UNIWERSYTET MARII CURIE-SKŁODOWSKIEJ W LUBLINIE Wydział Ekonomiczny

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "UNIWERSYTET MARII CURIE-SKŁODOWSKIEJ W LUBLINIE Wydział Ekonomiczny"

Transkrypt

1 UNIWERSYTET MARII CURIE-SKŁODOWSKIEJ W LUBLINIE Wydział Ekonomiczny Studia podyplomowe: Mechanizmy funkcjonowania strefy euro Marta Grzechnik nr albumu: Ocena stopnia spełnienia kryteriów fiskalnych przez kraje strefy euro Praca dyplomowa napisana pod kierunkiem dr Moniki Wojtas Lublin rok 2015

2 1

3 2

4 SPIS TREŚCI Wstęp Znaczenie deficytu budżetowego i długu publicznego w gospodarce Sytuacja fiskalna państw strefy euro Mechanizmy przeciwdziałania problemom fiskalnym w krajach strefy euro Zakończenie Bibliografia Spis tabel Spis stron internetowych

5 4

6 WSTĘP Warunkiem przystąpienia do Unii Gospodarczej i Walutowej (UGiW) jest spełnienie przez określone kraje wyrażające chęć uczestnictwa w strefie euro poszczególnych kryteriów ekonomicznych. Zostały one przedstawione w Traktacie o Unii Europejskiej z 1992 roku (Traktat z Maastricht). Kryteria konwergencji dzieli się na trzy kryteria monetarne oraz dwa kryteria fiskalne. Wśród tych kryteriów najistotniejsze znaczenie mają kryteria fiskalne, a mianowicie kryterium deficytu budżetowego i kryterium długu publicznego. Traktat z Maastricht zakłada, że wysokość deficytu budżetowego nie powinna przekraczać 3% PKB, a długu publicznego 60% PKB. Głównym celem pracy jest przedstawienie oceny stopnia spełnienia kryteriów fiskalnych przez poszczególne kraje należące do strefy euro. Praca składa się z trzech części. W pierwszej części przedstawione zostało znaczenie deficytu budżetowego i długu publicznego w gospodarce. Problematyka opiera się przede wszystkim na tym, jaką wagę stanowią poszczególne kryteria fiskalne w gospodarkach krajów członkowskich strefy euro. Druga część bezpośrednio związana jest z tematem pracy. Przedstawiona została analiza sytuacji fiskalnej państw strefy euro. Kluczowe w tej części było zaprezentowanie sytuacji budżetowej krajów zakwalifikowanych na podstawie kryteriów fiskalnych do strefy euro w latach W trzeciej, a zrazem ostatniej części pracy opisane zostały mechanizmy przeciwdziałania problemom fiskalnym w krajach strefy euro. W pracy omówiono w szczególności Pakt Stabilności i Wzrostu, pakt fiskalny, Europejski Mechanizm Stabilizacyjny, utworzenie stałego funduszu ratunkowego krajów członkowskich oraz koncepcję unii bankowej. 5

7 6

8 1. ZNACZENIE DEFICYTU BUDŻETOWEGO I DŁUGU PUBLICZNEGO W GOSPODARCE Deficyt budżetowy występuje w sytuacji, gdy wydatki państwa przekraczają jego dochody w danym roku. Oznacza to zatem, że kraj wydając więcej niż stanowią jego przychody zadłuża się, co prowadzi do powstawania długu publicznego. Oprócz powstawania rosnącego zadłużenia publicznego występowanie deficytu niesie za sobą wiele innych skutków. Przede wszystkim nadmierny deficyt budżetowy oraz dług publiczny stanowią poważny hamulec rozwoju gospodarczego. 1 Zagrożenie to determinowane jest tym, że wysokiemu deficytowi finansów publicznych towarzyszy często występowanie wysokich rynkowych stóp procentowych. Państwo, chcąc pokryć wydatki wynikające z jego funkcji, konkuruje na rynkach finansowych z podmiotami gospodarczymi. 2 Wiąże się to zazwyczaj z emisją skarbowych papierów wartościowych, które charakteryzują się atrakcyjnym oprocentowaniem biorąc pod uwagę minimalne ryzyko i koszty techniczno-organizacyjne. Im deficyt budżetowy i dług publiczny są wyższe, tym wyższe jest również oprocentowanie emitowanych przez państwo papierów wartościowych. Banki zatem chętniej będą nabywać te walory, co wiąże się z ograniczeniem ich akcji kredytowej dla pozostałych podmiotów gospodarczych. Przedsiębiorstwa będą mogły pozyskać środki inwestycyjne tylko wtedy, gdy zysk banków z oprocentowania kredytów będzie znacznie wyższy niż z lokat w papiery skarbowe. 3 Względnie wysoki deficyt finansów publicznych ogranicza więc możliwości pozyskiwania kapitału przez przedsiębiorstwa i w efekcie zmniejszają sie środki przeznaczane na inwestycje, co skutkuje spowolnieniem aktywności gospodarczej. Jest to tzw. efekt wypychania i o ile w przypadku małego kraju, który jest członkiem unii walutowej efekt ten może pozostać bez wpływu na resztę państw członkowskich, to w przypadku kraju o 1 L. Oręziak, Finanse Unii Europejskiej, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2009, s Ibidem, s Ibidem. 7

9 większym znaczeniu spowolnienie gospodarcze może zostać przetransmitowane na pozostałe gospodarki wspólnego obszaru walutowego. 4 Ponadto nadmierny deficyt i finansowanie go zwiększeniem podaży skarbowych papierów wartościowych, czego skutkiem są wyższe stopy procentowe, może wywołać poważne konsekwencje dla kursu wspólnej waluty. Wysokie stopy procentowe przyciągają bowiem większy napływ kapitału zagranicznego, a to z kolei może wywoływać presję w kierunku aprecjacji wspólnej waluty. 5 Polityka gospodarcza, na którą składają się polityka fiskalna oraz polityka monetarna, jest powszechnie uważana jako instrument stabilizacji gospodarki. W okresach dekoniunktury obniżenie podatków oraz zwiększenie wydatków budżetowych, a także wzrost ilości pieniądza w obiegu pozwalają na uniknięcie recesji. W ramach europejskiej Unii Gospodarczej i Walutowej polityka pieniężna została scentralizowana, co eliminuje możliwość jej wykorzystywania w przypadku wystąpienie szoków asymetrycznych. Zatem jedynym niezależnym narzędziem pozostającym w rękach władz krajowych w celu stabilizacji gospodarki jest polityka budżetowa. Jednakże, występowanie wysokiego deficytu budżetowego i długu publicznego znacząco ogranicza możliwości zastosowania polityki fiskalnej jako narzędzia stabilizującego, gdyż możliwości zmniejszenia podatków i zintensyfikowania wydatków są wtedy ograniczone. Sytuacja ta może ulec dodatkowemu pogorszeniu, kiedy wystąpią zjawiska naturalne (katastroficzne) wymagające pilnej pomocy finansowej ze strony państwa dla danych regionów, sektorów gospodarki bądź grup społeczeństwa. 6 Utrzymywanie się deficytu budżetowego na wysokim poziomie przez dłuższy czas powoduje dynamiczny wzrost długu publicznego w stosunku do PKB. To z kolei powoduje, że rosną koszty obsługi zadłużenia determinując większe wydatki budżetowe zwiększające deficyt. 7 W celu zapewnienia wiarygodności i stabilności wspólnej waluty należało ograniczyć powstawanie 4 J. Karnowski, Polityka gospodarcza Hiszpanii, Portugalii i Grecji w drodze do Unii Gospodarczej i Walutowej. Analiza doświadczeń na tle teorii, "Materiały i Studia" Nr 199, Narodowy Bank Polski, Warszawa/Waszyngton 2006, s Ibidem. 6 L. Oręziak, Finanse, op. cit., s J. Karnowski, Polityka gospodarcza, op. cit., s

10 nadmiernego zadłużenia, gdyż kraj charakteryzujące się wysokim długiem publicznym są skłonne do zmniejszenia rozmiarów zadłużenia kosztem wysokiej inflacji, która pozwala zmniejszyć realną wartość zobowiązań. 8 Zatem utrzymanie inflacji na względnie niskim poziomie w całej unii walutowej wymaga dyscypliny w obszarze długu publicznego każdego kraju w niej uczestniczącego. 2. SYTUACJA FISKALNA PAŃSTW STREFY EURO Zasadniczym dokumentem opublikowanym dnia 25 marca 1998 roku stwierdzającym przynależność poszczególnych krajów do strefy euro był raport Komisji Europejskiej skierowany do Radu Unii Europejskiej. W 1998 roku w na posiedzeniu w Brukseli tylko 11 krajów UE spełniło warunki konieczne do wprowadzenia jednej waluty. Nie wszystkie kraje członkowskie Unii Europejskiej znalazły się w strefie euro. Tego samego roku prezes Bundesbanku przekazał kanclerzowi Niemiec swój raport na temat wyników ekonomicznych osiągniętych dotychczas przez kraje UE. 9 Wśród wszystkich krajów zaledwie 5, a mianowicie Finlandia, Irlandia, Luksemburg, Dania i Wielka Brytania zdołały poprawić swoje finanse publiczne. Dania i Wielka Brytania nie przyłączyły się jednak do strefy euro w wyniku przyznanego im wcześniej specjalnego traktowania (tzw. klauzula opt-out) na mocy Traktatu z Maastricht. 10 W wyniku tego oba te kraje miały prawo wyboru co do przyjęcia lub rezygnacji ze wspólnej waluty. Pomimo tego, że Szwecja zawsze spełniała kryteria monetarne i fiskalne Traktatu z Maastricht, to nigdy nie powiązała swojej waluty narodowej z euro. Od 1 stycznia 1999 roku w strefie euro funkcjonowało 11 krajów UE, a mianowicie Austria, Belgia, Finlandia, Francja, Hiszpania, Holandia, Irlandia, Luksemburg, Niemcy, Portugalia, Włochy. W 2001 roku do strefy euro wstąpiła Grecja, mimo iż nie spełniła wcześniej wymaganych kryteriów fiskalnych. 8 J. Giżyński, Teoretyczne aspekty dyscyplinowania polityki fiskalnej w państwach należących do Unii Gospodarczej i Walutowej, [w:] "Zarządzanie i Finanse" 2/1 2012, Wydział Zarządzania Uniwersytetu Gdańskiego, Sopot 2012, s L. Oręziak, Euro nowy pieniądz, Wyd. PWN, Warszawa 2003, s L. Oręziak, Finanse Unii Europejskiej, Wyd. PWN, Warszawa 2009, s.12. 9

11 W tabeli 1 przedstawiona została sytuacja budżetowa krajów UE, która była podstawą do zakwalifikowania danego kraju do obszaru euro. W UE w analizowanych latach deficyt budżetowy wyniósł 2.4% PKB, z kolei wysokość długu publicznego znajdowała się na poziomie 72.1% PKB. Zaledwie 3 kraje (Dania, Irlandia i Luksemburg) wykazywały nadwyżkę budżetową. Natomiast Grecja (4% PKB) i Francja (3% PKB) wykazywały wówczas najwyższy deficyt budżetowy. Znaczne ograniczenie deficytu budżetowego nie byłoby możliwe bez jednoczesnego dostosowania dochodów i wydatków budżetowych. Istniały dwie główne strategie budżetowe, a mianowicie strategia podwyższania podatków i zmniejszania wydatków oraz strategia obniżania podatków jak i wydatków. 11 Pierwszą strategię stosowały Belgia, Grecja, Francja, Włochy, Szwecja oraz Wielka Brytania. Z kolei druga strategia zastosowana została przez Danię, Niemcy, Hiszpanię, Irlandię oraz Holandię. W obu strategiach w tym przypadku zasadniczą rolę odegrała redukcja wydatków. Jeżeli chodzi o dług publiczny to wśród wszystkich krajów UE, trzy osiągnęły wartość długu powyżej 100% PKB. Dotyczyło to Belgii (122.2% PKB), Włoch (121.6% PKB) oraz Grecji (108.7% PKB). Najniższa wartość długu publicznego wystąpiła w Luksemburgu (6.7% PKB) oraz we Francji, Luksemburgu, Finlandii i Wielkiej Brytanii, gdzie dług publiczny nie przekraczał wartości referencyjnej. Reasumując, warto wspomnieć iż kraje wyrażające chęć uczestnictwa w strefie euro w krótkim czasie musiały osiągnąć wymagane kryteria, a większość z nich zmuszona była do podjęcia działań w celu uzdrowienia swoich finansów publicznych (tab.1). Kolejnymi krajami przystępującymi do strefy euro były Słowenia (2007), Cypr i Malta (2008), a także Słowacja (2009). W 2011 roku do strefy euro przystąpiła również Estonia, a całkiem niedawno Łotwa (2014) oraz Litwa (2015). W efekcie zmian w strefie euro obecnie ze wspólną walutą funkcjonuje 19 z 28 krajów członkowskich UE. Kraje, które nie należą do strefy euro, są krajami członkowskimi UGW, ale stosowane są wobec nich pewne odstępstwa (derogacja) od ogólnych zasad, które obowiązują w UE. Wynika to z tego, że 11 J. Borowiec, Unia ekonomiczna i monetarna. Historia, podstawy teoretyczne, polityka, Wyd. Akademii Ekonomicznej im. Oskara Langego we Wrocławiu, Wrocław 2011, s

12 kraje objęte derogacją nie zrezygnowały ze swojej waluty narodowej na rzecz wprowadzenia wspólnej waluty euro. 12 Tabela 1. Sytuacja budżetowa krajów UE w latach Kraj Wartość referencyjna Nadwyżka budżetowa/ deficyt budżetowy w % PKB Dług publiczny w % PKB Belgia Dania RFN Grecja Hiszpania Francja Irlandia Włochy Luksemburg Holandia Austria Portugalia Finlandia Szwecja Wielka Brytania UE Źródło: L. Oręziak, Euro nowy pieniądz, Wyd. PWN, Warszawa 2003, s. 42. W tabeli 2 przedstawiona została wartość deficytów budżetowych w krajach strefy euro w latach Według przyjętych kryteriów konwergencji ustalona wartość referencyjna deficytu budżetowego nie może przekroczyć 3% PKB. Niestety sytuacja fiskalna krajów strefy euro w okresie uwzględniająca wyłącznie kryterium deficytu budżetowego była niekorzystna. W wielu z nich pojawiał się problem z nadmiernym deficytem budżetowym w relacji do PKB. Najlepsza sytuacja wśród krajów strefy euro w 2002 roku wystąpiła w 12 L. Oręziak, Finanse, op. cit., s

13 Luksemburgu i Finlandii. Tylko w tych krajach można było zaobserwować nadwyżkę budżetową. W tym samym roku wśród krajów będących od początku w strefie euro kryterium deficytu spełniała także Belgia, Irlandia, Hiszpania i Austria. Natomiast nadmierny deficyt budżetowy wystąpił w Grecji, Niemczech oraz we Francji. Sytuacja fiskalna Grecji od samego początku jej przystąpienia do strefy euro, a więc od 2001 roku, była niezadawalająca. Ponadto, Grecja dzięki dokonywanym oszustwom i manipulacjom weszła do strefy euro. 13 O wszystkich fałszywych informacjach Greków dowiedziano się dopiero w 2009 roku. Okazało się wówczas, że wysokość deficytu budżetowego osiągnęła dwukrotnie wyższą wartość niż przewidziane było to w kryterium fiskalnym. Rzeczywistą wysokość deficytu budżetowego ukrywano za pomocą dokonywanych transakcji finansowych. 14 W okresie w dalszym ciągu wysoki deficyt występował w szczególności w Grecji, Niemczech, Francji, Włoszech i Portugalii (tab.1). Najlepsza sytuacja wystąpiła w Finlandii gdzie w latach saldo budżetowe było dodatnie. W porównaniu z innymi krajami strefy euro korzystna sytuacja fiskalna wystąpiła także w Irlandii, Hiszpanii, Belgii, Holandii i Luksemburgu. W latach najmniej korzystna sytuacja wystąpiła w Grecji i Portugalii, gdzie w 2007 roku deficyt kształtował się odpowiednio na poziomie 3.7% PKB i 3% PKB. W 2008 roku Grecja osiągnęła najwyższy stopień deficytu (7.7% PKB) w porównaniu z innymi krajami strefy euro (tab.2). Natomiast najlepsza sytuacja finansowa miała miejsce przede wszystkim w Finlandii oraz w Holandii przez cały analizowany okres ( ). W 2007 roku sześć spośród 15 krajów należących do strefy euro miało nadwyżkę budżetową (Irlandia, Hiszpania, Cypr, Luksemburg, Holandia i Finlandia). Niemcy i Belgia w tym samym roku osiągnęły równowagę bądź sytuację bliską równowagi budżetowej. W 2007 roku do strefy euro przystąpiła Słowenia. Wartość deficytu budżetowego w tym kraju wynosił wówczas 0.1% PKB, a w 2008 roku wzrósł do 1.4% PKB. W 2008 roku do krajów członkowskich dołączyła także Malta i Cypr. 13 T. Sporek, Globalne konsekwencje kryzysu finansowego w Grecji, Wyd. Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach, Katowice 2013, s T. Sporek, Globalne, op. cit., s

14 Polityka finansowa Malty nie była wcale korzystna. W momencie wejścia do strefy euro deficyt budżetowy w tym kraju przekraczał wartość referencyjną i wynosił 4.2% PKB. Z kolei Cypr w 2007 roku osiągał wartość deficytu powyżej 3% PKB, a w 2008 roku było to zaledwie 0.9% PKB (tab.2). W pozostałych krajach strefy euro w okresie sytuacja była stabilna. Od przełomu lat 2009/2010 mamy do czynienia z kryzysem strefy euro, który stwarzał nie tylko zagrożenie dla 17 krajów posiadających wówczas wspólną walutę, ale stanowił wyzwanie związane ze spójnością i funkcjonowaniem całej Unii Europejskiej. 15 Kryzys finansowy w strefie euro spowodował przede wszystkim wzrost deficytu i długu publicznego. Istnieje wiele przyczyn kryzysu finansowego strefy euro, a mianowicie oprócz problemów związanych z polityką fiskalną i budżetową, warto wspomnieć o następstwach światowego kryzysu finansowo-gospodarczego z 2008 roku, które negatywnie wpłynęły zarówno na funkcjonowanie światowego jak i europejskiego rynku kapitałowego. Głównym czynnikiem światowego kryzysu finansowego było przede wszystkim niewłaściwe funkcjonowanie wielu banków w USA oraz w Europie Zachodniej, które, z kolei, osiągały ogromne zyski z różnych form spekulacji finansowych. 16 Również stałe zadłużanie się USA, gdzie dług publiczny wzrósł w ostatnich latach od 60 do 90% PKB, spowodowało zwiększenie konkurencji na rynku papierów wartościowych między obligacjami amerykańskimi, a emitowanymi przez strefę euro, podwyższając oprocentowanie obligacji europejskich. W tabeli 2 wyraźnie uwidoczniony został kryzys finansowy, który dotknął politykę fiskalną państw członkowskich. Punktem krytycznym okazało się ujawnienie przez Grecję w 2009 roku, że dług i deficyt publiczny tego państwa był znacznie wyższy niż podawane zostało to w oficjalnych statystykach. 17 W latach w większości krajach, które były od początku w strefie euro wartość deficytu jednoznacznie przewyższa wartość referencyjną. Najbardziej widoczne było to w Irlandii, Grecji, Hiszpanii, Francji, Portugalii, Słowenii i Holandii (tab.2). Natomiast, mimo kryzysu finansowego 15 J. Kraciuk, Kryzys finansowy strefy euro, Optimum. Studia Ekonomiczne Nr 4 (64) 2013, Warszawa 2013, s J. Kraciuk, Kryzys, op. cit., s Narodowy Bank Polski, Kryzys w strefie euro. Przyczyny, przebieg i perspektywy jego rozwiązania. Warszawa 2013, s

15 strefy euro budżety Luksemburgu oraz Finlandii utrzymały wartość deficytów poniżej kryterium fiskalnego. W 2009 roku do strefy euro dołączyła także Słowacja, której wartość deficytu w analizowanym okresie stanowiła blisko 6% PKB. W latach nadwyżkę budżetową osiągnęły tylko Luksemburg i Niemcy. W 2013 roku w niektórych krajach strefy euro przede wszystkim w Grecji i Słowenii deficyt osiągał bardzo wysokie wartości odpowiednio 12.3% PKB i 14.9% PKB. Jednakże w 2014 roku w tych krajach deficyt nagle spadł odpowiednio do wartości 3.5% PKB i 4.9% PKB (tab. 2). Grecja w wyniku trudnej sytuacji finansowej otrzymała w 2011 roku po raz drugi program pomocowy. Obejmował on lata na całkowitą kwotę około 150 mld euro. 18 W wyniku tego, w 2014 roku wystąpił gwałtowny spadek deficytu budżetowego. 18 Narodowy Bank Polski, Programy pomocowe dla Grecji, Irlandii i Portugalii, Warszawa 2014, s.3. 14

16 Tabela 2. Wartość deficytów publicznych krajów strefy euro w latach (w %PKB) Belgia Niemcy Estonia Irlandia Grecja Hiszpania Francja Włochy Cypr Łotwa Litwa Luksemburg Malta Holandia Austria Portugalia Słowenia Słowacja Finlandia Źródło: Strona internetowa Eurostat: (stan na dzień ). 15

17 Tabela 3. Wielkość zadłużenia publicznego krajów strefy euro w latach (w% PKB) Belgia Niemcy Estonia Irlandia Grecja Hiszpania Francja Włochy Cypr Łotwa Litwa Luksemburg Malta Holandia Austria Portugalia Słowenia Słowacja Finlandia Źródło: Strona internetowa Eurostat: (stan na dzień ). 16

18 W tabeli 3 przedstawiona została wielkość zadłużenia publicznego krajów strefy euro w latach Podobnie jak w przypadku deficytu budżetowego kraje członkowskie było wyraźnie zróżnicowane pod względem długu publicznego. Można wyróżnić trzy grupy gospodarek, które różnią się skalą zadłużenia publicznego, a mianowicie: 19 kraje, w których poziom długu nie przekracza 60% PKB, kraje, w których poziom długu jest niższy od średniej dla strefy euro, ale wyższy od 60% PKB, kraje o poziomie długu przekraczającym średnią dla strefy euro. W całym okresie od 2002 do 2014 roku dług publiczny przekraczający wartość referencyjną (60% PKB), a zarazem powyżej 100% PKB występował przede wszystkim we Włoszech. Zadłużenie publiczne w Belgii w tych latach także przewyższało wartość 60% PKB. W latach wielkość zadłużenia publicznego w krajach strefy euro wynosiła około 90% PKB (tab.3). W 2002 roku najwyższa wartość długu publicznego wystąpiła w Belgii (104.9% PKB), Grecji (101.7% PKB) oraz we Włoszech (101.9% PKB). Stosunkowo mniejszy dług publiczny wystąpił w Hiszpanii (51.3% PKB), Portugalii (56.2% PKB), Niemczech (59.4% PKB), Francji (60.1% PKB) oraz Austrii (66.3% PKB). Z kolei krajami nie mającymi problemu wówczas z utrzymaniem odpowiedniej wielkości zadłużenia publicznego były w szczególności Luksemburg (6.5% PKB), Irlandia (30.7% PKB) oraz Finlandia (40.2% PKB). W 2006 roku w porównaniu z rokiem 2002 najwyższa wartość długu publicznego w dalszym ciągu wystąpiła w Belgii (90.7% PKB), Grecji (97.1% PKB) oraz we Włoszech (102.5% PKB). Z kolei najniższą wartość zaobserwowano przede wszystkim w Luksemburgu (7% PKB) oraz Irlandii (23.8% PKB). W 2007 roku do strefy euro przystąpiła Słowenia, której zadłużenie wynosiło 22.7% PKB. W tym okresie widoczna była także zdecydowana redukcja długu publicznego w Irlandii i Hiszpanii. W 1997 roku w Irlandii wynosił 48.5% 19 T. Białowąs, Stabilność fiskalna a zewnętrzna konkurencyjność strefy euro, [w:] D. Miłaszewicz (pod red.) Stabilizacja fiskalna. Teorie i doświadczenia wybranych gospodarek, Uniwersytet Szczeciński, Szczecin 2012, s

19 PKB, a w 2007 roku było to 24.0% PKB, z kolei w Hiszpanii w tym samym okresie dług publiczny obniżył się z 62.3% PKB do 35.3% PKB. 20 Spadek zadłużenia publicznego w Hiszpanii, jak i Irlandii był wówczas rezultatem długookresowego wysokiego tempa wzrostu gospodarczego i wzrostu dochodów budżetowych. 21 W 2008 roku do strefy euro przystąpiły kolejne dwa kraje (Cypr i Malta), których wielkość zadłużenia wynosiła odpowiednio 45.3% PKB i 62.7% PKB. Z kolei w 2009 roku Słowacja dołączyła do krajów strefy euro z długiem publicznym niższym od wartości referencyjnej wynoszącym 36% PKB (tab.3). W 2011 roku do krajów, których poziom długu publicznego nie przekraczał 60% PKB zaliczyć można Estonię (6% PKB), która wstąpiła do strefy euro tego samego roku, a także Luksemburg (19.1% PKB), Słowację (43.3% PKB), Słowenię (46.5% PKB) i Finlandię (48.5% PKB). Warto także wspomnieć iż wielkość długu w Luksemburgu w 2011 roku w porównaniu z latami wcześniejszymi ( ) uległa wzrostowi. W przypadku Słowenii wielkość zadłużenia z 2007 roku do 2011 wzrosła dwukrotnie, a mianowicie z 22.7% PKB do 46.5% PKB. Tak istotny wzrost zadłużenia publicznego Słowenii i Luksemburga wynikał z kryzysu finansowego, na skutek którego rządy zwiększały wydatki m.in. na dokapitalizowanie systemu bankowego. W krajach takich jak Holandia, Malta i Niemcy sytuację zadłużenia publicznego można ocenić jako stabilną. W latach najbardziej zadłużona była Grecja (w 2014 roku dług wyniósł 177.1% PKB), Włochy (132.1% PKB) i Portugalia (130.2% PKB). W 2014 roku przystąpiła do strefy Łotwa z zadłużeniem 40% PKB. W latach w najlepszej sytuacji w dalszym ciągu była Estonia, Luksemburg, Finlandia i Słowacja. Poszczególne kraje członkowskie zdecydowanie różniły się pod względem prowadzonej polityki fiskalnej. Można wyróżnić kraje, które w ostatnich latach prowadziły politykę ograniczenia zadłużenia i zrównoważonego budżetu. Do tej 20 M. Kąkol, B. Mucha-Leszko, Od kryzysu finansów publicznych, czyli skutki polityki fiskalnej w strefie euro w latach , [w:] B. Mucha-Leszko (pod red.) Gospodarka i polityka makroekonomiczna strefy euro w latach Skutki kryzysu i słabości zarządzania, Wyd. UMCS, Lublin 2011, s Ibidem, s

20 grupy państw należały przede wszystkim Belgia, Finlandia, Hiszpania, Holandia, Irlandia, Luksemburg i Estonia. Podsumowując sytuację fiskalną krajów strefy euro można ogólnie ocenić ją jako niekorzystną. Stowarzyszenie w ramach obszaru wspólnej waluty państw, które w roku 1998 nie spełniały podstawowych kryteriów fiskalnych oraz nieprzestrzeganie zasad dotyczących polityki fiskalnej po przyjęciu wspólnej waluty doprowadziło do tego, że w wyniku pojawienia się globalnego kryzysu finansowego strefa euro popadła w poważne problemy związane z sytuacją finansów publicznych. Utrzymujące się na podwyższonym poziomie deficyty budżetowe ograniczyły możliwości walki z kryzysem za pomocą narzędzi polityki fiskalnej. Decydenci w celu złagodzenia skutków kryzysu nie mogli jednak zaprzestać tych działań, co spowodowało jeszcze większe pogłębienie się deficytów budżetowych i długów publicznych. Wzrost obsługi zadłużenia był dla wielu krajów na tyle kłopotliwy, że wisiało nad nimi widmo bankructwa. Przykładem może być m.in. Grecja, w przypadku której oprócz nie przestrzegania kryteriów fiskalnych miały miejsce oszustwa związane z szacowaniem zadłużenia publicznego. 3. MECHANIZMY PRZECIWDZIAŁANIA PROBLEMOM FISKALNYM W KRAJACH STREFY EURO Do 2009 roku, kiedy zjawiska kryzysowe w Europie były najsilniejsze, Unia Europejska, a przede wszystkim kraje członkowskie nie posiadały żadnego sposobu na przeciwdziałanie problemom fiskalnym. Mianowicie nie dysponowały żadnymi rozwiązaniami na niewypłacalność krajów strefy euro. Jedynym wsparciem finansowym był Międzynarodowy Fundusz Walutowy oraz Bank Światowy. Pomoc w postaci bilateralnych pożyczek udzielanych krajom mającym największe problemy finansowe była konsekwencją zasady solidarności. Zasada ta zobowiązuje państwa członkowskie UE do wzajemnego wspierania się, 19

21 współdziałania oraz współodpowiedzialności. 22 Jednak nie było żadnego rozporządzenia dotyczącego udzielenia pomocy finansowej w razie trudności płatniczych w jednym bądź kilku państwach członkowskich. Do mechanizmów przeciwdziałania problemom w strefie euro związanych z zbyt wysokim deficytem budżetowym oraz długiem publicznym można zaliczyć w szczególności: pakt fiskalny, mechanizm wsparcia państw członkowskich (Europejski Mechanizm Stabilizacyjny), utworzenie stałego funduszu ratunkowego krajów członkowskich (OMT) oraz koncepcja unii bankowej. 23 W 1996 roku w Dublinie na posiedzeniu Rady Europejskiej został uzgodniony Pakt Stabilności i Wzrostu. Jego głównym celem było sprawowanie nadzoru nad krajami członkowskimi i egzekwowanie od nich przestrzegania przepisów zawartych w Traktacie oraz regulacja zasad postępowania w przypadku, gdy którykolwiek z krajów członkowskich nie będzie przestrzegał dyscypliny budżetowej. 24 Pakt Stabilności i Wzrostu składał się z dwóch części. Celem pierwszej tzw. prewencyjnej części było monitorowanie sytuacji budżetowej poprzez zapobieganie nadmiernym deficytom w krajach członkowskich. Z kolei w części represyjnej, w przypadku przekroczenia wartości referencyjnej deficytu budżetowego (3% PKB) kraje członkowskie miały obowiązek podjęcia działań korygujących, a w przypadku ich nie podjęcia i nie dokonania korekty w wyznaczonym terminie, według rozporządzenia miały być zastosowane wobec nich sankcje. 25 Z doświadczeń zdobytych od wprowadzenia euro wynikało, że w wielu krajach postanowienia Paktu Stabilności i Wzrostu nie wystarczyły do zapewnienia odpowiedniej dyscypliny fiskalnej. W 2005 roku wbrew decyzjom Europejskiego Banku Centralnego, kraje członkowskie podjęły dalsze reformy Paktu łagodzących procedury dotyczące nadmiernego deficytu budżetowego. W 2011 roku ponownie dokonano zmian w postanowieniach paktu dotyczące z kolei poprawy zarządzania gospodarczego. Zadecydowano wówczas, 22 M. Klimowicz, Niewypłacalność państw strefy euro, [w:] A. Pacześniak, M. Klimowicz (red.), Procesy integracyjne i dezintegracyjne w Europie, Wyd. OTO Wrocław, Wrocław 2014, s I. Pszczółka, Problemy zbytniego zadłużenia publicznego w krajach strefy euro, [w:] D. Miłaszewicz (pod red.) Stabilizacja fiskalna. Teorie i doświadczenia wybranych gospodarek, Uniwersytet Szczeciński, szczecin 2012, s B. Mucha-Leszko, Strefa euro. Wprowadzenie, funkcjonowanie, międzynarodowa rola euro, Wyd. UMCS, Lublin 2007, s B. Mucha-Leszko, Strefa, op. cit., s

22 iż aby nakłonić państwa członkowskie do przestrzegania paktu, będzie się wcześniej wprowadzać i stopniowo zwiększać sankcje finansowe, a także stosować sankcje polityczne. Niestety, w całej swojej historii funkcjonowania PSW nie nałożono żadnych kar finansowych na kraje strefy euro, które nie przestrzegały postanowień Paktu. Przykładem były Niemcy i Francja, które przekraczając dopuszczalny próg deficytu (3% PKB), nie poniosły żadnych konsekwencji finansowych. W wyniku tego większość krajów znajdujących się w podobnej sytuacji dokonywała łamania określonych postanowień. 26 Po kryzysie w latach zostało podjętych wiele działań przez Komisję Europejską, a także wiele innych instytucji powiązanych z UE. Zasadniczym celem stało się przezwyciężenie kryzysu, a w szczególności w finansach publicznych oraz nadanie nowych impulsów rozwojowych Unii Europejskiej, a zwłaszcza krajom strefy euro. 27 Pierwszym po kryzysie opracowaniem opublikowanym w marcu 2011 roku stał się tzw. Pakt Euro Plus. Pakt ten polega na tym, że zostały w nim wytyczone najważniejsze ramy i kierunki prac nad zmianą porządku instytucjonalnego Unii Europejskiej, a także zmiany w zasadach zarządzania gospodarczego. Na podstawie Paktu Euro Plus powstały następujące dokumenty: sześć aktów prawnych pięć rozporządzeń Parlamentu Europejskiego i jedna dyrektywa Rady Ecofin (tzw. sześciopak), Traktat o stabilności, koordynacji i zarządzaniu w Unii Gospodarczej i Walutowej (traktat fiskalny), a przede wszystkim Europejski Mechanizm Stabilizacji. 28 Jednakże kluczowe było to, iż Pakt Euro Plus odnosił się do całej Unii Europejskiej, natomiast dokumenty powstałe w ramach tego paktu obejmowały tylko kraje strefy euro. Traktat o Stabilności, Koordynacji i Zarządzaniu w Unii Gospodarczej i Walutowej tzw. traktat fiskalny stanowi pewne porozumienie między krajami należącymi do UGiW, a pozostałymi krajami znajdującymi się poza nią, m.in. Polską. Członkowie Paktu fiskalnego zobowiązani byli do prowadzenia 26 B. Mucha-Leszko, Strefa, op. cit., s S. Owsiak, Opinia merytoryczna na temat Paktu Euro Plus, Traktatu o stabilności, koordynacji i zarządzaniu gospodarczym w Unii Gospodarczej i Walutowej, Europejskim Mechanizmie Stabilizacyjnym i tzw. sześciopaku, Zeszyty prawnicze nr 1(33) 2012, s Ibidem, s

23 oszczędnej polityki budżetowej, a złamanie danego postanowienia przez kraj strefy euro wiązało się z wysokimi karami finansowymi. Istotą paktu fiskalnego stało się przede wszystkim zwiększenie dyscypliny fiskalnej, poprawa zarządzania gospodarkami, a także lepsza koordynacja polityki krajowej. Zasadniczymi celami w ramach Paktu jest zapewnienie odpowiednio przejrzystej polityki fiskalnej krajów członkowskich, których deficyt budżetowy może kształtować się na poziomie 0,5% lub 1,0% PKB w zależności od poziomu zadłużenia danego kraju oraz gdy dług sektora instytucji rządowych i samorządowych danego kraju strefy euro przekroczy wartość 60% PKB, zobowiąże się on do zmniejszania go w tempie wynoszącym średnio jedną dwudziestą rocznie. 29 W 2010 roku Rada ECOFIN (Economic and Financial Affairs Council Rada do spraw gospodarczych i finansowych) wydała postanowienie o konieczności stworzenia tymczasowego europejskiego mechanizmu stabilności, który wówczas składał się z Europejskiego Mechanizmu Stabilizacji Finansowej (European Financial Stabilisation Mechanism) oraz Europejskiego Instrumentu Stabilności Finansowej (European Financial Stability Facility). Trzeci filar tego stanowiły środki z Międzynarodowego Funduszu Walutowego (MFW). 30 Zarówno EFSM, jak i EFSF utworzone zostały dnia 9 maja 2010 roku w celu wzmocnienia stabilności strefy euro i wsparcia finansowego krajów członkowskich na okres trzech lat. EFSM swoje zasoby finansowe kierował nie tylko do państw strefy euro, ale do całej Unii Europejskiej. W celu spełnienia postawionych zadań pomocowych i stabilizacyjnych EFSM był upoważniony do korzystania z narzędzi tj. emisji obligacji i innych dłużnych instrumentów przede wszystkim w celu pozyskania funduszy i przeznaczenia ich na pomoc krajom członkowskich przejawiających problemy finansowe. EFSF powołany był w ramach spółki prawa luksemburskiego, który swoje zasoby finansowe kierował wyłącznie do państw strefy euro. EFSF był uprawniony do pozyskiwania środków 29 I. Pszczółka, Problemy zbytniego zadłużenia publicznego w krajach strefy euro, [w:] D. Miłaszewicz (pod red.) Stabilizacja fiskalna. Teorie i doświadczenia wybranych gospodarek, Uniwersytet Szczeciński, szczecin 2012, s A. Piekutowska, Europejski Mechanizm Stabilności jako odpowiedź na kryzys strefy euro K. Opolski, J. Górski (pod. red.), Perspektywy i wyzwania integracji europejskiej, Wydział Nauk Ekonomicznych Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2014, s

24 w drodze emisji obligacji gwarantowanych (do 440 mld euro). 31 Ze środków EFSM i EFSF, a także ze środków z Międzynarodowego Funduszu Walutowego udzielono pożyczek pomocowych oraz innych programów dostosowawczych w szczególności Grecji, Irlandii i Portugalii. Jednak w 2011 roku Rada Europejska zadecydowała o konieczności stworzenia stałego mechanizmu pomocy finansowej dla krajów strefy euro, a mianowicie Europejskiego Mechanizmu Stabilności (European Stability Mechanism). W 2012 roku zastąpił on EFSM i EFSF. Europejski Mechanizm Stabilności jest międzynarodową instytucją finansową z siedzibą w Luksemburgu. Podstawą prawną tego mechanizmu jest umowa między państwami członkowskimi strefy euro. Europejski Mechanizm Stabilności ma status międzynarodowej instytucji finansowej, która została ustanowiona na mocy porozumienia międzyrządowego państw strefy euro, stąd wszystkie kraje posługujące się wspólną walutą, są członkami ESM. 32 Jednocześnie państwa, przystępujące do strefy euro, są zobligowane przystąpić do Mechanizmu. Europejski Mechanizm Stabilności jest to fundusz ratunkowy krajów strefy euro, którego najważniejszym celem jest udzielenie pomocy finansowej w wyniku kłopotów fiskalnych rządów kraju. Dodatkowo do pozostałych form wsparcia EMS zalicza się: 33 ostrożnościową pomoc finansową w postaci ostrożnościowej warunkowej linii kredytowej (PCCL), bądź wspomagającej uwarunkowanej linii kredytowej (ECCL) pożyczkę uzależnioną od przyjęcia programu dostosowań makroekonomicznych przez państwo członkowskie dokapitalizowanie instytucji finansowych za pośrednictwem pożyczek dla krajów należących do ESM zakup obligacji skarbowych ma rynku pierwotnym lub wtórnym. Formy te mogą ulegać modyfikacjom dokonywanym przez ESM. W dalszym ciągu przez pewien czas ESM funkcjonować będzie razem z 31 A. Piekutowska, Europejski Mechanizm Stabilności, op. cit., s A. Trzcińska, Europejski Mechanizm Stabilności jako stabilizator w planowanej unii finansowe, "Materiały i Studia", nr 292, Narodowy Bank Polski, Warszawa 2013, s A. Trzcińska, Europejski Mechanizm Stabilności, op. cit., s

25 wcześniejszymi programami pomocowymi. Zasadniczą przewagą ESM nad pozostałymi programami jest status międzynarodowej instytucji finansowej oraz własny realny kapitał. Całkowity kapitał subskrybowany ESM wynosi 700 mld euro, w tym 80 mld euro stanowić będzie kapitał opłacony oraz 620 mld euro kapitał na żądanie. 34 Efektywna zdolność ESM do udzielania pożyczek wynosi 500 mld euro i będzie podlegała rewizji co najmniej co 5 lat. Z kolei zdolność pożyczkowa EFSF została zwiększona do 400 mld euro. Jednocześnie w gestii EFSF zostało pozostawione finansowanie Grecji, Irlandii i Portugalii, aby zagwarantować dostęp do finansowania na wskazanym poziomie. 35 W 2012 roku został przedstawiony przez Europejski Bank Centralny nowy program zakupu papierów wartościowych przez banki centralne strefy euro zwany OMT (Outright Monetary Transaction). OMT to możliwość prowadzenia bezwarunkowych transakcji monetarnych na wtórnych rynkach obligacji skarbowych w strefie euro. Zakup papierów wartościowych przez banki centralne może obejmować tylko zakup skarbowych papierów wartościowych o okresie zapadalności maksymalnie do trzech lat wyłącznie na rynku wtórnym, a przystąpienie do programu zostało mocno uwarunkowane. 36 Podstawowym warunkiem rozpoczęcia funkcjonowania programu jest powiązanie z mechanizmem ESM/EFSF. Zasadniczym celem OMT jest przeciwdziałanie poważnym zaburzeniom i niepokojom na rynku finansowym (obligacji skarbowych) strefy euro. Działania EBC będą mogły wspierać mechanizm ESM, a przede wszystkim będą mogły zapewnić odpowiedni przekaz impulsów polityki pieniężnej we wszystkich krajach strefy euro. Kolejnym mechanizmem przeciwdziałania kryzysowi w strefie euro jest zwiększenie integracji europejskiej, a zarazem zwiększenie kontroli działalności banków. Koncepcja utworzenia unii bankowej została przedstawiona 23 maja 2012 roku na nieformalnym posiedzeniu Rady Europejskiej. Dnia 12 czerwca 2012 roku Komisja Europejska przedstawiła plan działania na rzecz unii 34 A. Trzcińska, Europejski Mechanizm Stabilności, op. cit., s I. Pszczółka, Problemy, op. cit., s I.Pyka, Polityka monetarna Europejskiego Banku Centralnego wobec przemian instytucjonalnych w strefie euro, "Zarządzanie i Finanse", R. 11, nr 2, cz. 1, 2013, s

26 bankowej. 37 elementy: 38 Unia bankowa obejmuje następujące ściśle powiązane ze sobą jednolity europejski system nadzoru bankowego, europejski system gwarantowania depozytów, europejski system restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji banków. Unia bankowa stanowi rozwiązanie zwiększające uprawnienia banku centralnego strefy euro, a jednocześnie zwiększenie obowiązków w stosunku do banku centralnego. W ramach unii bankowej nastąpi także powierzenie nadzoru mikroostrożnościowego EBC umożliwiający znacznie szerszy dostęp do informacji o sytuacji innych krajów sektora bankowego. 39 Występuje wiele pozytywnych jak i negatywnych ocen unii bankowej. Z jednej strony EBC jest organem całkowicie niezależnym, a więc władze unijne jak i narodowe nie będą miały bezpośredniego wpływu na decyzje podejmowane przez organ. Z drugiej strony występuje obawa przed konfliktem interesów w równoczesnym prowadzeniu polityki monetarnej jak i nadzorczej przez EBC. 40 Istotnym obszarem w zakresie konstrukcji unii bankowej jest eliminacja problemów związanym z nadmiernymi rozmiarami instytucji finansowych i podejmowania dużego ryzyka na rynkach finansowych, który z kolei prowadzi do ryzyka systemowego. Niestety bez rozwiązania tego problemu, nawet utworzenie unii bankowej ryzyko utraty stabilności i podatności strefy euro na kryzysy w sferze bankowej wciąż będzie duże. 41 W momencie kryzysu systemowego będzie to wymagało wysokich nakładów kapitałowych. 37 I. Pyka, Polityka monetarna Europejskiego Banku Centralnego, op. cit., s Ibidem, s A. Nocoń, Problemy dyscypliny regulacyjnej w strefie euro po globalnym kryzysie finansowym, K. Opolski, J. Górski (pod. red.), Perspektywy i wyzwania integracji europejskiej, Wydział Nauk Ekonomicznych Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2014, s Ibidem, s G. Tchorek, Źródła kryzysu, a nowe rozwiązania instytucjonalne w strefie euro, Finanse: czasopismo Komitetu Nauk o Finansach PAN, nr 1(7), 2014, s

27 ZAKOŃCZENIE Tematem przedstawionego opracowania jest ocena stopnia spełnienia kryteriów fiskalnych przez kraje strefy euro. Znaczenie deficytu budżetowego oraz długu publicznego w gospodarce jest integralną częścią polityki budżetowej danego kraju. Deficyt budżetowy występuje, gdy wydatki przewyższają dochody państwa w danym okresie, co z kolei przyczynia narastania długu publicznego. Analizując, sytuację fiskalną państw strefy euro można stwierdzić iż większość krajów nie spełniła kryteriów konwergencji. Najbardziej stabilna sytuacja budżetowa pod względem poziomu deficytu budżetowego oraz długu publicznego w badanym okresie ( ) wystąpiła w Finlandii, Luksemburgu, Belgii i w mniejszym stopniu w Holandii, mimo kryzysu finansowego w strefie euro w latach 2009/2010. Krajami strefy euro, które miały największe problemy z utrzymaniem stabilności budżetowej w gospodarce były przede wszystkim Grecja i Portugalia. Po przystąpieniu do strefy euro krajom brakowało motywacji do poprawy sytuacji ich finansów publicznych, jedynie część z nich wprowadziła reformy, których celem było trwałe obniżenie deficytu budżetowego. Kraje starając się o członkowstwo w strefie euro często ograniczały się do jednorazowych, doraźnych działań. W efekcie reakcję na kryzys gospodarczy 2009/2010 było rozluźnienie polityki budżetowej i znaczący wzrost deficytu i długu. W celu zapobiegania problemom fiskalnym państw strefy euro w okresie kryzysu finansowo-gospodarczego wprowadzone zostały mechanizmy przeciwdziałające mające im przeciwdziałać. Zaliczamy do nich w szczególności Europejski Mechanizm Stabilności (ESM), program zakupu papierów wartościowych przez banki centralne strefy euro (OMT) oraz koncepcję wprowadzenia unii bankowej. 26

28 BIBLIOGRAFIA 1. Białowąs T., Stabilność fiskalna a zewnętrzna konkurencyjność strefy euro, [w:] D. Miłaszewicz (pod red.) Stabilizacja fiskalna. Teorie i doświadczenia wybranych gospodarek, Uniwersytet Szczeciński, Szczecin Borowiec J., Unia ekonomiczna i monetarna. Historia, podstawy teoretyczne, polityka, Wyd. Akademii Ekonomicznej im. Oskara Langego we Wrocławiu, Wrocław Giżyński J., Teoretyczne aspekty dyscyplinowania polityki fiskalnej w państwach należących do Unii Gospodarczej i Walutowej, [w:] "Zarządzanie i Finanse" 2/1 2012, Wydział Zarządzania Uniwersytetu Gdańskiego, Sopot Karnowski J., Polityka gospodarcza Hiszpanii, Portugalii i Grecji w drodze do Unii Gospodarczej i Walutowej. Analiza doświadczeń na tle teorii, "Materiały i Studia" Nr 199, Narodowy Bank Polski, Warszawa/Waszyngton Kąkol M., Mucha-Leszko B., Od kryzysu finansów publicznych, czyli skutki polityki fiskalnej w strefie euro w latach , [w:] B. Mucha- Leszko (pod red.) Gospodarka i polityka makroekonomiczna strefy euro w latach Skutki kryzysu i słabości zarządzania, Wyd. UMCS, Lublin Klimowicz M., Niewypłacalność państw strefy euro, [w:] A. Pacześniak, M. Klimowicz (red.), Procesy integracyjne i dezintegracyjne w Europie, Wyd. OTO Wrocław, Wrocław Kraciuk J., Kryzys finansowy strefy euro, Optimum. Studia Ekonomiczne Nr 4 (64) 2013, Warszawa Mucha-Leszko B., Strefa euro. Wprowadzenie, funkcjonowanie, międzynarodowa rola euro, Wyd. UMCS, Lublin Narodowy Bank Polski, Kryzys w strefie euro. Przyczyny, przebieg i perspektywy jego rozwiązania. Warszawa

29 10. Narodowy Bank Polski, Programy pomocowe dla Grecji, Irlandii i Portugalii, Warszawa Nocoń A., Problemy dyscypliny regulacyjnej w strefie euro po globalnym kryzysie finansowym, K. Opolski, J. Górski (pod. red.), Perspektywy i wyzwania integracji europejskiej, Wydział Nauk Ekonomicznych Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa Oręziak L., Euro nowy pieniądz, Wyd. PWN, Warszawa Oręziak L., Finanse Unii Europejskiej, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa Owsiak S., Opinia merytoryczna na temat Paktu Euro Plus, Traktatu o stabilności, koordynacji i zarządzaniu gospodarczym w Unii Gospodarczej i Walutowej, Europejskim Mechanizmie Stabilizacyjnym i tzw. sześciopaku, Zeszyty prawnicze nr 1(33) Piekutowska A., Europejski Mechanizm Stabilności jako odpowiedź na kryzys strefy euro K. Opolski, J. Górski (pod. red.), Perspektywy i wyzwania integracji europejskiej, Wydział Nauk Ekonomicznych Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa Pszczółka I., Problemy zbytniego zadłużenia publicznego w krajach strefy euro, [w:] D. Miłaszewicz (pod red.) Stabilizacja fiskalna. Teorie i doświadczenia wybranych gospodarek, Uniwersytet Szczeciński, szczecin Sporek T., Globalne konsekwencje kryzysu finansowego w Grecji, Wyd. Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach, Katowice Tchorek G., Źródła kryzysu, a nowe rozwiązania instytucjonalne w strefie euro, Finanse: czasopismo Komitetu Nauk o Finansach PAN, nr 1(7),

30 SPIS TABEL Tabela 1. Sytuacja budżetowa krajów UE w latach Tabela 2. Wartość deficytów publicznych krajów strefy euro w latach (w % PKB) Tabela 3. Wielkość zadłużenia publicznego krajów strefy euro w latach ( w % PKB) SPIS STRON INTERNETOWYCH Eurostat Narodowy Bank Polski 29

Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie. Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ

Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie. Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie Polski do strefy euro Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ Plan prezentacji 1. Nominalne kryteria konwergencji

Bardziej szczegółowo

Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie. Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ

Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie. Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie Polski do strefy euro Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ Plan prezentacji 1. Nominalne kryteria konwergencji

Bardziej szczegółowo

Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie. Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ

Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie. Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie Polski do strefy euro część I Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ Plan prezentacji 1. Nominalne kryteria konwergencji

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Urszula Kurczewska EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Urszula Kurczewska EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Urszula Kurczewska Szkoła Główna Handlowa w Warszawie 23 października 2012 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY

Bardziej szczegółowo

Nowa Teoria Optymalnego Obszaru Walutowego

Nowa Teoria Optymalnego Obszaru Walutowego Nowa Teoria Optymalnego Obszaru Walutowego dr Grzegorz Tchorek Biuro ds. Integracji ze Strefą Euro, Narodowy Bank Polski Uniwersytet Warszawski, Wydział Zarządzania Poglądy wyrażone przez autora nie stanowią

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wspólna waluta euro

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wspólna waluta euro Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Wspólna waluta euro dr Marta Musiał Katedra Bankowości i Finansów Porównawczych Wydział Zarządzania i Ekonomiki Usług Uniwersytet Szczeciński 17 listopad 2016 r. PLAN

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Akademia Młodego Ekonomisty Po co komu Unia Europejska i euro? Prof. dr hab. Elżbieta Kawecka-Wyrzykowska (Katedra Integracji Europejskiej im. Jeana Monneta; www.kawecka.eu) Poprzedniczka strefy euro Łacińska

Bardziej szczegółowo

Wniosek DECYZJA RADY. w sprawie przyjęcia przez Litwę euro w dniu 1 stycznia 2015 r.

Wniosek DECYZJA RADY. w sprawie przyjęcia przez Litwę euro w dniu 1 stycznia 2015 r. KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 4.6.2014 r. COM(2014) 324 final 2014/0170 (NLE) Wniosek DECYZJA RADY w sprawie przyjęcia przez Litwę euro w dniu 1 stycznia 2015 r. PL PL UZASADNIENIE 1. KONTEKST WNIOSKU

Bardziej szczegółowo

Wyzwania dla sektora finansowego związane ze środowiskiem niskich stóp procentowych

Wyzwania dla sektora finansowego związane ze środowiskiem niskich stóp procentowych Anna Trzecińska, Wiceprezes NBP Wyzwania dla sektora finansowego związane ze środowiskiem niskich stóp procentowych Warszawa / XI Kongres Ryzyka Bankowego BIK / 25 października 2016 11-2002 5-2003 11-2003

Bardziej szczegółowo

Studia podyplomowe Mechanizmy funkcjonowania strefy euro finansowane przez Narodowy Bank Polski

Studia podyplomowe Mechanizmy funkcjonowania strefy euro finansowane przez Narodowy Bank Polski Załącznik do uchwały nr 548 Senatu Uniwersytetu Zielonogórskiego w sprawie określenia efektów kształcenia dla studiów podyplomowych prowadzonych na Wydziale Ekonomii i Zarządzania Studia podyplomowe Mechanizmy

Bardziej szczegółowo

Polityka monetarna Unii Europejskiej dr Joanna Wolszczak-Derlacz. Wykład 13 Polityka fiskalna w Unii Walutowej

Polityka monetarna Unii Europejskiej dr Joanna Wolszczak-Derlacz. Wykład 13 Polityka fiskalna w Unii Walutowej Polityka monetarna Unii Europejskiej dr Joanna Wolszczak-Derlacz Wykład 13 Polityka fiskalna w Unii Walutowej http://www.zie.pg.gda.pl/~jwo/ email: jwo@zie.pg.gda.pl 1. Jaka jest rola polityki fiskalnej

Bardziej szczegółowo

Cezary Kosikowski, Finanse i prawo finansowe Unii Europejskiej

Cezary Kosikowski, Finanse i prawo finansowe Unii Europejskiej Cezary Kosikowski, Finanse i prawo finansowe Unii Spis treści: Wykaz skrótów Wprowadzenie Część I USTRÓJ WALUTOWY I FINANSE UNII EUROPEJSKIEJ Rozdział I Ustrój walutowy Unii 1. Pojęcie i zakres oraz podstawy

Bardziej szczegółowo

Warunki uzyskania zaliczenia z przedmiotu, na którym słuchacz studiów podyplomowych był nieobecny

Warunki uzyskania zaliczenia z przedmiotu, na którym słuchacz studiów podyplomowych był nieobecny Studia podyplomowe Mechanizmy funkcjonowania strefy euro Projekt realizowany z Narodowym Bankiem Polskim w ramach programu edukacji ekonomicznej VII edycja Rok akademicki 2015/2016 Warunki uzyskania zaliczenia

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp Dariusz Rosati... 11. Część I. Funkcjonowanie strefy euro

Spis treści. Wstęp Dariusz Rosati... 11. Część I. Funkcjonowanie strefy euro Spis treści Wstęp Dariusz Rosati.............................................. 11 Część I. Funkcjonowanie strefy euro Rozdział 1. dziesięć lat strefy euro: sukces czy niespełnione nadzieje? Dariusz Rosati........................................

Bardziej szczegółowo

SCOREBOARD WSKAŹNIKI PROCEDURY NIERÓWNOWAG MAKROEKONOMICZNYCH

SCOREBOARD WSKAŹNIKI PROCEDURY NIERÓWNOWAG MAKROEKONOMICZNYCH SCOREBOARD WSKAŹNIKI PROCEDURY NIERÓWNOWAG MAKROEKONOMICZNYCH Scoreboard to zestaw praktycznych, prostych i wymiernych wskaźników, istotnych z punktu widzenia sytuacji makroekonomicznej krajów Unii Europejskiej.

Bardziej szczegółowo

Wniosek DECYZJA RADY. w sprawie przyjęcia przez Estonię euro w dniu 1 stycznia 2011 r.

Wniosek DECYZJA RADY. w sprawie przyjęcia przez Estonię euro w dniu 1 stycznia 2011 r. KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 12.5.2010 KOM(2010) 239 wersja ostateczna 2010/0135 (NLE) C7-0131/10 Wniosek DECYZJA RADY w sprawie przyjęcia przez Estonię euro w dniu 1 stycznia 2011 r. PL PL UZASADNIENIE

Bardziej szczegółowo

FORUM NOWOCZESNEGO SAMORZĄDU

FORUM NOWOCZESNEGO SAMORZĄDU FORUM NOWOCZESNEGO SAMORZĄDU Krzysztof Pietraszkiewicz Prezes Związku Banków Polskich Warszawa 02.12.2015 Transformacja polskiej gospodarki w liczbach PKB w Polsce w latach 1993,2003 i 2013 w mld PLN Źródło:

Bardziej szczegółowo

PROGNOZY WYNAGRODZEŃ W EUROPIE NA 2018 ROK

PROGNOZY WYNAGRODZEŃ W EUROPIE NA 2018 ROK 29.2.207 Informacja prasowa portalu Pytania i dodatkowe informacje: tel. 509 509 536 media@sedlak.pl PROGNOZY WYNAGRODZEŃ W EUROPIE NA 208 ROK Końcowe miesiące roku to dla większości menedżerów i specjalistów

Bardziej szczegółowo

Spójność w UE15 po kryzysie fiskalnym

Spójność w UE15 po kryzysie fiskalnym Konferencja Wyzwania dla spójności Europy 21-22 kwietnia 2016 Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Spójność w UE15 po kryzysie fiskalnym dr Agnieszka Tomczak Politechnika Warszawska atomczak@ans.pw.edu.pl

Bardziej szczegółowo

Monitor konwergencji nominalnej

Monitor konwergencji nominalnej Ministerstwo Finansów Departament Polityki Finansowej, Analiz i Statystyki Numer 5 / 1 Monitor konwergencji nominalnej Kontakt: tel. (+8 ) 69 36 69 36 fax (+8 ) 69 1 77 e-mail: dziennikarze @mofnet.gov.pl

Bardziej szczegółowo

ZAŁĄCZNIK DOKUMENTU OTWIERAJĄCEGO DEBATĘ W SPRAWIE POGŁĘBIENIA UNII GOSPODARCZEJ I WALUTOWEJ

ZAŁĄCZNIK DOKUMENTU OTWIERAJĄCEGO DEBATĘ W SPRAWIE POGŁĘBIENIA UNII GOSPODARCZEJ I WALUTOWEJ KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 31.5.2017 r. COM(2017) 291 final ANNEX 3 ZAŁĄCZNIK do DOKUMENTU OTWIERAJĄCEGO BATĘ W SPRAWIE POGŁĘBIENIA UNII GOSPODARCZEJ I WALUTOWEJ PL PL Załącznik 3. Najważniejsze

Bardziej szczegółowo

Europejska Unia Gospodarcza i Walutowa

Europejska Unia Gospodarcza i Walutowa Europejska Unia Gospodarcza i Walutowa I. Polityka pieniężna EBC Znowu kamienie milowe :-) Kamień 1: utworzenie strefy euro 1992-1998 Traktat z Maastricht, art.109j: Kryteria konwergencji Kraje prowadzą

Bardziej szczegółowo

FINANSE. Rezerwa obowiązkowa. Instrumenty polityki pienięŝnej - podsumowanie. dr Bogumiła Brycz

FINANSE. Rezerwa obowiązkowa. Instrumenty polityki pienięŝnej - podsumowanie. dr Bogumiła Brycz Rezerwa obowiązkowa FINANSE dr Bogumiła Brycz Zakład Analiz i Planowania Finansowego Rezerwa obowiązkowa - częśćśrodków pienięŝnych zdeponowanych na rachunkach bankowych, jaką banki komercyjne muszą przekazać

Bardziej szczegółowo

Monitor Konwergencji Nominalnej

Monitor Konwergencji Nominalnej Ministerstwo Finansów Departament Polityki Makroekonomicznej Numer 11 / 01 Monitor Konwergencji Nominalnej Kontakt: tel. (+ ) 9 00 9 0 fax (+ ) 9 1 e-mail: dziennikarze @mf.gov.pl Ministerstwo Finansów

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Walutowa wieża Babel

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Walutowa wieża Babel Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Walutowa wieża Babel dr Monika Pettersen-Sobczyk Uniwersytet Szczeciński 3 grudnia 2015 r. Temat: Walutowa Wieża Babel 1) Czy potrzebujemy własnej waluty? 2) Czy ma sens

Bardziej szczegółowo

Monitor Konwergencji Nominalnej

Monitor Konwergencji Nominalnej Ministerstwo Finansów Departament Polityki Makroekonomicznej Numer 9 / 1 Monitor Konwergencji Nominalnej Kontakt: tel. (+ ) 9 9 fax (+ ) 9 1 77 e-mail: dziennikarze @mf.gov.pl Ministerstwo Finansów Ul.

Bardziej szczegółowo

WPŁYW GLOBALNEGO KRYZYSU

WPŁYW GLOBALNEGO KRYZYSU WPŁYW GLOBALNEGO KRYZYSU GOSPODARCZEGO NA POZYCJĘ KONKURENCYJNĄ UNII EUROPEJSKIEJ W HANDLU MIĘDZYNARODOWYM Tomasz Białowąs Katedra Gospodarki Światowej i Integracji Europejskiej, UMCS w Lublinie bialowas@hektor.umcs.lublin.pl

Bardziej szczegółowo

Monitor Konwergencji Nominalnej

Monitor Konwergencji Nominalnej Ministerstwo Finansów Departament Polityki Makroekonomicznej Numer 5 / 015 Monitor Konwergencji Nominalnej Kontakt: tel. (+8 ) 9 3 00 9 3 0 fax (+8 ) 9 1 77 e-mail: dziennikarze @mf.gov.pl Ministerstwo

Bardziej szczegółowo

Zalecenie DECYZJA RADY. uchylająca decyzję 2010/401/UE w sprawie istnienia nadmiernego deficytu na Cyprze

Zalecenie DECYZJA RADY. uchylająca decyzję 2010/401/UE w sprawie istnienia nadmiernego deficytu na Cyprze KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 18.5.2016 r. COM(2016) 295 final Zalecenie DECYZJA RADY uchylająca decyzję 2010/401/UE w sprawie istnienia nadmiernego deficytu na Cyprze PL PL Zalecenie DECYZJA RADY

Bardziej szczegółowo

Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej

Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej 1. Model Mundella Fleminga 2. Dylemat polityki gospodarczej małej gospodarki otwartej 3. Skuteczność polityki monetarnej i fiskalnej w warunkach

Bardziej szczegółowo

dr Jan Hagemejer Karol Pogorzelski

dr Jan Hagemejer Karol Pogorzelski Kryzys finansów publicznych i druga fala Wielkiej Recesji Badanie wykonane przez Instytut Badań Strukturalnych w ramach prac nad projektem: Analiza procesów zachodzących na polskim rynku pracy i w obszarze

Bardziej szczegółowo

Rola salda pierwotnego w stabilizowaniu długu publicznego krajów członkowskich strefy euro w latach

Rola salda pierwotnego w stabilizowaniu długu publicznego krajów członkowskich strefy euro w latach Rola salda pierwotnego w stabilizowaniu długu publicznego krajów członkowskich strefy euro w latach 1999 2013 dr hab. Kamilla Marchewka-Bartkowiak, prof. nadzw. UEP dr Marcin Wiśniewski Katedra Polityki

Bardziej szczegółowo

UNIWERSYTET MARII CURIE-SKŁODOWSKIEJ W LUBLINIE Wydział Ekonomiczny

UNIWERSYTET MARII CURIE-SKŁODOWSKIEJ W LUBLINIE Wydział Ekonomiczny UNIWERSYTET MARII CURIE-SKŁODOWSKIEJ W LUBLINIE Wydział Ekonomiczny Studia podyplomowe: Mechanizmy funkcjonowania strefy euro Katarzyna Łagód nr albumu: 9355278 Skutki kryzysu finansowo-gospodarczego 2008/2009

Bardziej szczegółowo

Kraje i banki będą potrzebować ponad 2 bln euro w 2012 r.

Kraje i banki będą potrzebować ponad 2 bln euro w 2012 r. Kraje i banki będą potrzebować ponad 2 bln euro w 2012 r. Dane na ten temat pojawiają się w serwisach informacyjnych, np. w agencji Bloomberg, są także podawane przez specjalistyczne serwisy informacyjne

Bardziej szczegółowo

Monitor konwergencji nominalnej

Monitor konwergencji nominalnej Ministerstwo Finansów Departament Polityki Finansowej, Analiz i Statystyki Numer 7 / 2014 Monitor konwergencji nominalnej Kontakt: tel. (+48 22) 694 36 00 694 36 04 fax (+48 22) 694 41 77 e-mail: dziennikarze

Bardziej szczegółowo

System finansowy w Polsce. dr Michał Konopczak Instytut Handlu Zagranicznego i Studiów Europejskich michal.konopczak@sgh.waw.pl

System finansowy w Polsce. dr Michał Konopczak Instytut Handlu Zagranicznego i Studiów Europejskich michal.konopczak@sgh.waw.pl System finansowy w Polsce dr Michał Konopczak Instytut Handlu Zagranicznego i Studiów Europejskich michal.konopczak@sgh.waw.pl Segmenty sektora finansowego (w % PKB) 2 27 212 Wielkość systemu finansowego

Bardziej szczegółowo

EURO jako WSPÓLNA WALUTA

EURO jako WSPÓLNA WALUTA Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy EURO jako WSPÓLNA WALUTA Prof. dr hab. Eugeniusz Gatnar Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach 18 marca 2013 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY WWW.UNIWERSYTET-DZIECIECY.PL

Bardziej szczegółowo

Zalecenie DECYZJA RADY. uchylająca decyzję 2009/415/WE w sprawie istnienia nadmiernego deficytu w Grecji

Zalecenie DECYZJA RADY. uchylająca decyzję 2009/415/WE w sprawie istnienia nadmiernego deficytu w Grecji KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 12.7.2017 r. COM(2017) 380 final Zalecenie DECYZJA RADY uchylająca decyzję 2009/415/WE w sprawie istnienia nadmiernego deficytu w Grecji PL PL Zalecenie DECYZJA RADY uchylająca

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Mariusz Sagan

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Mariusz Sagan Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Mariusz Sagan Wyższa Szkoła Ekonomii i Innowacji w Lublinie 18 marca 2013 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY

Bardziej szczegółowo

Departament Zagraniczny

Departament Zagraniczny N a r o d o w y B a n k P o l s k i Departament Zagraniczny Warszawa, sierpień 2011 Informacja na temat nowych zasad funkcjonowania Europejskiego Instrumentu Stabilności Finansowej (EFSF) oraz przyszłego

Bardziej szczegółowo

PROGNOZY WYNAGRODZEŃ NA 2017 ROK

PROGNOZY WYNAGRODZEŃ NA 2017 ROK 07.06.206 Informacja prasowa portalu Pytania i dodatkowe informacje: tel. 509 509 56 media@sedlak.pl PROGNOZY WYNAGRODZEŃ NA 207 ROK Jak wynika z prognoz Komisji Europejskiej na 207 rok, dynamika realnego

Bardziej szczegółowo

Unia bankowa skutki dla UE, strefy euro i dla Polski. Warszawa, 29 listopada 2012 r.

Unia bankowa skutki dla UE, strefy euro i dla Polski. Warszawa, 29 listopada 2012 r. Unia bankowa skutki dla UE, strefy euro i dla Polski Warszawa, 29 listopada 2012 r. Unia bankowa skutki dla UE i dla strefy euro Andrzej Raczko Narodowy Bank Polski Strefa euro Strefa euro doświadcza bardzo

Bardziej szczegółowo

Forum Bankowe Uwarunkowania ekonomiczne i regulacyjne sektora bankowego. Iwona Kozera, Partner EY 15 marca 2017

Forum Bankowe Uwarunkowania ekonomiczne i regulacyjne sektora bankowego. Iwona Kozera, Partner EY 15 marca 2017 Forum Bankowe Uwarunkowania ekonomiczne i regulacyjne sektora bankowego Iwona Kozera, Partner EY 15 marca 2017 2000 2001 2002 2003 200 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 201 2015 2016 Uwarunkowania

Bardziej szczegółowo

Przekształcenia systemu bankowego. w ostatnim ćwierćwieczu

Przekształcenia systemu bankowego. w ostatnim ćwierćwieczu Przekształcenia systemu bankowego w ostatnim ćwierćwieczu Prof. dr hab. Jerzy Węcławski Sesja naukowo-edukacyjna 25 lat przemian gospodarczych w Polsce UMCS, Wydział Ekonomiczny, Lublin, 15 maja 2014 r.

Bardziej szczegółowo

Rada Unii Europejskiej Bruksela, 11 lipca 2016 r. (OR. en)

Rada Unii Europejskiej Bruksela, 11 lipca 2016 r. (OR. en) Rada Unii Europejskiej Bruksela, 11 lipca 2016 r. (OR. en) 10796/16 ECOFIN 678 UEM 264 AKTY USTAWODAWCZE I INNE INSTRUMENTY Dotyczy: DECYZJA RADY stwierdzająca, że Portugalia nie podjęła skutecznych działań

Bardziej szczegółowo

Spis treści WYKAZ SKRÓTÓW WSTĘP

Spis treści WYKAZ SKRÓTÓW WSTĘP Spis treści WYKAZ SKRÓTÓW WSTĘP ROZDZIAŁ I PODSTAWOWE ZAGADNIENIA UNIJNEGO SYSTEMU PRAWNEGO I FINANSOWEGO 1. Uwagi ogólne 2. Unijne regulacje prawne 3. Prawo pierwotne i prawo stanowione 4. Instytucje

Bardziej szczegółowo

Czy w Polsce nadchodzi era bankowości korporacyjnej? Piotr Popowski - Lider Doradztwa Biznesowego dla Instytucji Biznesowych Sopot, 25 czerwca 2013

Czy w Polsce nadchodzi era bankowości korporacyjnej? Piotr Popowski - Lider Doradztwa Biznesowego dla Instytucji Biznesowych Sopot, 25 czerwca 2013 Czy w Polsce nadchodzi era bankowości korporacyjnej? Piotr Popowski - Lider Doradztwa Biznesowego dla Instytucji Biznesowych Sopot, 25 czerwca 2013 Agenda Bankowość korporacyjna w Polsce na tle krajów

Bardziej szczegółowo

Polityka kredytowa w Polsce i UE

Polityka kredytowa w Polsce i UE Polityka kredytowa Raport Polityka Kredytowa powstał w oparciu o dane zgromadzone przez Urząd Nadzoru Bankowego (EBA) oraz (ECB) Europejski Bank Centralny. Jest to pierwszy w Polsce tego typu raport odnoszący

Bardziej szczegółowo

Wynagrodzenie minimalne w Polsce i w krajach Unii Europejskiej

Wynagrodzenie minimalne w Polsce i w krajach Unii Europejskiej Wynagrodzenie minimalne w Polsce i w krajach Unii Europejskiej Płaca minimalna w krajach unii europejskiej Spośród 28 państw członkowskich Unii Europejskiej 21 krajów posiada regulacje dotyczące wynagrodzenia

Bardziej szczegółowo

Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy

Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy prof. dr hab. Piotr Banaszyk, prof. zw. UEP Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Wydział Gospodarki Międzynarodowej Agenda 1. Przyczyny globalnego

Bardziej szczegółowo

EUROPEJSKI MECHANIZM STABILNOŚCI JAKO STABILIZATOR W PLANOWANEJ UNII FINANSOWEJ

EUROPEJSKI MECHANIZM STABILNOŚCI JAKO STABILIZATOR W PLANOWANEJ UNII FINANSOWEJ EUROPEJSKI MECHANIZM STABILNOŚCI JAKO STABILIZATOR W PLANOWANEJ UNII FINANSOWEJ Agnieszka Trzcińska Departament Zagraniczny, NBP Seminarium Instytutu Ekonomicznego 10 kwietnia 2013 r. Prezentacja przedstawia

Bardziej szczegółowo

Kryzys strefy euro. Przypadek Grecji

Kryzys strefy euro. Przypadek Grecji Kryzys strefy euro. Przypadek Grecji Początek kryzysu w Grecji Skala problemów w Grecji została ujawniona w kwietniu 2009, gdy w zrewidowano prognozę deficytu budżetowego z 3,7% PKB do 12,7%, a ostatecznie

Bardziej szczegółowo

Z. Pozsar i in.: pośrednictwo finansowe, które jest związane z dokonywaniem transformacji terminów zapadalności oraz płynności bez jednoczesnego

Z. Pozsar i in.: pośrednictwo finansowe, które jest związane z dokonywaniem transformacji terminów zapadalności oraz płynności bez jednoczesnego Shadow banking. Z. Pozsar i in.: pośrednictwo finansowe, które jest związane z dokonywaniem transformacji terminów zapadalności oraz płynności bez jednoczesnego dostępu do środków banku centralnego lub

Bardziej szczegółowo

Monitor konwergencji nominalnej

Monitor konwergencji nominalnej PM Monitor konwergencji nominalnej w UE październik Ministerstwo Finansów Departament Polityki Makroekonomicznej Numer / Monitor konwergencji nominalnej Kontakt: tel. (+ ) fax (+ ) e-mail: dziennikarze

Bardziej szczegółowo

Wykład 12. Integracja walutowa. Plan wykładu

Wykład 12. Integracja walutowa. Plan wykładu Wykład 12 Integracja walutowa Plan wykładu 1. Waluta globalna 2. Teoria optymalnych obszarów walutowych 3. Europejska Unia Walutowa i Gospodarcza (EMU) 4. Działalność ECB 1 1. Waluta globalna Paul Volcker

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenia w liczbach 2012. Rynek ubezpieczeń w Polsce

Ubezpieczenia w liczbach 2012. Rynek ubezpieczeń w Polsce Ubezpieczenia w liczbach 2012 Rynek ubezpieczeń w Polsce Ubezpieczenia w liczbach 2012 Rynek ubezpieczeń w Polsce Autorem niniejszej broszury jest Polska Izba Ubezpieczeń. Jest ona chroniona prawami autorskimi.

Bardziej szczegółowo

STUDIA PODYPLOMOWE "OCHRONA ŚRODOWISKA W PRAWIE UNII EUROPEJSKIEJ I W PRAWIE POLSKIM

STUDIA PODYPLOMOWE OCHRONA ŚRODOWISKA W PRAWIE UNII EUROPEJSKIEJ I W PRAWIE POLSKIM 3 4 5 6 7 Unia Europejska i prawo unijne po Traktacie z Lizbony -zagadnienia wprowadzające Prof. dr hab. Stanisław Biernat 7 listopada 05 r. Droga Polski do Unii Europejskiej 99 Podpisanie Układu Europejskiego

Bardziej szczegółowo

Unia Gospodarcza i Pieniężna

Unia Gospodarcza i Pieniężna Unia Gospodarcza i Pieniężna Polityka gospodarcza i pieniężna (art. 119 TfUE) Dla osiągnięcia celów określonych w artykule 3 Traktatu o Unii Europejskiej, działania Państw Członkowskich i Unii obejmują,

Bardziej szczegółowo

Monitor konwergencji nominalnej

Monitor konwergencji nominalnej PF Monitor konwergencji nominalnej w UE czerwiec Ministerstwo Finansów Departament Polityki Finansowej, Analiz i Statystyki Numer / Monitor konwergencji nominalnej Kontakt: tel. (+ ) fax (+ ) e-mail: dziennikarze

Bardziej szczegółowo

Lepsza perspektywa zysków! Zarządzanie płynnością Typy inwestycyjne Union Investment

Lepsza perspektywa zysków! Zarządzanie płynnością Typy inwestycyjne Union Investment Lepsza perspektywa zysków! Zarządzanie płynnością Typy inwestycyjne Union Investment Warszawa maj 2012 r. W co lokować nadwyżki? Aktualne typy inwestycyjne. maj 2012 2 Zarządzanie płynnością PLN Stały

Bardziej szczegółowo

OCENA POTENCJALNYCH KONSEKWENCJI INTEGRACJI POLSKI ZE STREFĄ EURO Z PERSPEKTYWY POLSKIEGO SEKTORA BANKOWEGO. Artykuł wprowadzający do e-debaty

OCENA POTENCJALNYCH KONSEKWENCJI INTEGRACJI POLSKI ZE STREFĄ EURO Z PERSPEKTYWY POLSKIEGO SEKTORA BANKOWEGO. Artykuł wprowadzający do e-debaty OCENA POTENCJALNYCH KONSEKWENCJI INTEGRACJI POLSKI ZE STREFĄ EURO Z PERSPEKTYWY POLSKIEGO SEKTORA BANKOWEGO Artykuł wprowadzający do e-debaty Marta Penczar, Monika Liszewska, Piotr Górski Ocena potencjalnych

Bardziej szczegółowo

Droga Polski do Unii Europejskiej

Droga Polski do Unii Europejskiej Prof. dr hab. Stanisław Biernat Unia Europejska i prawo unijne po Traktacie z Lizbony -zagadnienia wprowadzające STUDIA PODYPLOMOWE 7 listopada 2015 r. Droga Polski do Unii Europejskiej 1991 Podpisanie

Bardziej szczegółowo

Kredytowe instrumenty a stabilność finansowa

Kredytowe instrumenty a stabilność finansowa Monografie i Opracowania 563 Paweł Niedziółka Kredytowe instrumenty a stabilność finansowa Warszawa 2009 Szkoła Główna Handlowa w Warszawie OFICYNA WYDAWNICZA Spis treści Indeks skrótów nazw własnych używanych

Bardziej szczegółowo

Zalecenie DECYZJA RADY. stwierdzająca, że Polska nie podjęła skutecznych działań w odpowiedzi na zalecenie Rady z dnia 21 czerwca 2013 r.

Zalecenie DECYZJA RADY. stwierdzająca, że Polska nie podjęła skutecznych działań w odpowiedzi na zalecenie Rady z dnia 21 czerwca 2013 r. KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 15.11.2013 r. COM(2013) 907 final Zalecenie DECYZJA RADY stwierdzająca, że Polska nie podjęła skutecznych działań w odpowiedzi na zalecenie Rady z dnia 21 czerwca 2013

Bardziej szczegółowo

D Huto. UTtt. rozsieneoia o Somne

D Huto. UTtt. rozsieneoia o Somne D Huto UTtt rozsieneoia o Somne Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne Warszawa 2007 Wstęp 9 ROZDZIAŁ I Zarys teoretycznych podstaw unii monetarnej 15 1. Główne koncepcje i poglądy teoretyczne 15 1.1. Unia monetarna

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie Kapitałem w Bankach

Zarządzanie Kapitałem w Bankach Zarządzanie Kapitałem w Bankach Wizja scenariusza spowolnienia gospodarczego w Polsce w kontekście powołania wspólnego nadzoru bankowego Tomasz Kubiak Dyrektor Zarządzający Dep. Alokacji Kapitału i ALM

Bardziej szczegółowo

Gospodarka polska, gospodarka światowa w jakim punkcie dziś jesteśmy?

Gospodarka polska, gospodarka światowa w jakim punkcie dziś jesteśmy? Gospodarka polska, gospodarka światowa w jakim punkcie dziś jesteśmy? Łukasz Tarnawa Departament Strategii i Analiz Warszawa, 6 listopada 2008 1 Gospodarka globalna kryzys sektora finansowego w gospodarkach

Bardziej szczegółowo

Informator uro w Polsce w roku 20.?.?. Ekonomiczne, polityczne i społeczne aspekty rezygnacji z waluty narodowej

Informator uro w Polsce w roku 20.?.?. Ekonomiczne, polityczne i społeczne aspekty rezygnacji z waluty narodowej Informator uro w Polsce w roku 20.?.?. Ekonomiczne, polityczne i społeczne aspekty rezygnacji z waluty narodowej Konwergencja nominalna a konwergencja realna kiedy będzie możliwe wprowadzenie euro? Joanna

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA RADY

SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA RADY KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 30.8.2017 r. COM(2017) 459 final SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA RADY Sprawozdanie w sprawie stosowania unijnego instrumentu średnioterminowej pomocy finansowej dla bilansów

Bardziej szczegółowo

Monitor Konwergencji Nominalnej

Monitor Konwergencji Nominalnej PM Monitor konwergencji nominalnej w UE styczeń Ministerstwo Finansów Departament Polityki Makroekonomicznej Numer / Monitor Konwergencji Nominalnej Kontakt: tel. (+ ) fax (+ ) e-mail: dziennikarze @mf.gov.pl

Bardziej szczegółowo

Unia walutowa - opis przedmiotu

Unia walutowa - opis przedmiotu Unia walutowa - opis przedmiotu Informacje ogólne Nazwa przedmiotu Unia walutowa Kod przedmiotu 14.9-WZ-EkoPD-UW-S16 Wydział Kierunek Wydział Ekonomii i Zarządzania Ekonomia / Ekonomia menedżerska Profil

Bardziej szczegółowo

Wniosek OPINIA RADY. w sprawie programu partnerstwa gospodarczego przedłożonego przez Maltę

Wniosek OPINIA RADY. w sprawie programu partnerstwa gospodarczego przedłożonego przez Maltę KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 15.11.2013 r. COM(2013) 909 final 2013/0399 (NLE) Wniosek OPINIA RADY w sprawie programu partnerstwa gospodarczego przedłożonego przez Maltę PL PL 2013/0399 (NLE) Wniosek

Bardziej szczegółowo

48,6% Turystyka w Unii Europejskiej INFORMACJE SYGNALNE r.

48,6% Turystyka w Unii Europejskiej INFORMACJE SYGNALNE r. INFORMACJE SYGNALNE Turystyka w Unii Europejskiej 16.02.2018 r. 48,6% Udział noclegów udzielonych turystom Według Eurostatu - Urzędu Statystycznego Unii Europejskiej, liczba noclegów udzielonych w turystycznych

Bardziej szczegółowo

Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja

Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja Komisja Europejska - Komunikat prasowy Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja Bruksela, 04 listopad 2014 Zgodnie z prognozą gospodarczą Komisji Europejskiej

Bardziej szczegółowo

Wpływ bieżącej sytuacji gospodarczej na sektor małych i średnich przedsiębiorstw MSP

Wpływ bieżącej sytuacji gospodarczej na sektor małych i średnich przedsiębiorstw MSP Wpływ bieżącej sytuacji gospodarczej na sektor małych i średnich przedsiębiorstw MSP Prof. Anna Zielińska-Głębocka Uniwersytet Gdański Rada Polityki Pieniężnej 1.Dynamika wzrostu gospodarczego spowolnienie

Bardziej szczegółowo

Z UNII DO POLSKI, z POLSKI DO UNII, ILE, ZA CO i NA CO CZYLI CZY POLSKA BĘDZIE PŁATNIKIEM NETTO?

Z UNII DO POLSKI, z POLSKI DO UNII, ILE, ZA CO i NA CO CZYLI CZY POLSKA BĘDZIE PŁATNIKIEM NETTO? Z UNII DO POLSKI, z POLSKI DO UNII, ILE, ZA CO i NA CO CZYLI CZY POLSKA BĘDZIE PŁATNIKIEM NETTO? Przystąpienie Polski do Unii Europejskiej jest kwestią wyboru pewnego modelu cywilizacyjnego. Skutki ekonomiczne

Bardziej szczegółowo

Wniosek ROZPORZĄDZENIE PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

Wniosek ROZPORZĄDZENIE PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 23.11.2011 KOM(2011) 819 wersja ostateczna 2011/0385 (COD) Wniosek ROZPORZĄDZENIE PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY w sprawie wzmocnienia nadzoru gospodarczego i budżetowego

Bardziej szczegółowo

Czas na większą aktywność, czyli gdzie szukać zysków? Typy inwestycyjne Union Investment

Czas na większą aktywność, czyli gdzie szukać zysków? Typy inwestycyjne Union Investment Czas na większą aktywność, czyli gdzie szukać zysków? Typy inwestycyjne Union Investment Warszawa kwiecień 2012 r. Co ma potencjał zysku? Typy inwestycyjne na 12 miesięcy kwiecień 2012 2 Kategorie aktywów

Bardziej szczegółowo

Reforma czy status quo? Preferencje państw członkowskich wobec budżetu rolnego po 2020 roku

Reforma czy status quo? Preferencje państw członkowskich wobec budżetu rolnego po 2020 roku Renata Grochowska Reforma czy status quo? Preferencje państw członkowskich wobec budżetu rolnego po 2020 roku Konferencja naukowa Strategie dla sektora rolno-spożywczego i obszarów wiejskich dylematy rozwoju

Bardziej szczegółowo

Wpływ globalnego kryzysu finansowego na polską gospodarkę

Wpływ globalnego kryzysu finansowego na polską gospodarkę Mirosław Gronicki Wpływ globalnego kryzysu finansowego na polską gospodarkę Warszawa 31 maja 2011 r. Spis treści 1. Geneza światowego kryzysu finansowego. 2. Światowy kryzys finansowy skutki. 3. Polska

Bardziej szczegółowo

Shadow banking. Dobiesław Tymoczko. Warszawa, 15 listopada 2012 r.

Shadow banking. Dobiesław Tymoczko. Warszawa, 15 listopada 2012 r. Shadow banking Dobiesław Tymoczko Warszawa, 15 listopada 2012 r. Z. Pozsar i in.: pośrednictwo finansowe, które jest związane z dokonywaniem transformacji terminów zapadalności oraz płynności bez jednoczesnego

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie z konwergencji za 2010 r. - jedynie Estonia. gotowa na przyjęcie waluty euro z dniem 1 stycznia 2011 r.

Sprawozdanie z konwergencji za 2010 r. - jedynie Estonia. gotowa na przyjęcie waluty euro z dniem 1 stycznia 2011 r. Bruksela, dnia 12 maja 2010 r. Sprawozdanie nr 29/2010 Sprawozdanie z konwergencji za 2010 r. - jedynie Estonia gotowa na przyjęcie waluty euro z dniem 1 stycznia 2011 r. Wstęp W sprawozdaniu z konwergencji

Bardziej szczegółowo

Bilans płatniczy Polski w III kwartale 2017 r.

Bilans płatniczy Polski w III kwartale 2017 r. Warszawa, dnia 29 grudnia 2017 r. Bilans płatniczy Polski w III kwartale 2017 r. Kwartalny bilans płatniczy został sporządzony przy wykorzystaniu danych miesięcznych i kwartalnych przekazanych przez polskie

Bardziej szczegółowo

Sytuacja polskiego sektora bankowego. Warszawa, 22 listopada 2012

Sytuacja polskiego sektora bankowego. Warszawa, 22 listopada 2012 Sytuacja polskiego sektora bankowego Warszawa, 22 listopada 2012 Plan prezentacji Struktura rynku finansowego Uwarunkowania makroekonomiczne Struktura sektora bankowego w Polsce Bilans Należności brutto

Bardziej szczegółowo

Euro wspólny pieniądz

Euro wspólny pieniądz Euro wspólny pieniądz dr Agnieszka Kłos Polskie Stowarzyszenie Badań Wspólnoty Europejskiej Szkoła Główna Handlowa w Warszawie Projekt realizowany z Narodowym Bankiem Polskim w ramach programu edukacji

Bardziej szczegółowo

Zalecenie ZALECENIE RADY. w sprawie krajowego programu reform Danii na 2015 r.

Zalecenie ZALECENIE RADY. w sprawie krajowego programu reform Danii na 2015 r. KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 13.5.2015 r. COM(2015) 255 final Zalecenie ZALECENIE RADY w sprawie krajowego programu reform Danii na 2015 r. oraz zawierające opinię Rady na temat przedstawionego przez

Bardziej szczegółowo

Jan Śliwa PODSTAWY FINANSÓW

Jan Śliwa PODSTAWY FINANSÓW Jan Śliwa PODSTAWY FINANSÓW Łódź Warszawa 2011 SPIS TREŚCI WSTĘP... 9 ROZDZIAŁ I. FINANSE PRZEDSIĘBIORSTWA FINANSE SFERY REALNEJ... 13 1. Istota finansów przedsiębiorstwa... 13 1.1. Podstawowe pojęcia...

Bardziej szczegółowo

Monitor konwergencji nominalnej

Monitor konwergencji nominalnej PF Monitor konwergencji nominalnej w UE 7 marzec Ministerstwo Finansów Departament Polityki Finansowej, Analiz i Statystyki Numer / Monitor konwergencji nominalnej Kontakt: tel. (+ ) 9 9 fax (+ ) 9 77

Bardziej szczegółowo

Informator uro w Polsce w roku 20.?.?. Ekonomiczne, polityczne i społeczne aspekty rezygnacji z waluty narodowej

Informator uro w Polsce w roku 20.?.?. Ekonomiczne, polityczne i społeczne aspekty rezygnacji z waluty narodowej Informator uro w Polsce w roku 20.?.?. Ekonomiczne, polityczne i społeczne aspekty rezygnacji z waluty narodowej STABILIZACJA KURSU WALUTOWEGO PRZED PRZYSTĄPIENIEM DO STREFY EURO Joanna Stryjek, SGH Wejście

Bardziej szczegółowo

Podatek od niektórych instytucji finansowych - zagrożenie dla klientów ubezpieczycieli. Warszawa, 21 lutego 2011 r.

Podatek od niektórych instytucji finansowych - zagrożenie dla klientów ubezpieczycieli. Warszawa, 21 lutego 2011 r. Podatek od niektórych instytucji finansowych - zagrożenie dla klientów ubezpieczycieli Warszawa, 21 lutego 2011 r. Udział ubezpieczeń w gospodarce Składka przypisana brutto z ubezpieczeń majątkowych oraz

Bardziej szczegółowo

Lepsza perspektywa zysków! Zarządzanie płynnością Typy inwestycyjne Union Investment

Lepsza perspektywa zysków! Zarządzanie płynnością Typy inwestycyjne Union Investment Lepsza perspektywa zysków! Zarządzanie płynnością Typy inwestycyjne Union Investment Warszawa sierpień 2011 r. W co lokować nadwyżki? Aktualne typy inwestycyjne. sierpień 2011 2 Zarządzanie płynnością

Bardziej szczegółowo

Konsolidacja finansów publicznych a kryzys strefy euro. Jerzy Osiatyński

Konsolidacja finansów publicznych a kryzys strefy euro. Jerzy Osiatyński Konsolidacja finansów publicznych a kryzys strefy euro Jerzy Osiatyński 2 Kryzys euro i lekcje dla Polski Czy załamanie się obszaru euro nie osłabi samej Unii Europejskiej lub w ogóle jej nie przekreśli?

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenia w liczbach 2013. Rynek ubezpieczeń w Polsce

Ubezpieczenia w liczbach 2013. Rynek ubezpieczeń w Polsce Ubezpieczenia w liczbach 2013 Rynek ubezpieczeń w Polsce Ubezpieczenia w liczbach 2013 Rynek ubezpieczeń w Polsce Autorem niniejszej broszury jest Polska Izba Ubezpieczeń. Jest ona chroniona prawami autorskimi.

Bardziej szczegółowo

Regulatorzy w trosce o kondycję kredytu hipotecznego podsumowanie ostatnich kuracji i nisze dla biznesu bankowo-ubezpieczeniowego.

Regulatorzy w trosce o kondycję kredytu hipotecznego podsumowanie ostatnich kuracji i nisze dla biznesu bankowo-ubezpieczeniowego. Regulatorzy w trosce o kondycję kredytu hipotecznego podsumowanie ostatnich kuracji i nisze dla biznesu bankowo-ubezpieczeniowego. dr Agnieszka Tułodziecka Fundacja na Rzecz Kredytu Hipotecznego Historyczne

Bardziej szczegółowo

Przepływy kapitału krótkoterminowego

Przepływy kapitału krótkoterminowego Wykład 6 Przepływy kapitału krótkoterminowego Plan wykładu 1. Fakty 2. Determinanty przepływów 3. Reakcja na duży napływ kapitału 1 1. Fakty 1/5 Napływ kapitału do gospodarek wschodzących (mld USD) 1.

Bardziej szczegółowo

Data Temat Godziny Wykładowca

Data Temat Godziny Wykładowca Harmonogram zajęć w ramach Studiów Podyplomowych Mechanizmy funkcjonowania strefy EURO (IV edycja) organizowanych przez Uniwersytet Opolski przy wsparciu Narodowego Banku Polskiego (zajęcia odbywać się

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Wyzwania stojące przed Polską gospodarką Paweł Kruk Wyższa Szkoła Informatyki i Zarządzania w Rzeszowie 04-12-2014 r. Jeśli nie wiadomo o co chodzi, chodzi o : Pieniądze

Bardziej szczegółowo

KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH. Zalecenie dotyczące: DECYZJI RADY. w sprawie istnienia w Polsce nadmiernego deficytu. (przedstawione przez Komisję)

KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH. Zalecenie dotyczące: DECYZJI RADY. w sprawie istnienia w Polsce nadmiernego deficytu. (przedstawione przez Komisję) KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH Bruksela, dnia 24.6.2004 SEC(2004) 827 końcowy Zalecenie dotyczące: DECYZJI RADY w sprawie istnienia w Polsce nadmiernego deficytu (przedstawione przez Komisję) PL PL UZASADNIENIE

Bardziej szczegółowo

Korekta nierównowagi zewnętrznej

Korekta nierównowagi zewnętrznej Wykład 4 Korekta nierównowagi zewnętrznej Plan wykładu 1. System kursu walutowego 2. Korekta przy sztywnym kursie 1. System kursu walutowego W systemie płynnych kursów walutowych cena waluty jest wyznaczona

Bardziej szczegółowo