Odpowiedzialność cywilna za wypadki drogowe

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Odpowiedzialność cywilna za wypadki drogowe"

Transkrypt

1

2 Odpowiedzialność cywilna za wypadki drogowe Gerard Bieniek Wydanie 3 Warszawa 2011

3 Redaktor prowadzący: Katarzyna Bojarska Opracowanie redakcyjne: Katarzyna Bojarska, Joanna Ośka Opracowanie techniczne: Małgorzata Duda Projekt okładki i stron tytułowych: Michał Piotrowski Copyright by LexisNexis Polska Sp. z o.o Wszelkie prawa zastrzeżone. Żadna część tej książki nie może być powielana ani rozpowszechniana za pomocą urządzeń elektronicznych, mechanicznych, kopiujących, nagrywających i innych bez pisemnej zgody Autora i wydawcy. ISBN LexisNexis Polska Sp. z o.o. Ochota Office Park 1, Al. Jerozolimskie 181, Warszawa tel , faks Infolinia: Redakcja: tel , , , faks Księgarnia Internetowa: dostępna ze strony

4 Spis treści Wykaz skrótów... 9 Wstęp Rozdział I. Zasady odpowiedzialności cywilnej za wypadki drogowe Pojęcie wypadku drogowego Ryzyko jako podstawa odpowiedzialności Okoliczności wyłączające odpowiedzialność na podstawie ryzyka Siła wyższa Wyłączna wina poszkodowanego Wyłączna wina osoby trzeciej Przesłanki odpowiedzialności Ruch mechanicznego środka komunikacji Związek przyczynowy Odpowiedzialność na zasadach ogólnych Zderzenie się mechanicznych środków komunikacji Przewóz z grzeczności Podmioty ponoszące odpowiedzialność cywilną Rozdział II. Ubezpieczenie posiadacza pojazdu mechanicznego Uwagi wstępne Obowiązkowe ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej posiadacza pojazdu mechanicznego Umowa ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej (OC) posiadacza pojazdu Obowiązki stron umowy ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej (OC) posiadacza pojazdu

5 Spis treści 2.3. Zasady odpowiedzialności zakładu ubezpieczeń z tytułu ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej (OC) posiadaczy pojazdów Projektowane zmiany w zakresie obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej (OC) posiadacza pojazdu mechanicznego Ubezpieczenie następstw nieszczęśliwych wypadków kierowcy i pasażerów pojazdu mechanicznego Ogólne warunki ubezpieczenia Przedmiot i zakres ubezpieczenia Wyłączenie odpowiedzialności Świadczenia z ubezpieczenia następstw nieszczęśliwych wypadków (NW) Ubezpieczenie autocasco Przedmiot i zakres ubezpieczenia Zawarcie i treść umowy Wyłączenie odpowiedzialności Ustalenie i wypłata odszkodowania Rozdział III. Wynagrodzenie szkód wynikłych wskutek wypadków drogowych Uwagi wstępne Wynagrodzenie szkód wyrządzonych na osobie Zadośćuczynienie pieniężne za doznaną krzywdę (art. 445 k.c.) Odszkodowanie na rzecz najbliższych członków rodziny zmarłego Zadośćuczynienie pieniężne za krzywdę z powodu śmierci osoby najbliższej (art k.c.) Renta dla poszkodowanego (art k.c.) Renta na rzecz osób bliskich (art k.c.) Pokrycie wszelkich wydatków Szkody majątkowe wywołane śmiercią człowieka Wynagrodzenie szkód wyrządzonych w mieniu Ogólne zasady naprawienia szkód w mieniu Naprawienie szkody w mieniu wynikłej z wypadków drogowych Czynniki wpływające na ustalenie wysokości odszkodowania Przyczynienie się poszkodowanego do wyrządzenia szkody Zaliczenie uzyskanych korzyści Miarkowanie wysokości odszkodowania Suma gwarancyjna Obowiązek naprawienia szkody w postępowaniu karnym

6 Spis treści Rozdział IV. Dochodzenie roszczeń z tytułu odpowiedzialności cywilnej za wypadki drogowe Postępowanie likwidacyjne Sądowe dochodzenie roszczeń Roszczenia zwrotne zakładu ubezpieczeń Dochodzenie roszczeń wobec Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego Dochodzenie roszczeń wobec Polskiego Biura Ubezpieczycieli Komunikacyjnych Przedawnienie roszczeń Aneks. Teksty przepisów, projektu ustawy o zmianie ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych (...) i ogólnych warunków ubezpieczeń NW i AC Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U. z dnia 18 maja 1964 r. Nr 16, poz. 93 ze zm.) Księga trzecia. Tytuł XXVII. Umowa ubezpieczenia Ustawa z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (Dz.U. z 16 lipca 2003 r. Nr 124, poz ze zm.) Ustawa z dnia... o zmianie ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych oraz niektórych innych ustaw (projekt) Ogólne warunki ubezpieczenia następstw nieszczęśliwych wypadków kierowcy i pasażerów pojazdu mechanicznego (ustalone uchwałą Zarządu Powszechnego Zakładu Ubezpieczeń Spółki Akcyjnej nr UZ/117/2010 z dnia 11 marca 2010 r., ze zmianami ustalonymi uchwałą nr UZ/399/2010 z dnia 8 listopada 2010 r.) Ogólne warunki ubezpieczenia autocasco dla klienta indywidualnego oraz małego lub średniego przedsiębiorcy (ustalone uchwałą Zarządu Powszechnego Zakładu Ubezpieczeń Spółki Akcyjnej nr UZ/117/2010 z dnia 11 marca 2010 r., ze zmianami ustalonymi uchwałą nr UZ/399/2010 z dnia 8 listopada 2010 r.) Literatura

7 Wykaz skrótów Biuletyn SN Biuletyn Sądu Najwyższego k.c. ustawa z 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U. Nr 16, poz. 93 ze zm.) k.k. ustawa z 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny (Dz.U. Nr 88, poz. 553 ze zm.) Konstytucja RP Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. Nr 78, poz. 483 ze sprost. i zm.) k.p. ustawa z 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (tekst jedn. Dz.U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 ze zm.) k.r.o. ustawa z 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. Nr 9, poz. 59 ze zm.) k.z. rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z 27 października 1933 r. Kodeks zobowiązań (Dz.U. Nr 82, poz. 598 ze zm.) nie obowiązuje MoP Monitor Prawniczy ogólne warunki NW ogólne warunki ubezpieczenia następstw nieszczęśliwych wypadków kierowcy i pasażera pojazdu mechanicznego (ustalone uchwałą Zarządu Powszechnego Zakładu Ubezpieczeń SA nr UZ/117/2010 z 11 marca 2010 r. ze zm.) ogólne warunki AC ogólne warunki ubezpieczenia autocasco dla klienta indywidualnego oraz małego lub średniego przedsiębiorcy (ustalone uchwałą Zarządu Powszechnego Zakładu Ubezpieczeń SA nr UZ/117/2010 z dnia 11 marca 2010 r. ze zm.) OSA Orzecznictwo Sądów Apelacyjnych OSNC Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izba Cywilna (od 1995 r.) OSNCP Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izba Cywilna i Pracy (od 1963 r. do 1994 r.) OSNPG Orzecznictwo Sądu Najwyższego wydawane przez Prokuratorię Generalną OSP Orzecznictwo Sądów Polskich OSPiKA Orzecznictwo Sądów Polskich i Komisji Arbitrażowych 9

8 Wykaz skrótów Pal. Palestra PG Prawo Gospodarcze PiP Państwo i Prawo Prok. i Pr. Prokuratura i Prawo PS Przegląd Sądowy PZU Powszechny Zakład Ubezpieczeń RPEiS Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny ubezpieczenie AC ubezpieczenie autocasco ubezpieczenie NW ubezpieczenie następstw nieszczęśliwych wypadków ubezpieczenie OC ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej ustawa o działalności ustawa z 22 maja 2003 r. o działalności ubezpieczeniowej ubezpieczeniowej (tekst jedn. Dz.U. z 2010 r. Nr 11, poz. 66 ze zm.) ustawa o ubezpieczeniach ustawa z 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (Dz.U. Nr 124, poz ze zm.) Zb.Orz. Zbiór Orzeczeń 10

9 Wstęp Niepokojący wzrost liczby wypadków drogowych, charakterystyczny dla naszych czasów, powoduje, że ciągle aktualny jest problem kompensacji szkód z nich wynikających. Chodzi w szczególności o odpowiedź na pytanie, w jaki sposób prawo cywilne zapewnia wynagrodzenie wszelkiego rodzaju szkód (na osobie i w mieniu) wynikłych z wypadków drogowych. Wstępnie można stwierdzić, że zawodzi tutaj tradycyjne ujęcie odpowiedzialności za czyn niedozwolony. Istotne znaczenie przypada repartycji ubezpieczeniowej, polegającej na rozłożeniu odszkodowania za szkodę doznaną przez jednostkę na wszystkie osoby wchodzące w skład tzw. wspólnoty ubezpieczeniowej. Problematyce tej zostało poświęcone opracowanie pt. Odpowiedzialność cywilna za wypadki drogowe na tle obowiązkowych ubezpieczeń komunikacyjnych, Warszawa Znaczny upływ czasu, a przede wszystkim nowy stan prawny obowiązujący w tym zakresie od 1 stycznia 2004 r., spowodowały ponowne podjęcie tego tematu. Obecne, trzecie wydanie uwzględnia stan prawny obowiązujący po zmianie Kodeksu cywilnego dokonanej m.in. ustawą z 13 kwietnia 2007 r. (Dz.U. Nr 82, poz. 557) oraz po licznych zmianach ustawy z 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (Dz.U. Nr 124, poz ze zm.). Stan prawny publikacji określono na dzień 1 czerwca 2011 r. 11

10 Wstęp Książka nie jest naukową monografią, lecz ma na celu przedstawienie i omówienie praktycznych zagadnień związanych ze stosowaniem przepisów regulujących odpowiedzialność cywilną posiadaczy i kierujących pojazdami mechanicznymi, na tle obowiązkowego ubezpieczenia ich odpowiedzialności cywilnej. W opracowaniu wykorzystano w szerokim zakresie przede wszystkim orzecznictwo Sądu Najwyższego i dorobek literatury przedmiotu. Opracowanie zawiera aneks obejmujący wyciąg z przepisów Kodeksu cywilnego regulujących omówioną problematykę, wyciąg z przepisów ustawy z 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, wyciąg z projektu ustawy o zmianie ustawy z 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych oraz niektórych innych ustaw (druk sejmowy nr 3960), ogólne warunki ubezpieczenia NW i AC opracowane przez największego ubezpieczyciela w Polsce oraz spis literatury przedmiotu. Autor będzie wdzięczny za wszelkie uwagi krytyczne i głosy Czytelników, co pozwoli wzbogacić treść opracowania w następnym wydaniu. 12

11 Rozdział I Zasady odpowiedzialności cywilnej za wypadki drogowe 1. Pojęcie wypadku drogowego 1. W praktyce prawniczej dość często używa się zamiennie pojęć wypadek komunikacyjny, wypadek samochodowy, wypadek drogowy. Nie są one jednak tożsame, podobnie jak niezupełnie identyczny zakres znaczeniowy mają pojęcia mechaniczny środek komunikacji, pojazd mechaniczny, pojazd samochodowy. Do czasu wejścia w życie przepisów ustawy z 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych 1 można było twierdzić, że najszerszym określeniem jest pojęcie pojazd mechaniczny jako pojazd napędzany własnym urządzeniem mechanicznym, przeznaczony lub przystosowany do ruchu na lądzie, wodzie lub w powietrzu. W art. 2 pkt 10 powołanej ustawy zawarto ustawową definicję pojazdu mechanicznego, obejmując tym pojęciem: 1) pojazd samochodowy, ciągnik rolniczy, motorower i przyczepę określone w przepisach ustawy Prawo o ruchu drogowym; 2) pojazd wolnobieżny w rozumieniu przepisów ustawy Prawo o ruchu drogowym, z wyłączeniem pojazdów wolnobieżnych bę- 1 Dz.U. Nr 124, poz ze zm. 13

12 Rozdział I. Zasady odpowiedzialności cywilnej za wypadki drogowe dących we władaniu rolników posiadających gospodarstwo rolne i użytkowanych w związku z posiadaniem tego gospodarstwa. Nie podejmując w tym miejscu szczegółowych rozważań, należy zauważyć, że w tej ustawie pojęcie pojazd mechaniczny zostało ograniczone do pojazdów drogowych. Mechaniczny środek komunikacji poruszany za pomocą sił przyrody, w rozumieniu art k.c., charakteryzuje się natomiast następującymi cechami: 1) napędzany jest własnym urządzeniem mechanicznym, 2) porusza się za pomocą sił przyrody, 3) służy celom komunikacyjnym. Wszystkie te cechy muszą występować łącznie. W piśmiennictwie i judykaturze zgodnie przyjmuje się, że mechanicznymi środkami komunikacji w rozumieniu art k.c. są wyłącznie takie konstrukcje, urządzenia, mechanizmy, które są wyposażone we własny środek napędu (silnik). Nie ma zaś żadnego znaczenia, jak energia jest wykorzystywana w tym silniku. Jeśli chodzi o napędzanie pojazdu za pomocą sił przyrody, to niewątpliwie art k.c. nie obejmuje urządzeń czy pojazdów poruszających się przy wykorzystaniu siły mięśni ludzkich, zwierząt pociągowych, siły grawitacji, nurtu rzeki itp. Trafnie zwrócono przy tym uwagę na to, że art k.c. można objąć jedynie takie urządzenia, które są zdolne jako całość do samodzielnego przemieszczania się w przestrzeni (np. takim urządzeniem nie będzie dźwig budowlany osadzony w sposób trwały na podłożu, przy czym ramię dźwigu może przemieszczać w przestrzeni) 2. Wymaganie samodzielnego przemieszczania się w przestrzeni nie będzie spełnione także wówczas, gdy urządzenie jako całość może przesuwać się w przestrzeni, ale w ograniczonym zakresie (np. dźwig budowlany poruszający się na krótkich torach). Spełnienie wymagania samodzielnego przemieszczania się pojazdu w przestrzeni nie wymaga natomiast, aby osoba kierująca nim znajdowała się w pojeździe (np. po- 2 A. Śmieja, w: System Prawa Prywatnego, t. 6, Prawo zobowiązań część ogólna, Warszawa 2009, s

13 1. Pojęcie wypadku drogowego jazdy zdalnie sterowane) 3. Wreszcie cecha mechanicznego środka komunikacyjnego w postaci służenia tego środka celom komunikacyjnym oznacza, że przeznaczony on jest do przemieszczania ludzi i rzeczy na odległość. Wychodząc z tych założeń, należy do mechanicznych środków komunikacji poruszanych za pomocą sił przyrody zaliczyć: samochody (osobowe i ciężarowe), autokary, trolejbusy, motocykle, motorowery, skutery, ciągniki widłowe, amfibie, pojazdy poruszające się na torach, zwłaszcza pociągi i tramwaje, samoloty, śmigłowce, motoszybowce, motolotnie, statki rzeczne i inne jednostki poruszające się po wodach śródlądowych (np. motorówki, skutery wodne), poduszkowce, skutery śnieżne itd. Jednocześnie można stwierdzić, że hipotezą art. 436 k.c. nie są objęte: rowery, szybowce, lotnie, żaglówki bez silnika, tratwy, kajaki, rowery wodne, balony, sanie, pojazdy ciągnięte przez zwierzęta itp. Wypadek związany z użyciem tak rozumianego mechanicznego środka komunikacji, poruszanego za pomocą sił przyrody, może być uznany za wypadek komunikacyjny w najszerszym ujęciu [dlatego mowa jest w piśmiennictwie o wypadkach komunikacyjnych lądowych (drogowych), wodnych i powietrznych] Ustawa o ubezpieczeniach obowiązkowych nakłada na posiadacza pojazdu mechanicznego obowiązek zawarcia umowy ubezpieczenia OC. Zgodnie z art. 34 ust. 1 tej ustawy z ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych przysługuje odszkodowanie, jeżeli posiadacz lub kierujący pojazdem mechanicznym są obowiązani na podstawie przepisów prawa cywilnego do odszkodowania za wyrządzoną w związku z ruchem tego pojazdu szkodę, której następstwem jest śmierć, uszkodzenie ciała, rozstrój zdrowia bądź też utrata, zniszczenie lub uszkodzenie mienia. W przepisach ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych konsekwentnie używa się pojęcia pojazd mechaniczny, a tymczasem w art. 436 k.c., będącym podstawą prawną odpowiedzialności posiadacza, posłużono się określeniem 3 Tamże. 4 Por. np. A. Wąsiewicz, Odpowiedzialność cywilna za wypadki samochodowe ma tle obowiązkowego ubezpieczenia, Warszawa 1969, s

14 Rozdział I. Zasady odpowiedzialności cywilnej za wypadki drogowe mechaniczny środek komunikacji poruszany za pomocą sił przyrody. Zakresy znaczeniowe obu tych pojęć nie są tożsame. W Kodeksie cywilnym (art. 436) surowsza odpowiedzialność (zasada ryzyka) związana jest z ruchem mechanicznych środków komunikacji, które charakteryzują się następującymi cechami: 1) napędzane są własnym urządzeniem mechanicznym; 2) poruszane są za pomocą sił przyrody; 3) służą celom komunikacyjnym. W ustawie o ubezpieczeniach obowiązkowych pojęcie pojazd mechaniczny zdefiniowano za pomocą kryteriów formalnych, wymieniając pojazdy, które uznaje się za pojazdy mechaniczne, a które zostały określone w ustawie z 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym 5. Zgodnie z przepisami tej ustawy są to: 1) pojazd samochodowy, tj. pojazd silnikowy, którego konstrukcja umożliwia jazdę z prędkością przekraczającą 25 km/h; 2) ciągnik rolniczy, tj. pojazd silnikowy skonstruowany do używania łącznie ze sprzętem do prac rolnych, leśnych lub ogrodniczych; ciągnik ten może być również przystosowany do ciągnięcia przyczep oraz do prac ziemnych; 3) motorower, tj. pojazd jednośladowy lub dwuśladowy zaopatrzony w silnik spalinow y o pojemności skokowej nieprzekraczającej 50 cm 3, którego konstrukcja ogranicza prędkość jazdy do 45 km/h; 4) przyczepa, tj. pojazd bez silnika, przystosowany do łączenia go z innym pojazdem; 5) pojazd wolnobieżny, tj. pojazd silnikowy, którego konstrukcja ogranicza prędkość jazdy do 25 km/h, z wyłączeniem pojazdów wolnobieżnych będących w posiadaniu rolników posiadających gospodarstwo rolne i użytkowanych w związku z posiadaniem tego gospodarstwa (szkody związane z ruchem tych ostatnio wymienionych pojazdów wolnobieżnych objęte są ubezpieczeniem OC rolników por. art. 50 ust. 2 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych). Ustawa o ubezpieczeniach obowiązkowych zawiera również określenie pojazd historyczny, który nie jest pojazdem mechanicznym. Są to: 5 Tekst jedn. Dz.U. z 2005 r. Nr 108, poz. 908 ze zm. 16

15 1. Pojęcie wypadku drogowego 1) pojazdy zabytkowe, tj. takie, które na podstawie odrębnych przepisów zostały wpisane do rejestru zabytków lub znajdują się w wojewódzkiej ewidencji zabytków, 2) pojazdy wpisane do księgi inwentarza muzealiów, zgodnie z przepisami dotyczącymi ewidencjonowania dóbr kultury w muzeach, 3) pojazdy mające co najmniej 40 lat, 4) pojazdy mające co najmniej 25 lat i uznane przez uprawnionego rzeczoznawcę samochodowego za pojazdy unikatowe lub mające szczególne znaczenie dla udokumentowania historii motoryzacji. Pojawia się, oczywiście, pytanie związane z tym, że skoro pojazdy historyczne nie są pojazdami mechanicznymi, to czy przepisy dotyczące ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych znajdują tu zastosowanie. Odpowiedź pozytywna wynika wprost z art. 23 ust. 2 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, który stanowi, że przepisy dotyczące obowiązkowego ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych stosuje się także do posiadacza lub kierującego pojazdem historycznym, od chwili jego wprowadzenia do ruchu Współcześnie występuje duża różnorodność urządzeń mechanicznych zdolnych do samodzielnego poruszania się, co powoduje, że pojawiają się wątpliwości odnośnie do zastosowania art. 436 k.c. Przykładem takiego urządzenia może być winda, która wyposażona jest we własny napęd i służy niewątpliwie celom komunikacyjnym w określonej przestrzeni. Winda pozostaje jednak w fizycznym związku z budynkiem, przestrzeń, w której jest wykorzystywana do przemieszczania ludzi i rzeczy, jest ograniczona rozmiarami tego budynku. Z tego względu winda uznana jest za część budowli w rozumieniu art. 434 k.c. Pogląd ten należy podzielić. Tak samo należy zakwalifikować ruchome schody czy chodniki. Górskich kolejek linowych i zębatych też nie można uznać za mechaniczne środki komunikacji poruszane za pomocą sił przyrody. Są to bowiem takie urządzenia, w których element ruchomy (kabina) nie ma własnego, odrębnego napędu, a jednocześnie stanowi integralną część większego mechanizmu. Podstawą odpowiedzialności będzie tu art. 435 k.c Wprowadzenie do ruchu zakłada, że pojazd historyczny wyposażony jest w silnik. 7 A. Śmieja, w: System Prawa Prywatnego..., s

16 Rozdział I. Zasady odpowiedzialności cywilnej za wypadki drogowe 4. W praktyce powstają też wątpliwości przy stosowaniu art. 436 k.c. w odniesieniu do pojazdów mechanicznych poruszanych za pomocą sił przyrody, które z istoty swej nie służą celom komunikacyjnym. Ilustruje to sprawa będąca przedmiotem postępowania sądowego, w której stan faktyczny przedstawiał się następująco. Ciągnik marki Ursus C-328, stanowiący własność kółka rolniczego, na podstawie umowy z 12 lipca 1972 r. został przekazany do użytkowania wraz z innym mechanicznym sprzętem rolniczym pozwanym Tadeuszowi B. i Zygmuntowi M. Pozwani, użytkując ciągnik zgodnie z jego przeznaczeniem technicznym (m.in. do poruszania młockarni), wyrządzili szkodę osobie trzeciej, a mianowicie powodowi Zbigniewowi O., pomagającemu przy omłotach rolnikowi, u którego pozwani świadczyli usługi przy pomocy wspomnianego ciągnika oraz młockarni, stanowiącej ich prywatną własność. Powód w dniu 7 września 1973 r. w czasie omłotów wpadł nogami do rozstrząsacza młockarni, w wyniku czego doznał rozległego zmiażdżenia podudzia i stopy lewej oraz wielomiejscowego złamania z przemieszczeniem kości śródstopia lewego, w następstwie czego utracił lewą kończynę. W omawianej sprawie powód wystąpił w związku z tym o odszkodowanie przeciwko rolnikom Tadeuszowi B. i Zygmuntowi M. oraz PZU. Sądy obu instancji uwzględniły to żądanie, przyjmując, że szkoda wynikła z ruchu pojazdu mechanicznego, co uzasadniało odpowiedzialność rolników jako posiadaczy zależnych z art k.c., PZU zaś na podstawie przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z 24 kwietnia 1968 r. w sprawie obowiązkowych ubezpieczeń komunikacyjnych, obowiązujących w tym czasie. Zdaniem sądu drugiej instancji, użycie ciągnika do napędzania maszyny omłotowej nie zmieniało jego charakteru, wypadek zatem pozostał w bezpośrednim związku przyczynowym z ruchem pojazdu. Wydaje się, że aczkolwiek na temat pojęcia ruchu pojazdu mechanicznego jako przesłanki odpowiedzialności cywilnej napisano wiele 8, to 8 Por. np. A. Grzybek, Ruch mechanicznego środka komunikacji poruszanego za pomocą sił przyrody jako element odpowiedzialności cywilnej, Prace Prawnicze Uniwersytetu Śląskiego, Katowice 1972, t. III, s. 23; A. Rembieliński, Ruch samochodu jako przesłanka odpowiedzialności cywilnej za wypadek, Pal. 1963, nr 9, s

17 1. Pojęcie wypadku drogowego jednak zagadnienie będące przedmiotem zainteresowania obu sądów w omawianej sprawie nie zostało szerzej naświetlone i dostatecznie wyjaśnione. Jest to przy tym jak się wydaje zagadnienie interesujące, które może nasuwać istotne wątpliwości. Chodzi tu bowiem przede wszystkim o dwa problemy. Po pierwsze, o odpowiedź na pytanie dotyczące zakresu stosowania art k.c. w omawianej sprawie, który to przepis został wskazany w uzasadnieniu orzeczenia jako podstawa odpowiedzialności posiadaczy zależnych, tj. obu rolników. Zgodnie bowiem z art k.c. odpowiedzialność przewidzianą w tym przepisie ponosi posiadacz mechanicznego środka komunikacji poruszanego za pomocą sił przyrody. Nasuwa się zatem pytanie: czy traktor jest środkiem komunikacji w rozumieniu art k.c., w szczególności wówczas, gdy wykorzystywana jest jego siła napędowa do poruszania innej maszyny. Po wtóre, chodzi o odpowiedź na pytanie, czy skutki wypadku powstałego z użycia pojazdu mechanicznego w innym celu niż komunikacyjny objęte są także obowiązkowym ubezpieczeniem komunikacyjnym. Jeśli chodzi o pierwszy problem, to był on przedmiotem uchwały Sądu Najwyższego z 7 marca 1968 r., III PZP 1/68 9, w której stwierdzono: Samoistny posiadacz ciągnika marki Ursus C-45, przeznaczonego do prac w gospodarstwie rolnym bez prawa poruszania się na drogach publicznych, ponosi odpowiedzialność za szkodę na osobie (lub mieniu), wyrządzoną przez ruch tegoż ciągnika, na zasadach ryzyka przewidzianych w art w związku z art k.c.. Sąd Najwyższy stwierdził przy tym w uzasadnieniu, że ciągnik jest pojazdem mechanicznym przeznaczonym do ciągnięcia pojazdów bez własnego napędu, tj. przyczep, naczep, maszyn rolniczych i innych. Z istoty swej jest on zatem środkiem komunikacji. Stwierdzenie to może nasuwać wątpliwości. Nie ulega kwestii, że ciągnik (traktor) jest pojazdem mechanicznym poruszanym za pomocą sił przyrody. Wątpliwe jest jednak przyjęcie tezy, że z istoty swej jest on środkiem komunikacji, jeśli przez komunikację rozumieć przemieszczanie z miejsca na miejsce osób lub rzeczy. 9 OSNCP 1968, nr 8 9, poz. 136 z glosą A. Szpunara, PiP 1969, nr 2, s

18 Rozdział I. Zasady odpowiedzialności cywilnej za wypadki drogowe Ciągnik bowiem w gospodarstwie rolnym jest z istoty swej przeznaczony do wykonywania prac rolnych. Innymi słowy, zasadnicze znaczenie ma wykorzystanie jego siły napędowej, a wyjątkowo jedynie siły trakcyjnej. Jeśli przy tym zauważyć, że w sprawie rozpoznawanej przez Sąd Najwyższy chodziło o traktor, który nie miał prawa poruszania się po drogach publicznych, to uznanie, że ma on z istoty swej charakter środka komunikacyjnego, może być wątpliwe. Należy przy tym dodać, że uznanie traktora tylko za pojazd mechaniczny, a nie mechaniczny środek komunikacji wówczas, gdy nie jest wykorzystywany w celach komunikacyjnych, oznaczałoby, że podstawą odpowiedzialności posiadacza byłby art. 415 k.c., a nie art k.c. To stanowisko nie wyłączałoby ewentualnej odpowiedzialności zakładu ubezpieczeń. Jeśli chodzi o drugi problem, to można go sformułować w sposób bardziej ogólny następująco: czy użycie mechanicznego środka komunikacji w innym celu niż komunikacyjny uzasadnia stosowanie art k.c. jako podstawy odpowiedzialności posiadacza. Na tle zaś przepisów regulujących ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych można sformułować następujące pytanie: czy użycie pojazdu mechanicznego w innym celu niż komunikacyjny uzasadnia odpowiedzialność zakładu ubezpieczeń. Nie wydaje się przy tym, aby udzielenie odpowiedzi na to pytanie zależało od interpretacji pojęcia ruch pojazdu mechanicznego. Na ogół przeważa stanowisko zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie że pojazd mechaniczny jest w ruchu, jeżeli albo porusza się fizycznie, albo ma uruchomiony silnik. Jest bezsporne, że użycie pojazdu mechanicznego w innym celu niż komunikacyjny wymaga uruchomienia silnika. W rezultacie można przyjąć w omawianej sprawie, że pojazd był w tym wypadku w ruchu. Pośrednio odpowiedź na interesujący nas problem zawarł Sąd Najwyższy w uzasadnieniu powołanej uchwały z 7 marca 1968 r. Uznając bowiem ciągnik za mechaniczny środek komunikacji w rozumieniu art k.c., Sąd Najwyższy jednocześnie stwierdził, że przeznaczenie ciągnika w danym momencie do takich czy innych celów nie 20

19 1. Pojęcie wypadku drogowego może zmienić jego charakteru, gdyż z istoty swej jest on środkiem komunikacji. Podobnie w wyroku z 13 czerwca 2002 r., V CKN 1051/00 10, Sąd Najwyższy stwierdził, że: ciągnik rolniczy wraz ze sprzężoną z nim maszyną rolniczą służącą do uprawy gruntu jest mechanicznym środkiem komunikacji w rozumieniu art k.c.. Pomijając poprzednio podniesioną już kwestię dotyczącą uznania ciąg nika (w każdym wypadku) za środek komunikacji, należy zważyć, że istotne wątpliwości budzi również stwierdzenie Sądu Najwyższego, iż wykorzystanie mechanicznego środka komunikacji w innym celu niż to wynika z jego przeznaczenia ma pozostawać bez wpływu na zakres odpowiedzialności posiadacza mechanicznego środka komunikacji na podstawie ryzyka. Okoliczność ta pozostaje natomiast bez znaczenia dla odpowiedzialności zakładu ubezpieczeń, gdyż ciągnik rolniczy jest uznany za pojazd mechaniczny w rozumieniu przepisów ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych (art. 2 pkt 10 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych). Takim pojazdem mechanicznym natomiast nie jest pojazd wolnobieżny będący w posiadaniu rolnika, użytkowany w jego gospodarstwie rolnym (np. kombajn). Szkoda wyrządzona w związku z ruchem pojazdu wolnobieżnego użytkowanego w gospodarstwie rolnym objęta jest zgodnie z art. 50 ust. 2 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych obowiązkowym ubezpieczeniem OC rolników. Także na tle poprzedniego stanu prawnego, tj. obowiązującej wówczas ustawy z 28 lipca 1990 r. o działalności ubezpieczeniowej 11, Sąd Najwyższy w wyroku z 24 listopada 2005r., III CK 235/05 12 stwierdził, że,,posiadacz kombajnu zbożowego (wolnobieżnego pojazdu mechanicznego) w okresie przed zmianą 9 ust. 1 rozporządzenia Ministra Finansów z 30 grudnia 1993 r. w sprawie ogólnych warunków obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej rolników z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego dokonaną rozporządze- 10 Niepubl. 11 Tekst jedn. Dz.U. z 1996 r. Nr 11, poz. 62 ze zm. 12 Niepubl. 21

20 Rozdział I. Zasady odpowiedzialności cywilnej za wypadki drogowe niem z 24 listopada 2000 r. (Dz.U. Nr 107, poz. 1136), który nie zawarł umowy ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych, lecz zawarł umowę ubezpieczenia OC rolników z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego, objęty był ochroną ubezpieczeniową z tytułu szkody wyrządzonej ruchem tego pojazdu, jeżeli szkoda pozostawała w związku z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Dla celów praktycznych należy jednak stwierdzić, że mimo powstających tu wątpliwości nie może być tak, aby ciągnik rolniczy wykorzystywany jako środek transportu rzeczy był uznawany za mechaniczny środek komunikacji poruszany za pomocą sił przyrody (co oznacza, że podstawą odpowiedzialności za szkody wynikłe w związku z jego ruchem będzie art. 436 k.c.), natomiast w razie wykorzystywania jego siły napędowej do poruszania innego urządzenia, ciągnik ten nie jest mechanicznym środkiem komunikacji (co oznacza, że podstawą odpowiedzialności będzie art. 415 k.c.). Należy więc mając na uwadze względy celowościowe przychylić się do poglądu, że skoro ciągniki rolnicze często poruszają się po drogach publicznych, stwarzając takie samo niebezpieczeństwo jak np. samochody, to należy objąć je zakresem art. 436 i to także wówczas, gdy ciągnik nie jest wykorzystywany dla celów transportowych Sporne było zagadnienie właściwej podstawy prawnej odpowiedzialności przedsiębiorstwa, którego zasadniczą funkcją jest komunikacja (przedsiębiorstwo transportowe, komunikacyjne). Chodzi więc o przedsiębiorstwo, w którego skład wchodzą mechaniczne środki komunikacji. W rzeczy samej chodzi tu o określenie wzajemnej relacji między art. 435 a 436 k.c. Obecnie przyjmowany jest dość powszechnie pogląd, że przepisy te nawzajem się wyłączają 14. Oznacza to 13 A. Śmieja, w: System Prawa Prywatnego, s Por. zwłaszcza wyrok Sądu Najwyższego z 19 września 1967 r., I PR 288/67, OSPIKA 1968, nr 9, poz. 201 z aprobującą glosą A. Rembielińskiego, tamże, s Por. też wyrok Sądu Najwyższego z 27 listopada 1985 r., II CR 399/85, LexPolonica W piśmiennictwie poglądu tego bronił przede wszystkim A. Szpunar, Wynagrodzenie szkody wynikłej wskutek wypadku komunikacyjnego, Warszawa 1976, s Z nowszej literatury K. Ludwichowska, Odpowiedzialność cywilna i ubezpieczeniowa za wypadki samochodowe, Toruń 2008, s

Odpowiedzialność cywilna i ubezpieczeniowa za szkody wyrządzone w związku z ruchem ciągników rolniczych

Odpowiedzialność cywilna i ubezpieczeniowa za szkody wyrządzone w związku z ruchem ciągników rolniczych Tomasz Młynarski główny specjalista w Biurze Rzecznika Ubezpieczonych Odpowiedzialność cywilna i ubezpieczeniowa za szkody wyrządzone w związku z ruchem ciągników rolniczych W świetle definicji zawartej

Bardziej szczegółowo

Wykaz skrótów... Słownik pojęć... Wprowadzenie...

Wykaz skrótów... Słownik pojęć... Wprowadzenie... Wykaz skrótów... Słownik pojęć... Wprowadzenie... XI XIII XVII Rozdział I. Istota odpowiedzialności odszkodowawczej... 1 1. Funkcje odpowiedzialności odszkodowawczej... 1 2. Reżimy odpowiedzialności odszkodowawczej...

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenia gospodarcze (majątkowe i osobowe) są jeszcze niedocenianym elementem działalności wielu zamawiających.

Ubezpieczenia gospodarcze (majątkowe i osobowe) są jeszcze niedocenianym elementem działalności wielu zamawiających. Ubezpieczenia gospodarcze (majątkowe i osobowe) są jeszcze niedocenianym elementem działalności wielu zamawiających. Ubezpieczenia gospodarcze (majątkowe i osobowe) są jeszcze niedocenianym elementem działalności

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Zbigniew Strus (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Teresa Bielska-Sobkowicz SSN Antoni Górski

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Zbigniew Strus (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Teresa Bielska-Sobkowicz SSN Antoni Górski Sygn. akt III CK 235/05 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 24 listopada 2005 r. SSN Zbigniew Strus (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Teresa Bielska-Sobkowicz SSN

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA. SSN Dariusz Dończyk (przewodniczący) SSN Krzysztof Pietrzykowski SSN Hubert Wrzeszcz (sprawozdawca)

UCHWAŁA. SSN Dariusz Dończyk (przewodniczący) SSN Krzysztof Pietrzykowski SSN Hubert Wrzeszcz (sprawozdawca) Sygn. akt III CZP 93/12 UCHWAŁA Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 20 grudnia 2012 r. SSN Dariusz Dończyk (przewodniczący) SSN Krzysztof Pietrzykowski SSN Hubert Wrzeszcz (sprawozdawca) w sprawie z powództwa

Bardziej szczegółowo

Uwaga Rolnicy UBEZPIECZENIA OBOWIĄZKOWE ROLNIKÓW

Uwaga Rolnicy UBEZPIECZENIA OBOWIĄZKOWE ROLNIKÓW Uwaga Rolnicy Wójt Gminy Leoncin przypomina, iż ustawodawca nałożył na producentów rolnych obowiązek ubezpieczeniowy. W związku z tym, poniżej przedstawiamy wyciąg najistotniejszych zapisów: Ustawy o ubezpieczeniach

Bardziej szczegółowo

ZAGADNIENIE PRAWNE. W sprawie o zapłatę na skutek apelacji pozwanego od wyroku Sądu Rejonowego z dnia 26 maja 2015 r.

ZAGADNIENIE PRAWNE. W sprawie o zapłatę na skutek apelacji pozwanego od wyroku Sądu Rejonowego z dnia 26 maja 2015 r. Sygn. akt III CZP 16/16 ZAGADNIENIE PRAWNE W sprawie o zapłatę na skutek apelacji pozwanego od wyroku Sądu Rejonowego z dnia 26 maja 2015 r. Czy zakładowi ubezpieczeń, który wypłacił odszkodowanie z tytułu

Bardziej szczegółowo

Prawo zatrudnienia. Małgorzata Gersdorf. Wydanie 1

Prawo zatrudnienia. Małgorzata Gersdorf. Wydanie 1 Prawo zatrudnienia Małgorzata Gersdorf Wydanie 1 Warszawa 2013 Redaktor prowadzący: Joanna Choroszczak-Magiera Redakcja techniczna: Krzysztof Koziarek Projekt okładki i stron tytułowych: Michał Piotrowski

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Antoni Górski (przewodniczący) SSN Irena Gromska-Szuster (sprawozdawca) SSN Katarzyna Tyczka-Rote

POSTANOWIENIE. SSN Antoni Górski (przewodniczący) SSN Irena Gromska-Szuster (sprawozdawca) SSN Katarzyna Tyczka-Rote Sygn. akt II CZ 147/11 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 18 stycznia 2012 r. SSN Antoni Górski (przewodniczący) SSN Irena Gromska-Szuster (sprawozdawca) SSN Katarzyna Tyczka-Rote w sprawie

Bardziej szczegółowo

pilotażowe staże dla nauczycieli i instruktorów kształcenia zawodowego w przedsiębiorstwach

pilotażowe staże dla nauczycieli i instruktorów kształcenia zawodowego w przedsiębiorstwach pilotażowe staże dla nauczycieli i instruktorów kształcenia zawodowego w przedsiębiorstwach UBEZPIECZENIA W LOGISTYCE DARIUSZ PAUCH Zagadnienia umowy ubezpieczenia i kwestie z nią związane regulują: Ustawa

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA. SSN Dariusz Dończyk (przewodniczący) SSN Anna Owczarek SSN Irena Gromska-Szuster (sprawozdawca)

UCHWAŁA. SSN Dariusz Dończyk (przewodniczący) SSN Anna Owczarek SSN Irena Gromska-Szuster (sprawozdawca) Sygn. akt III CZP 61/12 UCHWAŁA Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 16 listopada 2012 r. SSN Dariusz Dończyk (przewodniczący) SSN Anna Owczarek SSN Irena Gromska-Szuster (sprawozdawca) w sprawie z powództwa

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sygn. akt I CSK 22/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 4 listopada 2011 r. SSN Józef Frąckowiak (przewodniczący) SSN Teresa Bielska-Sobkowicz (sprawozdawca) SSA

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA. Protokolant Bogumiła Gruszka

UCHWAŁA. Protokolant Bogumiła Gruszka Sygn. akt III CZP 67/12 UCHWAŁA Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 7 listopada 2012 r. SSN Mirosława Wysocka (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Marian Kocon SSN Anna Kozłowska Protokolant Bogumiła Gruszka

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA. Sygn. akt III CZP 8/12. Dnia 20 kwietnia 2012 r. Sąd Najwyższy w składzie :

UCHWAŁA. Sygn. akt III CZP 8/12. Dnia 20 kwietnia 2012 r. Sąd Najwyższy w składzie : Sygn. akt III CZP 8/12 UCHWAŁA Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 20 kwietnia 2012 r. SSN Krzysztof Pietrzykowski (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Barbara Myszka SSN Maria Szulc w sprawie z powództwa małoletniego

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej funkcjonariuszy publicznych opis warunków ubezpieczenia oferowanych przez STU ERGO HESTIA S.A.

Ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej funkcjonariuszy publicznych opis warunków ubezpieczenia oferowanych przez STU ERGO HESTIA S.A. Ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej funkcjonariuszy publicznych opis warunków ubezpieczenia oferowanych przez STU ERGO HESTIA S.A. Definicje 1. za Ustawę uważa się Ustawę z dnia 20 stycznia 2011 o

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sygn. akt I CSK 376/07 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 15 lutego 2008 r. SSN Tadeusz Wiśniewski (przewodniczący) SSN Gerard Bieniek (sprawozdawca) SSN Irena Gromska-Szuster

Bardziej szczegółowo

ODPOWIEDZIALNOŚĆ CYWILNA BROKERA. prof. dr hab. Eugeniusz Kowalewski

ODPOWIEDZIALNOŚĆ CYWILNA BROKERA. prof. dr hab. Eugeniusz Kowalewski ODPOWIEDZIALNOŚĆ CYWILNA BROKERA prof. dr hab. Eugeniusz Kowalewski I. OC BROKERA REŻIMY I. DELIKTOWY II. KONTRAKTOWY art. 415 i n. k.c. zasada winy udowodnionej domniemanej art. 471 i n. k.c. zasada winy

Bardziej szczegółowo

Podatek VAT w odszkodowaniach z ubezpieczeniach OC posiadaczy pojazdów mechanicznych

Podatek VAT w odszkodowaniach z ubezpieczeniach OC posiadaczy pojazdów mechanicznych Bartłomiej Chmielowiec główny specjalista w Biurze Rzecznika Ubezpieczonych Podatki w ubezpieczeniach część 2 Podatek VAT w odszkodowaniach z ubezpieczeniach OC posiadaczy pojazdów mechanicznych Możliwość

Bardziej szczegółowo

Aleksander Daszewski r.pr. koordynator w Biurze Rzecznika Ubezpieczonych. Konferencja Pro Motor, Warszawa 4 grudnia 2013 r.

Aleksander Daszewski r.pr. koordynator w Biurze Rzecznika Ubezpieczonych. Konferencja Pro Motor, Warszawa 4 grudnia 2013 r. Realizacja orzecznictwa Sądu Najwyższego w praktyce likwidacyjnej zakładów ubezpieczeń w ubezpieczeniu odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych Aleksander Daszewski r.pr. koordynator

Bardziej szczegółowo

automatycznie. ZP.271.2.2012 Załącznik nr 5 do SIWZ - Ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej

automatycznie. ZP.271.2.2012 Załącznik nr 5 do SIWZ - Ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej ZP.271.2.2012 Załącznik nr 5 do SIWZ - Ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej UWAGA: Ubezpieczenie dotyczy wszystkich jednostek wymienionych w załączniku nr 1 do SIWZ oraz w każdej lokalizacji, w której

Bardziej szczegółowo

Refundacja wydatków poniesionych na najem pojazdu zastępczego z umowy ubezpieczenia OC p.p.m.

Refundacja wydatków poniesionych na najem pojazdu zastępczego z umowy ubezpieczenia OC p.p.m. Refundacja wydatków poniesionych na najem pojazdu zastępczego z umowy ubezpieczenia OC p.p.m. Praktyka likwidacji szkód do 2011 r. Do 2010 r. powszechne były stanowiska z.u., że wydatki na najem pojazdu

Bardziej szczegółowo

Spis treści Komentarz

Spis treści Komentarz Przedmowa............................................. Wykaz skrótów.......................................... XIII Wykaz literatury......................................... XIX Komentarz............................................

Bardziej szczegółowo

Rzecznik Ubezpieczonych Aleje Jerozolimskie 44, 00 024 Warszawa

Rzecznik Ubezpieczonych Aleje Jerozolimskie 44, 00 024 Warszawa Rzecznik Ubezpieczonych Aleje Jerozolimskie 44, 00 024 Warszawa Warszawa, 2007-09- Sąd Najwyższy z siedzibą w Warszawie Wniosek Działając na podstawie art. 60 1 w związku z art. 60 2 ustawy z dnia 23 listopada

Bardziej szczegółowo

Projekt U S T A W A. z dnia

Projekt U S T A W A. z dnia Projekt U S T A W A z dnia o zmianie ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych oraz ustawy o działalności ubezpieczeniowej

Bardziej szczegółowo

Definicja ryzyka ubezpieczeniowego, cechy ryzyka, faktory ryzyka.

Definicja ryzyka ubezpieczeniowego, cechy ryzyka, faktory ryzyka. Podstawowe pojęcia ubezpieczeniowe. Klasyfikacja ubezpieczeń Ubezpieczenia dzielimy na: Społeczne, Gospodarcze. Ubezpieczenia społeczne naleŝą do sektora publicznego, są ściśle związane z pracownikiem

Bardziej szczegółowo

w kontekście odpowiedzialności cywilnej przedsiębiorcy Michał Modrzewski

w kontekście odpowiedzialności cywilnej przedsiębiorcy Michał Modrzewski w kontekście odpowiedzialności cywilnej przedsiębiorcy Michał Modrzewski sytuacja prawna, w której powstaje zobowiązanie podmiotu do świadczenia odszkodowania, jest odpowiedzialnością majątkową sprawcy

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Józef Frąckowiak (przewodniczący) SSN Mirosław Bączyk (sprawozdawca) SSN Hubert Wrzeszcz

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Józef Frąckowiak (przewodniczący) SSN Mirosław Bączyk (sprawozdawca) SSN Hubert Wrzeszcz Sygn. akt IV CK 706/04 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 13 maja 2005 r. SSN Józef Frąckowiak (przewodniczący) SSN Mirosław Bączyk (sprawozdawca) SSN Hubert Wrzeszcz

Bardziej szczegółowo

Uchwała składu siedmiu sędziów z dnia 22 kwietnia 2005 r., III CZP 99/04

Uchwała składu siedmiu sędziów z dnia 22 kwietnia 2005 r., III CZP 99/04 Uchwała składu siedmiu sędziów z dnia 22 kwietnia 2005 r., III CZP 99/04 Sędzia SN Tadeusz Wiśniewski (przewodniczący) Sędzia SN Mirosław Bączyk Sędzia SN Gerard Bieniek Sędzia SN Helena Ciepła Sędzia

Bardziej szczegółowo

Uchwała z dnia 12 października 2001 r., III CZP 57/01

Uchwała z dnia 12 października 2001 r., III CZP 57/01 Uchwała z dnia 12 października 2001 r., III CZP 57/01 Sędzia SN Stanisław Dąbrowski (przewodniczący, sprawozdawca) Sędzia SN Kazimierz Zawada Sędzia SA Krystyna Bilewicz Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa

Bardziej szczegółowo

Uchwała z dnia 29 maja 2001 r. III ZP 8/01

Uchwała z dnia 29 maja 2001 r. III ZP 8/01 Uchwała z dnia 29 maja 2001 r. III ZP 8/01 Przewodniczący SSN Maria Tyszel, (przewodnicząca), Sędziowie SN: Beata Gudowska, Jerzy Kuźniar (sprawozdawca). Sąd Najwyższy, przy udziale prokuratora Prokuratury

Bardziej szczegółowo

Druk nr 1948 Warszawa, 23 maja 2007 r.

Druk nr 1948 Warszawa, 23 maja 2007 r. SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ V kadencja Druk nr 1948 Warszawa, 23 maja 2007 r. Na podstawie art. 118 ust. 1 Konstytucji z dnia 2 kwietnia 1997 r. i na podstawie art. 32 ust. 2 regulaminu Sejmu niżej

Bardziej szczegółowo

dr Małgorzata Serwach, Uniwersytet Medyczny w Łodzi, Uniwersytet Łódzki

dr Małgorzata Serwach, Uniwersytet Medyczny w Łodzi, Uniwersytet Łódzki UBEZPIECZENIE ODPOWIEDZIALNOŚCI CYWILNEJ PODMIOTU PRZYJMUJĄCEGO ZAMÓWIENIE NA ŚWIADCZENIA ZDROWOTNE, ŚWIADCZENIODAWCY ORAZ INNYCH OSÓB UDZIELAJĄCYCH TAKICH ŚWIADCZEŃ dr Małgorzata Serwach, Uniwersytet

Bardziej szczegółowo

Kancelarie Odszkodowawcze i ich rola w kompleksowym dochodzeniu roszczeń odszkodowawczych.

Kancelarie Odszkodowawcze i ich rola w kompleksowym dochodzeniu roszczeń odszkodowawczych. Kancelarie Odszkodowawcze i ich rola w kompleksowym dochodzeniu roszczeń odszkodowawczych. Postępowanie przed Towarzystwami Ubezpieczeniowymi jest postępowaniem toczącym się na wniosek osoby poszkodowanej/roszczącej.

Bardziej szczegółowo

ZAGADNIENIE PRAWNE. W sprawie o zapłatę na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego z dnia 19 stycznia 2012 r..

ZAGADNIENIE PRAWNE. W sprawie o zapłatę na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego z dnia 19 stycznia 2012 r.. Sygn. akt III CZP 93/12 ZAGADNIENIE PRAWNE W sprawie o zapłatę na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego z dnia 19 stycznia 2012 r.. Czy w świetle art. 34 ust. 1 ustawy z dnia 22 maja 2003 r.

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA. SSN Mirosława Wysocka (przewodniczący) SSN Antoni Górski (sprawozdawca) SSN Bogumiła Ustjanicz. Protokolant Bogumiła Gruszka

UCHWAŁA. SSN Mirosława Wysocka (przewodniczący) SSN Antoni Górski (sprawozdawca) SSN Bogumiła Ustjanicz. Protokolant Bogumiła Gruszka Sygn. akt III CZP 49/14 UCHWAŁA Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 21 sierpnia 2014 r. SSN Mirosława Wysocka (przewodniczący) SSN Antoni Górski (sprawozdawca) SSN Bogumiła Ustjanicz Protokolant Bogumiła Gruszka

Bardziej szczegółowo

ZADOŚĆUCZYNIENIA Z TYTUŁU ZDARZEŃ SPRZED 3 SIERPNIA 2008 R. JAKO WARTOŚĆ DODANA DLA RODZIN OSÓB POSZKODOWANYCH JOANNA SMERECZAŃSKA-SMULCZYK

ZADOŚĆUCZYNIENIA Z TYTUŁU ZDARZEŃ SPRZED 3 SIERPNIA 2008 R. JAKO WARTOŚĆ DODANA DLA RODZIN OSÓB POSZKODOWANYCH JOANNA SMERECZAŃSKA-SMULCZYK ZADOŚĆUCZYNIENIA Z TYTUŁU ZDARZEŃ SPRZED 3 SIERPNIA 2008 R. JAKO WARTOŚĆ DODANA DLA RODZIN OSÓB POSZKODOWANYCH JOANNA SMERECZAŃSKA-SMULCZYK Zadośćuczynienie za krzywdę doznaną wskutek śmierci osoby najbliższej

Bardziej szczegółowo

Spis treści. III. Ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej. w prawie lądowym... 5 2. Rozwój ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej.

Spis treści. III. Ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej. w prawie lądowym... 5 2. Rozwój ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej. Wprowadzenie... Wykaz skrótów... XIII Wykaz literatury... XVII Rozdział I. Kształtowanie się idei ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej... 1 1. Wyodrębnienie ubezpieczenia odpowiedzialności. cywilnej...

Bardziej szczegółowo

Wykaz postanowień umownych zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Finansów w sprawie sposobu sporządzania informacji zamieszczanych we wzorcach umów:

Wykaz postanowień umownych zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Finansów w sprawie sposobu sporządzania informacji zamieszczanych we wzorcach umów: ZAŁĄCZNIK NR 5 DO GENERALNEJ UMOWY UBEZPIECZENIA OCHRONY PRAWNEJ SGEL LEX SZCZEGÓŁOWE WARUNKI UBEZPIECZENIA ASYSTY PRAWNEJ i WINDYKACYJNEJ Wykaz postanowień umownych zgodnie z Rozporządzeniem Ministra

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sygn. akt III CK 277/05 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 30 listopada 2005 r. SSN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Maria Grzelka SSN Iwona

Bardziej szczegółowo

Spis treści CZĘŚĆ I. UBEZPIECZENIA GOSPODARCZE

Spis treści CZĘŚĆ I. UBEZPIECZENIA GOSPODARCZE Spis treści Wykaz skrótów......................................................... 8 Wstęp................................................................. 9 CZĘŚĆ I. UBEZPIECZENIA GOSPODARCZE 1. RYZYKO

Bardziej szczegółowo

Podstawy prawne obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej inżynierów budownictwa:

Podstawy prawne obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej inżynierów budownictwa: Podstawy prawne obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej inżynierów budownictwa: - Ustawa z dnia 15 grudnia 2000 r. o samorządach zawodowych architektów oraz inżynierów budownictwa (Dz.U.

Bardziej szczegółowo

TRUDNOŚCI DOWODOWE W PRZYPADKU ROSZCZEŃ O ZADOŚĆUCZYNIENIE ZA KRZYWDĘ POWSTAŁĄ W DALEKIEJ PRZESZŁOŚCI

TRUDNOŚCI DOWODOWE W PRZYPADKU ROSZCZEŃ O ZADOŚĆUCZYNIENIE ZA KRZYWDĘ POWSTAŁĄ W DALEKIEJ PRZESZŁOŚCI TRUDNOŚCI DOWODOWE W PRZYPADKU ROSZCZEŃ O ZADOŚĆUCZYNIENIE ZA KRZYWDĘ POWSTAŁĄ W DALEKIEJ PRZESZŁOŚCI Zdzisława Cwalińska-Weychert Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny Problematyka zadośćuczynienia pieniężnego

Bardziej szczegółowo

Wyrok z dnia 8 czerwca 2010 r. II UK 407/09

Wyrok z dnia 8 czerwca 2010 r. II UK 407/09 Wyrok z dnia 8 czerwca 2010 r. II UK 407/09 Wypadek osoby prowadzącej działalność polegającą na doradztwie w zakresie sprzętu komputerowego oraz baz danych, w czasie dojazdu do siedziby kontrahenta w celu

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego

POSTANOWIENIE. składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego Sygn. akt III CZP 2/14 POSTANOWIENIE składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 27 czerwca 2014 r. Prezes SN Tadeusz Ereciński (przewodniczący) SSN Jacek Gudowski SSN Iwona

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA Z DNIA 26 WRZEŚNIA 2002 R. I KZP 20/02

UCHWAŁA Z DNIA 26 WRZEŚNIA 2002 R. I KZP 20/02 UCHWAŁA Z DNIA 26 WRZEŚNIA 2002 R. I KZP 20/02 Dopuszczalne jest orzeczenie na podstawie art. 42 1 k.k. zakazu prowadzenia pojazdów określonego rodzaju, kierowanie którymi nie wymaga posiadania uprawnień

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sygn. akt II UK 367/14 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 7 października 2015 r. SSN Jerzy Kuźniar (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Zbigniew Hajn SSN Zbigniew Myszka

Bardziej szczegółowo

KLAUZULA ODPOWIEDZIALNOŚCI CYWILNEJ ZAGRANICA

KLAUZULA ODPOWIEDZIALNOŚCI CYWILNEJ ZAGRANICA KLAUZULA ODPOWIEDZIALNOŚCI CYWILNEJ ZAGRANICA 1 1. Ta klauzula rozszerza umowę ubezpieczenia zawartą na podstawie Ogólnych Warunków Ubezpieczenia Niezbędnik podróżnika - zagranica o ubezpieczenie odpowiedzialności

Bardziej szczegółowo

Porównanie zakresu ubezpieczenia OC za produkt u przykładowych ubezpieczycieli

Porównanie zakresu ubezpieczenia OC za produkt u przykładowych ubezpieczycieli Porównanie zakresu ubezpieczenia OC za produkt u przykładowych ubezpieczycieli Zakres ubezpieczenia PTU S.A. 1 PZU S.A. 2 Commercial Union 3 Hestia 4 Przedmiot ochrony Ochroną objęte są wypadki ubezpieczeniowe,

Bardziej szczegółowo

UBEZPIECZENIA DLA PRZEDSIĘBIORSTW

UBEZPIECZENIA DLA PRZEDSIĘBIORSTW UBEZPIECZENIA DLA PRZEDSIĘBIORSTW Książka przeznaczona jest dla przedsiębiorców, którzy chcą pogłębić swoją wiedzę na temat ubezpieczeń gospodarczych, ale również dla pracowników sektora ubezpieczeń oraz

Bardziej szczegółowo

Rozwiązanie i likwidacja spółek handlowych

Rozwiązanie i likwidacja spółek handlowych LexisNexis Rozwiązanie i likwidacja spółek handlowych Antoni Witosz Wydanie 1 Monografie Rozwiązanie i likwidacja spółek handlowych Antoni Witosz Wydanie 1 Stan prawny na 1 stycznia 2011 roku LexisNexis

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. Sygn. akt I CSK 218/13. Dnia 20 listopada 2013 r. Sąd Najwyższy w składzie:

POSTANOWIENIE. Sygn. akt I CSK 218/13. Dnia 20 listopada 2013 r. Sąd Najwyższy w składzie: Sygn. akt I CSK 218/13 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 20 listopada 2013 r. SSN Antoni Górski (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Anna Kozłowska SSN Dariusz Zawistowski w sprawie z wniosku

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Anna Kozłowska (przewodniczący) SSN Irena Gromska-Szuster SSN Wojciech Katner (sprawozdawca)

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Anna Kozłowska (przewodniczący) SSN Irena Gromska-Szuster SSN Wojciech Katner (sprawozdawca) Sygn. akt V CSK 556/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 27 listopada 2013 r. SSN Anna Kozłowska (przewodniczący) SSN Irena Gromska-Szuster SSN Wojciech Katner (sprawozdawca)

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sygn. akt IV CSK 96/15 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 16 grudnia 2015 r. SSN Antoni Górski (przewodniczący) SSN Irena Gromska-Szuster (sprawozdawca) SSN Maria

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. Sygn. akt IV CK 240/04. Dnia 27 października 2004 r. Sąd Najwyższy w składzie :

POSTANOWIENIE. Sygn. akt IV CK 240/04. Dnia 27 października 2004 r. Sąd Najwyższy w składzie : Sygn. akt IV CK 240/04 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 27 października 2004 r. SSN Marek Sychowicz (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Elżbieta Skowrońska-Bocian SSA Elżbieta Strelcow w sprawie

Bardziej szczegółowo

Ustawa o elektronicznych instrumentach płatniczych

Ustawa o elektronicznych instrumentach płatniczych Ustawa o elektronicznych instrumentach płatniczych Komentarz Mateusz Pacak Wydanie 1 Stan prawny na 1 grudnia 2012 roku Warszawa 2013 Redaktor prowadzący: Katarzyna Gierłowska Opracowanie redakcyjne: Anna

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Józef Frąckowiak (przewodniczący) SSN Teresa Bielska-Sobkowicz (sprawozdawca) SSN Tadeusz Żyznowski

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Józef Frąckowiak (przewodniczący) SSN Teresa Bielska-Sobkowicz (sprawozdawca) SSN Tadeusz Żyznowski Sygn. akt I CK 460/04 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 21 stycznia 2005 r. SSN Józef Frąckowiak (przewodniczący) SSN Teresa Bielska-Sobkowicz (sprawozdawca) SSN

Bardziej szczegółowo

Wyrok z dnia 16 czerwca 2009 r. I PK 226/08

Wyrok z dnia 16 czerwca 2009 r. I PK 226/08 Wyrok z dnia 16 czerwca 2009 r. I PK 226/08 Sprawy dotyczące odpowiedzialności majątkowej żołnierzy są rozpoznawane w postępowaniu odrębnym w sprawach z zakresu prawa pracy (art. 1 k.p.c. w związku z art.

Bardziej szczegółowo

Wyrok z dnia 10 grudnia 2003 r., V CK 90/03

Wyrok z dnia 10 grudnia 2003 r., V CK 90/03 Wyrok z dnia 10 grudnia 2003 r., V CK 90/03 Postanowienie ogólnych warunków ubezpieczenia autocasco, według którego ubezpieczeniem nie są objęte szkody spowodowane kradzieżą szczególnie zuchwałą, jeżeli

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA - WARUNKI UBEZPIECZENIA

OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA - WARUNKI UBEZPIECZENIA Załącznik nr 1 do Specyfikacji Istotnych Warunków Zamówienia na usługę ubezpieczenia pojazdów Miejskiego Zakładu Komunikacji - Puławy Spółka Z Ograniczoną Odpowiedzialnością Znak sprawy 12/2015/KOM/NO/K/BU

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sygn. akt V CSK 85/09 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 10 września 2009 r. SSN Iwona Koper (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Mirosław Bączyk SSN Katarzyna Tyczka-Rote

Bardziej szczegółowo

Wyrok z dnia 21 maja 1997 r. II UKN 101/97

Wyrok z dnia 21 maja 1997 r. II UKN 101/97 Wyrok z dnia 21 maja 1997 r. II UKN 101/97 Rolniczka, pobierająca zasiłek chorobowy i świadczenie rehabilitacyjne w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, zakończoną podczas tej choroby, nie podlega

Bardziej szczegółowo

odszkodowania.lublin.pl

odszkodowania.lublin.pl Rodzaje Roszczeń Istotę umowy ubezpieczenia reguluje w polskim prawie cywilnym art. 805 k.c., który stanowi, iż przez umowę ubezpieczenia ubezpieczyciel zobowiązuje się, w zakresie działalności swego przedsiębiorstwa,

Bardziej szczegółowo

Ogólne Warunki Ubezpieczenia OC w ruchu zagranicznym

Ogólne Warunki Ubezpieczenia OC w ruchu zagranicznym 1OWU Zielona Karta Ogólne Warunki Ubezpieczenia OC w ruchu zagranicznym Postanowienia ogólne 1 1. Ogólne warunki ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych za szkody powstałe

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA. Protokolant Piotr Malczewski

UCHWAŁA. Protokolant Piotr Malczewski Sygn. akt III CZP 74/13 UCHWAŁA Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 12 grudnia 2013 r. SSN Teresa Bielska-Sobkowicz (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Mirosław Bączyk SSN Irena Gromska-Szuster Protokolant

Bardziej szczegółowo

Uchwała z dnia 17 maja 2007 r., III CZP 43/07

Uchwała z dnia 17 maja 2007 r., III CZP 43/07 Uchwała z dnia 17 maja 2007 r., III CZP 43/07 Sędzia SN Irena Gromska-Szuster (przewodniczący) Sędzia SN Iwona Koper (sprawozdawca) Sędzia SN Zbigniew Kwaśniewski Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Joanny

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych w ruchu zagranicznym Zielona Karta

Ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych w ruchu zagranicznym Zielona Karta Ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych w ruchu zagranicznym Zielona Karta Twój majątek Ogólne warunki ubezpieczenia Zadzwoń do nas 801 28 28 28 z telefonu komórkowego

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA. SSN Bogumiła Ustjanicz (przewodniczący) SSN Dariusz Dończyk (sprawozdawca) SSN Marta Romańska. Protokolant Katarzyna Bartczak

UCHWAŁA. SSN Bogumiła Ustjanicz (przewodniczący) SSN Dariusz Dończyk (sprawozdawca) SSN Marta Romańska. Protokolant Katarzyna Bartczak Sygn. akt III CZP 76/13 UCHWAŁA Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 22 listopada 2013 r. SSN Bogumiła Ustjanicz (przewodniczący) SSN Dariusz Dończyk (sprawozdawca) SSN Marta Romańska Protokolant Katarzyna Bartczak

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenie gospodarstwa rolnego, a ubezpieczenie usług agroturystycznych w gospodarstwie rolnym część II

Ubezpieczenie gospodarstwa rolnego, a ubezpieczenie usług agroturystycznych w gospodarstwie rolnym część II a ubezpieczenie usług agroturystycznych w gospodarstwie rolnym część II Spis treści: Część I Pojęcie gospodarstwa agroturystycznego Status prawny i definicja gospodarstwa rolnego Pojęcie działalności i

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. Sygn. akt I CSK 354/11. Dnia 4 kwietnia 2012 r. Sąd Najwyższy w składzie :

POSTANOWIENIE. Sygn. akt I CSK 354/11. Dnia 4 kwietnia 2012 r. Sąd Najwyższy w składzie : Sygn. akt I CSK 354/11 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 4 kwietnia 2012 r. SSN Tadeusz Wiśniewski (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Dariusz Dończyk SSN Irena Gromska-Szuster w sprawie z powództwa

Bardziej szczegółowo

PRAWO DLA LEKARZY SEMINARIUM DLA STUDENTÓW WUM. Warszawa, 02.04.2015

PRAWO DLA LEKARZY SEMINARIUM DLA STUDENTÓW WUM. Warszawa, 02.04.2015 PRAWO DLA LEKARZY SEMINARIUM DLA STUDENTÓW WUM Warszawa, 02.04.2015 WYKŁAD NR 6 1. Odpowiedzialność prawna lekarza w ogólności 2. Odpowiedzialność karna Mechanizm procesowy Ryzyko dla lekarza 3. Odpowiedzialność

Bardziej szczegółowo

Glosa do wyroku Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 14 maja 2013 r. III AUa 306/13

Glosa do wyroku Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 14 maja 2013 r. III AUa 306/13 ISSN 2300-9853 DOI: http://dx.doi.org/10.12775/pbps.2013.006 JACEK WANTOCH-REKOWSKI Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu Glosa do wyroku Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 14 maja 2013 r. III AUa

Bardziej szczegółowo

ZAGADNIENIE PRAWNE. W sprawie o zapłatę na skutek apelacji od wyroku Sądu Rejonowego [ ] w W.

ZAGADNIENIE PRAWNE. W sprawie o zapłatę na skutek apelacji od wyroku Sądu Rejonowego [ ] w W. Sygn. akt III CZP 17/14 ZAGADNIENIE PRAWNE W sprawie o zapłatę na skutek apelacji od wyroku Sądu Rejonowego [ ] w W. z dnia 28 maja 2013 r. Czy osoba będąca członkiem zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sygn. akt II CNP 47/09 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 25 listopada 2009 r. SSN Marek Sychowicz (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Wojciech Jan Katner SSA Barbara

Bardziej szczegółowo

Podatek VAT w odszkodowaniach wypłacanych w ramach ubezpieczeń komunikacyjnych

Podatek VAT w odszkodowaniach wypłacanych w ramach ubezpieczeń komunikacyjnych Podatek VAT w odszkodowaniach wypłacanych w ramach ubezpieczeń komunikacyjnych Chmielowiec Bartłomiej Wydział Prawny Biura Rzecznika Ubezpieczonych Szkolenie dla brokerów ubezpieczeniowych. Warszawa 17.01.2014

Bardziej szczegółowo

Następstw nieszczęśliwych wypadków kierowcy i pasażerów. Ubezpieczający - Bank, zawierający umowę ubezpieczenia na rzecz Ubezpieczonych

Następstw nieszczęśliwych wypadków kierowcy i pasażerów. Ubezpieczający - Bank, zawierający umowę ubezpieczenia na rzecz Ubezpieczonych Ubezpieczenia majątkowe grupowe Pakiet Agro i Pakiet Agro Premium Przedmiot umowy ubezpieczenia Przedmiotem umowy ubezpieczenia jest udzielenie klientom Banku ochrony ubezpieczeniowej w ramach ubezpieczenia:

Bardziej szczegółowo

PZU2211. majątkowe np. utrata zdrowia lub życia

PZU2211. majątkowe np. utrata zdrowia lub życia INFORMACJA DOTYCZĄCA UBEZPIECZENIA ODPOWIEDZIALNOŚCI CYWILNEJ POSIADACZY POJAZDÓW MECHANICZNYCH. KOGO I CO UBEZPIECZAMY? Odpowiedzialność Cywilną posiadaczy pojazdów mechanicznych. Do wysokości sum gwarancyjnych

Bardziej szczegółowo

ODPOWIEDZIALNOŚĆ CYWILNA POSIADACZA MECHANICZNEGO ŚRODKA KOMUNIKACJI ZA SZKODY WYRZĄDZONE W RUCHU LĄDOWYM

ODPOWIEDZIALNOŚĆ CYWILNA POSIADACZA MECHANICZNEGO ŚRODKA KOMUNIKACJI ZA SZKODY WYRZĄDZONE W RUCHU LĄDOWYM ODPOWIEDZIALNOŚĆ CYWILNA POSIADACZA MECHANICZNEGO ŚRODKA KOMUNIKACJI ZA SZKODY WYRZĄDZONE W RUCHU LĄDOWYM 2 rozdział Recenzenci prof. dr hab. Józef Jan Skoczylas prof. dr hab. Stanisław Pikulski Jarosław

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sygn. akt III CSK 111/07 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 22 listopada 2007 r. SSN Hubert Wrzeszcz (przewodniczący) SSN Mirosław Bączyk (sprawozdawca) SSN Zbigniew

Bardziej szczegółowo

Wydawca: ISBN: 978-83-61807-68-1. Projekt okładki: Joanna Kołacz-Śmieja. Skład: Robert Kowal. Druk: Drukarnia Skleniarz. Kraków

Wydawca: ISBN: 978-83-61807-68-1. Projekt okładki: Joanna Kołacz-Śmieja. Skład: Robert Kowal. Druk: Drukarnia Skleniarz. Kraków Wszelkie prawa zastrzeżone. Żadna część tej książki nie może być powielana ani rozpowszechniana za pomocą urządzeń elektronicznych, kopiujących, nagrywających i innych bez pisemnej zgody wydawcy. Wydawca:

Bardziej szczegółowo

Wyrok z dnia 9 października 2003 r., V CK 277/02

Wyrok z dnia 9 października 2003 r., V CK 277/02 Wyrok z dnia 9 października 2003 r., V CK 277/02 Postanowienia określające sposób ustalenia wartości pojazdu na podstawie ustaleń rynkowych (przy uwzględnieniu stanu technicznego, przebiegu i wyposażenia)

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Mirosława Wysocka (przewodniczący) SSN Dariusz Dończyk SSN Wojciech Katner (sprawozdawca)

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Mirosława Wysocka (przewodniczący) SSN Dariusz Dończyk SSN Wojciech Katner (sprawozdawca) Sygn. akt IV CSK 581/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 5 czerwca 2014 r. SSN Mirosława Wysocka (przewodniczący) SSN Dariusz Dończyk SSN Wojciech Katner (sprawozdawca)

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sygn. akt IV CSK 107/07 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 26 września 2007 r. SSN Teresa Bielska-Sobkowicz (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Irena Gromska-Szuster

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Jan Górowski (przewodniczący) SSN Marta Romańska SSN Hubert Wrzeszcz (sprawozdawca)

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Jan Górowski (przewodniczący) SSN Marta Romańska SSN Hubert Wrzeszcz (sprawozdawca) Sygn. akt I CSK 477/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 24 czerwca 2014 r. SSN Jan Górowski (przewodniczący) SSN Marta Romańska SSN Hubert Wrzeszcz (sprawozdawca)

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Bogumiła Ustjanicz. SSN Marian Kocon. przeciwko Powszechnemu Zakładowi Ubezpieczeń S.A.

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Bogumiła Ustjanicz. SSN Marian Kocon. przeciwko Powszechnemu Zakładowi Ubezpieczeń S.A. Sygn. akt V CSK 382/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 15 czerwca 2011 r. SSN Lech Walentynowicz (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Bogumiła Ustjanicz SSN Marian

Bardziej szczegółowo

KODEKS CYWILNY z dnia 23 kwietnia 1964r. (Dz. U. Nr 16, poz. 93 z późn. zm.) KSIĘGA TRZECIA ZOBOWIĄZANIA. Tytuł XXVII. UMOWA UBEZPIECZENIA

KODEKS CYWILNY z dnia 23 kwietnia 1964r. (Dz. U. Nr 16, poz. 93 z późn. zm.) KSIĘGA TRZECIA ZOBOWIĄZANIA. Tytuł XXVII. UMOWA UBEZPIECZENIA KODEKS CYWILNY z dnia 23 kwietnia 1964r. (Dz. U. Nr 16, poz. 93 z późn. zm.) KSIĘGA TRZECIA ZOBOWIĄZANIA Tytuł XXVII. UMOWA UBEZPIECZENIA Rozdział 1 Przepisy ogólne Art. 805. 1. Przez umowę ubezpieczenia

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Krzysztof Strzelczyk (przewodniczący) SSN Mirosław Bączyk (sprawozdawca) SSN Kazimierz Zawada. Protokolant Katarzyna Bartczak

POSTANOWIENIE. SSN Krzysztof Strzelczyk (przewodniczący) SSN Mirosław Bączyk (sprawozdawca) SSN Kazimierz Zawada. Protokolant Katarzyna Bartczak Sygn. akt III CZP 87/15 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 3 grudnia 2015 r. SSN Krzysztof Strzelczyk (przewodniczący) SSN Mirosław Bączyk (sprawozdawca) SSN Kazimierz Zawada Protokolant Katarzyna

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. Protokolant Katarzyna Bartczak

POSTANOWIENIE. Protokolant Katarzyna Bartczak Sygn. akt III CZP 69/12 POSTANOWIENIE Dnia 16 listopada 2012 r. Sąd Najwyższy w składzie : SSN Dariusz Dończyk (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Anna Owczarek SSN Irena Gromska-Szuster Protokolant Katarzyna

Bardziej szczegółowo

Wyrok z dnia 23 września 2004 r. I PK 657/03

Wyrok z dnia 23 września 2004 r. I PK 657/03 Wyrok z dnia 23 września 2004 r. I PK 657/03 Spadkobiercom pracownika Powszechnego Zakładu Ubezpieczeń S.A., zmarłego przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 8 czerwca 1995 r. o zmianie ustawy o działalności

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1 do SIWZ Część 04- Opis Przedmiotu Zamówienia Szczegółowe Warunki Ubezpieczenia

Załącznik nr 1 do SIWZ Część 04- Opis Przedmiotu Zamówienia Szczegółowe Warunki Ubezpieczenia 1. UBEZPIECZENIA KOMUNIKACYJNE 1.1. POSTANOWIENIA WSPÓLNE DLA UBEZPIECZEŃ KOMUNIKACYJNYCH 1.1.1. Zostanie zawarta jedna Umowa Ubezpieczeń Komunikacyjnych w zakresie OC/AC/NNW/Assistance Polska na warunkach

Bardziej szczegółowo

Podstawowe informacje na temat obowiązkowego ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych i jego podstaw prawnych

Podstawowe informacje na temat obowiązkowego ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych i jego podstaw prawnych Podstawowe informacje na temat obowiązkowego ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych i jego podstaw prawnych Każdy właściciel pojazdu mechanicznego (a więc samochodu, motoru, ciągnika rolniczego,

Bardziej szczegółowo

Uchwała składu siedmiu sędziów z dnia 17 maja 2007 r., III CZP 150/06

Uchwała składu siedmiu sędziów z dnia 17 maja 2007 r., III CZP 150/06 Uchwała składu siedmiu sędziów z dnia 17 maja 2007 r., III CZP 150/06 Prezes SN Tadeusz Ereciński (przewodniczący) Sędzia SN Mirosław Bączyk (sprawozdawca) Sędzia SN Maria Grzelka Sędzia SN Henryk Pietrzkowski

Bardziej szczegółowo

Warszawa, 24-09-2014 RU/231/AD/14

Warszawa, 24-09-2014 RU/231/AD/14 Warszawa, 24-09-2014 RU/231/AD/14 Pani Dorota Karczewska Wiceprezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Plac Powstańców Warszawy 1 00-950 Warszawa W odpowiedzi na pismo z dnia 5.09.2014 r. (znak:

Bardziej szczegółowo

Wrocław, dnia 21.01.2013 r.

Wrocław, dnia 21.01.2013 r. Wrocław, dnia 21.01.2013 r. Do Uczestników postępowania przetargowego na usługę Ubezpieczenie majątkowe Wojewódzkiego Szpitala Specjalistycznego im. J. Gromkowskiego we Wrocławiu Zamawiający, Wojewódzki

Bardziej szczegółowo

Justyna Kornaszewska Glosa do uchwały Sądu Najwyższego z 13 lipca 2011 r., III CZP 31. Palestra 58/7-8(667-668), 188-192

Justyna Kornaszewska Glosa do uchwały Sądu Najwyższego z 13 lipca 2011 r., III CZP 31. Palestra 58/7-8(667-668), 188-192 Glosa do uchwały Sądu Najwyższego z 13 lipca 2011 r., III CZP 31 Palestra 58/7-8(667-668), 188-192 2013 Glosa do uchwały Sądu Najwyższego z 13 lipca 2011 r., III CZP 31/11 1 Teza glosowanej uchwały brzmi:

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Helena Ciepła (przewodniczący) SSN Mirosław Bączyk (sprawozdawca) SSN Zbigniew Strus

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Helena Ciepła (przewodniczący) SSN Mirosław Bączyk (sprawozdawca) SSN Zbigniew Strus Sygn. akt II CK 382/04 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 20 stycznia 2005 r. SSN Helena Ciepła (przewodniczący) SSN Mirosław Bączyk (sprawozdawca) SSN Zbigniew Strus

Bardziej szczegółowo

Decyzja Nr 12/ 07 /I/2013 w sprawie interpretacji indywidualnej

Decyzja Nr 12/ 07 /I/2013 w sprawie interpretacji indywidualnej Dyrektor znak: Śląskiego Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia w w Katowicach Dyrektor Śląskiego znak: WSS Oddziału - 12/ 07 Wojewódzkiego /I/2013 Narodowego Funduszu Zdrowia w Katowicach

Bardziej szczegółowo

POLISA NR BUK-227246 UBEZPIECZENIE ODPOWIEDZIALNOŚCI CYWILNEJ

POLISA NR BUK-227246 UBEZPIECZENIE ODPOWIEDZIALNOŚCI CYWILNEJ POLISA NR BUK-227246 UBEZPIECZENIE ODPOWIEDZIALNOŚCI CYWILNEJ Ubezpieczający : Polski Związek Żeglarski Ul. Ludwiki 4, 01-226 Warszawa REGON: 007014979 Ubezpieczony : Polski Związek Żeglarski Ul. Ludwiki

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sygn. akt V CSK 470/14 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 15 maja 2015 r. SSN Zbigniew Kwaśniewski (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Józef Frąckowiak SSN Marta Romańska

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Jan Górowski (przewodniczący) SSN Mirosław Bączyk SSN Barbara Myszka (sprawozdawca)

POSTANOWIENIE. SSN Jan Górowski (przewodniczący) SSN Mirosław Bączyk SSN Barbara Myszka (sprawozdawca) Sygn. akt I CSK 684/12 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 15 lutego 2013 r. SSN Jan Górowski (przewodniczący) SSN Mirosław Bączyk SSN Barbara Myszka (sprawozdawca) w sprawie z powództwa T. B.

Bardziej szczegółowo

Umowa ubezpieczenia oprac. Tomasz A. Winiarczyk

Umowa ubezpieczenia oprac. Tomasz A. Winiarczyk Umowa ubezpieczenia oprac. Tomasz A. Winiarczyk ubezpieczenie urządzenie gospodarcze, zapewniające pokrycie pewnych potrzeb majątkowych, wywołanych u pewnych jednostek przez odznaczające się pewna prawidłowością

Bardziej szczegółowo