ВЯРТАННЕ «СУМ НЕАПАЛІТАНСКІХ»

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "ВЯРТАННЕ «СУМ НЕАПАЛІТАНСКІХ»"

Transkrypt

1 ВЯРТАННЕ «СУМ НЕАПАЛІТАНСКІХ» Андрэй КАРАЧ Аспірант кафедры гісторыі Беларусі, археалогіі і спецыяльных гістарычных дысцыплін ГрДУ імя Я. Купалы Эпоха Адраджэння, залаты век гэта XVI стагоддзе, перыяд найбольшага культурнага, інтэлектуальнага, эканамічнага росквіту Вялікага Княства Літоўскага, а таксама час дзяржаўных і культурных дзеячаў сусветнага масштабу, да якіх, дарэчы, можна аднесці і Бону Сфорцу ( гг.) другую жонку караля польскага і вялікага князя літоўскага Жыгімонта Старога ( гг.). Бона была высокаадукаванай асобай, ведала некалькі моў і шэраг навук. Яна нарадзілася ў Італіі і выхоўвалася ў асяроддзі, якое адрознівалася ад польскага, таму, стаўшы каралевай у 24 гады, прыўнесла шмат новага, дзякуючы чаму змяніліся некаторыя норавы Польшчы і Літвы [1, с. 38] (малюнак 1). Новая каралева прывезла ў ВКЛ больш чым 300 чалавек світы. Адразу па прыбыцці яна ўключылася ў палітычную гульню. Жыгімонт Стары, трапіўшы пад уплыў жонкі, дараваў ёй землі і паступова ва ўласнасць Боны ўвайшлі Пінскае, Клецкае, Кобрынскае, Гарадзенскае староствы, а таксама шэраг земляў на поўдні і ўсходзе княства. Варта адзначыць стратэгічныя здольнасці Боны Сфорцы па ўласным абагачэнні і напаўненні казны. Напрыклад, яна была ініцыятарам правядзення рэформы, «валочнай памеры» спачатку ў сваіх уладаннях, а затым ва ўсёй краіне [2, с ]. 1 красавіка 1548 г. памёр Жыгімонт Стары. Трон новага агульнага манарха заняў яго сын Жыгімонт Аўгуст ( гг.). Бона знаходзіцца ў варожых адносінах з сынам, таму ўжо не адыгрывае былой ролі ў дзяржаўным кіраванні. Пасля нечаканай смерці маладой каралевы Барбары Радзівіл яны становяцца сапраўднымі ворагамі. Бона Сфорца вырашае вярнуцца на радзіму ў Італію. Аднак гэтаму супрацівяцца ўсе польска-літоўскія кіруючыя вярхі, у тым ліку і Жыгімонт Аўгуст, небеспадстаўна мяркуючы, што Бона вывезе за сабой увесь свой скарб. На нейкі час ад езд адкладаецца, аднак частку сваіх даходаў Бона пачынае захоўваць у венецыянскім банку [3, с ]. Кароль 17 ліпеня 1553 г. пісаў канцлеру ВКЛ Мікалаю Радзівілу Чорнаму, што маці выслала ў Італію партугалаў і дукатаў «так многа і часта высылае, што нічога не застанецца» [4, с. 59]. Вялікі гетман каронны Ян Тарноўскі 6 снежня 1555 г. паведамляў пра «адпраўку дванаццаці шасціконных вазоў» з каштоўнасцямі Боны Сфорцы ў Італію пад наглядам Джаванні Ларэнца Папагоды. Жыгімонт Аўгуст спрабуе перашкодзіць маці выехаць на радзіму. Сенатары ВКЛ просяць дачку Ізабэлу паўплываць на Бону, але вугорская каралева не толькі адмаўляе, але і пачынае агітаваць маці хутчэй ажыццявіць свае намеры. Пасля гэтага Жыгімонт Аўгуст прыстрашыў пакараць усіх, хто будзе дапамагаць Боне. Абураная маці ў сваіх лістах пісала, што: «ейны гвалт праз таго, каго ў жываце насіла, ад яго цярпела і які, калі мае што добрае, дык ад яе мае. Ад яе жыццё, ад яе і каралеўская сталіца, за гэта ўсё... ён трымае яе ў няволі». Загад караля быў адменены толькі пасля таго, як Ізабэла адправіла брату прашэнне [1, с. 48; 3, с. 502]. Каб вярнуцца на радзіму, Бона звярнулася па дапамогу і падтрымку да розных еўрапейскіх манархаў (Марыя Цюдар, Фердынанд I, Карл V, Філіп II і інш.) [3, с ]. Ужо 1 лютага 1556 г. Бона выехала з Варшавы ў напрамку Італіі. Сведкай адпраўлення Боны ў падарожжа быў Тыкоцінскі стараста Лукаш Гурніцкі, які сцвярджаў, што караван складаўся з дваццаці чатырох шасціконных вазоў. Хаця ма- Малюнак 1. Бона Сфорца (каля 1553 г.) 66

2 нархіня і адмовілася на карысць дзяржавы ад усіх сваіх уладанняў і маёмасці, сума, якую яна ўзяла з сабою, была велізарнай [3, с. 507]. Пасля вяртання на радзіму Бона спынілася ў спадчынным уладанні Сфорцаў герцагстве Бары. Разам з каралевай у гэты час знаходзіўся яе неадступны таварыш і дарадца Джаванні Ларэнца Папагода. Тым часам у Еўропе было неспакойна. Апенінскі паўвостраў быў падзелены паміж Францыяй і Іспаніяй. Валуа і Габсбургі, мацнейшыя еўрапейскія каралеўскія дынастыі, знаходзіліся ў стане пастаяннай напружанасці ўжо больш чым паўстагоддзя. Як толькі заціхаў адзін канфлікт паміж імі, адразу ж успыхваў другі. З-за пастаянных ваенных сутычак, на якія выдаткоўваліся ўсё новыя і новыя сродкі, іспанская казна аказалася поўнасцю спустошанай не дапамагалі нават даволі вялікія каланіяльныя паступленні. У гг. разгарэўся чарговы канфлікт [5, с. 240]. Сфорцы заўсёды былі ў добрых стасунках з Іспанскай каронай, таму калі Філіп II ( гг.) (малюнак 2) звярнуўся па пазыку да Боны, яна не змагла яму адмовіць. Усяго Бона перадала ў Іспанію дукатаў пад 10% гадавых, або дукатаў з мытных даходаў уладанняў Фоджыа за правоз жывёлы [3, с. 510]. Быў падкуплены барскі стараста Папагода, які праз асабістага лекара Яна Антонія з Мацэраты атруціў Бону. Атрута была падабрана такім чынам, каб смерць наступіла не адразу, а праз некалькі дзён. За гэты час Папагода з дапамогай манаха-францішканіна Паўла сфабрыкаваў тастамент. Дакумент быў складзены па ўсіх юрыдычных канонах: галоўным нашчадкам аб яўляўся сын каралевы, кароль польскі і вялікі князь літоўскі Жыгімонт Аўгуст. Дочкам Зоф і, Ганне і Катаржыне аднаразова выплачвалася па дукатаў, а каралеве венгерскай Ізабэле па дукатаў штогод з даходаў уладанняў у Фоджыа. Акрамя дзяцей, у тастаменце фігуруе і шэраг італьянцаў. Усе ўладанні Сфорцаў Папагода запісаў на Філіпа II і сябе [3, с. 510]. Зацвердзіць тастамент сабралася цэлая група: суддзя, натарыус і восем сведкаў. Калі зачытваўся тастамент, манашка Марына трымала руку пад падушкай ледзь прытомнай Боны і дапамагала той ківаць галавой, быццам бы тая падцвярджае сваю згоду на раздачу маёмасці [1, с. 49]. На пачатку студзеня 1558 г. Жыгімонт Аўгуст атрымаў копію тастамента памерлай. Вялікі князь адправіў паслоў у Неапаль патрабаваць вяртання «грошай, каштоўнасцей і маёмасцей, якія засталіся пасля Боны» [7, с. 592]. Жыгімонт не верыў у арыгінальнасць тастамента, па якім з яўляўся «ўніверсальным» нашчадкам, аднак практычна нічога не наследаваў і меў намер заручыцца падтрымкай імператара Свяшчэннай Рымскай імперыі, каб вярнуць сабе спадчыну. Кіраваў усімі пасламі, якія былі адпраўлены для перагавораў, знакаміты пісар і дыпламат, кракаўскі канонік Марцін Кромэр, давераная асоба Жыгімонта Аўгуста. У справе вяртання спадчыны ён задзейнічаў увесь свой вопыт і здольнасці, сустракаўся і ліставаўся з рознымі манархамі, але нічога не атрымалася [8, с. 5 43] (малюнак 3). У лісце, які сакратар Жыгімонта Аўгуста плоцкі падкаморы Войцэх Крыскі даставіў у Брусель (там тады знаходзіўся Філіп II), адзначалася, што, Малюнак 2. Філіп II (1557 г.) Філіп II не планаваў аддаваць пазычаныя грошы, і яго акружэнне адразу ж пачало актыўныя дзеянні ў дачыненні да Боны, спрабуючы схіліць яе да складання тастамента. Бона не хацела гэтага рабіць, слушна мяркуючы, што мае «натуральнага спадкаемцу» караля польскага і вялікага князя літоўскага. Праз свайго паплечніка графа Бракарда Філіп II звярнуўся да Боны з нечаканай прапановай, каб тая адраклася ад княстваў Бары і Расана на карысць іспанскага караля [6, с ]. Яна адмовілася і выказала думку пра вяртанне ў Польшчу. Іспанскі манарх не мог дазволіць гэтага, але ісці на адкрыты гвалт было вельмі рызыкоўна. Малюнак 3. Жыгімонт Аўгуст (каля 1554 г.) 67

3 па справядлівасці, усе італьянскія ўладанні Боны павінны быць вернуты сыну. Іспанскі каралеўскі дом адказаў адмовай на патрабаванне. Жыгімонт палічыў гэта цяжкім паражэннем і вырашыў любымі сродкамі дамагацца сваіх правоў [7, с ]. У сярэдзіне XVI ст. па-ранейшаму важную ролю ў палітычным жыцці Еўропы адыгрывала папства. Але спадзяванні Жыгімонта на падтрымку з боку Ватыкана не апраўдаліся: палітычна Габсбургі былі значна бліжэй да Паўла IV, чым далёкая Польшча і Літва. Акрамя таго, Рым быў фактычна пад кантролем іспанскай кароны і ўваходзіў у сферу яе тэрытарыяльных інтарэсаў. Несумненна, Філіп II баяўся і магчымага саюза Жыгімонта Аўгуста з французскім каралём Генрыхам II. Аднак у Літве ў гэты час былі вельмі неспакойныя знешнепалітычныя адносіны Маскоўскае княства рыхтавалася да вайны ў Інфлянтах, таму пра збліжэнне Польшчы і Францыі не магло ісці гаворкі. З пачаткам Інфлянцкай вайны Жыгімонт Аўгуст актывізаваў спробы вярнуць спадчыну маці. І нарэшце дыпламатычныя кантакты далі плён: 4 ліпеня 1559 г. Філіп II выдаў дакумент, які дазваляў давераным асобам польскага караля вывезці даходы, якія яму належалі, з мытні Фоджыа, а таксама частку рухомай маёмасці. Але ў гэтым дакуменце фігуравала сума працэнтаў за адзін год, хаця належала выплаціць суму за два гады. З маёмасці ў дакуменце пералічваліся толькі золата, срэбра, некаторыя каштоўнасці, а таксама асабістыя рэчы і паперы Боны. Супярэчлівасць дакумента заключалася ў тым, што Філіп II фармальна дазволіў вываз маёмасці, аднак не даў указання на яе выдачу [7, с. 609]. Усе дзеянні Філіпа II і яго паплечнікаў былі заснаваны на подкупе і шантажы, але Жыгімонт не ішоў на такія крокі, таму што быў перакананы ў сваёй праўдзе. Калі б Жыгімонт выдзяляў сродкі на подкуп важных сведкаў, то, несумненна, мог бы больш даказаць, чым метадамі простых довадаў і справядлівых аргументаў. Акрамя таго, польскім паслам патрэбны былі вялікія грошы на жыццё, пастаянныя вандроўкі па Еўропе і на італьянскіх адвакатаў, якія на месцы вялі судовыя справы па вяртанні спадчыны былой каралевы. Заняты «справамі Інфлянцкімі», Жыгімонт не мог у дастатковай ступені забяспечваць фінансаванне агентаў, што негатыўна ўплывала на іх дзейнасць і працаздольнасць (былі нават здрады) [9, с ]. Іспанскі манарх імкнуўся як мага надалей зацягнуць вяртанне грошай і каштоўнасцей. Ён пастаянна пераносіў тэрміны, матывуючы гэта рознымі прычынамі. Толькі праз тры з паловай гады Філіп II даў дакладны ліст па вяртанні той маёмасці, якая нават па тастаменце належала Жыгімонту, аднак працягваў замаруджваць сам працэс. Рэчы Боны ляжалі ў скрынях, і польскаму паслу, ксяндзу Яну Высоцкаму, нават не далі магчымасці іх апячатаць. Марцін Кромэр добра ведаў, што скрыні адчыняліся і адтуль вынімаліся рэчы, а таксама рэдакціраваліся спісы таго, што павінна быць вернута палякам і літвінам. Кромэр указаў добры спосаб для вызначэння аўтэнтычнасці інвентару звярнуцца да тых людзей, хто прымаў удзел у апісанні скарбу Боны перад ад ездам у Італію. Такім чалавекам быў варшаўскі кустаж, ксёндз Аляксандр Пісэнтэ. З яго дапамогай былі складзены пастулаты, у якіх пералічваліся тры катэгорыі грошай, скрадзеныя неапалітанскімі ўладамі. Да першай катэгорыі належалі грошы, якія былі знойдзены адразу ж пасля смерці Боны і накіраваны на патрэбы караля іспанскага ці Неапалітанскага каралеўства больш чым дукатаў неапалітанскіх. Да другой сума, атрыманая пасля продажу алівак, збожжа і іншай агародніны, знойдзеная пасля смерці манархіні, дукатаў. Трэцяя сума складалася з даходу ад прададзенага ўраджаю і іншых прыбыткаў у княствах і мытнях, сабраных за апошнія тры гады, агульнай сумай дукатаў. Усяго дукатаў [9, с ]. У 1561 г. новаму паслу, асабістаму сакратару Жыгімонта Аўгуста Паўлу Вольскаму ўдалося атрымаць чарговую згоду ад Філіпа ІІ, які абяцаў без затрымак выплаціць свой доўг у дукатаў для ваенных патрэб ВКЛ супраць Масковіі. Акрылёны хуткімі поспехамі, Вольскі піша аб гэтым Кромэру. Калі ліст, дасланы ад імя Філіпа ІІ дайшоў да Неапаля, там прапанавалі пачакаць пад рознымі прычынамі, а потым, пасля доўгай затрымкі, адказалі, што грошай няма, запэўніўшы, што з будучых прыбыткаў доўг абавязкова будзе выплачаны [9, с ]. Мінула пяць гадоў пасля смерці Боны. Дабівацца справядлівага вердыкту ў неапалітанскім судзе было бесперспектыўна усе мясцовыя суды падпарадкаваліся кіраўніцтву. Не апраўдалася надзея і на новага Папу Рымскага, які не стаў садзейнічаць хутчэйшай развязцы справы. Аказаліся марнымі і ўсе дыпламатычныя кантакты з еўрапейскімі странамі ніхто не стаў на бок ВКЛ. Тым часам выдаткоўваліся ўсё новыя і новыя сродкі на няўдалыя ваенныя дзеянні з Маскоўскай дзяржавай, казна Вялікага Княства Літоўскага аказалася поўнасцю спустошанай. Змарнаваўшы шмат часу на вяртанне сваіх законных грошай і амаль нічога не атрымаўшы за папярэдняе пяцігоддзе дыпламатычнай вайны, якая спустошыла казну на дукатаў, Жыгімонт Аўгуст быў у роспачы. Да таго ж і паслы ў Вене, Мадрыдзе, Рыме і Неапалі страцілі ўсялякую надзею на добры вынік у гэтай справе [9, с. 697]. І тут з явілася добрая навіна: іспанскі двор згадзіўся вярнуць частку грошай (гэта былі даходы ад мытных уладанняў, якія па тастаменце належалі вялікаму князю) у выглядзе талераў і паўталераў Філіпа II і паўталераў Карла V. Каб не губляць час (ВКЛ трэба было хутка выплаціць грошы войску) на пераплаўку і наступныя эмісіі, было вырашана зрабіць на рэверсе атрыманых манет контрсігнатуры ў выглядзе вензеля Жыгімонта Аўгуста (перакрыжаваных лацінскіх літар «S A») і даты 1564 г. [10, c ]. Згодна з Кнышынскім універсалам ад 16 мая 1564 г., у абарачэнне яны выпускаліся па строга вызначаных коштах талер раўняўся 60 польскім грошам, паўталер 30. Гэтыя манеты павінны былі прымацца па такім кошце пад пагрозай суровага пакарання, а пасля вайны дзяржава абавязвалася іх выкупіць [11, с ]. Такі завышаны курс звёў у зман некаторых даследчыкаў, якія сцвярджалі аб існаванні падвойных талераў, што ішлі па курсу вышэй адзначанага ў 60 польскіх грошаў [12, с. 67]. Манетам прыдаваўся крэдытны характар шляхам 68

4 увядзення іх у абарачэнне па завышаным курсе, бо неапалітанскі талер раўняўся толькі 33,5 польскага гроша, а паўталер 16,75. На такой аперацыі скарб краіны зарабіў дадатковыя грошы [13, с. 82]. Вядомы толькі два тыпы манет з сапраўдным надчаканам талер і паўталер. Аднак М. Гумоўскі апісвае і чвэрць талера Філіпа II, спасылаючыся на збор А. Ёхера [13, с. 82]. Але сёння звестак пра такую манету няма і, хутчэй за ўсё, на арыгінальнай манеце быў зроблены надчакан навадзельнымі штэмпелямі ў XIX ст. У Польшчы контрмаркіраваныя талеры называлі «неапалітанскі дукатон» [11, с ], а ў ВКЛ «філіпок» [14, с ]. Апошняя назва ўзнікла з-за таго, што большасць манет была з выявай караля Іспаніі Філіпа II (малюнак 4). Выплата іспанскага двара была падачкай у параўнанні з тым, што насамрэч яны павінны былі вярнуць польска-літоўскаму боку. Справа па вяртанні спадчыны Боны працягвалася: мяняліся паслы, даваліся ўсё новыя і новыя інструкцыі па дзеяннях за мяжой, дасылаліся лісты Філіпу II і Папе Рымскаму. Аднак нічога не дапамагала. Скаргі, пададзеныя супраць Папагоды, на тое, што ён скраў срэбра Боны, засталіся па-за ўвагай суддзяў ён быў прызнаны невінаватым. Такі вердыкт вызваў сапраўднае абурэнне Жыгімонта. Восенню 1570 г. у справе з явіліся новыя людзі: кардынал Спіноза, каралеўскі духоўнік, біскуп Канхэнскі і Руі Гомез. Кароль перадаў кожнаму з іх ліст, у якім было адзначана, што калі той закончыць справу вяртання спадчыны на карысць Рэчы Паспалітай, то атрымае 1/3 частку гадавога прыбытку з княстваў Бары і Расана. Усё гэта рабілася ў вялікай тайне, каб кожны думаў, што кароль зрабіў прапанову толькі яму асабіста. 9 мая 1571 г. кароль піша Вольскаму: «Мытню Фоджыа, забяспечаную сумай дукатаў, прадаць і гэтыя грошы на вайну супраць Масковіі накіраваць». Праект гэты застаўся нерэалізаваным, бо не знайшлося ахвотных набыць Фоджыа з-за верагодных праблем з іспанскім дваром [15, с ]. 21 чэрвеня 1572 г. памірае бяздзетны Жыгімонт Аўгуст. Дынастыя Ягелонаў перарываецца. Пачынаецца першае бескаралеўе. Згодна з тастаментам караля, уся маёмасць перайшла да яго сясцёр, а абавязак па вяртанні спадчыны Боны Сфорцы перайшоў да сястры Ганны. Трэба адзначыць, што яна адразу ж узялася за справу: дасылала лісты Філіпу ІІ і віцэ-каралю Неапаля кардыналу Гранвэле, схіліла на свой бок імператара Свяшчэннай Рымскай Імперыі, іспанскаму паслу падаравала «40 сабалей не подлых». Аднак улады Іспаніі зацягвалі з выплатамі, сцвярджаючы, што Ганна не мае права быць нашчадкам памерлага караля, а часам ідучы на просты падман. Да таго ж з кожным месяцам адчуваўся ўсё большы недахоп сродкаў для функцыянавання дыпламатаў Рэчы Паспалітай існавала нават праблема голаду. З вялікімі цяжкасцямі вясной 1575 г. удалося атрымаць дукатаў. Праз год поспех ізноў быў на баку дыпламатаў: такая ж сума папоўніла скарб краіны [16, с ]. Такім чынам, каралеўне Ганне за чатыры гады ўдалося Малюнак 4. Контрмаркіраваны паўталер Філіпа II (са збораў Нумізматычнага кабінета БДУ) 1 зрабіць больш, чым Жыгімонту Аўгусту за ўвесь папярэдні перыяд. Часы панавання Стэфана Баторыя ( гг.) не адзначыліся поспехамі ў вяртанні «сум неапалітанскіх», не было нават актыўных захадаў у гэтым кірунку. У 1586 г. каралём Рэчы Паспалітай становіцца Жыгімонт Ваза ( гг.). Іспанію вельмі задаволіла гэта кандыдатура, бо новы манарх быў актыўным прыхільнікам каталіцызму. Іезуіты пры ім займалі вядучыя месцы ў краіне. Узгадаем, што Ордэн іезуітаў першапачаткова быў іспанскай інстытуцыяй і першыя тры генералы Ордэна былі выхадцамі з Пірынейскага паўвострава. Становіцца зразумелым, чаму Жыгімонт III прыйшоўся даспадобы іспанскай кароне і асабіста Філіпу II. Дзве краіны пачынаюць збліжацца палітычна, і пытанне аб спадчыне Боны адыходзіць на другі план. Да таго ж Іспанія зацягвае выплаты, матывуючы гэта няведаннем каму канкрэтна трэба вяртаць грошы: Ганне (апошняй Ягелонцы), Жыгімонту Вазе ці Рэчы Паспалітай. Згодна з тастаментам Жыгімонта Аўгуста ўсе правы на маёмасць пераходзілі да сясцёр, а пасля іх смерці да наступнага караля. Аднак кароль Жыгімонт Ваза мог паўплываць на хутчэйшы зварот пазычаных грошаў. Справа ў тым, што з сярэдзіны XVI ст. рэзка павялічваецца попыт на збожжа ў краінах Заходняй Еўропы. Рэч Паспалітая становіцца адным з лідараў па вытворчасці збожжавых культур. Пра развіццё прыбытковасці гэтай справы сведчаць наступныя звесткі: у 1569 г. 1 лашт 2 пшаніцы каштаваў 21 злоты і 18 польскіх грошаў, у 1592 г. 45 злотых і 40 грошаў, у 1616 г. ужо 54 злотыя і 48 грошаў. Менш чым за пяцьдзясят гадоў кошт збожжа павялічыўся ў два з паловай разы. Пры гэтым адбывалася павелічэнне аб ёму экспарту: у 1575 г. праз Гданьск (асноўны гандлёвы пункт на Балтыцы) было экспартавана ў краіны Заходняй Еўропы 25,3 тыс. лаштаў збожжа. У 1619 г. гэта лічба павялічылася да 103 тыс. лаштаў [17, с ]. Такім чынам, большая частка тагачаснай Еўропы (у прамым сэнсе) стала заложнікам Рэчы Паспалітай. Не выключэннем была і Іспанія. У 1587 г. Філіп II праз асобнага пасла Ежы Вестэндорфа звярнуўся да гарадоў Ганзейскага саюза (да гэтага часу Гданьск ужо выйшаў з-пад іх апёкі), каб тыя не разрывалі гандлёвыя сувязі з Іспаніяй. Пра вялікую 1 Аўтар выказвае падзяку загадчыку вучэбнай лабараторыі музейнай справы гістарычнага факультэта БДУ В.М. Сідаровічу за прадастаўленне фотаздымка манеты для публікацыі. 2 Адзінка масы ў сістэме еўрапейскіх мер; польскі ці Гданьскі лашт быў роўны кг. 69

5 ролю Гданьска сведчыць і той факт, што ў галоўных партовых гарадах Іспаніі гданьчане мелі сваіх прадстаўнікоў і нават уласнага консула ў Лісабоне [18, с ]. Аднак улады Рэчы Паспалітай, на жаль, не выкарысталі спрыяльнае міжнароднае становішча, каб падняць пытанне «сум неапалітанскіх». Пасля смерці Філіпа II улада перайшла да яго сына Філіпа III ( гг.). Адносіны паміж Жыгімонтам Вазай і Філіпам III былі не вельмі спрыяльныя. У гэты час зноў узнімаецца пытанне аб вяртанні «сум неапалітанскіх». Застаецца невядомым, чаму гадавыя працэнты з дукатаў былі паменшаны да дукатаў: менавіта такая сума фігуруе ў дыпламатычнай перапісцы пачатку 20-х гг. XVII ст. Ксяндзу Макоўскаму пры дапамозе папства, італьянскіх банкіраў і купцоў некалькі разоў удалося атрымаць добрыя сумы з мытных даходаў Фоджыа ( і дукатаў). Але Жыгімонт Ваза акцэнтаваў увагу на вяртанні пазычаных грошай у памеры дукатаў. Наступны кароль Іспаніі Філіп IV ( гг.) не актыўна ішоў на кантакты, а дзейнічаў праз свайго стаўленіка Оліварэза, які не рабіў нічога канкрэтнага, а толькі падманваў апанентаў [19, с ]. Адзначым, што ні да Жыгімонта Вазы, ні пасля яго ніхто не здолеў вярнуць большых сродкаў са спадчыны Боны. Але кароль разумеў, што справа не скончана і перад смерцю склаў тастамент, згодна з якім правы на вяртанне «сум неапалітанскіх» перадаваліся ў роўных частках каралевічу Уладзіславу (сыну ад першай жонкі Ганны) і другой жонцы, каралеве Канстанцыі. Пасля смерці каралевы яе доля пераходзіла да сыноў: Яна Казіміра, Яна Альберта, Караля Фердынанда і Аляксандра Караля, а таксама да дачкі Катаржыны [20, с. 227]. Уладзіслаў ( гг.), аб яўлены новым манархам пасля смерці Жыгімонта Вазы, выказаў намер па вяртанні спадчыны Боны. Зрабіць гэта станавілася ўсё цяжэй, бо фінансавае становішча Габсбургаў пагаршалася з кожным годам: да прыродных катаклізмаў (выбух Везувія і патоп) далучылася і страшэнная катастрофа на моры з-за буры патанула трэцяя частка ўсяго флоту краіны, загінула больш за тысячу людзей. Фінансавыя страты склалі шэсць мільёнаў (у золаце). Кароль Рэчы Паспалітай доўгі час чакаў, пакуль Іспанія выйдзе з цяжкага становішча, а потым пачаў спробы па вяртанні доўгу. Мадрыдскі двор спачатку адмовіўся ад даўгавых выплат па працэнтах з-за сітуацыі, у якой апынулася краіна, але ў 1639 г. Філіп IV выплаціў дукатаў [20, с ]. Гэта быў апошні вялікі транш, які аддала Іспанія. Яну Казіміру ( гг.) дасталася ў спадчыну вельмі няпростая эканамічная сітуацыя ў краіне. Да гэтага часу спадкаемцаў «сум неапалітанскіх» было больш за дзясятак. Кожны паасобку спрабаваў атрымаць свае працэнты. Аднак кіраўніцтва Неапаля выкарыстоўвала гэту акалічнасць, каб не плаціць па сваіх даўгах, матывуючы няведаннем, каму і колькі трэба канкрэтна плаціць. Разбіраючыся з такой сітуацыяй, улады Іспаніі прыйшлі да высновы, што ніхто з прэтэндэнтаў на самай справе не можа з яўляцца спадкаемцам каштоўнасцей Боны Сфорцы, іх вяртанне трэба прызнаць немагчымым і ўключыць у іспанскі скарб. Ян III Сабескі ( гг.) узнімаў пытанне аб вяртанні «сум неапалітанскіх» тры разы у 1680 г., 1686 г. і 1695 г. і ўсё беспаспяхова [21, с ]. У гады ваенных ліхалеццяў, першай чвэрці XVIII ст., фінансавыя прэтэнзіі да Іспаніі на высокім узроўні практычна не прад яўляліся. Толькі падчас асенняга Варшаўскага сейма 1732 г. паслы Брэсцкага ваяводства выступілі з патрабаваннем хутчэйшага аднаўлення перамоў з іспанскім дваром аб поўным вяртанні «сум неапалітанскіх» [14, с. 241]. Але Аўгуст III ( гг.), зблізіўшыся з Аўстрыяй, не мог разлічваць на падтрымку бурбонаў, адно з адгалінаванняў якіх правіла ў Неапалі, а Станіслаў Аўгуст Панятоўскі ( гг.) займаўся ўнутранымі праблемамі краіны і да спадчыны Боны ніколі не звяртаўся. У 1795 г. Рэч Паспалітая перастала існаваць. Здавалася, што і «сумы неапалітанскія» кануць у лету, аднак у пачатку 1820-х гг. улады Каралеўства Польскага зноў узнялі гэта пытанне. Было загадана знайсці ў каралеўскім архіве дакументы па гэтай справе. На жаль, нічога цікавага не было знойдзена, бо значная частка дакументаў пасля трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай была вывезена ў Пецярбург [21, с. 343]. Зусім нечакана ў 2012 г. пытанне аб вяртанні «сум неапалітанскіх» было ўзнята зноў. Дэпутат польскага сейма Марэк Пазнаньскі выступіў з прапановай, каб Іспанія вярнула Польшчы доўг сярэдзіны XVI ст. У пераліку на цяперашнія грошы больш за 57 млн. еўра без уліку працэнтаў за апошнія чатыры стагоддзі. Адказу ад іспанскага боку не было. Так скончылася вельмі цікавая гісторыя, якая цягнулася не адно стагоддзе. Яна адлюстроўвае міжнародныя фінансавыя стасункі, а таксама характарызуе асобы некаторых манархаў. Ва ўзаемаадносіны Рэчы Паспалітай з Неапалем і Іспаніяй былі ўцягнуты многія еўрапейскія краіны і папства, але, на жаль, ніхто не стаў на бок справядлівасці ў справе «сум неапалітанскіх». І хоць некаторыя сумы грошай з вялікімі цяжкасцямі ўдалося атрымаць, Рэч Паспалітая страціла вельмі шмат свае законныя замежныя ўладанні на Апенінскім паўвостраве, пазычаныя грошы і добрыя штогадовыя прыбыткі ад мясцовых мытняў. Крыніцы: 1. Рудзкі, Э. Бона Сфорца д Арагона другая жонка Жыгімонта Старога / Э. Рудзкі // Спадчына С Казакоў, Л.Ю. Валочная памера ва ўладаннях каралевы Боны і яе значэнне ў далейшай рэарганізацыі сельскай гаспадаркі / Л.Ю. Казакоў // Працы гістарычнага факультэта БДУ: навук. зб. Вып. 2 / рэдкал. У.К. Коршук (адк. рэд.) і інш. Мн.: БДУ, С Kantecki, K. Summy Neapolitańskie / K. Kantecki // Przewodnik Naukowy i Literacki. Dodatek do «Gazety Lwowskiej» R S Listy oryginalne Zygmunta Augusta do Mikołaja Radziwiłła Czarnego [ ] / wyd. pr. St. A. Lachowicza. Wilno: Druk. T. Glücksberga, III,

6 5. Брис, К. История Италии / К. Брис. СПб.: Евразия, с. 6. Chłędowski, K. Królowa Bona. Obrazy czasu i ludzi. T. II / K. Chłędowski. Warszawa, s. 7. Kantecki, K. Summy Neapolitańskie / K. Kantecki // Przewodnik Naukowy i Literacki. Dodatek do «Gazety Lwowskiej» R S Batowski, A. Sprawa z poselstwa Marcina Kromera do Ferdynanda cesarza w latach / A. Batowski. Lwów, s. 9. Kantecki, K. Summy Neapolitańskie / K. Kantecki // Przewodnik Naukowy i Literacki. Dodatek do «Gazety Lwowskiej» R S Ivanauskas, E. Coins and bars of Lithuania Т. I / E. Ivanauskas. Kaunas: Kopa, p. 11. Zagórski, I. Monety dawnej polski / I. Zagórski. Warszawa, S Bandtkie, K.W. Numizmatyka krajowa. T. І / K.W. Bandtkie. Warszawa, X, 159, IX s.; А E, 1 35 tabl. 13. Gumowski, M. Mennica wileńska w XVI i XVII w. / M. Gumowski. Warszawa, s. 14. Рябцевич, В.Н. Нумизматика Беларуси / В.Н. Рябцевич. Минск: Полымя, с. 15. Kantecki, K. Summy Neapolitańskie / K. Kantecki // Przewodnik Naukowy i Literacki. Dodatek do «Gazety Lwowskiej» R S Kantecki, K. Summy Neapolitańskie / K. Kantecki // Przewodnik Naukowy i Literacki. Dodatek do «Gazety Lwowskiej» R S Казакоў, Л. М.С. Грушэўскі як даследчык аграрнай гісторыі Вялікага княства Літоўскага другой паловы XVI пачатку XVII ст. / Л. Казакоў // Науково-історичні читання, присвячені 140-річчю з дня народження М.С. Грушевського (Мінськ, 22 грудня 2006 р.) / Білоруський державний університет; за заг. ред. О.А. Яновського, В.М. Бойка. Ніжин: ТОВ «Видавництво «Аспект Поліграф», С Szelągowski, A. Pieniadz i przewrót cen w XVI i XVII wieku w Polsce / А. Szelągowski. Lwów, s. 19. Kantecki, K. Summy Neapolitańskie / K. Kantecki // Przewodnik Naukowy i Literacki. Dodatek do «Gazety Lwowskiej» R S Kantecki, K. Summy Neapolitańskie / K. Kantecki // Przewodnik Naukowy i Literacki. Dodatek do «Gazety Lwowskiej» R S Kantecki, K. Summy Neapolitańskie / K. Kantecki // Przewodnik Naukowy i Literacki. Dodatek do «Gazety Lwowskiej» R S

Дарога Пералому. Введение. Экстрымальная Крыжовая Дарога Дарога Пералому

Дарога Пералому. Введение. Экстрымальная Крыжовая Дарога Дарога Пералому Экстрымальная Крыжовая Дарога 2017- Дарога Пералому Дарога Пералому Введение ДарогаПералому- гэтая назва была выбрана не выпадкова. Гэта адкрыццё таго, які ўплыў Экстрымальная Крыжовая Дарога мае на чалавека.

Bardziej szczegółowo

ODPOWIEDZI I SCHEMAT PUNKTOWANIA POZIOM PODSTAWOWY Część I rozumienie tekstu Амбітная літаратура Nr Odpowiedzi Maks. liczba pkt.

ODPOWIEDZI I SCHEMAT PUNKTOWANIA POZIOM PODSTAWOWY Część I rozumienie tekstu Амбітная літаратура Nr Odpowiedzi Maks. liczba pkt. Próbny egzamin maturalny z języka białoruskiego ODPOWIEDZI I SCHEMAT PUNKTOWANIA POZIOM PODSTAWOWY Część I rozumienie tekstu Амбітная літаратура Nr Odpowiedzi Maks. liczba pkt. Pkt. cząstk. Uwagi. У Беларусі

Bardziej szczegółowo

Нарыс гісторыі Польскай Дзяржавы і Народа. Х-ХХІ стст., Варшава: Demart Sp. z o.o. 2006, сс. 308.

Нарыс гісторыі Польскай Дзяржавы і Народа. Х-ХХІ стст., Варшава: Demart Sp. z o.o. 2006, сс. 308. Нарыс гісторыі Польскай Дзяржавы і Народа. Х-ХХІ стст., Варшава: Demart Sp. z o.o. 2006, сс. 308. Гістарычна склалася, што Польшча з яўляецца не толькі суседкай Беларусі, але і краінай, з якой цесна знітаваны,

Bardziej szczegółowo

ВОЙНЫ РЭЧЫ ПАСПАЛІТАЙ СА ШВЕДСКІМ КАРАЛЕЎСТВАМ гг. І ПАЗІЦЫЯ ШЛЯХТЫ ВЯЛІКАГА КНЯСТВА ЛІТОЎСКАГА АДНОСНА ІХ

ВОЙНЫ РЭЧЫ ПАСПАЛІТАЙ СА ШВЕДСКІМ КАРАЛЕЎСТВАМ гг. І ПАЗІЦЫЯ ШЛЯХТЫ ВЯЛІКАГА КНЯСТВА ЛІТОЎСКАГА АДНОСНА ІХ ВОЙНЫ РЭЧЫ ПАСПАЛІТАЙ СА ШВЕДСКІМ КАРАЛЕЎСТВАМ 1600 1629 гг. І ПАЗІЦЫЯ ШЛЯХТЫ ВЯЛІКАГА КНЯСТВА ЛІТОЎСКАГА АДНОСНА ІХ Алена Дземідовіч У першай трэці XVII ст. Рэч Паспалітая зведала шэраг знешнепалітычных

Bardziej szczegółowo

Гербы роду Сапегаў. Аляксей Шаланда (Гродна)

Гербы роду Сапегаў. Аляксей Шаланда (Гродна) Аляксей Шаланда (Гродна) Гербы роду Сапегаў Сярод гербаў, якія размяшчалі Сапегі, як северскай, так i кодэньскай галін роду, у сваіх складаных гербах на працягу XVI-XVIII стст., найчасцей выкарыстоўваліся

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA BIAŁORUSKIEGO

EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA BIAŁORUSKIEGO ARKUSZ ZAWIERA INFORMACJE PRAWNIE CHRONIONE DO MOMENTU ROZPOCZĘCIA EGZAMINU! Miejsce na naklejkę dysleksja MOB-P1_1P-082 EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA BIAŁORUSKIEGO MAJ ROK 2008 POZIOM PODSTAWOWY Czas pracy

Bardziej szczegółowo

Генезіс Пагоні дзяржаўнага герба Вялікага княства Літоўскага, Рускага і Жамойцкага

Генезіс Пагоні дзяржаўнага герба Вялікага княства Літоўскага, Рускага і Жамойцкага камунікаты Аляксей Шаланда (Гродна) Генезіс Пагоні дзяржаўнага герба Вялікага княства Літоўскага, Рускага і Жамойцкага Паводле большасці вызначэнняў гербам называецца сімвалічная выява, якая перадаецца

Bardziej szczegółowo

Ад сталіцы да правінцыі. Вільня ў структуры паняцця Усходніх Крэсаў у польскім гістарычным наратыве

Ад сталіцы да правінцыі. Вільня ў структуры паняцця Усходніх Крэсаў у польскім гістарычным наратыве Ад сталіцы да правінцыі. Вільня ў структуры паняцця Усходніх Крэсаў у польскім гістарычным наратыве Лешак Заштаўт Vilna totius Lithuaniae urbs celeberrima 1 Даніэль Бавуа назваў новае выданне сваёй двухтомнай

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY 2013 JĘZYK BIAŁORUSKI

EGZAMIN MATURALNY 2013 JĘZYK BIAŁORUSKI Centralna Komisja Egzaminacyjna EGZAMIN MATURALNY 03 JĘZYK BIAŁORUSKI POZIOM PODSTAWOWY Kryteria oceniania odpowiedzi MAJ 03 Egzamin maturalny z języka białoruskiego Część I Odpowiedzi maturzysty mogą

Bardziej szczegółowo

Od Redaktora 1 UNIWERSYTET WARMIŃSKO-MAZURSKI W OLSZTYNIE UNIVERSITY OF WARMIA AND MAZURY IN OLSZTYN. Acta. Polono- Ruthenica

Od Redaktora 1 UNIWERSYTET WARMIŃSKO-MAZURSKI W OLSZTYNIE UNIVERSITY OF WARMIA AND MAZURY IN OLSZTYN. Acta. Polono- Ruthenica Od Redaktora 1 UNIWERSYTET WARMIŃSKO-MAZURSKI W OLSZTYNIE UNIVERSITY OF WARMIA AND MAZURY IN OLSZTYN Acta Polono- Ruthenica XX WYDAWNICTWO UNIWERSYTETU WARMIŃSKO-MAZURSKIEGO OLSZTYN 2015 2 Od Redaktora

Bardziej szczegółowo

Наталля Русецкая. Dzieje obyczajów w Dawnej Polsce. Wiek XVI XVIII. W 2 t. Warszawa,

Наталля Русецкая. Dzieje obyczajów w Dawnej Polsce. Wiek XVI XVIII. W 2 t. Warszawa, Наталля Русецкая ПАЭТЫЧНЫЯ ЛІСТЫ ФРАНЦІШКІ УРШУЛІ РАДЗІВІЛ Францішка Уршуля паходзіць з магнацкага роду Карыбутаў- Вішнявецкіх. Дачка кракаўскага ваяводы Януша Вішнявецкага і Тэафілі з Ляшчынскіх нарадзілася

Bardziej szczegółowo

Літва і яе патрэбы. Нацыянальны катэхізм Літвы 1

Літва і яе патрэбы. Нацыянальны катэхізм Літвы 1 Літва і яе патрэбы. Нацыянальны катэхізм Літвы 1 Баляслаў Ялавецкі Хто мы? Што нам патрэбна? Што трэба рабіць, каб усім нам было добра, як дзецям адной агульнай маці-айчыны нашай?.. 128 Пытанне. Што такое

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY 2010 JĘZYK BIAŁORUSKI

EGZAMIN MATURALNY 2010 JĘZYK BIAŁORUSKI Centralna Komisja Egzaminacyjna w Warszawie EGZAMIN MATURALNY 00 JĘZYK BIAŁORUSKI POZIOM PODSTAWOWY Klucz punktowania odpowiedzi MAJ 00 Egzamin maturalny z języka białoruskiego CZĘŚĆ I rozumienie pisanego

Bardziej szczegółowo

МODEL ODPOWIEDZI I SCHEMAT OCENIANIA ARKUSZA EGZAMINACYJNEGO I. Nr Odpowiedzi Maks. Liczba pkt.

МODEL ODPOWIEDZI I SCHEMAT OCENIANIA ARKUSZA EGZAMINACYJNEGO I. Nr Odpowiedzi Maks. Liczba pkt. МODEL ODPOWIEDZI I SCHEMAT OCENIANIA ARKUSZA EGZAMINACYJNEGO I Część I rozumienie tekstu Nr Odpowiedzi Maks. Liczba pkt. Pkt. cząstk. Uwagi 1. Адказ в) 0-1 2. «Наша ніва» (1906-1915) 0-2 1 1 za podanie

Bardziej szczegółowo

Przed dwoma laty opisałem w Czasopisie zaniedbany cmentarz w Dubinach, mojej rodzinnej. W artykule po... (str. 40)

Przed dwoma laty opisałem w Czasopisie zaniedbany cmentarz w Dubinach, mojej rodzinnej. W artykule po... (str. 40) Dwa lata temu weszła w życie ustawa o mniejszościach narodowych i etnicznych. Przewiduje ona, że w gminach zamieszkanych przez minimum 20... (str. 19) Inicjatorem pierwszej białoruskiej gazety Nasza Dola,

Bardziej szczegółowo

А. М. Кротаў Гомельскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Францыска Скарыны, Гомель A. M. Krotau Francisk Skorina Gomel State University, Gomel

А. М. Кротаў Гомельскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Францыска Скарыны, Гомель A. M. Krotau Francisk Skorina Gomel State University, Gomel 27. Памятная книжка Минской губернии. Минск: Издание Минск. губерн. стат. комитета, 1845 1916. на 1874 год. Минск: Губерн. тип., 1873. 254 с. 28. Памятная книжка Минской губернии. Минск: Издание Минск.

Bardziej szczegółowo

108 В. В. Гарбачова. Артыкул падрыхтаваны пры дапамозе Касы імя Юзафа Мяноўскага. **

108 В. В. Гарбачова. Артыкул падрыхтаваны пры дапамозе Касы імя Юзафа Мяноўскага. ** Артыкулы 107 4. Учреждения для управления губерний Всероссийской империи: закон Российской империи, 7 нояб. 1775 г. // Полное собрание законов Российской империи: собр. 1. СПб., 1830. Т. 20. Ст. 14392.

Bardziej szczegółowo

Białoruskie pismo społeczno-kulturalne, poświęcone zagadnieniom współczesności, historii, literatury i sztuki, miejsca człowieka w świecie.

Białoruskie pismo społeczno-kulturalne, poświęcone zagadnieniom współczesności, historii, literatury i sztuki, miejsca człowieka w świecie. 11/04 Czasopis Białoruskie pismo społeczno-kulturalne, poświęcone zagadnieniom współczesności, historii, literatury i sztuki, miejsca człowieka w świecie. Nr 11 (166). Listopad 2004. Internet: www.czasopis.com.

Bardziej szczegółowo

Леў Сапега Жыццё дзеля Айчыны

Леў Сапега Жыццё дзеля Айчыны Генадзь Праневіч Леў Сапега Жыццё дзеля Айчыны (Кароткі біяграфічны нарыс) ВІЦЕБСК 2003 УДК 94 (476) + 82.09 (476) Навуковы рэдактар Доктар філалагічных навук І.В. Саверчанка Рэцэнзенты: Кандыдат гістарычных

Bardziej szczegółowo

Кавалерыя арміі Вялікага княства Літоўскага XVIII cт.: эвалюцыя структуры. Чаропка С.А.

Кавалерыя арміі Вялікага княства Літоўскага XVIII cт.: эвалюцыя структуры. Чаропка С.А. УДК 94:357(476+474.5) 17 Кавалерыя арміі Вялікага княства Літоўскага XVIII cт.: эвалюцыя структуры Чаропка С.А. У артыкуле даследуецца працэс эвалюцыі кавалерыйскіх падраздзяленняў арміі ВКЛ падчас фарміравання

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA BIAŁORUSKIEGO MAJ 2013 POZIOM PODSTAWOWY. Czas pracy: 170 minut. Liczba punktów do uzyskania: 70 WPISUJE ZDAJĄCY

EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA BIAŁORUSKIEGO MAJ 2013 POZIOM PODSTAWOWY. Czas pracy: 170 minut. Liczba punktów do uzyskania: 70 WPISUJE ZDAJĄCY Centralna Komisja Egzaminacyjna Arkusz zawiera informacje prawnie chronione do momentu rozpoczęcia egzaminu. Układ graficzny CKE 2010 KOD WPISUJE ZDAJĄCY PESEL Miejsce na naklejkę z kodem dysleksja EGZAMIN

Bardziej szczegółowo

Секцыя 4. Нацыя ў Цэнтральна-Усходняй Еўропе: супольнасць і ідэнтычнасць. Панэль 4.1. Нацыя- і дзяржаватварэнне

Секцыя 4. Нацыя ў Цэнтральна-Усходняй Еўропе: супольнасць і ідэнтычнасць. Панэль 4.1. Нацыя- і дзяржаватварэнне Секцыя 4. Нацыя ў Цэнтральна-Усходняй Еўропе: супольнасць і ідэнтычнасць Панэль 4.1. Нацыя- і дзяржаватварэнне Геннадий Дедурин О причинах слабости белорусского национального движения в Польше (1921 1939

Bardziej szczegółowo

Голас мінулага і патрэбы сучаснасці 1 (вытрымкі)

Голас мінулага і патрэбы сучаснасці 1 (вытрымкі) КРАЁВАЯ ІДЭЯ, канец ХІХ пачатак ХХ стагоддзя анталогія Голас мінулага і патрэбы сучаснасці 1 (вытрымкі) Раман Скірмунт 10 У крызісны час для цяперашняй расійскай дзяржавы пачалі дамагацца права на самастойнае

Bardziej szczegółowo

А.П. БЕСПАРТЫЙНЫ БЛОК СУПРАЦОЎНІЦТВА З УРАДАМ МАРШАЛА Ю. ПІЛСУДСКАГА ( ) НА ТЭРЫТОРЫІ ЗАХОДНЯЙ БЕЛАРУСІ: АСАБЛІВАСЦІ КРЫНІЦАЗНАЎЧАЙ БАЗЫ

А.П. БЕСПАРТЫЙНЫ БЛОК СУПРАЦОЎНІЦТВА З УРАДАМ МАРШАЛА Ю. ПІЛСУДСКАГА ( ) НА ТЭРЫТОРЫІ ЗАХОДНЯЙ БЕЛАРУСІ: АСАБЛІВАСЦІ КРЫНІЦАЗНАЎЧАЙ БАЗЫ Дзмітрук А.П. БЕСПАРТЫЙНЫ БЛОК СУПРАЦОЎНІЦТВА З УРАДАМ МАРШАЛА Ю. ПІЛСУДСКАГА (1928 1939) НА ТЭРЫТОРЫІ ЗАХОДНЯЙ БЕЛАРУСІ: АСАБЛІВАСЦІ КРЫНІЦАЗНАЎЧАЙ БАЗЫ Беспартыйны блок супрацоўніцтва з урадам маршала

Bardziej szczegółowo

ГУМАНИТАРНЫЕ НАУКИ. Исторические науки 1. ПОЛЬСКАЯ ГІСТАРЫЯГРАФІЯ АГРАРНАГА ПЫТАННЯ Ў ПРАГРАМАХ ПАЛІТЫЧНЫХ ПАРТЫЙ ІІ РЭЧЫ ПАСПАЛІТАЙ ( гады)

ГУМАНИТАРНЫЕ НАУКИ. Исторические науки 1. ПОЛЬСКАЯ ГІСТАРЫЯГРАФІЯ АГРАРНАГА ПЫТАННЯ Ў ПРАГРАМАХ ПАЛІТЫЧНЫХ ПАРТЫЙ ІІ РЭЧЫ ПАСПАЛІТАЙ ( гады) УДК 94,438 ( 1921-1939 ) ПОЛЬСКАЯ ГІСТАРЫЯГРАФІЯ АГРАРНАГА ПЫТАННЯ Ў ПРАГРАМАХ ПАЛІТЫЧНЫХ ПАРТЫЙ ІІ РЭЧЫ ПАСПАЛІТАЙ (1921 1939 гады) В.П. ГАРМАТНЫ (Баранавіцкі дзяржаўны ўніверсітэт) Разглядаюцца падыходы

Bardziej szczegółowo

Haradockija Nawiny. Wiadomości Gródeckie. Gazeta o Ziemi Gródeckiej i jej Mieszkańcach Nr 3 (203) Marzec 2013 Cena 2,50 zł

Haradockija Nawiny. Wiadomości Gródeckie. Gazeta o Ziemi Gródeckiej i jej Mieszkańcach Nr 3 (203) Marzec 2013 Cena 2,50 zł Wiadomości Gródeckie Haradockija Nawiny Gazeta o Ziemi Gródeckiej i jej Mieszkańcach Nr 3 (203) Marzec 2013 Cena 2,50 zł Fot. Jerzy Chmielewski isokolka.eu Развітанне з Сакратам Яно- вічам Po pierwsze

Bardziej szczegółowo

Л. А. Козік МЕЧЫСЛАЎ ФРАНЦІШАК РАКОЎСКІ АПОШНІ ПРЭМ ЕР-МІНІСТР ПОЛЬСКАЙ НАРОДНАЙ РЭСПУБЛІКІ

Л. А. Козік МЕЧЫСЛАЎ ФРАНЦІШАК РАКОЎСКІ АПОШНІ ПРЭМ ЕР-МІНІСТР ПОЛЬСКАЙ НАРОДНАЙ РЭСПУБЛІКІ Козік, Л.А. Мечыслаў Францішак Ракоўскі апошні прэм ер-міністр Польскай Народнай Рэспублікі / Л.А. Козік // Российские и славянские исследования: науч. сб. Вып. 9. / редкол.: А.П. Сальков, О.А. Яновский

Bardziej szczegółowo

ПАРЛАМЕНЦКІЯ СТРУКТУРЫ ЎЛАДЫ ў сістэме дзяржаўнага кіравання Вялікага княства Літоўскага і Рэчы Паспалітай у XV XVIII стагоддзях

ПАРЛАМЕНЦКІЯ СТРУКТУРЫ ЎЛАДЫ ў сістэме дзяржаўнага кіравання Вялікага княства Літоўскага і Рэчы Паспалітай у XV XVIII стагоддзях ПАРЛАМЕНЦКІЯ СТРУКТУРЫ ЎЛАДЫ ў сістэме дзяржаўнага кіравання Вялікага княства Літоўскага і Рэчы Паспалітай у XV XVIII стагоддзях BIP INSTITUTE OF LAW POLISH INSTITUTE IN MINSK THE EMBASSY OF THE REPUBLIC

Bardziej szczegółowo

Białoruskie pismo społeczno-kulturalne, poświęcone zagadnieniom współczesności, historii, literatury i sztuki, miejsca człowieka w świecie.

Białoruskie pismo społeczno-kulturalne, poświęcone zagadnieniom współczesności, historii, literatury i sztuki, miejsca człowieka w świecie. 7-8/04 Czasopis Białoruskie pismo społeczno-kulturalne, poświęcone zagadnieniom współczesności, historii, literatury i sztuki, miejsca człowieka w świecie. Nr 7-8 162-163). Lipiec sierpień 2004. Internet:

Bardziej szczegółowo

Манеты караля. Стэфана Баторыя ў зборы Гродзенскага дзяржаўнага гісторыка-археалагічнага музея. Баторы Іштван (Bathory Istwan) належаў да старажытнага

Манеты караля. Стэфана Баторыя ў зборы Гродзенскага дзяржаўнага гісторыка-археалагічнага музея. Баторы Іштван (Bathory Istwan) належаў да старажытнага Манеты караля Стэфана Баторыя ў зборы Гродзенскага дзяржаўнага гісторыка-археалагічнага музея IÌ äêäâçöçä Старшы навуковы супрацоўнік аддзела фондаў Гродзенскага дзяржаўнага гісторыка-археалагічнага музея

Bardziej szczegółowo

WOJEWÓDZKI KONKURS JĘZYKA BIAŁORUSKIEGO

WOJEWÓDZKI KONKURS JĘZYKA BIAŁORUSKIEGO Kod ucznia Liczba punktów WOJEWÓDZKI KONKURS JĘZYKA BIAŁORUSKIEGO DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW W ROKU SZKOLNYM 2015/2016-17.03.2016 1. Test konkursowy zawiera 11 zadań. Są to zadania zamknięte i otwarte. Na ich

Bardziej szczegółowo

ДА ПЫТАННЯ АБ НАЦЫЯНАЛЬНАЙ САМАСВЯДОМАСЦІ ШЛЯХТЫ БЕЛАРУСІ Ў ПАЭМЕ АДАМА МІЦКЕВІЧА «ПАН ТАДЭВУШ»

ДА ПЫТАННЯ АБ НАЦЫЯНАЛЬНАЙ САМАСВЯДОМАСЦІ ШЛЯХТЫ БЕЛАРУСІ Ў ПАЭМЕ АДАМА МІЦКЕВІЧА «ПАН ТАДЭВУШ» А. П. ЛОЙКА ДА ПЫТАННЯ АБ НАЦЫЯНАЛЬНАЙ САМАСВЯДОМАСЦІ ШЛЯХТЫ БЕЛАРУСІ Ў ПАЭМЕ АДАМА МІЦКЕВІЧА «ПАН ТАДЭВУШ» У артыкуле на аснове навукова-гістарычнага аналізу паэмы А. Міцкевіча «Пан Тадэвуш» разглядаецца

Bardziej szczegółowo

Białoruskie pismo społeczno-kulturalne, poświęcone zagadnieniom współczesności, historii, literatury i sztuki, miejsca człowieka w świecie.

Białoruskie pismo społeczno-kulturalne, poświęcone zagadnieniom współczesności, historii, literatury i sztuki, miejsca człowieka w świecie. 6/11 Czasopis Białoruskie pismo społeczno-kulturalne, poświęcone zagadnieniom współczesności, historii, literatury i sztuki, miejsca człowieka w świecie. Nr 6 (243). Чэрвень czerwiec 2011. http://czasopis.pl

Bardziej szczegółowo

Янка Брыль Выбраныя творы ў трох тамах Том 1

Янка Брыль Выбраныя творы ў трох тамах Том 1 Янка Брыль Выбраныя творы ў трох тамах Том 1 Мінск Мастацкая літаратура 1992 ББЛ 84Бел7 Б89 ISBN 5-340-01038-4 (т. 1) ISBN 5-340-01037-6 В первый том Избранных произведений народного писателя Беларуси

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY 2011 JĘZYK BIAŁORUSKI

EGZAMIN MATURALNY 2011 JĘZYK BIAŁORUSKI Centralna Komisja Egzaminacyjna w Warszawie EGZAMIN MATURALNY 20 JĘZYK BIAŁORUSKI POZIOM PODSTAWOWY MAJ 20 2 Egzamin maturalny z języka białoruskiego poziom podstawowy Odpowiedzi maturzysty mogą przybierać

Bardziej szczegółowo

Анталогія палітычнай думкі паспяховага суседа

Анталогія палітычнай думкі паспяховага суседа Сяргей Астанковіч Анталогія палітычнай думкі паспяховага суседа Літоўская палітычная думка, канец ХІХ пачатак ХХ стагоддзя (2013). 156 Рэцэнзіі (гісторыя) Homines historiam ignari semper sunt pueri Людзі,

Bardziej szczegółowo

Czasopis 5/13. współczesności, historii, literatury i sztuki, miejsca człowieka w świecie.

Czasopis 5/13. współczesności, historii, literatury i sztuki, miejsca człowieka w świecie. 5/13 Czasopis Białoruskie pismo społeczno-kulturalne, poświęcone zagadnieniom współczesności, historii, literatury i sztuki, miejsca człowieka w świecie. Nr 5 (264). Травень maj 2013. http://czasopis.pl

Bardziej szczegółowo

Гарадзенскі палімпсест Дзяржаўныя ўстановы і палітычнае жыццё. XV XX ст.

Гарадзенскі палімпсест Дзяржаўныя ўстановы і палітычнае жыццё. XV XX ст. Гарадзенскі палімпсест. 2009 Дзяржаўныя ўстановы і палітычнае жыццё. XV XX ст. Гародня 2009 Серыя «Гарадзенская бібліятэка» выдаецца пад патранатам Аляксандра Мілінкевіча, лідэра Руху «За Свабоду», лаўрэата

Bardziej szczegółowo

JĘZYK BIAŁORUSKI POZIOM PODSTAWOWY

JĘZYK BIAŁORUSKI POZIOM PODSTAWOWY EGZAMIN MATURALNY W ROKU SZKOLNYM 2013/2014 JĘZYK BIAŁORUSKI POZIOM PODSTAWOWY ROZWIĄZANIA ZADAŃ I SCHEMAT PUNKTOWANIA MAJ 2014 2 Egzamin maturalny z języka białoruskiego Część I Odpowiedzi maturzysty

Bardziej szczegółowo

Беларуская культура Σ Ο Φ Ι Α. Artykuły, Rozprawy. Статьи, Доклады. Kultura Białoruska: XVIII i XIX stulecia a kształtowanie toŝsamości

Беларуская культура Σ Ο Φ Ι Α. Artykuły, Rozprawy. Статьи, Доклады. Kultura Białoruska: XVIII i XIX stulecia a kształtowanie toŝsamości Беларуская культура... 145 ISSN 1642-1248 Σ Ο Φ Ι Α NR 4/2004 Artykuły, Rozprawy Статьи, Доклады НІА РБ Мінск Беларуская культура: уплывы XVIII і ХІХ стагоддзяў і фарміраванне самабытнасці Kultura Białoruska:

Bardziej szczegółowo

АСАБЛІВАСЦІ САЦЫЯЛІНГВІСТЫЧНАЙ СІТУАЦЫІ Ў КАМУНІКАТЫЎНАЙ ПРАСТОРЫ КАНТАКТНАЙ ЗОНЫ БЕЛАРУСІ І ПОЛЬШЧЫ (ГІСТАРЫЧНЫ АСПЕКТ)

АСАБЛІВАСЦІ САЦЫЯЛІНГВІСТЫЧНАЙ СІТУАЦЫІ Ў КАМУНІКАТЫЎНАЙ ПРАСТОРЫ КАНТАКТНАЙ ЗОНЫ БЕЛАРУСІ І ПОЛЬШЧЫ (ГІСТАРЫЧНЫ АСПЕКТ) Socjolingwistyka XXVIII, 2014 PL ISSN 0208-6808 Нацыянальная акадэмія навук Беларусі, Мінск (Беларусь) АСАБЛІВАСЦІ САЦЫЯЛІНГВІСТЫЧНАЙ СІТУАЦЫІ Ў КАМУНІКАТЫЎНАЙ ПРАСТОРЫ КАНТАКТНАЙ ЗОНЫ БЕЛАРУСІ І ПОЛЬШЧЫ

Bardziej szczegółowo

Беларускія паланафілы і польскія ўлады ў Заходняй Беларусі міжваеннага перыяду: фінансавы аспект узаемадзеяння

Беларускія паланафілы і польскія ўлады ў Заходняй Беларусі міжваеннага перыяду: фінансавы аспект узаемадзеяння Известия Гомельского государственного университета имени Ф. Скорины, 1 (88), 2015 УДК 930 (476) (1921 1939) Беларускія паланафілы і польскія ўлады ў Заходняй Беларусі міжваеннага перыяду: фінансавы аспект

Bardziej szczegółowo

Czasopis 2/05. Nr 2 (169). Luty Internet: Cena 3 zł. Białoruskie pismo społeczno-kulturalne, poświęcone zagadnieniom

Czasopis 2/05. Nr 2 (169). Luty Internet:  Cena 3 zł. Białoruskie pismo społeczno-kulturalne, poświęcone zagadnieniom 2/05 Czasopis Białoruskie pismo społeczno-kulturalne, poświęcone zagadnieniom współczesności, historii, literatury i sztuki, miejsca człowieka w świecie. Nr 2 169). Luty 2005. Internet: www.czasopis.com.

Bardziej szczegółowo

У ПОШУКАХ «БЕЛАРУСКАГА ВЕРША» (паэзія Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча і Янкі Лучыны)

У ПОШУКАХ «БЕЛАРУСКАГА ВЕРША» (паэзія Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча і Янкі Лучыны) 24 В.П. РАГОЙША У ПОШУКАХ «БЕЛАРУСКАГА ВЕРША» (паэзія Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча і Янкі Лучыны) На материале поэзии Винцента Дунина-Марцинкевича (1808 1884) и Янки Лучины (1851 1897) показаны поиски

Bardziej szczegółowo

НАРАДЖЭННЕ БЕЛАРУСКАЙ ГАРОДНІ

НАРАДЖЭННЕ БЕЛАРУСКАЙ ГАРОДНІ Андрэй Чарнякевіч НАРАДЖЭННЕ БЕЛАРУСКАЙ ГАРОДНІ З гісторыі нацыянальнага руху 1909 1939 гадоў Мінск Выдавец А.М. Янушкевіч 2015 УДК 94(476) 1909/1939 ББК 63.3(4Беи)6 Ч21 Рэцэнзенты: Яўген Мірановіч, прафесар,

Bardziej szczegółowo

2013 ВЕСТНИК ПОЛОЦКОГО ГОСУДАРСТВЕННОГО УНИВЕРСИТЕТА. Серия Е

2013 ВЕСТНИК ПОЛОЦКОГО ГОСУДАРСТВЕННОГО УНИВЕРСИТЕТА. Серия Е 2013 ВЕСТНИК ПОЛОЦКОГО ГОСУДАРСТВЕННОГО УНИВЕРСИТЕТА. Серия Е УДК 82:2-1(09) СЭНСАВАЕ ПОЛЕ ПЫТАННЯ ІЕРАРХІІ Ў ПРАВАСЛАЎНА-КАТАЛІЦКАЙ ПАЛЕМІЦЫ XVII СТАГОДДЗЯ НА ПРЫКЛАДЗЕ ДЫСПУТУ ІАНІКІЯ ГАЛЯТОЎСКАГА І

Bardziej szczegółowo

Białoruskie pismo społeczno-kulturalne, poświęcone zagadnieniom współczesności, historii, literatury i sztuki, miejsca człowieka w świecie.

Białoruskie pismo społeczno-kulturalne, poświęcone zagadnieniom współczesności, historii, literatury i sztuki, miejsca człowieka w świecie. 10/04 Czasopis Białoruskie pismo społeczno-kulturalne, poświęcone zagadnieniom współczesności, historii, literatury i sztuki, miejsca człowieka w świecie. Nr 10 (165). Październik 2004. Internet: www.czasopis.com.

Bardziej szczegółowo

WOJEWÓDZKI KONKURS JĘZYKA BIAŁORUSKIEGO

WOJEWÓDZKI KONKURS JĘZYKA BIAŁORUSKIEGO Kod ucznia Liczba punktów WOJEWÓDZKI KONKURS JĘZYKA BIAŁORUSKIEGO DLA UCZNIÓW GIMNAZJUM W ROKU SZKOLNYM 2014/2015-18.03.2015 1. Test konkursowy zawiera 10 zadań. Są to zadania zamknięte i otwarte. Na ich

Bardziej szczegółowo

Białoruskie pismo społeczno-kulturalne, poświęcone zagadnieniom współczesności, historii, literatury i sztuki, miejsca człowieka w świecie.

Białoruskie pismo społeczno-kulturalne, poświęcone zagadnieniom współczesności, historii, literatury i sztuki, miejsca człowieka w świecie. 1/05 Czasopis Białoruskie pismo społeczno-kulturalne, poświęcone zagadnieniom współczesności, historii, literatury i sztuki, miejsca człowieka w świecie. Nr 1 (168). Styczeń 2005. Internet: www.czasopis.com.

Bardziej szczegółowo

Czasopis 4/13. Nr 4 (263). Красавік kwiecień 2013. http://czasopis.pl Cena 5 zł (w tym 5% VAT)

Czasopis 4/13. Nr 4 (263). Красавік kwiecień 2013. http://czasopis.pl Cena 5 zł (w tym 5% VAT) Białoruskie pismo społeczno-kulturalne, poświęcone zagadnieniom współczesności, historii, literatury i sztuki, miejsca człowieka w świecie. Nr 4 (263). Красавік kwiecień 2013. http://czasopis.pl Cena 5

Bardziej szczegółowo

камунікаты Ігнат Даніловіч і Катэхізіс 1835 года Мікола Хаўстовіч (Мінск)

камунікаты Ігнат Даніловіч і Катэхізіс 1835 года Мікола Хаўстовіч (Мінск) камунікаты Мікола Хаўстовіч (Мінск) Ігнат Даніловіч і Катэхізіс 1835 года Беларусь у першай палове XIX ст. была арэнаю жорсткае палітычнае ды ідэалагічнае барацьбы. Рэчыпаспалітаўскі патрыятызм, што ўзмоцніўся

Bardziej szczegółowo

Беларускі ліцэй у Гайнаўцы

Беларускі ліцэй у Гайнаўцы Беларускі ліцэй у Гайнаўцы Апрацавалі Аляксандр Іванюк і Васіль Сакоўскі Гайнаўка 2000 Liceum Białoruskie w Hajnówce Opracowanie Aleksander Iwaniuk i Bazyli Sakowski Hajnówka 2000 Tłumaczenie na język

Bardziej szczegółowo

ODPOWIEDZI I SCHEMAT PUNKTOWANIA POZIOM ROZSZERZONY Część I rozumienie tekstu

ODPOWIEDZI I SCHEMAT PUNKTOWANIA POZIOM ROZSZERZONY Część I rozumienie tekstu ODPOWIEDZI I SCHEMAT PUNKTOWANIA POZIOM ROZSZERZONY Część I rozumienie tekstu Крытыка як інтэрпрэтацыя літаратурнага творa Nr Odpowiedzi Maks. liczba pkt. Pkt. cząstk. Uwagi Роля крытыка змяняецца таму,

Bardziej szczegółowo

Białoruskie pismo społeczno-kulturalne, poświęcone zagadnieniom współczesności, historii, literatury i sztuki, miejsca człowieka w świecie.

Białoruskie pismo społeczno-kulturalne, poświęcone zagadnieniom współczesności, historii, literatury i sztuki, miejsca człowieka w świecie. 3/04 Czasopis Białoruskie pismo społeczno-kulturalne, poświęcone zagadnieniom współczesności, historii, literatury i sztuki, miejsca człowieka w świecie. Nr 3 (158). Marzec 2004. Internet: www.czasopis.com.

Bardziej szczegółowo

Ïàäï³ñíû ³íäýêñ 00345

Ïàäï³ñíû ³íäýêñ 00345 ARCHE 6 (105) ýðâåíü 2011 6-2011 6-2011 Íàâóêîâû, íàâóêîâà-ïàïóëÿðíû, ãðàìàäçêà-ïàë³òû íû ³ ë³òàðàòóðíàìàñòàöê³ àñîï³ñ «ARCHE Ïà àòàê» âûäàåööà çü âåðàñüíÿ 1998 ãîäó øòîìåñÿö. ÐÝÄÀÊÖÛß: Âàëåð Óëàäç³ìåðàâ³

Bardziej szczegółowo

УДК 94(476)(082) pawet.net

УДК 94(476)(082) pawet.net УДК 94(476)(082) У чарговы, чацвёрты выпуск альманаха «Асоба i час» увайшлi матэрыялы, прысвечаныя выдатным дзеячам гiсторыi i культуры, чые лёсы звязаныя з беларускай зямлёй. Сярод iх Аляксандра Нарбут,

Bardziej szczegółowo

ПАМІЖ БЕЛАРУССЮ І ПОЛЬШЧАЙ Драматургія Сяргея Кавалёва. POMIĘDZY BIAŁORUSIĄ A POLSKĄ Dramaturgia Siarhieja Kawaloua.

ПАМІЖ БЕЛАРУССЮ І ПОЛЬШЧАЙ Драматургія Сяргея Кавалёва. POMIĘDZY BIAŁORUSIĄ A POLSKĄ Dramaturgia Siarhieja Kawaloua. ПАМІЖ БЕЛАРУССЮ І ПОЛЬШЧАЙ Драматургія Сяргея Кавалёва POMIĘDZY BIAŁORUSIĄ A POLSKĄ Dramaturgia Siarhieja Kawaloua Зборнiк артыкулаў Мінск, «Кнігазбор», 2009 УДК 82.6.3.09+929 Кавалёў ББК 83.3(4Беи) П5

Bardziej szczegółowo

Юры Гумянюк. Крэсовыя жарсьці. Даўно не назіралася ля сядзібы Саюзу палякаў Беларусі ў Гародні такога м... str. 4

Юры Гумянюк. Крэсовыя жарсьці. Даўно не назіралася ля сядзібы Саюзу палякаў Беларусі ў Гародні такога м... str. 4 Завяршэнне Вашай дыпламатычнай службы ў Польшчы адкладвалася ўсю восень. Ці Вас не адпускалі, ці, можа, Вы не паспелі закончыць... (str. 17) Czy można przez całe życie być związanym z jednym regionem i

Bardziej szczegółowo

Czasopis 3/14. współczesności, historii, literatury i sztuki, miejsca człowieka w świecie.

Czasopis 3/14. współczesności, historii, literatury i sztuki, miejsca człowieka w świecie. 3/14 Czasopis Białoruskie pismo społeczno-kulturalne, poświęcone zagadnieniom współczesności, historii, literatury i sztuki, miejsca człowieka w świecie. Nr 3 (273). Сакавік marzec 2014. http://czasopis.pl

Bardziej szczegółowo

Czasopis 12/03. Nr 12 (155). Grudzień 2003. Internet: www.slonko.com.pl/czasopis. Cena 3 zł.

Czasopis 12/03. Nr 12 (155). Grudzień 2003. Internet: www.slonko.com.pl/czasopis. Cena 3 zł. 12/03 Czasopis Białoruskie pismo społeczno-kulturalne, poświęcone zagadnieniom współczesności, historii, literatury i sztuki, miejsca człowieka w świecie. Nr 12 (155). Grudzień 2003. Internet: www.slonko.com.pl/czasopis.

Bardziej szczegółowo

ВОСЕНЬ 1939 ГОДА Ў ГІСТАРЫЧНАЙ ТРАДЫЦЫІ І ВУСНАЙ ГІСТОРЫІ

ВОСЕНЬ 1939 ГОДА Ў ГІСТАРЫЧНАЙ ТРАДЫЦЫІ І ВУСНАЙ ГІСТОРЫІ ВОСЕНЬ 1939 ГОДА Ў ГІСТАРЫЧНАЙ ТРАДЫЦЫІ І ВУСНАЙ ГІСТОРЫІ ВОСЕНЬ 1939 ГОДА Ў ГІСТАРЫЧНАЙ ТРАДЫЦЫІ І ВУСНАЙ ГІСТОРЫІ Мінск Выдавец Зміцер Колас 2015 УДК 94(476) 1939 (082) ББК 63.3(4Беи)622я43 В76 Навуковы

Bardziej szczegółowo

Палітычныя і сацыякультурныя асновы ідэалагемы «Чацвёртая Рэч Паспалітая»

Палітычныя і сацыякультурныя асновы ідэалагемы «Чацвёртая Рэч Паспалітая» ISSN 1819 3625 16-17(1-2), 2011 Палітычныя і сацыякультурныя асновы ідэалагемы «Чацвёртая Рэч Паспалітая» Сутнасныя сацыякультурныя і палітычныя метамарфозы апошніх дзесяцігоддзяў у дзяржавах усходнееўрапейскага

Bardziej szczegółowo

«НАШ КАСЦЮШКА СЛАЎНЫ!»

«НАШ КАСЦЮШКА СЛАЎНЫ!» Анатоль Трафімчык «НАШ КАСЦЮШКА СЛАЎНЫ!» Гістарычная постаць Тадэвуша Касцюшкі ў беларускай літаратуры Мінск Выдавец А. М. Янушкевіч 2017 УДК 821.161.3-09 ББК 83.3(4Беи) Т65 Навуковыя рэдактары: кандыдат

Bardziej szczegółowo

Czasopis 7-8/11. Nr 7-8 (244). Ліпень жнівень Cena 5 zł (w tym 5% VAT)

Czasopis 7-8/11. Nr 7-8 (244). Ліпень жнівень Cena 5 zł (w tym 5% VAT) 7-8/11 Czasopis Białoruskie pismo społeczno-kulturalne, poświęcone zagadnieniom współczesności, historii, literatury i sztuki, miejsca człowieka w świecie. Nr 7-8 (244). Ліпень жнівень 2011. http://czasopis.pl

Bardziej szczegółowo

Да праблемы вытокаў фармавання краёвай ідэі на пачатку ХХ ст. Алесь Смалянчук (Гродна-Варшава)

Да праблемы вытокаў фармавання краёвай ідэі на пачатку ХХ ст. Алесь Смалянчук (Гродна-Варшава) 1 Да праблемы вытокаў фармавання краёвай ідэі на пачатку ХХ ст. Алесь Смалянчук (Гродна-Варшава) У апошняе дваццацігодзе відавочны ўздым навуковай і грамадскай цікавасці да праблематыкі краёвай ідэі як

Bardziej szczegółowo

Czasopis 4/12. Nr 4 (252). Красавік kwiecień Cena 5 zł (w tym 5% VAT)

Czasopis 4/12. Nr 4 (252). Красавік kwiecień Cena 5 zł (w tym 5% VAT) 4/12 Czasopis Białoruskie pismo społeczno-kulturalne, poświęcone zagadnieniom współczesności, historii, literatury i sztuki, miejsca człowieka w świecie. Nr 4 (252). Красавік kwiecień 2012. http://czasopis.pl

Bardziej szczegółowo

Czasopis 7-8/16. Nr 7-8 (299). Ліпень жнівень Cena 6 zł (w tym 5% VAT)

Czasopis 7-8/16. Nr 7-8 (299). Ліпень жнівень Cena 6 zł (w tym 5% VAT) 7-8/16 Czasopis Białoruskie pismo społeczno-kulturalne, poświęcone zagadnieniom współczesności, historii, literatury i sztuki, miejsca człowieka w świecie. Nr 7-8 (299). Ліпень жнівень 2016. http://czasopis.pl

Bardziej szczegółowo

& Kultura Enter. Âыпуск 16

& Kultura Enter. Âыпуск 16 Âыпуск 16 & Kultura Enter Jakiś czas temu Klinau opowiedział mi projekcie wydawniczym Partizana pt. Niewidzialne rewolucje. To seria albumów, prezentujących dokonania współczesnych artystów białoruskich,

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA BIAŁORUSKIEGO MAJ 2012 POZIOM ROZSZERZONY. Czas pracy: 180 minut. Liczba punktów do uzyskania: 45 WPISUJE ZDAJĄCY

EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA BIAŁORUSKIEGO MAJ 2012 POZIOM ROZSZERZONY. Czas pracy: 180 minut. Liczba punktów do uzyskania: 45 WPISUJE ZDAJĄCY Centralna Komisja Egzaminacyjna Arkusz zawiera informacje prawnie chronione do momentu rozpoczęcia egzaminu. Układ graficzny CKE 2010 KOD WPISUJE ZDAJĄCY PESEL Miejsce na naklejkę z kodem dysleksja EGZAMIN

Bardziej szczegółowo

recenzje, po У. Е. Снапкоўскі, Гісторыя знешняй палітыкі Бела- русі: Вучэбны дапаможнік для студэнтаў факультэ-

recenzje, po У. Е. Снапкоўскі, Гісторыя знешняй палітыкі Бела- русі: Вучэбны дапаможнік для студэнтаў факультэ- У. Е. Снапкоўскі, Гісторыя знешняй палітыкі Беларусі: Вучэбны дапаможнік для студэнтаў факультэтаў міжнародных адносін: У 2 частках, ч. 1, Ад пачаткаў дзяржаўнасці да канца XVIII ст., Мінск: БДУ, 2003,

Bardziej szczegółowo

Жыць трэба на сваёй зямлі. Размова з Міхалам Аляксейчыкам, генеральным консулам Рэспублікі Беларусь у Беластоку. На дыпламатычнай слу... str.

Жыць трэба на сваёй зямлі. Размова з Міхалам Аляксейчыкам, генеральным консулам Рэспублікі Беларусь у Беластоку. На дыпламатычнай слу... str. Od Redaktora. Czerwcowe wybory do Parlamentu Europejskiego w naszym regionie, podobnie jak w całym kraju, miały wyraźne znamiona politycznego plebiscytu. Z góry nar... str. 4 Janusz Korbel. Trudna wolność.

Bardziej szczegółowo

Białoruskie pismo społeczno-kulturalne, poświęcone zagadnieniom współczesności, historii, literatury i sztuki, miejsca człowieka w świecie.

Białoruskie pismo społeczno-kulturalne, poświęcone zagadnieniom współczesności, historii, literatury i sztuki, miejsca człowieka w świecie. 12/04 Czasopis Białoruskie pismo społeczno-kulturalne, poświęcone zagadnieniom współczesności, historii, literatury i sztuki, miejsca człowieka w świecie. Nr 12 (167). Grudzień 2004. Internet: www.czasopis.com.

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA BIAŁORUSKIEGO POZIOM PODSTAWOWY

EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA BIAŁORUSKIEGO POZIOM PODSTAWOWY Arkusz zawiera informacje prawnie chronione do momentu rozpoczęcia egzaminu. MOB 2016 UZUPEŁNIA ZDAJĄCY KOD PESEL miejsce na naklejkę dysleksja EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA BIAŁORUSKIEGO POZIOM PODSTAWOWY

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA BIAŁORUSKIEGO POZIOM ROZSZERZONY

EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA BIAŁORUSKIEGO POZIOM ROZSZERZONY Arkusz zawiera informacje prawnie chronione do momentu rozpoczęcia egzaminu. MOB 2016 UZUPEŁNIA ZDAJĄCY KOD PESEL miejsce na naklejkę dysleksja EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA BIAŁORUSKIEGO POZIOM ROZSZERZONY

Bardziej szczegółowo

autor Szymon Stankiewicz tłumaczenie Joanna Czaban projekt graficzny i skład David Sypniewski wydawca Stowarzyszenie Praktyków Kultury Krynki 2014

autor Szymon Stankiewicz tłumaczenie Joanna Czaban projekt graficzny i skład David Sypniewski wydawca Stowarzyszenie Praktyków Kultury Krynki 2014 Powalona poezja z Krynek autor Szymon Stankiewicz tłumaczenie Joanna Czaban projekt graficzny i skład David Sypniewski wydawca Stowarzyszenie Praktyków Kultury Krynki 2014 Tomik wydany w ramach projektu

Bardziej szczegółowo

Садоўская А. Л., Сяброўская М. А.

Садоўская А. Л., Сяброўская М. А. Садоўская А. Л., Сяброўская М. А. Сiмволiка каровы / быка (вала) ў беларускай парэмiялогii i культуры // Фалькларыстычныя даследаваннi. Кантэкст. Тыпалогiя. Сувязi: Зб.арт. Вып.2. Пад навук. рэд. Р.М.Кавалевай,

Bardziej szczegółowo

To warto wiedzieć / Гэта варта ведаць. Rzeczpospolita Polska. Рэспубліка Польшча. Рэспубліка Польшча. Godło Rzeczypospolitej Герб Рэспублікі Польшча

To warto wiedzieć / Гэта варта ведаць. Rzeczpospolita Polska. Рэспубліка Польшча. Рэспубліка Польшча. Godło Rzeczypospolitej Герб Рэспублікі Польшча To warto wiedzieć / Гэта варта ведаць Rzeczpospolita Polska Рэспубліка Польшча Godło Rzeczypospolitej Герб Рэспублікі Польшча Barwy narodowe: kolory biały i czerwony Нацыянальныя колеры: белы і чырвоны

Bardziej szczegółowo

Czasopis 6/14. współczesności, historii, literatury i sztuki, miejsca człowieka w świecie.

Czasopis 6/14. współczesności, historii, literatury i sztuki, miejsca człowieka w świecie. 6/14 Czasopis Białoruskie pismo społeczno-kulturalne, poświęcone zagadnieniom współczesności, historii, literatury i sztuki, miejsca człowieka w świecie. Nr 6 (276). Чэрвень czerwiec 2014. http://czasopis.pl

Bardziej szczegółowo

Białoruskie pismo społeczno-kulturalne, poświęcone zagadnieniom współczesności, historii, literatury i sztuki, miejsca człowieka w świecie.

Białoruskie pismo społeczno-kulturalne, poświęcone zagadnieniom współczesności, historii, literatury i sztuki, miejsca człowieka w świecie. 3/11 Czasopis Białoruskie pismo społeczno-kulturalne, poświęcone zagadnieniom współczesności, historii, literatury i sztuki, miejsca człowieka w świecie. Nr 3 (240). Сакавік marzec 2011. http://czasopis.pl

Bardziej szczegółowo

UMCS. Польскамоўны верш Krakow Адэлі з Устроні як ключ да разгадкі аўтарства паэмы Мачаха. Уводныя заўвагі

UMCS. Польскамоўны верш Krakow Адэлі з Устроні як ключ да разгадкі аўтарства паэмы Мачаха. Уводныя заўвагі DOI:10.17951/sb.2015.9.149 Literaturoznawstwo Białoruski Uniwersytet Państwowy (Mińsk, Białoruś) Belarusian State University (Minsk, Belarus) E-mail: ibogdana@yandex.ru Польскамоўны верш Krakow Адэлі з

Bardziej szczegółowo

пацяплення Больш камунікацыі Дзяніс Мельянцоў

пацяплення Больш камунікацыі Дзяніс Мельянцоў 88 БЕЛОРУССКИЙ ЕЖЕГОДНИК 2013 Беларусь ЕУрапейскі Саюз: напярэдадні чарговага пацяплення Дзяніс Мельянцоў Рэзюмэ 2013 год у беларуска-еўрапейскіх зносінах не прынёс якіх-кольвек радыкальных прарываў: ні

Bardziej szczegółowo

Мялешка Юлія Валер еўна, Мялешка Валерый Уладзіміравіч АРГАНІЗАЦЫЯ ПРОЦІПАЖАРНАЙ БЯСПЕКІ Ў ВЁСЦЫ ЗАХОДНЯЙ БЕЛАРУСІ Ў 30-х ГАДАХ XX СТАГОДДЗЯ

Мялешка Юлія Валер еўна, Мялешка Валерый Уладзіміравіч АРГАНІЗАЦЫЯ ПРОЦІПАЖАРНАЙ БЯСПЕКІ Ў ВЁСЦЫ ЗАХОДНЯЙ БЕЛАРУСІ Ў 30-х ГАДАХ XX СТАГОДДЗЯ Мялешка Юлія Валер еўна, Мялешка Валерый Уладзіміравіч АРГАНІЗАЦЫЯ ПРОЦІПАЖАРНАЙ БЯСПЕКІ Ў ВЁСЦЫ ЗАХОДНЯЙ БЕЛАРУСІ Ў 30-х ГАДАХ XX СТАГОДДЗЯ Чытаючы кнігу аб гістарычным жыцці Мінска аўтараў Шыбекі З.В.

Bardziej szczegółowo

Rada Naukowa. Recenzenci

Rada Naukowa. Recenzenci Acta Albaruthenica Rada Naukowa Aleksander BARSZCZEWSKI (Uniwersytet Warszawski) Hienadź CYCHUN (Narodowa Akademia Nauk Białorusi) Walancin HOLUBIEU (Narodowa Akademia Nauk Białorusi) Bronisław KODZIS

Bardziej szczegółowo

recenzje, ko Marek Waldenberg, Narody zależne i mniejszości naro- dowe w Europie Środkowo-Wschodniej. Dzieje konfliktów i idei,

recenzje, ko Marek Waldenberg, Narody zależne i mniejszości naro- dowe w Europie Środkowo-Wschodniej. Dzieje konfliktów i idei, Marek Waldenberg, Narody zależne i mniejszości narodowe w Europie Środkowo-Wschodniej. Dzieje konfliktów i idei, Warszawa 2000, wyd. Wydawnictwo Naukowe PWN, ss. 500 Recenzowana książka jest poszerzoną

Bardziej szczegółowo

Гісторыя і памяць. XV XX стст.

Гісторыя і памяць. XV XX стст. ГАРАДЗЕНСКІ СОЦЫУМ 2013 Гісторыя і памяць. XV XX стст. Матэрыялы міжнароднай навуковай канферэнцыі (Гародня, 9-10 лістапада 2013 г.) ГАРОДНЯ 2014 УДК 947.6 ББК 63.3(4Беи) ГАРАДЗЕНСКАЯ БІБЛІЯТЭКА прысвячаецца

Bardziej szczegółowo

артыкулы Эдуард Мазько (Гродна)

артыкулы Эдуард Мазько (Гродна) Эдуард Мазько (Гродна) артыкулы Уплыў самадзейнага тэатра на культурнае жыццё беларусаў у міжваеннай Польшчы ў 20-30 гады ХХ стагоддзя (у кантэксце дзейнасці Беларускай хрысціянскай дэмакратыі) Адной з

Bardziej szczegółowo

Праблема лакалізацыі сярэднявечнай Літвы

Праблема лакалізацыі сярэднявечнай Літвы Аляксандр Краўцэвіч (Гродна) артыкулы Праблема лакалізацыі сярэднявечнай Літвы Усходннеславянскі тэрмін Літва ў літоўскай мове мае адпаведнік Lietuva. Польская назва Litwa, відавочна, з яўляецца запазычанай

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA BIAŁORUSKIEGO MAJ 2014 POZIOM PODSTAWOWY. Czas pracy: 170 minut. Liczba punktów do uzyskania: 70 WPISUJE ZDAJĄCY

EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA BIAŁORUSKIEGO MAJ 2014 POZIOM PODSTAWOWY. Czas pracy: 170 minut. Liczba punktów do uzyskania: 70 WPISUJE ZDAJĄCY Arkusz zawiera informacje prawnie chronione do momentu rozpoczęcia egzaminu. Układ graficzny CKE 2013 KOD WPISUJE ZDAJĄCY PESEL Miejsce na naklejkę z kodem dysleksja EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA BIAŁORUSKIEGO

Bardziej szczegółowo

Białoruskie pismo społeczno-kulturalne, poświęcone zagadnieniom współczesności, historii, literatury i sztuki, miejsca człowieka w świecie.

Białoruskie pismo społeczno-kulturalne, poświęcone zagadnieniom współczesności, historii, literatury i sztuki, miejsca człowieka w świecie. 11/11 Czasopis Białoruskie pismo społeczno-kulturalne, poświęcone zagadnieniom współczesności, historii, literatury i sztuki, miejsca człowieka w świecie. Nr 11 (247). Лістапад listopad 2011. http://czasopis.pl

Bardziej szczegółowo

Czasopis 4/05. Nr 4 (171). Kwiecień 2005. Internet: www.czasopis.com. Cena 3 zł. Białoruskie pismo społeczno-kulturalne, poświęcone zagadnieniom

Czasopis 4/05. Nr 4 (171). Kwiecień 2005. Internet: www.czasopis.com. Cena 3 zł. Białoruskie pismo społeczno-kulturalne, poświęcone zagadnieniom 4/05 Czasopis Białoruskie pismo społeczno-kulturalne, poświęcone zagadnieniom współczesności, historii, literatury i sztuki, miejsca człowieka w świecie. Nr 4 (171). Kwiecień 2005. Internet: www.czasopis.com.

Bardziej szczegółowo

UMCS. Невялікім накладам у 100 асобнікаў у прыватным мінскім выдавецтве Права

UMCS. Невялікім накладам у 100 асобнікаў у прыватным мінскім выдавецтве Права DOI:10.17951/sb.2016.10.323 Ганна Кісліцына, Культурны градыент. Ідэі, маніфесты, кірункі беларускай літаратуры на мяжы ХХ ХХІ стагоддзяў, Мінск: Права і эканоміка, 2015, 344 c. Невялікім накладам у 100

Bardziej szczegółowo

Jerzy Chmielewski. Prowokacja? Prawdopodobnie jednak. Tamara Bołdak-Janowska. Kazania Białorusinki. Olga Tokarczuk

Jerzy Chmielewski. Prowokacja? Prawdopodobnie jednak. Tamara Bołdak-Janowska. Kazania Białorusinki. Olga Tokarczuk Polska wypowiedziała Białorusi umowę o współpracy w dziedzinie kultury, nauki i oświaty z 1995 roku. Od sierpnia tego roku przeszła już ona... (str. 19) Jerzy Chmielewski. Prowokacja? Prawdopodobnie jednak

Bardziej szczegółowo

MARIAN PIECIUKIEWICZ MACIEJ KONOPACKI

MARIAN PIECIUKIEWICZ MACIEJ KONOPACKI MARIAN PIECIUKIEWICZ MACIEJ KONOPACKI 1. Торунь, 27.ІХ.1963 г. Дарагі п[ане] Мацею! Прыемна мне было атрымаць ліст, за які і шчыра дзякую. Тым больш ён для мяне прыемны, што мае адносіны да нашых устаноў

Bardziej szczegółowo

Гісторыя. Да пытання аб ролі палітычнай ідэалогіі ў развіцці беларускага нацыянальнага руху ў 19 - пачатку 20 ст.

Гісторыя. Да пытання аб ролі палітычнай ідэалогіі ў развіцці беларускага нацыянальнага руху ў 19 - пачатку 20 ст. 3 Гісторыя Да пытання аб ролі палітычнай ідэалогіі ў развіцці беларускага нацыянальнага руху ў 19 - пачатку 20 ст. Алесь Смалянчук (Гародня) Беларускі нацыянальны рух пачатку 20 ст. не ажыццявіў сваёй

Bardziej szczegółowo

Паўстанцы 1863 году на фотаздымках

Паўстанцы 1863 году на фотаздымках падзеі і ўдзельнікі Паўстанцы 1863 году на фотаздымках Вольга Гарбачова Паўстанцы 1863 года на фотаздымках У пачатку 60-х гадоў ХIX ст. фатаграфія становіцца даволі распаўсюджанай з явай на беларуска-літоўскіх

Bardziej szczegółowo

Tamara Bołdak-Janowska. Te słowa nie wrócą. Ta sama droga. Janusz Korbel. Wysoka kultura. W przyrodzie istnieje zjawisko

Tamara Bołdak-Janowska. Te słowa nie wrócą. Ta sama droga. Janusz Korbel. Wysoka kultura. W przyrodzie istnieje zjawisko Tamara Bołdak-Janowska. Te słowa nie wrócą. Ta sama droga od kolei do Świsłoczan. Ta sama szerokość drogi, ale... str. 4 Janusz Korbel. Wysoka kultura. W przyrodzie istnieje zjawisko tzw. chowu wsobnego

Bardziej szczegółowo

Białoruskie pismo społeczno-kulturalne, poświęcone zagadnieniom współczesności, historii, literatury i sztuki, miejsca człowieka w świecie.

Białoruskie pismo społeczno-kulturalne, poświęcone zagadnieniom współczesności, historii, literatury i sztuki, miejsca człowieka w świecie. 6/04 Czasopis Białoruskie pismo społeczno-kulturalne, poświęcone zagadnieniom współczesności, historii, literatury i sztuki, miejsca człowieka w świecie. Nr 6 (161). Czerwiec 2004. Internet: www.czasopis.com.

Bardziej szczegółowo

СТВАРЭННЕ ВЯЛІКАГА КНЯСТВА ЛІТОЎСКАГА

СТВАРЭННЕ ВЯЛІКАГА КНЯСТВА ЛІТОЎСКАГА А.К. Краўцэвіч СТВАРЭННЕ ВЯЛІКАГА КНЯСТВА ЛІТОЎСКАГА Маім бацькам Менск - 1997 2 Навуковы рэдактар доктар гістарычных навук, прафесар Г.В.Штыхаў Рэцэнзенты: кандыдаты гістарычных навук, дацэнты БДУ П.А.Лойка,

Bardziej szczegółowo

, polemiki А. А. Мяцельскі, Старадаўні Крычаў: Гістарычна-ар- хеалагічны нарыс горада ад старажытных часоў да канца XVIII ст

, polemiki А. А. Мяцельскі, Старадаўні Крычаў: Гістарычна-ар- хеалагічны нарыс горада ад старажытных часоў да канца XVIII ст recenzje, polemiki А. А. Мяцельскі, Старадаўні Крычаў: Гістарычна-археалагічны нарыс горада ад старажытных часоў да канца XVIII ст., Мінск, Беларуская навука, 2003, сс. 167. Агульна вядома, што стан урбанізацыі

Bardziej szczegółowo

EUROREGION PUSZCZA BIAŁOWIESKA GMINA BIAŁOWIEŻA

EUROREGION PUSZCZA BIAŁOWIESKA GMINA BIAŁOWIEŻA EUROREGION PUSZCZA BIAŁOWIESKA GMINA BIAŁOWIEŻA 2 Fot. 1. Puszcza Białowieska leży we wschodniej części Polski na granicy z Białorusią (fot. 1). Jest to jeden z najcenniejszych i unikalnych kompleksów

Bardziej szczegółowo