodzą one za najbardziej niebezpieczne (możemy stracić na nich cały majątek) oraz wymagają dużego doświadczenia i wiedzy. Istnieją także nowe, coraz popularniejsze, choć nie dość dobrze jeszcze zbadane możliwości oraz formy pomnażania kapitału. Są to inwestycje w whisky, wino lub ziemię. Należy również dodać, że im bardziej ryzykowną formę ulokowania oszczędności wybierzemy, Możemy spodziewać się dalszego zadłużania się Polaków oraz podejmowania większego ryzyka kredytowego przez banki (w szczególności mniej dokapitalizowane). Sprzyjać to może narastaniu baniek spekulacyjnych, boomowi mieszkaniowemu i w dalszej perspektywie kryzysowi finansowemu. 20 Dwumiesięcznik Stomatologa Praktyka Polish&English Journal for Dentists e-dentico nr 65 (46) (45) /

9 TEMAT NA CZASIE Jak liczyć, aby się nie przeliczyć. Finanse w praktyce stomatologicznej Wojciech Krówczyński HOT TOPIC Jak liczyć, aby się nie przeliczyć Finanse w praktyce stomatologicznej Prowadzenie praktyki lekarskiej bez kontroli nad finansami przypomina jazdę samochodem bez sprawnych hamulców uda się dojechać tylko do pierwszego zakrętu. Gospodarowanie finansami nie może być oderwane od prawdziwej działalności leczniczej, a pozostawianie analiz finansowych swoim księgowym na koniec roku bywa często dalece niewystarczające. Nowa ustawa o zawodzie lekarza i lekarza dentysty przyrównuje pod względem administracyjnym oraz prawnym działalność leczniczą do działalności gospodarczej i wprowadza szereg obowiązków właściwych dotąd dla pozostałej grupy przedsiębiorców. Taka sytuacja stawia nowe wyzwania przed lekarzem dentystą, który prowadzi indywidualną praktykę lekarską. Znaczną część czasu, poświęcanego dotąd leczeniu, musi on teraz przeznaczać na sprawy administracyjno-prawne, których jest niestety coraz więcej. Nowe określenie statusu działalności leczniczej pozycjonuje ją na rynku podaży i popytu oraz wymaga zmierzenia się z takimi kategoriami ekonomicznymi, jak koszty i zysk. Oprócz zakładanego rozwoju, większej liczby pacjentów oraz zmiennych marż na określone usługi medyczne, niebagatelne znaczenie w funkcjonowaniu praktyki odgrywają finanse. Ich optymalizacja w kontekście prowadzonej działalności oraz wydatków osobistych odgrywa niezwykle istotną rolę. Warto się im przyjrzeć w kontekście lepszej prosperity w życiu zawodowym oraz prywatnym. Finanse mają zasadniczy wpływ na sukces funkcjonowania praktyki na równi z czynnikami jakościowymi oraz konkurencyjnością, wyjątkowością usługi medycznej. Do podstawowych mierników finansowych określających kondycję praktyki stomatologicznej zaliczamy: osiągnięcie wysokiej rentowności, znaczne obniżenie kosztów funkcjonowania, stopień oszczędności w stosunku do przewidywanych kosztów. Każdy z tych czynników jest niezwykle istotny dla końcowego wyniku finansowego. Mądre oszczędzanie wymaga innowacyjnego podejścia do funkcjonowania praktyki. Jest odpowiedzią na pytanie, co mogę zrobić równie dobrze lub lepiej i mniej za to zapłacić. Im więcej takich rozwiązań ograniczających wydatki lub czas, tym lepszy jest wynik w końcowym rozrachunku funkcjonowania gabinetu. Do mierników jakościowych zaliczamy: wyższe kompetencje medyczne lekarza i zespołu, większe zaawansowanie technologiczne, bardziej nowoczesny sprzęt, wysoką specjalizację i efektywność w leczeniu określonych chorób. Bycie wyjątkowym, konkurencyjnym oznacza między innymi: przekroczenie zakładanej ilości lub udziału określonych świadczeń, wyjątkowy wizerunek i pozytywną reputację, wysoki profesjonalizm lekarzy i personelu medycznego, nowoczesny sprzęt i wyposażenie. Jeśli prowadzi się własną praktykę stomatologiczną, to warto dla kontroli równowagi finansowej regularnie sporządzać bilans swojej działalności. Mamy wówczas wiedzę o tym, z jakich zasobów będących w posiadaniu praktyki stomatologicznej (uzyskanych poprzez wymierne nakłady pieniężne aktywa) korzystamy. Pokazuje on również źródła finansowania praktyki stomatologicznej (pasywa). Warto zatem, dla własnego rozeznania, zrobić bilans finansowy, umieszczając po jednej stronie aktywa, a po drugiej pasywa. Aktywa to zestawienie, które pokazuje, na co przeznaczyliśmy środki. Do aktywów trwałych długoterminowych, wyrażonych w złotówkach należą posiadane środki trwałe, jak lokal, urządzenia medyczne i wyposażenie. Aktywa obrotowe (krótkoterminowe) to: zapasy, należności i posiadane środki pieniężne. Pasywa z kolei to zestawienie pokazujące, skąd wzięliśmy środki na funkcjonowanie praktyki stomatologicznej. Są to kapitały własne i kredyty długoterminowe, jak np. kredyt hipoteczny czy ratalny. Należą do nich również zobowiązania krótkoterminowe, np. debet na koncie z tytułu dostaw i usług. Do pasywów zaliczamy również zyski z prowadzenia praktyki, które inwestujemy w jej dalszy rozwój. Oczywistą rzeczą jest, że przy zestawieniu aktywów i pasywów na określony dzień, obie wartości muszą być sobie równe. Wtedy bilans jest prawidłowo sporządzony. Kolejnym, niezwykle ważnym miernikiem rentowności praktyki stomatologicznej jest próg rentowności, punkt wyrównania (ang. BEP break -even point). Obrazuje on sytuację, w której przychody z działalności leczniczej pokrywają koszty stałe i zmienne praktyki stomatologicznej. Z definicji tej wynika więc, że aby ten wskaźnik określić, potrzebny jest podział kosztów prowadzenia działalności leczniczej na koszty stałe i zmienne. Próg rentowności można wyrazić poprzez liczbę wizyt dla których uzyskany przychód pokrywa całkowite koszty prowadzenia praktyki stomatologicznej. Można go także określić wartościowo, czyli przez odpowiedni przychód z wizyt tak, aby praktyka nie ponosiła strat ani też nie osiągała zysku (wynik finansowy jest równy zeru). Zatem przystępując do określenia progu rentowności w pierwszym rzędzie określamy koszty stałe oraz zmienne. Koszty stałe to takie, które nie zmieniają się bez względu na wielkość przychodu praktyki stomatologicznej. Do kosztów stałych zaliczamy między innymi: koszt amortyzacji sprzętu i urządzeń, raty leasingowe, stałe opłaty za telefon i Internet, część kosztów płacy, czynsz, podatek gruntowy, odsetki, oprogramowanie, licencje. Jeśli któryś z powyższych czynników kosztowych rośnie, to rosną całkowite koszty stałe, bez względu na przychód. Są one ponoszone nawet w przypadku okresowej przerwy w działalności. Natomiast koszty zmienne to takie, które zmieniają się wraz ze wzrostem liczby wizyt i pacjentów. Mierniki sukcesu jakościowe finansowe bycie konkurencyjnym (wyjątkowym) 26 Dwumiesięcznik Stomatologa Praktyka Polish&English Journal for Dentists e-dentico nr 6 (46) /

10 Dwumiesięcznik Stomatologa Praktyka Polish&English Journal for Dentists Zawsze z duchem czasu 2004 r. wersja papierowa 2008 r. wersja elektroniczna (pliki PDF) 2013 r. wersja mobilna na smartfony i tablety Wybór należy do Ciebie... e-dentico w wersji mobilnej dostępne w AppStore i Google Play

11 PRAKTYKA Zastosowanie licówek porcelanowych w leczeniu pacjentów z diastemami opis przypadków Beata Śmielak PRACTICE Słowa kluczowe: licówki porcelanowe, diastema, preparacja zębów, uzupełnienia protetyczne Key words: porcelain veneers, diastema, tooth preparation, prosthetic restorations dr n. med. Beata Śmielak Zakład Protetyki Stomatologicznej Uniwersytetu Medycznego w Łodzi Kierownik: dr hab. n. med. Beata Dejak, prof. nadzw. Adres korespondencyjny Mailing address: dr n. med. Beata Śmielak Zakład Protetyki Stomatologicznej UM ul. Pomorska 251, Łódź tel.: (42) praca recenzowana 32 Dwumiesięcznik Stomatologa Praktyka Polish&English Journal for Dentists Zastosowanie licówek porcelanowych w leczeniu pacjentów z diastemami opis przypadków Streszczenie: Diastemy to patologiczne przerwy między siekaczami przyśrodkowymi. Mogą mieć etiologię wrodzoną lub nabytą. Poznanie przyczyny ich powstania wpływa na sukces leczenia. W leczeniu należy rozważyć postępowanie ortodontyczne. Jeśli pacjenci nie wyrażają na nie zgody, to w dalszej kolejności należy rozważyć mało inwazyjne leczenie protetyczne. W pracy przedstawiono przypadki zastosowania licówek porcelanowych u pacjentów z diastemami. Zwrócono uwagę na diagnostykę, projektowanie przyszłych uzupełnień protetycznych oraz wykonanie próbnych uzupełnień protetycznych. Przedstawiono aspekty preparowania tkanek twardych oraz wykonawstwo laboratoryjne. Abstract: Diastemata are pathological gaps between incisal teeth. They can be congenital or acquired. Identifying the cause of diastemata has an influence on therapeutic success. An orthodontic intervention should be taken into consideration during treatment. If a patient refuses to undergo the orthodontic treatment, a little invasive prosthetic therapy should be proposed. The author of this paper presented cases of using porcelain veneers in the treatment of patients with diastemata. The author paid attention to diagnostics, designing of future dentures and making temporary restorations. Particular aspects of hard tissue preparation and laboratory procedures were described. Diastemy mają negatywny wpływ na estetykę uzębienia i mogą zaburzyć najpiękniejszy uśmiech. W okresie wyrzynania siekaczy mlecznych i stałych są zjawiskiem fizjologicznym, ale występowanie ich poza tymi okresami uważane jest za patologię. Zanim podjęta zostanie decyzja o leczeniu, należy dokładnie poznać przyczyny powstania diastemy. Etiologia diastem u dorosłych jest często powiązana z anomaliami wymiaru i kształtu zębów oraz z zaburzeniami zębowymi i wyrostkowymi. Zmiany zębowo- -wyrostkowe wynikają głównie z dysharmonii pomiędzy rozmiarem łuków zębowych szczęki i żuchwy oraz szerokością zębów lub z defektów kości rozdzielającej siekacze [1]. Niektóre czynniki mogą mieć podłoże wrodzone lub nabyte, np. cechy dziedziczne, zaburzenia rozwoju i wzrostu zębów, ich wielkości, nachylenia osi długich. Przyczyną mogą być także: niski przyczep i przerost wędzidełka wargi górnej, brak zawiązków lub karłowatość siekaczy bocznych, zęby nadliczbowe, przemieszczenia zębów, torbiele, defekty szwów międzyszczękowych oraz inne zmiany patologiczne [1 3]. Aby wybrać odpowiednią formę leczenia, niezbędna jest prawidłowa diagnoza. Jeżeli przyczyną jest przerośnięte wędzidełko, należy je podciąć. W leczeniu diastem należy także rozważyć postępowanie ortodontyczne. W wielu sytuacjach interwencja ortodontyczna poprawia estetykę w stopniu akceptowalnym przez pacjentów [1], lecz nie każdy pacjent wyraża zgodę na długoletnie leczenie ortodontyczne, a w wielu przypadkach na stałą retencję utrzymującą efekt leczenia. Dlatego coraz częściej pacjenci idą na kompromis i wybierają szybkie i skuteczne leczenie protetyczne, choć nie zawsze kończące się sukcesem. Błędy wynikają z nieprawidłowej diagnozy i następowego planowania. Najczęściej popełniany błąd polega na próbie zamknięcia diastemy za pomocą jednej lub dwóch licówek. Należy pamiętać o tym, że licówki zmieniają stosunek długości do szerokości zębów i mogą zaburzyć ich proporcje. Z badań naukowych wynika, że stosunki szerokości do wysokości siekaczy i kłów wynoszą od 77 do 86%, siekacze centralne są szersze od siekaczy bocznych o około 2 3 mm, są także szersze od kłów o około 1 1,5 mm, natomiast kły są szersze od siekaczy bocznych o około 1 1,5 mm, siekacze centralne i kły posiadają zbliżoną wysokość korony i są dłuższe od siekaczy bocznych o 1 1,5 mm [4]. Pomocne w określeniu szerokości siekaczy szczęki mogą być zęby żuchwy. Wymiar szerokości siekacza centralnego uzyskuje się przez zsumowanie szerokości brzegu siecznego siekacza centralnego żuchwy z połową wartości dla siekacza bocznego [5]. W celu zamknięcia diastem należy zęby krótkie wydłużyć i poszerzyć, tak aby stosunek długości korony do szerokości zęba był prawidłowy [3, 5]. Jeżeli nie planuje się zmiany długości zębów i przemieszczenia dziąsła brzeżnego, należy podczas zamykania diastemy zredukować powierzchnie dystalne siekaczy centralnych o połowę szerokości szpary. Warunkiem jest prawidłowy przebieg linii pośrodkowej. Tak samo należy postąpić z siekaczami bocznymi i kłami. Można ewentualnie pozostawić małe diastemy w obszarze dystalnym kłów, które z przodu nie będą widoczne [3]. Najlepszym materiałem protetycznym służącym do zamknięcia diastem jest ceramika. Bezpośrednie nakładanie kompozytu nie pozwala na jednoczesną kontrolę prawidłowego kształtu, profilu wyłaniania, adaptacji brzeżnej i koloru kompozytów [5]. Ich nadmiary mogą prowadzić do wzrostu akumulacji płytki bakteryjnej, zapalenia dziąseł i choroby przyzębia [6]. Badanie podmiotowe i przedmiotowe powinny być uzupełnione o następujące elementy diagnostyczne: modele diagnostyczne, które umożliwiają analizę okluzji i podniebiennych stosunków przestrzennych; dokumentację fotograficzną dostarczającą informacje o kształcie łuków zębowych w stosunku do twarzy; diagnostyczne nawoskowanie wax-up modelowanie licówek z wosku w kolorze zębów naturalnych na modelach diagnostycznych gipsowych [7, 8]; The application of porcelain veneers in the treatment of patients with diastemata case report Diastemata have a negative effect on dental aesthetics and may disturb even the most beautiful smile. In the eruption period of deciduous and permanent incisors, diastemata are a physiological phenomenon, but their presence beyond periods of eruption is considered pathology. Before a decision to carry out treatment is made, it is of utmost importance to identify the actual reason of diastema formation. The aetiology of diastemata in adults is often associated with anomalies of teeth dimensions and shape and with dental and alveolar disorders. Dentoalveolar changes are mainly a result of a disharmony between the size of dental arches in the maxilla and mandible and the width of teeth, or defects of bone that separates incisors [1]. Some factors may have a congenital or acquired nature, e.g. inherited traits, development and growth disorders of teeth, their size, or inclination of long axes. Other causes may also include: low attachment and hypertrophy of upper lip frenulum, lack of buds or dwarf-sized lateral incisors, supernumerary teeth, Etiologia diastem u dorosłych jest często powiązana z anomaliami wymiaru i kształtu zębów oraz z zaburzeniami zębowymi i wyrostkowymi. Zmiany zębowo-wyrostkowe wynikają głównie z dysharmonii pomiędzy rozmiarem łuków zębowych szczęki i żuchwy oraz szerokością zębów lub z defektów kości rozdzielającej siekacze. The aetiology of diastemata in adults is often associated with anomalies of teeth dimensions and shape and with dental and alveolar disorders. Dentoalveolar changes are mainly a result of a disharmony between the size of dental arches in the maxilla and mandible and the width of teeth, or defects of bone that separates incisors. e-dentico nr 6 (46) /

12 PRAKTYKA Leczenie nieekstrakcyjne wady klasy II z zastosowaniem aparatu MALU opis przypadku Anna Znamirowska-Bajowska, Michał Sarul, Joanna Antoszewska PRACTICE Słowa kluczowe: ortodoncja, tyłozgryz całkowity, aparat MALU, leczenie nieekstrakcyjne Key words: orthodontics, class II malocclusion, MALU appliance, non-extraction therapy lek. dent. Anna Znamirowska-Bajowska 1, dr n. med. Michał Sarul 2, dr hab. n. med. Joanna Antoszewska 2 1 Samodzielna Poradnia Wad Rozwojowych Twarzy Katedry Ortopedii Szczękowej i Ortodoncji Uniwersytetu Medycznego im. Piastów Śląskich we Wrocławiu Kierownik: dr hab. n. med. Beata Kawala, prof. nadzw. 2 Katedra i Zakład Ortopedii Szczękowej i Ortodoncji Uniwersytetu Medycznego im. Piastów Śląskich we Wrocławiu Kierownik: dr hab. n. med. Beata Kawala, prof. nadzw. Adres korespondencyjny Mailing address: lek. dent. Anna Znamirowska-Bajowska Samodzielna Poradnia Wad Rozwojowych Twarzy UM ul. Krakowska 26, Wrocław tel.: (71) praca recenzowana 44 Dwumiesięcznik Stomatologa Praktyka Polish&English Journal for Dentists Leczenie nieekstrakcyjne wady klasy II z zastosowaniem aparatu MALU opis przypadku Streszczenie: Tyłozgryz oraz tyłożuchwie są najczęściej występującymi wadami zgryzu w populacji polskiej. Wybór metody leczenia zależy od wieku pacjenta, typu wzrostu, stopnia nasilenia wady, profilu, wielkości stłoczeń, współpracy oraz oczekiwań pacjenta, a także umiejętności i doświadczenia lekarza ortodonty. Najskuteczniejszą metodą pozwalającą na uzyskanie zmian szkieletowych u pacjenta w okresie wzrostu jest leczenie czynnościowe. Celem pracy był opis skutecznego leczenia wady dotylnej II/2, z wykorzystaniem stałego aparatu czynnościowego MALU, będącego modyfikacją aparatu Herbsta. Aparat ten ma szerokie spektrum działania: stymuluje doprzedni wzrost żuchwy, dystalizuje zęby w szczęce, mezjalizuje zęby w żuchwie, wychyla i intruduje dolne zęby sieczne oraz umożliwia bierne wyrzynanie dolnych zębów trzonowych. W przedstawionym opisie przypadku prawidłowe zastosowanie aparatu w odpowiednim wieku pacjenta pozwoliło na korektę wady zgryzu i poprawę profilu twarzy. Abstract: Class II malocclusion and distal position of the mandible are the most common types of malocclusion in the Polish population. Choosing a treatment method depends on the patient s age, type of growth, severity of the malocclusion, profile type, arch-length discrepancy, the patient s motivation and expectations, as well as the experience and skills of the orthodontist. Functional treatment is the most effective method for obtaining skeletal changes during growth. The aim of this work was to describe an efficient therapy of Class II division 2 malocclusion with the use of MALU appliance being a modification of the Herbst hinge. This appliance has a wide spectrum of activity it stimulates anterior growth of the mandible, distalizes upper teeth, mesializes teeth in the mandible, intrudes lower incisors and enables passive eruption of lower molars. In the presented case report, proper use of the appliance together with the patient s adequate age allowed for the correction of malocclusion and improvement of the facial profile. Wstęp Tyłozgryz oraz tyłożuchwie są najczęściej występującymi wadami zgryzu w populacji polskiej i stanowią istotny problem terapeutyczny. Ich cechą wspólną jest powiększenie nagryzu poziomego, a w rysach twarzy cofnięcie i/lub wywinięcie wargi dolnej. Według nomenklatury polskiej zaburzenia klasyfikowane są w zależności od tego, czy dotyczą przesunięć zębowo-wyrostkowych, czy też pozycji lub morfologii żuchwy bądź szczęki. Wady dotylne dzielą się na nieprawidłowości pochodzenia zębowego i szkieletowego: tyłozgryz częściowy, tyłozgryz całkowity, tyłozgryz rzekomy, tyłożuchwie morfologiczne i czynnościowe; odpowiednio z wychyleniem lub przechyleniem górnych zębów siecznych [1, 2]. Wybór sposobu leczenia uzależniony jest od wielu czynników: wieku pacjenta, typu wzrostu, stopnia nasilenia wady, profilu, wielkości stłoczeń, współpracy oraz oczekiwań pacjenta, a także umiejętności i doświadczenia lekarza ortodonty. W literaturze opisane są różne metody terapii klasy II. Polegają one m.in. na modyfikacji wzrostu żuchwy i szczęki w okresie skoku wzrostowego, na dystalizacji całego górnego łuku zębowego aż do uzyskania I klasy Angle a, na kamuflażu ortodontycznym bądź leczeniu chirurgiczno-ortodontycznym po zakończeniu wzrostu [3 7]. Podczas leczenia czynnościowego dochodzi do przemian biologicznych w układzie stomatognatycznym. Dzięki wymuszonej pozycji żuchwy zmienia się napięcie mięśni żwaczy, języka, warg i policzków. Zmiany te wpływają na wytworzenie nowych odruchów w układzie nerwowo-mięśniowym narządu żucia, co prowadzi do adaptacyjnej przebudowy mięśni i stawów, pobudzenia wzrostu kości oraz korzystnych przesunięć zębów. Zmiany te można uzyskać za pomocą aparatów czynnościowych, które mogą być zdejmowane bądź stałe. Te drugie dzielą się na: aparaty sztywne (zawias Herbsta i jego modyfikacje), elastyczne (np. Jasper Jumper) i hybrydowe (np. Twin Force Bite Corector) [8]. System elastyczny zapewnia większy komfort użytkowania, łatwiejsze utrzymanie higieny i kontrolę siły [9]. Po leczeniu aparatami sztywnymi uzyskuje się mniejsze zmiany zębowo-wyrostkowe, dominują natomiast zmiany szkieletowe [8]. Jedną z modyfikacji aparatu Herbsta, stworzoną przez dr. Swadesha Kumara w 1984 roku, jest aparat MALU (ang. Mandibular Locking Unit), którego prefabrykowana i prosta konstrukcja umożliwia pominięcie etapów laboratoryjnych, nie zmniejszając jednak skuteczności terapeutycznej aparatu [9]. Składa się on z wodzideł i wchodzących do nich trzpieni tworzących teleskopy, elementów mocujących ćwieków, sworzni stalowych kulkowych i mosiężnych oraz krążków dystansowych (ryc. 1). Teleskopy montowane są do pierścieni na pierwszych zębach trzonowych górnych, a trzpienie do łuku dolnego aparatu stałego pomiędzy kłami i dolnymi pierwszymi zębami przedtrzonowymi. Połączenia te mają pewien stopień swobody, umożliwiając ruchy boczne żuchwy. Celem pracy było przedstawienie zastosowania aparatu MALU w leczeniu tyłożuchwia u pacjenta rosnącego. Opis przypadku Pacjent, 14 lat i 7 miesięcy, zgłosił się do Samodzielnej Poradni Wad Rozwojowych Twarzy Katedry Ortopedii Szczękowej i Ortodoncji Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu celem podjęcia leczenia ortodontycznego. Główną motywacją były względy estetyczne; pacjent leczony był wcześniej ortodontycznie przez innego lekarza za pomocą ruchomego aparatu czynnościowego. Przeprowadzono pełną diagnostykę ortodontyczną, na którą złożyły się: wywiad, badanie przedmiotowe, analiza modeli, ocena pantomogramu i cefalogramu bocznego głowy. W badaniu przedmiotowym The non-extraction therapy of class II malocclusion with MALU appliance case report Introduction Class II malocclusion and distal position of the mandible are the most common types of malocclusion in the Polish population and constitute a significant therapeutic problem. Their common feature is increased overjet accompanied by facial regression and/or eversion of the lower lip in facial contours. Based on the Polish nomenclature, the disorders are classified depending on whether they concern dentoalveolar dislocations or the position or morphology of the mandible or maxilla. Class II malocclusions are divided into disorders of a dental and skeletal origin partial Class II malocclusion, complete Class II malocclusion, false posterior occlusion, morphological and functional distal position of the mandible with deflection or tilting of the upper incisors, respectively [1, 2]. Choosing a treatment method depends on many factors such as the patient s age, type of growth, severity of the malocclusion, profile type, arch-length discrepancy, the patient s motivation and expectations, as well as the experience and skills of the orthodontist. Different methods of treating Class II malocclusions are presented in specialist literature. They are based on, among others, the modification of mandibular and maxillary growth in the growth spurt period, Wady dotylne dzielą się na nieprawidłowości pochodzenia zębowego i szkieletowego: tyłozgryz częściowy, tyłozgryz całkowity, tyłozgryz rzekomy, tyłożuchwie morfologiczne i czynnościowe; odpowiednio z wychyleniem lub przechyleniem górnych zębów siecznych. Class II malocclusions are divided into disorders of a dental and skeletal origin partial Class II malocclusion, complete Class II malocclusion, false posterior occlusion, morphological and functional distal position of the mandible with deflection or tilting of the upper incisors, respectively. e-dentico nr 6 (46) /

13 PRAKTYKA Liszaj płaski w aspekcie możliwej transformacji nowotworowej opis przypadku 13-letniego chłopca w okresie 11 lat badań i obserwacji oraz aktualny stan wiedzy na podstawie piśmiennictwa Marek Bladowski, Agnieszka Kotowicz-Gears, Danuta Lietz-Kijak, Danuta Kaczmarska, Joanna Wysokińska-Miszczuk PRACTICE Słowa kluczowe: liszaj płaski, zmiany w jamie ustnej, dystrofia paznokci, test Schillera, zmiany nadżerkowe policzka Key words: lichen planus, oral lesions, nail dystrophy, Schiller test, erosive lesions of the buccae dr n. med. Marek Bladowski 1, 2, lek. dent. Agnieszka Kotowicz-Gears 2, dr n. med. Danuta Lietz-Kijak 3, mgr Danuta Kaczmarska 3, prof. dr hab. n. med. Joanna Wysokińska-Miszczuk 4 1 Katedra Fizjologii Człowieka Wydziału Nauk Medycznych Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie Kierownik: prof. dr hab. n. med. Mariusz Majewski 2 Centrum Stomatologii w Olsztynie Kierownik: dr n. med. Marek Bladowski 3 Katedra i Zakład Propedeutyki i Fizykodiagnostyki Stomatologicznej PUM w Szczecinie p.o. kierownika: dr n. med. Danuta Lietz-Kijak 4 Katedra i Zakład Periodontologii Uniwersytetu Medycznego w Lublinie Kierownik: prof. dr hab. n. med. Joanna Wysokińska-Miszczuk Adres korespondencyjny Mailing address: dr n. med. Marek Bladowski Katedra Fizjologii Człowieka UWM ul. Warszawska 30, Olsztyn tel.: (89) praca recenzowana 54 Dwumiesięcznik Stomatologa Praktyka Polish&English Journal for Dentists Liszaj płaski w aspekcie możliwej transformacji nowotworowej opis przypadku 13-letniego chłopca w okresie 11 lat badań i obserwacji oraz aktualny stan wiedzy na podstawie piśmiennictwa Streszczenie: Liszaj płaski (liszaj Wilsona) jest chorobą zapalną o niewyjaśnionej dotąd naukowo etiologii. Jej objawy można zaobserwować na błonie śluzowej i skórze, w tym owłosionej skórze głowy oraz paznokciach. Jest wykrywany u 2% dorosłej populacji, przede wszystkim u osób pomiędzy 30 a 65 rokiem życia, częściej u kobiet. Bardzo rzadko występuje u dzieci. Pierwszy przypadek postaci ustnej liszaja płaskiego (OLP) został zaobserwowany przez Culvera w 1920 roku. Od tamtego czasu nie opublikowano wielu doniesień na temat OLP u dzieci. Autorzy opisują rzadki przypadek wielopostaciowej formy OLP (z włączeniem zmian paznokcia) u chłopca z typowymi objawami klinicznymi, potwierdzonej badaniem histopatologicznym. Pacjent był obserwowany przez ponad 11 lat. Autorzy prezentują również trudności w klinicznej i histologicznej diagnozie różnicowej tej choroby oraz w leczeniu. Abstract: Lichen planus is an inflammatory disease of unknown etiology. Its symptoms can be observed in skin, scalp, mucous membrane and nails. It is found in up to 2% of the adult population, usually between 30 and 65 years of age, more commonly in women. It is very rare in children. The first case of oral lichen planus (OLP) in children was observed by Culver in Since then not many reports on OLP in children have been published. The authors describe a rare case of a polymorphous form of OLP with nail involvement in a male child with typical clinical symptoms, confirmed by histopathological examination. The patient has been observed over eleven years. The authors also present difficulties in the clinical and histological differential diagnosis of the condition as well as the treatment. Wstęp Liszaj płaski (ang. lichen planus LP) jest przewlekłą chorobą zapalną nabłonka wielowarstwowego płaskiego o nieznanej etiologii [1 5], po raz pierwszy opisaną przez Erasmusa Wilsona w 1869 roku [6]. Choroba ta została zaklasyfikowana przez WHO jako stan przednowotworowy [7 9], z prawdopodobieństwem transformacji na poziomie 0,8 5,6% po pięciu latach [10]. Uznaje się jednak, że ryzyko transformacji jest największe po 3 do 6 lat od postawienia diagnozy liszaja płaskiego jamy ustnej (ang. oral lichen planus OLP) [11]. Liszaj płaski jest najczęstszą niezakaźną chorobą błony śluzowej jamy ustnej [3] zapada na nią 0,5 2,2% ogółu dorosłej populacji [12, 13]. Choroba ta dotyka częściej kobiet niż mężczyzn (w stosunku 3 : 2) [3, 9, 14]. Liszaj płaski jest chorobą przewlekłą, charakteryzującą się okresami zaostrzeń i remisji [10]. Spontaniczne remisje są rzadkie, a kliniczne nasilenie objawów choroby może w ciągu życia pacjenta różnić się na przestrzeni lat [15]. Zmiany w jamie ustnej jako jedyny objaw liszaja płaskiego dotyczą 15 35% przypadków, ale nawet u 65% pacjentów z klasyczną postacią skórną występują zmiany w jamie ustnej. Błona śluzowa policzków, dziąsła i koniuszek języka są najczęstszymi lokalizacjami, podczas gdy zmiany na podniebieniu występują rzadko [9, 14]. Istnieje sześć odmian klinicznych OLP, które mogą się pojawiać osobno lub jednocześnie: siateczkowa, grudkowa, plamkowa, zanikowa, nadżerkowa i pęcherzykowa [2, 3, 15]. Postać siateczkowa jest bezobjawowa i dlatego zwykle pozostaje niezdiagnozowana [4, 16]. W innych postaciach, zwłaszcza zanikowej, nadżerkowej oraz pęcherzykowej, pacjenci doświadczają bólu w jamie ustnej (od łagodnego po dotkliwy), który może utrudniać jedzenie i picie [4]. Histopatologicznie liszaj płaski jamy ustnej charakteryzuje obecność zwyrodnienia kropelkowego komórek podstawnych nabłonka, a pasma komórek zapalnych wnikają w błonę podstawną błony śluzowej [13]. Składają się one głównie z makrofagów i komórek CD4+ T we wczesnych etapach, a w dalszych stadiach zmiany najczęściej z komórek CD8+ T. Obserwuje się również wzrost poziomu apoptozy [9, 17]. Zmiany w błonie podstawnej nabłonka są częste, należą do nich rozerwanie i rozdzielanie się [3]. Ponadto obserwowane mogą być: parakeratoza, hiperkeratoza, akantoza oraz grzbiety w kształcie zębów piły [3, 12, 16, 18]. Liszaj płaski bardzo rzadko występuje u dzieci i dotyczy jedynie 2 3% pacjentów cierpiących na tę chorobę [1]. Mimo że pierwszy przypadek OLP u dziecka został zaobserwowany przez Culvera w 1920 roku [19], publikowane prace zwykle opisują przypadki pacjentów dorosłych [12, 14, 15, 18, 20]. Jeden z konsultantów opisanego w pracy pacjenta, zajmujący się leczeniem keratoz jamy ustnej od lat 50., nigdy wcześniej nie spotkał się z liszajem płaskim u osoby poniżej czternastego roku życia [21]. W ciągu ponad dwóch dekad opisano 6 przypadków liszaja płaskiego jamy ustnej u dzieci w wieku 6 14 lat spośród 1062 pacjentów leczonych z powodu OLP, co stanowi 0,56% całej grupy [22]. Inni autorzy, którzy badali przypadki liszaja płaskiego jamy ustnej u dzieci, zauważyli, że zmiany skórne były obserwowane rzadko w 1 na 17 przypadków [23] lub w 1 na 25 przypadków OLP [24]. Niektórzy autorzy zauważają całkiem inny stosunek 3 przypadki OLP na 13 przypadków LP u dzieci [25] albo 9 przypadków OLP na 23 przypadki LP u dzieci [19]. Doniesienia z piśmiennictwa sugerują, że liczba przypadków liszaja płaskiego wśród populacji dziecięcej może znacząco wzrosnąć w tropikalnych krajach azjatyckich, co jest Lichen planus in the aspect of a possible neoplastic transformation case report of a 13-year-old boy during an 11-year-long study and review of the current literature Introduction Lichen planus (LP) is a chronic inflammatory disease of the stratified squamous epithelia of unknown etiology [1 5], first described by Erasmus Wilson in 1869 [6]. It has been recognized by WHO as a precancerous condition [7 9] with an estimated transformation rate of % after 5 years [10], however the risk is reportedly maximal between 3 to 6 years after the diagnosis of oral lichen planus (OLP) [11]. It is the most common noninfectious oral mucosal disease [3] affecting % of the general adult population [12, 13]. LP affects women more commonly than men at a ratio of 3 : 2 [3, 9, 14]. LP is a chronic disease characterized by periods of exacerbation and remission [10]. Spontaneous remission is infrequent and the clinical pattern may vary during the patient s life [15]. Oral lesions occur as the only symptoms of LP in 15 35% of patients but up to 65% of patients with classic cutaneous disease have oral involvement. The buccal W diagnozie różnicowej należy uwzględnić wystąpienie zmian lichenoidalnych po lekach, lichenoidalną reakcję na amalgamat, zapalenie spowodowane spożywaniem potraw zawierających cynamon oraz mniej prawdopodobne zmiany, takie jak kandydoza, leukoplakia, toczeń rumieniowaty, objawy ustne przewlekłej choroby typu przeszczep przeciw gospodarzowi oraz rumień wysiękowy wielopostaciowy. In differential diagnostics one must take into account lichenoid drug eruption, lichenoid amalgam reaction, cinnamon stomatitis and less likely candidiasis, leucoplakia, lupus erythematous, oral manifestations of chronic graft-versus-host disease and erythema multiforme. e-dentico nr 6 (46) /

14 PRAKTYKA Ocena właściwości przeciwerozyjnych pasty Pronamel badania in vitro Małgorzata Broniarek, Elżbieta Bołtacz-Rzepkowska PRACTICE Słowa kluczowe: napoje o niskim ph, test CRT, erozja, rozpuszczalność szkliwa Key words: low ph beverages, CRT test, erosion, enamel dissolution dr n. med. Małgorzata Broniarek, dr hab. n. med. Elżbieta Bołtacz-Rzepkowska, prof. nadzw. Zakład Stomatologii Zachowawczej Katedry Stomatologii Zachowawczej i Endodoncji Uniwersytetu Medycznego w Łodzi Kierownik: dr hab. n. med. Elżbieta Bołtacz-Rzepkowska, prof. nadzw. Adres korespondencyjny Mailing address: dr n. med. Małgorzata Broniarek Zakład Stomatologii Zachowawczej UM ul. Pomorska 251, Łódź tel.: (42) praca recenzowana 68 Dwumiesięcznik Stomatologa Praktyka Polish&English Journal for Dentists Ocena właściwości przeciwerozyjnych pasty Pronamel badania in vitro Streszczenie: Celem pracy była ocena właściwości przeciwerozyjnych pasty Pronamel (1450 ppm F-) po ekspozycji szkliwa zębów ludzkich na wybrane napoje o niskim ph. Zastosowanie soku grejpfrutowego i warzywnego oraz napoju cytrynowego z limetką spowodowało istotne zwiększenie rozpuszczalności szkliwa w porównaniu ze sztuczną śliną. Pasta Pronamel działała przeciwerozyjne w odniesieniu do soku grejpfrutowego, natomiast nie stanowiła skutecznej ochrony w przypadku napoju cytrynowego z limetką i soku warzywnego. Abstract: The aim of the study was to evaluate the antierosive properties of Pronamel toothpaste (1450 ppm F-) after exposure of human teeth to selected low ph beverages. Grapefruit and vegetable juice as well as lemon drink with lime caused a significant increase in enamel dissolution as compared to artificial saliva. Pronamel toothpaste provides antierosive properties in case of grapefruit juice, but does not ensure the required protection against lemon drink with lime and vegetable juice. Wstęp W ostatnich latach obserwuje się wzrost częstości występowania ubytków twardych tkanek zębów o niepróchnicowej etiologii. Rodzajem tego typu ubytków, oprócz abrazji i atrycji, jest erozja. Częstość występowania erozji waha się, w różnych populacjach i w różnych grupach wiekowych, od 18 do 40% i wykazuje stałą tendencję wzrostową [1 3]. W wieloczynnikowej etiologii erozji ważną rolę odgrywa dieta. Spożywanie kwaśnych pokarmów i napojów sprzyja rozpuszczaniu szkliwa, powodując degradację zarówno fluoro-, jak i hyroksyapatytów [4]. Poznanie mechanizmu powstania ubytków erozyjnych ma duże znaczenie w podejmowaniu skutecznych działań profilaktycznych i leczniczych. W praktyce klinicznej pacjentom z erozjami zębów zaleca się miejscowe stosowanie związków fluoru, który zwiększa odporność twardych tkanek zęba na działanie kwasów [5, 6]. Do chwili obecnej brakuje jednak bezspornych dowodów naukowych potwierdzających skuteczność działania preparatów o niskim stężeniu fluoru. Cel pracy Celem pracy była ocena właściwości przeciwerozyjnych pasty Pronamel (1450 ppm F - ) po ekspozycji szkliwa zębów na napoje o niskim ph. Materiał i metody W badaniu wykorzystano 75 ludzkich zębów przedtrzonowych, bez ubytków próchnicowych, usuniętych ze względów medycznych u pacjentów w wieku od 30 do 50 lat. Zęby podzielono na pięć grup, po 15 zębów w grupie. Grupy I, II i III były grupami badanymi, natomiast grupy IV i V to grupy porównawcze. Zęby IV grupy przetrzymywano w sztucznej ślinie przed i po kolejnych aplikacjach pasty Pronamel, zęby V grupy przetrzymywano wyłącznie w sztucznej ślinie. Zbadano wpływ soku grejpfrutowego (ph 3,82), napoju cytrynowego z limetką (ph 2,79) oraz soku warzywnego (ph 3,92) na szkliwo zębów. Wszystkie napoje pochodziły od jednego producenta (Hortex), zawierały więc te same substancje dodatkowe, słodzące oraz konserwanty. Do badań użyto pasty do zębów Pronamel o zawartości fluoru 1450 ppm F - (GlaxoSmithKline, Wielka Brytania). W badaniu zastosowano kolorymetryczny test CRT (Color, Reaction, Time), w którym czas potrzebny na zmianę zabarwienia krążka określa stopień wrażliwości szkliwa na działanie kwasu. Wydłużenie czasu reakcji krążka testowego mierzonego w sekundach odpowiada mniejszej rozpuszczalności szkliwa. Badanie składało się z 8 etapów. 1 etap: Ekspozycja wszystkich zębów na sztuczną ślinę o ph 6,7 przez 24 godziny. 2 etap: Badanie rozpuszczalności szkliwa testem CRT zębów w grupach od I do V. 3 etap: Ekspozycja zębów na: sok grejpfrutowy (grupa I), napój cytrynowy z limetką (grupa II), sok warzywny (grupa III). 4 etap: Badanie testem CRT rozpuszczalności szkliwa zębów we wszystkich grupach. 5 etap: Aplikacja pasty Pronamel na zęby w grupach od I do IV. 6 etap: Badanie testem CRT rozpuszczalności szkliwa zębów w grupach od I do IV. 7 etap: Powtórna ekspozycja zębów na sok grejpfrutowy (grupa I), napój cytrynowy z limetką (grupa II) oraz sok warzywny (grupa III). 8 etap: Powtórne badanie testem CRT rozpuszczalności szkliwa zębów w grupach I, II i III. W celu opracowania zebranych danych zastosowano metody opisowe i metody wnioskowania statystycznego. Ponieważ rozkłady czasu zabarwienia krążka CRT w porównywanych grupach (cechy analizowanej w badaniu) odbiegały istotnie od rozkładu normalnego, do porównań zastosowano testy nieparametryczne. W przypadku porównań wielu grup zastosowano nieparametryczny test Kruskala-Wallisa, a jako testu post-hoc użyto nieparametrycznego testu Manna-Whitneya. Porównania dwóch grup dokonywano The evaluation of antierosive properties of Pronamel toothpaste in vitro studies Introduction An increase in the frequency of occurrence of non-carious dental hard tissue defects has been observed in recent years. Besides abrasion and attrition, another form of such defects is erosion. The prevalence of erosion oscillates in various populations and age groups from 18 to 40%, and is characterised by a constant growing tendency [1 3]. Diet plays an important role in the multifactorial aetiology of erosion. Consuming acidic foods and beverages is conducive to enamel dissolution causing degradation of both fluoro- and hydroxyapatites [4]. Learning the mechanism of erosive defects formation is of particular importance as far as undertaking W praktyce klinicznej pacjentom z erozjami zębów zaleca się miejscowe stosowanie związków fluoru, który zwiększa odporność twardych tkanek zęba na działanie kwasów. Do chwili obecnej brakuje jednak bezspornych dowodów naukowych potwierdzających skuteczność działania preparatów o niskim stężeniu fluoru. In clinical practice, the patients suffering from erosion are recommended topical application of fluorine compounds, which improve resistance of hard dental tissues to the action of acids. Nevertheless, until today there has been an insufficient number of indisputable scientific evidence confirming the effectiveness of preparations with low concentration of fluorine. e-dentico nr 6 (46) /

15 PRAKTYKA Metoda diagnostycznego nawoskowania w rehabilitacji protetycznej doświadczenia własne Ewa Strada, Ewa Ferendiuk, Małgorzata Pihut PRACTICE Słowa kluczowe: diagnostyczne nawoskowanie, starcie patologiczne, okluzja, rehabilitacja protetyczna Key words: diagnostic wax-up, pathological attrition, occlusion, prosthetic rehabilitation lek. dent. Ewa Strada, lek. dent. Ewa Ferendiuk, dr hab. n. med. Małgorzata Pihut Katedra i Zakład Protetyki Stomatologicznej Instytutu Stomatologii Uniwersytetu Jagiellońskiego Collegium Medicum w Krakowie Kierownik: dr hab. n. med. Grażyna Wiśniewska Adres korespondencyjny Mailing address: lek. dent. Ewa Strada Katedra i Zakład Protetyki Stomatologicznej IS UJ CM ul. Montelupich 4, Kraków tel.: (12) praca recenzowana Metoda diagnostycznego nawoskowania w rehabilitacji protetycznej doświadczenia własne Streszczenie: Diagnostyczne nawoskowanie to odbudowa uszkodzonych koron klinicznych zębów na modelach gipsowych z zastosowaniem specjalnych wosków, zgodnie z wcześniej wyznaczonym w jamie ustnej zwarciem konstrukcyjnym. Celem tej procedury jest odtworzenie prawidłowej konfiguracji kontaktów w okluzji centralnej oraz wizualizacja efektów leczenia protetycznego. W pracy opisano metodę diagnostycznego nawoskowania i przedstawiono możliwości zastosowania klinicznego na przykładzie rehabilitacji protetycznej trzech pacjentów z zaburzeniami okluzji. Stwierdzono, że procedura ta jest ważnym etapem planowania leczenia protetycznego i umożliwia uzyskanie pozytywnych wyników. Abstract: The diagnostic wax-up is the procedure in which damaged clinical crowns mapped in cast models are reconstructed with special wax in accordance with previously determined occlusion. This procedure is designed to restore correct configuration of contacts in central occlusion and visualise final effects of prosthetic treatment. This paper presents a description of the diagnostic wax-up method and possibilities of its clinical application based on the examples of prosthetic rehabilitation of three patients suffering from occlusal disorders. This procedure is an important step in prosthetic treatment planning and enables achieving positive results. Diagnostyczne nawoskowanie jest jedną z metod postępowania terapeutycznego we współczesnej protetyce stomatologicznej. Metoda ta polega na etapowej odbudowie powierzchni żujących zębów z użyciem wosku nakładanego techniką addycyjną, z uwzględnieniem norm okluzji centralnej i pozacentralnej. Stosowane są dwie metody odtwarzania kontaktów okluzyjnych. Pierwsza typu ząb do dwóch zębów, zwana też okluzją organiczną według Payne a i Lundeena, polega na takim odtworzeniu kontaktów okluzyjnych, aby guzki zwarciowe zębów kontaktowały się z bruzdą i listewką brzeżną zębów przeciwstawnych. Druga typu ząb do jednego zęba według Thomasa zakłada kontakty guzka zwarciowego wyłącznie z bruzdą centralną jednego zęba przeciwstawnego. Uważa się, że pierwszy model okluzji jest najczęściej spotykany w uzębieniu naturalnym, natomiast drugi może być wykorzystywany w całkowitej rehabilitacji okluzji [1 3]. Kształtowanie powierzchni zębów w metodzie według Payne a i Lundeena odbywa się zgodnie z zasadami prawidłowej okluzji centralnej i pozacentralnej. Do wykonania zabiegu stosowane jest specjalistyczne instrumentarium (według Thomasa) oraz różnokolorowy wosk ostrokonturowy, umożliwiający indywidualne kształtowanie powierzchni żujących zębów bocznych i brzegów siecznych zębów przednich (ryc. 1, 2). W metodzie obowiązuje ścisła kolejność odbudowy poszczególnych elementów anatomicznych, zgodnie z determinantami okluzji. W pierwszej kolejności kształtowane są szczyty guzków z użyciem wosku żółtego, następnie stoki policzkowe i podniebienne (językowe) woskiem czerwonym, listwy brzeżne niebieskim, natomiast stoki mezjalne i dystalne woskiem zielonym (ryc. 3). Wymodelowane powierzchnie okluzyjne napylane są stearynianem cynku, celem kontroli kontaktów okluzyjnych w artykulatorze [1, 2, 4]. W trakcie modelowania zębów przedtrzonowych i trzonowych należy również pamiętać o morfologii poszczególnych elementów anatomicznych zębów bocznych. Łącząc guzki policzkowe przedtrzonowców i trzonowców linią oraz analogicznie ich guzki podniebienne uzyskuje się tzw. stół okluzyjny, czyli właściwą szerokość zęba, która jest taka sama dla zębów przedtrzonowych i trzonowych [2, 5]. Kształtowanie powierzchni zwarciowej w odcinkach bocznych oraz językowej powierzchni siekaczy górnych jest zależne od wielu czynników, takich jak: kąt nachylenia drogi stawowej, kąt Bennetta, odległość między głowami żuchwy, przebieg linii kompensacyjnych czy rodzaj kontaktu zębów w odcinku przednim. Stopień nachylenia drogi stawowej wpływa na wklęsłość powierzchni podniebiennej górnych siekaczy (im bardziej stroma droga stawowa, tym mniejsza wklęsłość). Z kolei kierunek ruchu Benetta wpływa na wklęsłość podniebiennej powierzchni siekaczy górnych i wysokość guzków zębów w odcinkach bocznych (im większy kąt Bennetta, tym bardziej płaskie guzki, płytsze bruzdy zębów bocznych oraz większa wklęsłość powierzchni podniebiennej siekaczy). Istnieje również zależność wysokości guzków zębów bocznych od stopnia nachylenia drogi stawowej (płaska droga stawowa płaskie i niskie guzki) (ryc. 4). Istotny jest także promień krzywej Spee. Im mniejszy jest jej promień, tym niższe powinny być guzki zębów, a bruzdy międzyzębowe płytsze (ryc. 5). Podczas kształtowania powierzchni zębów należy również zwrócić uwagę na stopień zachodzenia zębów siecznych w płaszczyźnie horyzontalnej, gdyż im jest ono większe, tym niższe są guzki, a bruzdy płytsze (ryc. 6). Z kolei im większe jest zachodzenie pionowe zębów siecznych, tym wyżej należy ukształtować guzki, a głębiej bruzdy [5 7]. Diagnostyczne nawoskowanie pozwala na odtworzenie fizjologicznych warunków okluzyjnych na podstawie dokonanych pomiarów artykulometrycznych. W postępowaniu klinicznym w pierwszej kolejności należy przeprowadzić dokładny wywiad i badanie przedmiotowe pacjenta. Szczególnie trudne terapeutycznie przypadki stanowią pacjenci z uogólnionym starciem patologicznym zębów i obniżoną wysokością zwarciową. U tych pacjentów leczenie jest najczęściej dwuetapowe. Przyczyny uogólnionego starcia są różne i należą do nich: The diagnostic wax-up method in prosthetic rehabilitation own experiences The diagnostic wax-up is one of the therapeutic techniques used widely in contemporary prosthetic dentistry. This method is based on the gradual reconstruction of masticating surfaces of teeth using wax applied with an additive technique taking all standards of centric and eccentric occlusion into account. Two methods of reconstructing occlusal contacts are used. The first one tooth to two teeth type, also referred to as organic occlusion according to Payne and Lundeen is based on the reconstruction of occlusal contacts in such a way that occlusal cusps of teeth are contacting the groove and border ledge of opposite teeth. The second method tooth to tooth type according to Thomas assumes contacts of an occlusal cusp only with the centric groove of one opposite tooth. It is considered that the first model of occlusion is encountered most frequently in natural dentition, whereas the second one may be applied in complete rehabilitation of occlusion [1 3]. Shaping of teeth s surfaces in the method by Payne and Lundeen is carried out according to the principle of correct centric and eccentric occlusion. Special instruments (by Thomas) and multicolour wax, which enables to individually shape the W pierwszej kolejności kształtowane są szczyty guzków z użyciem wosku żółtego, następnie stoki policzkowe i podniebienne (językowe) woskiem czerwonym, listwy brzeżne niebieskim, natomiast stoki mezjalne i dystalne woskiem zielonym. In the first place, apexes of cusps are shaped with the use of yellow wax, followed by buccal and palatal (lingual) slopes corrected using red wax. Border ledges are shaped with blue wax, whereas green wax is applied to mesial and distal slopes. 76 Dwumiesięcznik Stomatologa Praktyka Polish&English Journal for Dentists e-dentico nr 6 (46) /

16 PRAKTYKA Obciążenie kręgosłupa szyjnego w praktyce zawodowej higienistki stomatologicznej Waldemar Ćwirzeń, Leopold Wagner, Paweł Piróg PRACTICE Słowa kluczowe: ergonomia, higienistka stomatologiczna, metoda REBA, obciążenie kręgosłupa szyjnego Key words: ergonomics, dental hygienist, REBA method, cervical spine load mgr Waldemar Ćwirzeń, dr hab. n. med. Leopold Wagner, lek. dent. Paweł Piróg Zakład Propedeutyki i Profilaktyki Stomatologicznej Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego Kierownik: dr hab. n. med. Leopold Wagner Adres korespondencyjny Mailing address: mgr Waldemar Ćwirzeń Zakład Propedeutyki i Profilaktyki Stomatologicznej WUM ul. Nowogrodzka Warszawa tel.: praca recenzowana Obciążenie kręgosłupa szyjnego w praktyce zawodowej higienistki stomatologicznej Streszczenie: Praca higienistki stomatologicznej jest trudna, uciążliwa i męcząca, z przewagą wysiłku statycznego nad dynamicznym. Związane jest to z odruchowym przyjmowaniem wymuszonej pozycji przy wykonywaniu wysoce precyzyjnych czynności. Szczególnie obciążony jest kręgosłup w odcinkach: szyjnym i lędźwiowym oraz mięśnie grzbietu, barków i kończyn górnych. Celem badań była ocena poziomu narażenia higienistek na obciążenia zawodowe w obrębie kręgosłupa szyjnego. W badaniu wzięło udział 210 higienistek stomatologicznych. Badania zrealizowano z użyciem ankiety opracowanej na podstawie metody REBA. Na jej podstawie określono, że niekorzystne pochylenie (> 20 ) podczas pracy występowało u 46,2% osób, skręcenie u 78,6% osób, a 36,7% badanych deklarowało pozycję, w której jednocześnie występują dwa rodzaje obciążeń. Tylko 11,9% ankietowanych zadeklarowało przybieranie pozycji niesprzyjającej niekorzystnym obciążeniom. Uzyskane wyniki wskazują, że w ocenianej grupie higienistek prawie 90% nie przestrzega ergonomicznych zasad pracy, mimo deklarowania ich znajomości. W grupie tej więcej niż 36% osób zadeklarowało przyjmowanie postawy sprzyjającej dwóm typom obciążenia kręgosłupa szyjnego. Abstract: The work of a dental hygienist is difficult, tiring and burdensome with dynamic effort dominating over static strain. These properties are related to the necessity of performing very precise operations in a constrained position. The lumbar and cervical sections of the spine, as well as the muscles of the back, shoulders and arms are particularly loaded. The aim of the study was to evaluate the exposure of dental hygienists to occupational loads of the cervical spine. The study was conducted on a group of 210 dental hygienists. The authors of the experiment used a special survey compiled on the basis of the REBA method. The survey made it possible to determine that incorrect leaning of the body during work (> 20 ) was present in 46.2% of the subjects, twisting in 78.6%, and 36.7% of the respondents declared a position in which the both types of load were present simultaneously. Only 11.9% of the dental hygienists participating in the study declared taking a position that was not conducive to any unfavourable loads. The results indicate that almost 90% of the dental hygienists from the examined group did not observe the principles of ergonomic work, although they declared being aware of them. More than 36% of the test subjects confirmed assuming a position that favoured the two types of load on the cervical spine. Wprowadzenie Praca higienistki stomatologicznej jest trudna, uciążliwa i męcząca, z przewagą wysiłku statycznego nad dynamicznym. Związane jest to z odruchowym przyjmowaniem wymuszonej pozycji przy wykonywaniu wysoce precyzyjnych czynności. Dochodzi wówczas do nadmiernego obciążenia układu nerwowego, mięśniowego, stawowego, kostnego oraz wzroku [1]. Szczególnie obciążony jest kręgosłup w odcinkach: szyjnym i lędźwiowym oraz mięśnie grzbietu, barków i kończyn górnych. Higienistka może wykonywać swoją pracę w pozycji siedzącej lub stojącej. Najmniej męcząca jest praca siedząca przy leżącym pacjencie. Metoda ta wymaga jednak odpowiedniego wyposażenia gabinetu [2 5]. Prawidłowa pozycja w czasie pracy charakteryzuje się wyprostowaną sylwetką. Oś symetrii tułowia powinna być prosta, z dopuszczalnym o 10º pochyleniem do przodu. W czasie wykonywania czynności nie należy skręcać tułowia i szyi. Bardzo ważne jest, by do minimum ograniczyć odwracanie wzroku oraz zmianę instrumentów zabiegowych wszystkie narzędzia i materiały powinny być w zasięgu ręki. Podczas pracy zespołu stomatologicznego higienistka stomatologiczna zajmuje pozycję pomiędzy godziną 2 a 4 i siedzi o około 15 cm wyżej od operatora, co daje jej pełny wgląd w pole zabiegowe. Zakres ruchu higienistki stomatologicznej względem głowy pacjenta zmienia się o 60º [6 9]. Osoba pracująca na siedząco, ale nieprzestrzegająca zasad ergonomii, najczęściej pochyla się do przodu i w prawo w kierunku pacjenta. Długotrwałe utrzymywanie głowy w wymuszonej pozycji prowadzi do nadmiernego napięcia więzadeł i mięśni grzbietu oraz obciążenia kręgosłupa szyjnego. Natomiast praca w postawie stojącej sprzyja przeciążeniom układu mięśniowo-szkieletowego z uwagi na przyjmowanie bocznej pozycji. Wówczas sylwetka jest nieco przegięta w prawo i do przodu, a ciężar ciała spoczywa na prawej nodze, której mięśnie są ciągle napięte. Przechylenie głowy w prawo i do przodu w zakresie od 45 do 90 sprzyja obciążeniu kręgosłupa szyjnego i układu mięśniowego, doprowadzając do powstania dolegliwości bólowych w tym rejonie. Obciążenia kręgosłupa, mięśni karku i grzbietu prowadzą także do zaburzeń równowagi statyczno-dynamicznej. Początkowo zmiany te mają charakter przejściowy, ale z upływem czasu mogą się utrwalić. W takiej sytuacji może dojść do pojawienia się zwyrodnień kostno-więzadłowych, zniekształceń krążków międzykręgowych oraz uszkodzeń stawów międzykręgowych, które prowadzą do ograniczenia ruchomości kręgosłupa [7, 9, 10]. Z uwagi na fakt, że w ww. środowisku pracy mogą występować czynniki predysponujące do pojawienia się chorób zawodowych, higienistki powinny podlegać okresowym badaniom w celu ograniczenia ryzyka ich wystąpienia. Load of the cervical spine in the professional career of dental hygienists Introduction The work of a dental hygienist is difficult, tiring and burdensome with dynamic effort dominating over static strain. These properties are related to the necessity of performing very precise operations in a constrained position. The nervous system, muscles, joints, bones and the organ of sight become overloaded then [1]. The lumbar and cervical sections of the spine, as well as the muscles of the back, shoulders and arms are particularly loaded. Dental hygienists can perform their tasks in a sitting or standing position. Work in a sitting position with the patient lying on the chair is least tiring. However, this method requires appropriate equipment installed in the dental office [2 5]. The correct position at work is characterised by a straight silhouette. The symmetry axis of the body should be straight with the acceptable inclination of 10 towards the front. The trunk and the neck should not be twisted when performing certain tasks. It is of utmost importance to absolutely minimise averting one s eyes when changing dental instruments all tools and materials should be always within reach. Przechylenie głowy w prawo i do przodu w zakresie od 45 do 90 sprzyja nadmiernemu obciążeniu kręgosłupa szyjnego wraz z utrzymującymi go mięśniami. Pozycja taka predysponuje do powstania na szyi twardych i bolesnych zgrubień, tzw. postronków mięśniowych oraz zwyrodnień i zniekształceń aparatu kostno-więzadłowego kręgosłupa i krążków międzykręgowych. Leaning of the head to the front and right in the range between 45 and 90 is conducive to overloading of the cervical spine and its supporting muscles. This position predisposes to the formation of hard and painful lumps in the neck and to the degeneration and distortion of the osteoligamentous complex of the spine and intervertebral discs. 86 Dwumiesięcznik Stomatologa Praktyka Polish&English Journal for Dentists e-dentico nr 6 (46) /

17 PRAKTYKA Przerost dziąseł oraz efekty ogólnoustrojowe po odstawieniu i ponownym zastosowaniu leczenia przeciwpadaczkowego fenytoiną u osób dorosłych z zaburzeniami neurorozwojowymi Jolanta N. Sauer, Henry D. Hood, Michael A. Gruenthal, Allan G. Farman PRACTICE Słowa kluczowe: fenytoina, zaburzenia neurorozwojowe, dziąsła, przerost dziąseł Key words: Phenytoin, neurodevelopmental disorders, gingiva, gingival enlargement Jolanta N. Sauer DMD MS 1, Henry D. Hood DMD 2, Michael A. Gruenthal, MD PhD 3, Allan G. Farman, BDS PhD DSc. 1 1 Division of Radiology and Imaging Science, University of Louisville School of Dentistry, Louisville, Kentucky, USA 2 Department of Clinics and Research, Underwood and Lee Clinic, Louisville, Kentucky, USA 3 Department of Neurology, State University of New York, Stonybrook, New York, USA Adres korespondencyjny Mailing address: Dr. Allan G. Farman, Division of Radiology and Imaging Science The University of Louisville School of Dentistry, SUHD 501 South Preston Street Louisville, Kentucky 40292, USA tel.: praca recenzowana 92 Dwumiesięcznik Stomatologa Praktyka Polish&English Journal for Dentists Przerost dziąseł oraz efekty ogólnoustrojowe po odstawieniu i ponownym zastosowaniu leczenia przeciwpadaczkowego fenytoiną u osób dorosłych z zaburzeniami neurorozwojowymi Streszczenie: Cel: U dorosłych pacjentów z zachowanym uzębieniem, cierpiących na zaburzenia neurorozwojowe i przyjmujących fenytoinę często występuje przerost dziąseł. Autorzy pracy przedstawiają wyniki badań prowadzonych przez 18 miesięcy po odstawieniu fenytoiny u 21 pacjentów z zaburzeniami neurorozwojowymi. Metoda: Po przeprowadzeniu badania wstępnego (monitoring ataków, rejestrowanie danych klinicznych o stanie przyzębia, radiogramy i fotografie) pacjentom zalecono odstawienie fenytoiny i przyjmowanie Topamaxu. Częstość ataków i innych negatywnych reakcji była dokumentowana, a w przypadku braku tolerancji na Topamax pacjentom aplikowano lek Depakote. Wyniki: Z 21 uczestników poddanych badaniu w ciągu 18 miesięcy, 10 pacjentów trwale odstawiło fenytoinę, 8 powróciło do jej przyjmowania, a w przypadku 3 osób nie można było kontynuować badań. Poprawę stanu tkanek miękkich stwierdzono u 10 pacjentów, którzy w tym czasie odstawili fenytoinę. U 3 spośród 10 pacjentów, którzy trwale odstawili fenytoinę, częstość napadów spadła, u 4 nie zaobserwowano zmian, a u 3 częstość ataków wzrosła. Wnioski: Znaczna poprawa zdrowia jamy ustnej wynikająca ze stosowania alternatywnych leków przeciwpadaczkowych w miejsce fenytoiny była możliwa tylko wtedy, gdy zamiana leków mogła być utrzymana. Abstract: Objectives: Dentulous adult patients with neurodevelopmental disorders receiving Phenytoin invariably exhibited gingival enlargement. The authors report findings for 21 patients with neurodevelopmental disorders for 18 months following weaning from Phenytoin. Design: Following baseline examination (seizure monitoring, periodontal charting, radiographs and photographs), patients were titrated with Topamax and weaned from Phenytoin. Seizure frequency and other adverse reactions were documented. Patients unable to tolerate Topamax received Depakote. Results: Of the 21 patients initially weaned from Phenytoin for whom 18 month follow-up data is available, 10 patients were successfully removed from Phenytoin, 8 have returned to Phenytoin, and 3 were lost to follow-up. All 10 patients successfully weaned for 18 months saw an improvement in their soft tissue quality. With regard to seizure frequency, 3 of these 10 experienced a decrease, 4 showed no change, and 3 experienced an increase. Conclusions: A substantial oral health benefit from substituting alternative anti- -epileptic drugs in place of Phenytoin was possible when substitution could be sustained. Wprowadzenie Wiele leków uznaje się za czynniki wywołujące lub pogłębiające przerost dziąseł. Są nimi leki przeciwpadaczkowe, blokery kanału wapiennego oraz immunosupresanty [1 3]. Większość opisywanych przypadków ma związek z przyjmowaniem przez pacjentów fenytoiny, nifedypiny lub cyklosporyny [4, 5]. Leki te powodują podobne pod względem histologicznym i klinicznym przerosty dziąseł [6]. Do czynników występowania stanów związanych z przerostem dziąseł, które nie są wywołane przez leki, zalicza się dziedziczną włókniakowatość dziąseł, ciążę oraz białaczkę [7, 8]. Fenytoina to lek przeciwdrgawkowy stosowany powszechnie w leczeniu epilepsji, wprowadzony do użytku w 1938 r. Przerost dziąseł będący reakcją uboczną na stosowanie tego leku po raz pierwszy odnotowano w roku 1939 [5]. Fenytoina jest również używana do kontroli ataków niepadaczkowych u ofiar po urazach głowy, pacjentów cierpiących na zespół Reye a, a także osób z arytmią komorową, która nie reaguje na leczenie z wykorzystaniem lidokainy i prokainamidu. Podczas gdy u około 50% pacjentów przyjmujących fenytoinę może dojść do powiększenia dziąseł, niektórzy autorzy wskazują na bardzo dużą zmienność w częstości występowania tego schorzenia, wahającą się od 0% do nawet 100% [9]. Przerost dziąseł zazwyczaj obserwuje się 2 3 miesiące po rozpoczęciu leczenia z użyciem fenytoiny, a po miesiącach obserwuje się najdalej posunięte zmiany [10]. Pierwszym klinicznym objawem przerostu wywołanego przez fenytoinę jest powiększenie brodawek międzyzębowych. Powierzchnia dziąseł ulega stopniowo zrazikowaniu i przerost rozwija się w stronę przedsionka lub języka. Stopień zrazikowania zmniejsza się przy granicy śluzówkowo-dziąsłowej. Poziom rozrostu jest największy w przednich częściach jamy ustnej. Często zdarza się, że tkanka przerostowa częściowo pokrywa korony anatomiczne. Niekiedy tkanka może pokryć całą koronę kilku lub wszystkich zębów, co może nawet prowadzić do przemieszczenia zębów. W przypadkach ekstremalnych przerost dziąseł może negatywnie wpływać na mowę i funkcję żucia. W relatywnie nieskomplikowanych przypadkach przerostu tkanka jest twarda, sprężysta i niebolesna oraz charakteryzuje się niewielką tendencją do krwawienia. Może również mieć ziarnistą lub gładką powierzchnię. Zapalenie wtórne spowodowane płytką nazębną lub innymi czynnikami drażniącymi może sprawić, że tkanka będzie ciemnoczerwona, obrzękła, gąbczasta, rozpulchniona, wrzodziejąca i łatwo krwawiąca. Walshe [11] stwierdził, że fenytoina może powodować zgrubienia skóry, jednak zaznaczył, że taki stan ma miejsce dopiero po wielu latach regularnego przyjmowania leku [2]. Za wyjątkiem tego jednego badania nie wykazano, by tkanki ciała inne niż dziąsła ulegały przerostowi w wyniku terapii opartej na fenytoinie. Przerost dziąseł zwykle nie występuje w przypadku bezzębia, jednak znaczące powiększenie tkanek Gingival enlargement and systemic effects of withdrawal and return of Phenytoin anti-seizure medication in adult patients with neurodevelopmental disorders Introduction A number of drugs have been implicated as causes of or aggravating factors in gingival enlargement. These include anti-epileptics, calcium channel blockers and immunosuppressants [1 3]. Prescription of Phenytoin, Nifedipine, or Ciclosporin have been associated with most reported cases [4, 5]. These drugs produce histologically and clinically similar gingival enlargements [6]. Conditions that have been associated with non-drug induced gingival enlargement include hereditary gingivofibromatosis, pregnancy and leukemia [7, 8]. Phenytoin is an anticonvulsant drug commonly used in the treatment of epilepsy. This drug was introduced in Gingival hyperplasia was first reported as an adverse reaction to it in 1939 [5]. Phenytoin has also been used for nonepileptic seizure control in post-head trauma victims, in Reye s syndrome, and in ventricular dysrhythmias unresponsive to lidocaine and procainamide. While roughly 50% of patients taking Phenytoin can be expected to develop gingival Pierwszym klinicznym objawem przerostu wywołanego przez fenytoinę jest powiększenie brodawek międzyzębowych. Powierzchnia dziąseł ulega stopniowo zrazikowaniu i przerost rozwija się w stronę przedsionka lub języka. Stopień zrazikowania zmniejsza się przy granicy śluzówkowo-dziąsłowej. The first clinical sign of appearance of Phenytoin-induced overgrowth is enlargement of the interdental papillae. Gradually, the gingival enlargement includes lobulations extending labially or lingually. The lobulations typically diminish as they approach the mucogingival junction. e-dentico nr 6 (46) /

18 PRAKTYKA Tomografia komputerowa i obrazowanie wolumetryczne w gabinecie endodontycznym Katarzyna Olczak, Halina Pawlicka PRACTICE Słowa kluczowe: leczenie kanałowe, diagnoza, tomografia komputerowa (TK), tomografia wiązki stożkowej (CBCT) Key words: endodontic treatment, diagnosis, computed tomography (CT), cone beam computed tomography (CBCT) dr n. med. Katarzyna Olczak, prof. dr hab. n. med. Halina Pawlicka Zakład Endodoncji Katedry Stomatologii Zachowawczej i Endodoncji Uniwersytetu Medycznego w Łodzi Kierownik: prof. dr hab. n. med. Halina Pawlicka Adres korespondencyjny Mailing address: dr n. med. Katarzyna Olczak Zakład Endodoncji UM ul. Pomorska Łódź tel.: (42) praca recenzowana Tomografia komputerowa i obrazowanie wolumetryczne w gabinecie endodontycznym Streszczenie: Radiologiczne obrazowanie systemu kanałów korzeniowych jest nieodzownym elementem na etapie diagnostyki, leczenia i kontroli pozabiegowej terapii endodontycznej. W endodoncji stomatolodzy wykorzystują głównie zębowe zdjęcia wewnątrzustne, ale coraz częściej, w celu wykrycia zmian, których nie można zaobserwować na zdjęciach rentgenowskich, stosowane są również tomografia komputerowa i obrazowanie wolumetryczne. Celem pracy jest przedstawienie nowoczesnych metod radiologicznych tomografii komputerowej (TK) i tomografii komputerowej wiązki stożkowej (CBCT) w trakcie leczenia endodontycznego. Abstract: Radiological imaging of a root canal system is an essential element of diagnostics, treatment and postoperative follow-up during an endodontic therapy. In a majority of cases, endodontists use intraoral dental radiographs; however, nowadays, computed tomography and volumetric imaging are utilised increasingly more often to detect lesions that cannot be visualised based on conventional radiographs. The aim of this study is to present the potential of radiological imaging techniques computed tomography (CT) and cone-beam computed tomography (CBCT) during endodontic treatment. Wstęp Leczenie kanałowe jest nierozerwalnie związane z diagnostyką radiologiczną. W codziennej praktyce stomatologicznej najczęściej wykorzystywane są zdjęcia rentgenowskie [1]. Należy jednak pamiętać, że zdjęcia RTG są tylko dwuwymiarowym obrazem trójwymiarowych obiektów. W związku z tym w piśmiennictwie, obok niewątpliwych zalet, opisywane są również wady badań RTG, do których należą m.in.: nakładanie się struktur anatomicznych, zniekształcenie oraz zmiany rozmiarów badanych obiektów. Takie obrazowanie nie pozwala na uzyskanie przekroju osiowego lub prostopadłego do wyrostka zębodołowego, co może być przydatne zwłaszcza na etapie diagnostyki i w ocenie powikłań leczenia endodontycznego [2]. Od wielu lat trwają badania nad zastosowaniem w endodoncji technik opartych o tomografię komputerową (TK, ang. computed tomography CT) i/lub tomografię wolumetryczną (ang. volume computed tomography VCT). Tomografia komputerowa jest metodą diagnostyczną pozwalającą na uzyskanie obrazów przekrojowych (2D) i przestrzennych (3D) badanego obiektu. Urządzenie do TK nazywamy tomografem, a uzyskany obraz tomogramem [3] (ryc. 1). Zasada działania i generacje tomografów komputerowych Podstawy matematyczne tomografii są zasługą austriackiego matematyka Johanna Radona. W 1917 r. udowodnił on, że obraz dwu- i trójwymiarowego obiektu można odtworzyć w sposób zupełny z nieskończonej ilości rzutów tego przedmiotu. W najprostszej formie, aparat TK składa się z lampy rentgenowskiej emitującej skolimowaną wiązkę promieniowania, kierowaną na szereg kryształów scyntylacyjnych lub komór jonizacyjnych. W zależności od konstrukcji urządzenia, zarówno lampa rentgenowska, jak i detektory mogą obracać się wokół pacjenta, bądź też pacjent otoczony jest pierścieniem zbudowanym z detektorów, a lampa rentgenowska porusza się ruchem okrężnym wewnątrz pierścienia. Strumień danych z detektorów zawiera informacje na temat pochłaniania promieniowania przez poszczególne tkanki (elementy składowe obiektu). Dane zostają zapisane na twardym dysku komputera. Za pomocą skomplikowanej analizy, uwzględniającej ile promieniowania zostało pochłonięte przy napromieniowaniu obiektu z danej strony, tworzone są obrazy przedstawiające kolejne przekroje badanego narządu. Obrazy są monochromatyczne (czarno-białe). Możliwa jest również obróbka komputerowa, pozwalająca na przestrzenną rekonstrukcję poszczególnych narządów. Każdy przekrój przez obiekt jest dzielony na małe części woksele, reprezentujące fragment obrazowanej objętości. Do każdego woksela przypisywana jest liczbowa wartość proporcjonalna do stopnia, w którym pochłania on promieniowanie. Aby w danej warstwie określić tę wartość dla n fragmentów, potrzebne jest przynajmniej n równań opisujących pochłanianie w danej warstwie. Trzeba więc posiadać n różnych projekcji tej warstwy. Im więcej projekcji, tym lepszą dokładność obrazu można uzyskać [4, 5]. Pierwszy tomograf, tzw. EMI scanner, został zbudowany w 1968 r. przez brytyjskiego inżyniera elektronika sir Godfreya Newbolda Hounsfielda z firmy EMI. W 1979 r. Hounsfield i McLeod Cormack otrzymali Nagrodę Nobla za wynalezienie i budowę tomografu komputerowego. Pierwszy tomograf był przeznaczony wyłącznie do badań mózgu, a zainstalowano go w Atkinson Morley Hospital w londyńskim Wimbledonie. Podczas badania, w celu ograniczenia ilości promieniowania docierającego do detektorów, głowę pacjenta otaczała woda. Pierwszą tomografię przeprowadzono w 1972 r. Rok później amerykański stomatolog i biofizyk Robert S. Ledley, skonstruował tomograf ACTA (ACTA Model 0100 CT Scanner), który nie wymagał użycia zbiornika wodnego i mógł badać głowę i kończyny. Urządzenie to należy do pierwszej generacji tomografów. W tomografach drugiej generacji wzrosła liczba detektorów, a kształt wiązki zmieniono na wachlarzowaty. Dzięki zwiększeniu liczby detektorów oraz kąta pojedynczego obrotu lampy/detektora do 30, czas potrzebny na wykonanie badania uległ znacznemu skróceniu. Prawdziwym przełomem konstrukcyjnym okazała się jednak trzecia generacja tomografów Computed tomography and volumetric imaging in endodontic practice Introduction Root canal treatment is inextricably connected with radiological diagnostics. In everyday dental practice, radiographs are used most often [1]. However, it needs to be pointed out that dental radiographs are merely two-dimensional images of three-dimensional objects. Therefore, next to undoubted advantages and benefits, various authors also indicate disadvantages of X-ray examinations such as overlapping of anatomical structures, and deformations and changes in the dimensions of examined objects. Such imaging does not enable obtaining an axial section or a section that is perpendicular to the alveolar process, which may be useful especially at the stage of diagnostics and in evaluating complications of endodontic treatment [2]. For many years, various research studies have been conducted on the application of techniques based on computed tomography (CT) and/or volume computed tomography (VCT) in endodontics. Computed tomography is a diagnostic method that enables obtaining sectional (2D) and spatial (3D) images of a given object. A CT device is referred to as a tomograph, whereas a generated image a tomogram [3] (fig. 1, 2). The principles of operation and generations of CT scan machines The mathematical foundations of tomography were created by Austrian Za pomocą skomplikowanej analizy, uwzględniającej ile promieniowania zostało pochłonięte przy napromieniowaniu obiektu z danej strony, tworzone są obrazy przedstawiające kolejne przekroje badanego narządu. With the use of a complicated analysis and taking into account the amount of radiation absorbed when irradiating the object from a specific side, images representing subsequent sections of the examined organ are generated. 102 Dwumiesięcznik Stomatologa Praktyka Polish&English Journal for Dentists e-dentico nr 6 (46) /

19 EDUKACJA Polecamy Polecamy 1. Konferencja Polskiego Towarzystwa Periodontologicznego Perio 2014 Titanium Club-FTI The 1st International Dental Implantology Conference April, 2014 Warsaw, Poland Join us in Warsaw for a large and mature program with internationally distinguished faculty members, researchers and specialists in line with our commitment to innovation, expertise and excellence EDUCATION marca 2014 Kraków 22. Międzynarodowe Targi Stomatologiczne w Krakowie 28 marca 2014 Warsztaty przedkonferencyjne 29 marca 2014 Konferencja W programie: Organizatorzy 2 WORKSHOPS WILL TAKE PLACE 40 places are available per workshop. Places will be allocated on a first come first served basis. To participate in a workshop, delegates have to pay full participation + workshop fee. Wykładowcy Polskie Towarzystwo Periodontologiczne Sekcja Periodontologii Polskiego Towarzystwa Stomatologicznego Dental Spaghetti XIII Międzynarodowa Konferencja Stomatologiczna prof. Mariano Sanz (Hiszpania) dr Eli Friedwald (Izrael) prof. Renata Górska (Polska) prof. Serge Dibart (USA) prof. Frank Weiland (Austria) prof. Phoebus Madianos (Grecja) Kursy medyczne doskonalące dla lekarzy dentystów, techników dentystycznych oraz higienistek i asystentek dentystycznych Warsztaty, szkolenia praktyczne Miejsce Warszawa, hotel Marriott To register: For further information please contact: Prezentacje i szkolenia firm Operated by: POLSKIE TOWARZYSTWO PERIODONTOLOGICZNE Kursy, szkolenia, spotkania ze specjalistami AUTORSKIE KURSY TEORETYCZNO-PRAKTYCZNE Zapraszamy na kursy w 2014 roku! Najszersza na rynku oferta tematyczna Nowe, ciekawe tematy kursów w 2014 roku Profesjonalnie wyposażone stanowiska pracy Znakomici wykładowcy Małe grupy Współczesna endodoncja w praktyce Radiografia cyfrowa i tomografia w endodoncji Stany nagłe w gabinecie stomatologicznym Fotografia w stomatologii Podstawy leczenia chirurgicznego w periodontologii arsdentalpl Harmonogram kursów - Zgłoszenia i informacje: ARS DENTAL Sp. z o.o. Tel./fax: +48 (22) BOX.indd STUDIUS.pl Studium Umiejętności Stomatologicznych STUDIUS.pl STUDIUS.pl Studium Umiejętności Stomatologicznych WSPÓŁCZESNA ENDODONCJA W PRAKTYCE dr n. med. Aneta Grochowina autorski kurs teoretyczno praktyczny z zabiegiem na żywo przeznaczony dla ogólnie praktykujących lekarzy dentystów, którzy chcieliby rozpocząć lub udoskonalić leczenie kanałowe wykorzystując rotacyjne instrumenty Mtwo oraz urządzenie Endopilot Łódź, r :36 Dwumiesięcznik Stomatologa Praktyka Polish&English Journal for Dentists e-dentico nr 6 (46) /

20 PERISCOPE z forum wzięte... Wątek: Co zrobić? maldro: Tak sobie pomyślałam, raz kozie śmierć, napiszę... Dziewczyna, 17 lat. Ciekawa jestem waszych planów leczenia i jaki macie pomysł i doświadczenie w sprowadzaniu takich zblokowanych trójek? chilli: Do ekstrakcji 4 czwórki. Zablokowana jest piątka 25; po ekstrakcji 24 powinna zejść sama lub z pomocą aparatu. Nie zmieści się wszystko, bo dziewczę wysokiego kąta, z pionowym wzrostem. qwert: Chilli, nie masz wrażenia, że zacznie się dusić po takim leczeniu? Absolutnie nie jest to przypadek ekstrakcyjny, a jeśli już, to dolne ósemki. Już ma dziewczyna problem, a po ekstrakcjach będzie tylko gorzej. powerranger: Qwert, mógłbyś rozwinąć? Jak rozbudować górę, żeby zmieściła wszystkie zęby? Wątek: Ekstremalne stłoczenie qwert: Dystalizacja i poszerzenie to klucz. Oczywiście lip bumper na dole i prawdopodobnie wysoki Hg. Oczywiście wymaga to doświadczenia, ale od czegoś trzeba zacząć. Małgosiu, widzimy się w kwietniu. Przywieź wyciski z pierścieniami, pomogę Ci zaprojektować aparat. powerranger: To górne siódemki będzie miała chyba w gardle? Hg obojętnie jaki przy tak dużym kącie to bardzo duże ryzyko. Z poszerzania dużo miejsca chyba nie przybędzie. To jakiś heroiczny plan. Jeślibyś faktycznie taki wdrożył, to na ile lat szacowałbyś długość leczenia? qwert:to górne siódemki będzie miała chyba w gardle? nie; Hg obojętnie jaki przy tak dużym kącie to bardzo duże ryzyko nieobojętnie jaki; Z poszerzania dużo miejsca chyba nie przybędzie przybędzie; To jakiś heroiczny plan absolutnie nie heroiczny; Jeślibyś faktycznie taki wdrożył, to na ile lat szacowałbyś długość leczenia? 2 lata. PS Jest to tak fajny przypadek, że gdyby chciała do mnie jeździć, to odliczyłbym jej koszty pociągu. Ale masz rację co do wątpliwości, nie jest to takie proste, że przez Internet można by to leczenie poprowadzić. Inna sprawa, że leczenie ekstrakcyjne wcale nie jest tu łatwe. Można wpaść na niezłą minę. chilli: Qwert, nie, nie będzie się dusić, a przynajmniej bardziej, bo nie wiemy, czy chrapie i ma bezdechy, dlatego że pomimo ekstrakcji będzie ją ciągnąć do góry i do przodu. To jest przypadek mocno zaniedbany jeżeli chcielibyśmy ją leczyć bez ekstrakcji, to trzeba było zacząć w wieku 5 6 lat; już wtedy były na pewno widoczne objawy posteriorotacji. Tu są kolosalne zniekształcenia i to stłoczenie jest objawem adaptacji do zaburzenia wzrostu. Alternatywą jest zabieg ortognatyczny, ale zapewne ortodoncja też będzie z ekstrakcjami. Patrząc na jej drogi oddechowe, odnosi się wrażenie, że jakoś obroniła się z chrapaniem i bezdechem właśnie dzięki temu wielkiemu stłoczeniu, dlatego utrzymać gnatycznie to, co jest i dopasować zgryz do wielkości podstaw kostnych. I będzie dobrze. jacek79: Pacjent chce uzupełnić 21, 22 protetyką stałą. Jak byście to zrobili? Pacjent wiele kasy nie ma, korzenie 21, 22 usunięte, 11 po leczeniu kanałowym, wypełniony prawidłowo, brak zmian. Co radzicie? Pacjentowi chodzi, by miał oczywiście tylko te dwa dostawione zęby. Jaki plan radzicie? dr_feelgood: Ja nic stałego bym nie zrobił, jeżeli tyły zostaną bez podparcia. Jak nie ma za dużo kasy, a Ty nie chcesz mieć problemów, to 2 szkielety. A teraz z chęcią poczytam fachowców... jacek79: Dr_feelgood, a rozważyłbyś opcję, by z przodu zrobić most 11xx13 i dwie protezy szkieletowe? Tylko trochę mało miejsca chyba na ten most? Buba2: Dr_feelgood, a są bez podparcia? Jacek79, ja bym do tego mostu jeszcze włączyła 12 i 2 szkielety. dr_feelgood: Dla mnie tam są braki. A czy to nie ma być most 11xx23? Z jednej strony, jak widzę, jakie prace się trzymają, to pewno mogłoby to funkcjonować. Z drugiej jednak trochę bym się bał zakrzywienie, pogłębiony zgryz, różne ruchomości 11 i Włączenie 12 rozumiem, że z powodów estetycznych? Ja się bardziej zastanawiam nad 24. Buba2: Jak wygląda 28 na RTG? Niektórzy nie lubią włączać ósemek do mostów, bo twierdzą, że to słabe zęby, ale jeśli 28 ma duże korzenie, mocno siedzi w kości, to bym zaproponowała podkowę od 15 do 28. Dr_feelgood, brak podparcia z boku rozumiem, że jest wtedy, gdy jest brak skrzydłowy, a nie jak wysokość zwarcia jest utrzymywana przez kontaktującą parę trzonowców jak tutaj nawet 2 pary. jacek79: Dr_feelgood, tak oczywiście 11xx23. Zrobiłem już wkład lany w 11, zaopatrzony tymczasówką. Obecnie pacjent w fazie gojenia po ekstrakcji 21, 22. Zastanawiam się, czy tu nie trzeba podnosić lekko zwarcia, tylko jak? dr_feelgood: Tylko jacek79 pisał, że pac nie ma dużo kasy... Buba2, ja się po prostu boję o stałą protetykę, jak nie ma dużych zębów z tyłu. Jak taka ósemka się posypie, to będzie klops. Podnoszenie zwarcia? Z modeli tego chyba nie da się odczytać. Podniesienie wymagałoby okoronowania prawie wszystkiego, nie? Buba2: Dr_feelgood napisał: włączenie 12 rozumiem, że z powodów estetycznych? nie, tylko 11 z wkładem to niezbyt mocny filar, dlatego dołączyłabym dwójkę (najpierw w niej endo i wkk z włókna). jacek79: Buba2, na to pacjent na pewno nie pójdzie. Też tak na początku myślałem i proponowałem. Buba2: Można by minimalnie kompozytem tam, gdzie ma starcia. jacek79: Buba2, a czemu w 12 endo? Nie zostawić żywej? Buba2: Dwójki to wredne zęby, lubią obumrzeć (blisko mają komorę) w przeciwieństwie do jedynek. c.d. na forum.dentonet.pl c.d. na forum.dentonet.pl 124 Dwumiesięcznik Stomatologa Praktyka Polish&English Journal for Dentists e-dentico nr 6 (46) /

Planowanie finansów osobistych

Planowanie finansów osobistych Planowanie finansów osobistych Osoby, które planują znaczne wydatki w perspektywie najbliższych kilku czy kilkunastu lat, osoby pragnące zabezpieczyć się na przyszłość, a także wszyscy, którzy dysponują

Bardziej szczegółowo

KURS DORADCY FINANSOWEGO

KURS DORADCY FINANSOWEGO KURS DORADCY FINANSOWEGO Przykładowy program szkolenia I. Wprowadzenie do planowania finansowego 1. Rola doradcy finansowego Definicja i cechy doradcy finansowego Oczekiwania klienta Obszary umiejętności

Bardziej szczegółowo

OPIS FUNDUSZY OF/ULS2/1/2014

OPIS FUNDUSZY OF/ULS2/1/2014 OPIS FUNDUSZY OF/ULS2/1/2014 SPIS TREŚCI ROZDZIAŁ 1. POSTANOWIENIA OGÓLNE 3 ROZDZIAŁ 2. POLITYKA INWESTYCYJNA I OPIS RYZYKA UFK PORTFEL DŁUŻNY 3 ROZDZIAŁ 3. POLITYKA INWESTYCYJNA I OPIS RYZYKA UFK PORTFEL

Bardziej szczegółowo

zajmują się profesjonalnym lokowaniem powierzonych im pieniędzy. Do funduszu może wpłacić swoje w skarpecie.

zajmują się profesjonalnym lokowaniem powierzonych im pieniędzy. Do funduszu może wpłacić swoje w skarpecie. Fundusze inwestycyjne to instytucje, które zajmują się profesjonalnym lokowaniem powierzonych im pieniędzy. Do funduszu może wpłacić swoje oszczędności każdy, kto nie chce ich trzymać w skarpecie. Wynajęci

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Opis funduszy OF/ULS2/1/2015. Polityka inwestycyjna i opis ryzyka UFK Portfel Dłużny...3. UFK Portfel Konserwatywny...

Spis treści. Opis funduszy OF/ULS2/1/2015. Polityka inwestycyjna i opis ryzyka UFK Portfel Dłużny...3. UFK Portfel Konserwatywny... Opis funduszy Spis treści Opis funduszy OF/ULS2/1/2015 Rozdział 1. Rozdział 2. Rozdział 3. Rozdział 4. Rozdział 5. Rozdział 6. Rozdział 7. Rozdział 8. Rozdział 9. Rozdział 10. Postanowienia ogólne...3

Bardziej szczegółowo

Forward Rate Agreement

Forward Rate Agreement Forward Rate Agreement Nowoczesne rynki finansowe oferują wiele instrumentów pochodnych. Należą do nich: opcje i warranty, kontrakty futures i forward, kontrakty FRA (Forward Rate Agreement) oraz swapy.

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczeniowe Fundusze Kapitałowe

Ubezpieczeniowe Fundusze Kapitałowe Ubezpieczeniowe Fundusze Kapitałowe Opis Ubezpieczeniowych Funduszy Kapitałowych Ubezpieczeniowe Fundusze Kapitałowe funkcjonujące w ramach indywidualnych i grupowych ubezpieczeń na życie proponowanych

Bardziej szczegółowo

Oszczędzanie a inwestowanie..

Oszczędzanie a inwestowanie.. Oszczędzanie a inwestowanie.. Oszczędzanie to zabezpieczenie nadmiaru środków finansowych niewykorzystanych na bieżącą konsumpcję oraz czerpanie z tego tytułu korzyści w postaci odsetek. Jest to czynność

Bardziej szczegółowo

Produkty szczególnie polecane

Produkty szczególnie polecane Produkty szczególnie polecane 9 luty 2011 r. Szczegółowe informacje na temat funduszy zarządzanych przez Legg Mason TFI S.A. ( fundusze") zawarte są w prospekcie informacyjnym oraz skrócie prospektu informacyjnego,

Bardziej szczegółowo

Sukces. Bądź odważny, nie bój się podejmować decyzji Strach jest i zawsze był największym wrogiem Ludzi

Sukces. Bądź odważny, nie bój się podejmować decyzji Strach jest i zawsze był największym wrogiem Ludzi Sukces Każdy z nas przychodzi na świat z sekretnym zadaniem. Jak myślisz, jakie jest Twoje? Czy jesteś gotowy wykorzystać w pełni swój potencjał? Do czego masz talent? Jakie zdolności, zainteresowania

Bardziej szczegółowo

1. Za pieniądze wpłacone do funduszu inwestycyjnego jego uczestnik nabywa:

1. Za pieniądze wpłacone do funduszu inwestycyjnego jego uczestnik nabywa: 1. Za pieniądze wpłacone do funduszu inwestycyjnego jego uczestnik nabywa: akcje, obligacje i bony skarbowe 3,92% 6 prawa poboru 0,00% 0 jednostki uczestnictwa 94,12% 144 dywidendy 1,96% 3 2. W grupie

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Temat spotkania: Matematyka finansowa dla liderów Temat wykładu: Matematyka finansowa wokół nas Prowadzący: Szkoła Główna Handlowa w Warszawie 14 października 2014 r. Matematyka finansowa dla liderów Po

Bardziej szczegółowo

Obliczenia, Kalkulacje...

Obliczenia, Kalkulacje... Obliczenia, Kalkulacje... 1 Bilans O D P I E R W S Z E G O E T A T U D O W Ł A S N E J F I R M Y To podstawowy dokument przedstawiający majątek przedsiębiorstwa. Bilans to zestawienie dwóch list, które

Bardziej szczegółowo

Instrumenty strukturyzowane inwestycja na rynku kapitałowym w okresie kryzysu finansowego

Instrumenty strukturyzowane inwestycja na rynku kapitałowym w okresie kryzysu finansowego Katedra Inwestycji Finansowych i Zarządzania Ryzykiem Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Witold Szczepaniak Instrumenty strukturyzowane inwestycja na rynku kapitałowym w okresie kryzysu finansowego Rynek

Bardziej szczegółowo

Maj 2015. Kieruj płynnością swojej firmy! Typy inwestycyjne Union Investment TFI. Warszawa Maj 2015 r.

Maj 2015. Kieruj płynnością swojej firmy! Typy inwestycyjne Union Investment TFI. Warszawa Maj 2015 r. Kieruj płynnością swojej firmy! Typy inwestycyjne Union Investment TFI Warszawa r. W co lokować nadwyżki? Aktualne typy inwestycyjne Zarządzanie płynnością PLN Potencjał wzrostu UniLokata Zarządzanie płynnością

Bardziej szczegółowo

ANALIZA WSKAŹNIKOWA WSKAŹNIKI PŁYNNOŚCI MATERIAŁY EDUKACYJNE. Wskaźnik bieżącej płynności

ANALIZA WSKAŹNIKOWA WSKAŹNIKI PŁYNNOŚCI MATERIAŁY EDUKACYJNE. Wskaźnik bieżącej płynności ANALIZA WSKAŹNIKOWA WSKAŹNIKI PŁYNNOŚCI Wskaźnik bieżącej płynności Informuje on, ile razy bieżące aktywa pokrywają bieżące zobowiązania firmy. Zmniejszenie wartości tak skonstruowanego wskaźnika poniżej

Bardziej szczegółowo

Scoring kredytowy w pigułce

Scoring kredytowy w pigułce Analiza danych Data mining Sterowanie jakością Analityka przez Internet Scoring kredytowy w pigułce Mariola Kapla Biuro Informacji Kredytowej S.A. StatSoft Polska Sp. z o.o. ul. Kraszewskiego 36 30-110

Bardziej szczegółowo

Warto mieć już w umowie kredytowej zagwarantowaną możliwość spłaty rat w walucie kredytu lub w złotych.

Warto mieć już w umowie kredytowej zagwarantowaną możliwość spłaty rat w walucie kredytu lub w złotych. Warto mieć już w umowie kredytowej zagwarantowaną możliwość spłaty rat w walucie kredytu lub w złotych. Na wyrażoną w złotych wartość raty kredytu walutowego ogromny wpływ ma bardzo ważny parametr, jakim

Bardziej szczegółowo

lokata ze strukturą Czarne Złoto

lokata ze strukturą Czarne Złoto lokata ze strukturą Czarne Złoto Lokata ze strukturą Czarne Złoto jest produktem łączonym. Składa się z lokaty promocyjnej i produktu strukturyzowanego Czarne Złoto inwestycji w formie ubezpieczenia na

Bardziej szczegółowo

Materiały uzupełniające do

Materiały uzupełniające do Dźwignia finansowa a ryzyko finansowe Przedsiębiorstwo korzystające z kapitału obcego jest narażone na ryzyko finansowe niepewność co do przyszłego poziomu zysku netto Materiały uzupełniające do wykładów

Bardziej szczegółowo

Co należy wiedzieć o spreadzie walutowym i różnicach kursowych?

Co należy wiedzieć o spreadzie walutowym i różnicach kursowych? Co należy wiedzieć o spreadzie walutowym i różnicach kursowych?, czyli na co zwrócić szczególną uwagę przy doborze kredytu. Autor: Przemysław Mudel p.mudel@niezaleznydoradca.pl Copyright 2007 Przemysław

Bardziej szczegółowo

Źródła finansowania działalności gospodarczej

Źródła finansowania działalności gospodarczej Źródła finansowania działalności gospodarczej ŹRÓDŁA FINANSOWANIA DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ ISTOTA FINANSOWANIA DZIAŁALNOŚCI PRZEDSIĘBIORSTWA FINANSOWANIE polega na: pozyskiwaniu środków pieniężnych przez

Bardziej szczegółowo

Analiza wskaźnikowa. Akademia Młodego Ekonomisty

Analiza wskaźnikowa. Akademia Młodego Ekonomisty Akademia Młodego Ekonomisty Analiza wskaźnikowa przedsiębiorstwa. Jak ocenić pozycję finansową firmy? Hanna Micińska Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach 6 maja 2013 r. 1 Analiza wskaźnikowa Każda decyzja

Bardziej szczegółowo

1. Co to jest lokata? 2. Rodzaje lokat bankowych 3. Lokata denominowana 4. Lokata inwestycyjna 5. Lokata negocjowana 6. Lokata nocna (overnight) 7.

1. Co to jest lokata? 2. Rodzaje lokat bankowych 3. Lokata denominowana 4. Lokata inwestycyjna 5. Lokata negocjowana 6. Lokata nocna (overnight) 7. Lokaty 1. Co to jest lokata? Spis treści 2. Rodzaje lokat bankowych 3. Lokata denominowana 4. Lokata inwestycyjna 5. Lokata negocjowana 6. Lokata nocna (overnight) 7. Lokata progresywna 8. Lokata rentierska

Bardziej szczegółowo

Inwestowanie w obligacje

Inwestowanie w obligacje Inwestowanie w obligacje Ile zapłacić za obligację aby uzyskać oczekiwaną stopę zwrotu? Jaką stopę zwrotu uzyskamy kupując obligację po danej cenie? Jak zmienią się ceny obligacji, kiedy Rada olityki ieniężnej

Bardziej szczegółowo

Analiza przepływów pieniężnych spółki

Analiza przepływów pieniężnych spółki Analiza przepływów pieniężnych spółki Przepływy pieniężne mierzą wszystkie wpływy i wypływy gotówki z i do spółki, a do tego od razu przyporządkowują je do jednej z 3 kategorii: przepływy operacyjne -

Bardziej szczegółowo

Inwestor musi wybrać następujące parametry: instrument bazowy, rodzaj opcji (kupna lub sprzedaży, kurs wykonania i termin wygaśnięcia.

Inwestor musi wybrać następujące parametry: instrument bazowy, rodzaj opcji (kupna lub sprzedaży, kurs wykonania i termin wygaśnięcia. Opcje na GPW (II) Wbrew ogólnej opinii, inwestowanie w opcje nie musi być trudne. Na rynku tym można tworzyć strategie dla doświadczonych inwestorów, ale również dla początkujących. Najprostszym sposobem

Bardziej szczegółowo

Uwarunkowania rozwoju banków spółdzielczych

Uwarunkowania rozwoju banków spółdzielczych Forum Liderów Banków Spółdzielczych Model polskiej bankowości spółdzielczej w świetle zmian regulacji unijnych Uwarunkowania rozwoju banków spółdzielczych Jerzy Pruski Prezes Zarządu BFG Warszawa, 18 września

Bardziej szczegółowo

Finansowanie działalności przedsiebiorstwa. Finanse 110630-1165

Finansowanie działalności przedsiebiorstwa. Finanse 110630-1165 Finansowanie działalności przedsiebiorstwa przedsiębiorstw-definicja Przepływy pieniężne w przedsiębiorstwach Decyzje finansowe przedsiębiorstw Analiza finansowa Decyzje finansowe Krótkoterminowe np. utrzymanie

Bardziej szczegółowo

TYPY MODELOWYCH STRATEGII INWESTYCYJNYCH

TYPY MODELOWYCH STRATEGII INWESTYCYJNYCH ZAŁĄCZNIK NR 1 DO REGULAMINU TYPY MODELOWYCH STRATEGII INWESTYCYJNYCH W ramach Zarządzania, Towarzystwo oferuje następujące Modelowe Strategie Inwestycyjne: 1. Strategia Obligacji: Cel inwestycyjny: celem

Bardziej szczegółowo

Za kawalerkę, M3, M4 ile wyniesie rata kredytu w dużym mieście?

Za kawalerkę, M3, M4 ile wyniesie rata kredytu w dużym mieście? Raport Lion s Banku, 15.05.2014 r. Za kawalerkę, M3, M4 ile wyniesie rata kredytu w dużym mieście? W maju zakup mieszkania na kredyt był odrobinę droższy niż miesiąc wcześniej wynika z szacunków ekspertów

Bardziej szczegółowo

Analiza inwestycji i zarządzanie portfelem SPIS TREŚCI

Analiza inwestycji i zarządzanie portfelem SPIS TREŚCI Analiza inwestycji i zarządzanie portfelem Frank K. Reilly, Keith C. Brown SPIS TREŚCI TOM I Przedmowa do wydania polskiego Przedmowa do wydania amerykańskiego O autorach Ramy książki CZĘŚĆ I. INWESTYCJE

Bardziej szczegółowo

PRODUKTY STRUKTURYZOWANE

PRODUKTY STRUKTURYZOWANE PRODUKTY STRUKTURYZOWANE WYŁĄCZENIE ODPOWIEDZIALNOŚCI Niniejsza propozycja nie stanowi oferty w rozumieniu art. 66 Kodeksu cywilnego. Ma ona charakter wyłącznie informacyjny. Działając pod marką New World

Bardziej szczegółowo

Matematyka finansowa 30.09.2013 r. Komisja Egzaminacyjna dla Aktuariuszy. LXV Egzamin dla Aktuariuszy z 30 września 2013 r.

Matematyka finansowa 30.09.2013 r. Komisja Egzaminacyjna dla Aktuariuszy. LXV Egzamin dla Aktuariuszy z 30 września 2013 r. Komisja Egzaminacyjna dla Aktuariuszy LXV Egzamin dla Aktuariuszy z 30 września 2013 r. Część I Matematyka finansowa WERSJA TESTU A Imię i nazwisko osoby egzaminowanej:... Czas egzaminu: 100 minut 1 1.

Bardziej szczegółowo

Top 5 Polscy Giganci

Top 5 Polscy Giganci lokata ze strukturą Top 5 Polscy Giganci Pomnóż swoje oszczędności w bezpieczny sposób inwestując w lokatę ze strukturą Top 5 Polscy Giganci to możliwy zysk nawet do 45%. Lokata ze strukturą Top 5 Polscy

Bardziej szczegółowo

Refinansowanie już od jakiegoś czasu mam kredyt, czy mogę obniżyć jego koszt?

Refinansowanie już od jakiegoś czasu mam kredyt, czy mogę obniżyć jego koszt? Refinansowanie już od jakiegoś czasu mam kredyt, czy mogę obniżyć jego koszt? Poniższy tekst jest przeniesiony z książki TAJNA BROŃ KREDYTOBIORCY praktycznego poradnika dla wszystkich kredytobiorców. Założenie

Bardziej szczegółowo

Raport KRN.pl: Kupować czy wynajmować? Niniejszy raport został przygotowany przez specjalistów portalu nieruchomości KRN.pl.

Raport KRN.pl: Kupować czy wynajmować? Niniejszy raport został przygotowany przez specjalistów portalu nieruchomości KRN.pl. Niniejszy raport został przygotowany przez specjalistów portalu nieruchomości KRN.pl. Raport KRN.pl: Kupować czy wynajmować? Niniejszy raport został przygotowany przez specjalistów portalu nieruchomości

Bardziej szczegółowo

Inwestycje Dwuwalutowe

Inwestycje Dwuwalutowe Inwestycje Dwuwalutowe Co to są Inwestycje Dwuwalutowe? Inwestycja Dwuwalutowa to krótkoterminowa inwestycja, w ramach której Klient może otrzymać wysokie oprocentowanie zainwestowanego kapitału w zamian

Bardziej szczegółowo

Portfele Comperii - wrzesień 2011

Portfele Comperii - wrzesień 2011 1 S t r o n a Portfele Comperii - wrzesień 2011 Czym są Portfele Comperii? Portfele Comperii (dawniej zwane Wskaźnikami Comperii ) to analiza ukazująca, jak w ostatnich kilku tygodniach (a także miesiąc

Bardziej szczegółowo

pozorom są to instrumenty dużo bardziej interesujące od akcji, oferujące dużo szersze możliwości zarówno inwestorom,

pozorom są to instrumenty dużo bardziej interesujące od akcji, oferujące dużo szersze możliwości zarówno inwestorom, Obligacje Obligacje Teraz pora zająć się obligacjami.. Wbrew pozorom są to instrumenty dużo bardziej interesujące od akcji, oferujące dużo szersze możliwości zarówno inwestorom, jak i emitentom. Definicja

Bardziej szczegółowo

Ogłoszenie o zmianach statutu KBC BETA Specjalistycznego Funduszu Inwestycyjnego Otwartego z dnia 27 lutego 2015 r.

Ogłoszenie o zmianach statutu KBC BETA Specjalistycznego Funduszu Inwestycyjnego Otwartego z dnia 27 lutego 2015 r. Ogłoszenie o zmianach statutu KBC BETA Specjalistycznego Funduszu Inwestycyjnego Otwartego z dnia 27 lutego 2015 r. KBC Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych S.A. działające jako organ KBC BETA Specjalistycznego

Bardziej szczegółowo

ZAŁĄCZNIK DO WNIOSKU O UDZIELENIE POŻYCZKI

ZAŁĄCZNIK DO WNIOSKU O UDZIELENIE POŻYCZKI Karkonoska Agencja Rozwoju Regionalnego S.A. 58-500 Jelenia Góra ul. 1 Maja 27 ZAŁĄCZNIK DO WNIOSKU O UDZIELENIE POŻYCZKI (PEŁNA KSIĘGOWOŚĆ) 1 Dokumenty wymagane przy składaniu wniosku o pożyczkę: Dokumenty

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZANIE PRZEDSIĘBIORSTWEM BUDOWLANYM Zarządzanie majątkiem, zarządzanie finansowe, analiza wskaźnikowa

ZARZĄDZANIE PRZEDSIĘBIORSTWEM BUDOWLANYM Zarządzanie majątkiem, zarządzanie finansowe, analiza wskaźnikowa Politechnika Śląska w Gliwicach Wydział Budownictwa Katedra Procesów Budowlanych ZARZĄDZANIE PRZEDSIĘBIORSTWEM BUDOWLANYM Zarządzanie majątkiem, zarządzanie finansowe, analiza wskaźnikowa Majątek przedsiębiorstwa

Bardziej szczegółowo

NIERUCHOMOŚCI INWESTYCYJNE. efektywne inwestowanie na rynku nieruchomości komercyjnych

NIERUCHOMOŚCI INWESTYCYJNE. efektywne inwestowanie na rynku nieruchomości komercyjnych NIERUCHOMOŚCI INWESTYCYJNE efektywne inwestowanie na rynku nieruchomości komercyjnych Rynek nieruchomości komercyjnych w Polsce ma przed sobą olbrzymie perspektywy. Silna pozycja polskiej gospodarki, najmniejsze

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Akademia Młodego Ekonomisty Strategie inwestycyjne na rynku kapitałowym Inwestowanie na rynku dr Piotr Stobiecki Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu 13 października 2011 r. PLAN WYKŁADU I. Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

czyli Piotr Baran Koło Naukowe Cash Flow

czyli Piotr Baran Koło Naukowe Cash Flow Bądź tu mądry człowieku!!! czyli Jak inwestować w czasie kryzysu finansowego??? Piotr Baran Koło Naukowe Cash Flow Możliwości inwestowania Konserwatywne : o Lokaty o Obligacje o Fundusze inwestycyjne o

Bardziej szczegółowo

Polscy Giganci BIS. Forma prawna Agent: Ubezpieczyciel: Euro Bank S.A. Okres Odpowiedzialności: Wiek: Zwrot kapitału: 18-77 lat

Polscy Giganci BIS. Forma prawna Agent: Ubezpieczyciel: Euro Bank S.A. Okres Odpowiedzialności: Wiek: Zwrot kapitału: 18-77 lat produkt strukturyzowany Polscy Giganci BIS Forma prawna Agent: Ubezpieczyciel: indywidualne ubezpieczenie na życie i dożycie Euro Bank S.A. Towarzystwo Ubezpieczeń na Życie Europa S.A. Okres Odpowiedzialności:

Bardziej szczegółowo

Licz i zarabiaj matematyka na usługach rynku finansowego

Licz i zarabiaj matematyka na usługach rynku finansowego Licz i zarabiaj matematyka na usługach rynku finansowego Przedstawiony zestaw zadań jest przeznaczony dla uczniów szkół ponadgimnazjalnych i ma na celu ukazanie praktycznej strony matematyki, jej zastosowania

Bardziej szczegółowo

NAKŁADY W RAMACH PRZEDSIĘWZIĘCIA

NAKŁADY W RAMACH PRZEDSIĘWZIĘCIA NAKŁADY W RAMACH PRZEDSIĘWZIĘCIA NAKŁADY KWOTA I. Wydatki w ramach kredytu/pożyczki : z tego: II. Nakłady w ramach środków własnych: z tego: SUMA NAKŁADOW (I+II) ŹRÓDŁA FINANSOWANIA: 1. Środki własne 2.

Bardziej szczegółowo

1. Dane uzupełniające o pozycjach bilansu i rachunku wyników z operacji funduszu:

1. Dane uzupełniające o pozycjach bilansu i rachunku wyników z operacji funduszu: DODATKOWE INFORMACJE i OBJAŚNIENIA DO SPRAWOZDANIA FINANSOWEGO ZA OKRES OD 18 GRUDNIA 2003 ROKU DO 31 GRUDNIA 2004 ROKU DWS POLSKA FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO MIESZANEGO STABILNEGO WZROSTU 1. Dane uzupełniające

Bardziej szczegółowo

Fundusze 2w1 za czy przeciw?

Fundusze 2w1 za czy przeciw? Open Finance, 12.02.2009 r. Fundusze 2w1 za czy przeciw? Fundusze mieszane zrównoważone i stabilnego wzrostu są najczęściej wybieranym typem funduszy inwestycyjnych w naszym kraju. Alternatywą dla nich

Bardziej szczegółowo

O majątku firmy, bilansie i wynikach finansowych

O majątku firmy, bilansie i wynikach finansowych O majątku firmy, bilansie i wynikach finansowych Gospodarowanie w firmie Urszula Kazalska 1 Wydajność Ma kluczowe znaczenie dla osiągnięcia sukcesu firmy. Firmy o niskiej wydajności przegrywają konkurencję

Bardziej szczegółowo

TEST ADEKWATNOŚCI. nie. tak

TEST ADEKWATNOŚCI. nie. tak TEST ADEKWATNOŚCI Odpowiedzi na pytania zawarte w teście zawierają informacje niezbędne do dokonania przez Towarzystwo oceny poziomu wiedzy Klienta dotyczącej inwestowania w zakresie instrumentów finansowych,

Bardziej szczegółowo

Informacja dodatkowa za 2012 r.

Informacja dodatkowa za 2012 r. Fundacja Już czas Informacja dodatkowa za 2012 r. 1 a. Stosowane metody wyceny aktywów i pasywów Środki trwałe oraz wartości niematerialne i prawne Przyjęte metody wyceny w zasadach (polityce) rachunkowości

Bardziej szczegółowo

Fundusz PKO Strategii Obligacyjnych FIZ

Fundusz PKO Strategii Obligacyjnych FIZ Fundusz PKO Strategii Obligacyjnych FIZ 1 Wpływ polityki pieniężnej na obszar makro i wyceny funduszy obligacji Polityka pieniężna kluczowym narzędziem w walce z recesją Utrzymująca się duża podaż taniego

Bardziej szczegółowo

ROZSZERZENIE OFERTY UBEZPIECZENIOWYCH FUNDUSZY KAPITAŁOWYCH

ROZSZERZENIE OFERTY UBEZPIECZENIOWYCH FUNDUSZY KAPITAŁOWYCH Obowiązuje od 5.11.2012 r. ROZSZERZENIE OFERTY UBEZPIECZENIOWYCH FUNDUSZY KAPITAŁOWYCH W związku z rozszerzeniem oferty Towarzystwa o nowe ubezpieczeniowe fundusze kapitałowe przedstawiamy Aneks do Regulaminu

Bardziej szczegółowo

MATERIAŁ INFORMACYJNY

MATERIAŁ INFORMACYJNY MATERIAŁ INFORMACYJNY Strukturyzowane Certyfikaty Depozytowe Lokata inwestycyjna powiązana z rynkiem akcji ze 100% ochroną zainwestowanego kapitału w Dniu Wykupu Emitent Bank BPH SA Numer Serii Certyfikatów

Bardziej szczegółowo

Zbuduj swoją historię kredytową

Zbuduj swoją historię kredytową Krzysztof Nyrek Zbuduj swoją historię kredytową Niniejszy ebook jest wartością prywatną. Niniejsza publikacja może być kopiowana, oraz dowolnie rozprowadzana tylko i wyłącznie w formie, w jakiej została

Bardziej szczegółowo

Informacja dodatkowa do sprawozdania finansowego za rok 2005

Informacja dodatkowa do sprawozdania finansowego za rok 2005 Fundacja Ośrodka KARTA ul. Narbutta 9 0-536 Warszawa REGON: 00610388 Informacja dodatkowa do sprawozdania finansowego za rok 005 1 a. Stosowane metody wyceny aktywów i pasywów Wyszczególnienie środki trwałe

Bardziej szczegółowo

05-530 Góra Kalwaria, ul. Pijarska 21 tel.: [22] 717-82-65 fax: [22] 717-82-66 kom.: [0] 692-981-991, [0] 501-633-694 Info: 0 708 288 308

05-530 Góra Kalwaria, ul. Pijarska 21 tel.: [22] 717-82-65 fax: [22] 717-82-66 kom.: [0] 692-981-991, [0] 501-633-694 Info: 0 708 288 308 05-530 Góra Kalwaria, ul. Pijarska 21 tel.: [22] 717-82-65 fax: [22] 717-82-66 kom.: [0] 692-981-991, [0] 501-633-694 Info: 0 708 288 308 biuro@assman.com.pl http://www.assman.com.pl 21-11-2006 W części

Bardziej szczegółowo

Finansowanie strukturalne nieruchomości oferowane przez PKO Bank Polski S.A. WARSZAWA 19 MARCA 2012 Przygotował: Edmund Cumber

Finansowanie strukturalne nieruchomości oferowane przez PKO Bank Polski S.A. WARSZAWA 19 MARCA 2012 Przygotował: Edmund Cumber Finansowanie strukturalne nieruchomości oferowane przez PKO Bank Polski S.A. WARSZAWA 19 MARCA 2012 Przygotował: Edmund Cumber Departament Finansowania Projektów Inwestycyjnych zajmuje się udzielaniem

Bardziej szczegółowo

Rynek finansowy w Polsce

Rynek finansowy w Polsce finansowy w Polsce finansowy jest miejscem, na którym są zawierane transakcje kupna i sprzedaży różnych form kapitału pieniężnego, na różne terminy w oparciu o instrumenty finansowe. Uczestnikami rynku

Bardziej szczegółowo

FORMULARZ ANALIZA EKONOMICZNA PRZEDSIĘWZIĘCIA (BIZNESPLAN) E-mail

FORMULARZ ANALIZA EKONOMICZNA PRZEDSIĘWZIĘCIA (BIZNESPLAN) E-mail 1 z 10 Nazwa i adres Wnioskodawcy (wraz z kodem pocztowym) REGON Telefon Strona internetowa NIP Fax E-mail Rok założenia Forma prawna działalności Wielkość firmy (zaznaczyć) mikroprzedsiębiorstwo Rodzaj

Bardziej szczegółowo

Kontrakty różnic kursowych (CFD)

Kontrakty różnic kursowych (CFD) Ostrzeżenie dla inwestorów 28/02/2013 Kontrakty różnic kursowych (CFD) Najważniejsze przesłania Kontrakty różnic kursowych (CFD) to złożone produkty, które nie muszą być odpowiednie dla wszystkich inwestorów.

Bardziej szczegółowo

Rola zdolności kredytowej przedsiębiorstwa w procedurze pozyskiwania kredytu bankowego - studium przypadku. dr Jacek Płocharz

Rola zdolności kredytowej przedsiębiorstwa w procedurze pozyskiwania kredytu bankowego - studium przypadku. dr Jacek Płocharz Rola zdolności kredytowej przedsiębiorstwa w procedurze pozyskiwania kredytu bankowego - studium przypadku dr Jacek Płocharz Warunki działania przedsiębiorstw! Na koniec 2003 roku działało w Polsce 3.581,6

Bardziej szczegółowo

Rodzaje strategii inwestycyjnych oferowanych przez Firmę Inwestycyjną

Rodzaje strategii inwestycyjnych oferowanych przez Firmę Inwestycyjną Załącznik do Uchwały Zarządu nr 34/2015 z dnia 10 grudnia 2015 r. Załącznik nr 1 do Regulaminu świadczenia usług zarządzania portfelem przez RDM Wealth Management S.A. na rzecz Klienta Detalicznego Rodzaje

Bardziej szczegółowo

Forma prawna Agent Ubezpieczyciel. Euro Bank S.A. Okres Odpowiedzialności Wiek Zwrot kapitału. 18-77 lat (włącznie)

Forma prawna Agent Ubezpieczyciel. Euro Bank S.A. Okres Odpowiedzialności Wiek Zwrot kapitału. 18-77 lat (włącznie) produkt strukturyzowany Kurs na Amerykę Forma prawna Agent Ubezpieczyciel indywidualne ubezpieczenie na życie i dożycie Euro Bank S.A. Towarzystwo Ubezpieczeń na Życie Europa S.A. Okres Odpowiedzialności

Bardziej szczegółowo

Alior Bank S.A. produkty zmodyfikowane

Alior Bank S.A. produkty zmodyfikowane Alior Bank S.A. produkty zmodyfikowane Informacje wprowadzające Niniejsze zestawienie zawiera opis zmodyfikowanych produktów kredytowych dostępnych w Alior Bank S.A. w ramach projektu systemowego pt. Planowanie

Bardziej szczegółowo

Budowanie strategii przed debiutem na rynku NewConnect

Budowanie strategii przed debiutem na rynku NewConnect ekspert Klubu Przedsiębiorców i Ekspertów przy Polskim Towarzystwie Ekonomicznym ekspert CASE Doradcy Sp. z o.o. Budowanie strategii przed debiutem na rynku NewConnect P1 Plan prezentacji 1 Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

Finanse dla niefinansistów

Finanse dla niefinansistów Finanse dla niefinansistów Może inny podtytuł? Wszystkie prawa zastrzeżone Racjonalne i świadome podejmowanie decyzji zarządczych, lepsze zarządzanie i wykorzystanie zasobów przedsiębiorstwa, zmniejszenie

Bardziej szczegółowo

5,00 % 0,00 % 0,00 % 2,57 % 3,33 % 3,09 % ZAKUP podsumowanie najlepszych ofert. Strona 1 z 5. 204,98 zł 153,48 zł 151,10 zł.

5,00 % 0,00 % 0,00 % 2,57 % 3,33 % 3,09 % ZAKUP podsumowanie najlepszych ofert. Strona 1 z 5. 204,98 zł 153,48 zł 151,10 zł. Jakub Misiewicz email: jakubmisiewicz@homebrokerpl telefon: Oferta przygotowana dnia:02092015 (23:28) ZAKUP podsumowanie najlepszych ofert Parametry: Waluta: PLN, Kwota: 300 000, Wartość nieruc homośc

Bardziej szczegółowo

Zysk z depozytów - co go kształtuje? BlogneoBANK.wordpress.com

Zysk z depozytów - co go kształtuje? BlogneoBANK.wordpress.com Zysk z depozytów - co go kształtuje? BlogneoBANK.wordpress.com OPROCENTOWANIE Wysokość oprocentowania lokat jest głównym wyznacznikiem zysku. To tym czynnikiem kieruje się większość ludzi zainteresowanych

Bardziej szczegółowo

Planowanie przychodów ze sprzedaży na przykładzie przedsiębiorstwa z branży transportowej

Planowanie przychodów ze sprzedaży na przykładzie przedsiębiorstwa z branży transportowej M.Ryng Wroclaw University of Economycs Planowanie przychodów ze sprzedaży na przykładzie przedsiębiorstwa z branży transportowej Working paper Słowa kluczowe: Planowanie finansowe, metoda procentu od sprzedaży,

Bardziej szczegółowo

EV/EBITDA. Dług netto = Zobowiązania oprocentowane (Środki pieniężne + Ekwiwalenty)

EV/EBITDA. Dług netto = Zobowiązania oprocentowane (Środki pieniężne + Ekwiwalenty) EV/EBITDA EV/EBITDA jest wskaźnikiem porównawczym stosowanym przez wielu analityków, w celu znalezienia odpowiedniej spółki pod kątem potencjalnej inwestycji długoterminowej. Jest on trudniejszy do obliczenia

Bardziej szczegółowo

Średnio ważony koszt kapitału

Średnio ważony koszt kapitału Średnio ważony koszt kapitału WACC Weighted Average Cost of Capital 1 Średnio ważony koszt kapitałuwacc Weighted Average Cost of Capital Plan wykładu: I. Koszt kapitału a metody dyskontowe II. Źródła finansowania

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie Finansowe Subfunduszu SKOK Fundusz Funduszy za okres od 1 stycznia 2010 do 13 lipca 2010 roku. Noty objaśniające

Sprawozdanie Finansowe Subfunduszu SKOK Fundusz Funduszy za okres od 1 stycznia 2010 do 13 lipca 2010 roku. Noty objaśniające Noty objaśniające Nota-1 Polityka Rachunkowości Subfunduszu Sprawozdanie finansowe Subfunduszu na dzień 13 lipca 2010 roku zostało sporządzone na podstawie przepisów ustawy o rachunkowości z dnia 29 września

Bardziej szczegółowo

Księgarnia PWN: Robert Machała - Praktyczne zarządzanie finansami firmy

Księgarnia PWN: Robert Machała - Praktyczne zarządzanie finansami firmy Księgarnia PWN: Robert Machała - Praktyczne zarządzanie finansami firmy Wstęp 1. do zarządzania finansami firmy 1.1. Zarządzanie firmą a budowanie jej wartości Obszary zarządzania przedsiębiorstwem Proces

Bardziej szczegółowo

Indywidualne Konto Zabezpieczenia Emerytalnego. Twoja emerytura. Wyższa emerytura. Niższe podatki!

Indywidualne Konto Zabezpieczenia Emerytalnego. Twoja emerytura. Wyższa emerytura. Niższe podatki! Twoja emerytura Wyższa emerytura Niższe podatki! Indywidualne Konto Zabezpieczenia Emerytalnego to wyjątkowy program oszczędnościowy w formie ubezpieczenia na życie z ubezpieczeniowymi funduszami kapitałowymi,

Bardziej szczegółowo

Formularz oceny adekwatności instrumentów finansowych oraz odpowiedniości usług inwestycyjnych wobec osób fizycznych

Formularz oceny adekwatności instrumentów finansowych oraz odpowiedniości usług inwestycyjnych wobec osób fizycznych PKO Bank Polski SA ul. Puławska 15 02-515 Warszawa Formularz oceny adekwatności instrumentów finansowych oraz odpowiedniości usług inwestycyjnych wobec osób fizycznych Niniejszy Formularz, zgodnie z wymogami

Bardziej szczegółowo

Wspomaganie Zarządzania Przedsiębiorstwem Laboratorium 02

Wspomaganie Zarządzania Przedsiębiorstwem Laboratorium 02 Optymalizacja całkowitoliczbowa Przykład. Wspomaganie Zarządzania Przedsiębiorstwem Laboratorium 02 Firma stolarska produkuje dwa rodzaje stołów Modern i Classic, cieszących się na rynku dużym zainteresowaniem,

Bardziej szczegółowo

Rentowność najmu przebiła lokaty i obligacje

Rentowność najmu przebiła lokaty i obligacje najmu przebiła lokaty i obligacje Autor: Emil Szweda, Bernard Waszczyk, Open Finance 13.09.2010. Portal finansowy IPO.pl Szczyt sezonu najmu, związany z napływem studentów na uczelnie i spadek oprocentowania

Bardziej szczegółowo

B. Zobowiązania i rezerwy na zobowiązania

B. Zobowiązania i rezerwy na zobowiązania 1 Zadanie.2.1 - Sporządzanie Bilansu Przedsiębiorstwo X działające w formie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością na koniec okresu sprawozdawczego (31.12.20A1) posiadało: środki pieniężne na rachunku

Bardziej szczegółowo

Analiza Ekonomiczna. 3. Analiza wskaźnikowa sprawozdań finansowych.

Analiza Ekonomiczna. 3. Analiza wskaźnikowa sprawozdań finansowych. Analiza Ekonomiczna. 3. Analiza wskaźnikowa sprawozdań finansowych. Rozwinięciem wstępnej analizy sprawozdań finansowych jest analiza wskaźnikowa. Jest ona odpowiednim narzędziem analizy finansowej przedsiębiorstwa,

Bardziej szczegółowo

Raport o sytuacji systemu SKOK w I kwartale 2013

Raport o sytuacji systemu SKOK w I kwartale 2013 Raport o sytuacji systemu SKOK w I kwartale 2013 Raport został opracowany w oparciu o dane finansowe kas przekazane do UKNF na podstawie rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 8 stycznia 2013 r. w sprawie

Bardziej szczegółowo

KAPITAŁOWA STRATEGIA PRZEDISĘBIORSTWA JAN SOBIECH (REDAKTOR NAUKOWY)

KAPITAŁOWA STRATEGIA PRZEDISĘBIORSTWA JAN SOBIECH (REDAKTOR NAUKOWY) KAPITAŁOWA STRATEGIA PRZEDISĘBIORSTWA JAN SOBIECH (REDAKTOR NAUKOWY) SPIS TREŚCI WSTĘP...11 CZĘŚĆ PIERWSZA. STRUKTURA ŹRÓDEŁ KAPITAŁU PRZEDSIĘBIORSTWA...13 Rozdział I. PRZEDSIĘBIORSTWO JAKO ORGANIZACJA

Bardziej szczegółowo

Rynek kapitałowopieniężny. Wykład 1 Istota i podział rynku finansowego

Rynek kapitałowopieniężny. Wykład 1 Istota i podział rynku finansowego Rynek kapitałowopieniężny Wykład 1 Istota i podział rynku finansowego Uczestnicy rynku finansowego Gospodarstwa domowe Przedsiębiorstwa Jednostki administracji państwowej i lokalnej Podmioty zagraniczne

Bardziej szczegółowo

OPCJE MIESIĘCZNE NA INDEKS WIG20

OPCJE MIESIĘCZNE NA INDEKS WIG20 OPCJE MIESIĘCZNE NA INDEKS WIG20 1 TROCHĘ HISTORII 1973 Fisher Black i Myron Scholes opracowują precyzyjną metodę obliczania wartości opcji słynny MODEL BLACK/SCHOLES 2 TROCHĘ HISTORII 26 kwietnia 1973

Bardziej szczegółowo

Money Makers S.A., ul. Domaniewska 39A, 02-672 Warszawa T: +48 22 463 8888, F: +48 22 463 8889, E: biuro@moneymakers.pl, W: www.moneymakers.

Money Makers S.A., ul. Domaniewska 39A, 02-672 Warszawa T: +48 22 463 8888, F: +48 22 463 8889, E: biuro@moneymakers.pl, W: www.moneymakers. Doświadczenie w inwestowaniu, a apetyt na zysk Ponad 53% inwestujących po raz pierwszy oczekuje, że inwestycja przyniesie im zysk zdecydowanie przewyższający inflację. Choć nie mają doświadczenia w inwestowaniu

Bardziej szczegółowo

18 miesięczna LOKATA Strukturyzowana Giganci Bankowi zarabiaj razem z dużymi bankami

18 miesięczna LOKATA Strukturyzowana Giganci Bankowi zarabiaj razem z dużymi bankami 18 miesięczna LOKATA Strukturyzowana Giganci Bankowi zarabiaj razem z dużymi bankami Okres subskrypcji: 09.09.2011 20.09.2011 Okres trwania lokaty: 21.09.2011-22.03.2013 Aktywo bazowe: koszyk akcji 5 banków

Bardziej szczegółowo

Stary portfel hipoteczny mbanku i MultiBanku

Stary portfel hipoteczny mbanku i MultiBanku Stary portfel hipoteczny mbanku i MultiBanku Nowa propozycja ofertowa Warszawa, 1 października 2009 1 Klienci starego portfela dostają nową możliwo liwość zmiany zasad oprocentowania kredytu Stary portfel

Bardziej szczegółowo

24-miesięczna lokata strukturyzowana Wielka 20-tka

24-miesięczna lokata strukturyzowana Wielka 20-tka 24-miesięczna lokata strukturyzowana Wielka 20-tka Okres subskrypcji: 25.05.2010-08.06.2010 Okres trwania lokaty: 9.06.2010-08.06.2012 Aktywo bazowe: kontrakt terminowy na WIG20 Minimalna kwota wpłaty:

Bardziej szczegółowo

TEST ODPOWIEDNIOŚCI. a) fundusze inwestycyjne różnią się oczekiwanym zyskiem oraz poziomem ryzyka inwestycyjnego

TEST ODPOWIEDNIOŚCI. a) fundusze inwestycyjne różnią się oczekiwanym zyskiem oraz poziomem ryzyka inwestycyjnego Wzór Testu Odpowiedniości, r. TEST ODPOWIEDNIOŚCI 1. Proszę zaznaczyć stwierdzenia, z którymi Pani/Pan się zgadza: a) fundusze inwestycyjne różnią się oczekiwanym zyskiem oraz poziomem ryzyka inwestycyjnego

Bardziej szczegółowo

Sposoby inwestowania posiadanych zasobów finansowych przez gospodarstwa domowe i podmioty gospodarcze. Rzeszów, 2011-02-22

Sposoby inwestowania posiadanych zasobów finansowych przez gospodarstwa domowe i podmioty gospodarcze. Rzeszów, 2011-02-22 Sposoby inwestowania posiadanych zasobów finansowych przez gospodarstwa domowe i podmioty gospodarcze Rzeszów, 2011-02-22 O czym będziemy mówić? Kilka informacji dotyczących rynku pieniężnego. Podstawowe

Bardziej szczegółowo

Jak zbierać plony? Krótkoterminowo ostrożnie Długoterminowo dobierz akcje Typy inwestycyjne Union Investment

Jak zbierać plony? Krótkoterminowo ostrożnie Długoterminowo dobierz akcje Typy inwestycyjne Union Investment Jak zbierać plony? Krótkoterminowo ostrożnie Długoterminowo dobierz akcje Typy inwestycyjne Union Investment Warszawa sierpień 2011 r. Co ma potencjał zysku? sierpień 2011 2 Sztandarowy fundusz dla klientów

Bardziej szczegółowo

Analiza finansowa działalności przedsiębiorstwa

Analiza finansowa działalności przedsiębiorstwa Analiza finansowa działalności przedsiębiorstwa Celem każdego przedsiębiorstwa działającego na rynku jest osiągniecie zysku. Konieczność wypracowania zysku zmusza przedsiębiorstwa do starań o wzrost efektywności

Bardziej szczegółowo

Mundialowa Inwestycja

Mundialowa Inwestycja inwestycje produkt strukturyzowany Mundialowa Inwestycja Forma prawna indywidualne ubezpieczenie na życie i dożycie Okres Odpowiedzialności 0 miesięcy 3 od 25.06.2014 r. do 25.12.2016 r. Maksymalny zysk

Bardziej szczegółowo

Matematyka finansowa 11.10.2004 r. Komisja Egzaminacyjna dla Aktuariuszy. XXXIII Egzamin dla Aktuariuszy - 11 października 2004 r.

Matematyka finansowa 11.10.2004 r. Komisja Egzaminacyjna dla Aktuariuszy. XXXIII Egzamin dla Aktuariuszy - 11 października 2004 r. Komisja Egzaminacyjna dla Aktuariuszy XXXIII Egzamin dla Aktuariuszy - 11 października 2004 r. Część I Matematyka finansowa Imię i nazwisko osoby egzaminowanej:... WERSJA TESTU Czas egzaminu: 100 minut

Bardziej szczegółowo

KONSPEKT ZAJĘĆ Temat: Charakterystyka biznesplanu plan finansowy. Cel ogólny kształcenia: Cele szczegółowe zajęć:

KONSPEKT ZAJĘĆ Temat: Charakterystyka biznesplanu plan finansowy. Cel ogólny kształcenia: Cele szczegółowe zajęć: KONSPEKT ZAJĘĆ Temat: Charakterystyka biznesplanu plan finansowy. Cel ogólny kształcenia: zapoznanie z treściami planu finansowego. Cele szczegółowe zajęć: 1) uzasadnić znaczenie planu finansowego, 2)

Bardziej szczegółowo

ABONAMENT LISTA FUNKCJI / KONFIGURACJA

ABONAMENT LISTA FUNKCJI / KONFIGURACJA ABONAMENT PROFESJONALNY LISTA FUNKCJI / KONFIGURACJA INWESTOWANIE MOŻE BYĆ FASCYNUJĄCE GDY POSIADASZ ODPOWIEDNIE NARZĘDZIA Abonament Profesjonalny to rozwiązanie dla tych wszystkich, którzy na inwestowanie

Bardziej szczegółowo