EUGENIUSZ KOWALEWSKI UBEZPIECZENIA TURYSTYCZNE. Wstęp z dygresją

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "EUGENIUSZ KOWALEWSKI UBEZPIECZENIA TURYSTYCZNE. Wstęp z dygresją"

Transkrypt

1 UBEZPIECZENIA TURYSTYCZNE Wstęp z dygresją Turystyka stała się współcześnie zjawiskiem powszechnym i masowym, co prawdopodobnie wynika z uwarunkowań genetycznych (a być może nabytych?) człowieka, który z gatunku ongiś osiadłego stał się małpą nie mogącą usiedzieć w jednym miejscu albo używając pewnego eufemizmu lubiącą notorycznie podróżować (homo peregrinator). W owej behawioralnej obsesji nieustannego podróżowania, zapominamy często o tym, że jest to zajęcie wielce ryzykowne, czyli takie, któremu towarzyszą liczne zagrożenia, niebezpieczeństwa, wypadki i przykre niespodzianki. Wszystkiego tego można byłoby sobie oszczędzić, gdyby poniechać nawyku podróżowania, zwłaszcza do nieznanych, niesprawdzonych i mało rozpoznanych miejsc na naszej planecie. Niestety, nadzieja na to, że gatunek ludzki przestanie podróżować jest płonna. Póki co, pozostaje nam zatem radzić sobie z ryzykami towarzyszącymi podróżowaniu w możliwie efektywny i jak najmniej kosztowny sposób. A więc pozostają nam, nomen omen, ubezpieczenia turystyczne. Ryzyka turystyczne Przywołując znane adagium: podróże kształcą, zapominamy na ogół, że za przyjemność podróżowania przychodzi nam nierzadko srogo zapłacić. I nie chodzi tylko o koszty związane z imprezami turystycznymi czy koszty wiążące się z pobytem poza miejscem stałego zamieszkania (które nazwać możemy zwyczajnymi czy normalnymi ), lecz o pewne nadzwyczajne i na ogół niespodziewane zdarzenia, których nastąpienie w czasie imprezy turystycznej może narazić każdego turystę na niebagatelne koszty a nawet straty (szkody). Wyrazistym przykładem są tutaj konsekwencje majątkowe (finansowe) związane z nagłym wypadkiem czy chorobą podczas imprezy turystycznej. Jeśli wydarzenie to nastąpi za granicą, może skutkować poniesieniem niebagatelnych kosztów związanych z korzystaniem z pomocy medycznej, w szczególności związane z pobytem w szpitalu. Nie trzeba nikogo przekonywać, że każdy rozważny turysta po- 161

2 winien zawczasu pomyśleć o tego rodzaju sytuacjach i o ile to możliwe pomyśleć o odpowiednich zabezpieczeniach. Wszyscy są na ogół zgodni, że takim zabezpieczeniem niedrogim i łatwo dostępnym może być zawarcie stosownego ubezpieczenia jeszcze przed rozpoczęciem imprezy turystycznej, organizowanej czy też indywidualnej. Reasumując, te z konieczności brewilokwentne uwagi wstępne, możemy skonstatować, że uczestnictwo w imprezie turystycznej, szczególnie współcześnie, gdy ruch turystyczny przybrał charakter masowy i uczestniczą w nim w skali rocznej miliony obywateli naszego kraju, wiąże się z różnorakimi ryzykami (zwłaszcza finansowymi), których mogliśmy uniknąć, nie podejmując aktywności turystycznej. Te właśnie zagrożenia nazywamy umownie ryzykami turystycznymi albo poprawniej ryzykami związanymi z turystyką 1. Pojęcie ubezpieczeń turystycznych Skoro uprawnione jest wyodrębnienie tzw. ryzyk turystycznych, to niejako w sposób naturalny rodzi się pytanie: czy można mówić o ubezpieczeniu, względnie ubezpieczeniach turystycznych, jako dającej się zdefiniować rodzajowej grupy ubezpieczeń gospodarczych? Od razu należałoby zauważyć, że pojęcie ubezpieczeń turystycznych na dobre już zagościło w żargonie ubezpieczeniowym; jest także powszechnie używane w literaturze fachowej, w szczególności w opracowaniach podręcznikowych z zakresu prawa turystycznego 2. Czym więc są owe ubezpieczenia turystyczne? Jak można je zdefiniować i czy taka kategoryzacja jest uprawniona? Z całą pewnością ubezpieczenia te nie tworzą jakiejś autonomicznej, odrębnej kategorii 3, plasującej się w systematyce kodeksowej (art k.c.) czy 1 Nawet pieczołowicie zaplanowany wyjazd wiąże się z licznymi niebezpieczeństwami, na które może zostać narażony turysta, a katalog tych zagrożeń jest bardzo szeroki i różnorodny. Konflikt z lokalnym prawem, odwołanie wyjazdu, nieszczęśliwy wypadek, utrata zdrowia, problemy z powrotem do kraju, zagrożenia w ruchu drogowym, klęski żywiołowe, kradzież bagażu to tylko niektóre z potencjalnych sytuacji, z którymi spotkać się może najbardziej nawet przezorny turysta. Na poczucie bezpieczeństwa podróżujących istotny wpływ ma również bieżąca sytuacja polityczna na świecie lub w danym regionie. Zamachy terrorystyczne przeprowadzone w ostatnich latach, podobnie jak napięcia polityczne w państwach popularnych wśród turystów, w sposób znaczący przyczyniły się do obniżenia komfortu uczestników imprez turystycznych. Aby zminimalizować te i inne zagrożenia biura podróży zawierają (na rzecz) swoich klientów stosowne umowy ubezpieczenia; coraz częściej umowy takie zawierane są również przez samych turystów. 2 Zob. Nesterowicz M., Prawo turystyczne. Warszawa: Wolters Kluwer Polska, 2012, s W literaturze mówi się niekiedy o pojęciu ubezpieczeń turystycznych w szerszym oraz węższym znaczeniu oraz o tym, że klarowna i jednolita systematyka w tym zakresie jest trudna do przeprowadzenia. Zob. Gospodarek J., Prawo w turystyce i reasekuracji. Warszawa: Difin, 2007, s

3 UBEZPIECZENIA TURYSTYCZNE w podziałach zawartych w tzw. Załączniku do ustawy o działalności ubezpieczeniowej 4. Pojęciem tym obejmujemy pewien konglomerat różnych rodzajów i grup ubezpieczeń (np. osobowych i majątkowych), które łączy kryterium funkcjonalne; jest nim związek z turystyką, a ściślej z ryzykami mniej lub bardziej bezpośrednio wiążącymi się z szeroko pojętą działalnością turystyczną. Tak rozumiana klasa ubezpieczeń turystycznych jest bardzo zróżnicowana i bogata: od ubezpieczeń przedsiębiorców turystycznych po rozliczne ubezpieczenia uczestników imprez turystycznych (klientów) nie pomijając tych, które zawierają (lub mogą zawierać) osoby uprawiające turystykę indywidualną (tzw. nieorganizowaną). Niektóre z nich mają charakter obowiązkowy 5, inne których jest znakomita większość opierają się na zasadzie swobody kontraktowej, a więc mają charakter dobrowolny. Zauważyć także należy, że w grupie ubezpieczeń turystycznych są takie, które ściśle i bezpośrednio wiążą się z działalnością czy usługami turystycznymi(np. ubezpieczenie kosztów imprezy turystycznej, kosztów leczenia w czasie podróży czy ubezpieczenia rzeczy osobistych, bagażu a także sprzętu turystycznego) jak również takie, których związek z turystyką jest niejako okazjonalny (np. ubezpieczenie mieszkania na czas wyjazdu turystycznego czy samochodu w związku z wyjazdem zagranicznym). Tę ostatnią grupę moglibyśmy obrazowo nazwać ubezpieczeniami związanymi albo towarzyszącymi działalności (czy szerzej aktywności) turystycznej. Wszystkie te rodzaje, odmiany i grupy ubezpieczeń łączy jedno: są one mniej lub bardziej ściśle związane z turystyką a konkretnie zapewniają ochronę przed różnorakimi ryzykami, które nazwaliśmy turystycznymi. To właśnie uprawnia do wyodrębnienia specyficznej kategorii ubezpieczeń turystycznych, które mimo swej wielości i różnorodności łączy wspólne kryterium funkcjonalne: związek z aktywnością turystyczną człowieka. 4 Ustawa z r., Dz.U. Nr 124, poz z późn. zm. 5 Np. ubezpieczenia NW oraz ubezpieczenia kosztów leczenia uczestników imprez turystycznych (art. 14 ust. 3 u.u.t.). Taki charakter ma także ubezpieczenie OC posiadacza pojazdu mechanicznego w ruchu krajowym i zagranicznym (art u.w.o.) 163

4 Systematyka ubezpieczeń turystycznych w ujęciu synoptycznym Tab. 1. UBEZPIECZENIA TURYSTYCZNE (kryterium podmiotowe) Zawierane przez: przedsiębiorców turystycznych Zawierane na rachunek (np. art. 14 ust. 3 u.u.t.) Zawierane przez: usługobiorców (klientów) Biura podróży Pośrednika turystycznego Przedsiębiorców wykonujących outsourcing turystyczny Majątkowe Osobowe + GWARANCJE I INNE ZABEZPIECZENIA FINANSOWE Tab. 2. UBEZPIECZENIA TURYSTYCZNE 164 OBOWIĄZKOWE bezwarunkowe albo gwarancje (art. 14 ust. 3 u.u.t.) OBOWIĄZKOWE alternatywne (art. 5 ust. 1 pkt 2 lit. A-c u.u.t.) DOBROWOLNE bagażu i rzeczy osobistych dodatkowe NW dodatkowe kosztów leczenia samochodu (AC) sprzętu turystycznego OC turysty wobec osób trzecich ASSISTANCE kosztów pomocy prawnej CONCIERGE

5 UBEZPIECZENIA TURYSTYCZNE Tab. 3. OC Gwarancje ubezpieczeniowe Mienia UBEZPIECZENIA TURYSTYCZNE (wg specyfiki ryzyka) Kosztów (leczenia, powrotu z zagranicy, akcji ratowniczej, sprowadzenia zwłok, pogrzebu) Osobowe (NW) Osobowe (inne) CONCIERGE ASSISTANCE 165

6 Tab. 4. UBEZPIECZENIA ZAWIERANE PRZEZ KLIENTA MAJĄTKOWE OSOBOWE POZOSTAŁE Przykłady: OC ogólne OC komunikacyjne OC inne (np. związane z kajakarstwem, uprawianiem żeglarstwa itp.) Mienia turysty (bagaż, rzeczy osobiste, samochód, sprzęt turystyczny) Kosztów opłat turystycznych, powrotu z imprezy turystycznej, samochodu zastępczego, kosztów pobytu w szpitalu, leczenia, sprowadzenia zwłok z zagranicy, pogrzebu, sprowadzenia osoby bliskiej itp.) Przykłady: NW Na życie Zdrowotne (ze świadczeniem ryczałtowym) Chorobowe (ze świadczeniem ryczałtowym) Szpitalne (ze świadczeniem ryczałtowym) Przykłady: ASSISTANCE Pomocy prawnej CONCIERGE Ubezpieczenia towarzyszące (mieszkania, domu, sprzętu i majątku w miejscu zamieszkania) OC domowników i osób bliskich Tab. 5. UBEZPIECZENIA ZAWIERANE PRZEZ PRZEDSIĘBIORCĘ TURYSTYCZNEGO BIURO PODRÓŻY POŚREDNIK TURYSTYCZNY + AGENT (art. 5 ust. 1 pkt 2 lit. A-c u.u.t.) PRZEDSIĘBIORCA WYKONUJĄCY OUTSOURCING TURYSTYCZNY UBEZPIECZENIA WŁASNE (art. 5 ust.1 pkt 2 lit. A-c u.u.t.) UBEZPIECZENIA NA RZECZ KLIENTA 166

7 UBEZPIECZENIA TURYSTYCZNE Tab.6. UBEZPIECZENIA OC ISTOTNE W TURYSTYCE ORAZ ZWIĄZANE Z TURYSTYKĄ DOBROWOLNE Przykłady: OC przedsiębiorcy turystycznego (biura podróży, pośrednika, agenta) OC pilota, instruktora, wychowawcy, opiekuna, przewodnika OC osoby podróżującej za szkody wyrządzone osobom trzecim (krajowe + zagraniczne) tzw. OC w życiu prywatnym OC z tytułu posiadania nieruchomości, mieszkania, zwierząt domowych, urządzeń niebezpiecznych (np. siłowni wiatrowych) OC z tytułu uprawiania turystyki ekstremalnej (jachting, spadochroniarstwo, szybownictwo, motolotniarstwo, wyścigi i rajdy samochodowe i motocyklowe, zawody motorowodne, balonowe i lotnicze) OC zarządów dróg i autostrad OC przedsiębiorców (rolników) agroturystycznych OC posiadaczy psów (ras niebezpiecznych) OBOWIĄZKOWE: Przykłady: OC posiadacza pojazdu samochodowego (u.u.o.) OC przewoźnika lotniczego oraz przedsiębiorcy lotniczego (pr. lotn.) OC przedsiębiorców lotniczych (zarządów portów lotniczych i przedsiębiorców obsługi lotnisk i pasażerów (pr. lotn.) OC przewoźnika morskiego i śródlądowego (k.m.) OC przewoźnika drogowego w ruchu międzynarodowym OC przedsiębiorcy świadczącego usługi turystyczne obejmujące polowania na terytorium Polski i za granicą (prawo łowieckie 1995) OC rolników indywidualnych (u.u.o.) OC elektrowni i urządzeń jądrowych (ust. prawo atomowe z r.) OC szpitala i innych podmiotów medycznych (ust.o działalności leczniczej 2011 r.) OC lekarza, dentysty, pielęgniarki, położnej OC dziennego opiekuna dzieci do lat 3 (ust. z r. o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3) OC posiadaczy jachtów komercyjnych (ust. z r. o bezpieczeństwie morskim) 167

8 Ubezpieczenie KLZ a Europejska Karta Ubezpieczenia Zdrowotnego (EKUZ) Na wstępie niniejszych rozważań (zob. ryzyka turystyczne) wskazaliśmy na ryzyko związane z koniecznością skorzystania przez uczestnika imprezy turystycznej, z usług medycznych za granicą. Szczególnie dotkliwe mogą okazać się koszty leczenia szpitalnego, zwłaszcza jeśli leczenie miało miejsce w prywatnych placówkach medycznych. Wydatki z tego tytułu są obejmowane i pokrywane w ramach prywatnego ubezpieczenia (tzw. polisa KLZ), które ma charakter obowiązkowy (art. 14 ust.3 u.u.t.) 6. Z drugiej strony akcesja Polski do UE spowodowała między innymi to, że obywatele naszego kraju zgodnie z kartą EKUZ 7 uzyskali dostęp do bezpłatnej, publicznej opieki zdrowotnej na takich samych zasadach i w tym samym zakresie jak obywatele kraju czasowego pobytu, także pobytu turystycznego. Zatem prima faciae można byłoby sądzić, że istnieje tu swoista konkurencja dwóch tytułów prawnych, stojących niejako otworem przed turystą z Polski, który zmuszony został skorzystać ze świadczeń zdrowotnych za granicą. Można byłoby nawet zadać pytanie, czy uprawnienia, jakie daje EKUZ nie spowodowały dezaktualizacji prywatnego ubezpieczenia KLZ, zawieranego z komercyjnymi ubezpieczycielami na czas wyjazdu turystycznego poza granice kraju? Pogląd taki jest wysoce nieuprawniony, gdyż jak słusznie podkreśla się w literaturze 8 - ochrona medyczna możliwa do uzyskania za granicą na podstawie EKUZ podlega istotnym ograniczeniom, co sprawia, że jej zakresem objęte są (i to w sposób zróżnicowany w poszczególnych krajach UE) wyłącznie niektóre 6 Zob. Nesterowicz M., dz. cyt., s oraz Zgodnie z unijnymi (wspólnotowymi) przepisami o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, w szczególności art. 19 ust. 1 i art. 27 ust. 1 rozporządzenia nr 883/2004, art. 25 pkt. A ust. 3 rozporządzenia nr 987/2009 oraz decyzji nr S3 na podstawie Europejskiej Karty Ubezpieczenia Zdrowotnego (EKUZ) osobie przebywającej tymczasowo w innym państwie członkowskim UE/EFTA przysługują te wszystkie rzeczowe świadczenia zdrowotne, które (1.) Są niezbędne z medycznego punktu widzenia z uwzględnieniem charakteru tych świadczeń i czasu trwania pobytu. (2.) Zostały udzielone w celu uniknięcia sytuacji, w której pacjent byłby zmuszony do powrotu na terytorium państwa ubezpieczenia, aby uzyskać potrzebne leczenie. Przez pojęcie świadczenia niezbędnego należy rozumieć każde świadczenie, co do którego lekarz zdecyduje, że zachodzi konieczność jego udzielenia z uwagi na stan zdrowia w jakim znajduje się pacjent, tak aby nie musiał on wracać do swojego państwa ojczystego, czyli państwa zawarcia ubezpieczenia celem przeprowadzenia leczenia. W celach weryfikacyjnych, trzeba okazać EKUZ bezpośrednio w placówce służby zdrowia lekarzowi lub administracji szpitala. W niektórych państwach wraz z kartą EKUZ wymagane jest okazanie dowodu tożsamości (preferowany na ogół jest paszport). Co do szczegółów, dostępny w World Wide Web: https://www.ekuz.nfz.gov.pl/wypoczynek/ informacje-ogólne. 8 Daszewski A., Dąbrowska A., Wróblewski T., Turystyczny poradnik ubezpieczeniowy. Bydgoszcz-Warszawa: Oficyna Wydawnicza Branta, 2005, s

9 UBEZPIECZENIA TURYSTYCZNE świadczenia medyczne. Nadto, nie zawsze świadczenia uzyskane w ramach systemu EKUZ w kraju pobytu są nieodpłatne, nie mówiąc już o tym, że nagminnie stosowane są innego rodzaju ograniczenia i trudności (np. długi czas oczekiwania na pomoc szpitalną, brak pokrycia kosztów transportu chorego, konieczność odpłatnego nabycia leków itp.) 9 Z poczynionych uwag wynika wniosek, iż unijny system dostępu do bezpłatnej pomocy medycznej na podstawie EKUZ nie zniwelował potrzeby zawierania prywatnych ubezpieczeń KLZ. Co więcej, oba te systemy znakomicie się uzupełniają, a ich koincydencja może okazać się bardzo korzystna z punktu widzenia turysty. Pozwala bowiem na uniknięcie konieczności poniesienia kosztów na opiekę medyczną (oraz kosztów z nią związanych), które nie są refundowane w ramach EKUZ, w kraju gdzie świadczeń medycznych udzielono. Co to są ubezpieczenia turystyczne pakietowe? Pojęcie ubezpieczeń pakietowych wytworzyła praktyka ubezpieczeniowa; kategorii tej nie znają przepisy (u.o.dz.u.), regulujące działalność ubezpieczeniową a w szczególności przepisy k. c., o umowie ubezpieczenia (art k.c.) Tym niemniej pojęcie to funkcjonuje na co dzień w obrocie ubezpieczeniowym; zwłaszcza w dziedzinie ubezpieczeń turystycznych. Chodzi nie tyle o odrębną kategorię produktów ubezpieczeniowych, ile o technikę oferowania (zawierania ubezpieczeń). Pojęcie pakietu ubezpieczeń oznacza objęcie jedną polisą kilku lub nawet wielu odmian i rodzajów ubezpieczeń, często różniących się zasadniczo przedmiotem ochrony (np. OC, mienia, ASSISTANCE, NW itd.). Ubezpieczenia te co jest charakterystyczne oferowane są łącznie, a przyjęcie 9 Do najistotniejszych ograniczeń systemu opartego na EKUZ należą: w wielu krajach UE, w ramach publicznej opieki zdrowotnej, nie wszystkie procedury medyczne są nieodpłatne a nadto system ten nie gwarantuje wszystkich usług tego rodzaju; prawo do opieki zdrowotnej na podstawie EKUZ z reguły ogranicza się do świadczeń koniecznych, wymagających natychmiastowej interwencji medycznej (hospitalizacji); zakres ochrony medycznej w ramach systemu opieki publicznej w poszczególnych krajach jest zróżnicowany. Oznacza to, że obywatel naszego kraju będzie miał prawo na podstawie EKUZ do takiego zakresu świadczeń, jaki jest przewidziany dla obywateli kraju pobytu; w ramach EKUZ nie są z reguły refundowane koszty transportu chorego (do miejsca dalszego leczenia lub miejsca zamieszkania); w niektórych krajach UE publiczna służba zdrowia nie funkcjonuje sprawnie, co wiązać się może np. z długim oczekiwaniem na uzyskanie świadczenia medycznego, zwłaszcza szpitalnego oraz procedury dostępne w ramach EKUZ dotyczą co do zasady leczenia w publicznych jednostkach służby zdrowia danego kraju. W wielu krajach natomiast zdania w zakresie opieki zdrowotnej w dużym zakresie i to nawet mieszczące się w systemie opieki publicznej wykonują placówki i szpitale prywatne, których usługi są w całości lub w części odpłatne. Na podst. Daszewski A., Dąbrowska A., Wróblewski T., dz. cyt., s

10 oferty przez adresata skutkuje zawarciem jednej umowy ubezpieczenia stwierdzonej jedną polisą. Bardzo istotne przy tym jest to, że poszczególni ubezpieczyciele oferują bardziej atrakcyjne składki, niższe albo znacznie niższe, aniżeli suma składek taryfowych należna z tytułu zawarcia z osobna każdego ubezpieczenia wchodzącego w skład pakietu 10. Jak wynika z powyższego, ubezpieczenia zawierane w pakiecie są atrakcyjne cenowo a nade wszystko znakomicie uproszczają zawieranie ubezpieczeń turystycznych, które nie muszą być z osobna negocjowane, zwierane i opłacane przez ubezpieczającego. Są również korzystne z punktu widzenia oferujących takie pakiety zakładów ubezpieczeń, albowiem znakomicie zwiększają sprzedaż ubezpieczeń turystycznych, ułatwiając konkurencję na rynku ubezpieczeniowym. Tym niemniej można mieć wątpliwości, czy tego rodzaju praktyka nie narusza interesów konsumentów (ograniczając ich swobodny wybór ubezpieczyciela przy poszczególnych ubezpieczeniach) i czy nie stanowi przykładu niedozwolonej (a nawet nieuczciwej) konkurencji ze strony poszczególnych ubezpieczycieli w rozumieniu przepisów o nieuczciwych praktykach rynkowych. Moim zdaniem, tak! Pojęcie grupowych ubezpieczeń turystycznych Ubezpieczenia turystyczne, szczególnie w przypadku tzw. turystyki zbiorowej organizowanej, bywają bardzo często zwierane jednocześnie na rzecz wielu uczestników danego przedsięwzięcia turystycznego. Z reguły ubezpieczającym jest przedsiębiorca turystyczny, bezpośrednio ubezpieczonymi zaś wszyscy uczestnicy danej imprezy turystycznej. Specyficzną cechą prawną tak skonstruowanej umowy jest nie tylko wielość ubezpieczonych ale nade wszystko to, że wynikający z takiej umowy stosunek przybiera postać tzw. ubezpieczenia na cudzy rachunek (art. 808 k.c.). Co ciekawe, obowiązek zapłaty składki obarcza przedsiębiorcę jako ubezpieczającego (art , w związku z art k.c.). Nie oznacza to oczywiście, że ubezpieczeni otrzymują darmową ochronę ubezpieczeniową albowiem cena ubezpieczenia jest po prostu wliczona w koszt imprezy turystycznej, za którą płaci usługobiorca (turysta). Drugą konfiguracją grupowego ubezpieczenia turystycznego jest sytuacja, w której umowę ubezpieczenia na rzecz grupy osób zawiera operator turystycz- 10 Do popularnych wśród turystów należą pakiety oferowane przez PZU S. A. oraz TUiR WARTA S.A. (np. Assistance Tourist, Wojażer, Warta Travel). Szerzej: Kruczek Z. (red.), Obsługa ruchu turystycznego. Kraków: Krakowska Szkoła Hotelarska, 2004, s Z kolei wśród posiadaczy pojazdów, dużym powodzeniem cieszą się tzw. pakiety ubezpieczeń komunikacyjnych, oferowanych po atrakcyjnych cenach (OC, AC, NW kierowcy i pasażera, ASSISTANCE, dodatkowe ubezpieczenie szyb, pomocy prawnej dla kierowcy oraz zapewnienie pojazdu zastępczego). 170

11 UBEZPIECZENIA TURYSTYCZNE ny (biuro podróży, pośrednik turystyczny lub ubezpieczeniowy, względnie agent turystyczny), działający nie w imieniu własnym lecz na zlecenie zainteresowanej grupy. Wówczas działa on nie jako strona umowy (ubezpieczający) lecz w charakterze pełnomocnika, innymi słowy zawiera ubezpieczenia poszczególnych uczestników imprezy turystycznej, działając w ich imieniu i na ich zlecenie. Wówczas stronami umowy ubezpieczenia są poszczególni uczestnicy (turyści) oraz zakład ubezpieczeń. W owym drugim wypadku nie mamy zatem do czynienia ze stosunkiem prawnym ubezpieczenia na cudzy rachunek (art. 808 k.c.), choć technicznie nadal ubezpieczenie zawierane jest zbiorowo (grupowo). Jednakowoż i tak jest najczęściej wydawane są oddzielne polisy każdemu objętemu ochroną uczestnikowi grupy. Oczywiście, uiszcza on składkę bezpośrednio ubezpieczycielowi, gdyż to on jest stroną zawierającą umowę. Sposób regulowania czy przepływu składki do ubezpieczyciela ( przez pośrednika względnie bezpośrednio) jest w tym układzie rzeczą całkowicie wtórną. Oba opisane algorytmy prawne grupowo zawieranych ubezpieczeń turystycznych, znakomicie upraszczają i ułatwiają technikę zawierania tych ubezpieczeń, pozwalając zainteresowanym uczestnikom imprezy turystycznej ominąć czasochłonne, żmudne procedury oraz zlecenie je profesjonalnemu operatorowi turystycznemu. Niestety, są też i minusy a nawet pułapki takiej techniki zawierania ubezpieczeń w formie grupowej. Polegają one na tym, że zainteresowany (ubezpieczony) ma niewielki wpływ na wybór optymalnej z jego punktu widzenia oferty danego ubezpieczenia. Często nawet nie orientuje się, poza składką i nazwą zawartego ubezpieczenia jakie są jego warunki, a w szczególności suma ubezpieczenia oraz szczegółowy zakres rzeczywistej ochrony ubezpieczeniowej. Pojęcie ubezpieczeń turystycznych związanych Analizując w uwagach wstępnych tzw. ryzyka turystyczne zamarkowaliśmy o takiej kategorii, która choć nie wiąże się stricte z uprawianiem turystyki pozostaje jednak w pewnym związku z uprawianiem turystyki. Owe niebezpieczeństwa nazwaliśmy ryzykami towarzyszącymi Analogicznie jest w przypadku uprawiania sportu obok ryzyk typowo sportowych można wyróżnić szeroką kategorię ryzyk towarzyszących tej aktywności człowieka. Np. kierowca uczestniczący w rajdzie samochodowym naraża się na ryzyko nieszczęśliwego wypadku, ryzyko uszkodzenia pojazdu a nawet śmierci. Z drugiej jednak strony kierowca taki kreuje tzw. ryzyka towarzyszące, np. uszkodzenia ciała lub mienia u osób trzecich. Zob. szeroko Kowalewski E., Teoretyczno-prawne aspekty ubezpieczenia następstw wypadków związanych z uprawianiem sportu. W: Wąsiewicz A. (red.), Ubezpieczenia w sporcie. Poznań: Wydawnictwo Prawnicze, 1996, s

12 Innymi słowy, są to ryzyka o charakterze powszechnym w tym znaczeniu, że towarzyszą każdemu, nie tylko uprawiającemu turystykę. Zatem ich związek z działalnością turystyczną może być okazjonalny czy nawet incydentalny. Nie oznacza to jednak, że mają one bagatelne znaczenie. Dobrym przykładem będzie tutaj ryzyko związane z posiadaniem i zabezpieczeniem budynku (mieszkania), w szczególności na czas nieobecności spowodowany wyjazdem turystycznym. Tak więc możemy powiedzieć, że ubezpieczenie mieszkania przez uczestnika imprezy turystycznej (zwłaszcza na czas nieobecności właściciela), aczkolwiek nie jest typowym ryzykiem turystycznym, to jednak nikt nie zaprzeczy, że może i powinno być przedmiotem troski każdego turysty, zwłaszcza pozostawiającemu swoje mieszkanie (i to bez opieki) na dłuższy czas. Innym przykładem ubezpieczenia turystycznego towarzyszącego są ubezpieczenia komunikacyjne, i to nie tylko ubezpieczenia OC posiadacza pojazdu. Choć trudno nazwać ubezpieczenia komunikacyjne ubezpieczeniami turystycznymi, to ich związek z turystyką, w przypadku turysty poruszającego się samochodem jest oczywisty. Podobny charakter ma ryzyko biernego uczestnictwa w zamachach terrorystycznych, w czasie imprezy turystycznej czy też ryzyko nagłego pogorszenia się stanu zdrowia. Trudno takie ryzyka nazywać turystycznymi, lecz nie można zakwestionować ich incydentalnego związku funkcjonalnego z uczestnictwem w imprezie turystycznej; każdy zapobiegliwy i rozsądny turysta powinien również takie niebezpieczeństwa mieć na uwadze i przed nimi odpowiednio się zabezpieczyć. Obowiązek ubezpieczenia w turystyce wynikający z u. u. t. Pomijając zastrzeżenia terminologiczne co do pojęcia ubezpieczenia obowiązkowego 12, zajmiemy się w tym miejscu wskazaniem ubezpieczeń, które z mocy przepisu ustawy mają obowiązek zawrzeć przedsiębiorca lub pośrednik turystyczny, względnie sam uczestnik imprezy turystycznej. Pominiemy w tutaj ubezpieczenia turystyczne tzw. towarzyszące, których obowiązek zawarcia wynika z innych aktów prawnych niż u. u. t. (na ten temat zob. punkt następny). 12 Zob. na ten temat Kowalewski E., Dylematy prawne ubezpieczeń obowiązkowych a kodeks ubezpieczeń. W: Studia Iuridica Toruniensia, Tom 7, 2010, s. 12 i nast. oraz Wojno B., Koncepcja ubezpieczenia obowiązkowego w prawie polskim, Wiadomości Ubezpieczeniowe 2005, nr 9-10, s oraz (w sposób chaotyczny) Orlicki M., Ubezpieczenia obowiązkowe. Warszawa: LEX a Wolters Kluwer Polska, 2011, s. 164 oraz

13 UBEZPIECZENIA TURYSTYCZNE Zgodnie z przepisem art.5 ust.1 u.u.t. 13, przedsiębiorca wykonujący działalność gospodarczą w zakresie organizowania imprez turystycznych oraz pośredniczenia na zlecenie klientów w zawieraniu umów o świadczenie usług turystycznych jest obowiązany posiadać: 1. Finansowe zabezpieczenie pokrycia kosztów powrotu klientów z imprezy turystycznej do miejsca wyjazdu lub planowanego powrotu w tych wypadkach, w których organizator turystyki lub pośrednik nie zapewnia takiego powrotu (np. wskutek braku środków własnych, niezależnie od przyczyny takiego braku). 2. Finansowe zabezpieczenie zwrotu wpłat wniesionych przez klientów tytułem zapłaty za imprezę turystyczną w wypadku, gdy z przyczyn dotyczących organizatora turystyki lub pośrednika turystycznego (oraz osób działających w ich imieniu) impreza turystyczna nie zostanie zrealizowana. Dotyczy to również zapewnienia klientom zwrotu części wpłat za imprezę turystyczną, odpowiadającej części imprezy niezrealizowanej. Zabezpieczenie, o którym mowa może przybrać jedną z trzech wariantywnych form, a mianowicie: postać ubezpieczenia zawartego na rzecz klientów; formę bezwarunkowej i nieodwołalnej gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej; ustanowienie bankowego rachunku powierniczego, na który przyjmowane będą wpłaty, klientów z tytułu wszelkich opłat za imprezę turystyczną. Możliwość ta dotyczy tylko operacji z tytułu krajowych imprez turystycznych. Jak widać z powyższego, umowa ubezpieczenia jest tylko jedną z alternatywnych form zabezpieczenia finansowego wymienionych roszczeń klientów jaką zgodnie z u. u. t. musi się wykazać przedsiębiorca lub pośrednik turystyczny. 13 Ostatni autor wprowadza obok ubezpieczenia obowiązkowego nowe pojęcie ubezpieczenia przymusowego. Szczegółowe parametry wymaganych zabezpieczeń, w szczególności wysokość minimalnej sumy ubezpieczenia oraz wysokości wymaganej sumy gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej, określone zostały w : Rozporządzeniu Ministra Finansów z r. w sprawie obowiązkowego ubezpieczenia na rzecz klientów w związku z działalnością wykonywaną przez organizatorów turystyki i pośredników turystycznych (Dz.U. Nr 252, poz. 1690) oraz Rozporządzeniu Ministra Finansów z r. w sprawie minimalnej wysokości sumy gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej wymaganej w związku z działalnością wykonywaną przez organizatorów turystyki i pośredników turystycznych (Dz.U. Nr 238, poz. 1584). Natomiast wzory formularzy gwarancji określa Rozporządzenie Ministra Sportu i Turystyki z r., w sprawie wzorów formularzy umowy gwarancji bankowej, umowy gwarancji ubezpieczeniowej oraz umowy ubezpieczenia na rzecz klientów, wymaganych w związku z działalnością wykonywaną przez organizatorów turystyki i pośredników turystycznych (Dz.U. Nr 88, poz. 499). 173

14 Można więc w tym przypadku mówić o ubezpieczeniu obowiązkowym tzw. wariantywnym 14. Obowiązek posiadania przez przedsiębiorcę turystycznego wymienionych zabezpieczeń, a przewidzianych w art. 5 ust. 11 u. u. t., wynika z implementacji Dyrektywy 90/314/EEC z r. o podróżach turystycznych. Głównym przesłaniem tego rozwiązania jest zabezpieczenie konsumenckich interesów klientów, wszystkich biur podróży prowadzących działalność w zakresie tzw. turystyki organizowanej 15. Kolejnym obowiązkowym ubezpieczeniem typu turystycznego jest ubezpieczenie od następstw nieszczęśliwych wypadków (NW), uczestników imprezy turystycznej oraz kosztów leczenia za granicą (KLZ) 16. Jest to obowiązek kategoryczny, a nie wariantywny; nałożony został na organizatora turystyki. Wydaje się jednak, że wymóg przewidziany w art. 14 ust. 3 u. u. t. zostanie również spełniony kiedy ubezpieczenie, o którym w tym przepisie mowa (NW i KLZ) zawrze sam klient jako ubezpieczający. Oba te ubezpieczenia występują łącznie, często jako składnik polis pakietowych. Znajdują się w ofercie większości polskich firm ubezpieczeniowych. Mogą one różnić się przedmiotem i zakresem ubezpieczenia, sposobem pokrywania świadczeń albo wysokością odszkodowań bądź składek. Ubezpieczenie kosztów leczenia za granicą (KLZ) jest ubezpieczeniem majątkowym, mającym na celu pokrycie kosztów świadczeń medycznych za granicą udzielonych poszkodowanemu (ubezpieczonemu). Obejmuje pokrycie kosztów leczenia ubezpieczonego, który będąc w podróży zagranicznej, znalazł się w sytuacji, w której musiał niezwłocznie poddać się leczeniu w związku z nagłym zachorowaniem lub nieszczęśliwym wypadkiem. Chodzi o udokumentowane (niezbędne z medycznego punktu widzenia) koszty konsultacji z lekarzem, niezbędnych operacji, badań i zabiegów, pobytu w szpitalu, zakupu niezbędnych 14 Niektórzy proponują dla takich ubezpieczeń turystycznych określenie ubezpieczenia obligatoryjne zob. Gospodarek J., dz. cyt., s Posiadanie odpowiedniego zabezpieczenia jest warunkiem niezbędnym dla prowadzenia biura podróży świadczącego usługi organizacji imprezy turystycznej bądź pośrednictwa turystycznego. Organizator turystyki musi legitymować się stosownym dokumentem potwierdzającym jego posiadanie oraz utrzymanie omawianego zabezpieczenia przez cały okres prowadzenia działalności. Dokument ten jest konieczny, aby biuro uzyskało wpis do Rejestru Organizatorów Turystyki lub Pośredników Turystycznych. Ponadto organizator turystyki jest zobowiązany, do przedkładania marszałkowi województwa dokumentów potwierdzających zawarcie kolejnych umów ubezpieczenia, przed upływem terminu obowiązywania umowy poprzedniej. 16 Ad. 14 ust. 3 u. u. t. 174

15 UBEZPIECZENIA TURYSTYCZNE leków i środków opatrunkowych, transportu do szpitala lub przychodni, leczenia stomatologicznego oraz (w razie konieczności) koszty sprowadzenia i pobytu osoby towarzyszącej 17. Ubezpieczenie NW jest ubezpieczeniem osobowym obejmującym następstwa nieszczęśliwych wypadków. Nieszczęśliwym wypadkiem jest nagłe zdarzenie spowodowane zewnętrzną przyczyną, którego nie dało się przewidzieć, w wyniku którego ubezpieczony, niezależnie od swej woli doznał trwałego uszczerbku na zdrowiu, rozstroju zdrowia lub zmarł. Świadczenie zależy od procentowego uszczerbku na zdrowiu. Określony procent sumy ubezpieczenia przysługuje, jeżeli zostanie stwierdzony związek przyczynowy między wypadkiem, a trwałym uszczerbkiem na zdrowiu lub śmiercią, a powołany przez towarzystwo ubezpieczeniowe, lekarz bądź komisja lekarska dokona oceny stopnia trwałego uszczerbku na zdrowiu. W skład zakresu świadczeń ubezpieczyciela w przypadku zawarcia umowy omawianego ubezpieczenia wchodzą czasem dodatkowe usługi 18. Inne ubezpieczenia w turystyce bądź towarzyszące działalności turystycznej Z działalnością turystyczną ściśle związane jest korzystanie z pojazdów samochodowych, zarówno gdy idzie o turystykę organizowaną (autobusy, minibusy), jak i tę uprawianą indywidualnie (samochody osobowe, motocykle). Stąd jest oczywiste, że tzw. ubezpieczenia komunikacyjne wykazują ścisły funkcjonalny związek z turystyką, możemy więc je zaliczyć do ubezpieczeń turystycznych. Najważniejszym z tych ubezpieczeń (często, jak wspomniano wcześniej, sprzedawanym w tzw. pakiecie) jest ubezpieczenie OC posiadacza pojazdu za szkody wyrządzone ruchem tego pojazdu. Jest ono obowiązkowe zarówno w ruchu kra- 17 Ubezpieczyciel pokrywa nieuregulowane przez ubezpieczonego koszty leczenia za granicą oraz zwraca mu poniesione wydatki do wysokości sum gwarancyjnych zawartych w OWU. Jego odpowiedzialność rozpoczyna się w dniu oznaczonym w polisie i karcie identyfikacyjnej jako data początkowa (zazwyczaj od chwili wyjazdu z Polski) i kończy się ostatniego dnia okresu oznaczonego w umowie, jako okres końcowy ubezpieczenia, wraz z chwilą przekroczenia granicy państwa. Zgodnie ze stanowiskiem Sądu Najwyższego obejmuje również koszty po zakończeniu okresu ubezpieczenia określonego w umowie, jeśli wynikają one z leczenia następstw nagłego zachorowania lub nieszczęśliwego wypadku powstałych w okresie ubezpieczenia (wyrok SN z dn. 10.X.2000 r. VCKN 97/00. OSNC 2001, nr 3, poz. 46). 18 Tytułem przykładu, w skład podstawowej oferty PZU Wojażer pomoc w podróży, do ubezpieczenia KLZ wchodzi pakiet ASSISTANCE obejmujący: transport medyczny do domu, transport zwłok do miejsca pochówku, pokrycie kosztów poszukiwania i ratownictwa, zorganizowanie kontynuacji leczenia po powrocie do kraju, organizacja pomocy rehabilitacyjnej i pielęgnacyjnej, pomoc psychologa, a nawet pomoc w zakresie prowadzenia domu oraz sprawowania opieki nad zwierzętami domowymi ubezpieczonego. 175

16 jowym, jak i zagranicznym. Warunki ubezpieczenia oraz zakres ochrony ubezpieczeniowej zostały szczegółowo uregulowane w przepisach art u.u.o. z r. 19 Zasady rządzące tym ubezpieczeniem zostały omówione obszernie i drobiazgowo w licznych opracowaniach komentarzowych i monograficznych 20, nie ma zatem potrzeby powtarzania w tym miejscu tych powszechnie zresztą znanych kwestii. Gdy idzie natomiast o pozostałe ubezpieczenia turystyczne oraz te, które mają charakter związanych z nią albo inaczej towarzyszących, zilustrowaliśmy je w sposób graficzny (tabele 4 6). Ich kazuistyczne opisywanie w tym artykule nie wydaje się potrzebne ani jak sądzę zbyt sensowne 21. Uwagi de lege ferenda reasumpcja rozważań W pełni przychylam się do postulatów Mirosława Nesterowicza, że obecny stan uregulowań prawnych w zakresie turystyki organizowanej 22 jest wysoce niezadowalający, by nie rzec skandaliczny. Sprawia on, że mnożą się bankructwa biur turystycznych zwłaszcza tych, które prowadzą osoby przypadkowe i nieodpowiedzialne, co przejawia się głównie w tym, że nie posiadają należytych zabezpieczeń finansowych (ubezpieczeniowych, gwarancyjnych i innych). Tracą na tym rzesze konsumentów, którzy bardzo często nie mogą skutecznie wyegzekwować swoich roszczeń, powstałych w związku z działalnością nieuczciwych i nierzetelnych biur podróży i pośredników turystycznych. Główną przyczyną tego stanu rzeczy jest niewłaściwa regulacja prawna, w szczególności zawarta w u. u. t., którą należy jak najszybciej poprawić, a najlepiej zastąpić nową regulacją. Aby skutecznie zabezpieczyć interesy osób korzystających z usług turystycznych oferowanych przez nasz przemysł turystyczny, należy: 1. Przywrócić zasadę koncesjonowania działalności przedsiębiorców turystycznych, z jednoczesnym wymogiem wpisu do centralnego rejestru 19 Dz.U. Nr 124, poz z późn. zm. 20 Zamiast wielu zob. Ludwichowska K., Odpowiedzialność cywilna i ubezpieczeniowa za wypadki samochodowe. Toruń: TNOiK Dom Organizatora, 2007 oraz Nesterowicz M., dz. cyt., s W tej kwestii są dostępne liczne broszury, poradniki i opracowania innego autoramentu, które mogą dostarczyć odpowiednich informacji każdemu zainteresowanemu, w szczególności turyście. Jako przykład, można przywołać cytowany już autorstwa Daszewskiego A., Dąbrowskiej A. i Wróblewskiego T., Turystyczny Poradnik Ubezpieczeniowy. Bydgoszcz-Warszawa: Branta, Nesterowicz M., Prawo powinno lepiej chronić klientów biur podróży, Rzeczpospolita z r. (Prawo) oraz Wójcik K., Wakacje będą droższe, lecz bezpieczniejsze, Rzeczpospolita z r. (Prawo co dnia). 176

17 UBEZPIECZENIA TURYSTYCZNE oraz wpłaceniem (zdeponowaniem) na wyznaczony rachunek bankowy odpowiednio wysokiej kaucji pieniężnej. 2. Wprowadzić obligatoryjną przynależność tych podmiotów do zrzeszenia lub związku (np. Polskiej Izby Turystyki, dalej jako: PIT) oraz wyposażyć je (najlepiej PIT) w rygorystyczne prerogatywy nadzorcze, kontrolne i monitorujące. 3. Wprowadzić w trybie natychmiastowym obowiązkowe ubezpieczenie OC (obejmujące pełny zakres odpowiedzialności odszkodowawczej) dla wszystkich kategorii przedsiębiorców (także agentów i pośredników turystycznych) i to na odpowiednio wysokie sumy gwarancyjne. 4. Zrygoryzować i uprościć funkcjonujące do tej pory ubezpieczenia obowiązkowe (NW i KL), wraz z ustawowym zakazem odpowiednich ograniczeń i wyłączeń ochrony. 5. Wprowadzić bezwzględny wymóg posiadania przez przedsiębiorcę turystycznego, bankowego rachunku powierniczego dla przyjmowania wszelkich wpłat klientów, dokonywanych przed rozpoczęciem imprezy turystycznej (a być może aż do czasu jej zakończenia i rozliczenia). 6. Zrezygnować z tzw. alternatywnych zabezpieczeń finansowych przewidzianych w art. 5 ust. 1 pkt. 2 u. u. t. (co do pokrycia kosztów powrotu klientów z imprezy turystycznej oraz zwrotu klientom wpłat wniesionych tytułem zapłaty za imprezę turystyczną). W to miejsce należałoby wprowadzić posiadanie zabezpieczenia w postaci gwarancji bezwarunkowej (nieodwołalnej), na pierwsze żądanie i to na znaczące kwoty, których minimalna wysokość (zależna od obrotu przedsiębiorstwa turystycznego) powinna być ustalona ustawowo (!). Gwarancja winna obejmować każdy przypadek niewywiązania się przedsiębiorcy turystycznego z przyjętych na siebie zobowiązań z tego tytułu (także niezawiniony przez przedsiębiorcę turystycznego). Na koniec należałoby też postulować uproszczenie skomplikowanej i zgoła sofistycznej procedury uruchamiania owych zabezpieczeń (gwarancji) z udziałem takich podmiotów jak wojewoda, marszałek województwa czy inne organy i urzędy, co jak pokazuje dotychczasowa praktyka nie jest ani efektywne ani zbyt zrozumiałe dla poszkodowanych klientów. 177

18 Tab. 7 Wykaz skrótów. AC ASSISTANCE CONCIERGE DYREKTYWA 90/314/EEC EKUZ auto-casco (w kontekście: ubezpieczenie pojazdu samochodowego od uszkodzeń i innych zdarzeń losowych); ubezpieczenie zapewniające pomoc techniczną, informacyjną, prawną i medyczną osobie ubezpieczonej; z reguły adresowane dla ubezpieczonego kierowcy (w kontekście: ubezpieczenia ASSISTANCE); ubezpieczenie zapewniające świadczenie pomocowe osobie ubezpieczonej, z reguły niepieniężne i o różnym charakterze (w kontekście: ubezpieczenia CONCIERGE); Dyrektywa Rady Wspólnot Europejskich z dnia 13 czerwca 1990 r. o podróżach turystycznych (Dz. Urz. UE L z , s. 59); Europejska Karta Ubezpieczenia Zdrowotnego uprawniająca osobę przebywającą czasowo w innym państwie członkowskim UE/EFTA, niż kraj ojczysty do wszystkich świadczeń zdrowotnych, które w ramach systemu zabezpieczenia społeczno-zdrowotnego przysługują obywatelom kraju pobytu; K.C. ustawa z dnia 23 kwietnia 1964r. Kodeks cywilny (Dz.U. Nr 16, poz. 93 z późn. zm.); KLZ koszty leczenia za granicą (w kontekście: ubezpieczenia kosztów leczenia); K.M. ustawa z dnia 18 września 2001r. Kodeks morski (Dz.U. Nr 138, poz z późn. zm.); NW nieszczęśliwe wypadki (w kontekście: ubezpieczenia od następstw nieszczęśliwych wypadków); OC odpowiedzialność cywilna (w kontekście: ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej); OWU ogólne warunki ubezpieczeń; PR. LOTN. ustawa z dnia 3 lipca 2002r. Prawo lotnicze (Dz.U. Nr 130, poz. 112 z późn. zm.); U.DZ.U. ustawa z dnia 22 maja 2003r. o działalności ubezpieczeniowej (Dz.U. Nr 124, poz z późn. zm.); U.U.O. ustawa z dnia 22 maja 2003r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (Dz.U. Nr 124, poz z późn. zm.); U.U.T. ustawa z dnia 29 sierpnia 1997r. o usługach turystycznych (tekst jedn. Dz.U. z 2004r. Nr 223, poz z późn. zm.) 178

Ubezpieczenia gospodarcze (majątkowe i osobowe) są jeszcze niedocenianym elementem działalności wielu zamawiających.

Ubezpieczenia gospodarcze (majątkowe i osobowe) są jeszcze niedocenianym elementem działalności wielu zamawiających. Ubezpieczenia gospodarcze (majątkowe i osobowe) są jeszcze niedocenianym elementem działalności wielu zamawiających. Ubezpieczenia gospodarcze (majątkowe i osobowe) są jeszcze niedocenianym elementem działalności

Bardziej szczegółowo

UBEZPIECZENIE PODRÓŻ BEZ ZMARTWIEŃ

UBEZPIECZENIE PODRÓŻ BEZ ZMARTWIEŃ Karta Produktu UBEZPIECZENIE PODRÓŻ BEZ ZMARTWIEŃ Ubezpieczający: Raiffeisen Bank Polska S.A., zwany dalej Bankiem Ubezpieczony: Osoba fizyczna (18-70 lat) będąca Klientem Banku, będąca posiadaczem karty

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenia turystyczne w pigułce

Ubezpieczenia turystyczne w pigułce Ubezpieczenia turystyczne w pigułce Krystyna Krawczyk & Aleksander Daszewski Biuro Rzecznika Ubezpieczonych Rada Ubezpieczonych, Warszawa 16 czerwca 2015 r. Ubezpieczenia turystyczne (travelki) podstawowe

Bardziej szczegółowo

Warunki uczestnictwa w imprezach turystycznych organizowanych przez biuro podróży School Tour Krzysztof Lubas

Warunki uczestnictwa w imprezach turystycznych organizowanych przez biuro podróży School Tour Krzysztof Lubas Warunki uczestnictwa w imprezach turystycznych organizowanych przez biuro podróży School Tour Krzysztof Lubas I. POSTANOWIENIA WSTĘPNE 1. Biuro Podróży School Tour Krzysztof Lubas, jest organizatorem turystyki

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenie wyjazdów turystycznych W podróży. OWU styczeń 2016

Ubezpieczenie wyjazdów turystycznych W podróży. OWU styczeń 2016 Ubezpieczenie wyjazdów turystycznych W podróży OWU styczeń 2016 W podróży Klauzula nr 1 koszty leczenia Suma Ubezpieczenia: 10 000 EUR; 20 000 EUR; 40 000 EUR; 60 000 EUR Okres ochrony: 7 dniowa karencja

Bardziej szczegółowo

PROGRAM MOTYWACYJNY WSPÓLNY INTERES. współpracuj. wspieraj. polecaj. pozyskuj KARTA PREMIOWA

PROGRAM MOTYWACYJNY WSPÓLNY INTERES. współpracuj. wspieraj. polecaj. pozyskuj KARTA PREMIOWA PROGRAM MOTYWACYJNY WSPÓLNY INTERES polecaj współpracuj pozyskuj wspieraj KARTA PREMIOWA 0000 0000 0000 0000 0000 0000 0000 0000 Sięgnij po kartę premiową i korzystaj z niej bez ograniczeń! Nadzieja Ubezpieczenia

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA SPORTU I TURYSTYKI 1) z dnia 21 kwietnia 2011 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA SPORTU I TURYSTYKI 1) z dnia 21 kwietnia 2011 r. Dziennik Ustaw Nr 88 5361 Poz. 499 499 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA SPORTU I TURYSTYKI 1) z dnia 21 kwietnia 2011 r. w sprawie wzorów formularzy umowy gwarancji bankowej, umowy gwarancji ubezpieczeniowej oraz

Bardziej szczegółowo

Funkcje ubezpieczenia OC wykonawcy zamówienia publicznego w postępowaniach o udzielenie zamówienia oraz w trakcie realizacji zamówienia

Funkcje ubezpieczenia OC wykonawcy zamówienia publicznego w postępowaniach o udzielenie zamówienia oraz w trakcie realizacji zamówienia Funkcje ubezpieczenia OC wykonawcy zamówienia publicznego w postępowaniach o udzielenie zamówienia oraz w trakcie realizacji zamówienia JACEK ZĘBALA DEPARTAMENT KONTROLI DORAŹNEJ URZĄD ZAMÓWIEŃ PUBLICZNYCH

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA SPORTU I TURYSTYKI 1 z dnia 21 kwietnia 2011 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA SPORTU I TURYSTYKI 1 z dnia 21 kwietnia 2011 r. Dodatek specjalny Wiadomości Turystyczne pismo branżowe pracowników turystyki Wydawca: Eurosystem Wawelska 78, ap. 30, 02-034 Warszawa tel. (22) 822 20 16, e-mail: wt@wiadomosciturystyczne.pl www.wiadomosciturystyczne.pl

Bardziej szczegółowo

UMOWA Nr... Miastem Zamość, z siedzibą w Zamościu, przy ul. Rynek Wielki 13, 22-400 Zamość,

UMOWA Nr... Miastem Zamość, z siedzibą w Zamościu, przy ul. Rynek Wielki 13, 22-400 Zamość, Załącznik nr 6b do SIWZ projekt umowy dotyczącej Części II zamówienia UMOWA Nr... zawarta w Zamościu, w dniu... pomiędzy: Miastem Zamość, z siedzibą w Zamościu, przy ul. Rynek Wielki 13, 22-400 Zamość,

Bardziej szczegółowo

Licencjonowani zarządcy nieruchomości podlegają obowiązkowi ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej z tytułu wykonywania czynności zawodowych.

Licencjonowani zarządcy nieruchomości podlegają obowiązkowi ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej z tytułu wykonywania czynności zawodowych. W Polsce jest ok. 15 tys. licencjonowanych zarządców nieruchomości; podlegają oni obowiązkowi ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej z tytułu czynności zawodowych. Licencjonowani zarządcy nieruchomości

Bardziej szczegółowo

Ogólne Warunki Ubezpieczenia OC w ruchu zagranicznym

Ogólne Warunki Ubezpieczenia OC w ruchu zagranicznym 1OWU Zielona Karta Ogólne Warunki Ubezpieczenia OC w ruchu zagranicznym Postanowienia ogólne 1 1. Ogólne warunki ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych za szkody powstałe

Bardziej szczegółowo

Nazwa produktu pozycji taryfy

Nazwa produktu pozycji taryfy PEŁNOMOCNICTWO Akwizycyjne typu D AGENT Sopockie Towarzystwo Ubezpieczeń Ergo Hestia Spółka Akcyjna z siedzibą w Sopocie, ul. Hestii 1, 81-7 Sopot, wpisane do rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru

Bardziej szczegółowo

UMOWA Nr... zawarta w Skarżysku- Kamiennym, w dniu... pomiędzy:

UMOWA Nr... zawarta w Skarżysku- Kamiennym, w dniu... pomiędzy: Załącznik Nr 6a do SIWZ wzór umowy dotyczącej części II zamówienia UMOWA Nr... zawarta w Skarżysku- Kamiennym, w dniu... pomiędzy: Gminą Skarżysko Kamienna, z siedzibą przy ul. Sikorskiego 18, 26-110 Skarżysko

Bardziej szczegółowo

USŁUGI TURYSTYCZNE PORADNIK DLA KONSUMENTÓW

USŁUGI TURYSTYCZNE PORADNIK DLA KONSUMENTÓW USŁUGI TURYSTYCZNE PORADNIK DLA KONSUMENTÓW Wybieramy organizatora Każdy organizator turystyki, przed rozpoczęciem świadczenia usług na rzecz konsumentów, powinien zostać wpisany do rejestru organizatorów

Bardziej szczegółowo

Spis treści: Wprowadzenie. Rozdział 1. Zagadnienia ogólne

Spis treści: Wprowadzenie. Rozdział 1. Zagadnienia ogólne Umowa o podróż w prawie polskim. Rafał Adamus Masowy rozwój turystyki prowadzi do poddania tej dziedziny aktywności społecznej regulacji prawnej w systemach prawnych różnych państw, a w tym również w Polsce.

Bardziej szczegółowo

1. UBEZPIECZENIE KOSZTÓW REZYGNACJI Z PODRÓŻY

1. UBEZPIECZENIE KOSZTÓW REZYGNACJI Z PODRÓŻY 1. UBEZPIECZENIE KOSZTÓW REZYGNACJI Z PODRÓŻY PRZEDMIOT UBEZPIECZENIA KOSZTÓW REZYGNACJI Z PODRÓŻY Koszty rezygnacji z podróży - to przewidziane w umowie uczestnictwa w podróży bądź w umowie przewozu koszty

Bardziej szczegółowo

WARUNKI UBEZPIECZENIA

WARUNKI UBEZPIECZENIA Załącznik Nr 2 do SIWZ WARUNKI UBEZPIECZENIA I. Warunki OC: Zgodnie z ustawą z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli

Bardziej szczegółowo

USTAWA. z dnia 2011 r. o dodatkowym ubezpieczeniu zdrowotnym oraz zmianie niektórych innych ustaw 1)

USTAWA. z dnia 2011 r. o dodatkowym ubezpieczeniu zdrowotnym oraz zmianie niektórych innych ustaw 1) USTAWA z dnia 2011 r. o dodatkowym ubezpieczeniu zdrowotnym oraz zmianie niektórych innych ustaw 1) Art. 1. Ustawa określa zasady zawierania i wykonywania umów dodatkowego ubezpieczenia zdrowotnego oraz

Bardziej szczegółowo

Polisa nr 556000000000

Polisa nr 556000000000 SOPOCKIE TOWARZYSTWO UBEZPIECZEŃ ERGO HESTIA SA ul. Hestii 1, 81-731 Sopot. Numer KRS 0000024812 Sądu Rejonowego Gdańsk-Północ w Gdańsku, VIII Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego. NIP 585-000-16-90.

Bardziej szczegółowo

KOMPLEKSOWA OCHRONA ZAWODU ADWOKATA

KOMPLEKSOWA OCHRONA ZAWODU ADWOKATA KOMPLEKSOWA OCHRONA ZAWODU ADWOKATA Przewodnik po ubezpieczeniach dostępnych dla członków Izb Adwokackich w ramach umowy Generalnej NRA - PZU SA, TUiR Warta SA Umowa Generalna w sprawie programu ubezpieczeniowego

Bardziej szczegółowo

Gminą Kluczewsko NIP 6090003613, REGON 59064805, ul. Spółdzielcza 12, 29-120 Kluczewsko, reprezentowaną przez Wójta Gminy Kluczewsko

Gminą Kluczewsko NIP 6090003613, REGON 59064805, ul. Spółdzielcza 12, 29-120 Kluczewsko, reprezentowaną przez Wójta Gminy Kluczewsko Załącznik Nr 6a do SIWZ wzór umowy dotyczącej części II zamówienia UMOWA Nr... zawarta w Kluczewsku w dniu... pomiędzy: Gminą Kluczewsko NIP 6090003613, REGON 59064805, ul. Spółdzielcza 12, 29-120 Kluczewsko,

Bardziej szczegółowo

Definicja ryzyka ubezpieczeniowego, cechy ryzyka, faktory ryzyka.

Definicja ryzyka ubezpieczeniowego, cechy ryzyka, faktory ryzyka. Podstawowe pojęcia ubezpieczeniowe. Klasyfikacja ubezpieczeń Ubezpieczenia dzielimy na: Społeczne, Gospodarcze. Ubezpieczenia społeczne naleŝą do sektora publicznego, są ściśle związane z pracownikiem

Bardziej szczegółowo

Ogólne warunki uczestnictwa w imprezach turystycznych

Ogólne warunki uczestnictwa w imprezach turystycznych Ogólne warunki uczestnictwa w imprezach turystycznych 1. POSTANOWIENIA OGÓLNE niego usług. 1. Niniejsze Ogóle Warunki Uczestnictwa w imprezach turystycznych, zwane w dalszej części OWU, określają prawa

Bardziej szczegółowo

OFERTA UBEZPIECZEŃ DLA SZKÓŁ

OFERTA UBEZPIECZEŃ DLA SZKÓŁ OFERTA UBEZPIECZEŃ DLA SZKÓŁ Ubezpieczenie następstw nieszczęśliwych wypadków dzieci, młodzieży i personelu w szkołach i innych zakładach UBEZPIECZENIE NNW Jest to szczególna oferta opracowana z myślą

Bardziej szczegółowo

Spis treści CZĘŚĆ I. UBEZPIECZENIA GOSPODARCZE

Spis treści CZĘŚĆ I. UBEZPIECZENIA GOSPODARCZE Spis treści Wykaz skrótów......................................................... 8 Wstęp................................................................. 9 CZĘŚĆ I. UBEZPIECZENIA GOSPODARCZE 1. RYZYKO

Bardziej szczegółowo

Twoje Centrum Ubezpieczeń

Twoje Centrum Ubezpieczeń UBEZPIECZENIE DOMU / MIESZKANIA To jedno z najważniejszych ubezpieczeń majątkowych, które proponujemy swoim Klientom. Dla wielu ludzi to właśnie dom/mieszanie stanowią największy dorobek życia. Zdarzenia

Bardziej szczegółowo

pilotażowe staże dla nauczycieli i instruktorów kształcenia zawodowego w przedsiębiorstwach

pilotażowe staże dla nauczycieli i instruktorów kształcenia zawodowego w przedsiębiorstwach pilotażowe staże dla nauczycieli i instruktorów kształcenia zawodowego w przedsiębiorstwach UBEZPIECZENIA W LOGISTYCE DARIUSZ PAUCH Zagadnienia umowy ubezpieczenia i kwestie z nią związane regulują: Ustawa

Bardziej szczegółowo

Rozdział V: Istotne dla stron postanowienia umowy: UMOWA GENERALNA NA ZADANIE A+B - UMOWA GENERALNA NA ZADANIE C

Rozdział V: Istotne dla stron postanowienia umowy: UMOWA GENERALNA NA ZADANIE A+B - UMOWA GENERALNA NA ZADANIE C Powiatowy Zarząd Dróg w Kędzierzynie - Koźlu PZD.272.9.2014 Rozdział V: Istotne dla stron postanowienia umowy: UMOWA GENERALNA NA ZADANIE A+B - UMOWA GENERALNA NA ZADANIE C Powiatowy Zarząd Dróg w Kędzierzynie

Bardziej szczegółowo

Warszawa, 24-09-2014 RU/231/AD/14

Warszawa, 24-09-2014 RU/231/AD/14 Warszawa, 24-09-2014 RU/231/AD/14 Pani Dorota Karczewska Wiceprezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Plac Powstańców Warszawy 1 00-950 Warszawa W odpowiedzi na pismo z dnia 5.09.2014 r. (znak:

Bardziej szczegółowo

2. Umowę zawarto w wyniku przeprowadzenia konkursu na wybór najkorzystniejszej oferty ubezpieczenia dla studentów i pracowników Politechniki.

2. Umowę zawarto w wyniku przeprowadzenia konkursu na wybór najkorzystniejszej oferty ubezpieczenia dla studentów i pracowników Politechniki. DEFINICJE: 1. Ubezpieczyciel: UNIQA Towarzystwo Ubezpieczeń S.A., 1. 2. Politechnika: Politechnika Gdańska, jako podmiot umożliwiający dystrybucję ubezpieczeń na jej terenie, 3. Ubezpieczający: Każda osoba

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 7 do SIWZ - wzór umowy

Załącznik nr 7 do SIWZ - wzór umowy zawarta w dniu... pomiędzy: UMOWA Nr... Państwową Wyższą Szkołą Informatyki i Przedsiębiorczości w Łomży z siedzibą w Łomży, ul. Akademicka 14 18-400 Łomża, NIP: 718-19-47-148, REGON: 451202740 reprezentowaną

Bardziej szczegółowo

Wykaz skrótów... Słownik pojęć... Wprowadzenie...

Wykaz skrótów... Słownik pojęć... Wprowadzenie... Wykaz skrótów... Słownik pojęć... Wprowadzenie... XI XIII XVII Rozdział I. Istota odpowiedzialności odszkodowawczej... 1 1. Funkcje odpowiedzialności odszkodowawczej... 1 2. Reżimy odpowiedzialności odszkodowawczej...

Bardziej szczegółowo

Ogólne warunki ubezpieczenia Informacja Prawna. Allianz ubezpieczenia od A do Z.

Ogólne warunki ubezpieczenia Informacja Prawna. Allianz ubezpieczenia od A do Z. Ubezpieczenia majątkowe Ogólne warunki ubezpieczenia Informacja Prawna Allianz ubezpieczenia od A do Z. Spis treści Postanowienia ogólne.................................................. 1 2. Przedmiot

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 5 do SIWZ

Załącznik nr 5 do SIWZ Załącznik nr 5 do SIWZ Projekt umowy UMOWA Zawarta w dniu...2009 r. w Warszawie pomiędzy: Ministerstwem Infrastruktury z siedzibą w Warszawie, ul. Chałubińskiego 4/6, reprezentowanym przez Dyrektora Generalnego,

Bardziej szczegółowo

Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: www.zuk.zgk-karkonosze.pl/przetargi.

Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: www.zuk.zgk-karkonosze.pl/przetargi. Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: www.zuk.zgk-karkonosze.pl/przetargi.html Mysłakowice: Ubezpieczenie majątku i innych interesów Związku

Bardziej szczegółowo

UBEZPIECZENIE NA ŻYCIE

UBEZPIECZENIE NA ŻYCIE UBEZPIECZENIE NA ŻYCIE DLA BYŁYCH FUNKCJONARIUSZY BIURA OCHRONY RZĄDU Szanowni Państwo, Poniżej przedstawiamy ofertę Ubezpieczenia na życie i zdrowie Ubezpieczonego lub dodatkowo życie i zdrowie Współmałżonka

Bardziej szczegółowo

OFERTA UBEZPIECZENIA

OFERTA UBEZPIECZENIA OFERTA UBEZPIECZENIA I. basen morza śródziemnego Zakres Ubezpieczenia: Standard KR NWI 1,85 KR NWI 2,70 KR NWI 2,55 KR NWI 3,35 - koszty leczenia KR - koszty ratownictwa NWI - na zdrowiu - - bagaż podróżny

Bardziej szczegółowo

UBEZPIECZENIE NA ŻYCIE

UBEZPIECZENIE NA ŻYCIE UBEZPIECZENIE NA ŻYCIE DLA FUNKCJONARIUSZY I PRACOWNIKÓW CYWILNYCH BIURA OOCHRONY RZĄDU Szanowni Państwo, Poniżej przedstawiamy ofertę Ubezpieczenia na życie i zdrowie lub dodatkowo życie i zdrowie Współmałżonka

Bardziej szczegółowo

Rejestr organizatorów turystyki i pośredników turystycznych procedura uzyskania wpisu w świetle ustawy o usługach turystycznych

Rejestr organizatorów turystyki i pośredników turystycznych procedura uzyskania wpisu w świetle ustawy o usługach turystycznych Rejestr organizatorów turystyki i pośredników turystycznych procedura uzyskania wpisu w świetle ustawy o usługach turystycznych Lidia Winkler Departament Sportu i Turystyki Urząd Marszałkowski Województwa

Bardziej szczegółowo

Swobodny przepływ osób

Swobodny przepływ osób POLSKIE ZDROWIE W UNII EUROPEJSKIEJ SWOBODNY PRZEPŁYW PACJENTÓW I USŁUG KORZYSTANIE ZE ŚWIADCZEŃ ZDROWOTNYCH NA TERENIE UNII EUROPEJSKIEJ Wacława Wojtala Swobodny przepływ osób Gwarantuje wolność przemieszczania

Bardziej szczegółowo

UMOWA GENERALNA NA ZADANIE A+B - UMOWA GENERALNA NA ZADANIE C

UMOWA GENERALNA NA ZADANIE A+B - UMOWA GENERALNA NA ZADANIE C Powiatowy Zarząd Dróg w Kędzierzynie - Koźlu PZD.272.4.2015 Rozdział V: Istotne dla stron postanowienia umowy: UMOWA GENERALNA NA ZADANIE A+B - UMOWA GENERALNA NA ZADANIE C Powiatowy Zarząd Dróg w Kędzierzynie

Bardziej szczegółowo

UMOWA NR DZ/223/../2013

UMOWA NR DZ/223/../2013 Załącznik nr 6 do SIWZ PROJEKT UMOWY UMOWA NR DZ/223/../2013 na usługę kompleksowego ubezpieczenia mienia oraz odpowiedzialności cywilnej Samodzielnego Publicznego Wojewódzkiego Szpitala Zespolonego w

Bardziej szczegółowo

Uwaga Rolnicy UBEZPIECZENIA OBOWIĄZKOWE ROLNIKÓW

Uwaga Rolnicy UBEZPIECZENIA OBOWIĄZKOWE ROLNIKÓW Uwaga Rolnicy Wójt Gminy Leoncin przypomina, iż ustawodawca nałożył na producentów rolnych obowiązek ubezpieczeniowy. W związku z tym, poniżej przedstawiamy wyciąg najistotniejszych zapisów: Ustawy o ubezpieczeniach

Bardziej szczegółowo

801 102 102 pzu.pl. PZU SA Oddział Wrocław Ul. Oławska 35, 50-124 Wrocław tel. 71 308 26 47 do 45, fax. 71 308 26 46

801 102 102 pzu.pl. PZU SA Oddział Wrocław Ul. Oławska 35, 50-124 Wrocław tel. 71 308 26 47 do 45, fax. 71 308 26 46 801 102 102 pzu.pl PZU SA Oddział Wrocław Ul. Oławska 35, 50-124 Wrocław tel. 71 308 26 47 do 45, fax. 71 308 26 46 Ubezpieczenie następstw nieszczęśliwych wypadków dzieci, młodzieży szkolnej na rok szkolny

Bardziej szczegółowo

SZCZEGÓŁOWY OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA

SZCZEGÓŁOWY OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA SZCZEGÓŁOWY OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA W niniejszym Załączniku opisano zakres i warunki. Zamawiający dopuszcza wprowadzanie zmian w klauzulach, jedynie w wypadku jeśli nie ograniczają one odpowiedzialności

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych w ruchu zagranicznym Zielona Karta

Ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych w ruchu zagranicznym Zielona Karta Ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych w ruchu zagranicznym Zielona Karta Twój majątek Ogólne warunki ubezpieczenia Zadzwoń do nas 801 28 28 28 z telefonu komórkowego

Bardziej szczegółowo

Gminą Szydłowiec NIP 799-19-13-158, REGON 670223391, 26-500 Szydłowiec, Rynek Wielki 1, reprezentowaną przez

Gminą Szydłowiec NIP 799-19-13-158, REGON 670223391, 26-500 Szydłowiec, Rynek Wielki 1, reprezentowaną przez Załącznik Nr 6a do SIWZ wzór umowy dotyczącej części II zamówienia UMOWA Nr... zawarta w Szydłowcu w dniu... pomiędzy: Gminą Szydłowiec NIP 799-19-13-158, REGON 670223391, 26-500 Szydłowiec, Rynek Wielki

Bardziej szczegółowo

Jak zadbać o udany wyjazd

Jak zadbać o udany wyjazd e-poradnik Prawo Prawo Prawo Prawo Prawo Jak zadbać o udany wyjazd obowiązki biur podróży i prawa turysty Na co zwrócić uwagę przed wykupieniem imprezy turystycznej Co powinna zawierać umowa z biurem podróży

Bardziej szczegółowo

Ewa Kiziewicz główny specjalista w Biurze Rzecznika Ubezpieczonych. Pełnomocnictwo w postępowaniu odszkodowawczym

Ewa Kiziewicz główny specjalista w Biurze Rzecznika Ubezpieczonych. Pełnomocnictwo w postępowaniu odszkodowawczym Ewa Kiziewicz główny specjalista w Biurze Rzecznika Ubezpieczonych Pełnomocnictwo w postępowaniu odszkodowawczym Zgodnie z ogólną zasadą składania oświadczeń woli o ile ustawa nie przewiduje odrębnych

Bardziej szczegółowo

UMOWA Nr... Zawarta w Mińsku Mazowieckim, dnia... 2013 r., pomiędzy Powiatem Mińskim reprezentowanym przez Zarząd Powiatu w imieniu którego działają:

UMOWA Nr... Zawarta w Mińsku Mazowieckim, dnia... 2013 r., pomiędzy Powiatem Mińskim reprezentowanym przez Zarząd Powiatu w imieniu którego działają: Załącznik nr 6b wzór umowy dotyczący części II zamówienia WZÓR UMOWY UMOWA Nr... Zawarta w Mińsku Mazowieckim, dnia... 2013 r., pomiędzy Powiatem Mińskim reprezentowanym przez Zarząd Powiatu w imieniu

Bardziej szczegółowo

Podstawowe regulacje prawne dotyczące wypowiedzenia umowy ubezpieczenia na życie znajdują się w art. 812 4 k.c. oraz art. 830 k.c.

Podstawowe regulacje prawne dotyczące wypowiedzenia umowy ubezpieczenia na życie znajdują się w art. 812 4 k.c. oraz art. 830 k.c. Anna Dąbrowska główny specjalista w Biurze Rzecznika Ubezpieczonych Wypowiedzenie umowy ubezpieczenia na życie Regulacje prawne Podstawowe regulacje prawne dotyczące wypowiedzenia umowy ubezpieczenia na

Bardziej szczegółowo

Karta Produktu UBEZPIECZENIE NA ŻYCIE DLA KREDYTOBIORCÓW RAIFFEISEN BANK POLSKA S.A. R-BEZPIECZNA SPŁATA. Ubezpieczający: Ubezpieczony:

Karta Produktu UBEZPIECZENIE NA ŻYCIE DLA KREDYTOBIORCÓW RAIFFEISEN BANK POLSKA S.A. R-BEZPIECZNA SPŁATA. Ubezpieczający: Ubezpieczony: Karta Produktu UBEZPIECZENIE NA ŻYCIE DLA KREDYTOBIORCÓW RAIFFEISEN BANK POLSKA S.A. R-BEZPIECZNA SPŁATA Ubezpieczający: Osoba fizyczna, prowadząca działalność gospodarczą na podstawie wpisu do ewidencji

Bardziej szczegółowo

dr Małgorzata Serwach, Uniwersytet Medyczny w Łodzi, Uniwersytet Łódzki

dr Małgorzata Serwach, Uniwersytet Medyczny w Łodzi, Uniwersytet Łódzki UBEZPIECZENIE ODPOWIEDZIALNOŚCI CYWILNEJ PODMIOTU PRZYJMUJĄCEGO ZAMÓWIENIE NA ŚWIADCZENIA ZDROWOTNE, ŚWIADCZENIODAWCY ORAZ INNYCH OSÓB UDZIELAJĄCYCH TAKICH ŚWIADCZEŃ dr Małgorzata Serwach, Uniwersytet

Bardziej szczegółowo

Świadczenia podstawowe

Świadczenia podstawowe Oferta PZU dla Szkoły Podstawowej w Nowym Świętowie na rok szkolny 2014/2015 Wariant II, suma ubezpieczenia (SU): 11.000 zł- składka 49 zł, polisa nr... Świadczenia podstawowe i dodatkowe Świadczenia podstawowe

Bardziej szczegółowo

zgłoszenia szkody z ubezpieczenia kosztów leczenia i ratownictwa za granicą

zgłoszenia szkody z ubezpieczenia kosztów leczenia i ratownictwa za granicą ubezpieczenia Formularz zgłoszenia szkody z ubezpieczenia kosztów leczenia i ratownictwa za granicą W celu szybkiego i sprawnego rozpatrzenia roszczenia prosimy o dokładne wypełnienie poniższego formularza

Bardziej szczegółowo

MINISTERSTWO SPORTU I TURYSTYKI

MINISTERSTWO SPORTU I TURYSTYKI MINISTERSTWO SPORTU I TURYSTYKI Wspólne Stanowisko Ministra Sportu i Turystyki, Ministra Administracji i Cyfryzacji, Ministra Finansów oraz Ministra Spraw Zagranicznych Stanowisko na posiedzenie Rady Ministrów,

Bardziej szczegółowo

I. Postanowienia typowe (zgodne z art. 12a ustawy o działalności ubezpieczeniowej)

I. Postanowienia typowe (zgodne z art. 12a ustawy o działalności ubezpieczeniowej) Ogólne Warunki Grupowego Ubezpieczenia na Życie OPTIMUM Towarzystwo Ubezpieczeń na życie Spółdzielczych Kas Oszczędnościowo-Kredytowych S.A. data wejścia w życie o.w.u.- 10 sierpnia 2007 r. I. Postanowienia

Bardziej szczegółowo

Altima, Aspira Terminowe ubezpieczenia na życie. Hestia Kontakt 801 107 107*, 58 555 5 555 * opłata za połączenie zgodna z cennikiem operatora

Altima, Aspira Terminowe ubezpieczenia na życie. Hestia Kontakt 801 107 107*, 58 555 5 555 * opłata za połączenie zgodna z cennikiem operatora Altima, Aspira Terminowe na życie 1 Ubezpieczenie na Życie ALTIMA I. opis produktu Charakter Odbiorca produktu Warunki przystąpienia Okres Składka Składka dodatkowa Suma i zakres Umowy dodatkowe Indywidualne,

Bardziej szczegółowo

Projekt U S T A W A. z dnia

Projekt U S T A W A. z dnia Projekt U S T A W A z dnia o zmianie ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych oraz ustawy o działalności ubezpieczeniowej

Bardziej szczegółowo

zgłoszenia szkody z ubezpieczenia kosztów leczenia i ratownictwa za granicą

zgłoszenia szkody z ubezpieczenia kosztów leczenia i ratownictwa za granicą Formularz zgłoszenia szkody z ubezpieczenia kosztów leczenia i ratownictwa za granicą W celu szybkiego i sprawnego rozpatrzenia roszczenia prosimy o dokładne wypełnienie poniższego formularza i dostarczenie

Bardziej szczegółowo

ZASADY UDZIELANIA ŚWIADCZEŃ ZDROWOTNYCH W OPARCIU O PRZEPISY DYREKTYWY TRANSGRANICZNEJ

ZASADY UDZIELANIA ŚWIADCZEŃ ZDROWOTNYCH W OPARCIU O PRZEPISY DYREKTYWY TRANSGRANICZNEJ ZASADY UDZIELANIA ŚWIADCZEŃ ZDROWOTNYCH W OPARCIU O PRZEPISY DYREKTYWY TRANSGRANICZNEJ DYREKTYWA PE I RADY 2011/24/UE Z DNIA 9 MARCA 2011 R. W SPRAWIE STOSOWANIA PRAW PACJENTÓW W TRANSGRANICZNEJ OPIECE

Bardziej szczegółowo

Regulamin Programu Promocyjnego Poleć AXA DIRECT znajomym

Regulamin Programu Promocyjnego Poleć AXA DIRECT znajomym Regulamin Programu Promocyjnego Poleć AXA DIRECT znajomym Postanowienia Ogólne 1 1. Niniejszy Regulamin określa zasady Programu Promocyjnego Poleć AXA DIRECT znajomym prowadzonego przez AVANSSUR Spółka

Bardziej szczegółowo

WYMARZONA WYCIECZKA CZY DROGA PEŁNA PUŁAPEK

WYMARZONA WYCIECZKA CZY DROGA PEŁNA PUŁAPEK WYMARZONA WYCIECZKA CZY DROGA PEŁNA PUŁAPEK U progu wakacji i sezonu urlopowego, Wojewódzki Inspektorat Inspekcji Handlowej w Gdańsku przekazuje Państwu garść informacji dotyczących najbardziej istotnych

Bardziej szczegółowo

UMOWA Nr... 1... 2...

UMOWA Nr... 1... 2... Załącznik nr 6a do SIWZ - projekt umowy dotyczącej Części I zamówienia UMOWA Nr... zawarta w Zamościu, w dniu... pomiędzy: Miastem Zamość, z siedzibą w Zamościu, przy ul. Rynek Wielki 13, 22-400 Zamość,

Bardziej szczegółowo

OGÓLNE WARUNKI DODATKOWEGO UBEZPIECZENIA NA WYPADEK TRWAŁEJ I CAŁKOWITEJ NIEZDOLNOŚCI DO PRACY_AF3

OGÓLNE WARUNKI DODATKOWEGO UBEZPIECZENIA NA WYPADEK TRWAŁEJ I CAŁKOWITEJ NIEZDOLNOŚCI DO PRACY_AF3 1 OGÓLNE WARUNKI DODATKOWEGO UBEZPIECZENIA NA WYPADEK TRWAŁEJ I CAŁKOWITEJ NIEZDOLNOŚCI DO PRACY_AF3 Zatwierdzone uchwałą nr 4 Zarządu MACIF Życie Towarzystwo Ubezpieczeń Wzajemnych z dnia 9 grudnia 2014

Bardziej szczegółowo

Karta Produktu ubezpieczenia karty kredytowej WORLD MASTERCARD

Karta Produktu ubezpieczenia karty kredytowej WORLD MASTERCARD Karta Produktu ubezpieczenia karty kredytowej WORLD MASTERCARD 1 Zakład Ubezpieczeń AGA International S.A. Oddział w Polsce 2 Rola Alior Bank S.A. Ubezpieczający 3 Ubezpieczony 4 Typ umowy ubezpieczenia

Bardziej szczegółowo

OFERTA UBEZPIECZEŃ DLA SZKÓŁ

OFERTA UBEZPIECZEŃ DLA SZKÓŁ OFERTA UBEZPIECZEŃ DLA SZKÓŁ Powszechny Zakład Ubezpieczeń Spółka Akcyjna Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawa, XII Wydział Gospodarczy, KRS 9831, NIP: 526-025-10-49, kapitał zakładowy 86.352.300 zł wpłacony

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenie NNW 11 11. Departament Ubezpieczeń Indywidualnych

Ubezpieczenie NNW 11 11. Departament Ubezpieczeń Indywidualnych Ubezpieczenie NNW 11 11 Maj / Czerwiec 2013 1 Zakres ubezpieczenia NNW A - śmierć ubezpieczonego wskutek nieszczęśliwego wypadku; B - trwały uszczerbek na zdrowiu wskutek nieszczęśliwego wypadku; opcja

Bardziej szczegółowo

Szczególne warunki ubezpieczeń komunikacyjnych program FordUbezpieczenia

Szczególne warunki ubezpieczeń komunikacyjnych program FordUbezpieczenia Szczególne warunki ubezpieczeń komunikacyjnych program FordUbezpieczenia 1. W programie pakietowych ubezpieczeń komunikacyjnych FordUbezpieczenia, zwanym dalej programem FordUbezpieczenia, określonym w

Bardziej szczegółowo

INFORMACJA O PRODUKCIE MetLife MultiOchrona

INFORMACJA O PRODUKCIE MetLife MultiOchrona INFORMACJA O PRODUKCIE MetLife MultiOchrona Kompleksowy Pakiet Ubezpieczeniowy NW I. OPIS MARKETINGOWY / POTRZEBA UBEZPIECZENIOWA Pakiet korzyści dla Ciebie i Twoich bliskich. Bierzesz na siebie odpowiedzialność

Bardziej szczegółowo

UBEZPIECZENIA DLA PRZEDSIĘBIORSTW

UBEZPIECZENIA DLA PRZEDSIĘBIORSTW UBEZPIECZENIA DLA PRZEDSIĘBIORSTW Książka przeznaczona jest dla przedsiębiorców, którzy chcą pogłębić swoją wiedzę na temat ubezpieczeń gospodarczych, ale również dla pracowników sektora ubezpieczeń oraz

Bardziej szczegółowo

Odpowiedzialność cywilna z Tytułu Wykonywania Zawodu

Odpowiedzialność cywilna z Tytułu Wykonywania Zawodu Odpowiedzialność cywilna z Tytułu Wykonywania Zawodu Izabella Skrzypczyk Menadżer Sprzedaży PD Opole STU Ergo Hestia S. A. telefon: +48 508 045 767 e-mail: izabella.skrzypczyk@ergohestia.pl ODPOWIEDZIALNOŚĆ

Bardziej szczegółowo

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny. PREZYDIUM 545. posiedzenie 11 marca 2008 r. DO WIADOMOŚCI

Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny. PREZYDIUM 545. posiedzenie 11 marca 2008 r. DO WIADOMOŚCI Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny Punkt 7 a) PREZYDIUM 545. posiedzenie 11 marca 2008 r. Dot.: Punkt 7 a) porządku obrad System ubezpieczenia członków DO WIADOMOŚCI Na swoim posiedzeniu w październiku

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenia PodróŜne dla Płetwonurków

Ubezpieczenia PodróŜne dla Płetwonurków Ubezpieczenia PodróŜne dla Płetwonurków / Holiday Basic koszty udzielenia natychmiastowej pomocy assistance koszty pobytu osoby towarzyszącej odpowiedzialność cywilna koszty ratownictwa bagaŝ, / Holiday

Bardziej szczegółowo

Otwarte Ubezpieczenie na Życie z Opcją Funduszy SUPER GRUPA

Otwarte Ubezpieczenie na Życie z Opcją Funduszy SUPER GRUPA Otwarte Ubezpieczenie na Życie z Opcją Funduszy 1. Dla kogo jest ta polisa grupowa? 2. Co to jest program? 3. Korzyści dla Ubezpieczonego 4. Cechy Programu 5. Składki i suma ubezpieczenia tel 58 775 04

Bardziej szczegółowo

Ochrona ubezpieczeniowa bez przerwy

Ochrona ubezpieczeniowa bez przerwy Ochrona ubezpieczeniowa bez przerwy UBEZPIECZENIE NASTĘPSTW NIESZCZĘŚLIWYCH WYPADKÓW DZIECI I MŁODZIEŻY W ZESPOLE SZKÓŁ W SIEMIATYCZACH ROK SZKOLNY 2015/2016 Indywidualną obsługę placówki gwarantuje: Małgorzata

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenia różnych ryzyk finansowych. Zbiorowe ubezpieczenie depozytów członków SKOK (DEP) Ubezpieczenia różnych ryzyk finansowych

Ubezpieczenia różnych ryzyk finansowych. Zbiorowe ubezpieczenie depozytów członków SKOK (DEP) Ubezpieczenia różnych ryzyk finansowych INFORMACJA POŚREDNIKA UBEZPIECZENIOWEGO sporządzona zgodnie z wymogami ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o pośrednictwie ubezpieczeniowym (Dz.U. z 2003 Nr 124, poz. 1154 z późn. zm.) określenie agenta ubezpieczeniowego

Bardziej szczegółowo

w kontekście odpowiedzialności cywilnej przedsiębiorcy Michał Modrzewski

w kontekście odpowiedzialności cywilnej przedsiębiorcy Michał Modrzewski w kontekście odpowiedzialności cywilnej przedsiębiorcy Michał Modrzewski sytuacja prawna, w której powstaje zobowiązanie podmiotu do świadczenia odszkodowania, jest odpowiedzialnością majątkową sprawcy

Bardziej szczegółowo

Porównanie zakresu ubezpieczenia OC za produkt u przykładowych ubezpieczycieli

Porównanie zakresu ubezpieczenia OC za produkt u przykładowych ubezpieczycieli Porównanie zakresu ubezpieczenia OC za produkt u przykładowych ubezpieczycieli Zakres ubezpieczenia PTU S.A. 1 PZU S.A. 2 Commercial Union 3 Hestia 4 Przedmiot ochrony Ochroną objęte są wypadki ubezpieczeniowe,

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1 do SIWZ Część 04- Opis Przedmiotu Zamówienia Szczegółowe Warunki Ubezpieczenia

Załącznik nr 1 do SIWZ Część 04- Opis Przedmiotu Zamówienia Szczegółowe Warunki Ubezpieczenia 1. UBEZPIECZENIA KOMUNIKACYJNE 1.1. POSTANOWIENIA WSPÓLNE DLA UBEZPIECZEŃ KOMUNIKACYJNYCH 1.1.1. Zostanie zawarta jedna Umowa Ubezpieczeń Komunikacyjnych w zakresie OC/AC/NNW/Assistance Polska na warunkach

Bardziej szczegółowo

W imieniu agenta ubezpieczeniowego występują osoby wykonujące czynności agencyjne wskazane w dokumencie oferty.

W imieniu agenta ubezpieczeniowego występują osoby wykonujące czynności agencyjne wskazane w dokumencie oferty. Działając w oparciu o treść art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 30 maja 2014 roku o prawach konsumenta (Dz.U. 2014 roku poz. 827) w związku z wyrażeniem przez konsumenta woli związania się umową, jako przedsiębiorca

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenie turystyczne W PODRÓŻY

Ubezpieczenie turystyczne W PODRÓŻY Ubezpieczenie turystyczne W PODRÓŻY EKUZ Europejska Karta Ubezpieczenia Zdrowotnego Polacy przebywający w innych krajach UE uzyskują bezpłatną pomoc lekarską na takiej samej podstawie i w takim samym zakresie

Bardziej szczegółowo

Ogólne warunki ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej organizatora turystyki i pośrednika turystycznego. Allianz ubezpieczenia od A do Z.

Ogólne warunki ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej organizatora turystyki i pośrednika turystycznego. Allianz ubezpieczenia od A do Z. Ubezpieczenia majątkowe Ogólne warunki ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej organizatora turystyki i pośrednika turystycznego Allianz ubezpieczenia od A do Z. Spis treści Ustalenia wstępne.........................................................................................1

Bardziej szczegółowo

Oferta Ubezpieczenia Szkolnego na rok szkolny 2015/2016

Oferta Ubezpieczenia Szkolnego na rok szkolny 2015/2016 Oferta Ubezpieczenia Szkolnego na rok szkolny 2015/2016 Pieczątka Przedstawiciela Compensy .................. dn,.......... 2015 OFERTA UBEZPIECZENIA SZKOLNEGO NASTĘPSTW NIESZCZĘŚLIWYCH WYPADKÓW DZIECI,

Bardziej szczegółowo

Co to jest ubezpieczenie???

Co to jest ubezpieczenie??? SYSTEM UBEZPIECZEŃ SPOŁECZNYCH Prowadzący: dr Jacek Rodzinka Co to jest ubezpieczenie??? INSTYTUT BADAŃ i ANALIZ FINANSOWYCH pokój RA 50, tel. (17) 866 15 29 1 jrodzinka@wsiz.rzeszow.pl 2 Słownik języka

Bardziej szczegółowo

PARLAMENT EUROPEJSKI

PARLAMENT EUROPEJSKI PARLAMENT EUROPEJSKI 2004 2009 Komisja Rynku Wewnętrznego i Ochrony Konsumentów 15.02.2008 DOKUMENT ROBOCZY w sprawie sprawozdania z własnej inicjatywy dotyczącego niektórych aspektów ubezpieczeń komunikacyjnych

Bardziej szczegółowo

Regulamin oferty promocyjnej Wakacyjny kod rabatowy

Regulamin oferty promocyjnej Wakacyjny kod rabatowy Regulamin oferty promocyjnej Wakacyjny kod rabatowy 1 Postanowienia ogólne 1. Niniejszy Regulamin określa zasady oferty promocyjnej Wakacyjny kod rabatowy, prowadzonej przez AVANSSUR Spółka Akcyjna Oddział

Bardziej szczegółowo

Spis treści Komentarz

Spis treści Komentarz Przedmowa............................................. Wykaz skrótów.......................................... XIII Wykaz literatury......................................... XIX Komentarz............................................

Bardziej szczegółowo

Mateusz Kościelniak starszy specjalista w Biurze Rzecznika Ubezpieczonych, aplikant radcowski

Mateusz Kościelniak starszy specjalista w Biurze Rzecznika Ubezpieczonych, aplikant radcowski Mateusz Kościelniak starszy specjalista w Biurze Rzecznika Ubezpieczonych, aplikant radcowski Odpowiedzialność za zdarzenia medyczne część 2 obowiązkowe ubezpieczenie podmiotów zobowiązanych do naprawienia

Bardziej szczegółowo

ZA LIKWIDACJĘ SKUTKÓW WYPADKÓW DROGOWYCH UBEZPIECZENIOWY. Andrzej Maciążek Polska Izba Ubezpieczeń

ZA LIKWIDACJĘ SKUTKÓW WYPADKÓW DROGOWYCH UBEZPIECZENIOWY. Andrzej Maciążek Polska Izba Ubezpieczeń ODPOWIEDZIALNOŚĆ UBEZPIECZYCIELI ZA LIKWIDACJĘ SKUTKÓW WYPADKÓW DROGOWYCH UBEZPIECZENIOWY PUNKT WIDZENIA Andrzej Maciążek Polska Izba Ubezpieczeń Warszawa, 23 lutego 2009 r. Szkoda ubezpieczeniowa a poczucie

Bardziej szczegółowo

POLISA NR BUK-227246 UBEZPIECZENIE ODPOWIEDZIALNOŚCI CYWILNEJ

POLISA NR BUK-227246 UBEZPIECZENIE ODPOWIEDZIALNOŚCI CYWILNEJ POLISA NR BUK-227246 UBEZPIECZENIE ODPOWIEDZIALNOŚCI CYWILNEJ Ubezpieczający : Polski Związek Żeglarski Ul. Ludwiki 4, 01-226 Warszawa REGON: 007014979 Ubezpieczony : Polski Związek Żeglarski Ul. Ludwiki

Bardziej szczegółowo

Ogólne warunki ubezpieczenia. Informacja Prawna

Ogólne warunki ubezpieczenia. Informacja Prawna Ogólne warunki ubezpieczenia Informacja Prawna Załącznik do uchwały Zarządu TUiR Allianz Polska S.A. nr 185/2015 Ogólne warunki ubezpieczenia Informacji Prawnej Rodzaj informacji Przesłanki wypłaty odszkodowania

Bardziej szczegółowo

Warunki Uczestnictwa w imprezach organizowanych przez Biuro Podróży i Turystyki Almatur

Warunki Uczestnictwa w imprezach organizowanych przez Biuro Podróży i Turystyki Almatur Warunki Uczestnictwa w imprezach organizowanych przez Biuro Podróży i Turystyki Almatur 1. Zawarcie umowy udziału w imprezie turystycznej organizowanej przez Almatur następuje po: zapoznaniu się Uczestnika

Bardziej szczegółowo

JAK WYBRAĆ NAJKORZYSTNIEJSZĄ POLISĘ AC?

JAK WYBRAĆ NAJKORZYSTNIEJSZĄ POLISĘ AC? TRANSPORT JAK WYBRAĆ NAJKORZYSTNIEJSZĄ POLISĘ AC? www.firmatransportowa.pl TRANSPORT JAK WYBRAĆ NAJKORZYSTNIEJSZĄ POLISĘ AC JAK WYBRAĆ NAJKORZYSTNIEJSZĄ POLISĘ AC? Spis treści Jaki zakres ochrony możesz

Bardziej szczegółowo

WARIANT UBEZPIECZENIA/ SUMA UBAZPIECZENIA/SUMA GWARANCYJNA. Small Europa. Do wysokości SU KL. Do wysokości SU KL

WARIANT UBEZPIECZENIA/ SUMA UBAZPIECZENIA/SUMA GWARANCYJNA. Small Europa. Do wysokości SU KL. Do wysokości SU KL TRAVEL SPORT Ubezpieczenie dla osób podróżujących za granicę w opcji TRAVEL SPORT jest pakietem ubezpieczeń przeznaczonym dla osób wyjeżdżających w celach: turystycznych, prywatnych, które będą uprawiać

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Spis treści. Przedmowa... 13. Część I. Uwarunkowania unijne

SPIS TREŚCI. Spis treści. Przedmowa... 13. Część I. Uwarunkowania unijne SPIS TREŚCI Przedmowa... 13 Część I. Uwarunkowania unijne Jan Monkiewicz Regulacje i nadzór ubezpieczeniowy. W poszukiwaniu nowego paradygmatu... 17 1. Uwagi wprowadzające... 17 2. Model biznesowy ubezpieczeń

Bardziej szczegółowo

BPSP-322-4/12, BPSP-322-1/13 Warszawa, dnia 07 lutego 2013 r.

BPSP-322-4/12, BPSP-322-1/13 Warszawa, dnia 07 lutego 2013 r. BPSP-322-4/12, BPSP-322-1/13 Warszawa, dnia 07 lutego 2013 r. Do wszystkich Wykonawców: Nr sprawy: BPSP-322-4/12, BPSP-322-1/13 Dotyczy: postępowania organizowanego przez Kancelarię Senatu, w trybie przetargu

Bardziej szczegółowo