dr Michał Wojewoda Uniwersytet Łódzki Odstąpienie od umowy teoria, praktyka i orzecznictwo

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "dr Michał Wojewoda Uniwersytet Łódzki Odstąpienie od umowy teoria, praktyka i orzecznictwo"

Transkrypt

1 dr Michał Wojewoda Uniwersytet Łódzki Odstąpienie od umowy teoria, praktyka i orzecznictwo 1. Odstąpienie od umowy (obligacyjnej) pojęcie: uprawnienie kształtujące, w ramach którego jedna ze stron zobowiązania umownego doprowadza do upadku (wygaśnięcia) zobowiązania, zasadniczo przekreślając jego skutki ex tunc (od początku). 2. Odstąpienie a wypowiedzenie Wypowiedzenie także prowadzi do wygaśnięcia zobowiązania. W swej typowej postaci jest to jednak środek służący przede wszystkim zakończeniu stosunku prawnego rozciągniętego w czasie wypowiedzenie stanowi wyraz braku zainteresowanie dalszym trwaniem zobowiązania, ale bez przekreślania okresu, który już upłynął (skutki ex nunc). Wypowiedzenie pojawia się zwłaszcza w przypadku relacji prawnych zawartych na czas nieokreślony jest to konstrukcja przesądzająca o tym, że nie ma wieczystych stosunków zobowiązaniowych (zob. ogólną regulację z art k.c.). Wyrok SN z r. (V CSK 391/2012): Nie mogą istnieć zobowiązania bezterminowe o charakterze ciągłym, które zobowiązują strony na zawsze i nigdy nie wygasają. [problem praktyczny pożyczka na czas nieokreślony, możliwość wypowiedzenia zastrzeżono wyłącznie w razie ziszczenia się określonego warunku czy skutecznie?!] Przykłady zastosowania konstrukcji wypowiedzenia: a) wypowiedzenie jako sposób zakończenia umowy zawartej na czas nieoznaczony z zachowaniem ustawowego lub umownego okresu wypowiedzenia, np. najem (673, 688 k.c.) dzierżawa (704 k.c.), ale także pożyczka (723 k.c.); b) wypowiedzenie jako konsekwencja naruszenia zobowiązania tutaj możliwe jest zakończenie stosunku prawnego bez okresu wypowiedzenia, np. gdy wady przedmiotu najmu (664 2 k.c.), niewłaściwe korzystanie z rzeczy wynajętej (667 2 k.c.) lub naruszanie porządku domowego w wynajmowanym lokalu (685 k.c.); c) wypowiedzenie jako sposób zakończenia umowy opartej na zaufaniu, np. zlecenie (746 k.c.) skutki prospektywne (na przyszłość), w związku z tym konieczne odpowiednie rozliczenie związane z wykonanymi czynnościami zleceniobiorcy; d) szczególne znaczenie wypowiedzenia w stosunkach prawa pracy. Cechy wypowiedzenia (różnice z odstąpieniem) - skutki zawsze na przyszłość (ex nunc); - tylko stosunki prawne rozciągnięte w czasie; - zasadniczo pojawia się pewien okres wypowiedzenia, po upływie którego zobowiązanie wygasa (termin ustawowy, umowny, zwyczajowy, ewentualnie wygaśnięcie niezwłocznie po wypowiedzeniu); - nie musi chodzić o stosunek umowny (zob. art k.c.). Wyrok SA w POZ z r. (I ACa 347/08): Przyjętym w polskim prawie sposobem normalnego oraz przedwczesnego zakończenia stosunków o charakterze trwałym jest wypowiedzenie wywierające skutek na przyszłość, tj. znosi ono stosunek prawny dopiero po upływie terminu wypowiedzenia, a gdy termin taki nie jest wymagany - z chwilą złożenia kontrahentowi oświadczenia o wypowiedzeniu. 1

2 3. Odstąpienie od umowy - różne powody odstąpienia: a) odstąpienie bez konieczności wystąpienia konkretnego powodu jako sposób wycofania się z umowy (osłabienie więzi zobowiązaniowej): - konstrukcja ogólna - umowne prawo odstąpienia (art. 395 k.c.) podstawą jest wola stron; - przepisy szczególne specyfika podmiotowa umowy odstąpienie konsumenta od umowy zawartej na odległość lub poza lokalem przedsiębiorstwa prawo odstąpienia przyznane bezwzględnie wiążącym przepisem ustawy (art. 2 i art. 7 ustawy z r. o ochronie niektórych praw konsumentów, tekst jedn. Dz.U. 2012, poz. 1225); - przepisy szczególne - specyfika przedmiotowa umowy np. odstąpienie zamawiającego od umowy o dzieło możliwe aż do chwili zakończenia dzieła, ale za zapłatą należnego wynagrodzenia (art. 644 k.c.) nie dochodzi zatem do przekreślenia całego zobowiązania. b) innym razem odstąpienie jako sankcja za naruszenie zobowiązania (tzw. odstąpienie sankcyjne ): - przypadki ustawowe ogólne (491, 492, 493, 495 k.c.) lub szczególne (umowa o dzieło 635, 636, 640 k.c., dostawa 610, 611 k.c., rękojmia przy sprzedaży k.c.); - ewentualnie przypadki umowne odstąpienie przewidziane jako dodatkowa klauzula w różnych przypadkach naruszeń (klauzula kasatoryjna), uznawana za dopuszczalną na zasadzie swobody umów (353 1 k.c.) (pytanie o zakres swobody) Uwaga! Nie ma ogólnego przepisu, który pozwalałby stronie zupełnie swobodnie odstąpić od zawartej umowy przeciwnie powszechnie przyjmuje się obowiązywanie w prawie polskim zasady pacta sunt servanda (zob. df. zobowiązania w art. 353 k.c.) odstąpienie zawsze jest wyjątkiem. 4. Odstąpienie swobodne najdalej idące przełamanie zasady pacta sunt servanda, wprowadza się element niepewności w zobowiązaniu (ale zawsze ograniczony w czasie): Umowne prawo odstąpienia (395 k.c.) warunki: - specjalna klauzula w treści umowy, - prawo przyznane jednej lub obu stronom, - konstytutywnym elementem jest termin, w którym może dojść do odstąpienia (może być to nawet termin upływający po wykonaniu zobowiązania) termin końcowy (ad quem), nie może to być warunek, - skutki zasadniczo ex tunc fikcja prawna, że umowa nigdy nie była zawarta (choć może być konieczność rozliczenia art k.c.). Odstępne (396 k.c.) - szczególny przypadek umownego prawa odstąpienia dochodzi dodatkowy warunek zapłata kwoty umówionego z góry odstępnego, bez której oświadczenie o odstąpieniu nie jest skuteczne (odstąpienie ma tu charakter czynności realnej zapłata musi nastąpić przed lub najpóźniej jednocześnie ze złożeniem oświadczenia woli), przy czym odstąpienie musi się dokonać w terminie prekluzyjnym przewidzianym w umowie. Także tu wymagany niezbędnie termin końcowy (ad quem). Ale możliwe wydaje się połączenie go z terminem początkowym (a quo), przy jednoczesnym zastrzeżeniu, że skutki nastąpią tylko na przyszłość (np. oświadczenie o odstąpieniu może być złożone do dnia, ale nie wcześniej niż po miesiącach obowiązywania umowy). W ten sposób strony mogą sobie zagwarantować minimalny okres obowiązywania umowy, a za rezygnację z dalszego czasu jej trwania strona zainteresowana będzie musiała zapłacić zryczałtowaną rekompensatę. 2

3 Odstąpienie konsumenckie (ustawa z r.) ochrona konsumenta przed skutkami pochopnego zawarcia umowy, gdy czynność dokonywana na odległość lub poza lokalem przedsiębiorstwa (krótki termin na odstąpienie zasadniczo 10 dni). 5. Odstąpienie sankcyjne 5.1. Odstąpienie jako sankcja zwłoki w umowie wzajemnej co do zasady konieczność wyznaczenia dodatkowego terminu szansa dla dłużnika (491 k.c.) Wyjątek - Lex commissoria - art. 492 k.c. odstąpienie umowne czy ustawowe? Szczególny przypadek naruszenia zobowiązania, związany ze zwłoką jednej ze stron w umowie wzajemnej. W normalnym trybie niezbędne jest wyznaczenie dodatkowego terminu na wykonanie i dopiero możliwość odstąpienia (art k.c.), ale dopuszczalne jest zastrzeżenie prawa odstąpienia, które aktualizuje się niezwłocznie po przekroczeniu ściśle określonego terminu na wykonanie. Niezbędne jest: - ścisłe określenie terminu spełnienia świadczenia; - wyraźne zastrzeżenie odstąpienia na wypadek upływu terminu. Odpowiednia klauzula umowna jest tu tylko jak się wydaje - wypełnieniem przesłanki odstąpienia ustawowego. Błędne utożsamianie regulacji z art. 492 k.c. z umownym prawem odstąpienia z art. 395 k.c. problematyczne zwłaszcza wymaganie wskazania terminu końcowego na odstąpienie jako konstytutywnego elementu zastrzeżenia. Wyrok SN z 6 maja 2004 r. (II CK 261/03) (w kontekście odstąpienia w związku ze zwłoką w zapłacie): Przesłanką umownego zastrzeżenia odstąpienia od umowy jest określenie terminu, w którym może to nastąpić, co stosuje się do każdego wypadku takiego zastrzeżenia, a więc także takiego, w którym odstąpienie od umowy uzależniono od zdarzenia przyszłego (w tym niewykonania określonego obowiązku). Prawidłowo natomiast: Wyrok SA w WAW z r. (I ACa 793/11) (w kontekście klauzuli przewidującej odstąpienie w razie opóźnień wykonawcy robót budowlanych, uznanej ostatecznie za lex commissoria): 1. Nie może być uznane za spełniające wynikające z art. 395 k.c. wymogi umownego prawa odstąpienia postanowienie umowy, które nie wyznacza terminu odstąpienia i to ze skutkiem ad quem. 2. W przypadku, o którym mowa w art. 492 k.c., nie chodzi o wyznaczanie terminu ad quem do złożenia oświadczenia woli o odstąpieniu do umowy, lecz o wyznaczenie ściśle określonego terminu do spełnienia świadczenia, z upływem którego powstaje (a quo) prawo wierzyciela do odstąpienia od umowy. Zupełnie różne są cele regulacji zawartej w art. 395 k.c. oraz w art. 492 k.c. W przypadku klauzuli legis commissoriae nie ma problemu niepewności co do losów zobowiązania, jak ma to miejsce w przypadku art. 395 k.c., gdzie odstąpienie zasadniczo nie wymaga przedstawiania żadnego powodu. Tutaj dłużnik wie, że jeśli naruszy zobowiązanie i popadnie w zwłokę, to musi się liczyć z odstąpieniem. Nie ma potrzeby dodatkowej ochrony przez wyznaczanie z góry terminu końcowego na odstąpienie. Owszem oświadczenie nie może być złożone zbyt późno, bo może być potraktowane jako nadużycie prawa podmiotowego (art. 5 k.c.). Można zresztą zastrzec w umowie, że odstąpienie nastąpi nie później niż w ciągu pewnego czasu od zaistnienia zwłoki. Odstąpienie nie będzie skuteczne jeśli nastąpi już po wykonaniu zobowiązania (choćby dłużnik rzeczywiście popadł wcześniej w zwłokę) Odstąpienie sankcyjne w przepisach szczególnych, np. umowa o dzieło (zob. art. 631, 635, 636 oraz 640 k.c.), umowa dostawy (art. 610, 611 k.c.). 3

4 5.3. Umowne klauzule odstąpienia związane z zaistnieniem skonkretyzowanych przyczyn, innych jednak niż niewykonanie zobowiązania w terminie ściśle określonym klauzule kasatoryjne. Jak traktować umowne klauzule kasatoryjne? a) jeżeli naruszenie zobowiązania obciąża dłużnika uzasadniona wydaje się analogia do art. 492 k.c. (lex commissoria) to samo ratio legis pomocne może być także zastrzeżenie, że odstąpienie może nastąpić po bezskutecznym upływie ściśle określonego terminu na usunięcie naruszenia (wtedy podobieństwo do art. 491 k.c.); można też zastrzec termin na odstąpienie liczony od zaistnienia naruszenia lub od upływu terminu na jego usunięcie (patrz niżej); zob. jednak Wyrok SA w WAW z r. (I ACa 1478/12), gdzie podobna klauzula oceniania była mimo wszystko w kontekście art. 395 k.c. z wymaganiem ustalenia z góry terminu na odstąpienie sąd akcentował niepewność relacji kontraktowej (nietrafnie), choć w umowie był nawet obowiązek wyznaczenia dodatkowego terminu na wykonanie. b) jeżeli naruszenie niezależne od dłużnika większe podobieństwo do umownego prawa odstąpienia (art. 395 k.c.), mimo że pojawia się ograniczenie w postaci dodanej przez strony określonej przesłanki odstąpienia w takim jednak przypadku rzeczywista niepewność co do trwania umowy, bo brak wpływu dłużnika na uniknięcie zaistnienia danej przesłanki stąd racjonalne wydaje się wymaganie dotyczące wskazania terminu na odstąpienie. Wyrok SA w KAT z r. (V ACa 235/13) (w kontekście naruszenia zobowiązania, które nie jest niezawinione przez stronę chodziło o uzyskanie w danym terminie decyzji o warunkach zabudowy): Przepis art. 395 k.c. dopuszcza możliwość zastrzeżenia w umowie możliwości jednostronnego jej rozwiązania, określając jednocześnie wymogi, jakie niezbędne są dla uznania takiego zastrzeżenia za skuteczne. Są nimi określenie terminu, w czasie biegu którego będzie możliwe skorzystanie z prawa odstąpienia oraz wskazanie, czy prawo odstąpienia przysługiwać będzie tylko jednej (której), czy obu stronom umowy. Natomiast nie jest wymagane na gruncie tej regulacji wskazanie podstaw odstąpienia dla jego skuteczności, aczkolwiek działając w granicach swobody kontraktowej (art k.c.) strony mogą połączyć umowne prawo odstąpienia od umowy z określonym zdarzeniem, tak z jego zaistnieniem, bądź niezaistnieniem. Samo to, że strony zastrzegając w umowie prawo odstąpienia od umowy i określając jednocześnie termin, w ciągu którego uprawniony będzie mógł z tego prawa skorzystać, połączyły odstąpienie z określonym zdarzeniem, nie oznacza, że w grę wchodzi z pełnymi konsekwencjami regulacja art. 492 k.c. tj. ustawowa podstawa odstąpienia. Podkreślić należy, że na gruncie regulacji art. 395 k.c. nie ma znaczenia przyczyna odstąpienia, a jeżeli zostanie wskazana jako warunek odstąpienia, to ustawodawca nie wprowadza w tej mierze żadnych obwarowań i ograniczeń, pozostawiając jej ustalenie wyłącznej woli stron. Jeżeli konieczny termin na odstąpienie, pytanie o sposób jego określenia w umowie Wyrok SN z r. (V CSK 417/11): Treść klauzuli odstąpienia musi zawierać oznaczenie terminu, w czasie biegu którego będzie możliwe skorzystanie z prawa odstąpienia. Termin ten może być określony w taki sposób, iż już w chwili zastrzegania prawa odstąpienia jego upływ jest dokładnie umiejscowiony w czasie (dies cetrus an, certus quando, np. ustalenie daty kalendarzowej lub czasu wyrażonego w dniach, miesiącach). Wskazanie terminu może również polegać na odwołaniu się przez strony do zdarzenia przyszłego, acz pewnego, choć niedającego się jednoznacznie umiejscowić w czasie (dies cetrus an, incertus quando). Nie jest natomiast skuteczne określenie tego terminu przez wskazanie zdarzenia przyszłego, które nie daje się umiejscowić w czasie i którego wystąpienie nie jest według rozsądnych, obiektywnych oczekiwań ludzkich niewątpliwe (dies incertus an, incertus quando). W takim zastrzeżeniu brak bowiem elementu pewności co do wystąpienia zdarzenia wyznaczającego kres terminu (skutek ad quem). Określenie terminu końcowego do wykonania prawa odstąpienia może być powiązane z wystąpieniem zdarzenia przyszłego (stanowiącego przedmiot zastrzeżenia warunku - art. 89 k.c.), jeśli dodanie tego elementu nie doprowadzi do naruszenia funkcji terminu końcowego związanej z ograniczeniem stanu niepewności co do skorzystania z tego uprawnienia kształtującego. Wydaje się zatem, że możliwe jest wskazanie terminu na odstąpienie liczonego np. od daty naruszenia. Takie określenie można wprowadzić do każdej klauzuli kasatoryjnej, by uniknąć zarzutu niewypełnienia przesłanki z art k.c. Ewentualnie klasyczny termin (data) jednak odpowiednio oddalony w czasie (byle rozsądny, bo grozi zarzut obejścia prawa). 4

5 6. Wykonanie prawa odstąpienia - prawo podmiotowe kształtujące wykonywane przez złożenie oświadczenia drugiej stronie; - oświadczenie uznajemy za złożone z chwilą dotarcia do adresata w taki sposób, że mógł on zapoznać się z jego treścią (art. 61 k.c.) szczególnie istotne, gdy termin na odstąpienie; - zasadniczo nie jest konieczne wskazywanie podstawy odstąpienia (problem powoływania się następnie na inną, alternatywną podstawę - dopuszczalność, koszty procesu); - oświadczenie nieodwołalne, zobowiązanie upada. 7. Skutki odstąpienia od umowy upadek stosunku obligacyjnego 7.1. Umowne prawo odstąpienia umowa uważana za niezawartą (395 2 k.c.) skutki ex tunc: to co strony świadczyły ulega zwrotowi w stanie niezmienionym, chyba że zmiana była konieczna w granicach zwykłego zarządu; ewentualnie konieczne może być rozliczenie związane z wyświadczonymi usługami lub korzystaniem z rzeczy (należy się wynagrodzenie). Przyjmuje się jednak, że przepis ustawy ma w tym zakresie znaczenie dyspozytywne. Można zatem zastrzec skutki odstąpienia jedynie na przyszłość Odstąpienie sankcyjne tradycyjny pogląd to analogia do art k.c.: Wyrok SN z r. (II CSK 477/07): Odstąpienie od umowy o roboty budowlane, tak jak na ogół we wszystkich innych przypadkach (z wyjątkami odnoszącymi się do umów stwarzających zobowiązania ciągłe), wywiera skutek ex tunc, to jest stwarza taki stan prawny jakby umowa nie została w ogóle zawarta. Stanowisko SN wątpliwe jeżeli umowa jest traktowana jak niezawarta, powstaje konieczność rozliczeń stron (zwrot świadczeń), co może być bardzo kłopotliwe przy niektórych umowach. Poza tym problem z karami umownymi, których dalsze obowiązywanie trudno uzasadnić. Bardziej przekonywujące jest przyjęcie tezy, że przy wszystkich relacjach rozciągniętych w czasie (nie tylko tam gdzie świadczenie ciągłe) odstąpienie ma skutki jedynie prospektywne, a w każdym razie nie przekreśla faktu, że umowa została zawarta. Pośrednie potwierdzenie w art. 494 k.c., który przy odstąpieniu od umowy wzajemnej przewiduje zwrot świadczeń, ale także odszkodowanie za niewykonanie zobowiązania, co przesądza o tym, że ustawodawca nie uznaje tu zobowiązania za nigdy nie powstałe. Nie ma tu wcale luki prawnej i nie ma miejsca na analogię do art k.c. Niezależnie od powołanych wątpliwości przyjmuje się, że skutki odstąpienia można z góry określić w umowie i wtedy odpada konieczność poszukiwania stosownej regulacji ustawowej: Wyrok SN z r. (V CSK 379/07): Strony umowy o roboty budowlane, zastrzegając prawo odstąpienia od umowy, mogą ustalić jego skutki i obowiązki stron w razie wykonania tego prawa inaczej niż przewiduje to art k.c.; w szczególności mogą ustalić, że odstąpienie od umowy ma skutek ex nunc. 8. Odstąpienie a kara umowna 8.1. Kwestia ogólnej dopuszczalności kary umownej na wypadek odstąpienia - art. 483 k.c. przewiduje karę umowną tylko za niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy; należy jednak przyjąć, że kara na wypadek odstąpienia to tylko pewien skrót myślowy : Wyrok SN z r. (III CSK 288/06): Odstąpienie od umowy stanowi realizację uprawnień związanych z określonymi wypadkami niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązań z umów wzajemnych (art k.c.) i skuteczne odstąpienie od umowy stanowi w pewnym sensie potwierdzenie, że istotnie miał miejsce przypadek niewykonania lub nienależytego wykonania umowy przez drugą stronę. Zastrzeżenie kary umownej na wypadek odstąpienia od umowy można zatem traktować jako formę uproszczenia redakcji warunków umowy, która pozwala na przyjęcie przez strony, że wypadki niewykonania lub nienależytego wykonania umowy, które uprawniają stronę do odstąpienia od umowy, stanowią jednocześnie podstawę do domagania się zapłaty kary umownej. 5

6 8.2. Dopuszczalność domagania się kar umownych w razie późniejszego odstąpienia - skoro odstąpienie przekreśla byt umowy (i to ze skutkiem ex tunc, jak chce SN), to jak można powoływać się na zawartą w takiej upadłej już umowie klauzulę przewidującą karę umowną? Wyrok SN z r. (V CSK 512/11): Wykonanie uprawnienia do odstąpienia od umowy wzajemnej znosi jedynie prawa i obowiązki stron należące do jej istoty, natomiast nie znosi powstałego wcześniej stanu odpowiedzialności z tytułu zastrzeżenia kary umownej i powstałych wcześniej przesłanek uzasadniających jej zapłatę Kwestia możliwości powołania się na karę umowną zastrzeżoną na wypadek opóźnienia lub zwłoki (czyli nienależytego wykonania zobowiązania), w przypadku, gdy takie opóźnienie/zwłoka prowadzą do odstąpienia, które oznacza, że ostatecznie mamy przypadek niewykonanie zobowiązania. Wyrok SN z r. (V CSK 512/11): Wykonanie prawa odstąpienia od umowy nie pozbawia odstępującego roszczenia o zapłatę kary umownej, zastrzeżonej w tej umowie na wypadek przekroczenia terminu spełnienia świadczenia niepieniężnego. Uprzednio ukształtowane skutki stanu niewykonania zobowiązania w postaci powstania obowiązku zapłaty kar umownych trwają bowiem nadal pomimo wcześniejszego odstąpienia od umowy. Wyrok SN z r. (V CK 105/05): Powstałe już roszczenie o zapłatę kar umownych nie traci bytu prawnego także po odstąpieniu od umowy. Mimo wykonania uprawnienia do odstąpienia od umowy przez zamawiającego ukształtowane już prawne skutki stanu niewykonania zobowiązania lub nienależytego wykonania zobowiązania mogą trwać nadal Zakaz kumulacji kary za opóźnienie i kary przewidzianej na wypadek odstąpienia Uchwała SN z r. (III CZP 39/12): Roszczenie o zapłatę kary umownej na wypadek zwłoki lub opóźnienia nie przysługuje stronie odstępującej od umowy wzajemnej, jeżeli w umowie zastrzeżono również taką karę w związku z odstąpieniem od umowy. Jeżeli umowa przewiduje karę umowną za zwłokę lub opóźnienie w wykonaniu zobowiązania oraz karę umowną na wypadek odstąpienia od umowy, oznacza to, że pierwsza z tych kar jest zastrzegana jedynie za szkodę spowodowaną opóźnieniem lub zwłoką - jako jednych z postaci nienależytego wykonania zobowiązania, które jednak zostanie wykonane - natomiast drugi rodzaj kary umownej dotyczy rekompensaty za szkodę doznaną przez wierzyciela wskutek niewykonania zobowiązania, w następstwie odstąpienia od umowy, chociażby przyczyną wykonania tego uprawnienia była wcześniejsza zwłoka dłużnika lub inne okoliczności, za które odpowiedzialność ponosi dłużnik. Wierzyciel nie może zażądać zapłaty obu wymienionych kar umownych, gdyż wzajemnie się one wykluczają. Jeżeli strony umowy wzajemnej przewidziały karę umowną w związku z odstąpieniem od umowy, nie różnicując jej wysokości od przyczyn, które spowodowały skorzystanie z tego uprawnienia prawnokształtującego, należy przyjąć, że kara ta miała rekompensować całą szkodę, jakiej dozna strona na skutek niewykonania zobowiązania w następstwie odstąpienia od umowy. Strony mogą jednak wyraźnie zadecydować o ewentualnej kumulacji: Wyrok SN z r. (V CSK 260/11): Dopuszczalność dochodzenia kary umownej przewidzianej w związku z odstąpieniem od umowy - za szkodę spowodowaną niewykonaniem zobowiązania - oraz kary umownej przewidzianej za szkodę spowodowaną określonym przejawem nienależytego wykonania zobowiązania poprzedzającego odstąpienie od umowy musiałaby wyraźnie wynikać z umowy. W takim przypadku, należałoby przyjąć, że strony przewidziały jedną karę umowną za szkodę spowodowaną niewykonaniem zobowiązania, ale jedynie skonstruowaną - odnośnie do sposobu jej obliczenia - z zsumowania dwóch kar: jednej, zastrzeżonej dla zrekompensowania skutków szkody spowodowanej określonym przejawem nienależytego wykonania zobowiązania w okresie poprzedzającym odstąpienie od umowy oraz drugiej, przewidzianej za dalszą część szkody wywołanej niewykonaniem zobowiązania w następstwie odstąpienia od umowy. 6

7 Jeszcze łagodniejsze stanowisko zawarto w wyroku SA w Białymstoku z r. (I ACa 631/12): Nie ma przeszkód w zakresie kumulacji kar umownych, jeżeli każda z nich zastrzeżona jest na wypadek zaistnienia innych zindywidualizowanych okoliczności (dopuszczono również kumulację kary za zwłokę z karą na wypadek odstąpienia bez wyraźnego zastrzeżenia w tym względzie zawartego w umowie) Problem kary umownej za (nieuzasadnione) odstąpienie dokonane przez drugą stronę dość popularna acz wątpliwa merytorycznie klauzula kontraktowa. Jeżeli odstąpienie rzeczywiście nieuzasadnione, to można je kwestionować. Być może nie było w ogóle podstawy prawnej do odstąpienia wtedy umowa nadal wiąże. Co innego jeżeli jest podstawa, ale odstąpienie z powodów, za które dana strona nie odpowiada, np. art. 644 k.c. pozwalający odstąpić zamawiającemu od umowy o dzieło aż do chwili ukończenia dzieła. Tu jednak pytanie o sens zastrzeżenia, skoro sama ustawa przewiduje sankcję dla odstępującego w postaci obowiązku zapłaty całego umówionego wynagrodzenia (z ewentualnym odliczeniem tego, co przyjmujący zaoszczędził w związku z niewykonaniem dzieła). Jeżeli ma być sankcja za odstąpienie na podstawie art. 395 k.c., to właściwym środkiem nie jest kara umowna, ale wykorzystanie konstrukcji odstępnego. 9. Kara umowna przy odstąpieniu, będącym konsekwencją naruszenia zobowiązania pieniężnego kwestia zakazu wyprowadzanego a contrario z brzmienia art k.c., który przewiduje, że kara umowa może być zastrzegana (tylko) na wypadek niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania pieniężnego Wyrok SN z r. (III CSK 288/06): Ocena skuteczności zastrzeżenia kary umownej na wypadek odstąpienia od umowy nie może być oderwana od oceny, na czym polegało niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania. Brak jest podstaw do domagania się zasądzenia kary umownej zastrzeżonej na wypadek odstąpienia od umowy, jeżeli podstawę do odstąpienia od umowy stanowiło niewykonanie zobowiązania pieniężnego. Wyrok SN z r. (V CK 90/05): Zastrzeganie kary umownej w zakresie zobowiązań pieniężnych jest niedopuszczalne, pozostaje bowiem w wyraźnej sprzeczności z art k.c., zatem tego rodzaju postanowienie umowne jest z mocy art k.c. bezwzględnie nieważne. Wyrok SA w WAW z r. (I ACa 1135/10) - Kara umowna zastrzeżona na wypadek odstąpienia od umowy przez inwestora z powodu niewykonania lub nienależytego wykonania przez kontrahenta świadczenia pieniężnego w istocie stanowi sankcję za niewykonanie zobowiązania pieniężnego, stąd narusza zakaz z art. 483 k.c. Ustawa zdaje się wyłączać karę umowną na wypadek naruszenia zobowiązania pieniężnego (choć rozumowanie tylko a contrario). Pewne przykłady są oczywiste i nie budzą wątpliwości: umowa sprzedaży, kupujący nie płaci w terminie, sprzedawca domaga się zapłaty, nie może przy tym skutecznie żądać kary umownej za zwłokę (nawet jeśli była zastrzeżona) w takim przypadku jedynym środkiem ochrony interesu sprzedawcy są odsetki za opóźnienie (środek zresztą wątpliwy przy obecnym kształcie regulacji dotyczącej maksymalnych odsetek umownych). Odstąpienie zmienia jednak, jak się wydaje, cały kontekst sytuacyjny i prawny. Typowy przykład to sytuacja, gdy w związku z brakiem terminowej zapłaty i po bezskutecznym upływie terminu dodatkowego na wykonanie zobowiązania sprzedawca/dostawca/inwestor odstępuje od umowy. Należy pamiętać, że ostatecznie nie dostanie on już zapłaty. Obowiązek pieniężny przestaje być aktualny i zamienia się na roszczenie odszkodowawcze. 7

8 Podmiot odstępujący od umowy może zgodnie z art. 494 k.c. domagać się odszkodowania za niewykonanie umowy, które zwykle obejmuje nie tylko wartość nieuzyskanego świadczenia pieniężnego, ale także ewentualne szkody następcze (w tym utracone korzyści). Dlaczego odszkodowania takiego nie można zastąpić zryczałtowaną karą umowną (lub analogiczną konstrukcją wprowadzoną do umowy w oparciu o zasadę swobody kontraktowania)? Sprawa szczególnie jaskrawa przy umowach rozciągniętych w czasie, jak dostawa, leasing, roboty budowlane, umowa deweloperska, w przypadku których brak zapłaty jest często przyczyną odstąpienia. Kara umowna byłaby tutaj wygodnym środkiem ryczałtowego pokrycia utraconych korzyści, które trudno jest udowodnić na zasadach ogólnych. Pewne złagodzenie w orzecznictwie. Wystarczy, gdy jest jakiś uboczny obowiązek niepieniężny. Wyrok SN z r. (IV CSK 154/06): Można zastrzec skutecznie, na podstawie art. 483 k.c., karę umowną na wypadek odstąpienia od umowy leasingu, w razie niewykonania lub nienależytego wykonania obowiązków przez leasingobiorcę (korzystającego). ( ) To, że nienależyte wykonanie zobowiązania pieniężnego przez leasingobiorcę było podstawą odstąpienia od umowy, nie przesądza charakteru jego zobowiązania, za które zastrzeżono karę umowną, gdyż leasingodawca miał zastrzeżone prawo do odstąpienia od umowy także z innych przyczyn, które mogły się wiązać z nienależytym wykonaniem obowiązków niepieniężnych przez leasingobiorcę. Wyrok SN z r. (I CSK 240/08): Jeśli przyczyną odstąpienia od umowy byłoby wyłącznie niewykonanie zobowiązania pieniężnego, to wówczas zastrzeżenie kary umownej byłoby co do zasady sprzeczne z art k.c. Nie zawsze niewykonanie przez stronę zobowiązaną do świadczenia pieniężnego przesądza jednak o charakterze zobowiązania, za które zastrzeżono karę umową. Może bowiem być tak, że skutkiem odstąpienia od umowy będzie obowiązek spełnienia zobowiązania o charakterze niepieniężnym, np. zwrot rzeczy będącej przedmiotem leasingu. Jak się jednak wydaje SN jest niepotrzebnie skrępowany dosłownym brzmieniem art. 483 k.c. Należałoby przyjąć co najmniej analogiczne zastosowanie przepisu w przypadku niewykonania zobowiązania pieniężnego będącego podstawą odstąpienia. Wtedy szkoda wierzyciela zwykle nie ogranicza się do wartości nieuzyskanego świadczenia pieniężnego. Pojawia się tu utrata biznesu związana z upadkiem transakcji, gdzie całościową wartość szkody (zwłaszcza lucrum cessans) niezwykle trudno wykazać na zasadach ogólnych. M. Lemkowski (MP 5/2008): Zakaz zabezpieczania karą umowną zobowiązań pieniężnych pozostaje aktualny tylko wtedy, gdy dłużnik nadal zobowiązany jest do zapłaty świadczenia głównego, a dodatkowo wierzyciel żąda od niego kary umownej za to, że swojego zobowiązania prawidłowo nie wykonał. ( ) Dopóki zatem istnieje wierzytelność pieniężna, dopóty uproszczoną sankcję za brak jej zapłaty (czasowy bądź definitywny) mogą stanowić wyłącznie odsetki. ( ) W momencie jednak, gdy wierzytelność, w stosunku do której możliwe było naliczanie odsetek, gaśnie z jakiejkolwiek przyczyny (np. na skutek wypowiedzenia, odstąpienia czy rozwiązania umowy), nie jest możliwe dalsze zabezpieczenie interesu wierzyciela odsetkami, a tym samym musi istnieć możliwość dokonania tego w inny sposób poprzez karę umowną. Właśnie w kontekście wypowiedzenia SN sformułował ciekawy pogląd, który można by odnieść także do kary umownej na wypadek odstąpienia: Wyrok SN z r. (IV CSK 178/06) (sprawa dotyczyła kary umownej za wcześniejsze wypowiedzenie dokonane przez drugą stronę): Przyczyną wprowadzenia do umowy postanowienia o karze umownej może być zamiar zabezpieczenia interesu wykonawcy przez zryczałtowanie mu utraty zysku, jaki mógłby osiągnąć, gdyby umowa nie została wcześniej rozwiązana. Tego rodzaju zastrzeżenie, niebędące karą umowną w rozumieniu art k.c., ale bez wątpienia mające charakter represyjny, dopuszczalne jest w świetle zasady swobodnego kształtowania stosunku prawnego (art k.c.). 8

9 Także w innych orzeczeniach SN sugerował skuteczność - na zasadzie swobody umów (art k.c.) - klauzuli represyjnej przewidującej sankcję pieniężną ( odszkodowanie umowne ) za naruszenie zobowiązania pieniężnego, która nie jest jednak karą umowną w rozumieniu art. 483 k.c. (zob. uwagi w pkt. III uzasadnienia uchwały 7 sędziów SN z r., III CZP 61/03, a także wyrok SN z r., I CK 67/05 oraz wyrok SN z r., I CSK 240/08). Zasadniczo jednak dominująca linia orzecznicza odrzuca ten kierunek rozumowania. Wniosek: W przypadku wprowadzenia kary umownej na wypadek odstąpienia do umowy, którego podstawą było naruszenie zobowiązania pieniężnego, próba powołania się na taką klauzulę przed sądem powszechnym może się zakończyć niepowodzeniem. Co istotne, w ramach apelacji nie ma już możliwości przedmiotowej zmiany powództwa i domagania się zamiast kary umownej zasądzenia odszkodowania za niewykonanie umowy na zasadach ogólnych (art. 494 k.c.): Wyrok SA w KAT z r. (I ACa 437/01): Jeżeli strona dochodzi w postępowaniu przed sądem I instancji zapłaty z tytułu kary umownej, nie może w postępowaniu apelacyjnym dokonywać zmiany powództwa i domagać się zasądzenia odszkodowania na ogólnych zasadach (art. 471 k.c.). Czy warto zatem ryzykować wprowadzając podobną klauzulę do umowy? Czy pomocny może się okazać zapis na sąd polubowny? Cały problem nie zawsze jest jednak w ogóle przez sądy dostrzegany (w tym także przez Sąd Najwyższy): Wyrok SN z 25 marca 2011 r. (IV CSK 401/10) [odstąpienie dostawcy w związku z niedotrzymywaniem terminów płatności przez drugą stronę kara umowna 20% nieodebranego towaru; odbiorca kwestionował dopuszczalność zastrzeżenia takiej kary umownej, podnosząc stosowny zarzut także w skardze kasacyjnej]: Za oczywiście chybiony uznać należy zarzut naruszenia art k.c. Sąd Apelacyjny wskazał wyraźnie, że kara umowna, której zapłaty domaga się powód, zastrzeżona została na wypadek odstąpienia przez niego od umowy, a nie - jak błędnie odczytuje skarżąca - na wypadek niewykonania zobowiązania pieniężnego. Sąd Najwyższy wielokrotnie opowiadał się za dopuszczalnością zastrzeżenia kary umownej na wypadek odstąpienia od umowy. Literatura: Z. Banaszczyk, Umowne i ustawowe prawo odstąpienia zagadnienia wybrane, [w:] Oblicza prawa cywilnego. Księga Jubileuszowa dedykowana Profesorowi Janowi Błeszyńskiemu, red. K. Szczepanowska-Kozłowska, Warszawa 2013, s. 25. M. Lemkowski, Wybrane aspekty zastrzegania i miarkowania kary umownej, Monitor Prawniczy 5/2008. T. Pajor, Odstąpienie od umowy z powodu naruszenia zobowiązania, [w:] Europeizacja prawa prywatnego, Warszawa 2008, t. II, s R. Szmidt, Wypowiedzenie zobowiązania uwagi na tle wykładni art k.c., Studia Prawa Prywatnego 2/2008, s. 71. G. Tracz, Sposoby jednostronnej rezygnacji z zobowiązań umownych, Warszawa M. Warciński, Umowne prawo odstąpienia, Warszawa M. Wojewoda, Lex commissoria (art. 492 zd. 1 k.c.) a umowne prawo odstąpienia (art. 395 k.c.), [w:] Prawo handlowe po przystąpieniu Polski do Unii Europejskiej, Warszawa 2010, s

Kary umowne czy to zabezpieczenie interesów zamawiającego w umowie o zamówienie publiczne marzec 2015

Kary umowne czy to zabezpieczenie interesów zamawiającego w umowie o zamówienie publiczne marzec 2015 Kary umowne czy to zabezpieczenie interesów zamawiającego w umowie o zamówienie publiczne PROJEKT WYZWANIE ROZWIĄZANIE Kancelaria Radców Prawnych Brudkiewicz, Suchecka i Partnerzy www.brudkiewicz-suchecka.pl

Bardziej szczegółowo

Zadatek czy zaliczka? Oto jest pytanie Tomasz Wachowski

Zadatek czy zaliczka? Oto jest pytanie Tomasz Wachowski Zadatek czy zaliczka? Oto jest pytanie Tomasz Wachowski Prezentacja wygłoszona 9 kwietnia 2011 r. Zadatek czy zaliczka? Oto jest pytanie Zadatek i zaliczka czy jest jakaś różnica? Zadatek i zaliczka czy

Bardziej szczegółowo

Kary umowne w zamówieniach publicznych - element dyscyplinujący czy poprawa budżetu inwestycji? 27-28 listopada 2014 r.

Kary umowne w zamówieniach publicznych - element dyscyplinujący czy poprawa budżetu inwestycji? 27-28 listopada 2014 r. w zamówieniach publicznych - element dyscyplinujący czy poprawa budżetu inwestycji? 27-28 listopada 2014 r. PROJEKT WYZWANIE ROZWIĄZANIE Kancelaria Radców Prawnych Brudkiewicz, Suchecka i Partnerzy www.brudkiewicz-suchecka.pl

Bardziej szczegółowo

Odpowiedzialność umowna. obowiązek wykonania zobowiązania odpowiedzialność odszkodowawcza odsetki dodatkowe postanowienia umowy

Odpowiedzialność umowna. obowiązek wykonania zobowiązania odpowiedzialność odszkodowawcza odsetki dodatkowe postanowienia umowy Prawo umów 1 Odpowiedzialność umowna obowiązek wykonania zobowiązania odpowiedzialność odszkodowawcza odsetki dodatkowe postanowienia umowy 2 Kontraktowa odpowiedzialność odszkodowawcza Art. 471 Dłużnik

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sygn. akt II CSK 529/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 21 maja 2014 r. SSN Grzegorz Misiurek (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Wojciech Katner SSN Katarzyna Tyczka-Rote

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Jan Górowski (przewodniczący) SSN Anna Kozłowska (sprawozdawca) SSN Grzegorz Misiurek

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Jan Górowski (przewodniczący) SSN Anna Kozłowska (sprawozdawca) SSN Grzegorz Misiurek Sygn. akt II CSK 585/14 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 12 czerwca 2015 r. SSN Jan Górowski (przewodniczący) SSN Anna Kozłowska (sprawozdawca) SSN Grzegorz Misiurek

Bardziej szczegółowo

Kara umowna pozwala uzyskać szybkie odszkodowanie

Kara umowna pozwala uzyskać szybkie odszkodowanie Kara umowna pozwala uzyskać szybkie odszkodowanie Autor: Agata Szymborska-Sutton, Tax Care; Kinga Kiniorska, radca prawny 18.03.2012. Kara umowna zapisana w umowach z kontrahentami nie może być zbyt wygórowana,

Bardziej szczegółowo

ZAGADNIENIE PRAWNE. Uzasadnienie

ZAGADNIENIE PRAWNE. Uzasadnienie Sygn. akt III CZP 76/14 ZAGADNIENIE PRAWNE W sprawie z powództwa A. T. przeciwko C. spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w G. o zapłatę na skutek apelacji pozwanego od wyroku Sądu Okręgowego w B. z

Bardziej szczegółowo

Zakaz konkurencji. www.pip.gov.pl

Zakaz konkurencji. www.pip.gov.pl www.pip.gov.pl Zawarcie umowy Pracodawca, który prowadzi działalność jako podmiot gospodarczy, może zabezpieczyć swoje interesy przed ewentualnymi, niepożądanymi zachowaniami aktualnie zatrudnionych, jak

Bardziej szczegółowo

Internetowa sprzedaż pomiędzy przedsiębiorcami bierzesz fakturę nie jesteś już konsumentem MARTA KOPEĆ

Internetowa sprzedaż pomiędzy przedsiębiorcami bierzesz fakturę nie jesteś już konsumentem MARTA KOPEĆ Internetowa sprzedaż pomiędzy przedsiębiorcami bierzesz fakturę nie jesteś już konsumentem MARTA KOPEĆ Plan Wykładu I. Charakterystyka przedsiębiorcy II. Podstawowe zasady obowiązujące w obrocie profesjonalnym:

Bardziej szczegółowo

Proszę ocenić zasadność obu roszczeń uwzględniając wszystkie przesłanki każdego (nawet gdyby zachodziły przesłanki negatywne).

Proszę ocenić zasadność obu roszczeń uwzględniając wszystkie przesłanki każdego (nawet gdyby zachodziły przesłanki negatywne). Kazus egzamin 23 czerwca 2015 r. Spółka Koleje Pilickie S.A. kupiła od Spółki Wagony Polskie S.A. pięć składów kolejowych. Składy miały być dostarczone do dnia 15 czerwca 2015 r. Koleje Pilickie wniosły

Bardziej szczegółowo

Kary umowne oraz odszkodowania z tytułu nienależytego wykonania zobowiązania jako koszty uzyskania. Wpisany przez dr Adam Mariański

Kary umowne oraz odszkodowania z tytułu nienależytego wykonania zobowiązania jako koszty uzyskania. Wpisany przez dr Adam Mariański Co do zasady kosztem uzyskania przychodów są wszelkie kary umowne oraz odszkodowania zapłacone przez podatnika, które służą interesom prowadzonego przedsiębiorstwa. Zgodnie z postanowieniem art. 16 ust.

Bardziej szczegółowo

Art. 760 [Lojalność stron] Każda ze stron obowiązana jest do zachowania lojalności wobec drugiej.

Art. 760 [Lojalność stron] Każda ze stron obowiązana jest do zachowania lojalności wobec drugiej. Art. 758 [Pojęcie] 1. Przez umowę agencyjną przyjmujący zlecenie (agent) zobowiązuje się, w zakresie działalności swego przedsiębiorstwa, do stałego pośredniczenia, za wynagrodzeniem, przy zawieraniu z

Bardziej szczegółowo

Podstawa prawna: Księga trzecia. Zobowiązania. Tytuł XX III Umowa agencyjna

Podstawa prawna: Księga trzecia. Zobowiązania. Tytuł XX III Umowa agencyjna Istota umowy agencyjnej Podstawa prawna: Księga trzecia. Zobowiązania. Tytuł XX III Umowa agencyjna art. 758 i n. ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 ze zm.), przepisy

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sygn. akt III CSK 111/07 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 22 listopada 2007 r. SSN Hubert Wrzeszcz (przewodniczący) SSN Mirosław Bączyk (sprawozdawca) SSN Zbigniew

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Anna Owczarek (przewodniczący) SSN Dariusz Dończyk SSN Iwona Koper (sprawozdawca)

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Anna Owczarek (przewodniczący) SSN Dariusz Dończyk SSN Iwona Koper (sprawozdawca) Sygn. akt IV CSK 687/14 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 22 października 2015 r. SSN Anna Owczarek (przewodniczący) SSN Dariusz Dończyk SSN Iwona Koper (sprawozdawca)

Bardziej szczegółowo

UMOWY W OBROCIE GOSPODARCZYM,

UMOWY W OBROCIE GOSPODARCZYM, UMOWY W OBROCIE GOSPODARCZYM, czyli na co zwrócić uwagę w praktyce przy podpisywaniu umów Magdalena Rakowska-Kuśnierek Adwokat Umowa jest czynnością prawną dwustronną, tzn. taką, do której zawarcia konieczne

Bardziej szczegółowo

KARA UMOWNA W ZAMÓWIENIACH PUBLICZNYCH POWINNA MIEĆ CHARAKTER SUROGATU ODSZKODOWANIA

KARA UMOWNA W ZAMÓWIENIACH PUBLICZNYCH POWINNA MIEĆ CHARAKTER SUROGATU ODSZKODOWANIA KARA UMOWNA W ZAMÓWIENIACH PUBLICZNYCH POWINNA MIEĆ CHARAKTER SUROGATU ODSZKODOWANIA www.tikweb.pl Analizy 1 Kara umowna w zamówieniach publicznych powinna mieć charakter surogatu odszkodowania Obowiązek

Bardziej szczegółowo

Kara umowna za podebranie klienta Klauzule o zakazie konkurencji w umowach ze spedytorami

Kara umowna za podebranie klienta Klauzule o zakazie konkurencji w umowach ze spedytorami Kara umowna za podebranie klienta Klauzule o zakazie konkurencji w umowach ze spedytorami Kim jesteśmy Kancelaria Prawna Iuridica specjalizuje się w prawie przewozowym, spedycyjnym i odszkodowawczym Współpracujemy

Bardziej szczegółowo

Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny Dz.U.1964.16.93 z późn. zm.) wyciąg. Tytuł III. OGÓLNE PRZEPISY O ZźOBOWIĄ ZANIACH UMOWNYCH

Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny Dz.U.1964.16.93 z późn. zm.) wyciąg. Tytuł III. OGÓLNE PRZEPISY O ZźOBOWIĄ ZANIACH UMOWNYCH Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny Dz.U.1964.16.93 z późn. zm.) wyciąg Tytuł III. OGÓLNE PRZEPISY O ZźOBOWIĄ ZANIACH UMOWNYCH Art. 384. 1. Ustalony przez jedną ze stron wzorzec umowy, w szczególności

Bardziej szczegółowo

Spis treści szczegółowy

Spis treści szczegółowy Wykaz skrótów............................................ 19 Wstęp................................................... 21 CZĘŚĆ A Wynajmujący ROZDZIAŁ I. Podmioty..................................... 23

Bardziej szczegółowo

CZERWIEC 2014 r. Akty prawne

CZERWIEC 2014 r. Akty prawne CZERWIEC 2014 r. Akty prawne Dz.U. p. 795 z dnia 17 czerwca 2014 r. Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej z dnia 2 kwietnia 2014 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o kuratorach

Bardziej szczegółowo

Wyrok z dnia 14 kwietnia 2009 r. III SK 37/08

Wyrok z dnia 14 kwietnia 2009 r. III SK 37/08 Wyrok z dnia 14 kwietnia 2009 r. III SK 37/08 Postanowienie wzorca umownego przewidujące, że w razie wypłaty świadczenia z tytułu opcji dodatkowej dochodzi do zakończenia umowy i wygaśnięcia ochrony ubezpieczeniowej

Bardziej szczegółowo

Dotyczy: Postępowania prowadzonego w trybie przetargu nieograniczonego na DOSTAWĘ SYMETRYCZNEGO ŁĄCZA INTERNETOWEGO W TECHNOLOGII ŚWIATŁOWODOWEJ.

Dotyczy: Postępowania prowadzonego w trybie przetargu nieograniczonego na DOSTAWĘ SYMETRYCZNEGO ŁĄCZA INTERNETOWEGO W TECHNOLOGII ŚWIATŁOWODOWEJ. Warszawa, dnia 5.09.2012 r. Filmoteka Narodowa ul. Puławska 61 00-975 Warszawa Dotyczy: Postępowania prowadzonego w trybie przetargu nieograniczonego na DOSTAWĘ SYMETRYCZNEGO ŁĄCZA INTERNETOWEGO W TECHNOLOGII

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA. Protokolant Katarzyna Bartczak

UCHWAŁA. Protokolant Katarzyna Bartczak Sygn. akt III CZP 76/14 UCHWAŁA Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 5 listopada 2014 r. SSN Anna Kozłowska (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Jan Górowski SSN Marian Kocon Protokolant Katarzyna Bartczak w sprawie

Bardziej szczegółowo

Umowa o roboty budowlane

Umowa o roboty budowlane Umowa o roboty budowlane Informacje ogólne Umowa o roboty budowlane Przez umowę o roboty budowlane wykonawca zobowiązuje się do oddania przewidzianego w umowie obiektu, wykonanego zgodnie z projektem i

Bardziej szczegółowo

Uchwała z dnia 13 stycznia 2011 r., III CZP 119/10

Uchwała z dnia 13 stycznia 2011 r., III CZP 119/10 Uchwała z dnia 13 stycznia 2011 r., III CZP 119/10 Sędzia SN Iwona Koper (przewodniczący) Sędzia SN Teresa Bielska-Sobkowicz Sędzia SN Krzysztof Pietrzykowski (sprawozdawca) Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa

Bardziej szczegółowo

FIDIC w umowach o zamówienia publiczne. Dariusz Koba

FIDIC w umowach o zamówienia publiczne. Dariusz Koba FIDIC w umowach o zamówienia publiczne Dariusz Koba Pzp Umowy w sprawach zamówień publicznych Do umów w sprawach zamówień publicznych stosuje się przepisy ustawy Kodeks cywilny, jeżeli przepisy ustawy

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA. SSN Jacek Gudowski (przewodniczący) SSN Dariusz Dończyk (sprawozdawca) SSN Krzysztof Pietrzykowski

UCHWAŁA. SSN Jacek Gudowski (przewodniczący) SSN Dariusz Dończyk (sprawozdawca) SSN Krzysztof Pietrzykowski Sygn. akt III CZP 39/12 UCHWAŁA Sąd Najwyższy w składzie :.Dnia 18 lipca 2012 r. SSN Jacek Gudowski (przewodniczący) SSN Dariusz Dończyk (sprawozdawca) SSN Krzysztof Pietrzykowski w sprawie z powództwa

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Hubert Wrzeszcz (przewodniczący) SSN Józef Frąckowiak (sprawozdawca) SSN Kazimierz Zawada

POSTANOWIENIE. SSN Hubert Wrzeszcz (przewodniczący) SSN Józef Frąckowiak (sprawozdawca) SSN Kazimierz Zawada Sygn. akt I CSK 296/11 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 13 stycznia 2012 r. SSN Hubert Wrzeszcz (przewodniczący) SSN Józef Frąckowiak (sprawozdawca) SSN Kazimierz Zawada w sprawie z wniosku

Bardziej szczegółowo

Warszawa, Warszawa, dnia 10 kwietnia 2014 r.

Warszawa, Warszawa, dnia 10 kwietnia 2014 r. Warszawa, Warszawa, dnia 10 kwietnia 2014 r. PIERWSZY PREZES SĄDU NAJWYŻSZEGO RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ BSA III-4110-2/14 BSA III - 4110 2/14 Sąd Najwyższy Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych

Bardziej szczegółowo

OGÓLNE WARUNKI DOSTAWY

OGÓLNE WARUNKI DOSTAWY OGÓLNE WARUNKI DOSTAWY Niniejsze Ogólne Warunki Dostawy stanowią integralną część każdej umowy zawartej pomiędzy Zamawiającym a INVENIO QD Sp. z o.o. z siedzibą w Tychach, zwaną dalej Dostawcą i zawierają

Bardziej szczegółowo

Umowne określenie odpowiedzialności zarządcy nieruchomości. Karol Bulenda

Umowne określenie odpowiedzialności zarządcy nieruchomości. Karol Bulenda Umowne określenie odpowiedzialności zarządcy nieruchomości Karol Bulenda wizerunek zarządcy nieruchomości oczekiwania podmiotów działających na rynku nieruchomości związane z zatrudnieniem zarządcy nieruchomości

Bardziej szczegółowo

Umowa o zakazie konkurencji po ustaniu stosunku pracy

Umowa o zakazie konkurencji po ustaniu stosunku pracy Umowa o zakazie konkurencji po ustaniu stosunku pracy Uwagi ogólne Charakter umowy Umowa o zakazie konkurencji po ustaniu stosunku pracy jest szczególną umową znajdującą się na pograniczu prawa pracy i

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Józef Frąckowiak (przewodniczący) SSN Teresa Bielska-Sobkowicz (sprawozdawca) SSN Tadeusz Żyznowski

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Józef Frąckowiak (przewodniczący) SSN Teresa Bielska-Sobkowicz (sprawozdawca) SSN Tadeusz Żyznowski Sygn. akt I CK 460/04 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 21 stycznia 2005 r. SSN Józef Frąckowiak (przewodniczący) SSN Teresa Bielska-Sobkowicz (sprawozdawca) SSN

Bardziej szczegółowo

Opinia UZP: Zmiana umowy w sprawie zamówienia publicznego w związku z ustawową zmianą stawki podatku od towarów i usług (VAT)

Opinia UZP: Zmiana umowy w sprawie zamówienia publicznego w związku z ustawową zmianą stawki podatku od towarów i usług (VAT) Opinia UZP: Zmiana umowy w sprawie zamówienia publicznego w związku z ustawową zmianą stawki podatku od towarów i usług (VAT) I. Stosownie do postanowienia art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 5 lipca 2001

Bardziej szczegółowo

SZP V-T/Z/IX/2013/o.1 Strzelin, dnia 12.11.2013 r.

SZP V-T/Z/IX/2013/o.1 Strzelin, dnia 12.11.2013 r. SZP V-T/Z/IX/2013/o.1 Strzelin, dnia 12.11.2013 r. Dotyczy: zapytań Wykonawców do przetargu nieograniczonego na dostawy odczynników laboratoryjnych dla Strzelińskiego Centrum Medycznego Sp. z o. o. w Strzelinie.

Bardziej szczegółowo

PRAKTYCZNE WSKAZÓWKI

PRAKTYCZNE WSKAZÓWKI PRAKTYCZNE WSKAZÓWKI ZADATEK A ZALICZKA W UMOWACH HANDLOWYCH 1. Charakter Zadatek i zaliczka to dodatkowe zastrzeżenia umowne. Są to więc postanowienia, które strony mogą, ale nie muszą zawrzeć w umowie.

Bardziej szczegółowo

Wg rozdzielnika: do wszystkich zainteresowanych i uczestników postępowania o zamówienie publiczne.

Wg rozdzielnika: do wszystkich zainteresowanych i uczestników postępowania o zamówienie publiczne. Poznań, dnia 2010-07-14 EZ/ 4065/7 2010 Wg rozdzielnika: do wszystkich zainteresowanych i uczestników postępowania o zamówienie publiczne. dotyczy: przetargu nieograniczonego nr 64/2010 LEKI. Wielkopolskie

Bardziej szczegółowo

Wyrok z dnia 9 czerwca 2010 r. III SK 3/10

Wyrok z dnia 9 czerwca 2010 r. III SK 3/10 Wyrok z dnia 9 czerwca 2010 r. III SK 3/10 Obowiązek poinformowania abonenta o prawie do wypowiedzenia umowy bez konieczności zapłaty odszkodowania na rzecz przedsiębiorcy telekomunikacyjnego jest jednym

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Zbigniew Hajn (przewodniczący) SSN Bogusław Cudowski (sprawozdawca) SSN Małgorzata Gersdorf

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Zbigniew Hajn (przewodniczący) SSN Bogusław Cudowski (sprawozdawca) SSN Małgorzata Gersdorf Sygn. akt II PK 326/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 16 lipca 2013 r. SSN Zbigniew Hajn (przewodniczący) SSN Bogusław Cudowski (sprawozdawca) SSN Małgorzata Gersdorf

Bardziej szczegółowo

WZÓR UMOWY nr./2015. W wyniku przeprowadzenia postępowania w trybie zapytania ofertowego z dnia 30.11.2015 r. zawarto umowę następującej treści:

WZÓR UMOWY nr./2015. W wyniku przeprowadzenia postępowania w trybie zapytania ofertowego z dnia 30.11.2015 r. zawarto umowę następującej treści: załącznik nr 5 do ogłoszenia z dn. 30.11.2015 r. WZÓR UMOWY nr./2015 zawarta w Krakowie w dniu... 2015 r. pomiędzy: Instytutem Botaniki im. W. Szafera Polskiej Akademii Nauk w Krakowie, ul. Lubicz 46,

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sygn. akt V CSK 379/09 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 22 kwietnia 2010 r. SSN Marek Sychowicz (przewodniczący) SSN Mirosław Bączyk (sprawozdawca) SSN Hubert Wrzeszcz

Bardziej szczegółowo

KONFERENCJA ADAPTACYJNOŚĆ PRZEDSIĘBIORSTW OPTYMALIZACJA DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ w ramach projektu: DOBRE KADRY SZANSĄ NA INNOWACJE

KONFERENCJA ADAPTACYJNOŚĆ PRZEDSIĘBIORSTW OPTYMALIZACJA DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ w ramach projektu: DOBRE KADRY SZANSĄ NA INNOWACJE KONFERENCJA ADAPTACYJNOŚĆ PRZEDSIĘBIORSTW OPTYMALIZACJA DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ w ramach projektu: DOBRE KADRY SZANSĄ NA INNOWACJE LUBLIN, 18.02.2015 R. AUTORZY: IWONA WOLIŃSKA MAGDALENA BRYGOŁA Człowiek

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Jan Górowski (przewodniczący) SSN Józef Frąckowiak (sprawozdawca) SSN Elżbieta Skowrońska-Bocian

POSTANOWIENIE. SSN Jan Górowski (przewodniczący) SSN Józef Frąckowiak (sprawozdawca) SSN Elżbieta Skowrońska-Bocian Sygn. akt I CSK 218/06 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 10 listopada 2006 r. SSN Jan Górowski (przewodniczący) SSN Józef Frąckowiak (sprawozdawca) SSN Elżbieta Skowrońska-Bocian w sprawie

Bardziej szczegółowo

Wyrok z dnia 18 kwietnia 2002 r., II CKN 1201/00

Wyrok z dnia 18 kwietnia 2002 r., II CKN 1201/00 Wyrok z dnia 18 kwietnia 2002 r., II CKN 1201/00 Przepisy art. 50 1 i art. 51 3 rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 24 października 1934 r. Prawo upadłościowe (jedn. tekst: Dz.U. z 1991 r. Nr 118, poz.

Bardziej szczegółowo

ODPOWIEDŹ NA ZAPYTANIE nr 1. z dnia 04.12.2015 r.

ODPOWIEDŹ NA ZAPYTANIE nr 1. z dnia 04.12.2015 r. Nr sprawy: SNA.261.2.42.2015.MZ Częstochowa, dn. 04.12.2015 r. ODPOWIEDŹ NA ZAPYTANIE nr 1 z dnia 04.12.2015 r. Świadczenie usługi doręczeń przekazów pieniężnych adresatom wskazanym przez Miejski Ośrodek

Bardziej szczegółowo

USTAWA z dnia 23 kwietnia 1964 r. KODEKS CYWILNY 1) (Dz. U. z dnia 18 maja 1964 r.) KSIĘGA TRZECIA ZOBOWIĄZANIA. Tytuł XI.

USTAWA z dnia 23 kwietnia 1964 r. KODEKS CYWILNY 1) (Dz. U. z dnia 18 maja 1964 r.) KSIĘGA TRZECIA ZOBOWIĄZANIA. Tytuł XI. Dz.U.1964.16.93 2012.04.28 zm. Dz.U.2011.230.1370 USTAWA z dnia 23 kwietnia 1964 r. KODEKS CYWILNY 1) (Dz. U. z dnia 18 maja 1964 r.) KSIĘGA TRZECIA ZOBOWIĄZANIA [ ] Tytuł XI. SPRZEDAŻ [ ] DZIAŁ II. RĘKOJMIA

Bardziej szczegółowo

WIK-ZP.271.15.2015. Załącznik nr 5 UMOWA NR

WIK-ZP.271.15.2015. Załącznik nr 5 UMOWA NR UMOWA NR Załącznik nr 5 zawarta w dniu... 2015 r. w Gołdapi, pomiędzy: Gminą Gołdap, Plac zwycięstwa 14, 19-500 Gołdap, NIP 847-158-70-61 reprezentowaną przez: Jacka Morzego Zastępcę Burmistrza Gołdapi

Bardziej szczegółowo

Wyrok z dnia 12 kwietnia 2006 r., III CSK 20/06

Wyrok z dnia 12 kwietnia 2006 r., III CSK 20/06 Wyrok z dnia 12 kwietnia 2006 r., III CSK 20/06 W razie odstąpienia przez finansującego od umowy ze zbywcą przedmiotu leasingu z powodu wad rzeczy i wygaśnięcia umowy leasingu, przysługująca finansującemu

Bardziej szczegółowo

Podstawowe regulacje prawne dotyczące wypowiedzenia umowy ubezpieczenia na życie znajdują się w art. 812 4 k.c. oraz art. 830 k.c.

Podstawowe regulacje prawne dotyczące wypowiedzenia umowy ubezpieczenia na życie znajdują się w art. 812 4 k.c. oraz art. 830 k.c. Anna Dąbrowska główny specjalista w Biurze Rzecznika Ubezpieczonych Wypowiedzenie umowy ubezpieczenia na życie Regulacje prawne Podstawowe regulacje prawne dotyczące wypowiedzenia umowy ubezpieczenia na

Bardziej szczegółowo

Elementy Prawa Pracy 4.3. Roszczenia pracowników w razie niezgodnego z prawem rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia według swojego wyboru

Elementy Prawa Pracy 4.3. Roszczenia pracowników w razie niezgodnego z prawem rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia według swojego wyboru 4.3. Roszczenia pracowników w razie niezgodnego z prawem rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia Rozwiązanie niezwłoczne jest bezprawne we wszystkich wypadkach, gdy nastąpiło to z naruszeniem przepisów

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ . Sygn. akt V CSK 407/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 6 października 2011 r. SSN Krzysztof Pietrzykowski (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Mirosław Bączyk

Bardziej szczegółowo

UMOWY CYWILNOPRAWNE WPROWADZENIE (konstrukcja umowy, jej elementy, oznaczenie stron, wybrane klauzule umowne) Konspekt

UMOWY CYWILNOPRAWNE WPROWADZENIE (konstrukcja umowy, jej elementy, oznaczenie stron, wybrane klauzule umowne) Konspekt dr Grzegorz Gorczyński PRAWO CYWILNE UMOWY CYWILNOPRAWNE WPROWADZENIE (konstrukcja umowy, jej elementy, oznaczenie stron, wybrane klauzule umowne) Konspekt I. Krótkie repetytorium nt. zasady swobody umów,

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sygn. akt II CSK 511/08 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 27 lutego 2009 r. SSN Marian Kocon (przewodniczący) SSN Mirosław Bączyk (sprawozdawca) SSN Jan Górowski

Bardziej szczegółowo

Wyrok z dnia 19 kwietnia 2007 r., I CSK 4/07

Wyrok z dnia 19 kwietnia 2007 r., I CSK 4/07 Wyrok z dnia 19 kwietnia 2007 r., I CSK 4/07 1. W razie zastrzeżenia przez strony, że pożyczona suma stanowi równowartość określonej kwoty w innej walucie (art. 358 1 2 k.c.), kwotę podlegającą zwrotowi

Bardziej szczegółowo

Niewykonany kontrakt może zrealizować ktoś inny

Niewykonany kontrakt może zrealizować ktoś inny Niewykonany kontrakt może zrealizować ktoś inny Wierzyciel może wystąpić do sądu o upoważnienie go do wykonania konkretnej czynności, np. otynkowania warsztatu, na koszt jego dłużnika. Po udzieleniu takiego

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Katarzyna Tyczka-Rote (przewodniczący) SSN Józef Frąckowiak (sprawozdawca) SSN Maria Szulc

POSTANOWIENIE. SSN Katarzyna Tyczka-Rote (przewodniczący) SSN Józef Frąckowiak (sprawozdawca) SSN Maria Szulc Sygn. akt IV CSK 319/13 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 28 lutego 2014 r. SSN Katarzyna Tyczka-Rote (przewodniczący) SSN Józef Frąckowiak (sprawozdawca) SSN Maria Szulc w sprawie z wniosku

Bardziej szczegółowo

PRAWO CYWILNE-UMOWY. I. Umowa o dzieło

PRAWO CYWILNE-UMOWY. I. Umowa o dzieło r.pr. Grzegorz Gorczyński PRAWO CYWILNE-UMOWY I. Umowa o dzieło Konspekt: 1) Istota umowy o dzieło. Rodzaje umowy o dzieło. Przedmiot umowy o dzieło (pojęcie dzieła). 2) Podstawowe prawa i obowiązki stron

Bardziej szczegółowo

Jakie mogą być skutki niewykonania lub nienależytego wykonania zamówienia

Jakie mogą być skutki niewykonania lub nienależytego wykonania zamówienia Jakie mogą być skutki niewykonania lub nienależytego wykonania zamówienia Ewa Gadomska Prawnik z Kancelarii Prawnej Jerzy T. Pieróg Organizator przetargu w celu ochrony swojego interesu powinien sprawdzać,

Bardziej szczegółowo

USTAWA z dnia 26 lipca 2000 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny

USTAWA z dnia 26 lipca 2000 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny Kancelaria Sejmu s. 1/10 USTAWA z dnia 26 lipca 2000 r. Opracowano na podstawie: Dz.U. z 2000 r. Nr 74, poz. 857; o zmianie ustawy - Kodeks cywilny Art. 1. W ustawie z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks

Bardziej szczegółowo

całości. Sąd ten ustalił, że powód od 3 stycznia 2000 r. do czerwca 2000 r. pozostawał z pozwaną spółką w umownym stosunku świadczenia usług (art.

całości. Sąd ten ustalił, że powód od 3 stycznia 2000 r. do czerwca 2000 r. pozostawał z pozwaną spółką w umownym stosunku świadczenia usług (art. Sygn. akt I CSK 359/07 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 15 lutego 2008 r. SSN Tadeusz Wiśniewski (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Gerard Bieniek SSN Irena Gromska-Szuster

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. Dnia 29 marca 2012 r. Sąd Najwyższy w składzie :

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. Dnia 29 marca 2012 r. Sąd Najwyższy w składzie : Sygn. akt I CSK 355/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 29 marca 2012 r. Sąd Najwyższy w składzie : SSN Mirosław Bączyk (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Anna Kozłowska SSN Katarzyna Tyczka-Rote

Bardziej szczegółowo

.., prowadzącym działalność gospodarczą pod firmą,, ul., wpisanym do.., NIP:., występującym osobiście, zwanym w dalszej części umowy Wykonawcą

.., prowadzącym działalność gospodarczą pod firmą,, ul., wpisanym do.., NIP:., występującym osobiście, zwanym w dalszej części umowy Wykonawcą UMOWA NR ZZP/ZS/ / /. Zawarta w dniu r. w Jaworznie pomiędzy: Miejskim Przedsiębiorstwem Wodociągów i Kanalizacji Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Jaworznie, przy ul. Świętego Wojciecha

Bardziej szczegółowo

Wybrane aspekty windykacji wierzytelności bankowych Ujęcie praktyczne

Wybrane aspekty windykacji wierzytelności bankowych Ujęcie praktyczne Wybrane aspekty windykacji wierzytelności bankowych Ujęcie praktyczne Prowadzący: Michał Krawczyk Partner Zarządzający kancelarii Krawczyk i Wspólnicy www.krawczyk-legal.com Specyfika windykacji bankowej?

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Anna Kozłowska (przewodniczący) SSN Józef Frąckowiak (sprawozdawca) SSN Agnieszka Piotrowska

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Anna Kozłowska (przewodniczący) SSN Józef Frąckowiak (sprawozdawca) SSN Agnieszka Piotrowska Sygn. akt II CSK 50/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 31 stycznia 2014 r. SSN Anna Kozłowska (przewodniczący) SSN Józef Frąckowiak (sprawozdawca) SSN Agnieszka

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sygn. akt V CSK 470/14 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 15 maja 2015 r. SSN Zbigniew Kwaśniewski (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Józef Frąckowiak SSN Marta Romańska

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sygn. akt I UK 183/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 20 sierpnia 2014 r. SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Beata Gudowska SSN

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Krzysztof Strzelczyk (przewodniczący) SSN Mirosław Bączyk (sprawozdawca) SSN Kazimierz Zawada. Protokolant Katarzyna Bartczak

POSTANOWIENIE. SSN Krzysztof Strzelczyk (przewodniczący) SSN Mirosław Bączyk (sprawozdawca) SSN Kazimierz Zawada. Protokolant Katarzyna Bartczak Sygn. akt III CZP 87/15 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 3 grudnia 2015 r. SSN Krzysztof Strzelczyk (przewodniczący) SSN Mirosław Bączyk (sprawozdawca) SSN Kazimierz Zawada Protokolant Katarzyna

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Teresa Bielska-Sobkowicz (przewodniczący) SSN Irena Gromska-Szuster (sprawozdawca) SSN Wojciech Katner

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Teresa Bielska-Sobkowicz (przewodniczący) SSN Irena Gromska-Szuster (sprawozdawca) SSN Wojciech Katner Sygn. akt V CSK 445/14 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 29 kwietnia 2015 r. SSN Teresa Bielska-Sobkowicz (przewodniczący) SSN Irena Gromska-Szuster (sprawozdawca)

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Dariusz Zawistowski (przewodniczący) SSN Anna Kozłowska SSN Krzysztof Pietrzykowski (sprawozdawca)

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Dariusz Zawistowski (przewodniczący) SSN Anna Kozłowska SSN Krzysztof Pietrzykowski (sprawozdawca) Sygn. akt IV CSK 611/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 25 czerwca 2014 r. SSN Dariusz Zawistowski (przewodniczący) SSN Anna Kozłowska SSN Krzysztof Pietrzykowski

Bardziej szczegółowo

Odszkodowanie dla pracodawcy za nieuzasadnione rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia przez pracownika.

Odszkodowanie dla pracodawcy za nieuzasadnione rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia przez pracownika. Odszkodowanie dla pracodawcy za nieuzasadnione rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia przez pracownika. Zgodnie z art. 55 1¹ kodeksu pracy (dalej k.p.) pracownikowi przysługuje prawo do rozwiązanie

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. Dnia 13 marca 2013 r. Sąd Najwyższy w składzie :

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. Dnia 13 marca 2013 r. Sąd Najwyższy w składzie : Sygn. akt IV CSK 508/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 13 marca 2013 r. Sąd Najwyższy w składzie : SSN Grzegorz Misiurek (przewodniczący) SSN Wojciech Katner SSN Maria Szulc (sprawozdawca)

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sygn. akt I CSK 313/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 15 lutego 2013 r. SSN Jan Górowski (przewodniczący) SSN Mirosław Bączyk SSN Barbara Myszka (sprawozdawca)

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sygn. akt IV CSK 699/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 20 czerwca 2013 r. SSN Iwona Koper (przewodniczący) SSN Mirosław Bączyk SSN Anna Kozłowska (sprawozdawca)

Bardziej szczegółowo

ZAGADNIENIE PRAWNE. W sprawie o zapłatę na skutek apelacji od wyroku Sądu Rejonowego [ ] w W.

ZAGADNIENIE PRAWNE. W sprawie o zapłatę na skutek apelacji od wyroku Sądu Rejonowego [ ] w W. Sygn. akt III CZP 17/14 ZAGADNIENIE PRAWNE W sprawie o zapłatę na skutek apelacji od wyroku Sądu Rejonowego [ ] w W. z dnia 28 maja 2013 r. Czy osoba będąca członkiem zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością

Bardziej szczegółowo

Ogólne warunki zakupu towarów przez PPH Wader-Woźniak Sp. z o.o. z siedzibą w Dąbrowie Górniczej 1. Definicje 1.1 Warunki 1.

Ogólne warunki zakupu towarów przez PPH Wader-Woźniak Sp. z o.o. z siedzibą w Dąbrowie Górniczej 1. Definicje 1.1 Warunki 1. Ogólne warunki zakupu towarów przez PPH Wader-Woźniak Sp. z o.o. z siedzibą w Dąbrowie Górniczej 1. Definicje Ilekroć w niniejszych Ogólnych warunkach zakupu towarów używa się wskazanych poniżej pojęć,

Bardziej szczegółowo

Datio in solutum, miejsce spełnienie świadczenia, czas spełnienia świadczenia. Fryderyk Zoll

Datio in solutum, miejsce spełnienie świadczenia, czas spełnienia świadczenia. Fryderyk Zoll Datio in solutum, miejsce spełnienie świadczenia, czas spełnienia świadczenia Fryderyk Zoll Datio in solutum Art. 453. Jeżeli dłużnik w celu zwolnienia się z zobowiązania spełnia za zgodą wierzyciela inne

Bardziej szczegółowo

Kary Umowne w Praktyce Obrotu

Kary Umowne w Praktyce Obrotu Kary Umowne w Praktyce Obrotu Gospodarczego SIEDZIBA: ul. 1 Maja 18/4, 40-284 Katowice tel./fax +48 32 202 52 60 jzp@jzplegal.com, www.jzplegal.com ADWOKACI: dr Agnieszka Ziaja-Pisula Joanna Jarosz-Zugaj

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący) SSN Mirosław Bączyk (sprawozdawca) SSN Elżbieta Skowrońska-Bocian

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący) SSN Mirosław Bączyk (sprawozdawca) SSN Elżbieta Skowrońska-Bocian Sygn. akt I CK 669/04 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 15 kwietnia 2005 r. SSN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący) SSN Mirosław Bączyk (sprawozdawca) SSN Elżbieta

Bardziej szczegółowo

Przepisy dotyczące postanowień niedozwolonych we wzorcach umownych. Kodeks cywilny. Art. 385.

Przepisy dotyczące postanowień niedozwolonych we wzorcach umownych. Kodeks cywilny. Art. 385. Przepisy dotyczące postanowień niedozwolonych we wzorcach umownych. Kodeks cywilny Art. 385. 1. W razie sprzeczności treści umowy z wzorcem umowy strony są związane umową. 2. Wzorzec umowy powinien być

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sygn. akt I CSK 14/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 11 października 2013 r. SSN Katarzyna Tyczka-Rote (przewodniczący) SSN Dariusz Dończyk SSN Józef Frąckowiak

Bardziej szczegółowo

Odszkodowanie z tytułu naruszenia prawa konkurencji

Odszkodowanie z tytułu naruszenia prawa konkurencji Odszkodowanie z tytułu naruszenia prawa konkurencji walka dla idei, czy o realne wyrównanie szkód? Bernadeta M. Kasztelan-Świetlik Listopad 2010 Biała księga KaŜdy, kto z powodu naruszenia prawa konkurencji

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. Sygn. akt I CSK 354/11. Dnia 4 kwietnia 2012 r. Sąd Najwyższy w składzie :

POSTANOWIENIE. Sygn. akt I CSK 354/11. Dnia 4 kwietnia 2012 r. Sąd Najwyższy w składzie : Sygn. akt I CSK 354/11 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 4 kwietnia 2012 r. SSN Tadeusz Wiśniewski (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Dariusz Dończyk SSN Irena Gromska-Szuster w sprawie z powództwa

Bardziej szczegółowo

Kiedy umowa zlecenie jest umową o pracę? - na przykładzie orzecznictwa.

Kiedy umowa zlecenie jest umową o pracę? - na przykładzie orzecznictwa. VII EDYCJA Konwent Prawa Pracy Joanna Kaleta Kiedy umowa zlecenie jest umową o pracę? - na przykładzie orzecznictwa. 1 1 Treść stosunku pracy art. 22 k.p. Przez nawiązanie stosunku pracy pracownik zobowiązuje

Bardziej szczegółowo

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Departament Zamówień Publicznych ul. Szamocka 3, 5, 01-748 Warszawa

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Departament Zamówień Publicznych ul. Szamocka 3, 5, 01-748 Warszawa Zakład Ubezpieczeń Społecznych Departament Zamówień Publicznych ul. Szamocka 3, 5, 01-748 Warszawa 993200/271/ IN - 446 /2014 Warszawa, dnia 15 lipca 2014 r. Informacja dla Wykonawców, którzy pobrali Specyfikację

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 10 czerwca 2010 r.

Warszawa, dnia 10 czerwca 2010 r. BAS-WAL-923/10 Warszawa, dnia 10 czerwca 2010 r. Opinia prawna w sprawie konsekwencji braku przepisów prawnych w Prawie budowlanym, regulujących lokalizację i budowę farm wiatrowych I. Teza opinii Brak

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. Sygn. akt I CZ 186/12. Dnia 15 lutego 2013 r. Sąd Najwyższy w składzie :

POSTANOWIENIE. Sygn. akt I CZ 186/12. Dnia 15 lutego 2013 r. Sąd Najwyższy w składzie : Sygn. akt I CZ 186/12 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 15 lutego 2013 r. SSN Jan Górowski (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Mirosław Bączyk SSN Barbara Myszka w sprawie z powództwa J. A.

Bardziej szczegółowo

Zadeklarowanie VAT zawsze w momencie wystawienia faktury może prowadzić do przedwczesnego zadeklarowania tego podatku.

Zadeklarowanie VAT zawsze w momencie wystawienia faktury może prowadzić do przedwczesnego zadeklarowania tego podatku. Zadeklarowanie VAT zawsze w momencie wystawienia faktury może prowadzić do przedwczesnego zadeklarowania tego podatku. Zadeklarowanie VAT zawsze w momencie wystawienia faktury może prowadzić do za wczesnego

Bardziej szczegółowo

OGŁOSZENIE. 2.,,Oferent umowę ubezpieczenia OC zawiera najpóźniej w dniu poprzedzającym dzień, od którego obowiązuje niniejsza umowa.

OGŁOSZENIE. 2.,,Oferent umowę ubezpieczenia OC zawiera najpóźniej w dniu poprzedzającym dzień, od którego obowiązuje niniejsza umowa. Nasz znak: ZOZ.I-010/DŚZ/47/11 Sucha Beskidzka 07.11.2011r. OGŁOSZENIE Dotyczy: Konkursu ofert na udzielanie świadczeń zdrowotnych w zakresie konsultacji genetycznych dla pacjentów Zespołu Opieki Zdrowotnej

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sygn. akt V CSK 330/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 14 czerwca 2013 r. SSN Teresa Bielska-Sobkowicz (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Jan Górowski SSN Dariusz

Bardziej szczegółowo

Zestawienie orzecznictwa w sprawach cywilnych za październik 2014 r.

Zestawienie orzecznictwa w sprawach cywilnych za październik 2014 r. Zestawienie orzecznictwa w sprawach cywilnych za październik 2014 r. Wybrane orzeczenia Sądu Najwyższego opublikowane w Orzecznictwie Sądu Najwyższego Izba Cywilna zeszyt 10: 1. DOPUSZCZALNOŚĆ ZAWARCIA

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA. SSN Anna Kozłowska (przewodniczący) SSN Mirosław Bączyk (sprawozdawca) SSN Bogumiła Ustjanicz

UCHWAŁA. SSN Anna Kozłowska (przewodniczący) SSN Mirosław Bączyk (sprawozdawca) SSN Bogumiła Ustjanicz Sygn. akt III CZP 100/12 UCHWAŁA Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 17 stycznia 2013 r. SSN Anna Kozłowska (przewodniczący) SSN Mirosław Bączyk (sprawozdawca) SSN Bogumiła Ustjanicz w sprawie z powództwa Gminy

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Zbigniew Hajn (przewodniczący) SSN Zbigniew Myszka (sprawozdawca) SSN Jolanta Strusińska-Żukowska

POSTANOWIENIE. SSN Zbigniew Hajn (przewodniczący) SSN Zbigniew Myszka (sprawozdawca) SSN Jolanta Strusińska-Żukowska Sygn. akt I PZ 1/15 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 9 kwietnia 2015 r. SSN Zbigniew Hajn (przewodniczący) SSN Zbigniew Myszka (sprawozdawca) SSN Jolanta Strusińska-Żukowska w sprawie z powództwa

Bardziej szczegółowo

PODSTAWY PRAWA CYWILNEGO SEMESTR I

PODSTAWY PRAWA CYWILNEGO SEMESTR I PODSTAWY PRAWA CYWILNEGO SEMESTR I 1 Pojęcie i źródła prawa cywilnego pojęcie - prawo cywilne instytucje prawa cywilnego materialnego i proceduralnego przedmiot i zakres prawa cywilnego przedmiot i zakres

Bardziej szczegółowo

Wyrok z dnia 19 marca 2002 r. I PKN 56/01

Wyrok z dnia 19 marca 2002 r. I PKN 56/01 Wyrok z dnia 19 marca 2002 r. I PKN 56/01 Przepis art. 41 1 2 k.p. dotyczy tylko wypowiedzenia terminowych umów o pracę zawartych przed ogłoszeniem upadłości lub wszczęciem postępowania zmierzającego do

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA. SSN Jacek Gudowski (przewodniczący) SSN Irena Gromska-Szuster SSN Zbigniew Kwaśniewski (sprawozdawca) Protokolant Katarzyna Bartczak

UCHWAŁA. SSN Jacek Gudowski (przewodniczący) SSN Irena Gromska-Szuster SSN Zbigniew Kwaśniewski (sprawozdawca) Protokolant Katarzyna Bartczak Sygn. akt III CZP 54/13 UCHWAŁA Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 10 października 2013 r. SSN Jacek Gudowski (przewodniczący) SSN Irena Gromska-Szuster SSN Zbigniew Kwaśniewski (sprawozdawca) Protokolant

Bardziej szczegółowo

OGÓLNE WARUNKI SPRZEDAŻY Boryszew S.A. Oddział Nowoczesne Produkty Aluminiowe Skawina

OGÓLNE WARUNKI SPRZEDAŻY Boryszew S.A. Oddział Nowoczesne Produkty Aluminiowe Skawina OGÓLNE WARUNKI SPRZEDAŻY Boryszew S.A. Oddział Nowoczesne Produkty Aluminiowe Skawina I. Zakres obowiązywania 1. Niniejsze Ogólne Warunki Sprzedaży mają zastosowanie do Umów sprzedaży i dostawy towarów

Bardziej szczegółowo