Spis treści BUDOWA, CZYNNOŚCI ŻYCIOWE I HIGIENA ORGANIZMU CZŁOWIEKA 1 WIADOMOŚCI WSTĘPNE... 6

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Spis treści BUDOWA, CZYNNOŚCI ŻYCIOWE I HIGIENA ORGANIZMU CZŁOWIEKA 1 WIADOMOŚCI WSTĘPNE... 6"

Transkrypt

1

2 Spis treści BUDOWA, CZYNNOŚCI ŻYCIOWE I HIGIENA ORGANIZMU CZŁOWIEKA 1 WIADOMOŚCI WSTĘPNE Miejsce człowieka w przyrodzie Podstawowe elementy budowy ciała człowieka Części ciała człowieka Sprawdzian SKÓRA Budowa i funkcje skóry Higiena, choroby i uszkodzenia skóry Sprawdzian RUCH Szkielet i mięśnie oraz ich funkcje Wady postawy przyczyny i zapobieganie Urazy aparatu ruchu oraz udzielanie pierwszej pomocy Sprawdzian ODŻYWIANIE Budowa i funkcje układu pokarmowego Zęby, ich rola i higiena Składniki pokarmowe i ich rola w organizmie człowieka Higiena układu pokarmowego Sprawdzian

3 5 ODDYCHANIE Budowa i funkcje układu oddechowego Higiena i choroby układu oddechowego Sztuczne oddychanie i masaż serca pierwsza pomoc w nagłych wypadkach Sprawdzian KRĄŻENIE Budowa i funkcje układu krwionośnego Skład i rola krwi Budowa i funkcje układu limfatycznego (chłonnego) i odporność organizmu Higiena, choroby i uszkodzenia układu krążenia Sprawdzian

4 4 Odżywianie Budowa i funkcje układu pokarmowego Odżywianie to jedna z podstawowych czynności życiowych człowieka polegająca na dostarczaniu składników pokarmowych każdej żywej komórce organizmu. Odbywa się to za pośrednictwem układu pokarmowego, którego główną funkcją jest pobieranie wody i pokarmu, trawienie go, czyli rozłożenie na proste związki przyswajalne przez organizm, wchłanianie składników pokarmowych oraz usuwanie niestrawionych resztek. Układ pokarmowy składa się z jamy ustnej, gardła, przełyku, żołądka, jelita cienkiego, którego pierwszym odcinkiem jest dwunastnica, jelita grubego, odbytu oraz dużych gruczołów ślinianek, wątroby i trzustki. Przewód pokarmowy to długa rura, rozpoczynająca się jama ustną, a zakończona odbytem. Pokarm przesuwa się przez przewód pokarmowy, ulegając rozdrobnieniu i trawieniu. Pokarm zostaje najpierw pogryziony, połknięty, a następnie trawiony. Zawarte w nim węglowodany, białka i tłuszcze są trawione w różnych częściach układu pokarmowego. W jamie ustnej, pod wpływem śliny, są częściowo trawione węglowodany. W żołądku, pod wpływem soków żołądkowych, są trawione białka. W dwunastnicy, pod wpływem wydzielin trzustki, są trawione węglowodany, białka i tłuszcze. Do dwunastnicy wydzielana jest też przez wątrobę żółć, która ułatwia trawienie tłuszczów. Wątroba pełni też dodatkową funkcję: są w niej rozkładane wszystkie szkodliw e substancje, które dostają się do organizmu, np. alkohol. W jelicie cienkim trawione są ostatecznie wszystkie składniki pokarmowe. Następnie są one wchłaniane do krwi, która dostarcza je do wszystkich komórek ciała. Budowę układu pokarmowego oraz rolę poszczególnych jego części przedstawia rysunek. 57

5 4 Położenie i rola poszczególnych części układu pokarmowego jama ustna gryzienie, żucie, nawilżanie pokarmu i wstępne trawienie węglowodanów pod wpływem śliny ślinianki gruczoły produkujące ślinę przełyk gardło żołądek częściowe trawienie białek pod wpływem soków żołądkowych wątroba wydzielanie substancji niezbędnych do prawidłowego trawienia tłuszczów trzustka wydzielanie substancji niezbędnych do trawienia węglowodanów i tłuszczów dwunastnica część jelita cienkiego, w którym zachodzi dalsze trawienie węglowodanów, białek oraz tłuszczów pod wpływem wydzielin trzustki jelito cienkie ostateczne trawienie białek i tłuszczów oraz wchłanianie do krwi wody i produktów trawienia węglowodanów, białek i tłuszczów jelito grube wchłanianie wody, tworzenie kału z niestrawionych resztek pokarmowych odbyt usuwanie kału z organizmu 58

6 W wyniku trawienia powstają proste cząsteczki, z których potem od nowa są tworzone związki konieczne do budowy i funkcjonowania organizmu. Strawiony pokarm zostaje wchłaniany do naczyń krwionośnych oplatających jelito cienkie. Powierzchnia chłonna jelita jest bardzo duża, dzięki silnemu pofałdowaniu i pokryciu palczastymi wyrostkami, tzw. kosmkami jelitowymi. kosmki jelitowe naczynia limfatyczne żyła tętnica nerw Wewnętrzna ściana jelita cienkiego jest pokryta kosmkami jelitowymi Kosmek jelitowy Proste cząsteczki, na które zostały rozłożone składniki pokarmowe, są niesione przez krew i dostarczane do każdej komórki naszego ciała. W komórkach pod wpływem różnych czynników chemicznych i w obecności tlenu odbywa się oddychanie komórkowe skomplikowany proces utleniania prostych cząsteczek. Prowadzi on do uzyskania energii potrzebnej do wykonywania różnych czynności życiowych, np. pracy mięśni i ruchu czy przeprowadzania procesów myślowych w mózgu. W procesie tym powstaje też ciepło niezbędne do utrzymania stałej temperatury ciała człowieka. Zbędne, a nawet szkodliwe produkty powstałe w wyniku przemiany materii i energii, np. dwutlenek węgla czy mocznik, są przekazywane do krwi i usunięte z organizmu przez odpowiednie narządy. Część pokarmu, która nie została strawiona, np. łuski zbóż, nasiona, łupiny owoców, przesuwa się do jelita grubego, a następnie przez odbyt, w postaci kału, jest usuwana na zewnątrz. Dostarczenie komórkom składników pokarmowych i ich dalsze przetworzenie wymaga współpracy układu pokarmowego z układem oddechowym, wydalniczym i krwionośnym. 59

7 Ćwiczenia 1 Przedstaw drogę pokarmu włożonego do jamy ustnej. Wpisz w wolne pola, w odpowiedniej kolejności, nazwy narządów tworzących układ pokarmowy. Pokoloruj pola z narządami mającymi wpływ na trawienie pokarmu. jama ustna 2 Połącz i pokoloruj takim samym kolorem odpowiednie pola tak, aby obie części wypowiedzi stanowiły prawdziwe zdanie. Trawienie to... Strawiony pokarm.... Niestrawiony pokarm jest usuwany na zewnątrz w postaci kału.... rozkładanie pokarmu na proste związki przyswajalne przez organizm.... jest wchłaniany przez krew i dostarczany każdej komórce naszego ciała. 60

8 3 Wypełnij tabelę. Składniki pokarmowe Miejsce ich trawienia Miejsce ich wchłaniania węglowodany tłuszcze białka 4 Uzupełnij zdanie wyrazami z ramki. oddychanie komórkowe krwi energia usuwane ciepło Strawiony pokarm jest wchłaniany z jelita cienkiego do, płynącej w naczyniach krwionośnych, oplatających jelito i niesiony do każdej żywej komórki naszego ciała. W komórkach, w obecności tlenu, odbywa się, w którego wyniku wyzwala się potrzebna do wykonywania różnych czynności życiowych organizmu. Powstaje też, konieczne do utrzymania stałej temperatury ciała. Zbędne i szkodliwe produkty tego procesu są z organizmu przez odpowiednie narządy. 61

9 Sprawdzian 1 Uzupełnij zdania właściwie dobranymi zakończeniami z ramki. Układ oddechowy człowieka składa się z Rolą układu oddechowego jest Powietrze wychodzące z płuc wprawia w drgania Kaszel jest spowodowany.... Zakaźne choroby szerzące się przez drogi oddechowe to:. Przed niektórymi chorobami zabezpieczają. Palenie papierosów jest szkodliwe dla zdrowia, ponieważ do płuc jest wprowadzany dym, który zawiera. Prawidłowemu funkcjonowaniu układu oddechowego sprzyjają Nagłe zatrzymanie oddychania i krążenia krwi w organizmie wymaga natychmiastowego podjęcia.. Zakończenia do uzupełnienia zdań podane w przypadkowej kolejności: szczepienia ochronne. nosa, gardła, krtani, oskrzeli i płuc. chorobą górnych dróg oddechowych lub podrażnieniem ich obcym ciałem. umożliwienie wymiany gazowej tlenu i dwutlenku węgla między komórkami ciała a środowiskiem. grypa, krztusiec (koklusz), odra, ospa wietrzna, błonica (dyfteryt), gruźlica. sztucznego oddychania. nikotynę i inne szkodliwe substancje. struny głosowe, które są źródłem dźwięków, składających się na mowę. czyste powietrze i sprawność fizyczna. 93

10 Sprawdzian 2 Czynności wykonywane podczas sztucznego oddychania umieszczone w ramce wpisz w koła w odpowiedniej kolejności, kierując się strzałkami. Czynności podczas sztucznego oddychania ułożone w przypadkowej kolejności: zaciśnięcie nosa i uchylenie ust; ułożenie ratowanego na twardym podłożu; przyłożenie ust i wdmuchiwanie powietrza do płuc; oczyszczenie nosa i jamy ustnej; wdmuchiwanie powietrza do płuc; udrożnienie dróg oddechowych ratowanego przez odchylenie jego głowy do tyłu; rytmiczne uciskanie klatki piersiowej w środkowej części mostka na każde 2 oddechy 30 ucisków. 94

11 Skład i rola krwi Krew jest jedyną tkanką w organizmie człowieka, która występuje w stanie płynnym. W ciele dorosłego człowieka krąży 4,5 5 litrów krwi. Krew składa się z: osocza, czerwonych krwinek (erytrocytów), białych krwinek (leukocytów) oraz płytek krwi (trombocytów). Budowę krwi i rolę jej składników przedstawia rysunek. Skład krwi czerwone krwinki transportują tlen i dwutlenek węgla białe krwinki chronią organizm przed chorobami płytki krwi w razie uszkodzenia naczynia tworzą skrzep zamykający naczynie osocze płyn, w którym pływają składniki krwi Osocze stanowi więcej niż połowę objętości krwi. Składa się głównie z wody, w której są rozpuszczone substancje pokarmowe wchłonięte z jelit, produkty przemiany materii i energii oraz hormony. W osoczu pływają też główne składniki krwi. Czerwone krwinki to najliczniejsza grupa komórek krwi. W 1 mm 3 krwi zdrowego człowieka jest ich 4 5 milionów. Tworzą się one w szpiku kostnym znajdującym się wewnątrz kości. Najważniejszym składnikiem erytrocytów jest czerwony barwnik hemoglobina, która umożliwia przenoszenie tlenu z pęcherzyków płucnych do wszystkich komórek ciała, odbieranie z nich dwutlenku węgla i oddawanie go w płucach. W ten sposób czerwone krwinki odgrywają istotną rolę w oddychaniu komórkowym oraz przemianie materii i energii. 101

12 6 Białe krwinki są wytwarzane głównie w szpiku kostnym. W 1 mm 3 krwi zdrowego człowieka znajduje się 5 7 tysięcy białych krwinek. Jest kilka rodzajów białych krwinek. Wszystkie pełnią w organizmie funkcję obronną. Jedne bezpośrednio pochłaniają i unieszkodliwiają chorobotwórcze zarazki. Dzięki innym organizm uzyskuje odporność na choroby. Wytwarzają one odpowiednie przeciwciała, które mają zdolność zapamiętywania, rozpoznawania oraz niszczenia zarazków atakujących organizm. Gdy do organizmu wtargnie, np. wirus powodujący grypę, przeciwciała przeciwko tej chorobie rozpoznają go i zniszczą. Różne rodzaje białych krwinek różne rodzaje białych krwinek Na zdjęciu obok różnych rodzajów białych krwinek są widoczne czerwone krwinki (w kolorze czerwonym) i płytki krwi (małe, nieregularne) Biała krwinka pochłaniająca bakterie biała krwinka (żółta) bakterie (pomarańczowe) Po pochłonięciu zarazków białe krwinki giną. Obumarłe krwinki, zniszczone zarazki i uszkodzone tkanki ciała tworzą gęsty, żółty płyn, zwany ropą. Miejsce w tkankach wypełnione ropą nazywa się ropniem. Płytki krwi biorą udział w procesie krzepnięcia krwi. W 1 mm 3 krwi znajduje się ich około tysięcy. Szybkie zatrzymywanie krwotoku jest bardzo ważne, ponieważ każda utrata krwi powoduje szkody w organizmie, a ubytek dużej ilości krwi może spowodować nawet śmierć. 102

13 Powstawanie skrzepu W razie uszkodzenia naczynia krwionośnego płytki krwi wraz z włóknami białka przylegają do uszkodzonych miejsc, zlepiają się i tworzą skrzep, który zamyka uszkodzone naczynie, tworząc korek. UWAGA! Jeśli zauważymy, że zatrzymanie krwawienia po skaleczeniu trwa długo, a krzepnięcie krwi jest bardzo powolne, powinniśmy natychmiast zgłosić się do lekarza. Ogromna rola krwi w organizmie spowodowała, że lekarze w leczeniu niektórych chorób zaczęli stosować transfuzję, czyli zabieg polegający na przetaczaniu pewnej ilości krwi lub jej składników. Transfuzja krwi ma na celu wymianę krwi na zdrową lub uzupełnienie krwi w organizmie w przypadku dużej jej utraty przez chorego, np. podczas operacji. Krew do transfuzji musi być wszechstronnie zbadana i odpowiednio przygotowana. Krew każdego człowieka ma indywidualne cechy. Wyróżniono cztery podstawowe grupy krwi: A, B, AB i 0 (zero). W praktyce podział na grupy jest znacznie bardziej skomplikowany. Wyróżnia się wiele podgrup i różnych cech, np. obecność czynnika zwanego Rh. Jedni ludzie ten czynnik mają i wtedy przy grupie krwi jest dodatkowe oznaczenie Rh+(plus), inni go nie mają i jest to oznaczone jako Rh (minus). Dlatego podczas przetaczania krwi, oprócz przestrzegania zgodności w grupach podstawowych, zwraca się uwagę na zgodność czynnika Rh. UWAGA! Znajomość obecności czynnika Rh jest ważna dla kobiet ciężarnych. Zdarza się, że występuje niezgodność Rh matki i płodu. Jest to niebezpieczne, gdy matka ma Rh, a płód Rh+. Wtedy dochodzi do tzw. konfliktu serologicznego. Może on spowodować powikłania w przebiegu ciąży. Dlatego kobiety ciężarne powinny być pod stałą kontrolą lekarza. Te, u których stwierdzono konflikt serologiczny, muszą systematycznie wykonywać zlecone badania i przyjmować odpowiednie leki. 103

14 6 Schemat przetaczania krwi Osoba Jest odbiorcą Jest dawcą dla osób z krwią grupy A krwi grupy A, 0 z krwią grupy A, AB z krwią grupy B krwi grupy B, 0 z krwią grupy B, AB z krwią grupy AB krwi grupy A, B, AB, 0 z krwią grupy AB z krwią grupy 0 krwi grupy 0 z krwią grupy A, B, AB, 0 Krew ratuje życie ludziom podczas operacji w szpitalach, ciężko chorym i rannym w wypadkach. Przy tak dużym zapotrzebowaniu jej ilość w banku krwi (miejscu, gdzie się ją przechowuje), jest stale niewystarczająca. Każdy dorosły i w pełni zdrowy człowiek, bez uszczerbku dla swojego zdrowia, może zostać dawcą krwi. W ten sposób przyczyni się do ratowania życia innym. Krew można oddać w stacji krwiodawstwa lub innych miejscach specjalnie do tego przygotowanych. Pobieranie krwi w stacji krwiodawstwa To ciekawe Obecnie w szpitalach najczęściej przetacza się biorcom krew tej samej grupy, co dawca, albo krew grupy 0. Zazwyczaj przetacza się tylko niektóre składniki krwi, np. tylko krwinki czerwone albo tylko płytki krwi. 104

Klub Honorowych Dawców Krwi PCK

Klub Honorowych Dawców Krwi PCK O krwi Czym jest krew? Krew to płynna tkanka w skład której wchodzą: - Krwinki czerwone(erytrocyty) są to komórkowe składniki krwi nie zawierające jądra, zawierające barwnik krwi hemoglobinę, odpowiedzialne

Bardziej szczegółowo

Tułów człowieka [ BAP_ doc ]

Tułów człowieka [ BAP_ doc ] Tułów człowieka [ ] Prezentacja Wstep Ciało człowieka jest najpiękniejszym i najbardziej skomplikowanym mechanizmem na świecie. W naszym ciele rozgrywa się bez przerwy tysiące zdarzeń. Nasze płuca pracują,

Bardziej szczegółowo

Karty pracy dla grup Przykładowe odpowiedzi

Karty pracy dla grup Przykładowe odpowiedzi Jama ustna Karty pracy dla grup Przykładowe odpowiedzi Karta pracy I 1. Wykonaj schematyczny rysunek zęba i podpisz jego najważniejsze części. 2. Uzupełnij tabelę. Zęby Rozdrabnianie pokarmu Język Gruczoły

Bardziej szczegółowo

2. Plan wynikowy klasa druga

2. Plan wynikowy klasa druga Plan wynikowy klasa druga budowa i funkcjonowanie ciała człowieka ział programu Materiał kształcenia L.g. Wymagania podstawowe Uczeń: Kat. Wymagania ponadpodstawowe Uczeń: Kat. Pozycja systematyczna 3

Bardziej szczegółowo

TEST DO DZIAŁU TEMATYCZNEGO: POZNAJEMY SWÓJ ORGANIZM KLASA IV

TEST DO DZIAŁU TEMATYCZNEGO: POZNAJEMY SWÓJ ORGANIZM KLASA IV Sabina Wójcik Katowice, dnia 14.10.2003 r. Szkoła Podstawowa nr21 ul. Malczewskiego 1 40 748 Katowice TEST DO DZIAŁU TEMATYCZNEGO: POZNAJEMY SWÓJ ORGANIZM KLASA IV Instrukcja dla ucznia W górnym prawym

Bardziej szczegółowo

Układ pokarmowy. czyli jak bułeczka przekracza barierę jelitową

Układ pokarmowy. czyli jak bułeczka przekracza barierę jelitową Układ pokarmowy czyli jak bułeczka przekracza barierę jelitową Układ pokarmowy jest zbudowany z przewodu pokarmowego oraz gruczołów dodatkowych czyli narządów wspomagających jego pracę. Przewód pokarmowy:

Bardziej szczegółowo

Układ pokarmowy. Układ pokarmowy

Układ pokarmowy. Układ pokarmowy Układ pokarmowy Układ pokarmowy Układ pokarmowy przekształca pokarm spożywany przez psa, dostarczając jego organizmowi energii i składników odżywczych, których potrzebuje do spełnienia różnorodnych funkcji

Bardziej szczegółowo

DLA PLACÓWKI EDUKACJI USTAWICZNEJ EFIB mgr Weronika Szaj, wszelkie prawa zastrzeżone

DLA PLACÓWKI EDUKACJI USTAWICZNEJ EFIB mgr Weronika Szaj, wszelkie prawa zastrzeżone Układ pokarmowy przewód pokarmowy wątroba trzustka DLA PLACÓWKI EDUKACJI USTAWICZNEJ EFIB Przewód pokarmowy: ściany: błona śluzowa nabłonek wielowarstwowy płaski jama ustna, gardło, przełyk nabłonek jednowarstwowy

Bardziej szczegółowo

Temat: Przegląd i budowa tkanek zwierzęcych.

Temat: Przegląd i budowa tkanek zwierzęcych. Temat: Przegląd i budowa tkanek zwierzęcych. 1. Czym jest tkanka? To zespół komórek o podobnej budowie, które wypełniają w organizmie określone funkcje. Tkanki tworzą różne narządy, a te układy narządów.

Bardziej szczegółowo

Budowa i funkcje układu pokarmowego.

Budowa i funkcje układu pokarmowego. Literka.pl Budowa i funkcje układu pokarmowego. Data dodania: 2011-06-13 21:40:08 Autor: Iwona Ewa Wiśniewska Jest to konspekt przeznaczony dla klasy I gimnazjum z tematu: Budowa i funkcje układu pokarmowego.

Bardziej szczegółowo

Nauczycielski plan dydaktyczny. Produkcja zwierzęca. Klasa I TRA w roku szkolnym 2011/2012. Numer programu 321(05)T4,TU,SPIMENiS

Nauczycielski plan dydaktyczny. Produkcja zwierzęca. Klasa I TRA w roku szkolnym 2011/2012. Numer programu 321(05)T4,TU,SPIMENiS Nauczycielski plan dydaktyczny Produkcja zwierzęca Klasa I TRA w roku szkolnym 2011/2012 Numer programu 321(05)T4,TU,SPIMENiS 2005.02.03 Prowadzący mgr inż. Alicja Adamska Moduł, dział, Temat: Lp. Zakres

Bardziej szczegółowo

WYCIECZKA DO LABORATORIUM

WYCIECZKA DO LABORATORIUM WYCIECZKA DO LABORATORIUM W ramach projektu e-szkoła udaliśmy się do laboratorium w Krotoszynie na ul. Bolewskiego Mieliśmy okazję przeprowadzić wywiad z kierowniczką laboratorium Panią Hanną Czubak Oprowadzała

Bardziej szczegółowo

FIZJOLOGIA CZŁOWIEKA

FIZJOLOGIA CZŁOWIEKA FIZJOLOGIA CZŁOWIEKA Daniel McLaughlin, Jonathan Stamford, David White FIZJOLOGIA CZŁOWIEKA Daniel McLaughlin Jonathan Stamford David White Przekład zbiorowy pod redakcją Joanny Gromadzkiej-Ostrowskiej

Bardziej szczegółowo

Układ krwionośny. 1.Wymień 3 podstawowe funkcje jakie spełnia układ krwionośny ... 2.Uzupełnij schemat budowy krwi

Układ krwionośny. 1.Wymień 3 podstawowe funkcje jakie spełnia układ krwionośny ... 2.Uzupełnij schemat budowy krwi Układ krwionośny 1.Wymień 3 podstawowe funkcje jakie spełnia układ krwionośny... 2.Uzupełnij schemat budowy krwi 3.Zaznacz opis osocza krwi. A. Jest to opalizujący płyn zawierający wodę, białka i białe

Bardziej szczegółowo

Biologia. Klasa VII. Prywatna Szkoła Podstawowa i Gimnazjum im. Z. I J. Moraczewskich w Sulejówku

Biologia. Klasa VII. Prywatna Szkoła Podstawowa i Gimnazjum im. Z. I J. Moraczewskich w Sulejówku Biologia 2017 Klasa VII Dział I : HIERARCHICZNA BUDOWA ORGANIZMU CZŁOWIEKA, SKÓRA, UKŁAD RUCHU 1. Organizm człowieka jako zintegrowana całość 2. Budowa i funkcje skóry 3. Choroby skóry oraz zasady ich

Bardziej szczegółowo

Gruczołami wspomagającymi proces trawienia są: ślinianki, wątroba i trzustka.

Gruczołami wspomagającymi proces trawienia są: ślinianki, wątroba i trzustka. Spis treści: 1.Budowa układu pokarmowego człowieka. 2.Jama ustna. 3.Budowa zęba. 4.Ślinianki. 5.Gardło i przełyk. 6.Żołądek. 7.Jelito cienkie. 8.Jelito grube. 9.Trzustka. 10.Wątroba. 11.Trawienie pokarmu.

Bardziej szczegółowo

Jest to test przeznaczony dla klas II gimnazjum z tematu: Układ wydalniczy. Publikuję go celem dzielenia się doświadczeniem z innymi nauczycielami.

Jest to test przeznaczony dla klas II gimnazjum z tematu: Układ wydalniczy. Publikuję go celem dzielenia się doświadczeniem z innymi nauczycielami. Literka.pl Układ wydalniczy Data dodania: 2011-06-13 21:44:58 Autor: Iwona Ewa Wiśniewska Jest to test przeznaczony dla klas II gimnazjum z tematu: Układ wydalniczy. Publikuję go celem dzielenia się doświadczeniem

Bardziej szczegółowo

UKŁAD KRĄŻENIA I UKŁAD ODDECHOWY- N.Olszewska

UKŁAD KRĄŻENIA I UKŁAD ODDECHOWY- N.Olszewska UKŁAD KRĄŻENIA I UKŁAD ODDECHOWY- N.Olszewska 1.Trombocyty (płytki kwi)biorą udział w procesie: A.fagocytozy B.transportu tlenu C.oddychania D.krzepnięcia krwi 2. Której z wymienionych funkcji nie pełni

Bardziej szczegółowo

3. Wymagania edukacyjne

3. Wymagania edukacyjne 3. Wymagania edukacyjne DZIAŁ PROGRAMU TEMAT LEKCJI KONIECZNY POZIOM PODSTAWOWY ROZSZERZAJĄCY DOPEŁNIAJĄCY ORGANIZM CZŁOWIEKA 1. Pochodzenie człowieka i jego miejsce w systemie organizmów. 2. Budowa i

Bardziej szczegółowo

Zaznacz wykres ilustrujący stałocieplność człowieka. A. B. C. D.

Zaznacz wykres ilustrujący stałocieplność człowieka. A. B. C. D. I. Organizm człowieka. Skóra powłoka organizmu 1. Zadanie Napisz, czym zajmuje się anatomia............................................................................................................................

Bardziej szczegółowo

Układ pokarmowy człowieka

Układ pokarmowy człowieka Układ pokarmowy człowieka Odcinki: Jama ustna Gardło Przełyk Żołądek Jelito cienkie (dwunastnica, jelito czcze, jelito kręte) Jelito grube (kątnica, okrężnica, odbytnica) Gruczoły układu pokarmowego: Ślinianki

Bardziej szczegółowo

o krew dostarcza tkankom tlen (bierze udział w oddychaniu), w składniki energetyczne, mineralne, witaminy, hormony,

o krew dostarcza tkankom tlen (bierze udział w oddychaniu), w składniki energetyczne, mineralne, witaminy, hormony, Co to jest krew Krew płynna tkanka, składająca się z krwinek czerwonych, krwinek białych, płytek krwi i osocza (plazmy). Krew spełnia wiele ważnych funkcji w organizmie człowieka: krwinki czerwone - są

Bardziej szczegółowo

Układy: oddechowy, krążenia,

Układy: oddechowy, krążenia, Układy: oddechowy, krążenia, Kurs Kynologia ESPZiWP Układ oddechowy Układ oddechowy jest odpowiedzialny za utrzymanie stałej wymiany gazów między organizmem a środowiskiem. Składa się z dróg oddechowych

Bardziej szczegółowo

Układ szkieletowy Iza Falęcka

Układ szkieletowy Iza Falęcka Układ szkieletowy Iza alęcka Zaznacz podpunkt, w którym nie wymieniono kości krótkich. a) kość łokciowa, kość miednicza, rzepka b) kość krzyżowa, paliczki, łopatka c) kość nadgarstka, kręgosłup, kość śródręcza

Bardziej szczegółowo

CIAŁO I ZDROWIE WSZECHŚWIAT KOMÓREK

CIAŁO I ZDROWIE WSZECHŚWIAT KOMÓREK CIAŁ I ZDRWIE WSZECHŚWIAT KMÓREK RGANIZM RGANY TKANKA SKŁADNIKI DŻYWCZE x x KMÓRKA x FUNDAMENT ZDRWEG ŻYCIA x PRZEMIANA MATERII WSZECHŚWIAT KMÓREK Komórki są budulcem wszystkich żywych istot, również nasze

Bardziej szczegółowo

Temat: Higiena i choroby układu oddechowego.

Temat: Higiena i choroby układu oddechowego. Temat: Higiena i choroby układu oddechowego. 1. Sprawność układu oddechowego - ważnym czynnikiem zdrowotnym. a) zanieczyszczenia powietrza Pyły miedzi, aluminium, żelaza, ołowiu, piaskowe, węglowe, azbestowe,

Bardziej szczegółowo

Człowiek żyje życiem całego swojego ciała, wszystkimi jego elementami, warstwami, jego zdrowie zależy od zdrowia jego organizmu.

Człowiek żyje życiem całego swojego ciała, wszystkimi jego elementami, warstwami, jego zdrowie zależy od zdrowia jego organizmu. RUCH TO ZDROWIE Człowiek żyje życiem całego swojego ciała, wszystkimi jego elementami, warstwami, jego zdrowie zależy od zdrowia jego organizmu. P A M I Ę T A J Dobroczynny wpływ aktywności fizycznej na

Bardziej szczegółowo

II. III. Scenariusz lekcji. I. Cele lekcji. Metoda pracy rozwiązywanie testu. Środki dydaktyczne formularz testu. Przebieg lekcji

II. III. Scenariusz lekcji. I. Cele lekcji. Metoda pracy rozwiązywanie testu. Środki dydaktyczne formularz testu. Przebieg lekcji Scenariusz lekcji I. Cele lekcji 1) Wiadomości Uczeń: zna pojęcia: trawienie, odżywianie, enzymy wymienia narządy układu pokarmowego (jama ustna, przełyk, żołądek, wątroba, trzustka, jelito) zna funkcje

Bardziej szczegółowo

Wykłady z anatomii dla studentów pielęgniarstwa i ratownictwa medycznego

Wykłady z anatomii dla studentów pielęgniarstwa i ratownictwa medycznego Wykłady z anatomii dla studentów pielęgniarstwa i ratownictwa medycznego Krew jest płynną tkanką łączną, krążącą ciągle w ustroju, umożliwiającą stałą komunikację pomiędzy odległymi od siebie tkankami.

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. CZĘŚĆ PIERWSZA Podstawy histologii. CZĘŚĆ DRUGA Podstawy anatomii i fizjologii człowieka. Przedmowa 11 Wykaz skrótów 13

SPIS TREŚCI. CZĘŚĆ PIERWSZA Podstawy histologii. CZĘŚĆ DRUGA Podstawy anatomii i fizjologii człowieka. Przedmowa 11 Wykaz skrótów 13 SPIS TREŚCI Przedmowa 11 Wykaz skrótów 13 CZĘŚĆ PIERWSZA Podstawy histologii I. TKANKI CZŁOWIEKA (dr Joanna Kaźmierczak) 17 1. Tkanka nabłonkowa 17 1.1. Nabłonek pokrywający 18 1.2. Nabłonek gruczołowy

Bardziej szczegółowo

I PORUSZAM SIĘ, ODDYCHAM I CZUJĘ

I PORUSZAM SIĘ, ODDYCHAM I CZUJĘ I PORUSZAM SIĘ, ODDYCHAM I CZUJĘ Zadanie 1. Dokończ zdania. A. Serce i wątroba to przykłady.... B. Najmniejszym elementem budującym organizm człowieka jest....... C. Zespół komórek podobnych do siebie

Bardziej szczegółowo

Trawienie i wchłanianie substancji odżywczych

Trawienie i wchłanianie substancji odżywczych Trawienie i wchłanianie substancji odżywczych Człowiek, aby mógł się rozwijać, wzrastać i wykonywać podstawowe funkcje życiowe musi się odżywiać. Poprzez ten proces każda komórka organizmu otrzymuje niezbędne

Bardziej szczegółowo

(+) ponad normę - odwodnienie organizmu lub nadmierne zagęszczenie krwi

(+) ponad normę - odwodnienie organizmu lub nadmierne zagęszczenie krwi Gdy robimy badania laboratoryjne krwi w wyniku otrzymujemy wydruk z niezliczoną liczbą skrótów, cyferek i znaków. Zazwyczaj odstępstwa od norm zaznaczone są na kartce z wynikami gwiazdkami. Zapraszamy

Bardziej szczegółowo

UKŁAD ODDECHOWY

UKŁAD ODDECHOWY Zadanie 1. (1 pkt). Na rysunku przedstawiono pęcherzyki płucne oplecione siecią naczyń krwionośnych. Określ znaczenie gęstej sieci naczyń krwionośnych oplatających pęcherzyki płucne.... Zadanie 2. (2 pkt)

Bardziej szczegółowo

Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS

Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS 1 Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS Profil kształcenia: Zawodowy Stopień studiów: I Kierunek studiów: Turystyka i Rekreacja Specjalność: Semestr: Forma studiów: Nazwa przedmiotu:

Bardziej szczegółowo

Układ pokarmowy człowieka

Układ pokarmowy człowieka Układ pokarmowy człowieka Odżywianie się, a więc proces pobierania i asymilowania pokarmu, jest jedną z podstawowych funkcji życiowych, od których zależy funkcjonowanie całego organizmu. Zespół narządów

Bardziej szczegółowo

Zadania egzaminacyjne obejmujące materiał z klasy II gimnazjum

Zadania egzaminacyjne obejmujące materiał z klasy II gimnazjum Zadania egzaminacyjne obejmujące materiał z klasy II gimnazjum Informacje do zadań 1. i 2. A C D B Schemat przedstawia szkielet kończyny górnej. Zadanie 1. (0 2) Podaj nazwy kości oznaczonych literami

Bardziej szczegółowo

KLASA I. TEMAT LEKCJI: Budowa i funkcja układu oddechowego człowieka. DZIAŁ: Organizm człowieka jako zintegrowana całość Układ oddechowy

KLASA I. TEMAT LEKCJI: Budowa i funkcja układu oddechowego człowieka. DZIAŁ: Organizm człowieka jako zintegrowana całość Układ oddechowy KLASA I TEMAT LEKCJI: Budowa i funkcja układu oddechowego człowieka DZIAŁ: Organizm człowieka jako zintegrowana całość Układ oddechowy 1. Cele edukacyjne a) kształcenia w zakresie wiadomości uczeń: - wylicza

Bardziej szczegółowo

KTO ODDAJE KREW - OKAZUJE SERCE

KTO ODDAJE KREW - OKAZUJE SERCE Krew i jej składniki: Krew jest tkanką płynną, która krąży w naczyniach krwionośnych. Stanowi 8% całej masy ciała i jest zbudowana z części płynnej, czyli osocza oraz wyspecjalizowanych komórek czyli czerwonych

Bardziej szczegółowo

ANATOMIA FUNKCJONALNA

ANATOMIA FUNKCJONALNA BOGUSŁAW MARECKI ANATOMIA FUNKCJONALNA TOM II UKŁADY: naczyniowy, oddechowy, trawienny, moczowy, płciowy, nerwowy, wewnątrzwydzielniczy, narządów zmysłów, powłoka wspólna Akademia Wychowania Fizycznego

Bardziej szczegółowo

Imię i nazwisko ucznia Klasa Data

Imię i nazwisko ucznia Klasa Data ID Testu: 546287W Imię i nazwisko ucznia Klasa Data 1. Układ wydalniczy zajmuje się m.in. usuwaniem A. zbędnych hormonów. B. nadmiaru tłuszczów. C. zbędnych produktów metabolizmu. D. niestrawionych reszek

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ LEKCJI W KLASIE I BIOLOGIA. TEMAT LEKCJI: Etapowość trawienia i wchłaniania białek, węglowodanów i tłuszczowców.

SCENARIUSZ LEKCJI W KLASIE I BIOLOGIA. TEMAT LEKCJI: Etapowość trawienia i wchłaniania białek, węglowodanów i tłuszczowców. SCENARIUSZ LEKCJI W KLASIE I BIOLOGIA NAUCZYCIEL PROWADZĄCY... TEMAT LEKCJI: Etapowość trawienia i wchłaniania białek, węglowodanów i tłuszczowców. KLASA:... DATA:... GODZ.... HASŁO PROGRAMOWE: Prawidłowe

Bardziej szczegółowo

Wymagania z biologii na poszczególne oceny szkolne w klasie I na podstawie Puls życia 2. dopuszczający dostateczny dobry bardzo dobry

Wymagania z biologii na poszczególne oceny szkolne w klasie I na podstawie Puls życia 2. dopuszczający dostateczny dobry bardzo dobry Wymagania z biologii na poszczególne oceny szkolne w klasie I na podstawie Puls życia 2 Dział programu dopuszczający dostateczny dobry bardzo dobry Organizm człowieka. Skóra powłoka organizmu wymienia

Bardziej szczegółowo

Lp. Zakres świadczonych usług i procedur Uwagi

Lp. Zakres świadczonych usług i procedur Uwagi Choroby układu nerwowego 1 Zabiegi zwalczające ból i na układzie współczulnym * X 2 Choroby nerwów obwodowych X 3 Choroby mięśni X 4 Zaburzenia równowagi X 5 Guzy mózgu i rdzenia kręgowego < 4 dni X 6

Bardziej szczegółowo

Praca kontrolna z biologii LO dla dorosłych semestr IV

Praca kontrolna z biologii LO dla dorosłych semestr IV Praca kontrolna z biologii LO dla dorosłych semestr IV Poniższa praca składa się z 25 zadań. Przy każdym poleceniu podano liczbę punktów możliwą do uzyskania za prawidłową odpowiedź. Za rozwiązanie zadań

Bardziej szczegółowo

Ekstrakt z Chińskich Daktyli

Ekstrakt z Chińskich Daktyli Ekstrakt z Chińskich Daktyli Ekstrakt z Chińskich Daktyli TIENS Lekarze z Chin uważają, że owoce głożyny znane jako chińskie daktyle Pomagają zachować sprawność Poprawiają odporność Wspomagają pracę żołądka

Bardziej szczegółowo

Marian Bartkowiak Nastawienia 1

Marian Bartkowiak Nastawienia 1 l.p. Nastawienie do: 1. + aminokwasów, aminokwasów jako życia, bycia zawsze gotowym na aminokwasy, bycia zawsze otwartym na aminokwasy, bycia zawsze gotowym na aminokwasy jako na, bycia zawsze otwartym

Bardziej szczegółowo

POWTÓRZENIE TREŚCI NAUCZANIA Z BIOLOGII KLASY III ROZPISKA POWTÓRZEŃ ROK 2007/2008 Klasa I Treści programowe Dział powtórzeniowy Przewidziana data

POWTÓRZENIE TREŚCI NAUCZANIA Z BIOLOGII KLASY III ROZPISKA POWTÓRZEŃ ROK 2007/2008 Klasa I Treści programowe Dział powtórzeniowy Przewidziana data POWTÓRZENIE TREŚCI NAUCZANIA Z BIOLOGII KLASY III ROZPISKA POWTÓRZEŃ ROK 2007/2008 Klasa I Treści programowe Dział powtórzeniowy Przewidziana data 1. Struktura organizmu i funkcje, jakim ona służy ( komórki,

Bardziej szczegółowo

Żywność. zapewnia prawidłowe funkcjonowanie. poprawia samopoczucie

Żywność. zapewnia prawidłowe funkcjonowanie. poprawia samopoczucie Warsztaty żywieniowe Żywność buduje i regeneruje dostarcza energii zapewnia prawidłowe funkcjonowanie poprawia samopoczucie Żaden pojedynczy produkt nie dostarczy Ci wszystkiego, czego potrzebujesz dlatego

Bardziej szczegółowo

MODEL ODPOWIEDZI I SCHEMAT OCENIANIA ARKUSZA I A1, A4

MODEL ODPOWIEDZI I SCHEMAT OCENIANIA ARKUSZA I A1, A4 MODEL ODPOWIEDZI I SCHEMAT OCENIANIA ARKUSZA I A1, A4 (A1 arkusz standardowy, A4 arkusz dla słabo widzących) Zasady oceniania Za rozwiązanie zadań z arkusza I można uzyskać maksymalnie 50 punktów. Model

Bardziej szczegółowo

Co to jest dietetyka?

Co to jest dietetyka? Co to jest dietetyka? Dietetyka to nauka, która bada jak to, co spożywamy wpływa na nasze zdrowie i wydajność organizmu. Bada pewne składniki pożywienia, które mogą wpływać na nasze zdrowie. Na przykład

Bardziej szczegółowo

Układ pokarmowy. podsumowanie

Układ pokarmowy. podsumowanie Układ pokarmowy podsumowanie Układ pokarmowy spełnia bardzo waŝne zadanie: przekształca pokarm spoŝywany przez człowieka, dostarczając organizmowi energii i składników odŝywczych, których potrzebuje on

Bardziej szczegółowo

I. Organizm człowieka. Skóra powłoka organizmu

I. Organizm człowieka. Skóra powłoka organizmu NaCoBeZu z biologii dla klasy 2 I. Organizm człowieka. Skóra powłoka organizmu 1. Organizm człowieka jako funkcjonalna całość wymieniam dziedziny biologii zajmujące się budową i funkcjonowaniem ciała człowieka

Bardziej szczegółowo

Podstawy anatomii i fizjologii

Podstawy anatomii i fizjologii Kwalifikowana Pierwsza Pomoc Podstawy anatomii i fizjologii Mgr Jarosław Klaczak Definicje Anatomia Nauka o budowie ciała Fizjologia Nauka o czynnościach żywego organizmu, będąca zbiorem praw, wedle których

Bardziej szczegółowo

A. Komórka nabłonka płaskiego 1 B. Organizm człowieka C. Tkanka nabłonkowa D. Pęcherzyki płucne E. Układ oddechowy

A. Komórka nabłonka płaskiego 1 B. Organizm człowieka C. Tkanka nabłonkowa D. Pęcherzyki płucne E. Układ oddechowy ZAD 1 ( 4p) Biorąc pod uwagę hierarchiczną budowę organizmu człowieka, uporządkuj podane struktury w kolejności od najmniej do najbardziej skomplikowanej Wpisz w każdą lukę odpowiedni numer A. Komórka

Bardziej szczegółowo

II Konkurs Biologiczny NUCLEUS

II Konkurs Biologiczny NUCLEUS XXX Liceum Ogólnokształcące im. Jana Śniadeckiego w Warszawie II Konkurs Biologiczny NUCLEUS Drogi uczniu! W poniższym teście znajduje się 21 zadań, w których możesz zdobyć 30 punktów. Do każdego z tych

Bardziej szczegółowo

UKŁAD POKARMOWY. Zadanie 1. (3 pkt) Tabela przedstawia wartości odczynu środowiska, w którym różne enzymy trawienne wykazują największą aktywność.

UKŁAD POKARMOWY. Zadanie 1. (3 pkt) Tabela przedstawia wartości odczynu środowiska, w którym różne enzymy trawienne wykazują największą aktywność. Zadanie 1. (3 pkt) Tabela przedstawia wartości odczynu środowiska, w którym różne enzymy trawienne wykazują największą aktywność. enzym ph środowiska A 1,5 B 7 C 9 Podaj przykład enzymów A, B i C oraz

Bardziej szczegółowo

Zadania zawarte w arkuszach egzaminacyjnych CKE w latach 2002-2007. Układ krążenia zadania

Zadania zawarte w arkuszach egzaminacyjnych CKE w latach 2002-2007. Układ krążenia zadania Zadania zawarte w arkuszach egzaminacyjnych CKE w latach 2002-2007 Zadanie 1 (2 pkt.) Schemat przedstawia budowę tętnicy. Układ krążenia zadania Podaj z uzasadnieniem, dwie cechy budowy tętnicy świadczące

Bardziej szczegółowo

Test 1. 5. Obrzęk, zaczerwienienie, pojawiające się pęcherze wypełnione płynem surowiczym to objawy: c) odmrożenia i oparzenia III stopnia,

Test 1. 5. Obrzęk, zaczerwienienie, pojawiające się pęcherze wypełnione płynem surowiczym to objawy: c) odmrożenia i oparzenia III stopnia, Test 1 1. Wpisz najważniejsze różnice i podobieństwa pomiędzy ssakami naczelnymi, a człowiekiem: Różnice Podobieństwa 2. Przyporządkuj pewnym cechom rasowym funkcje w środowisku: a) powieka z podściółką

Bardziej szczegółowo

Egzamin maturalny 2013 biologia poziom podstawowy przykładowe odpowiedzi:

Egzamin maturalny 2013 biologia poziom podstawowy przykładowe odpowiedzi: przykładowe odpowiedzi: Zad. 1 Zad. 2 a) Najważniejszą funkcją mitochondriów jest oddychanie tlenowe/zaopatrują komórkę w energię/w organellach tych powstaje użyteczna biologicznie energia(atp/adenozyno-5'-trifosforan)

Bardziej szczegółowo

Grzegorz Lewandowski. Wydanie poprawione

Grzegorz Lewandowski. Wydanie poprawione Grzegorz Lewandowski O Wydanie poprawione GRZEGORZ LEWANDOWSKI Masaż leczniczy Wydanie poprawione i uzupełnione Łódź 2012 4 Spis treści W prowadzenie... 3 Rozdział I. Okolice ciała ludzkiego... 11 Rozdział

Bardziej szczegółowo

Europejski Tydzień Walki z Rakiem

Europejski Tydzień Walki z Rakiem 1 Europejski Tydzień Walki z Rakiem 25-31 maj 2014 (http://www.kodekswalkizrakiem.pl/kodeks/) Od 25 do 31 maja obchodzimy Europejski Tydzień Walki z Rakiem. Jego celem jest edukacja społeczeństwa w zakresie

Bardziej szczegółowo

BUDOWA I FUNKCJE UKŁADU ODDECHOWEGO. Autor: Paulina Duraj

BUDOWA I FUNKCJE UKŁADU ODDECHOWEGO. Autor: Paulina Duraj BUDOWA I FUNKCJE UKŁADU ODDECHOWEGO Autor: Paulina Duraj UKŁAD ODDECHOWY Każdy człowiek od pierwszej chwili życia aż do śmierci oddycha bez przerwy. Jest to podstawowa czynność utrzymująca funkcjonowanie

Bardziej szczegółowo

MASZ DAR UZDRAWIANIA DRUGIE ŻYCIE

MASZ DAR UZDRAWIANIA DRUGIE ŻYCIE MASZ DAR UZDRAWIANIA DRUGIE ŻYCIE Organizm człowieka jest zbudowany z narządów i tkanek. Czasem mogą być uszkodzone od urodzenia (np. w skutek wad genetycznych), częściej w ciągu życia może dojść do poważnego

Bardziej szczegółowo

Układ pokarmowy model dmuchany 400-3190

Układ pokarmowy model dmuchany 400-3190 IMPORTER: educarium spółka z o.o. ul. Grunwaldzka 207, 85-451 Bydgoszcz tel. (52) 320-06-40, 322-48-13 fax (52) 321-02-51 e-mail: info@educarium.pl portal edukacyjny: www.educarium.pl sklep internetowy:

Bardziej szczegółowo

ZESTAW ZADAŃ KONKURSOWYCH Z BIOLOGII DLA UCZNIÓW GIMNAZJUM ROK SZKOLNY 2014/2015 ETAP OKRĘGOWY

ZESTAW ZADAŃ KONKURSOWYCH Z BIOLOGII DLA UCZNIÓW GIMNAZJUM ROK SZKOLNY 2014/2015 ETAP OKRĘGOWY Kuratorium Oświaty w Lublinie ZESTAW ZADAŃ KONKURSOWYCH Z BIOLOGII DLA UCZNIÓW GIMNAZJUM ROK SZKOLNY 2014/2015 KOD UCZNIA ETAP OKRĘGOWY Instrukcja dla ucznia 1. Zestaw konkursowy zawiera 19 zadań. 2. Przed

Bardziej szczegółowo

ODDYCHANIE. Taka wymiana gazowa między organizmem a otoczeniem nazywana jest ODDYCHANIEM

ODDYCHANIE. Taka wymiana gazowa między organizmem a otoczeniem nazywana jest ODDYCHANIEM UKŁAD ODDECHOWY ODDYCHANIE Jest jedną z najważniejszych czynności organizmów i podstawowym przejawem życia Człowiek potrzebuje tlenu do przeprowadzenia utlenienia wewnątrzkomórkowego dlatego gaz ten musi

Bardziej szczegółowo

biologiczne mechanizmy zachowania seminarium + laboratorium M.Eng. Michal Adam Michalowski

biologiczne mechanizmy zachowania seminarium + laboratorium M.Eng. Michal Adam Michalowski biologiczne mechanizmy zachowania seminarium + laboratorium M.Eng. Michal Adam Michalowski michal.michalowski@uwr.edu.pl michaladamichalowski@gmail.com michal.michalowski@uwr.edu.pl https://mmichalowskiuwr.wordpress.com/

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA PROGRAMOWE BIOLOGIA DLA KLASY VII

WYMAGANIA PROGRAMOWE BIOLOGIA DLA KLASY VII WYMAGANIA PROGRAMOWE BIOLOGIA DLA KLASY VII I. Organizm człowieka. 1. Hierarchiczna budowa organizmu człowieka. przedstawia hierarchizację budowy organizmu człowieka (komórki, tkanki, narządy, układy narządów,

Bardziej szczegółowo

Nazwa: a)... Nazwa: b)... Nazwa: c)...

Nazwa: a)... Nazwa: b)... Nazwa: c)... klasa 4 2014 1. Zdjęcia pokazują przyrządy do badania pogody. Jaki to przyrząd pomiarowy? Do czego służy? Nazwa: a)... zastosowanie: A).. Nazwa: b)... zastosowanie: B).. Nazwa: c)... zastosowanie: C)..

Bardziej szczegółowo

Zakres materiału nauczania biologii dla 3-letniego liceum ogólnokształcącego- klasy stacjonarne i zaoczne SEMESTR IV

Zakres materiału nauczania biologii dla 3-letniego liceum ogólnokształcącego- klasy stacjonarne i zaoczne SEMESTR IV Zakres materiału nauczania biologii dla 3-letniego liceum ogólnokształcącego- klasy stacjonarne i zaoczne Zakres rozszerzony Obowiązujący podręcznik: Biologia na czasie 1, Biologia na czasie 2, Podręczniki

Bardziej szczegółowo

JAK DZIAŁA WĄTROBA? Wątroba spełnia cztery funkcje. Najczęstsze przyczyny chorób wątroby. Objawy towarzyszące chorobom wątroby

JAK DZIAŁA WĄTROBA? Wątroba spełnia cztery funkcje. Najczęstsze przyczyny chorób wątroby. Objawy towarzyszące chorobom wątroby SPIS TREŚCI JAK DZIAŁA WĄTROBA? Wątroba spełnia cztery funkcje Wątroba jest największym narządem wewnętrznym naszego organizmu. Wątroba jest kluczowym organem regulującym nasz metabolizm (każda substancja

Bardziej szczegółowo

Biologiczne mechanizmy zachowania - fizjologia. zajecia 5 :

Biologiczne mechanizmy zachowania - fizjologia. zajecia 5 : Biologiczne mechanizmy zachowania - fizjologia zajecia 5 : 5.11.15 Kontakt: michaladammichalowski@gmail.com https://mmichalowskiuwr.wordpress.com/ I gr 08:30 10:00 (s. Cybulskiego; 08.10. 19.11.) II gr

Bardziej szczegółowo

FLUOROURACILUM. Załącznik C.26. NAZWA SUBSTANCJI CZYNNEJ ORAZ, JEŻELI DOTYCZY- DROGA PODANIA. Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 1039 Poz.

FLUOROURACILUM. Załącznik C.26. NAZWA SUBSTANCJI CZYNNEJ ORAZ, JEŻELI DOTYCZY- DROGA PODANIA. Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 1039 Poz. Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 1039 Poz. 42 Załącznik C.26. FLUOROURACILUM 1 FLUOROURACILUM C00 NOWOTWORY ZŁOŚLIWE WARGI 2 FLUOROURACILUM C00.0 POWIERZCHNIA ZEWNĘTRZNA WARGI GÓRNEJ 3 FLUOROURACILUM

Bardziej szczegółowo

Fizjologia CZŁOWIEKA W ZARYSIE PZWL. Wydawnictwo Lekarskie

Fizjologia CZŁOWIEKA W ZARYSIE PZWL. Wydawnictwo Lekarskie W ł a d y s ł a w Z. T r a c z y k Fizjologia CZŁOWIEKA W ZARYSIE Wydawnictwo Lekarskie PZWL prof. dr hab. med. WŁADYSŁAW Z. TRACZYK Fizjologia CZŁOWIEKA W ZARYSIE W ydanie VIII - uaktualnione M Wydawnictwo

Bardziej szczegółowo

Piramida przedstawia zasady prawidłowego odżywiania. Informuje o tym, ile porcji różnych grup produktów powinno znaleźć się w posiłkach, które

Piramida przedstawia zasady prawidłowego odżywiania. Informuje o tym, ile porcji różnych grup produktów powinno znaleźć się w posiłkach, które DROGI RODZICU Piramida przedstawia zasady prawidłowego odżywiania. Informuje o tym, ile porcji różnych grup produktów powinno znaleźć się w posiłkach, które zjadamy w ciągu dnia. Przy czym obowiązuje zasada,

Bardziej szczegółowo

TOPOGRAFIA JAMY BRZUSZNEJ FIZJOTERAPIA PO OPERACJACH JAMY BRZUSZNEJ DOSTĘPY DO OPERACJI JAMY BRZUSZNEJ

TOPOGRAFIA JAMY BRZUSZNEJ FIZJOTERAPIA PO OPERACJACH JAMY BRZUSZNEJ DOSTĘPY DO OPERACJI JAMY BRZUSZNEJ TOPOGRAFIA JAMY BRZUSZNEJ FIZJOTERAPIA PO OPERACJACH JAMY BRZUSZNEJ DOSTĘPY DO OPERACJI JAMY BRZUSZNEJ WPŁYW OPERACJI W OBRĘBIE JAMY BRZUSZNEJ NA CZYNNOŚĆ UKŁADU ODDECHOWEGO Okolica operacji Natężona pojemność

Bardziej szczegółowo

Temat: Świat ssaków. Ssaki gromadą królestwa zwierząt lądowych wodnych stałocieplności Hibernację Estywację

Temat: Świat ssaków. Ssaki gromadą królestwa zwierząt lądowych wodnych stałocieplności Hibernację Estywację Temat: Świat ssaków. Ssaki, w ujęciu systematycznym, są gromadą i należą do królestwa zwierząt. Są szeroko rozpowszechnione na Ziemi żyją we wszystkich środowiskach, zarówno lądowych, jak i wodnych. Tę

Bardziej szczegółowo

Podstawy anatomii, wykłady

Podstawy anatomii, wykłady Akademia Wychowania Fizycznego i Sportu w Gdańsku Katedra: Nauk Przyrodniczych Zakład: Anatomii i Antropologii Podstawy anatomii, wykłady Osoby prowadzące przedmiot: Barbara Duda, prof. nadzw. dr hab.,

Bardziej szczegółowo

Układ oddechowy. Wymiana gazowa = respiracja wymiana tlenu i dwutlenku węgla między środowiskiem zewnętrznym a organizmem.

Układ oddechowy. Wymiana gazowa = respiracja wymiana tlenu i dwutlenku węgla między środowiskiem zewnętrznym a organizmem. Układ oddechowy Wymiana gazowa = respiracja wymiana tlenu i dwutlenku węgla między środowiskiem zewnętrznym a organizmem. 1 oddychanie zewnętrzne między środowiskiem zewnętrznym a narządem (układem) oddechowym,

Bardziej szczegółowo

JENNA MAY FINALLY REVEALS HER

JENNA MAY FINALLY REVEALS HER Pokarmowy UKŁAD ZAMKNIĘTY NIETYPOWO O ORGANIZMIE CZŁOWIEKA / WYDANIE #01 JENNA MAY FINALLY REVEALS HER ZSECRET N A L EROMANCE, Z I O N O P7 M O Z G W J E L I T A C H TOP 10 OUTFITS sprawdź jak jelita AT

Bardziej szczegółowo

Praca kontrolna z biologii LO dla dorosłych semestr IV

Praca kontrolna z biologii LO dla dorosłych semestr IV Praca kontrolna z biologii LO dla dorosłych semestr IV Umiejętność może doprowadzić Cię na szczyt, ale potrzebujesz charakteru, by na nim pozostać." Zig Ziglar Poniższa praca składa się z 25 zadań. Przy

Bardziej szczegółowo

Układ wydalniczy (moczowy) Osmoregulacja to aktywne regulowanie ciśnienia osmotycznego płynów ustrojowych w celu utrzymania homeostazy.

Układ wydalniczy (moczowy) Osmoregulacja to aktywne regulowanie ciśnienia osmotycznego płynów ustrojowych w celu utrzymania homeostazy. Układ wydalniczy (moczowy) Osmoregulacja to aktywne regulowanie ciśnienia osmotycznego płynów ustrojowych w celu utrzymania homeostazy. Wydalanie pozbywanie się z organizmu zbędnych produktów przemiany

Bardziej szczegółowo

Ekstrakt z Chińskich Daktyli TIENS. Doskonałe odżywienie krwi i ukojenie nerwów

Ekstrakt z Chińskich Daktyli TIENS. Doskonałe odżywienie krwi i ukojenie nerwów Ekstrakt z Chińskich Daktyli TIENS Doskonałe odżywienie krwi i ukojenie nerwów Lekarze z Chin uważają, że owoce głożyny znane jako chińskie daktyle pomagają zachować sprawność, poprawiają odporność, wspomagają

Bardziej szczegółowo

Środki dydaktyczne karty odpowiedzi dla ucznia, formularz testu z zadaniami dla dwóch grup: grupy A i grupy B, instrukcja pracy dla ucznia

Środki dydaktyczne karty odpowiedzi dla ucznia, formularz testu z zadaniami dla dwóch grup: grupy A i grupy B, instrukcja pracy dla ucznia Scenariusz lekcji I. Cele lekcji 1) Wiadomości Uczeń: zna cechy budowy ciała zna choroby i sposoby ich rozprzestrzeniania się wie o zmianach zachodzących w organizmie w okresie dojrzewania zna pojęcia

Bardziej szczegółowo

Czynność wątroby. Fizjologia człowieka

Czynność wątroby. Fizjologia człowieka Czynność wątroby Fizjologia człowieka Wątroba (hepar) Jest największym gruczołem, Zbudowana jest w 80% z komórek miąższowych hepatocytów, w 16% z komórek siateczkowo-śródbłonkowych gwieździstych Browicza-Kupffera

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE

WYMAGANIA EDUKACYJNE GIMNAZJUM NR 2 W RYCZOWIE WYMAGANIA EDUKACYJNE niezbędne do uzyskania poszczególnych śródrocznych i rocznych ocen klasyfikacyjnych z BIOLOGII w klasie II gimnazjum str. 1 WYMAGANIA EDUKACYJNE NIEZBĘDNE

Bardziej szczegółowo

Iga Niczyporuk II rok licencjat

Iga Niczyporuk II rok licencjat Iga Niczyporuk II rok licencjat jeden z płynów ustrojowych w organizmie człowieka, którego objętość wynosi ok. 5 5,5 litrów. Krew spełnia czynności transportowe, dostarcza do tkanek tlen i substancje odżywcze,

Bardziej szczegółowo

Jesteśmy tym czym oddychamy?

Jesteśmy tym czym oddychamy? Jesteśmy tym czym oddychamy? Jak działają płuca Najczęstsze choroby płuc Dr med. Piotr Dąbrowiecki Wojskowy Instytut Medyczny Polska Federacja Stowarzyszeń Chorych na Astmę Alergię i POCHP ANATOMIA UKŁADU

Bardziej szczegółowo

Kategoria żywności, środek spożywczy lub składnik żywności. Warunki dla stosowania oświadczenia

Kategoria żywności, środek spożywczy lub składnik żywności. Warunki dla stosowania oświadczenia Kategoria, WITAMINY VITAMINS 1 Wiatminy ogólnie Vitamins, in general - witaminy pomagają w rozwoju wszystkich struktur organizmu; - witaminy pomagają zachować silny organizm; - witaminy są niezbędne dla

Bardziej szczegółowo

chirurgia ogólna ortopedia i traumat narz Lp. Zakres świadczonych usług i procedur Uwagi ruchu Choroby układu nerwowego X X

chirurgia ogólna ortopedia i traumat narz Lp. Zakres świadczonych usług i procedur Uwagi ruchu Choroby układu nerwowego X X Choroby układu nerwowego Zabiegi wewnątrzczaszkowe z powodu poważnego urazu * 2 Zabiegi wewnątrzczaszkowe z powodu urazu * 3 Kompleksowe zabiegi wewnątrzczaszkowe * 4 Duże zabiegi wewnątrzczaszkowe * 5

Bardziej szczegółowo

Zadbaj o swoje zdrowie już dziś

Zadbaj o swoje zdrowie już dziś Zadbaj o swoje zdrowie już dziś Jurata Jurkun Specjalista ds. odżywiania i kontroli wagi Centrum Zdrowego Odżywiania i Kontroli Wagi w Suwałkach Zmiany cywilizacyjne Zmiany cywilizacyjne Transport Zbiory

Bardziej szczegółowo

Wymagania przedmiotowe do podstawy programowej - biologia klasa 7

Wymagania przedmiotowe do podstawy programowej - biologia klasa 7 Wymagania przedmiotowe do podstawy programowej - biologia klasa 7 I. Organizacja i chemizm życia II.7,1) Różnorodność życia. Różnorodność i jedność świata zwierząt., tkanki zwierzęce. Uczeń: przedstawia

Bardziej szczegółowo

Układ oddechowy Bogusław Nedoszytko. WSZPIZU Wydział w Gdyni

Układ oddechowy Bogusław Nedoszytko. WSZPIZU Wydział w Gdyni Układ oddechowy Bogusław Nedoszytko WSZPIZU Wydział w Gdyni http://www.nedo.amg.gda.pl www.nedo.amg.gda.pl/wszpziu/ Układ oddechowy Funkcje Wymiana gazowa - doprowadzenie do organizmu tlenu i odprowadzenie

Bardziej szczegółowo

Konspekt lekcji diagnozującej z biologii dla kl. II gimnazjum. Temat: Budowa i funkcjonowanie układu pokarmowego człowieka.

Konspekt lekcji diagnozującej z biologii dla kl. II gimnazjum. Temat: Budowa i funkcjonowanie układu pokarmowego człowieka. Konspekt lekcji diagnozującej z biologii dla kl. II gimnazjum Temat: Budowa i funkcjonowanie układu pokarmowego człowieka. Hasło programowe: Budowa i funkcjonowanie organizmu człowieka. Cele lekcji: w

Bardziej szczegółowo

PRZEWLEKŁA OBTURACYJNA CHOROBA PŁUC (POCHP)

PRZEWLEKŁA OBTURACYJNA CHOROBA PŁUC (POCHP) PRZEWLEKŁA OBTURACYJNA CHOROBA PŁUC (POCHP) POChP jest jedną z najczęstszych chorób przewlekłych z wszystkich i najczęstsza przewlekłą chorobą układu oddechowego. Uważa się, że na POChP w Polsce choruje

Bardziej szczegółowo

wm OKREŚLANIE DŁUGOŚCI, SPIS TREŚCI 1. PODSTAWOWE ZWROTY LICZEBNIKI CZAS 22 OBJĘTOŚCI, WAGI 30

wm OKREŚLANIE DŁUGOŚCI, SPIS TREŚCI 1. PODSTAWOWE ZWROTY LICZEBNIKI CZAS 22 OBJĘTOŚCI, WAGI 30 1. PODSTAWOWE ZWROTY 11 1.1. Formularze - słowniczek 11 1.2. Powitanie 11 1.3. Pożegnanie 12 1.4. Najpotrzebniejsze zwroty 12 1.5. Podstawowe pytania 13 1.6. Próby porozumiewania się 14 1.7. Zwroty grzecznościowe

Bardziej szczegółowo

KONKURS BIOLOGICZNY DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW WOJ. ŚLĄSKIEGO ELIMINACJE REJONOWE 2009/ STYCZNIA 2010r. GODZ. 9 00

KONKURS BIOLOGICZNY DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW WOJ. ŚLĄSKIEGO ELIMINACJE REJONOWE 2009/ STYCZNIA 2010r. GODZ. 9 00 ŚLĄSKIE KURATORIUM OŚWIATY Kod ucznia... Liczba pkt. KONKURS BIOLOGICZNY DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW WOJ. ŚLĄSKIEGO ELIMINACJE REJONOWE 2009/2010 22 STYCZNIA 2010r. GODZ. 9 00... Podpis sprawdzającego... Podpis

Bardziej szczegółowo

Pierwsza pomoc w nagłych wypadkach

Pierwsza pomoc w nagłych wypadkach Pierwsza pomoc w nagłych wypadkach Obowiązek udzielania pierwszej pomocy Kto człowiekowi znajdującemu się w położeniu grożącym niebezpieczeństwem utraty życia lub zdrowia nie udziela pomocy, mogąc jej

Bardziej szczegółowo

SZCZEPIENIA OCHRONNE U DOROSŁYCH lek. Kamil Chudziński Klinika Anestezjologii i Intensywnej Terapii CSK MSW w Warszawie 10.11.2015 Szczepionki Zabite lub żywe, ale odzjadliwione drobnoustroje/toksyny +

Bardziej szczegółowo