DODATKOWE, PRYWATNE UBEZPIECZENIA ZDROWOTNE. Rozwiązania w krajach Unii Europejskiej Wnioski dla Polski. dr Christoph Sowada. Seria WIEDZA EKSPERTÓW

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "DODATKOWE, PRYWATNE UBEZPIECZENIA ZDROWOTNE. Rozwiązania w krajach Unii Europejskiej Wnioski dla Polski. dr Christoph Sowada. Seria WIEDZA EKSPERTÓW"

Transkrypt

1 Seria WIEDZA EKSPERTÓW ebook DODATKOWE, PRYWATNE UBEZPIECZENIA ZDROWOTNE Rozwiązania w krajach Unii Europejskiej Wnioski dla Polski dr Christoph Sowada

2 Autor: Dr Christoph Sowada Wicedyrektor Instytutu Zdrowia Publicznego Uniwersytet Jagielloński w Krakowie, Collegium Medicum Na podstawie cyklu artykułów Prywatne, dodatkowe ubezpieczenia zdrowia Czasopismo (wydania 8/2013 6/2014) ISBN: Wydawca: KAMSOFT S.A. ul. 1 Maja Katowice Format: ebook

3 Spis treści Wstęp 5 Zawiłości ubezpieczeń 7 Niemcy. Ubezpieczenia zastępcze 18 Niemcy. Ubezpieczenia dodatkowe i uzupełniające 30 Holandia 39 Wielka Brytania i Irlandia 49 Szwajcaria 62 Francja 72 Słowenia 83 Estonia i Łotwa 92 Polskie pomysły a europejskie doświadczenia 101

4

5 Wstęp Polska ochrona zdrowia nieustannie boryka się z chronicznym niedofinansowaniem, a na dodatek spora część zasobów finansowych i materialnych jest marnotrawiona w systemie pozbawionym, jak się wydaje, racjonalnych mechanizmów organizacji i zarządzania. Dodatkowe prywatne ubezpieczenia zdrowotne jawią się w takiej trudnej sytuacji jako wręcz idealny instrument. Z jednej strony ich szerokie rozpowszechnienie może zmobilizować nowe środki dla opieki zdrowotnej. Z drugiej prywatne zarządzanie przez firmy komercyjne obiecuje wyższy poziom racjonalności, nie tylko z korzyścią dla udziałowców, koncernów ubezpieczeniowych, ale także dla ubezpieczonych/pacjentów. Czy jednak oczekiwania te mają racjonalne podłoże? Albo inaczej: co rzeczywiście można uzyskać wprowadzając do systemu prywatne ubezpieczenia zdrowotne? Poszukiwaniu odpowiedzi na to pytanie poświęciłem cykl artykułów opublikowanych w okresie sierpień 2013 czerwiec 2014 na łamach czasopisma OSOZ. Informacje encyklopedyczne połączone z wyjaśnieniem warunków wprowadzenia i funkcjonowania ubezpieczeń prywatnych w konkretnych warunkach systemowych oraz uporządkowaniem pojęć wszystko to, mam nadzieję, powiększyło zasoby wiedzy czytelników i przyczyniło się do lepszego zrozumienia zagmatwanej często debaty naukowej i politycznej dotyczącej prywatnych ubezpieczeń zdrowotnych. Prezentując kilkanaście różnych europejskich

6 rozwiązań nie miałem zamiaru wskazywać na jakieś konkretne rozwiązanie, które przeniesione na grunt Polski spełnić mogłoby wszystkie nadzieje Polaków na poprawę dostępu do świadczeń medycznych i podniesienie ich jakości. Taki wzorzec po prostu nie istnieje. Opisane w kolejnych artykułach modele nie sprawdzają się idealnie nawet w tych systemach zdrowotnych, które stosują je od dziesięcioleci, a na dodatek są znacznie bardziej otwarte na prywatne instytucje w ochronie zdrowia niż można to powiedzieć o polskim społeczeństwie. Patrząc na doświadczenia innych krajów, dużo możemy się nauczyć. Przede wszystkim, że prywatne dodatkowe ubezpieczenie zdrowotne choć z pewnością nie stanowią panaceum na wszystkie finansowe i zarządcze problemy systemów ochrony zdrowia odpowiednio zaprojektowane i prawidłowo wkomponowane w system rozwiązań publicznych, mogą okazać się bardzo przydatne. Druga nauka brzmi: nie wystarczy tylko chcieć skorzystać z zalet prywatnych ubezpieczeń, trzeba również z nich umieć korzystać w świadomości wszelkich niedogodności i pułapek, jakie mogą się pojawić. Zapraszając do przeczytania załączonych tekstów, a także, jeśli Państwo zechcą, do zadawania pytań i podjęcie debaty, wyrażam nadzieję, że informacje w nich zawarte okażą się przydatne. Dr Christoph Sowada Instytut Zdrowia Publicznego Uniwersytet Jagielloński, Collegium Medicum

7 Zawiłości ubezpieczeń Publiczna debata na temat prywatnych ubezpieczeń zdrowotnych tonie w ideologicznych i politycznych sporach. Zamiast dyskusji nad konkretnymi, najlepszymi dla krajowego systemu rozwiązaniami, od kilku lat nakręcana jest spirala przesadnego strachu albo nieuzasadnionego optymizmu. Tworząc sieć niepotrzebnych zawiłości i nieporozumień, przesypiamy szanse na zbudowanie rozwiązań bazujących na najlepszych doświadczeniach zagranicznych. Wraz z przesunięciem finansowania zasadniczej części świadczeń medycznych z budżetu państwa do powszechnego ubezpieczenia zdrowotnego, jakie dokonało się w Polsce w roku 1999, rozgorzała trwająca po dziś dzień dyskusja na temat możliwości wykorzystania prywatnych ubezpieczeń zdrowotnych (PUZ) w roli instrumentu wspierającego, lub też zastępującego instytucje ubezpieczeń społecznych do roku 2003 kasy chorych, a następnie Narodowy Fundusz Zdrowia. Regularnie pojawiają się nowe pomysły w tym temacie. Niektóre zainteresowały bardziej opinię publiczną; np. projekt Ministerstwa Zdrowia i Banku Światowego (lata ), tzw. plan Hausnera (2004 r.), projekt dyrektora Departamentu Ubezpieczeń Zdrowotnych Ministerstwa Zdrowia Piotra Kulpy (2006 r.), Inicjatywa Biura Rzecznika Praw

8 Obywatelskich (przełom 2006/2007), poselski projekt ustawy o dobrowolnych ubezpieczeniach zdrowotnych (2008 r.), projekt Polskiej Izby Ubezpieczeń (2008 r.), ministerialne projekty ustaw o dodatkowych ubezpieczeniach zdrowotnych (2011 r.). Inne pozostały bez echa. Żaden natomiast nie doczekał się realizacji. Powodów, dlaczego nie udało się do tej pory w Polsce wprowadzić na szerszą skalę PUZ jest wiele. Brak wewnętrznej spójności proponowanych rozwiązań, niedomagania instytucjonalne, w szczególności jednak brak niezbędnego politycznego wsparcia, i to nie tylko partii w danym czasie sterujących państwem, ale także najważniejszych sił opozycyjnych, z pewnością należą do najważniejszych. Niestety, sformułowanie prywatne ubezpieczenie zdrowotne w Polsce z prostej nazwy techniki finansowania przeistoczyło się w hasło ideologiczne, naładowane emocjami do tego stopnia, że tzw. przeciętnemu obywatelowi trudno się w ogóle zorientować, czym jest PUZ. Dla jednych zdaje się ono być surogatem lekarstwa na wszelkie bolączki polskiej ochrony zdrowia, dla innych wprost przeciwnie instrumentem, który doprowadzi do jeszcze większych problemów, a na dodatek przyczyni się (w przypadku wprowadzenia) do dyskryminacji mieszkańców kraju w dostępie do niezbędnej opieki medycznej. Obiektywne cechy określonej techniki w tym ideologicznym sporze nie mają natomiast żadnego znaczenia. Tymczasem odpowiedź na pytanie: czym jest lub czym może być prywatne ubezpieczenie zdrowotne błogosławieństwem, czy też przekleństwem?, zależy właśnie od połączenia obiektywnej techniki finansowania zwanej ubezpieczeniem z systemem reguł definiujących system zabezpieczenia społeczeństwa na wypadek choroby. Zasadność tej tezy potwierdzają rozwiązania w zakresie prywatnych ubezpieczeń, praktykowane w różnych krajach, nie tylko europejskich.

9 Prywatne ubezpieczenia zdrowotne w Europie podstawowe dane Kraj Odsetek objętej ochroną populacji w % w roku ) Udział w całkowitych wydatkach na zdrowie w rok ) Udział wydatków PUZ w wydatkach prywatnych na zdrowie w roku ) Austria 33,0 4,7 18,8 Belgia 73,0 4,8 19,7 Bułgaria 2,0 4,6 0,5 1,0 Cypr 20,0 5,7 10,8 Czechy <1,0 0,2 0,9 Dania 35,7 1,8 10,8 Estonia <0,01 0,2 1,2 Finlandia 12,0 (2005 r.) 2,3 8,4 Francja 92,0 13,6 59,3 Niemcy 10,0 20,0 9,6 39,9 Grecja 12,0 (2002 r.) 1,6 1) 5,5 Węgry 2,1 6,1 2,8 7,0 Irlandia 50,9 8,4 1) 44,2 Włochy 6,1 0,9 1) 4,6 Łotwa 15,6 (2003 r.) 2,0 2,1 Litwa 0,2 0,7 2,4 Luksemburg 25,0 66,0 3,5 19,6 Holandia 92,0 5,5 33,9 Malta 20,0 1,8 1) 6,3 Polska 3,1 3,9 0,6 2,4 Portugalia 15,7 5,2 12,7 Rumunia 0,1 0,1 0,4 Słowenia 73,8 (2005 r.) 13,3 46,8 Hiszpania 18,0 5,5 21,4 Szwecja 3,0 3,3 (2007 r.) 0,2 1,4 Wielka Brytania 10,6 1,0 1) 18,8 Źródło: na podstawie 1) Thomson S. i Mossialos E.: Private health insurance in the European Union (2009), 2) EuroStat oraz 3) WHO, World Health Statistics 2013

10 Opierając się na danych WHO i/lub OECD można pokusić się o wstępny szacunek roli, jaką odgrywają prywatne ubezpieczenia zdrowotne w systemach finansowania opieki zdrowotnej w różnych krajach. Wnioski nasuwające się po spojrzeniu na podstawowe dane zebrane w tabeli są dość otrzeźwiające. Poza nielicznymi przypadkami (Niemcy, Francja, Słowenia), prywatne ubezpieczenia zdrowotne stanowią w Europie jedynie niewiele znaczące, jak się wydaje, uzupełnienie podstawowych systemów zabezpieczenia finansowego ochrony zdrowia. Ich wkład w finansowanie opieki medycznej z reguły jest także wielokrotnie mniejszy niż udział tzw. wydatków out of pocket, tj. bezpośrednich opłat mieszkańców związanych z uzyskiwaniem świadczeń opieki medycznej lub też zakupem dóbr medycznych, np. leków i środków pomocniczych. Nie inaczej jest poza Europą. Według danych WHO, tylko w trzech krajach afrykańskich (Botswana, Namibia i Południowa Afryka), w Stanach Zjednoczonych i Urugwaju wydatki prywatnych planów przedpłatowych (z reguły plany ubezpieczeniowe) dostarczają więcej niż połowę prywatnych środków na ochronę zdrowia. Ograniczenie się do porównywania zagregowanych danych może jednak prowadzić do błędnej ich interpretacji, podobnie jak ograniczenie się do prostego zestawienia krajowych systemów PUZ. U źródła obu błędów interpretacyjnych, tak często pojawiających się nie tylko w debacie publicznej, lecz również w opracowaniach uznawanych za naukowe, leży niezrozumienie, a być może w niektórych przypadkach celowe zatajenie istoty pojęcia prywatnych ubezpieczeń zdrowotnych. Samo wyrażenie prywatne ubezpieczenie zdrowotne używane jest, jak się okazuje, do opisu tak różnych rozwiązań szczegółowych, że ostatecznie wiele przedstawianych w praktyce porównań uznać należy za porównania jabłek z gruszkami. Praktyczna wieloznaczność pojęcia PUZ dość ostentacyjnie wykorzystywana jest zarówno przez nieprzejednanych przeciwników, jak też przez bezkrytycznych 10

11 zwolenników prywatnego ubezpieczenia zdrowotnego do uzasadnienia własnego stanowiska, co jeszcze wzmacnia chaos panujący w debacie publicznej. Swój znaczący wkład do pogłębienia się tego chaosu wnoszą również przedstawiciele nauki. W krytyce tej nie chodzi jednak o negatywne ocenianie różnorodności naukowych definicji. Zawsze stałem na stanowisku autonomicznego prawa nauki/naukowców do definiowania i redefiniowania poszczególnych kategorii w zmieniających się warunkach. Chodzi raczej o zatajanie przed odbiorcą treści przyjmowanych definicji, albo też po prostu o zwykły brak naukowej rzetelności. O ile jednak błędy popełniane przez naukowców prędzej czy później zostają skorygowane w procesach recenzyjnych, a ponadto jedynie z rzadka prowadzą do negatywnych realnych konsekwencji ze względu na w wielu przypadkach dość hermetyczne odgrodzenie się realnej polityki od nauki, to błędy popełniane przez ekspertów firm konsultingowych mogą, a często rzeczywiście prowadzą do poważnych turbulencji. Niejedna tzw. reforma zdrowotna w różnych częściach świata swoją porażkę zawdzięcza niefrasobliwości doradców nie przywiązujących większej wagi do rzetelnego zdefiniowania zasadniczych dla swoich propozycji kategorii. Jednym z najnowszych przykładów takiej niefrasobliwości jest dostępny w Internecie raport zatytułowany Rola i funkcja dodatkowych ubezpieczeń zdrowotnych we współczesnych systemach ochrony zdrowia analiza i rekomendacje dla Polski, sporządzony przez Polską Izbę Ubezpieczeń oraz firmę Ernst & Young. Autorzy opracowania sugerują wprawdzie bardzo szczegółowe zdefiniowanie przedmiotu opracowania jeden z podrozdziałów nosi tytuł Definicja dodatkowego ubezpieczenia zdrowotnego, jednak ze sformułowania brzmiącego dosłownie: za dodatkowe ubezpieczenie zdrowotne uważa się ubezpieczenie obejmujące finansowanie lub zapewnienie przez zakład ubezpieczeń świadczeń opieki zdrowotnej na rzecz ubezpieczonego związanych z profilaktyką lub terapią następstw wypadku lub 11

12 choroby naprawdę niewiele wynika, być może tylko tyle, że dodatkowe ubezpieczenie oferowane jest przez zakład ubezpieczeń. Druga część podanej definicji odnosi się przecież do każdego ubezpieczenia, nie tylko dodatkowego czy prywatnego, ale również do ubezpieczenia publicznego i społecznego. Co jednak budzi jeszcze więcej wątpliwości, to pozbawione refleksji płynne przejście od wyrażenia dodatkowe ubezpieczenie zdrowotne do określenia prywatne ubezpieczenie zdrowotne. Odnosząc się do swojej definicji dodatkowego ubezpieczenia autorzy piszą: Trzeba jednak podkreślić, że nie jest to jedyna i powszechnie uznana definicja, w szczególności w kontekście umiejscowienia prywatnych ubezpieczeń zdrowotnych w całości systemu finansowania opieki zdrowotnej. Sformułowanie takie może sugerować postawienie znaku równości pomiędzy dodatkowym ubezpieczeniem zdrowotnym i prywatnym ubezpieczeniem zdrowotnym, choć już w kolejnym podrozdziale następuje relatywizacja. Do dodatkowych ubezpieczeń autorzy raportu zaliczają bowiem tzw. ubezpieczenia komplementarne i tzw. ubezpieczenia suplementarne, zaś do ubezpieczeń prywatnych kwalifikują dodatkowo jeszcze ubezpieczenia substytucyjne i bazowe. Opisując z kolei przykład Australii nagle utożsamiają prywatne ubezpieczenie dodatkowe z ubezpieczeniem dobrowolnym. Czy zatem ubezpieczenie dodatkowe jest tym samym, co ubezpieczenie dobrowolne? Akronimy obu brzmią w Polsce identycznie DUZ. A może zatem ubezpieczenie prywatne i ubezpieczenie dobrowolne to identyczne instytucje? Nic bardziej błędnego. Na usprawiedliwienie wielu błądzących w materii ubezpieczeń zdrowotnych (także autorów wspomnianego raportu) można jedynie powiedzieć, że uporządkowanie definicji w tym obszarze nie jest sprawą prostą. Do niedawna prywatne ubezpieczenia zdrowotne utożsamiane były w literaturze zachodniej (np. raport E. Mossialosa i współautorów dla Komisji Europejskiej z 2002 r., pt. Voluntary health insurance in the European Union, ale także mój artykuł 12

13 z roku 2003 zatytułowany Dobrowolne prywatne ubezpieczenia zdrowotne. Wyzwania dla Polski w świetle doświadczeń krajów Unii Europejskiej zamieszczony w czasopiśmie Zeszyty Naukowe Ochrony Zdrowia Zdrowie Publiczne i Zarządzanie) z ubezpieczeniem dobrowolnym. Zgodnie z dominującą na początku XXI wieku nomenklaturą, wyróżniano bowiem trzy zasadnicze filary dobrowolnych ubezpieczeń zdrowotnych: ubezpieczenia zastępujące zabezpieczenie przez system podstawowy finansowany ze środków publicznych (substitutive VHI), ubezpieczenia uzupełniające zabezpieczenie w systemie podstawowym (complementary VHI), ubezpieczenia dodatkowe (supplementary VHI). Ubezpieczenia zastępujące zabezpieczenie podstawowe zapewniają z reguły ochroną porównywalną z zabezpieczeniem oferowanym przez społeczne ubezpieczenie zdrowotne. Nakierowane są one na grupy społeczne wykluczone z systemu podstawowego z mocy prawa oraz osoby, które korzystając z przyznanego im prawa (opting out) same decydują się na opuszczenie systemu podstawowego. Ubezpieczenia uzupełniające zabezpieczają pokrycie kosztów świadczeń nie objętych finansowaniem ze środków publicznych i/lub chronią ubezpieczonych przed finansowymi skutkami korzystania ze świadczeń tylko częściowo refundowanych ze środków publicznych i wymagających udziału własnego pacjenta (ubezpieczenie od współpłacenia). Ubezpieczenia dodatkowe nakierowane są na zabezpieczenie finansowe dostępu do świadczeń formalnie należnych lecz trudno dostępnych w ramach podstawowego finansowania publicznego (np. ze względu na długie kolejki) oraz na pokrywanie kosztów podwyższonego standardu świadczeń, który nie jest finansowany ze środków publicznych (np. jednoosobowy pokój w szpitalu, specjalne wyżywienie itp.). Cechą wspólną wszystkich rodzajów dobrowolnych ubezpieczeń zdrowotnych była natomiast ich nieobowiązkowość oraz zastosowanie przy 13

14 kalkulacji składki ubezpieczeniowej reguły indywidualnej ekwiwalencji wartości oczekiwanych składek i ryzyka zdrowotnego, wyrażającego się dla ubezpieczyciela w oczekiwanych kosztach wykorzystanych świadczeń lub z reguły grupowej ekwiwalencji wartości oczekiwanych składek i przeciętnego ryzyka zdrowotnego osób tworzących w miarę homogeniczną pod względem ryzyka grupę, choć bez szczegółowego sprawdzenia prawidłowości tego założenia. Sytuacja skomplikowała się w roku 2009, kiedy to w Niemczech, ostatnim na kontynencie europejskim bastionie prywatnych zastępczych ubezpieczeń zdrowotnych, ubezpieczenie to dla wielu grup społecznych stało się ubezpieczeniem obowiązkowym. Najpóźniej od tego momentu nie można utożsamiać bezkrytycznie ubezpieczeń prywatnych z dobrowolnymi. Jak zatem odróżnić prywatne ubezpieczenie zdrowotne od nieprywatnego ubezpieczenia społecznego? Cechą wyróżniającą prywatne ubezpieczenie zdrowotne mogłyby być stosunki własności. Ubezpieczenie oferowane przez prywatne instytucje można by nazwać prywatnym, co sugeruje (choć brak jest jednoznacznego stwierdzenia) wspomniany już raport Polskiej Izby Ubezpieczeń i Ernst & Young, kiedy to za przykład zastosowania tzw. prywatnych ubezpieczeń bazowych podawana jest Holandia i Szwajcaria. Ponieważ jedyną wspólną cechą obu systemów jest to, iż powszechne ubezpieczenie zdrowotne dostarczane jest tam prawie w całości przez prywatne firmy, nasuwa się taka właśnie, a nie inna, interpretacja prywatnego ubezpieczenia zdrowotnego. W odniesieniu do analiz systemowych wydaje się ona jednak być wielce niedoskonałą, a wręcz błędną. Koncentrując się na stosunkach własnościowych dostarczycieli określonych usług, traci bowiem z oczu istotę samych usług. Każdy ekonomista wie, że tzw. dobra publiczne, o których dostępność musi zadbać państwo, mogą być w rzeczywistości produkowane przez prywatne firmy. Nawet jeśli nie zgodzimy się z radykalnością F.A. von Hayeka, noblisty z ekonomii, który także emisję pieniądza był skłonny oddać w prywatne ręce, ubezpieczenia 14

15 powszechne jak właśnie pokazują przykłady Szwajcarii i Holandii mogą z wielkim sukcesem zorganizowane zostać przez prywatny sektor, a mimo to usługa ubezpieczeniowa, o którą w całym sporze chodzi, nie staje się usługą prywatną. Poza tym pojawia się problem z definicją prywatnej instytucji. Czy prywatny ubezpieczyciel musi mieć prywatnych właścicieli, czy też wystarczy, aby funkcjonował w formule przyjętej przez kodeks handlowy? Czy firma typu PZU jest prywatną firmą, jeśli właścicielem większościowym jest państwo? Z kolei odniesienie się do formy prawnej, a nie do rzeczywistych stosunków własnościowych przy definiowaniu prywatnego ubezpieczenia zdrowotnego, mogłoby doprowadzić do podobnego absurdu, jaki zapanował przy klasyfikacji polskich szpitali, kiedy to szpital powiatowy (lub inny) prowadzony w formie spółki samorządowej, nawet przy stuprocentowej własności samorządu terytorialnego, nazywany jest oficjalnie szpitalem niepublicznym. Jak już wyżej wspomniałem, także skojarzenie ubezpieczenia prywatnego z dobrowolnym nabycie ubezpieczenia jest prywatną sprawą klienta po zmianach, jakie dokonały się w Niemczech, przestaje być prawidłowe. Wprawdzie odpowiedzialność za nabycie odpowiedniego obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego leży nadal w rękach poszczególnych obywateli, ale tak samo jest w przypadku zdrowotnego ubezpieczenia społecznego w systemach, w których przewidziano możliwość wyboru ubezpieczyciela (np. kasy chorych w Niemczech lub Austrii czy firmy ubezpieczeniowej w Holandii). Pozostaje zatem zwrócenie się do drugiej wymienionej wyżej cechy przypisywanej na początku XXI wieku ubezpieczeniom dobrowolnym: ubezpieczenie prywatne to ubezpieczenie uwzględniające przy kalkulacji składki ubezpieczeniowej poziom ryzyka zdrowotnego ubezpieczanej osoby. W zależności od konkretnych okoliczności, dopuszczalnej częstości rekalkulacji składki, liczby i rodzaju uwzględnianych czynników indywidualnego ryzyka, reguła indywidualnej ekwiwalentności 15

16 składki i ryzyka przestrzegana jest mniej lub bardziej ściśle. Zawsze leży jednak u podstaw wyceny składki ubezpieczeniowej, przynajmniej w momencie pozyskiwania ubezpieczenia zdrowotnego przez konkretną osobę po raz pierwszy. W przeciwieństwie do tak zdefiniowanych ubezpieczeń prywatnych, społecznym ubezpieczeniem zdrowotnym nazwać można wszystkie ubezpieczenia, które nie kierują się regułą indywidualnej ekwiwalentności, tzn. uzależniają wysokość indywidualnej składki bądź to od wysokości dochodów ubezpieczanej osoby, bądź to pobierając jednakową co do kwoty składkę ryczałtową od każdego ubezpieczonego, niezależnie od wysokości jego indywidualnego ryzyka. Prywatne ubezpieczenie zdrowotne nie jest nakierowane na realizację ani tzw. solidaryzmu dochodowego (utożsamianego z uzależnieniem składki od wysokości dochodu osób ubezpieczonych), ani tzw. solidaryzmu między zdrowymi i chorymi (utożsamianym z uniezależnieniem wysokości składki od poziomu indywidualnego ryzyka zdrowotnego np. przy składkach ryczałtowych). Definiując prywatne ubezpieczenia zdrowotne poprzez sposób kalkulacji składki ubezpieczeniowej, uniknąć możemy wszystkich pułapek interpretacyjnych, jakie wiążą się z definicją wskazującą na stosunki własności panujące wśród ubezpieczycieli. Definicja ta jest również na tyle pojemna, że obejmuje wszystkie klasyczne formy ubezpieczeń prywatnych wymienione wyżej, tj. ubezpieczenia komplementarne, suplementarne i zastępcze. Nie mieści się w niej natomiast tzw. prywatne ubezpieczenie bazowe, jeśli zgodnie z raportem Polskiej Izby Ubezpieczeń i Ernst & Young za przykłady uznamy rozwiązanie holenderskie i szwajcarskie. W obu krajach bowiem, wyjściowa składka jest całkowicie niezależna od indywidualnego ryzyka zdrowotnego w momencie pozyskiwania ubezpieczenia. Przedstawianie systemów PUZ rozpocznę od przykładu ubezpieczeń zastępczych w Niemczech. Wprawdzie w polskiej dyskusji wątek wprowadzenia możliwości rezygnacji z ubezpieczenia w NFZ na rzecz 16

17 zastępczego ubezpieczenia w jakieś innej instytucji i na innych warunkach niż obowiązujące w NFZ obecnie rzadko się pojawia, to jednak pamiętać należy, że taka opcja teoretycznie zawsze istnieje, a nawet była przewidziana w art. 4a pierwszej polskiej ustawy o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym z 6 lutego 1997 r., który brzmiał: Ubezpieczony może realizować obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego w innej niż Kasa Chorych instytucji ubezpieczenia zdrowotnego, działającej na podstawie odrębnych przepisów o działalności ubezpieczeniowej, jeżeli instytucja ta: zapewnia zakres świadczeń zdrowotnych nie mniejszy niż zagwarantowany ustawą, obejmuje ubezpieczeniem każdą zgłaszającą się osobę bez względu na czynniki ryzyka, nie różnicuje wysokości składki w zależności od czynników ryzyka, działa na całym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i nie różnicuje składki w zależności od regionu, obejmuje ubezpieczeniem członków rodziny osoby opłacającej składkę oraz uzyskała zgodę Urzędu Nadzoru Ubezpieczeń Zdrowotnych na realizację zadań powszechnego ubezpieczenia zdrowotnego.

18 Niemcy. Ubezpieczenia zastępcze W przeciwieństwie do Stanów Zjednoczonych, w Europie prywatne ubezpieczenia zdrowotne tworzą jedynie uzupełnienie dla podstawowych społecznych systemów zabezpieczenia zorganizowanych w ramach społecznych ubezpieczeń zdrowotnych lub też narodowych systemów finansowanych ze środków budżetowych. Regulacje dotyczące finansowania opieki zdrowotnej ze środków publicznych determinują zatem miejsce i kształt prywatnych ubezpieczeń. Stwierdzenie to odnosi się w równym stopniu do prywatnych ubezpieczeń uzupełniających i dodatkowych, jak i do prywatnych ubezpieczeń zastępczych, które odnaleźć można w Austrii, Czechach, Estonii, Niemczech, Lichtensteinie, Portugalii, Słowenii i na Cyprze. W większości wymienionych krajów ubezpieczenia zastępcze obejmują jedynie kilka promili mieszkańców. Tylko w Niemczech ubezpieczenie zastępcze chroni znaczącą część populacji. W roku 2013 zabezpieczenie na wypadek choroby w ubezpieczeniu prywatnym (PKV) uzyskało prawie 9 mln Niemców, tj. 10% ludności kraju. Kwota wpłaconych przez nich składek sięgnęła 25,8 mld euro. Na dzień r. ubezpieczenie prywatne oferowało 19 towarzystw ubezpieczeń wzajemnych 18

19 i 24 spółki akcyjne, w sumie 7 instytucji mniej niż w roku Rynek PKV jest jednak bardziej rozproszony od rynku ubezpieczeń społecznych (Gesetzliche Krankenversicherung GKV). Wspólny udział trzech największych firm prywatnych w 2008 r. wyniósł 37,2%, podczas gdy największe ustawowe kasy chorych w niektórych regionach wykazują 20% udziały rynkowe. W przeciwieństwie do innych krajów europejskich, niemiecki ustawodawca żąda ścisłego rozdzielenia działalności w zakresie ubezpieczenia zdrowotnego od innych rodzajów ubezpieczeń (np. komunikacyjnych), poza ubezpieczeniami pielęgnacyjnymi. Oznacza to, że ubezpieczenia zdrowotne, zarówno zastępcze jak i dodatkowe oraz uzupełniające, mogą być oferowane jedynie przez wyspecjalizowane firmy, z reguły córki wielkich koncernów ubezpieczeniowych. Wprawdzie w Polsce obecnie nie przewiduje się rozbicia monopolu obowiązkowego społecznego ubezpieczenia zdrowotnego, warto przyjrzeć się bliżej niemieckim rozwiązaniom. Wśród ekspertów zdanie na temat zasadności utrzymywania zastępczych ubezpieczeń prywatnych w obecnym kształcie są bowiem podzielone. Przeciwnicy takiego rozwiązania słusznie wskazują na brak logicznego uzasadnienia dla wyłączenia sporej części mieszkańców ze społecznego ubezpieczenia zdrowotnego, opartego o zasady tzw. solidaryzmu społecznego, w szczególności solidaryzmu dochodowego i solidaryzmu ryzyka. Zwolennicy wskazują z kolei na zasadnicze mankamenty niemieckich rozwiązań w zakresie zabezpieczenia społecznego, ewidentnie sprzeczne z zasadami sprawiedliwości, a na dodatek sprzyjające marnotrawieniu ograniczonych zasobów (zainteresowanych czytelników kieruję do szerokiego omówienia w mojej książce Łączenie solidaryzmu z wolnością w ubezpieczeniach zdrowotnych, wyd. Scholar, Warszawa 2013). Najwięcej kontrowersji budzi przyznanie części mieszkańców Niemiec prawa wyboru pomiędzy ustawowym ubezpieczeniem zdrowotnym GKV i ubezpieczeniem prywatnym, noszące znamiona dyskryminacji względem wysokości dochodów i/lub 19

20 wykonywanego zawodu. Prawo wyboru przysługuje pracownikom najemnym, których dochody przez przynajmniej trzy ostatnie lata z rzędu przekraczały granicę obowiązku ubezpieczenia w GKV, nazywaną powszechnie linią demarkacyjną pomiędzy GKV i PKV (odpowiednio dochód roczny brutto w wysokości euro w roku 2011, euro w roku 2012, euro w roku 2013 i euro w roku 2014). Do 2007 r. ubezpieczony zwolniony był z obowiązku ubezpieczenia w GKV, jeśli jego dochody przez cały rok przekraczały granicę obowiązku ubezpieczenia dla tego roku i roku następnego. Ponieważ możliwość wyjścia z systemu GKV (tzw. zasada opting out), w którym składka zdrowotna naliczana jest jako procent dochodu, dotyczy tylko najlepiej zarabiających, automatycznie pojawia się podejrzenie, że to właśnie najbogatsi ubezpieczając się prywatnie, unikają partycypacji w solidarnym systemie społecznym. To głównie o tych ubezpieczonych toczy się konkurencja pomiędzy ubezpieczeniem społecznym i prywatnym. Sprawa jest jednak bardziej skomplikowana, szczególnie od roku 2009, kiedy to w Niemczech wprowadzono powszechny obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego, a wszyscy mieszkańcy, którzy nie są ubezpieczeni w systemie GKV, muszą ubezpieczyć się prywatnie. Po pierwsze w prywatnym ubezpieczeniu zastępczym ubezpieczone są również osoby, które nie mają możliwości wyboru, tzn. nie mogą ubezpieczyć się w GKV. Do tej grupy należą pracujący na własny rachunek (jeśli wcześniej nie byli ubezpieczeni w GKV) oraz osoby, którym prywatni ubezpieczyciele nie mogą odmówić ubezpieczenia w tzw. taryfie bazowej. Po drugie, przejście do ubezpieczenia prywatnego z reguły wiąże się z dożywotnim zamknięciem drogi powrotnej. Poza nielicznymi wyjątkami, także przy zmianie warunków dochodowych, np. utraty wysokich dochodów w związku z bezrobociem czy chorobą, późniejszy powrót do ubezpieczenia społecznego nie jest możliwy. Decydujący się na wyjście z GKV ponoszą zatem spore ryzyko finansowe. Po trzecie, w przeciwieństwie do GKV, 20

21 ubezpieczenie prywatne nie przewiduje bezskładkowego współubezpieczenia niepracujących członków rodziny (np. dzieci lub współmałżonków). Składka płacona jest za każdego ubezpieczonego. Jeśli zatem młody człowiek, korzystając z prawa wyboru decyduje się na ubezpieczenie prywatne, musi się liczyć w przyszłości z koniecznością zapłacenia składki np. za swoje dzieci. Ubezpieczenie prywatne wiąże się zatem z szeregiem ryzyk finansowych, obcych ubezpieczeniu GKV. Zgodnie z przyjętą definicją PKV, o wliczeniu niemieckich prywatnych ubezpieczeń zastępczych do grupy ubezpieczeń prywatnych decyduje sposób kalkulacji składki. Obliczając składkę dla nowych klientów, ubezpieczyciel kieruje się zasadą indywidualnej ekwiwalentności Tabela. Różnice pomiędzy średnią dla trzech najdroższych i trzech najtańszych taryf PKV dla rozpoczynających ubezpieczenie w wieku lat (w euro). Mężczyźni Kobiety Rok wprowadzenia taryfy * ** * ** ,01 140,21 137,29 158, ,81 140,20 126,05 139, ,29 141,15 127,53 154, ,03 154,67 138,71 165, ,33 166,67 138,26 182, ,92 180,29 154,04 207, ,08 235,26 174,52 264, ,00 255,83 182,70 283, ,97 248,91 194,77 274, ,76 265,68 210,81 315, ,06 308,95 214,45 338, ,05 168,74 77,16 180, /1998 w % 53% 120% 56% 114% * taryfy wprowadzone przed 1998 r., ** taryfy wprowadzane od 1998 r. Źródło: Albrecht M. et al.: Die Bedeutung von Wettbewerb im Bereich der privaten Krankenversicherungen vor dem Hintergrund der erwarteten demographischen Entwicklung,

22 składki i ryzyka zdrowotnego; wysokość składki zależy od płci i wieku osoby ubezpieczającej się oraz stanu jej zdrowia (np. występowania choroby chronicznej) w momencie przystępowania do ubezpieczenia, jak również od wybieranej taryfy określającej zakres ubezpieczonych świadczeń, zakres ryzyka finansowego pozostającego u ubezpieczonego (np. rodzaj i wysokość współpłacenia) oraz zastosowanie innych instrumentów finansowych dla ubezpieczonego (np. zwroty części składki). Wielorakość uwzględnianych czynników powoduje, że większość taryf prywatnych ubezpieczeń nie jest bezpośrednio porównywalna, a miesięczne składki dla takich samych grup wiekowych mogą się różnić od siebie nawet o kilkuset euro, co obrazują dane zebrane w tabeli. W przeciwieństwie do taryf ubezpieczeń uzupełniających i dodatkowych, ubezpieczyciele prywatni nie mogą jednak korygować w czasie obowiązywania umowy wysokości składki, w zależności od zmian zachodzących w poziomie indywidualnego ryzyka zdrowotnego. Ustawodawca dopuszcza jedynie korekty ogólne, tzn. możliwe jest np. podniesienie składki dla wszystkich ubezpieczonych w związku ze wzrostem kosztów leczenia czy też wprowadzeniem nowych metod diagnostycznych i terapeutycznych. Brak możliwości dopasowania składki do indywidualnego ryzyka powoduje, że z czasem składka indywidualna w coraz większym stopniu odzwierciedla przeciętne ryzyko zdrowotne grupy, która ubezpieczyła się w określonym czasie w określonej taryfie, a pomiędzy ujawniającymi się w międzyczasie niskimi i wysokimi indywidualnymi ryzykami zdrowotnymi dochodzi do znanego również w GKV tzw. solidaryzmu ryzyka. Jego zakres jest tym szerszy, im dłużej trwa ubezpieczenie. W tym miejscu należy nadmienić, że umowy w ubezpieczeniach zastępczych koncypowane są jako ubezpieczenia dożywotnie. Oznacza to, że ubezpieczyciel nie może wypowiedzieć takiej umowy, nawet jeśli ubezpieczony zaprzestanie płacenia składki. W takim wypadku, podobnie zresztą jak w przypadku niedopełnienia 22

Analiza wpływu dodatkowego strumienia wydatków zdrowotnych na gospodarkę

Analiza wpływu dodatkowego strumienia wydatków zdrowotnych na gospodarkę Analiza wpływu dodatkowego strumienia wydatków zdrowotnych na gospodarkę 8 maja 2014 Łukasz Zalicki 85+ 80-84 75-79 70-74 65-69 60-64 55-59 50-54 45-49 40-44 35-39 30-34 25-29 20-24 15-19 10-14 5-9 0-4

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenia w liczbach 2012. Rynek ubezpieczeń w Polsce

Ubezpieczenia w liczbach 2012. Rynek ubezpieczeń w Polsce Ubezpieczenia w liczbach 2012 Rynek ubezpieczeń w Polsce Ubezpieczenia w liczbach 2012 Rynek ubezpieczeń w Polsce Autorem niniejszej broszury jest Polska Izba Ubezpieczeń. Jest ona chroniona prawami autorskimi.

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenia w liczbach 2013. Rynek ubezpieczeń w Polsce

Ubezpieczenia w liczbach 2013. Rynek ubezpieczeń w Polsce Ubezpieczenia w liczbach 2013 Rynek ubezpieczeń w Polsce Ubezpieczenia w liczbach 2013 Rynek ubezpieczeń w Polsce Autorem niniejszej broszury jest Polska Izba Ubezpieczeń. Jest ona chroniona prawami autorskimi.

Bardziej szczegółowo

Struktura wydatków na zdrowie Rodzaje ubezpieczeń Rynek ubezpieczeń zdrowotnych w Polsce i Europie Potencjał rozwoju ubezpieczeń zdrowotnych i

Struktura wydatków na zdrowie Rodzaje ubezpieczeń Rynek ubezpieczeń zdrowotnych w Polsce i Europie Potencjał rozwoju ubezpieczeń zdrowotnych i Struktura wydatków na zdrowie Rodzaje ubezpieczeń Rynek ubezpieczeń zdrowotnych w Polsce i Europie Potencjał rozwoju ubezpieczeń zdrowotnych i abonamentów medycznych w Polsce Propozycje Ministerstwa Zdrowia

Bardziej szczegółowo

11 lat polskiej emigracji zarobkowej w Unii Europejskiej

11 lat polskiej emigracji zarobkowej w Unii Europejskiej 11 lat polskiej emigracji zarobkowej w Unii Europejskiej Raport Euro-Tax.pl Kwiecień 2015 W 11 lat Polacy zarobili 996 miliardów złotych w UE W ciągu 11 lat naszej obecności w strukturach Unii Europejskiej,

Bardziej szczegółowo

Doświadczenia innych państw w zakresie ubezpieczeniowych produktów inwestycyjnych

Doświadczenia innych państw w zakresie ubezpieczeniowych produktów inwestycyjnych Doświadczenia innych państw w zakresie ubezpieczeniowych produktów inwestycyjnych dr Małgorzata Więcko-Tułowiecka Główny Specjalista w Wydziale Prawnym Biura Rzecznika Ubezpieczonych Warszawa 15 maja 2013

Bardziej szczegółowo

Wynagrodzenie minimalne w Polsce i w krajach Unii Europejskiej

Wynagrodzenie minimalne w Polsce i w krajach Unii Europejskiej Wynagrodzenie minimalne w Polsce i w krajach Unii Europejskiej Płaca minimalna w krajach unii europejskiej Spośród 28 państw członkowskich Unii Europejskiej 21 krajów posiada regulacje dotyczące wynagrodzenia

Bardziej szczegółowo

Pozapłacowe koszty pracy w Polsce na tle innych krajów europejskich. Jakub Bińkowski

Pozapłacowe koszty pracy w Polsce na tle innych krajów europejskich. Jakub Bińkowski Pozapłacowe koszty pracy w Polsce na tle innych krajów europejskich Jakub Bińkowski Warszawa 2014 1 POSTULATY ZPP Bogactwo bierze się z pracy. Kapitał czy ziemia, póki nie zostają ożywione pracą, są martwe.

Bardziej szczegółowo

(Akty, których publikacja jest obowiązkowa)

(Akty, których publikacja jest obowiązkowa) 27.4.2006 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 114/1 I (Akty, których publikacja jest obowiązkowa) ROZPORZĄDZENIE (WE) NR 629/2006 PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY z dnia 5 kwietnia 2006 r. zmieniające

Bardziej szczegółowo

Krajowe i lokalne instrumenty wsparcia ubezpieczeniowego i finansowego ekspansji na rynek turecki

Krajowe i lokalne instrumenty wsparcia ubezpieczeniowego i finansowego ekspansji na rynek turecki Krajowe i lokalne instrumenty wsparcia ubezpieczeniowego i finansowego ekspansji na rynek turecki Katarzyna Smołka, Manager Regionu Katowice, 19.03.2013 r. Obszar ryzyka w transakcjach handlowych Towar

Bardziej szczegółowo

mogą nabyć prawo do emerytury po ukończeniu wieku letniego (w przypadku kobiety) lub 25 letniego (w przypadku mężczyzny) okresu składkowego i

mogą nabyć prawo do emerytury po ukończeniu wieku letniego (w przypadku kobiety) lub 25 letniego (w przypadku mężczyzny) okresu składkowego i Świadczenia emerytalno-rentowe rentowe podlegające koordynacji unijnej w stosunkach polsko-greckich ki Zakład Ubezpieczeń ń Społecznych ł maj 2013 Polskie świadczenia emerytalno-rentowe rentowe objęte

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenia w liczbach 2014. Rynek ubezpieczeń w Polsce

Ubezpieczenia w liczbach 2014. Rynek ubezpieczeń w Polsce Ubezpieczenia w liczbach 2014 Rynek ubezpieczeń w Polsce Autorem niniejszej broszury jest Polska Izba Ubezpieczeń. Jest ona chroniona prawami autorskimi. W przypadku cytowania jej fragmentów należy wskazać

Bardziej szczegółowo

Zasady finansowania wyjazdów

Zasady finansowania wyjazdów Zasady finansowania wyjazdów w ramach programu LLP-Erasmus w roku akademickim 2013/2014 I. Łączna wysokość przyznanej subwencji w ramach programu LLP-Erasmus to 71 800 EUR, z podziałem na następujące działania:

Bardziej szczegółowo

ROZDZIAŁ 21 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA KOBIET I MĘŻCZYZN W POLSCE NA TLE KRAJÓW UNII EUROPEJSKIEJ

ROZDZIAŁ 21 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA KOBIET I MĘŻCZYZN W POLSCE NA TLE KRAJÓW UNII EUROPEJSKIEJ Patrycja Zwiech ROZDZIAŁ 21 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA KOBIET I MĘŻCZYZN W POLSCE NA TLE KRAJÓW UNII EUROPEJSKIEJ 1. Wstęp Polska, będąc członkiem Unii Europejskiej, stoi przed rozwiązaniem wielu problemów.

Bardziej szczegółowo

Opodatkowanie dochodów z pracy najemnej wykonywanej za granicą

Opodatkowanie dochodów z pracy najemnej wykonywanej za granicą Opodatkowanie dochodów z pracy najemnej wykonywanej za granicą Uzyskując dochody z tytułu pracy najemnej wykonywanej za granicą, w większości przypadków należy pamiętać o rozliczeniu się z nich także w

Bardziej szczegółowo

Korzyści z rozwoju rynku dodatkowych ubezpieczeń zdrowotnych w Polsce

Korzyści z rozwoju rynku dodatkowych ubezpieczeń zdrowotnych w Polsce Korzyści z rozwoju rynku dodatkowych ubezpieczeń zdrowotnych w Polsce Dorota M. Fal Doradca Zarządu Polskiej Izby Ubezpieczeń Konferencja Polskiej Izby Ubezpieczeń Dodatkowe ubezpieczenia zdrowotne -efektywny

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Społecznych i Warunków Życia. Narodowy Rachunek Zdrowia za 2011 rok

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Społecznych i Warunków Życia. Narodowy Rachunek Zdrowia za 2011 rok Materiał na konferencję prasową w dniu 23 lipca 2013 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Społecznych i Warunków Życia Notatka informacyjna Narodowy Rachunek Zdrowia za 2011 rok WPROWADZENIE

Bardziej szczegółowo

Copyright 2013 by Wydawnictwo Naukowe Scholar Spółka z o.o.

Copyright 2013 by Wydawnictwo Naukowe Scholar Spółka z o.o. Recenzje: prof. dr hab. Stanisława Golinowska prof. dr hab. Jan Sobiech Redaktor prowadząca: Anna Raciborska Redakcja: Magdalena Pluta Korekta: Joanna Barska Projekt okładki: Katarzyna Juras Copyright

Bardziej szczegółowo

PRODUKTY STRUKTURYZOWANE

PRODUKTY STRUKTURYZOWANE PRODUKTY STRUKTURYZOWANE WYŁĄCZENIE ODPOWIEDZIALNOŚCI Niniejsza propozycja nie stanowi oferty w rozumieniu art. 66 Kodeksu cywilnego. Ma ona charakter wyłącznie informacyjny. Działając pod marką New World

Bardziej szczegółowo

Opodatkowanie drogowych przewozów kabotażowych

Opodatkowanie drogowych przewozów kabotażowych Opodatkowanie drogowych przewozów kabotażowych Rozważając zasady opodatkowania drogowych przewozów kabotażowych w poszczególnych krajach członkowskich za podstawę należy przyjąć następujące przepisy prawne:

Bardziej szczegółowo

Ubez piecz enie ersalne saln D am a en e t n ow o a a S t S rat ra eg e i g a

Ubez piecz enie ersalne saln D am a en e t n ow o a a S t S rat ra eg e i g a Ubezpieczenie Uniwersalne Diamentowa Strategia 17 październik 2012 Diamentowa Strategia pozwoli Ci zabezpieczyć finansowo rodzinę przed utratą głównych dochodów w przypadku: inwalidztwa, poważnego zachorowania,

Bardziej szczegółowo

Kto pomoże dziadkom, czyli historia systemów emerytalnych. Autor: Artur Brzeziński

Kto pomoże dziadkom, czyli historia systemów emerytalnych. Autor: Artur Brzeziński Kto pomoże dziadkom, czyli historia systemów emerytalnych Autor: Artur Brzeziński Skrócony opis lekcji Uczniowie poznają wybrane fakty z historii emerytur, przeanalizują dwa podstawowe systemy emerytalne

Bardziej szczegółowo

Prywatne ubezpieczenia zdrowotne (PHI/VHI) w Europie analiza porównawcza wybranych charakterystyk. Dr Alicja Sobczak,

Prywatne ubezpieczenia zdrowotne (PHI/VHI) w Europie analiza porównawcza wybranych charakterystyk. Dr Alicja Sobczak, Prywatne ubezpieczenia zdrowotne (PHI/VHI) w Europie analiza porównawcza wybranych charakterystyk Dr Alicja Sobczak, Wydział Zarządzania, Uniwersytet Warszawski Podyplomowe Studia Menadżerskie Zarządzanie

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenia w llinois

Ubezpieczenia w llinois Ubezpieczenia w llinois Departament Ubezpieczeń stanu Illinois Często zadawane pytania na temat procesu przeglądu stóp w Illinois Październik 2013 Uwaga: Niniejsze opracowanie zostało przygotowane celem

Bardziej szczegółowo

DEREGULACJA DOSTĘPU DO ZAWODÓW

DEREGULACJA DOSTĘPU DO ZAWODÓW DEREGULACJA DOSTĘPU DO ZAWODÓW Polska Czechy Wlk. Brytania Austria Islandia Hiszpania Portugalia Lichtenstein Grecja Szwajcaria Niemcy Dania Francja Włochy Norwegia Belgia Malta Holandia Irlandia Finlandia

Bardziej szczegółowo

www.pwc.com Podsumowanie dwóch lat Ustawa o działalności leczniczej Próba oceny skutków regulacji

www.pwc.com Podsumowanie dwóch lat Ustawa o działalności leczniczej Próba oceny skutków regulacji www.pwc.com Podsumowanie dwóch lat Ustawa o działalności leczniczej Próba oceny skutków regulacji Ocena ogólna : Ustawa była częścią istotnego pakietu zmian obok ustawy refundacyjnej i planowanej ustawy

Bardziej szczegółowo

Zasady finansowania wyjazdów

Zasady finansowania wyjazdów Zasady finansowania wyjazdów w ramach programu Erasmus+ w roku akademickim 2014/2015 I Stypendia na wyjazdy dla studentów (wyjazdy na studia SMS oraz wyjazdy na praktyki SMP) 1) Stypendia otrzymują tylko

Bardziej szczegółowo

Finansowanie ochrony zdrowia

Finansowanie ochrony zdrowia Finansowanie ochrony zdrowia Polska na tle najmniej zamożnych krajów OECD dr Christoph Sowada - Uniwersytet Jagielloński Collegium Medicum Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego

Bardziej szczegółowo

Rehabilitacja zawodowa osób z niepełnosprawnościami w Europie. dr Marcin Garbat Uniwersytet Zielonogórski

Rehabilitacja zawodowa osób z niepełnosprawnościami w Europie. dr Marcin Garbat Uniwersytet Zielonogórski Rehabilitacja zawodowa osób z niepełnosprawnościami w Europie dr Marcin Garbat Uniwersytet Zielonogórski NIEPEŁNOSPRAWNI W EUROPIE Około 83,2 mln ogółu ludności Europy to osoby z niepełnosprawnością (11,7%

Bardziej szczegółowo

Cudu nie będzie, czyli ile kosztują nas wczesne emerytury. Warszawa, 29 lutego 2008 roku

Cudu nie będzie, czyli ile kosztują nas wczesne emerytury. Warszawa, 29 lutego 2008 roku Cudu nie będzie, czyli ile kosztują nas wczesne emerytury Andrzej Rzońca Wiktor Wojciechowski Warszawa, 29 lutego 2008 roku W Polsce jest prawie 3,5 mln osób w wieku produkcyjnym, które pobierają świadczenia

Bardziej szczegółowo

Spis treści: Wybrane zagadnienia kadrowo-płacowe

Spis treści: Wybrane zagadnienia kadrowo-płacowe Potrącanie należności z tytułów wykonawczych z wynagrodzenia pracownika Andrzej Załęski, Anzasoft Abstrakt W poradniku opisano zasady dokonywania potrąceń z wynagrodzenia pracownika ze szczególnym uwzględnieniem

Bardziej szczegółowo

OGÓLNE WARUNKI UBEZPIECZENIA

OGÓLNE WARUNKI UBEZPIECZENIA OGÓLNE WARUNKI UBEZPIECZENIA Dla Wariantu 2 określonego w Zał. nr 2 Umowy Grupowego Ubezpieczenia na Życie Kredytobiorców Ubezpieczenie Spłaty Zadłużenia nr 9956 1. Definicje 1. Klient / Kredytobiorca

Bardziej szczegółowo

Prywatne dodatkowe ubezpieczenia zdrowotne tak, ale... Uwagi Polskiej Izby Ubezpieczeń do projektu ustawy o. Warszawa, 21 kwietnia 2011 r.

Prywatne dodatkowe ubezpieczenia zdrowotne tak, ale... Uwagi Polskiej Izby Ubezpieczeń do projektu ustawy o. Warszawa, 21 kwietnia 2011 r. Prywatne dodatkowe ubezpieczenia zdrowotne tak, ale... Uwagi Polskiej Izby Ubezpieczeń do projektu ustawy o dodatkowym ubezpieczeniu zdrowotnym Warszawa, 21 kwietnia 2011 r. Plan konferencji Dlaczego zabieramy

Bardziej szczegółowo

Raport końcowy z realizacji umowy Mobilność 2013 r. w programie Erasmus (rok 2013/14) Warszawa, 29.09.2014

Raport końcowy z realizacji umowy Mobilność 2013 r. w programie Erasmus (rok 2013/14) Warszawa, 29.09.2014 Raport końcowy z realizacji umowy Mobilność 2013 r. w programie Erasmus (rok 2013/14) Warszawa, 29.09.2014 Ogólne zasady rozliczania Okres realizacji uprawnionych działań: 01.06.2013-30.09.2014; Uczelnia

Bardziej szczegółowo

Indywidualne Konto Zabezpieczenia Emerytalnego. Twoja emerytura. Wyższa emerytura. Niższe podatki!

Indywidualne Konto Zabezpieczenia Emerytalnego. Twoja emerytura. Wyższa emerytura. Niższe podatki! Twoja emerytura Wyższa emerytura Niższe podatki! Indywidualne Konto Zabezpieczenia Emerytalnego to wyjątkowy program oszczędnościowy w formie ubezpieczenia na życie z ubezpieczeniowymi funduszami kapitałowymi,

Bardziej szczegółowo

ZASADY FINANSOWANIA WYJAZDÓW STYPENDIALNYCH STUDENTÓW i PRACOWNIKÓW UCZELNI W RAMACH PROGRAMU LLP/ERASMUS W ROKU AKADEMICKIM 2009/10

ZASADY FINANSOWANIA WYJAZDÓW STYPENDIALNYCH STUDENTÓW i PRACOWNIKÓW UCZELNI W RAMACH PROGRAMU LLP/ERASMUS W ROKU AKADEMICKIM 2009/10 Zielona Góra, 30.06.2009 ZASADY FINANSOWANIA WYJAZDÓW STYPENDIALNYCH STUDENTÓW i PRACOWNIKÓW UCZELNI W RAMACH PROGRAMU LLP/ERASMUS W ROKU AKADEMICKIM 2009/10 Wysokość miesięcznych stawek stypendialnych

Bardziej szczegółowo

Narodowa Agencja zapewni dofinansowanie działań do kwoty maksymalnej nieprzekraczającej 97090 EUR, która obejmuje :

Narodowa Agencja zapewni dofinansowanie działań do kwoty maksymalnej nieprzekraczającej 97090 EUR, która obejmuje : Uczelniane zasady podziału funduszy otrzymanych z Fundacji Rozwoju Systemu Edukacji (Agencji Narodowej Programu LLP Erasmus) na działania zdecentralizowane Programu LLP Erasmus na rok akademicki 2011/12

Bardziej szczegółowo

KUKE S.A. Instytucja Skarbu Państwa do zabezpieczania transakcji w kraju i zagranicą. Henryk Czubek, Dyrektor Biura Terenowego w Krakowie

KUKE S.A. Instytucja Skarbu Państwa do zabezpieczania transakcji w kraju i zagranicą. Henryk Czubek, Dyrektor Biura Terenowego w Krakowie KUKE S.A. Instytucja Skarbu Państwa do zabezpieczania transakcji w kraju i zagranicą Henryk Czubek, Dyrektor Biura Terenowego w Krakowie Kim jesteśmy? KUKE jest spółką akcyjną z przeważającym udziałem

Bardziej szczegółowo

programu LLP- ERASMUS w Wyższej Szkole Zarządzania i Bankowości w Krakowie w roku akademickim 2012/2013

programu LLP- ERASMUS w Wyższej Szkole Zarządzania i Bankowości w Krakowie w roku akademickim 2012/2013 Uczelniane zasady finansowania wyjazdów studentów na studia oraz praktyki zagraniczne w ramach programu LLP- ERASMUS w Wyższej Szkole Zarządzania i Bankowości w Krakowie w roku akademickim 2012/2013 Dotyczy:

Bardziej szczegółowo

Szkoda spowodowana pojazdem zarejestrowanym poza granicami Polski

Szkoda spowodowana pojazdem zarejestrowanym poza granicami Polski Szkoda spowodowana pojazdem zarejestrowanym poza granicami Polski Zdarzenie na terenie Polski Sprawcą szkody na terenie Polski jest kierujący pojazdem zarejestrowanym poza granicami Polski. Kto jest zobowiązany

Bardziej szczegółowo

OFERTA RAPORTU. Szkolnictwo wyższe analiza porównawcza Polski i wybranych krajów świata. Kraków 2012

OFERTA RAPORTU. Szkolnictwo wyższe analiza porównawcza Polski i wybranych krajów świata. Kraków 2012 Oferta raportu: Szkolnictwo wyższe w Polsce i wybranych krajach analiza porównawcza OFERTA RAPORTU Szkolnictwo wyższe analiza porównawcza Polski i wybranych krajów świata Kraków 2012 1 Oferta raportu:

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenie zdrowotne rolników i domowników

Ubezpieczenie zdrowotne rolników i domowników Ubezpieczenie zdrowotne rolników i domowników Historia systemu opieki zdrowotnej dla rolników w Polsce nie jest zbyt długa. W okresie powojennym polityka państwa polskiego zakładała przejściowy charakter

Bardziej szczegółowo

Leasing finansowanie inwestycji innowacyjnych

Leasing finansowanie inwestycji innowacyjnych Rozwój innowacyjny firm w Polsce. Szanse i bariery. Leasing finansowanie inwestycji innowacyjnych Andrzej Sugajski dyrektor generalny Związek Polskiego Leasingu Bariery ekonomiczne w działalności innowacyjnej

Bardziej szczegółowo

Zasady rekrutacji studentów na wyjazd w ramach programu Erasmus + w roku akademickim 2014/2015

Zasady rekrutacji studentów na wyjazd w ramach programu Erasmus + w roku akademickim 2014/2015 Zasady rekrutacji studentów na wyjazd w ramach programu Erasmus + w roku akademickim 2014/2015 Wyjazdy stypendialne Studia za granicą w ramach Programu Erasmus + traktowane są jako część programu studiów

Bardziej szczegółowo

Karta Produktu. zgodna z Rekomendacją PIU. dla ubezpieczenia na życie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym XYZ

Karta Produktu. zgodna z Rekomendacją PIU. dla ubezpieczenia na życie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym XYZ Karta Produktu zgodna z Rekomendacją PIU dla ubezpieczenia na życie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym XYZ Ubezpieczony Klient: Jan Kowalski Ubezpieczyciel: Towarzystwo Ubezpieczeń na Życie ABC S.A.

Bardziej szczegółowo

Mariola Banach UNIWERSYTET RZESZOWSKI. STUDIA PODYPLOMOWE Mechanizmy funkcjonowania strefy euro VI edycja, rok akademicki 2014/15

Mariola Banach UNIWERSYTET RZESZOWSKI. STUDIA PODYPLOMOWE Mechanizmy funkcjonowania strefy euro VI edycja, rok akademicki 2014/15 UNIWERSYTET RZESZOWSKI Promotor: dr Magdalena Cyrek Mariola Banach STUDIA PODYPLOMOWE Mechanizmy funkcjonowania strefy euro VI edycja, rok akademicki 2014/15 przedstawienie istoty ubóstwa i wykluczenia

Bardziej szczegółowo

Raport końcowy z realizacji umowy Mobilność 2013 r. w programie Erasmus (rok 2013/14)

Raport końcowy z realizacji umowy Mobilność 2013 r. w programie Erasmus (rok 2013/14) Ogólne zasady rozliczania Raport końcowy z realizacji umowy Mobilność 2013 r. w programie Erasmus (rok 2013/14) Warszawa, 10.10.2014 Okres realizacji uprawnionych działań: 01.06.2013-30.09.2014; Uczelnia

Bardziej szczegółowo

Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Turystyki w Częstochowie

Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Turystyki w Częstochowie Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Turystyki w Częstochowie ZASADY FINANSOWANIA WYJAZDÓW STYPENDIALNYCH W RAMACH PROGRAMU LIFELONG LEARNING PROGRAMME - LLP - ERASMUS DLA STUDENTÓW I PRACOWNIKÓW WYŻSZEJ SZKOŁY

Bardziej szczegółowo

Prosimy o przesłanie odpowiedzi na pytania do 20 września br.

Prosimy o przesłanie odpowiedzi na pytania do 20 września br. Wszystkie badania opinii publicznej wskazują na zdrowie, jako jedną z najważniejszych wartości dla Polaków. Wysoka jakość i dostępność usług zdrowotnych jest też przedmiotem troski zarówno przedsiębiorców

Bardziej szczegółowo

ŚWIADCZENIA PIENIĘŻNE W RAZIE CHOROBY I MACIERZYŃSTWA W UNII EUROPEJSKIEJ

ŚWIADCZENIA PIENIĘŻNE W RAZIE CHOROBY I MACIERZYŃSTWA W UNII EUROPEJSKIEJ ZAKŁAD UBEZPIECZEŃ SPOŁECZNYCH ŚWIADCZENIA PIENIĘŻNE W RAZIE CHOROBY I MACIERZYŃSTWA W UNII EUROPEJSKIEJ y Zakres i cel koordynacji świadczeń Koordynacja systemów zabezpieczenia społecznego w ramach Unii

Bardziej szczegółowo

Karta Produktu. Ubezpieczenia na życie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym XYZ

Karta Produktu. Ubezpieczenia na życie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym XYZ Klient: Jan Kowalski Karta Produktu Ubezpieczenia na życie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym XYZ Ubezpieczyciel: Towarzystwo Ubezpieczeń na Życie ABC S.A. Agent ubezpieczeniowy: Zbigniew Nowak Karta

Bardziej szczegółowo

W metodzie porównawczej wskaźniki porównywalnych firm, obecnych na giełdzie, są używane do obliczenia wartości akcji emitenta.

W metodzie porównawczej wskaźniki porównywalnych firm, obecnych na giełdzie, są używane do obliczenia wartości akcji emitenta. W metodzie porównawczej wskaźniki porównywalnych firm, obecnych na giełdzie, są używane do obliczenia wartości akcji emitenta. Wycena spółki, sporządzenie raportu z wyceny Metodą wyceny, która jest najczęściej

Bardziej szczegółowo

Emerytury. {Pensions}

Emerytury. {Pensions} Emerytury {Pensions} 182 CODZIENNE ŻYCIE W IRLANDII Istnieją trzy rodzaje emerytur państwowych. Dwie z nich oparte są na składkach płaconych jako część ubezpieczenia społecznego emerytura państwowa pomostowa

Bardziej szczegółowo

Ubóstwo energetyczne i odbiorca wrażliwy - - okiem regulatora rynku energii

Ubóstwo energetyczne i odbiorca wrażliwy - - okiem regulatora rynku energii Ubóstwo energetyczne i odbiorca wrażliwy - - okiem regulatora rynku energii Zofia Janiszewska Departament Promowania Konkurencji Urząd Regulacji Energetyki Warszawa, dnia 10 września 2010 r. Zobowiązania

Bardziej szczegółowo

FORUM NOWOCZESNEGO SAMORZĄDU

FORUM NOWOCZESNEGO SAMORZĄDU FORUM NOWOCZESNEGO SAMORZĄDU Krzysztof Pietraszkiewicz Prezes Związku Banków Polskich Warszawa 02.12.2015 Transformacja polskiej gospodarki w liczbach PKB w Polsce w latach 1993,2003 i 2013 w mld PLN Źródło:

Bardziej szczegółowo

Komisja odzyskuje od państw członkowskich 346,5 mln euro z wydatków na WPR

Komisja odzyskuje od państw członkowskich 346,5 mln euro z wydatków na WPR IP/10/284 Bruksela, dnia 16 marca 2010 r. Komisja odzyskuje od państw członkowskich 346,5 mln euro z wydatków na WPR W wyniku decyzji dotyczącej procedury rozliczenia zgodności rachunków przyjętej przez

Bardziej szczegółowo

Szwajcarski system podatkowy: Opodatkowanie przedsiębiorstw 2015-12-27 20:38:37

Szwajcarski system podatkowy: Opodatkowanie przedsiębiorstw 2015-12-27 20:38:37 Szwajcarski system podatkowy: Opodatkowanie przedsiębiorstw 2015-12-27 20:38:37 2 Podatnicy W Szwajcarii osoby prawne (spółki akcyjne, spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, spółki komandytowo-akcyjne,

Bardziej szczegółowo

UBEZPIECZENIE DODATKOWE NA WYPADEK TRWAŁEGO USZCZERBKU NA ZDROWIU W WYNIKU NIESZCZĘŚLIWEGO WYPADKU

UBEZPIECZENIE DODATKOWE NA WYPADEK TRWAŁEGO USZCZERBKU NA ZDROWIU W WYNIKU NIESZCZĘŚLIWEGO WYPADKU UMOWA GŁÓWNA 1. Czy możliwe jest opłacania składek dodatkowych w okresie zawieszenia opłacania składki regularnej? 2. Kiedy dojdzie do upadku polisy w wyniku zaległości w opłacaniu składki regularnej?

Bardziej szczegółowo

Opodatkowanie dochodów z pracy najemnej wykonywanej za granicą

Opodatkowanie dochodów z pracy najemnej wykonywanej za granicą Opodatkowanie dochodów z pracy najemnej wykonywanej za granicą Uzyskując dochody z tytułu pracy najemnej wykonywanej za granicą, w większości przypadków trzeba rozliczyć się z nich także w Polsce. Należy

Bardziej szczegółowo

Informacja na temat rozwiązań dotyczących transgranicznej działalności zakładów ubezpieczeń w Unii Europejskiej

Informacja na temat rozwiązań dotyczących transgranicznej działalności zakładów ubezpieczeń w Unii Europejskiej Informacja na temat rozwiązań dotyczących transgranicznej działalności zakładów ubezpieczeń w Unii Europejskiej Notatka prezentuje wybrane informacje statystyczne o działalności zagranicznych zakładów

Bardziej szczegółowo

Karta Produktu dla ubezpieczenia na życie i dożycie z Ubezpieczeniowym Funduszem Kapitałowym Nowa Czysta Energia Zysku

Karta Produktu dla ubezpieczenia na życie i dożycie z Ubezpieczeniowym Funduszem Kapitałowym Nowa Czysta Energia Zysku Niniejszy dokument stanowi przykład Karty Produktu przygotowanej w związku z VI subskrypcją ubezpieczenia na życie i dożycie z UFK Nowa Czysta Energia Zysku, uwzględniający kwotę w wysokości 10 tys. zł.

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenia w liczbach 2015. Rynek ubezpieczeń w Polsce

Ubezpieczenia w liczbach 2015. Rynek ubezpieczeń w Polsce Ubezpieczenia w liczbach 2015 Rynek ubezpieczeń w Polsce Autorem niniejszej broszury jest Polska Izba Ubezpieczeń. Publikacja chroniona jest prawami autorskimi. W przypadku cytowania jej fragmentów należy

Bardziej szczegółowo

Podatek dochodowy od osób fizycznych 2015-12-29 09:38:04

Podatek dochodowy od osób fizycznych 2015-12-29 09:38:04 Podatek dochodowy od osób fizycznych 2015-12-29 09:38:04 2 Ustawa Nr 586/1992 o podatkach dochodowych z późniejszymi zmianami (Zákon č. 586/1992 Sb., o daních z příjmů), zwana dalej UPD reguluje podatek

Bardziej szczegółowo

Polski Związek Firm Deweloperskich. Polski Związek Firm Deweloperskich. Dostępność mieszkań

Polski Związek Firm Deweloperskich. Polski Związek Firm Deweloperskich. Dostępność mieszkań Dostępność mieszkań Co to znaczy dostępne mieszkanie? Jeżeli gospodarstwo domowe wydaje więcej niż 5 % swojego dochodu na mieszkanie, wtedy mieszkanie uważane jest za niedostępne ) Taki koszt należy rozumieć

Bardziej szczegółowo

w ramach programu ERASMUS+ oraz programu PO WER w Uniwersytecie Ekonomicznym w Krakowie w roku akademickim 2014/2015

w ramach programu ERASMUS+ oraz programu PO WER w Uniwersytecie Ekonomicznym w Krakowie w roku akademickim 2014/2015 Uczelniane zasady finansowania wyjazdów studentów na studia oraz praktyki zagraniczne w ramach programu ERASMUS+ oraz programu PO WER w Uniwersytecie Ekonomicznym w Krakowie w roku akademickim 2014/2015

Bardziej szczegółowo

świadczenia rodzinne Informacje o państwie ubezpieczenia zdrowotnego Udbetaling Danmark Kongens Vænge 8 3400 Hillerød A.

świadczenia rodzinne Informacje o państwie ubezpieczenia zdrowotnego Udbetaling Danmark Kongens Vænge 8 3400 Hillerød A. Wyślij do Udbetaling Danmark Kongens Vænge 8 3400 Hillerød świadczenia rodzinne Informacje o państwie ubezpieczenia zdrowotnego A. Dane osobowe Imię i nazwisko Duński numer osobowy Adres Numer telefonu

Bardziej szczegółowo

Karta produktu Indywidualne Ubezpieczenie Uniwersalne DIAMENTOWA STRATEGIA

Karta produktu Indywidualne Ubezpieczenie Uniwersalne DIAMENTOWA STRATEGIA Karta produktu Indywidualne Ubezpieczenie Uniwersalne DIAMENTOWA STRATEGIA 1. Opis i charakter produktu Ubezpieczenie bezterminowe o charakterze ochronno-inwestycyjnym łączące szeroki zakres ochrony ubezpieczeniowej

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE RADY MINISTRÓW. z dnia 23 maja 2006 r.

ROZPORZĄDZENIE RADY MINISTRÓW. z dnia 23 maja 2006 r. Dz.U.06.95.661 2008.01.01 zm. Dz.U.2007.250.1869 1 ROZPORZĄDZENIE RADY MINISTRÓW z dnia 23 maja 2006 r. w sprawie trybu przekazywania środków finansowych na wypłaty świadczeń rodzinnych oraz sposobu sporządzania

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Demograficznych

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Demograficznych Materiał na konferencję prasową w dniu 23 października 2007 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Demograficznych Notatka informacyjna WYNIKI BADAŃ GUS Informacja o rozmiarach i kierunkach emigracji

Bardziej szczegółowo

w ramach programu ERASMUS+ oraz programu PO WER w Wyższej Szkole Zarządzania i Bankowości w Krakowie w roku akademickim 2015/2016

w ramach programu ERASMUS+ oraz programu PO WER w Wyższej Szkole Zarządzania i Bankowości w Krakowie w roku akademickim 2015/2016 Uczelniane zasady finansowania wyjazdów studentów na studia oraz praktyki zagraniczne w ramach programu ERASMUS+ oraz programu PO WER w Wyższej Szkole Zarządzania i Bankowości w Krakowie w roku akademickim

Bardziej szczegółowo

Luka płacowa, czyli co zrobić żeby kobiety nie zarabiały mniej?

Luka płacowa, czyli co zrobić żeby kobiety nie zarabiały mniej? Luka płacowa, czyli co zrobić żeby kobiety nie zarabiały mniej? Jak mierzyć lukę płacową? Warszawa, 26 marca 2014 r. Obowiązujące prawo - Konstytucja Artykuł 33 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej gwarantuje

Bardziej szczegółowo

Z UNII DO POLSKI, z POLSKI DO UNII, ILE, ZA CO i NA CO CZYLI CZY POLSKA BĘDZIE PŁATNIKIEM NETTO?

Z UNII DO POLSKI, z POLSKI DO UNII, ILE, ZA CO i NA CO CZYLI CZY POLSKA BĘDZIE PŁATNIKIEM NETTO? Z UNII DO POLSKI, z POLSKI DO UNII, ILE, ZA CO i NA CO CZYLI CZY POLSKA BĘDZIE PŁATNIKIEM NETTO? Przystąpienie Polski do Unii Europejskiej jest kwestią wyboru pewnego modelu cywilizacyjnego. Skutki ekonomiczne

Bardziej szczegółowo

REKRUTACJA 2012/2013 LLP ERASMUS PRAKTYKI

REKRUTACJA 2012/2013 LLP ERASMUS PRAKTYKI REKRUTACJA 2012/2013 LLP ERASMUS PRAKTYKI Wrocław, 23 lutego 2012r. Erasmus praktyki -Od 2008 roku praktyki dla studentów organizowane są w ramach programu Erasmus, do tej pory zrealizowano 284 wyjazdy.

Bardziej szczegółowo

I. Zasady systemu ochrony zdrowia

I. Zasady systemu ochrony zdrowia REKOMENDACJE KONFERENCJI BIAŁEGO SZCZYTU" z dnia 19 marca 2008 r. I. Zasady systemu ochrony zdrowia 1. Pacjent znajduje się w centrum systemu ochrony zdrowia; bezpieczeństwo pacjenta jest podstawowym priorytetem

Bardziej szczegółowo

III filar ubezpieczenia emerytalnego

III filar ubezpieczenia emerytalnego III filar ubezpieczenia emerytalnego 1 Przesłanki reformy emerytalnej 2 Wskaźniki zgonów i urodzeń w tys. 600 550 Zgony Urodzenia 500 450 400 350 300 1989 1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999

Bardziej szczegółowo

Ankieta Polska klasa polityczna wobec kluczowych wyzwań ochrony zdrowia

Ankieta Polska klasa polityczna wobec kluczowych wyzwań ochrony zdrowia Wszystkie badania opinii publicznej wskazują na zdrowie, jako jedną z najważniejszych wartości dla Polaków. Wysoka jakość i dostępność usług zdrowotnych jest też przedmiotem troski zarówno przedsiębiorców

Bardziej szczegółowo

Przewodnik: Więcej kobiet w zarządzaniu to się opłaca DR EWA LISOWSKA SZKOŁA GŁÓWNA HANDLOWA W WARSZAWIE

Przewodnik: Więcej kobiet w zarządzaniu to się opłaca DR EWA LISOWSKA SZKOŁA GŁÓWNA HANDLOWA W WARSZAWIE Przewodnik: Więcej kobiet w zarządzaniu to się opłaca DR EWA LISOWSKA SZKOŁA GŁÓWNA HANDLOWA W WARSZAWIE Kompleksowe kompendium wiedzy Fakty i argumenty regulacje prawne dane liczbowe kontekst kulturowy

Bardziej szczegółowo

Zasady rekrutacji studentów na wyjazd w ramach programu Erasmus + w roku akademickim 2015/2016

Zasady rekrutacji studentów na wyjazd w ramach programu Erasmus + w roku akademickim 2015/2016 Zasady rekrutacji studentów na wyjazd w ramach programu Erasmus + w roku akademickim 2015/2016 Wyjazdy stypendialne Studia za granicą w ramach Programu Erasmus + traktowane są jako część programu studiów

Bardziej szczegółowo

3.3. Różnice kursowe od pożyczki zaciągniętej od udziałowca na nabycie środka trwałego

3.3. Różnice kursowe od pożyczki zaciągniętej od udziałowca na nabycie środka trwałego różnice kursowe od pożyczki zaciągniętej na bieżącą działalność spółki będą kosztem uzyskania przychodu w pełnej wysokości. Jeżeli przy obliczaniu wartości różnic kursowych nie jest możliwe uwzględnienie

Bardziej szczegółowo

Mercedes-Benz MobiloVan. Siła napędowa Twojego biznesu

Mercedes-Benz MobiloVan. Siła napędowa Twojego biznesu Mercedes-Benz MobiloVan Siła napędowa Twojego biznesu Wciąż w drodze. Nawet przez 30 lat Zielone światło dla Citana, Sprintera i Vito: połączenie Mercedes-Benz MobiloVan i regularnych przeglądów w Autoryzowanym

Bardziej szczegółowo

PRAKTYCZNY PRZEWODNIK DLA WNIOSKODAWCÓW

PRAKTYCZNY PRZEWODNIK DLA WNIOSKODAWCÓW PRAKTYCZNY PRZEWODNIK DLA WNIOSKODAWCÓW PROGRAM OPERACYJNY KAPITAŁ LUDZKI AKCJA - ZAGRANICZNA MOBILNOŚĆ SZKOLNEJ KADRY EDUKACYJNEJ W RAMACH PROJEKTÓW INSTYTUCJONALNYCH (VETPRO_COM) I. INFORMACJE OGÓLNE

Bardziej szczegółowo

Sytuacja zawodowa osób z wyższym wykształceniem w Polsce i w krajach Unii Europejskiej w 2012 r.

Sytuacja zawodowa osób z wyższym wykształceniem w Polsce i w krajach Unii Europejskiej w 2012 r. 1 Urz d Statystyczny w Gda sku W Polsce w 2012 r. udział osób w wieku 30-34 lata posiadających wykształcenie wyższe w ogólnej liczbie ludności w tym wieku (aktywni zawodowo + bierni zawodowo) wyniósł 39,1%

Bardziej szczegółowo

Regulatorzy w trosce o kondycję kredytu hipotecznego podsumowanie ostatnich kuracji i nisze dla biznesu bankowo-ubezpieczeniowego.

Regulatorzy w trosce o kondycję kredytu hipotecznego podsumowanie ostatnich kuracji i nisze dla biznesu bankowo-ubezpieczeniowego. Regulatorzy w trosce o kondycję kredytu hipotecznego podsumowanie ostatnich kuracji i nisze dla biznesu bankowo-ubezpieczeniowego. dr Agnieszka Tułodziecka Fundacja na Rzecz Kredytu Hipotecznego Historyczne

Bardziej szczegółowo

UBEZPIECZENIE KALKULACJA SKŁADEK

UBEZPIECZENIE KALKULACJA SKŁADEK Ustalanie składek oraz świadczeń i odszkodowań. Składki, świadczenia i odszkodowania stanowią pozycje główne strumieni finansowych uruchamianych przez działalność ubezpieczeniową, główne pozycje rachunków

Bardziej szczegółowo

ZYSK BRUTTO, KOSZTY I ZYSK NETTO

ZYSK BRUTTO, KOSZTY I ZYSK NETTO ZYSK BRUTTO, KOSZTY I ZYSK NETTO MARŻA BRUTTO Marża i narzut dotyczą tego ile właściciel sklepu zarabia na sprzedaży 1 sztuki pojedynczej pozycji. Marża brutto i zysk brutto odnoszą się do tego ile zarabia

Bardziej szczegółowo

Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie. Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ

Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie. Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie Polski do strefy euro Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ Plan prezentacji 1. Nominalne kryteria konwergencji

Bardziej szczegółowo

Udział polityki spójności stale rośnie: - w 1965r. wynosił 6% - w 1988 r. wynosił 17% - w 2013r. wyniesie 36%

Udział polityki spójności stale rośnie: - w 1965r. wynosił 6% - w 1988 r. wynosił 17% - w 2013r. wyniesie 36% Jakie zmiany mogą czekać rolników po 2013? Czy będą to zmiany gruntowne czy jedynie kosmetyczne? Czy poszczególne instrumenty WPR będą ewaluować czy też zostaną uzupełnione o nowe elementy? Reforma WPR

Bardziej szczegółowo

Ustawa o finansach publicznych określa dla jst granice zaciągania pożyczek i kredytów oraz zobowiązań.

Ustawa o finansach publicznych określa dla jst granice zaciągania pożyczek i kredytów oraz zobowiązań. Ustawa o finansach publicznych określa dla jst granice zaciągania pożyczek i kredytów oraz zobowiązań. Analiza struktury budżetów jednostek samorządu terytorialnego pozwala na stwierdzenie, iż sfinansowanie

Bardziej szczegółowo

Mobilności pomiędzy krajami programu studentów wyjeżdżających na studia. Mobilność studentów niepełnosprawnych wyjeżdżających na studia lub praktykę:

Mobilności pomiędzy krajami programu studentów wyjeżdżających na studia. Mobilność studentów niepełnosprawnych wyjeżdżających na studia lub praktykę: ZARZĄDZENIE NR 38/15 Rektora Akademii Wychowania Fizycznego im. Eugeniusza Piaseckiego w Poznaniu z dnia 13 sierpnia 2015r. w sprawie finansowania wyjazdów stypendialnych studentów i pracowników Akademii

Bardziej szczegółowo

POLITYKA GOSPODARCZA I SPOŁECZNA

POLITYKA GOSPODARCZA I SPOŁECZNA prof. dr hab. Tadeusz Szumlicz POLITYKA GOSPODARCZA I SPOŁECZNA (redystrybucja dochodów) Aspekt redystrybucyjny redystrybucja horyzontalna redystrybucja wertykalna Aspekt redystrybucyjny redystrybucja

Bardziej szczegółowo

ZASADY ALOKACJI I WYKORZYSTANIA FUNDUSZY NA WYJAZDY EDUKACYJNE (MOBILNOŚĆ) W SZKOLNICTWIE WYŻSZYM W ROKU AKADEMICKIM 2015/16.

ZASADY ALOKACJI I WYKORZYSTANIA FUNDUSZY NA WYJAZDY EDUKACYJNE (MOBILNOŚĆ) W SZKOLNICTWIE WYŻSZYM W ROKU AKADEMICKIM 2015/16. ZASADY ALOKACJI I WYKORZYSTANIA FUNDUSZY NA WYJAZDY EDUKACYJNE (MOBILNOŚĆ) W SZKOLNICTWIE WYŻSZYM W ROKU AKADEMICKIM 2015/16. WYJAZDY STUDENTÓW I PRACOWNIKÓW DO KRAJÓW PROGRAMU. ZASADY OBLICZENIA KWOTY

Bardziej szczegółowo

Podstawowe informacje dla studentów PWSIiP wyjeżdżających na studia i praktyki w ramach Programu Erasmus+

Podstawowe informacje dla studentów PWSIiP wyjeżdżających na studia i praktyki w ramach Programu Erasmus+ Podstawowe informacje dla studentów PWSIiP wyjeżdżających na studia i praktyki w ramach Programu Erasmus+ Program edukacyjny Unii Europejskiej, którego adresatem jest między innymi szkolnictwo wyższe.

Bardziej szczegółowo

Elementy systemu podatkowego

Elementy systemu podatkowego Elementy systemu podatkowego I. ogólne prawo podatkowe 1. zobowiązania podatkowe i postępowanie podatkowe ustawa z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa 1 2. kontrola skarbowa -ustawa z dnia 28 września

Bardziej szczegółowo

EUROPEJSKA KARTA UBEZPIECZENIA ZDROWOTNEGO

EUROPEJSKA KARTA UBEZPIECZENIA ZDROWOTNEGO EUROPEJSKA KARTA UBEZPIECZENIA ZDROWOTNEGO Europejska Karta Ubezpieczenia Zdrowotnego (w skrócie EKUZ) jest to dokument, potwierdzający nasze prawo do korzystania ze świadczeń zdrowotnych podczas pobytu

Bardziej szczegółowo

16 lat rynku wewnętrznego w Polsce produkcja usług czy zdrowia?

16 lat rynku wewnętrznego w Polsce produkcja usług czy zdrowia? 16 lat rynku wewnętrznego w Polsce produkcja usług czy zdrowia? Marek Balicki Inauguracyjne posiedzenie Narodowej Rady Rozwoju Bezpieczeństwo zdrowotne Polaków diagnoza sytuacji Warszawa, 16 października

Bardziej szczegółowo

Toruń dnia 01-09-2014

Toruń dnia 01-09-2014 Toruń dnia 01-09-2014 Odpowiedzi na pytania Wykonawców w postępowaniu na wykonanie usługi GRUPOWEGO UBEZPIECZENIA NA ŻYCIE PRACOWNIKÓW ICH WSPÓŁMAŁŻONKÓW, PARTNERÓW ŻYCIOWYCH ORAZ PEŁNOLETNICH DZIECI SAMODZIELNEGO

Bardziej szczegółowo