Spis treœci PRACA I ZABEZPIECZENIE SPO ECZNE 5/2014. Z orzecznictwa S¹du Najwy szego. Zdaniem Pañstwowej Inspekcji Pracy. WskaŸniki i sk³adki ZUS

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Spis treœci PRACA I ZABEZPIECZENIE SPO ECZNE 5/2014. Z orzecznictwa S¹du Najwy szego. Zdaniem Pañstwowej Inspekcji Pracy. WskaŸniki i sk³adki ZUS"

Transkrypt

1 PiZS 5_2014.qxd :39 Page 1 Kolegium redakcyjne Krzysztof Rączka redaktor naczelny Małgorzata Gersdorf redaktor tematyczny Urszula Joachimiak sekretarz redakcji Rada naukowa Teresa Bińczycka-Majewska, Andriej Łusznikow, Helga Oberloskamp, Jerzy Oniszczuk, Walerian Sanetra, Marlene Schmit, Anja Steiner, Jerzy Wratny Adres redakcji Warszawa, ul. Canaletta 4, pok. 305 tel. (22) , w. 372 faks (22) strona internetowa: Informacje dla autorów, zasady recenzowania i lista recenzentów są dostępne na stronie internetowej czasopisma. Wersja drukowana miesięcznika jest wersją pierwotną. Redakcja zastrzega sobie prawo do opracowania redakcyjnego oraz dokonywnia skrótów w nadesłanych artykułach. Praca i Zabezpieczenie Społeczne jest czasopismem naukowym punktowanym przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego (6 punktów). Wydawca Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne S.A Warszawa, ul. Canaletta 4 Warunki prenumeraty Cena prenumeraty w 2014 r.: roczna 624 zł, półroczna 312 zł. Cena pojedynczego numeru 52 zł. Nakład wynosi poniżej egz. Prenumerata u Wydawcy Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne S.A. Dział Handlowy ul. Canaletta 4, Warszawa tel. (22) , faks (22) , Prenumerata u Wydawcy: roczna 20% taniej, półroczna 10% taniej. Prenumerata u kolporterów: Poczta Polska SA infolinia: , Ruch SA tel , (22) , Kolporter SA tel. (22) do 75, Garmond Press SA tel. (22) ; Sigma-Not tel. (22) ; As Press tel. (22) , (22) ; GLM tel. (22) , Archiwalne artykuły z 2013 r. już dostępne na stronie internetowej http: Spis treœci Finansowanie świadczeń opieki zdrowotnej dla osób nieubezpieczonych 2 Daniel Eryk Lach Studia i opracowania Dobrowolne ubezpieczenie emerytalne i rentowe na gruncie art. 7 i 10 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych 9 Marcin Krajewski Wyk³adnia i praktyka Prawo pracodawcy do wystąpienia z powództwem o ustalenie nielegalności strajku i wnioskiem o zabezpieczenie roszczenia w drodze zakazu zorganizowania strajku 16 Małgorzata Kurzynoga Roszczenia z tytułu mobbingu na tle poglądów doktryny i orzecznictwa 25 Julia Semena Wypadki przy pracy i wypadki zrównane oraz ich miejsce w systemie prawa 31 Paweł Pettke Z orzecznictwa S¹du Najwy szego Zastosowanie klauzuli nadużycia praw podmiotowych w indywidualnych sporach między ubezpieczonym a organem rentowym 36 Eliza Maniewska Weksel między pracownikiem i pracodawcą glosa do wyroku Sądu Najwyższego z 26 stycznia 2011 r., II PK 159/10 38 Mikołaj Rylski Zdaniem Pañstwowej Inspekcji Pracy Rada pracowników 44 Konsultacje i wyjaœnienia Czas pracy 45 Nowe przepisy WskaŸniki i sk³adki ZUS Wszystkie wynagrodzenia autorskie zostały sfinansowane przez Stowarzyszenie Zbiorowego Zarządzania Prawami Autorskimi Twórców Dzieł Naukowych i Technicznych KOPIPOL z siedzibą w Kielcach z opłat uzyskanych na podstawie art. 20 oraz art ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych PRACA I ZABEZPIECZENIE SPO ECZNE 5/2014 1

2 PiZS 5_2014.qxd :39 Page 2 Finansowanie świadczeń opieki zdrowotnej dla osób nieubezpieczonych Financing of the health care services for the uninsured Daniel Eryk Lach profesor Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu Streszczenie W ramach ubezpieczenia zdrowotnego prawo do świadczeń finansowanych ze środków publicznych przysługuje nie tylko ubezpieczonym, ale i innym podmiotom. Autor omawia regulacje prawne dotyczące finansowania świadczeń opieki zdrowotnej udzielanych podmiotom uprawnionym do świadczeń innym niż ubezpieczeni, spełnianych w ramach wspólnotowych przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego oraz w stanach nagłych. Słowa kluczowe: ubezpieczenie zdrowotne, finansowanie świadczeń, świadczeniobiorcy niebędący ubezpieczonymi. Summary In the "health insurance" system not only the insured, but also other subjects, have right to the health care services funded from the public funds. This paper presents the regulations connected to financing the health care services, which are provided to the subjects other than the insured, which are fulfilled according to the EU rules of coordination of the social security systems and in the medical emergencies. Keywords: health insurance, financing of the health care services, subjects other than the insured. Wprowadzenie Prima facie jedynymi beneficjentami ubezpieczenia zdrowotnego, na rzecz których realizowana jest ustawowa gwarancja świadczeń opieki zdrowotnej, powinni być ubezpieczeni. To oni mają prawo do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, podczas gdy osoby nieubezpieczone pozostają poza systemem. Tak jednak nie jest. Centralną postacią systemu opieki zdrowotnej w naszym kraju jest bowiem nie ubezpieczony, a świadczeniobiorca osoba uprawniona do korzystania ze świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych na zasadach określonych w ustawie (art. 2 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, t.j. DzU z 2008 r. nr 164, poz z późn. zm., dalej: u.ś.o.z.). Włączenie do systemu osób innych niż ubezpieczone wiąże się z faktem, że mimo mnogości (a także zróżnicowania) tytułów ubezpieczeniowych wymienionych w kazuistycznym katalogu art. 66 u.ś.o.z. oraz wprowadzenia uzupełniającego, dobrowolnego ubezpieczenia zdrowotnego nadal spora grupa osób potencjalnie mogła być pozbawiona prawa do świadczeń opieki zdrowotnej. Taka sytuacja mogłaby być oceniona jako naruszenie wyprowadzonej z art. 68 ust. 2 Konstytucji RP zasady równego dostępu do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych w aspekcie podmiotowym. Aby temu zapobiec, ustawodawca zdecydował się na otwarcie dostępu do systemu opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych także osobom, których obowiązek ubezpieczeniowy nie dotyczy (Lach, 2011, s. 149). Poza ubezpieczeniem dobrowolnym, które z uwagi na regulację dotyczącą podstawy wymiaru składek oraz obowiązkową opłatę dodatkową ograniczone jest w praktyce do osób zamożniejszych, postanowiono wprowadzić dwa kolejne instrumenty adresowane do osób uboższych, zagrożonych wykluczeniem społecznym. Po pierwsze do grona nieubezpieczonych świadczeniobiorców zaliczono osoby mające obywatelstwo polskie i posiadające miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, które spełniają kryterium dochodowe, o jakim mowa w art. 8 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. DzU z 2008 r. nr 115, poz. 728, dalej: u.p.s.), ale niekoniecznie będące beneficjentami świadczeń z pomocy społecznej, co do których nie stwierdzono okoliczności, o jakiej mowa w art. 12 tej ustawy 1. Po drugie zaś w nawiązaniu do art. 68 ust. 3 Konstytucji RP, który stanowi, że władze publiczne są obowiązane do zapewnienia szczególnej opieki zdrowotnej m.in. dzieciom i kobietom ciężarnym osoby mające obywatelstwo polskie, które nie ukończyły 18. roku życia, lub posiadające miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, które są w okresie ciąży, porodu lub połogu. Na marginesie warto zaznaczyć, że w odniesieniu do tej ostatniej grupy zrezygnowano z kontrowersyjnego w świetle brzmienia art. 68 ust. 3 Konstytucji RP wymogu posiadania polskiego obywatelstwa /2014 PRACA I ZABEZPIECZENIE SPO ECZNE

3 PiZS 5_2014.qxd :39 Page 3 W istocie zatem krąg świadczeniobiorców obejmuje niemal 100 proc. obywateli RP i pomimo ubezpieczeniowej terminologii ma zaopatrzeniowy charakter. Wszyscy świadczeniobiorcy mają, na zasadach określonych w ustawie, prawo do świadczeń opieki zdrowotnej, których celem jest zachowanie zdrowia, zapobieganie chorobom i urazom, wczesne wykrywanie chorób, leczenie, pielęgnacja oraz zapobieganie niepełnosprawności i jej ograniczanie, i wszystkim przysługuje ten sam katalog świadczeń gwarantowanych w pełnym zakresie (art. 15 u.ś.o.z.). Wobec braku stosownych wyłączeń należy przyjąć, że także zamieszkała na terytorium RP cudzoziemka w okresie ciąży, porodu lub połogu może korzystać ze wszystkich świadczeń gwarantowanych w systemie, niezależnie od ich związku z ciążą, porodem lub połogiem. Świadczenia udzielane świadczeniobiorcom mają być przy tym finansowane ze środków publicznych (art. 2 u.ś.o.z.). Na tym tle należy przywołać art. 117 ust. 1 pkt 1 u.ś.o.z., zgodnie z którym kosztami Funduszu (Narodowego Funduszu Zdrowia) są koszty świadczeń opieki zdrowotnej dla ubezpieczonych. Finansowanie świadczeń opieki zdrowotnej dla świadczeniobiorców innych niż ubezpieczeni jest uregulowane odrębnie. Poniższe rozważania mają na celu przedstawienie zagadnień dotyczących przyjętych w tym zakresie rozwiązań prawnych, obejmujących także dokumentowanie prawa do świadczeń tych podmiotów. Należy pamiętać, że prawo do świadczeń opieki zdrowotnej przysługuje również takim podmiotom, które nie tylko nie są ubezpieczonymi, ale także nie są świadczeniobiorcami w rozumieniu art. 2 u.ś.o.z. Najliczniejszą i najistotniejszą grupą są osoby uprawnione do świadczeń na podstawie wspólnotowych regulacji dotyczących koordynacji zabezpieczenia społecznego w Unii Europejskiej. Prawo europejskie, które ustala w stosunku do nich zasady ponoszenia kosztów świadczeń opieki zdrowotnej, także wymaga zatem krótkiego omówienia. W artykule będą również zasygnalizowane wątpliwości dotyczące ponoszenia kosztów świadczeń udzielonych osobom, które niezależnie od obywatelstwa nie uczestniczą ani w polskim, ani we wspólnotowym systemie zabezpieczenia społecznego. Finansowanie świadczeń opieki zdrowotnej dla osób nieubezpieczonych będących świadczeniobiorcami Dokumentowanie prawa do świadczeń Zgodnie z art. 50 ust. 21 pkt 2 u.ś.o.z. ubiegający się o udzielenie świadczenia opieki zdrowotnej świadczeniobiorca inny niż ubezpieczony jest obowiązany przedstawić dokument, o którym mowa w art. 54 ust. 1 u.ś.o.z., tj. decyzję wójta (burmistrza, prezydenta) gminy właściwej ze względu na miejsce zamieszkania świadczeniobiorcy potwierdzającą prawo do świadczeń opieki zdrowotnej świadczeniobiorcy. Należy jednak zauważyć, że decyzja ta, zgodnie z brzmieniem art. 54 ust. 1 u.ś.o.z., dotyczy wyłącznie świadczeniobiorców, o których mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2 u.ś.o.z. Jeśli natomiast chodzi o pozostałe osoby uprawnione do świadczeń, to potwierdzenie tożsamości, obywatelstwa i wieku może być dokonane poprzez okazanie dowodu osobistego, paszportu, prawa jazdy albo legitymacji szkolnej (art. 54 ust. 2 pkt 1 u.ś.o.z.) lub przedstawienie innego dokumentu potwierdzającego prawo do świadczeń opieki zdrowotnej, a jeżeli takiego dokumentu dana osoba nie posiada przez złożenie pisemnego oświadczenia o przysługującym jej prawie do świadczeń opieki zdrowotnej (art. 54 ust. 6 u.ś.o.z.). W stanach nagłych lub w przypadku, gdy ze względu na stan zdrowia nie jest możliwe złożenie oświadczenia, o którym mowa w ust. 6, świadczenie opieki zdrowotnej zostaje udzielone pomimo braku potwierdzenia prawa do świadczeń opieki zdrowotnej w sposób wskazany w art. 54 ust. 1, 3 lub 6 u.ś.o.z. W takim przypadku osoba, której udzielono świadczenia opieki zdrowotnej, jest obowiązana do przedstawienia dokumentu potwierdzającego prawo do świadczeń opieki zdrowotnej albo złożenia oświadczenia, o którym mowa w ust. 6, w terminie 14 dni od dnia rozpoczęcia udzielania świadczenia opieki zdrowotnej, a jeżeli świadczenie to jest udzielane w oddziale szpitalnym, w terminie 7 dni od dnia zakończenia udzielania świadczenia opieki zdrowotnej pod rygorem obciążenia tej osoby kosztami udzielonych jej świadczeń (art. 54 ust. 11 u.ś.o.z.). Z kolei można zasadnie uznać, że stan ciąży, poród i połóg są okolicznościami faktycznymi, których stwierdzenie leży w gestii świadczeniodawcy. Wracając do decyzji wójta (burmistrza, prezydenta) gminy właściwej ze względu na miejsce zamieszkania świadczeniobiorcy potwierdzającej prawo do świadczeń opieki zdrowotnej świadczeniobiorcy, o którym mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2 u.ś.o.z., należy podkreślić, że ma ona wyłącznie charakter deklaratoryjny (Zieleniecki, 2007, s. 503, także wyrok WSA w Gliwicach z 6 listopada 2009 r., IV SA/Gl 255/09, LEX nr ). Po pierwsze prawo do świadczeń wynika z ustawy (art. 2 u.ś.o.z.), po drugie zgodnie z art. 54 ust. 3 u.ś.o.z. organ jest zobowiązany do wydania tej decyzji po przedłożeniu przez świadczeniobiorcę dokumentów potwierdzających posiadanie obywatelstwa polskiego oraz zamieszkiwanie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, a także przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w ramach którego dochodzi do stwierdzenia spełniania kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 8 u.p.s., oraz braku okoliczności, o której mowa w art. 12 tej ustawy. A. Sidorko podkreślała przy tym trafnie, że ustawodawca nie przewidział możliwości odmówienia potwierdzenia prawa do świadczeń zdrowotnych z powodu trudności czy niemożności przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Wójt (burmistrz, prezydent) może zatem odmówić potwierdzenia prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych tylko w sytuacji niespełnienia przez danego świadczeniobiorcę wskazanych w ustawie warunków, czyli np. gdy dochód świadczeniobiorcy przekracza obowiązujące kryterium dochodowe albo świadczeniobiorca nie PRACA I ZABEZPIECZENIE SPO ECZNE 5/2014 3

4 PiZS 5_2014.qxd :39 Page 4 posiada obywatelstwa polskiego. Nie ma natomiast uprawnień do tego, aby uzależniać wydanie decyzji np. od stwierdzenia, czy udzielenie określonego świadczenia opieki zdrowotnej było w przypadku danej osoby rzeczywiście uzasadnione (Sidorko 2009, s. 19, Baka, Machulak, Pietraszewska-Macheta, Sidorko, 2010, komentarz do art. 2 pkt 3). Także WSA w Poznaniu (wyrok z 16 lipca 2009 r., IV SA/Po 337/09, LEX nr ) uznał, że trudności czy niemożność przeprowadzenia wywiadu ze świadczeniobiorcą nie mogą być powodem odmówienia potwierdzenia prawa do świadczeń zdrowotnych. Wskazał przy tym, że sytuacja nieznajomości miejsca pobytu danej osoby (w rozumieniu art k.p.a.) zaistnieje wówczas, gdy organ w wyniku podjęcia działań ustali, że albo miejsce pobytu strony wynikające z ewidencji ludności nie jest aktualne (osoba nie wykonała ciążącego na niej obowiązku meldunkowego), albo strona ta pozostaje poza wszelką ewidencją (nie dopełniła obowiązku meldunkowego lub z powodu bezdomności). Podobnie WSA w Krakowie (wyrok z 21 stycznia 2009 r., III SA/Kr 902/08, LEX nr ) zauważył, że przepisy ustawy z 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych nie dopuszczają możliwości odmówienia potwierdzenia prawa do świadczeń zdrowotnych z powodu trudności czy niemożności przeprowadzenia wywiadu ze świadczeniobiorcą. Organ może odmówić potwierdzenia prawa do świadczeń tylko w ściśle określonych przypadkach, np. gdyby dochód świadczeniobiorcy przekraczał obowiązujące kryterium dochodowe lub gdyby wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 12 u.p.s. Brak możliwości przeprowadzenia wywiadu środowiskowego nie wyklucza bowiem w istocie rzeczy możliwości dokonania ustaleń niezbędnych do wydania decyzji, o której mowa w art. 54 ust. 1 u.ś.o.z. (zob. także wyrok WSA w Poznaniu z 25 października 2007 r., IV SA/Po 950/06, LEX nr oraz wyroki WSA w Warszawie: z 11 grudnia 2007 r., VII SA/Wa 1648/07, LEX nr i z 27 września 2007 r., VII SA/Wa 1058/07, LEX nr ). Należy także przedstawić wypowiedzi judykatury dotyczące ważkiej w praktyce kwestii właściwości miejscowej organu wskazanego w art. 54 ust. 1 u.ś.o.z. Po pierwsze należy zgodzić się z tezą, że ustawa z 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych nie zawiera definicji pojęcia miejsce zamieszkania. W konsekwencji przy ustalaniu miejsca zamieszkania świadczeniobiorcy należy posiłkować się treścią art. 25 k.c. (postanowienie NSA z 5 stycznia 2012 r., I OW 153/11, LEX nr ). Ponieważ znaczącą grupę świadczeniobiorców określonych w art. 2 ust. 1 pkt 2 u.ś.o.z. stanowią osoby bezdomne, NSA (postanowienie z 22 października 2008 r., I OW 87/08, LEX nr ) wskazał, że ocena pojęcia miejsca zamieszkania w przypadku osób bezdomnych jest specyficzna, a wola osoby uprawnionej do określonych świadczeń powinna być dominująca. Jeżeli organ wskazany zgodnie z art. 54 ust. 1 w związku z art. 2 ust. 1 pkt 2 u.ś.o.z. uważa, że inny organ jest właściwy, to na nim ciąży obowiązek wykazania przy sporze o właściwość, że okoliczności faktyczne i prawne są inne. Przepisy art. 54 u.ś.o.z. stanowią bowiem lex specialis w odniesieniu do przepisów k.p.a. regulujących właściwość organu. NSA uznał także, że jeśli nie można ustalić miejsca zamieszkania osoby przebywającej w szpitalu, to potwierdzenie jej prawa do bezpłatnej opieki zdrowotnej wydaje ten organ samorządowy, na terenie którego powstało zdarzenie prawne inicjujące postępowanie w sprawie (postanowienie z 4 września 2012 r., I OW 100/12, LEX nr ). Jak się wydaje, ta ostatnia sytuacja dotyczy przede wszystkim sytuacji nagłych, w których kontakt ze świadczeniobiorcą jest z uwagi na stan jego zdrowia niemożliwy lub ograniczony. W tym też kontekście należy przywołać art. 54 ust. 4 u.ś.o.z., zgodnie z którym decyzję, o której mowa w ust. 1, wydaje się na wniosek świadczeniobiorcy, a w przypadku stanu nagłego na wniosek świadczeniodawcy udzielającego świadczenia opieki zdrowotnej, złożony niezwłocznie po udzieleniu świadczenia. Ponadto wójt (burmistrz, prezydent) gminy właściwej ze względu na miejsce zamieszkania świadczeniobiorcy może wszcząć postępowanie w celu wydania decyzji również z urzędu lub na wniosek właściwego oddziału wojewódzkiego Funduszu. Zgodnie z art. 54 ust. 7 u.ś.o.z. prawo do świadczeń opieki zdrowotnej na podstawie omawianej decyzji (także gdy jest wydawana z urzędu ust. 8) przysługuje przez okres 90 dni od dnia określonego w decyzji, którym jest dzień złożenia wniosku, a w przypadku udzielania świadczeń w stanie nagłym dzień udzielenia świadczenia, chyba że w tym okresie świadczeniobiorca zostanie objęty ubezpieczeniem zdrowotnym (co dotyczy sytuacji, w której w odniesieniu do danej osoby nastąpi nie tylko stwierdzenie istnienia tytułu ubezpieczeniowego, ale także dokonanie określonych czynności zgłoszeniowo-identyfikacyjnych art. 2 u.ś.o.z.). Jeśli chodzi o wygaśnięcie decyzji, to na mocy art. 54 ust. 9 u.ś.o.z. stwierdza je wójt (burmistrz, prezydent) gminy właściwej ze względu na miejsce zamieszkania świadczeniobiorcy niezwłocznie w przypadku gdy w okresie, o którym mowa w ust. 7 i 8, świadczeniobiorca zostanie objęty ubezpieczeniem zdrowotnym (także dobrowolnym) lub wystąpi zmiana w sytuacji dochodowej lub majątkowej świadczeniobiorcy. Świadczeniobiorca jest obowiązany niezwłocznie poinformować wójta (burmistrza, prezydenta) gminy właściwej ze względu na swoje miejsce zamieszkania o tych okolicznościach (ust. 10). Warto podkreślić, że art. 54 ust u.ś.o.z. nie stosuje się do medycznych czynności ratunkowych udzielanych świadczeniobiorcom innym niż ubezpieczeni przez jednostki systemu, o których mowa w art. 32 ust. 1 pkt 2 ustawy z 8 września 2006 r. o Państwowym Ratownictwie Medycznym, w warunkach pozaszpitalnych (art. 54 ust. 12). Sposób i tryb finansowania świadczeń z budżetu państwa Ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych w art. 13 przewiduje, że 4 5/2014 PRACA I ZABEZPIECZENIE SPO ECZNE

5 PiZS 5_2014.qxd :39 Page 5 świadczenia opieki zdrowotnej udzielane świadczeniobiorcom innym niż ubezpieczeni są finansowane z budżetu państwa. Zastosowane rozwiązanie nawiązuje zatem konsekwentnie do techniki zaopatrzeniowej. Jest to o tyle zrozumiałe, że trudno byłoby kosztami takich świadczeń obciążyć np. gminy. Nałożony na nie obowiązek ogranicza się bowiem do wydania decyzji deklaratoryjnej i ma mocne uzasadnienie prakseologiczne. Gmina (jej organy) dysponuje wiedzą na temat beneficjentów pomocy społecznej i wyspecjalizowanymi jednostkami organizacyjnymi (ośrodkami pomocy społecznej art. 110 u.p.s.), które mogą ustalić istnienie przesłanek, o których mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2 u.ś.o.z. (Lach, 2011, s ). W obliczu faktu, że do kręgu ubezpieczonych zaliczono także wiele takich podmiotów, które korzystają z rozmaitych świadczeń socjalnych, a za które składkę opłaca (finansuje) budżet państwa, można byłoby rozważyć, czy kosztów świadczeń opieki zdrowotnej nieubezpieczonych świadczeniobiorców nie powinien także finansować NFZ. Wydaje się jednak, że przyjęte rozwiązanie podkreśla nie tylko jego szczególny i incydentalny charakter, ale także może być rozumiane jako motywujące świadczeniobiorców wskazanych w art. 2 ust. 1 pkt 2 u.ś.o.z. do podjęcia kroków włączających ich do wspólnoty ubezpieczonych. Chodzi tu np. o zawarcie kontraktów socjalnych przewidzianych w ustawie o pomocy społecznej, w efekcie których bezdomny świadczeniobiorca stanie się bezdomnym wychodzącym z bezdomności ubezpieczonym. Sposób i tryb finansowania z budżetu państwa świadczeń opieki zdrowotnej udzielanych świadczeniobiorcom, o których mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2 i 3 u.ś.o.z., reguluje wydane na podstawie art. 13a u.ś.o.z. rozporządzenie Ministra Zdrowia (opracowane w porozumieniu z Ministrem Sprawiedliwości oraz ministrem właściwym do spraw wewnętrznych) z 10 października 2011 r. (DzU nr 225, poz. 1355). Zgodnie z 2 ust. 1 rozporządzenia świadczenia opieki zdrowotnej udzielone świadczeniobiorcom, o których mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2 i 3 u.ś.o.z. (ale także świadczenia, o których mowa w art. 12 pkt 2 4, 6, 9 3 i art u.ś.o.z.), są wprawdzie finansowane przez Narodowy Fundusz Zdrowia, ale ze środków budżetu państwa, z części, której dysponentem jest minister właściwy do spraw zdrowia, w formie dotacji, o której mowa w art. 97 ust. 8 u.ś.o.z. Fundusz sporządza miesięczne sprawozdania z rozliczonych świadczeń opieki zdrowotnej, odrębnie dla świadczeń, o których mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2 i 3, art. 12 pkt 2 4, 6 i 9 u. ś. o. z, oraz dla świadczeń, o których mowa w art. 26 ustawy. Sprawozdanie zawiera następujące informacje: podstawę prawną udzielonych świadczeń opieki zdrowotnej, ich wartość oraz liczbę osób, którym ich udzielono, w odniesieniu do poszczególnych rodzajów świadczeń opieki zdrowotnej, odpowiednio do rodzajów świadczeń opieki zdrowotnej wyszczególnionych w planie finansowym Funduszu zbiorczo dla Funduszu oraz oddzielnie dla każdego z oddziałów wojewódzkich Funduszu. Informacje w sprawozdaniach wykazuje się odrębnie za miesiąc oraz narastająco od początku roku kalendarzowego do końca miesiąca, którego sprawozdanie dotyczy. Sprawozdanie za grudzień roku poprzedniego jest jednocześnie sprawozdaniem z rozliczonych w roku poprzednim przez Fundusz świadczeń opieki zdrowotnej. Sprawozdania za październik zawierają dodatkowo prognozę wydatków na świadczenia opieki zdrowotnej na listopad i grudzień danego roku. Sprawozdania za miesiąc poprzedni, sprawdzone pod względem merytorycznym i formalno- -rachunkowym, Prezes Funduszu przekazuje ministrowi właściwemu do spraw zdrowia, wraz z wnioskiem o uruchomienie dotacji, w terminie do 20. dnia każdego miesiąca. Za datę przekazania uznaje się przy tym dzień wpływu do ministra właściwego do spraw zdrowia. Wniosek o uruchomienie dotacji za listopad i grudzień jest składany w terminie określonym dla wniosku o uruchomienie dotacji za październik na podstawie wspomnianej wyżej prognozy ( 3 rozporządzenia). Na podstawie 4 rozporządzenia minister właściwy do spraw zdrowia przekazuje Funduszowi dotacje w terminie 30 dni od dnia otrzymania sprawozdania wraz z wnioskiem o uruchomienie dotacji. W przypadku konieczności dokonania przez Fundusz korekty lub udzielenia wyjaśnień dotyczących przekazanego sprawozdania termin, o którym mowa w ust. 1, ulega przedłużeniu o czas dokonania korekty lub udzielenia wyjaśnień. Za datę przekazania dotacji uznaje się dzień obciążenia rachunku ministra właściwego do spraw zdrowia, natomiast za datę przekazania środków przez Fundusz świadczeniodawcy uznaje się dzień obciążenia rachunku Funduszu. Ponieważ jak wskazano wyżej przyjęte rozwiązanie ma charakter szczególny i incydentalny, rozporządzenie przewiduje ponadto, że w przypadku niewykorzystania dotacji do dnia 31 grudnia danego roku Fundusz zwraca niewykorzystane środki z dotacji ministrowi właściwemu do spraw zdrowia w terminie do 20 stycznia roku następnego, a za datę zwrotu tych środków uznaje się dzień uznania rachunku ministra właściwego do spraw zdrowia. W przypadku konieczności dokonania korekty sprawozdania za miesiąc, za który sprawozdanie zostało uznane za sporządzone prawidłowo, korekty dokonuje się w sprawozdaniu sporządzanym w okresie stwierdzenia konieczności dokonania korekty, w części przedstawiającej dane narastająco od początku roku kalendarzowego do końca miesiąca, którego sprawozdanie dotyczy, oraz uwzględnia się we wniosku o uruchomienie dotacji za ten okres. Jeśli natomiast konieczne jest dokonanie korekty sprawozdania za rok, za który sprawozdanie zostało uznane za sporządzone prawidłowo, wysokość środków wynikającą z tej korekty uwzględnia się w dotacji na rok bieżący ( 4 ust. 7 i 8 rozporządzenia). Rozporządzenie przewiduje także, że prezes NFZ, w terminie do 20 stycznia roku następnego, przekazuje ministrowi właściwemu do spraw zdrowia rozliczenie otrzymanej dotacji za dany rok, sporządzone odrębnie dla świadczeń, o których mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2 i 3, art. 12 pkt 2 4, 6 i 9 u.ś.o.z., oraz dla świadczeń, o których mowa w art. 26 u.ś.o.z. ( 5 rozporządzenia). PRACA I ZABEZPIECZENIE SPO ECZNE 5/2014 5

6 PiZS 5_2014.qxd :39 Page 6 Finansowanie świadczeń opieki zdrowotnej dla osób nieubezpieczonych niebędących świadczeniobiorcami Finansowanie świadczeń opieki zdrowotnej na podstawie przepisów o koordynacji Osobą uprawnioną do świadczeń opieki zdrowotnej na podstawie przepisów o koordynacji jest każda osoba, która nie jest ubezpieczona w Funduszu i posiada prawo do świadczeń opieki zdrowotnej na podstawie ustawodawstwa innego niż Rzeczpospolita Polska państwa członkowskiego Unii Europejskiej lub państwa członkowskiego Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA). Takiej osobie przysługują na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej świadczenia opieki zdrowotnej z ubezpieczenia zdrowotnego na podstawie przepisów o koordynacji. Obecnie są to: rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz. UE L 2004, nr 166, s. 1) oraz rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z 16 września 2009 r. dotyczące wykonywania rozporządzenia nr 883/2004 (Dz. Urz. UE L 2009, nr 284, s. 1). Jeśli chodzi o kwestie formalne, należy przywołać art. 53 u.ś.o.z., zgodnie z którym dokumentem potwierdzającym prawo do świadczeń opieki zdrowotnej osoby uprawnionej do świadczeń opieki zdrowotnej na podstawie przepisów o koordynacji jest poświadczenie wydawane przez Fundusz (art. 52 u.ś.o.z.) lub dokument potwierdzający prawo do tych świadczeń wystawiony przez zagraniczną instytucję właściwą. Problematyka udzielania świadczeń opieki zdrowotnej na podstawie przepisów o koordynacji była już przedmiotem odrębnych opracowań (Lach, 2010; Ślebzak 2012), w tym miejscu można zatem ograniczyć się do stwierdzenia, że celem koordynacji zabezpieczenia społecznego jest umożliwienie realizacji idei mobilności pracowników/samozatrudnionych i ich rodzin w ramach Unii Europejskiej. Z tego względu w rozporządzeniu 883/2004 w pierwszym rzędzie przewidziano, iż ubezpieczony lub członkowie jego rodziny, którzy mają miejsce zamieszkania w innym państwie członkowskim niż państwo właściwe (czyli państwo zatrudnienia lub prowadzenia działalności gospodarczej), otrzymują w państwie członkowskim, w którym mają miejsce zamieszkania, świadczenia rzeczowe udzielane w imieniu (czyli na koszt) właściwej instytucji przez instytucję miejsca zamieszkania, zgodnie z przepisami stosowanego przez nią ustawodawstwa, tak jak gdyby byli oni ubezpieczeni na mocy tego ustawodawstwa (art. 17 i 18 rozporządzenia 883/2004). Natomiast prawo do świadczeń rzeczowych w trakcie czasowego pobytu poza właściwym państwem członkowskim reguluje art. 19 rozporządzenia 883/2004, wskazując w istocie na jedno obiektywne i oczywiste kryterium niezbędność świadczenia z powodów medycznych powstałą w czasie pobytu ubezpieczonego i członków jego rodziny w innym państwie członkowskim niż państwo właściwe. Przepis nakazuje uwzględniać przy tym charakter tych świadczeń oraz przewidywany czas pobytu. Jeżeli w ocenie personelu medycznego określone świadczenia rzeczowe z powodów medycznych stają się niezbędne w czasie ich pobytu, powinny one zostać udzielone w imieniu instytucji właściwej przez instytucję miejsca pobytu, zgodnie z przepisami stosowanego przez nią ustawodawstwa, tak jak gdyby zainteresowane osoby były ubezpieczone na mocy wspomnianego ustawodawstwa. Art. 20 rozporządzenia 883/2004 dotyczy natomiast ważkiego w praktyce zagadnienia zaplanowanego (przewidzianego) korzystania z opieki zdrowotnej poza systemem właściwym. Zgodnie z tym przepisem, ubezpieczony udający się do innego państwa członkowskiego w celu uzyskania świadczeń rzeczowych w czasie tego pobytu ubiega się uprzednio o zezwolenie właściwej instytucji na udanie się do innego państwa członkowskiego w celu poddania się leczeniu odpowiedniemu do jego stanu, a świadczenia rzeczowe udzielane w imieniu instytucji właściwej przez instytucję miejsca pobytu, zgodnie z przepisami stosowanego przez nią ustawodawstwa, tak jak gdyby był on ubezpieczony na mocy wspomnianego ustawodawstwa, otrzymuje dopiero, gdy takie zezwolenie uzyskał. Wydanie zezwolenia uwarunkowane jest wystąpieniem dwóch przesłanek: po pierwsze przedmiotowe leczenie musi należeć do świadczeń przewidzianych przez ustawodawstwo państwa członkowskiego, w którym zainteresowany ma miejsce zamieszkania, po drugie ubezpieczony nie może uzyskać stosownego leczenia (prawidłowo: opieki zdrowotnej) w państwie właściwym w terminie uzasadnionym z medycznego punktu widzenia, z uwzględnieniem jego aktualnego stanu zdrowia oraz prawdopodobnego przebiegu choroby. Udzielanie świadczeń w ramach przepisów o koordynacji następuje zatem w imieniu właściwej instytucji i na jej koszt. Zagadnienia dotyczące zwrotu kosztów, w tym rozliczeń między uprawnionym do świadczeń a instytucją udzielającą świadczeń względnie między instytucją miejsca pobytu a instytucją właściwą, reguluje zarówno rozporządzenie podstawowe 883/2004, jak i rozporządzenie wykonawcze 987/2009. W odniesieniu do podstawowej sytuacji, przewidzianej w art. 17 rozporządzenia 883/2004, gdy instytucja miejsca zamieszkania jest wyłącznie wykonawcą określonych świadczeń obciążających instytucję właściwą, znajduje zastosowanie art. 35 rozporządzenia. Zgodnie z tym przepisem świadczenia rzeczowe, udzielane przez instytucję państwa członkowskiego w imieniu instytucji innego państwa członkowskiego na podstawie przepisów niniejszego rozdziału, podlegają pełnemu zwrotowi. Zwroty są określane i dokonywane zgodnie z warunkami przewidzianymi w rozporządzeniu wykonawczym na podstawie dowodów faktycznie poniesionych wydatków lub na podstawie kwot zryczałtowanych dla państw członkowskich, których struktury prawne lub administracyjne są takie, że zwrot na podstawie faktycznie poniesionych wydatków nie jest stosowany. Przewidziano także, że dwa lub więcej państw członkowskich oraz ich właściwe władze mogą przewidzieć inne sposoby dokonywania zwrotów lub też mogą odstąpić od dokonywania jakichkolwiek zwrotów między instytucjami podlegającymi ich kompetencji. Odnosząc się do przewidzianej w art. 35 ust. 2 rozporządzenia 883/2004 możliwo- 6 5/2014 PRACA I ZABEZPIECZENIE SPO ECZNE

7 PiZS 5_2014.qxd :39 Page 7 ści ryczałtowego rozliczenia pomiędzy instytucjami, w załączniku 3 do rozporządzenia wykonawczego wymieniono państwa członkowskie, których struktura prawna lub administracyjna uniemożliwia zwrot kosztów na podstawie rzeczywistych wydatków 5. Wskazano także, że w przypadku państw członkowskich wymienionych w tym załączniku kwota świadczeń rzeczowych udzielanych członkom rodziny, którzy nie mają miejsca zamieszkania w tym samym państwie członkowskim co ubezpieczony (zgodnie z art. 17 rozporządzenia podstawowego), oraz emerytom lub rencistom i członkom ich rodzin (zgodnie z art. 24 ust. 1 oraz art. 25 i 26 rozporządzenia podstawowego) jest zwracana instytucjom, które udzieliły tych świadczeń, przez instytucje właściwe na podstawie zryczałtowanej kwoty ustalanej na każdy rok kalendarzowy, przy czym kwota zryczałtowana powinna możliwie ściśle odpowiadać kwocie rzeczywistych wydatków. Jeśli chodzi natomiast o finansowanie świadczeń udzielonych na podstawie art. 18 rozporządzenia 883/2009, należy zgodzić się z K. Ślebzakiem (2012, komentarz do art. 18), który trafnie zauważa, że ponieważ spełnienie przesłanek wskazanych w tym przepisie umożliwia domaganie się świadczeń od instytucji państwa właściwego, przepis art. 18 jest w istocie zbędny. Skoro bowiem instytucja miejsca zamieszkania i tak udziela świadczeń na koszt instytucji właściwej, to tym bardziej zobowiązana do świadczeń jest instytucja właściwa jeśli zainteresowany ubiega się o te świadczenia bezpośrednio od niej w związku z tymczasowym pobytem na terenie państwa właściwego. Należy także zgodzić się z tezą, że osoba zainteresowana miałaby takie uprawnienie również wówczas, gdyby nie przebywała na terytorium państwa właściwego tylko sama udała się do państwa właściwego wyłącznie w celu skorzystania ze świadczenia zdrowotnego w tym państwie. Z kolei zgodnie z art. 25 ust. 4 7 rozporządzenia 987/2009, odnoszącego się do świadczeń rzeczowych udzielonych w ramach art. 19 rozporządzenia 883/2004, jeżeli ustawodawstwo stosowane przez instytucję miejsca pobytu umożliwia ubezpieczonemu zwrot poniesionych przez niego rzeczywiście w całości lub w części kosztów świadczeń, może on przesłać swój wniosek o zwrot kosztów do instytucji miejsca pobytu. W takim przypadku instytucja ta zwraca bezpośrednio ubezpieczonemu koszty odpowiadające tym świadczeniom do wysokości i na warunkach przewidzianych dla stawek zwrotu kosztów w ustawodawstwie obowiązującym tę instytucję. Z kolei w sytuacji, gdy o zwrot tych kosztów nie wystąpiono bezpośrednio do instytucji miejsca pobytu, poniesione koszty są zwracane zainteresowanemu przez instytucję właściwą według stawek zwrotu kosztów stosowanych przez instytucję miejsca pobytu lub kwot, które podlegałyby zwrotowi kosztów na rzecz instytucji miejsca pobytu. Przewidziano także, że w drodze odstępstwa od art. 25 ust. 5 rozporządzenia 987/2009 instytucja właściwa może zwrócić poniesione koszty do wysokości i zgodnie z warunkami zwrotu kosztów określonymi w ustawodawstwie obowiązującym tę instytucję, pod warunkiem że ubezpieczony wyraził zgodę na zastosowanie wobec niego stosownego przepisu (art. 25 ust. 6 rozporządzenia 987/2009). Natomiast jeżeli w ustawodawstwie państwa członkowskiego miejsca pobytu nie przewidziano zwrotu kosztów w danym przypadku zgodnie z art. 25 ust. 4 i 5 rozporządzenia wykonawczego, instytucja właściwa może zwrócić koszty do wysokości i zgodnie z warunkami przewidzianych dla stawek zwrotu kosztów w ustawodawstwie obowiązującym tę instytucję, bez uzyskiwania zgody ubezpieczonego. Należy podkreślić, że kwoty zwracane ubezpieczonemu w żadnym przypadku nie mogą być wyższe niż kwota rzeczywiście poniesionych przez niego kosztów. Ponadto, w przypadku znacznych wydatków, instytucja właściwa może wypłacić ubezpieczonemu odpowiednią zaliczkę, gdy tylko osoba ta przedłoży jej wniosek o zwrot kosztów (art. 25 ust. 9 rozporządzenia 987/2009). Nnatomiast jeśli chodzi o sfinansowanie kosztów świadczeń udzielonych poza systemem właściwym, ale w ramach pobytu i leczenia planowanego zgodnie z art. 20 rozporządzenia 883/2004, zastosowanie znajdą reguły przewidziane w art. 26 ust. 6-8 rozporządzenia wykonawczego. W pierwszej kolejności nakazują one odpowiednio stosować przepisy art. 25 ust. 4 i 5 rozporządzenia 987/2009. Jednak w sytuacji, gdy ubezpieczony rzeczywiście w całości lub w części sam poniósł koszty leczenia objętego zezwoleniem, a kwota kosztów, które instytucja właściwa jest zobowiązana zwrócić instytucji miejsca pobytu lub ubezpieczonemu zgodnie z art. 26 ust. 6 (koszt rzeczywisty), jest niższa od kosztów, jakie musiałaby ona uiścić za to samo leczenie we właściwym państwie członkowskim (koszt hipotetyczny), instytucja właściwa zwraca na wniosek koszty leczenia poniesione przez ubezpieczonego do wysokości różnicy kosztów hipotetycznych i kosztów rzeczywistych. Zwracana kwota nie może jednak przewyższać kosztu rzeczywiście poniesionego przez ubezpieczonego i może uwzględniać kwotę, którą ubezpieczony musiałby uiścić jeśli leczenie miałoby miejsce we właściwym państwie członkowskim. Należy podkreślić, że w odniesieniu do leczenia planowanego możliwe jest także pokrywanie kosztów podróży i pobytu poza państwem właściwym. Dotyczy to jednak wyłącznie sytuacji, gdy zwrot takich kosztów nierozerwalnie związanych z leczeniem ubezpieczonego przewidziano w ustawodawstwie krajowym i gdy wydano zezwolenie na leczenie w innym państwie członkowskim. Warto zauważyć, że pokrycie kosztów podróży i pobytu dotyczy w razie konieczności także kosztów poniesionych przez osobę towarzyszącą ubezpieczonemu. Z punktu widzenia polskiego systemu opieki zdrowotnej instytucją właściwą w rozumieniu przepisów o koordynacji jest NFZ, a zgodnie z art. 117 ust. 1 pkt 2 u.ś.o.z. koszty świadczeń opieki zdrowotnej dla osób uprawnionych do tych świadczeń na podstawie przepisów o koordynacji są kosztami Funduszu. Finansowanie świadczeń opieki zdrowotnej udzielonych w stanach nagłych Mimo bardzo szerokiego kręgu świadczeniobiorców, może jednak dojść do sytuacji, w której świadczenie opieki zdrowotnej będzie (musiało być) udzielone osobie, która nie tylko nie podlega ubezpieczeniu obowiązkowemu ani nie przystąpiła do ubezpieczenia dobrowol- PRACA I ZABEZPIECZENIE SPO ECZNE 5/2014 7

8 PiZS 5_2014.qxd :39 Page 8 nie, ale z uwagi na wyższe niż wskazane w art. 8 ustawy o pomocy społecznej dochody względnie występowanie okoliczności wskazanych w art. 12 tej ustawy, wiek i brak obywatelstwa RP (art. 2 ust. 1 pkt 2 u.ś.o.z.) lub też nie wchodzi w grę ciąża, poród ani połóg nie ma prawa do korzystania ze świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. W praktyce najczęściej będą to sytuacje nagłe, o których mowa w art. 15 ustawy z 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej (DzU nr 112 poz. 654 z późn. zm., dalej: u.d.l.) oraz w art. 30 ustawy z 5 grudnia 1996 r. o zawodzie lekarza i lekarza dentysty (DzU z 2002 r. nr 21, poz. 204 z późn zm., dalej: u.z.l.l.d.), to jest w przypadkach nagłych, zagrożenia zdrowia lub życia ludzkiego, kiedy to ustawodawca wprost nakłada na lekarzy i zakłady opieki zdrowotnej bezwzględny obowiązek udzielenia pomocy medycznej. Zagadnienie to zostało już opisane w literaturze (Lach, 2011, s. 186 i n., Kubot, 2004), można zatem w tym miejscu ograniczyć się do przedstawienia jego zasadniczych tez dotyczących tej kwestii. Przede wszystkim nie może budzić wątpliwości, że obowiązki wynikające z art. 15 u.d.l. i art. 30 u.z.l.l.d. mają charakter bezwzględny i wyprzedzają ograniczenia wynikające z umów o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej, dlatego koszty świadczeń udzielonych ubezpieczonym w warunkach przymusu ustawowego należy zgodnie z art. 56 k.c. włączyć do skutków, jakie wywołuje umowa zawarta między Narodowym Funduszem Zdrowia a świadczeniodawcą, i obciążyć nimi Fundusz jako organizatora systemu zarządzającego środkami publicznymi, z których powinny być one pokryte. Określone w umowach limity świadczeń zdrowotnych nie dotyczą przypadków, gdy zachodzi potrzeba natychmiastowego udzielenia świadczeń zdrowotnych ze względu na stan zagrożenia życia lub zdrowia, jeśli bowiem zachodzi ustawowy obowiązek natychmiastowego udzielenia świadczeń nie mogą być one limitowane umową. Jeżeli zaś źródłem zobowiązania jest umowa, stosunek zobowiązaniowy dookreślają przepisy kodeksu cywilnego i innych ustaw (art. 56 k.c., por. wyroki SN z 8 sierpnia 2007 r., I CSK 125/07 oraz z 26 stycznia 2005 r., IV CK 414/04). Po drugie należy uznać, że regulacja dotycząca obowiązku udzielania świadczeń opieki zdrowotnej w stanach nagłych nie ma w istocie związku z zasadą zapewnienia wszystkim obywatelom równego dostępu do świadczeń opieki zdrowotnej i nie może być oceniana jako instrument służący jej realizacji. Nie ma zatem uzasadnienia, aby w oparciu o art. 68 ust. 1 i 2 Konstytucji RP konstruować roszczenie o sfinansowanie świadczeń opieki zdrowotnej udzielanych w stanach nagłych także osobom nieposiadającym statusu świadczeniobiorców. Przepisy art. 15 u.d.l. i art. 30 u.z.l.l.d. nakładają na ich adresatów (podmioty lecznicze, lekarzy) określone obowiązki o charakterze publicznoprawnym, nie regulują natomiast kwestii dotyczących finansowania świadczeń udzielonych w warunkach tzw. przymusu ustawowego, a przede wszystkim nie statuują obowiązku NFZ wobec świadczeniodawcy sfinansowania ze środków publicznych świadczeń udzielonych każdej osobie ze względu na zagrożenie zdrowia lub życia. Obowiązek taki można wywieść tylko w stosunku do beneficjentów systemu, natomiast osoby nieposiadające statusu świadczeniobiorców co do zasady powinny same ponieść koszt świadczeń udzielonych w stanach nagłych. 1 Chodzi o występowanie dysproporcji między udokumentowaną wysokością dochodu a sytuacją majątkową osoby lub rodziny, wskazującą, że osoba ta lub rodzina jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową, wykorzystując własne zasoby majątkowe, w szczególności w przypadku posiadania znacznych zasobów finansowych, wartościowych przedmiotów majątkowych lub nieruchomości. 2 Art. 2 ust. 1 pkt 3 został zmieniony przez art. 1 pkt 1 ustawy z 27 lipca 2012 r. (DzU poz. 1016) zmieniającej u.ś.o.z. z dniem 1 stycznia 2013 r. 3 Chodzi tu o świadczenia przewidziane w ustawach: z 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (DzU z 2007 r. nr 70, poz. 473, nr 115, poz. 793 i nr 176, poz. 1238), z 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii (DzU nr 179, poz z późn. zm.), z 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego (DzU nr 111, poz. 535 z późn. zm.) oraz z 7 września 2007 r. o Karcie Polaka (DzU nr 180, poz i z 2008 r. nr 52, poz. 305). 4 Zgodnie z art. 26 u.ś.o.z. Prezes Funduszu może na wniosek wnioskodawcy (którym może być świadczeniobiorca, osoba uprawniona do świadczeń opieki zdrowotnej na podstawie przepisów o koordynacji lub osoba skazana w myśl przepisów kodeksu karnego wykonawczego), jego przedstawiciela ustawowego lub małżonka, skierować wnioskodawcę do przeprowadzenia poza granicami kraju leczenia lub badań diagnostycznych, których nie przeprowadza się w kraju, kierując się niezbędnością udzielenia takiego świadczenia w celu ratowania życia lub poprawy stanu zdrowia wnioskodawcy. Koszty leczenia, badań diagnostycznych lub transportu wnioskodawcy są finansowane z budżetu państwa. 5 Są to: Irlandia, Hiszpania, Cypr, Holandia, Portugalia, Finlandia, Szwecja, Wielka Brytania. Literatura Baka, K. Machulak, G. Pietraszewska-Macheta, A. Sidorko, A. (2010). Ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Komentarz. Warszawa. Kubot, Z. (2004). Znaczenie art. 7 ustawy o zakładach opieki zdrowotnej w zakresie udzielania i finansowania świadczeń zdrowotnych. Prawo i Medycyna, 2. Lach, D.E. (2010). Nowe przepisy dot. koordynacji systemów opieki zdrowotnej w UE. W: Z. Niedbała (red.), Księga pamiątkowa w piątą rocznicę śmierci Profesora Andrzeja Kijowskiego. Warszawa. Lach, D.E. (2011). Zasada równego dostępu do świadczeń opieki zdrowotnej. Warszawa. Sidorko A. (2009). Bezpłatne leczenie osób nieubezpieczonych, SP nr 10. Zieleniecki, M. (2007). Problemy zakresu podmiotowego prawa do świadczeń zdrowotnych finansowanych ze środków publicznych. Gdańskie Studia Prawnicze, 2. Ślebzak, K. (2012). Koordynacja systemów zabezpieczenia społecznego. Komentarz. Warszawa. 8 5/2014 PRACA I ZABEZPIECZENIE SPO ECZNE

9 PiZS 5_2014.qxd :39 Page 9 Studia i opracowania Dobrowolne ubezpieczenie emerytalne i rentowe na gruncie art. 7 i 10 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych Regulation of voluntary old-age and disability insurance under art. 7 and 10 of the social insurance system act Marcin Krajewski adiunkt w Katedrze Prawa Ubezpieczeń Społecznych i Polityki Społecznej Uniwersytetu Łódzkiego Streszczenie Dobrowolne ubezpieczenie emerytalne i rentowe uległo w 2013 r. znaczącym zmianom. Ustawodawca uczynił je powszechnym, to jest dostępnym dla każdego. Autor analizuje i ocenia zasadność wprowadzonej regulacji w kontekście następstw dla ubezpieczonych i systemu ubezpieczeń społecznych. W konkluzji uznaje, że przyjęte rozwiązanie jest pożądane dla ubezpieczenia emerytalnego, zwiększając przychody Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, natomiast w przypadku ubezpieczenia rentowego może prowadzić do zwiększenia liczby świadczeń z tytułu niezdolności do pracy. Słowa kluczowe: dobrowolne ubezpieczenie, ubezpieczenie emerytalne, ubezpieczenia rentowe. Summary In 2013 voluntary old-age and disability insurance has been changed. The legislature has made them universal, accessible to everyone. The author analyzes the solutions in terms of consequences for the insured persons and the social insurance system. In conclusion, the author recognizes that the adopted solution is desirable for old-age insurance, increasing the income of the Social Insurance Fund, in the case of disability insurance it can lead to an increase in the number of benefits for incapacity for work. Keywords: voluntary insurance, old-age insurance, disability insurance. Uwagi wstępne Nowelizacja ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (ustawa z 11 maja 2012 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw, DzU poz. 637, dalej zwana nowelizacją) rozszerzyła zakres podmiotowy dobrowolnego ubezpieczenia emerytalnego i rentowego. Zmiany, które weszły w życie 1 stycznia 2013 r., uczyniły je w pełni powszechnym, to jest dostępnym dla każdej osoby niezależnie od jej przynależności do określonej grupy społecznej czy zawodowej. Celem bezpośrednim przyjętej regulacji jest umożliwienie przystąpienia do ubezpieczenia społecznego osób zarobkujących na podstawie umów cywilnoprawnych niewymienionych w art. 6 oraz art. 6a 6b ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. DzU z 2013 r. poz ze zm., dalej: ustawa o sus), np. umów o dzieło, celem pośrednim jest doraźne zwiększenie przychodów Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Kilka uwag o przymusie i dobrowolności ubezpieczenia Od chwili powstania ubezpieczenie społeczne stanowi instytucję prawa publicznego o charakterze przymusowym (Bińczycka-Majewska, 1997, s. 22). Przymus ubezpieczenia, jak pisał K. Krzeczkowski (1936, s. 168), umożliwia osiągnięcie zakładanego zakresu podmiotowego. Objęcie znacznej części społeczeństwa przymusem ubezpieczenia gwarantuje także odpowiedni poziom przypisu składki funduszom ubezpieczenia społecznego. Przymus opiera się w założeniu na włączeniu do wspólnoty ryzyka określonych grup zawodowych i społecznych niezależnie od woli osób ubezpieczonych, jak i płatników zobowiązanych do opłacania składki (Szubert, 1987, s. 49). Obowiązek ubezpieczenia przyczynia się także do upowszechnienia tejże instytucji w ramach danej zbiorowości. Zapewnia on z jednej strony ochronę określonym grupom społecznym i zawodowym (w tym przede wszystkim pracownikom), PRACA I ZABEZPIECZENIE SPO ECZNE 5/2014 9

10 PiZS 5_2014.qxd :39 Page 10 a z drugiej umożliwia lepsze rozłożenie ryzyka oraz ogranicza możliwość stosowania tzw. selekcji ryzyka (Jędrasik-Jankowska, 2003, s. 27). Przymus ubezpieczenia odciąża też finanse publiczne państwa, które z mocy Konstytucji RP jest zobowiązane nie tylko do organizacji zabezpieczenia społecznego (art. 67 Konstytucji), ale także do zabezpieczenia materialnego osób i rodzin znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 Konstytucji). Przymus przesuwa obowiązek wskazany w art. 71 Konstytucji z budżetu państwa i podatnika do celowego funduszu składkowego i na ubezpieczonego. Obowiązek ubezpieczenia obejmował początkowo jedynie pracowników najemnych. Następnie wraz z rozbudową systemu ubezpieczeń ustawodawca rozszerzał go stopniowo, zgodnie z postulatem powszechności ubezpieczenia, na pozapracownicze formy aktywności zarobkowej (Jędrasik-Jankowska, 2006, s. 55). W. Szubert (1987, s. 49) wprost wskazuje na związek ubezpieczenia z pracą (aktywnością zarobkową), realizowany w ten sposób, że zatrudnienie połączone z opłacaniem składki stanowi tytuł do świadczeń. A zatem brak tego związku nie powinien zasadniczo prowadzić do włączenia zainteresowanych do ubezpieczenia społecznego, a w konsekwencji do nabycia prawa do świadczeń. Postawienie tej tezy jest istotne z punktu widzenia obecnej regulacji art. 7 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. O przymusie ubezpieczenia przesądza ustawodawca. Przy określaniu, które podmioty będą nim objęte, uwzględnia się przede wszystkim potrzebę przyznania ochrony socjalnej, a także zdolność określonej grupy społecznej lub zawodowej oraz płatników do ponoszenia obciążeń z tytułu opłacania składki w określonej perspektywie czasowej. Przymusem ubezpieczenia nie obejmuje się więc z reguły jednorazowych czynności, które nie charakteryzują się cechą powtarzalności. W przypadku części ubezpieczonych objęcie obowiązkiem ubezpieczenia wynika z potrzeby przyznania im ochrony z uwagi na ich sytuację rodzinną lub ekonomiczną (np. pobieranie określonych stypendiów czy zasiłków). Jeżeli zarobkowanie, a zatem i zdolność do opłacania składki, nie ma charakteru okresowego, ustawodawca, w zależności od przyjętej koncepcji, albo wyłącza określoną grupę społeczną lub zawodową z katalogu osób objętych ubezpieczeniem, albo też przyznaje jej prawo do ubezpieczenia dobrowolnego. Takie założenie przyjął ustawodawca w regulacji art. 7 ustawy o sus sprzed nowelizacji. Powoływany przepis wprowadzał zamknięty katalog podmiotów uprawnionych do przystąpienia do ubezpieczenia. Ustawodawca uniemożliwiał zatem włączenie do ubezpieczenia jednostek nieposiadających określonego tytułu ubezpieczenia. W efekcie część osób aktywnych zawodowo (np. zarobkujący na podstawie umowy o dzieło) nie miała uprawnienia do ubezpieczenia na wniosek. Wyjątek od tej zasady stanowiła możliwość kontynuacji ubezpieczenia (art. 10 ustawy o sus sprzed nowelizacji), przysługująca byłym ubezpieczonym nawet w przypadku ich nieaktywności zawodowej. Wraz ze zmianą warunków społeczno-ekonomicznych oraz powszechnym zastosowaniem umów cywilnoprawnych wyłączonych z ubezpieczenia społecznego znaczna część osób aktywnych zawodowo nie była objęta ubezpieczeniem społecznym. Prowadziło to do sytuacji, w której z jednej strony obniżał się przychód Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (FUS), a z drugiej strony coraz liczniejsza zbiorowość osób osiągających przychód była zwolniona z opłacania składki. Wymagało to uelastycznienia zakresu podmiotowego ubezpieczenia społecznego, tak aby zapewnić ochronę także i tym osobom. Ustawodawca uznał bowiem, że taki stan rzeczy narusza interesy nie tylko znacznej części społeczeństwa, ale także i (a być może i przede wszystkim) przychodów FUS, uzależnionego od sumy opłaconych składek. Dlatego też z dniem 1 stycznia 2013 r. wprowadzono przepisy mające na celu zwiększenie kręgu osób ubezpieczonych szczególnie o podmioty dotychczas wyłączone z ubezpieczenia, które z uwagi na ich aktywność zarobkową są zdolne do opłacania składki. Dobrowolne ubezpieczenie społeczne wypełnia inne funkcje niż ubezpieczenie przymusowe. W założeniu ma ono za zadanie uzupełnić zakres podmiotowy ubezpieczenia społecznego wyznaczony przez ubezpieczenie obowiązkowe. Nie powinno więc stanowić podstawowej formy przystępowania do ubezpieczenia społecznego (Antonów, 2001, s. 3). J. Jończyk (2001, s. 107) wskazuje, że jeżeli za regułę uznamy obowiązek ubezpieczenia, to szerokie zastosowanie dobrowolnego ubezpieczenia jest w takim systemie niespójne. Może ono bowiem zaburzyć dominujący charakter obowiązkowego ubezpieczenia i prowadzić do sytuacji, w której płatnicy składek jak i ubezpieczeni będą poszukiwali luk w przepisach, tak aby być objętym wyłącznie dobrowolnym ubezpieczeniem społecznym. Ustawodawca, wprowadzając ubezpieczenie na wniosek, zezwala na przystąpienie do niego określonych grup zdolnych do opłacania składki, a nieobjętych przymusem ubezpieczenia. Uzupełniający charakter ubezpieczenia dobrowolnego wyklucza zasadniczo jego zbieg z ubezpieczeniem obowiązkowym 1. Ponadto objęcie ubezpieczeniem na wniosek nie zwalnia zainteresowanego z obowiązku ubezpieczenia (Stelina, 2004, s. 284). Na gruncie art. 7 ustawy o sus ubezpieczony objęty obowiązkiem ubezpieczenia społecznego a zarobkujący na podstawie umowy cywilnoprawnej niewymienionej w art. 6 oraz art. 6a 6b ustawy o sus nie może na swój wniosek podwyższyć opłacanej składki. Rozwiązanie to należy ocenić pozytywnie, gdyż szczególnie w ubezpieczeniu rentowym mogłoby ono prowadzić do nadużyć 2. Znowelizowana ustawa nie zezwala osobom, które przystąpiły do dobrowolnego ubezpieczenia, na złożenie wniosku o objęcie ich ubezpieczeniem chorobowym i wypadkowym. Wynika to z faktu, że osoby ubezpieczone na wniosek nie muszą wykonywać aktywności zarobkowej ani też uzyskiwać jakiegokolwiek innego przychodu, co wyklucza możliwość zajścia ryzyka czasowej niezdolności do pracy powiązanej z utratą dochodu, a jednocześnie uniemożliwia zajście wypadku przy pra- 10 5/2014 PRACA I ZABEZPIECZENIE SPO ECZNE

11 PiZS 5_2014.qxd :39 Page 11 cy czy choroby zawodowej powiązanej z tą aktywnością. Osoby takie mogą doubezpieczyć wskazane wyżej ryzyka w ramach dostępnych ubezpieczeń gospodarczych. Otwarty czy zamknięty zakres podmiotowy ubezpieczenia społecznego? Konstrukcja ubezpieczenia dobrowolnego determinuje określenie, czy system ubezpieczeń ma charakter zamknięty (ustawodawca kieruje prawo przystąpienia do ubezpieczenia do ściśle określonych podmiotów), czy też otwarty (ustawodawca wprowadza możliwość przystąpienia do ubezpieczenia bez względu na przynależność społeczną lub zawodową). Rodzi to fundamentalne pytanie: czy lepszą konstrukcją jest otwarty, czy zamknięty system ubezpieczeń społecznych? Na tak postawione pytanie odpowiedź wydaje się być niejednolita. Zdecydowanie otwarty charakter powinno mieć ubezpieczenie emerytalne. Przemawia za tym kilka powodów. Po pierwsze przyjęte w ubezpieczeniu zasady gromadzenia składki oraz obliczania świadczenia (zgromadzony kapitał podzielony przez średnią długość trwania życia) wymagają skumulowania odpowiedniego (jak największego) kapitału. Po drugie brak redystrybucji składki w obrębie tego ubezpieczenia sprawia, że ta zapewni świadczenie tylko i wyłącznie ubezpieczonemu. Przyjęta formuła emerytalna premiuje więc regularne oszczędzanie. Prowadzi to do wniosku, że składka opłacona przez płatnika, a przekazywana na konto ubezpieczonego w FUS, na subkonto w FUS oraz do OFE, nie ulega redystrybucji. Im wyższy jest więc jego wkład, tym oczekiwane świadczenie będzie miało wyższą wartość. Po trzecie w art. 10 ustawy o sus wprowadzono formułę, zgodnie z którą jeżeli ubezpieczony podlega ubezpieczeniu dobrowolnemu przez co najmniej 10 lat nie nabędzie prawa do emerytury minimalnej, jeśli stan jego konta nie będzie go zapewniał. Prowadzi to do wniosku, że interes osób ubezpieczonych obowiązkowo, wobec braku redystrybucji składki, jest wystarczająco chroniony, a osoba ubezpieczona na wniosek nie będzie stanowiła w przyszłości obciążenia FUS. Zupełnie inaczej kształtuje się sytuacja ubezpieczonego podlegającego dobrowolnie ubezpieczeniu rentowemu. Przyjęta w art. 62 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (DzU z 2013 r. poz ze zm.) formuła wypłaty (wzór emerytalny) renty z tytułu niezdolności do pracy dopuszcza redystrybucję składki w drodze: po pierwsze jednolitej kwoty bazowej stanowiącej element wzoru renty z tytułu niezdolności do pracy, po drugie określonego w art. 62 ust. 1 pkt 4 doliczenia 0,7% podstawy jej wymiaru za każdy rok brakującego do pełnych 25 lat okresów składkowych oraz nieskładkowych przypadających od dnia zgłoszenia wniosku o rentę do dnia, w którym rencista osiągnąłby wiek emerytalny, a po trzecie określonej w art. 85 ust. 1 pkt 1 oraz pkt 2 ustawy emerytalnej kwoty minimalnej renty z tytułu niezdolności do pracy. Przyjęta w art. 62 ust. 1 pkt 1-4 formuła wyliczania renty, a właściwie jej element jaki stanowi indywidualna podstawa wymiaru, umożliwia podwyższenie wysokości świadczenia. Ubezpieczony, opłacając wyższą składkę przez okres do 10 następujących po sobie lat, może wypracować wysoką indywidualną podstawę wymiaru renty niezależną od rzeczywistego przychodu z całego okresu aktywności zarobkowej. Ponadto już 5-letni okres ubezpieczenia dobrowolnego umożliwia, zgodnie z art. 58 ustawy emerytalnej, nabycie prawa do renty. W przypadku osiągnięcia przez taką osobę wieku 67 lat i zamiany z urzędu świadczenia rentowego na emeryturę, jej wysokość zgodnie z art. 24a ust. 6 ustawy emerytalnej nie może być niższa od pobieranej dotychczas renty z tytułu niezdolności do pracy. A zatem ustawodawca nie powinien, w moim przekonaniu, wprowadzać otwartego zakresu podmiotowego ubezpieczenia rentowego. Alternatywnie ustawodawca może wprowadzić zasadę, w myśl której podstawę wymiaru składki na dobrowolne ubezpieczenie będzie stanowiła kwota minimalnego wynagrodzenia za pracę. Ponadto, w przypadku dobrowolnego ubezpieczenia emerytalnego i rentowego należałoby wprowadzić regułę, w myśl której ubezpieczony podlegałby ubezpieczeniu jedynie w miesiącach (lub okresach), w których osiąga przychód w wysokości np. co najmniej połowy minimalnego wynagrodzenia za pracę. Uniemożliwiłoby to przystąpienie do ubezpieczenia osobom nieaktywnym zawodowo bądź też uzyskującym przychód z nielegalnych źródeł lub przychody z pracy za granicą (Bińczycka-Majewska, 2004, s. 56) 3. Formy dobrowolnego ubezpieczenia przed i po nowelizacji Do wejścia w życie powoływanej nowelizacji ubezpieczenie emerytalne i rentowe miało charakter zamknięty, tzn. mogły do niego przystąpić wyłącznie osoby posiadające tytuł do ubezpieczenia, wskazane w art. 6 i art. 7 ustawy o sus, a także osoby, które w myśl art. 10 ustawy o sus kontynuowały ubezpieczenie po ustaniu tytułu. Ustawodawca przewidywał trzy formy dobrowolnego ubezpieczenia emerytalnego i rentowego: dobrowolne ubezpieczenie od początku obejmowało ono siedem kategorii podmiotów wskazanych w art. 7 ustawy o sus; osoby te mogły na swój wniosek zarówno przystąpić, jak i wyłączyć się z podlegania ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowemu; ubezpieczenie dobrowolne kontynuowane uregulowane w art. 10 ustawy o sus prawo kontynuowania ubezpieczenia przysługiwało osobom objętym obowiązkowym ubezpieczeniem społecznym, a także obywatelom polskim wykonującym pracę za granicą w podmiotach zagranicznych oraz obywatelom polskim wykonującym pracę w podmiotach zagranicznych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli podmioty te nie posiadały w Polsce swojej siedziby ani przedstawicielstwa (art. 7 pkt 3 ustawy o sus sprzed nowelizacji); prawo kontynuacji ubezpieczenia miało umożliwić osobom posiadającym odpowiednie środki dalsze podleganie ubezpieczeniu w przejściowych okresach dezaktywności zawodowej; pozwalało ono także zachować ciągłość PRACA I ZABEZPIECZENIE SPO ECZNE 5/

12 PiZS 5_2014.qxd :39 Page 12 ubezpieczenia, a jednocześnie umożliwiało nabycie prawa do świadczeń pomimo faktycznego braku aktywności zarobkowej objętej ubezpieczeniem; dobrowolne ubezpieczenie emerytalne i rentowe w przypadku zbiegu tytułów ubezpieczenia, którego zasady zostały uregulowane w art. 9 ustawy o sus celem wprowadzenia tej formy dobrowolnego ubezpieczenia była potrzeba uelastycznienia ubezpieczenia emerytalnego; ustawodawca wyszedł z założenia, że gdy płatnik odprowadził już co najmniej minimalną składkę z określonego tytułu, ubezpieczonemu należy zagwarantować wybór: albo doubezpieczyć się z pozostałych tytułów, albo przeznaczyć te środki na inne cele, np. bieżącą konsumpcję lub wykupienie odpowiedniego ubezpieczenia w jednym z podmiotów prywatnych. Konstrukcja kontynuacji ubezpieczenia (art. 10 ustawy o sus sprzed nowelizacji) budziła w tamtym okresie liczne wątpliwości z uwagi na fakt, że ustawodawca nie wprowadził minimalnego okresu ubezpieczenia obowiązkowego uprawniającego do złożenia wniosku o objęcie ubezpieczeniem dobrowolnym. Prowadziło to do możliwości powstania nadużyć, jak choćby sytuacji gdy osoba była zatrudniana w pełnym wymiarze na umowę krótkoterminową, a po jej upływie, czyli np. po 3 miesiącach, mogła złożyć wniosek o kontynuowanie ubezpieczenia i opłacać składkę na ubezpieczenie w wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę w dalszym ciągu zarobkując, ale tym razem np. na podstawie umowy o dzieło. W moim przekonaniu właściwszą konstrukcją byłaby wówczas możliwość kontynuowania ubezpieczenia, ale wyłącznie przez osobę, która legitymowałaby się minimalnym, np. co najmniej 10-letnim, okresem obowiązkowego ubezpieczenia emerytalnego i rentowego. Nowy kształt dobrowolnego ubezpieczenia wynika z postulatu zgłaszanego w trakcie konsultacji społecznych zarówno przez stronę społeczną, jak i organizacje pracodawców 4. Wprowadzona nowelizacja połączyła ubezpieczenie dobrowolne od początku i dobrowolne ubezpieczenie kontynuowane, a jednocześnie rozszerzyła zakres podmiotowy dobrowolnego ubezpieczenia społecznego, czyniąc je w pełni powszechnym. Przyjęte rozwiązanie komplikuje jednak sytuację części osób objętych ubezpieczeniem dobrowolnym na podstawie art. 7 sprzed nowelizacji, np. małżonków dyplomatów czy też osób wykonujących pracę za granicą w podmiotach zagranicznych oraz obywateli polskich wykonujących pracę w podmiotach zagranicznych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli podmioty te nie posiadały w Polsce swojej siedziby ani przedstawicielstwa. Wątpliwości wynikają ze zmiany sposobu obliczania przyszłego świadczenia dla tych osób. Do nowelizacji osoby objęte dobrowolnym ubezpieczeniem emerytalnym i rentowym na podstawie art. 7, jeżeli spełniły przesłankę wymaganego stażu 20 lat dla kobiet oraz 25 lat dla mężczyzn (obecnie staż ten jest podnoszony docelowo do 25 lat art. 87 ust. 1 oraz ust. 1b ustawy emerytalnej), nabywały prawo do świadczenia minimalnego. Inaczej wyglądała sytuacja osób dobrowolnie kontynuujących ubezpieczenie na podstawie art. 10 ustawy o sus. W ich przypadku, gdy okres tego ubezpieczenia przekraczał 10 lat, nie obowiązywała gwarancja wypłaty minimalnego świadczenia, jeżeli stan konta ubezpieczonego go nie zapewniał. W myśl znowelizowanego art. 10 ustawy o sus ubezpieczony podlegający dobrowolnemu ubezpieczeniu, a więc zarówno od początku jak i kontynuujący ubezpieczenie, jeżeli okres tego ubezpieczenia przekroczy 10 lat, nie nabędzie prawa do świadczenia minimalnego, jeśli stan jego konta nie będzie na to pozwalał. Wątpliwości budzi fakt, że osoby podlegające art. 7 przed nowelizacją mogły przesłankę stażu lat spełnić przed nowelizacją, a nie nabyły prawa do emerytury ze względu na wiek bądź prawa do renty z uwagi na fakt, że prawo do świadczenia nabyły po 31 grudnia 2012 r. Gdyby stosować literalnie art. 10 ustawy emerytalnej, osoby takie zostałyby pozbawione prawa do świadczenia minimalnego, pomimo że spełniły przesłankę stażu przed wejściem w życie nowelizacji. W takiej samej sytuacji znajdą się też osoby, które z powodu sprawowania opieki nad członkiem rodziny spełniającym warunki do przyznania zasiłku pielęgnacyjnego nie podlegają ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym. Problem ten rozwiązałyby w ustawie nowelizującej przepisy intertemporalne uznające gwarancje wypłaty świadczenia minimalnego w przypadku osób ubezpieczonych na podstawie art. 7 sprzed nowelizacji przez okres np. co najmniej 10 lat. W obecnym stanie prawnym kwestia ta wymaga rozstrzygnięcia przez judykaturę. Wraz z wejściem w życie ustawy nowelizującej polski system ubezpieczeń społecznych stał się systemem otwartym, co oznacza, że zasadniczo każda osoba może przystąpić zarówno do ubezpieczenia emerytalnego, jak i rentowego. Ustawodawca wprowadził dwie zasadnicze przesłanki ograniczające podleganie takiemu ubezpieczeniu. Pierwszą z nich jest obowiązek wykonywania aktywności zarobkowej na terytorium RP. Warto jednak podkreślić, że w powoływanym art. 7 ustawy o sus znajduje się luka. W art. 6, art. 6a oraz art. 6b ustawodawca uzależnia obowiązek ubezpieczenia od powstania tytułu, a więc np. aktywności zarobkowej wykonywanej na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej. Oznacza to, że jeżeli tytuł do ubezpieczenia powstanie poza granicami RP, obowiązek ubezpieczenia co do zasady nie powstanie. Wyjątek od tej zasady stanowi delegowanie pracownika bądź czasowe przeniesienie działalności gospodarczej w rozumieniu rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.Urz. L 200 z ) na okres nieprzekraczający 24 miesięcy. Art. 7 ustawy o sus nie wprowadza obowiązku zamieszkiwania na terytorium RP. Poprzednio obowiązująca wersja powoływanego przepisu nie wymagała takiego doprecyzowania, gdyż każdy z tytułów, z wyjątkiem wskazanego w art. 7 pkt 3 ustawy o sus, odwoływał się bądź do określonego świadczenia, bądź też do określonej czynności, która mogła być wykonywana na terytorium RP. Znowelizowana treść art. 7 może zatem prowadzić do mylnej wykładni, iż każda osoba zainteresowana, niezależnie od miejsca swojego pobytu, może złożyć wniosek o objęcie dobrowolnym ubez- 12 5/2014 PRACA I ZABEZPIECZENIE SPO ECZNE

13 PiZS 5_2014.qxd :39 Page 13 pieczeniem w ZUS. Dlatego też ustawodawca powinien de lege ferenda doprecyzować treść art. 7 ustawy o sus o obowiązek zamieszkiwania na terytorium RP. Takie uregulowanie pozwoliłoby wyeliminować ryzyko ubezpieczania w Polsce osób zarobkujących za granicą, a nieposiadających tam ubezpieczenia, bądź pracujących w tzw. szarej strefie, a jednocześnie opłacających składki w ZUS. Drugi warunek wyłączający możliwość objęcia dobrowolnym ubezpieczeniem stanowi objęcie obowiązkowym ubezpieczeniem emerytalnym i rentowymi. W myśl obowiązującej regulacji zainteresowany może przystąpić do dobrowolnego ubezpieczenia emerytalnego i rentowego wyłącznie w sytuacji, gdy nie spełnia warunków objęcia tymi ubezpieczeniami obowiązkowo. Przyjęte rozwiązanie jest o tyle nowatorskie, że ustawa przed nowelizacją nie rozstrzygała wprost sytuacji zbiegu ubezpieczenia obowiązkowego i dobrowolnego. Zasady dobrowolnego ubezpieczenia emerytalnego i rentowego Ustawodawca nie limituje możliwości przystąpienia do ubezpieczenia lub wyrejestrowania z niego. Z wnioskiem o objęcie ubezpieczeniem, który J. Stelina (2004, s. 310) określa jako jednostronne oświadczenie woli o przystąpieniu do ubezpieczenia społecznego, zainteresowany może wystąpić w każdym czasie. Zasadnicza różnica polega na tym, że przed nowelizacją ubezpieczony musiał wskazać tytuł ubezpieczenia społecznego. Od 1 stycznia 2013 r. ubezpieczony przystępując do ubezpieczenia wskazuje jedynie, że nie podlega ubezpieczeniu społecznemu obowiązkowo. Zgodnie z art. 14 ust. 1 ustawy o sus objęcie dobrowolnymi ubezpieczeniami emerytalnym, rentowymi i chorobowym następuje od dnia wskazanego we wniosku o objęcie tymi ubezpieczeniami, nie wcześniej jednak niż od dnia, w którym wniosek został złożony, a zatem ubezpieczony ma prawo złożyć wniosek w dowolnie wybranym czasie. Objęcie ubezpieczeniem następuje w takim przypadku nie wcześniej niż od dnia, w którym wniosek został złożony. Ustanie ubezpieczenia dobrowolnego następuje zasadniczo w trzech przypadkach: 1) od dnia wskazanego we wniosku o wyłączenie z tych ubezpieczeń, nie wcześniej jednak niż od dnia, w którym wniosek został złożony; 2) od pierwszego dnia miesiąca kalendarzowego, za który nie opłacono w terminie składki należnej na to ubezpieczenie w przypadku osób prowadzących pozarolniczą działalność i osób z nimi współpracujących, duchownych oraz osób wymienionych w art. 7 ustawy o sus; w uzasadnionych przypadkach Zakład, na wniosek ubezpieczonego, może wyrazić zgodę na opłacenie składki po terminie; 3) od dnia ustania tytułu podlegania tym ubezpieczeniom. Ta ostatnia przesłanka obejmuje m.in. przypadek, gdy ubezpieczony został objęty obowiązkowym ubezpieczeniem emerytalnym i rentowym. Istotną kwestię stanowi także określenie wysokości składki na dobrowolne ubezpieczenie emerytalne i rentowe. Zasady jej ustalania zostały zawarte w art. 18 ust. 7 ustawy o sus. Zgodnie z treścią powoływanego przepisu podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe ubezpieczonych podlegających dobrowolnie tym ubezpieczeniom, o których mowa w art. 7 ustawy o sus, stanowi zadeklarowana kwota, nie niższa jednak niż kwota minimalnego wynagrodzenia. Przyjęte rozwiązanie prowadzi do wniosku, że w deklaracji ubezpieczony może wpływać na wysokość przyszłego świadczenia, odpowiednio zwiększając lub zmniejszając wysokość należnej składki. W moim przekonaniu rozwiązanie to jest niekorzystne przede wszystkim dla finansów FUS, gdyż umożliwia szczególnie osobom, które przystąpią do ubezpieczenia rentowego, przez krótki okres opłacać wysoką składkę i z tego tytułu nabyć prawo do wyższej renty z tytułu niezdolności do pracy. Powoduje to przerzucenie ciężaru wypłaty części świadczeń inwalidzkich z budżetu państwa lub budżetu gminy na barki osób ubezpieczonych czyli wspólnoty ryzyka w ZUS. Może to de facto prowadzić do jeszcze większej niedrożności FUS. Wpływ regulacji na finanse Funduszu Ubezpieczeń Społecznych Ewolucja ubezpieczenia dobrowolnego i konsekwencje stopniowego poszerzania jego zakresu zdaniem T. Bińczyckiej-Majewskiej (2004) prowadzą do uznania, że ustawodawca stopniowo odchodzi od modelu ubezpieczenia opartego na aktywności zarobkowej na rzecz modelu opartego na zamieszkiwaniu (z uwzględnieniem art. 5 ust. 2 ustawy o sus). Najistotniejszą zmianą jest zerwanie w znowelizowanym ubezpieczeniu dobrowolnym związku ubezpieczenia z wykonywaną aktywnością zarobkową bądź sytuacją faktyczną, w jakiej znalazł się ubezpieczony. Ustawodawca, traktując to ubezpieczenie instrumentalnie, jako jeszcze jedno dodatkowe źródło przychodów FUS, nie zabezpieczył konsekwencji wynikających z możliwości nadużywania tego ubezpieczenia. Przyjęta koncepcja, a więc nieokreślonej liczby osób mogących przystąpić do ubezpieczenia, może wywoływać trudności w prognozowaniu przychodów FUS z uwagi na możliwy coraz większy udział ubezpieczonych dobrowolnie i zmniejszanie się liczby ubezpieczonych obowiązkowo. Należy zauważyć, że liczba osób objętych dobrowolnym ubezpieczeniem społecznym będzie częściowo uzależniona od aktualnej sytuacji gospodarczej państwa, gdyż dekoniunktura będzie powodowała odpływ ubezpieczonych, którzy przystąpią do ubezpieczenia ponownie wraz z poprawą sytuacji gospodarczej. Ponadto warto zauważyć, że składka na ubezpieczenie obowiązkowe jest z reguły powiązana z przychodem ubezpieczonego, zaś w ubezpieczeniu dobrowolnym jest deklarowana, co prowadzi do sytuacji, w której ubezpieczeni deklarują najczęściej składkę w wysokości minimalnego wynagrodzenia. Jak już wspomniałem na wstępie, nowa regulacja art. 7 oraz art. 10 ustawy o sus ma na celu zwiększenie przy- PRACA I ZABEZPIECZENIE SPO ECZNE 5/

14 PiZS 5_2014.qxd :39 Page 14 chodów FUS. Wydaje się jednak, że została ona oparta na błędnych założeniach. Po pierwsze, będzie ona demotywowała płatników składek do zawierania umów stanowiących tytuł do obowiązkowego ubezpieczenia społecznego. Pracodawcy będą częściej stosowali umowy cywilnoprawne niewymienione w art. 6 ustawy o sus, które pozwolą osobom u nich zarobkującym na przystąpienie do ubezpieczenia dobrowolnego. Po drugie, takie ubezpieczenie będzie oznaczało, że na podmiocie zatrudniającym nie będzie ciążył obowiązek składkowy, gdyż w przypadku ubezpieczenia dobrowolnego to ubezpieczony wypełnia funkcję płatnika. A zatem powinien on posiadać środki, które staną się źródłem finansowania składki na jego ubezpieczenie. Przystąpienie do ubezpieczenia w sytuacji gdy ubezpieczony nie osiąga przychodu, może być motywowane np. potrzebą wypełnienia przesłanek do uzyskania świadczeń z ubezpieczenia społecznego. Po trzecie, w okresach braku pracy ubezpieczony nie otrzyma wynagrodzenia i będzie zmuszony złożyć wniosek o wyrejestrowanie z ubezpieczenia. W efekcie może to prowadzić do zwiększenia przerw w ubezpieczeniu. Po czwarte, zatrudniającego w ramach umów nieobjętych ubezpieczeniem nie wiąże trwałość stosunku pracy i powiązane z nią konsekwencje, m.in. trwałość ubezpieczenia. Oczywiście wadą zawierania umów nieobjętych ubezpieczeniem bądź pozostawania w tzw. szarej strefie jest brak ubezpieczenia chorobowego i wypadkowego, ale w moim przekonaniu produkty rynku ubezpieczeniowego oferowane przez zakłady ubezpieczeń mogą wypełnić i tę lukę. Osoba zatrudniana w okresach dekoniunktury gospodarczej zmuszona jest z reguły te warunki przyjąć. W konsekwencji może się okazać, że zamiast wzrostu przychodów FUS przyjęta regulacja przyniesie odwrotny skutek i pogłębi niedobór w FUS. Prowadzić to może także do dodatkowego obciążenia budżetu państwa. Podobnie kształtuje się pozycja ubezpieczonego w ubezpieczeniu rentowym. W przypadku wniosku o objęcie ubezpieczeniem dobrowolnym ZUS nie może odmówić ubezpieczonemu (Bińczycka-Majewska, 1997, s. 25, Antonów, 2001, s. 3), a sam wniosek po spełnieniu przesłanek ma charakter kształtujący. Dotyczy to także sytuacji, gdy do ubezpieczenia zgłaszana jest osoba, u której zauważalne są zaczątki niezdolności do pracy. Po spełnieniu określonego w przepisach stażu nabędzie ona prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy, pomimo jej niskiego wkładu własnego. Ustawodawca powinien zatem także w ubezpieczeniu dobrowolnym wprowadzić wymóg minimalnego okresu aktywności zarobkowej (bądź też osiąganego przychodu), którego konsekwencją jest niezdolność do pracy. Powstanie niezdolności do pracy stanowi w założeniu następstwo wykonywania określonej aktywności zarobkowej, która z jednej strony stanowi źródło dochodu, a z drugiej jest źródłem niezdolności do pracy. Warto nadmienić, że zgodnie z art. 57 ust. 1 pkt 3 ustawy emerytalnej niezdolność do pracy musi powstać w okresie ubezpieczenia lub w okresie maksymalnie 18 miesięcy po ustaniu tytułu ubezpieczenia, chyba że ubezpieczony legitymuje się wymaganym stażem. Ustawodawca przyjął założenie, że powstanie niezdolności do pracy w okresie aktywności zarobkowej lub w okresie maksymalnie 18 miesięcy po ustaniu ubezpieczenia jest konsekwencją wykonywanej aktywności zarobkowej. Akcentuje zatem konieczność istnienia związku między pracą a nabyciem prawa do renty. Wobec braku takiego związku na gruncie nowej regulacji art. 7 ustawy o sus może dochodzić do sytuacji, w której ubezpieczenie będzie traktowane jako instrument służący nabyciu świadczeń przez osoby, u których ryzyko już wystąpiło. Przyjęte rozwiązanie jest więc dalece niekorzystne dla stanu finansów ubezpieczenia rentowego. Należy rozważyć także kwestię, czy lekarzom orzecznikom ZUS nie przyznać prawa żądania dokumentacji medycznej od lekarzy, u których leczył się ubezpieczony. Warto wspomnieć, że orzeczenie o niezdolności do pracy następuje na podstawie dokumentacji dołączonej przez ubezpieczonego, w którego interesie może być nieujawnianie tego, że leczył się on na określone schorzenie także przed przystąpieniem do ubezpieczenia. Brak dostępu do pełnej dokumentacji medycznej w znaczący sposób ogranicza właściwy tryb orzekania o niezdolności do pracy. W obecnie obowiązującym stanie prawnym nastąpiło częściowe zerwanie związku między aktywnością zarobkową a powstaniem niezdolności do pracy. Dobrowolne przystąpienie do ubezpieczenia osoby, która nie zarobkuje bądź nigdy nie zarobkowała, sprawia, że jeżeli stanie się niezdolna do pracy może przez spełnienie warunku określonego w art. 58 ustawy emerytalnej, a więc legitymowania się odpowiednio długim stażem, nabyć prawo do świadczenia dożywotniego. Prowadzi to moim zdaniem do konieczności doprecyzowania przepisu art. 7 ustawy o sus o możliwość przystąpienia do ubezpieczenia wyłącznie w sytuacji, gdy ubezpieczony osiąga w danym czasokresie określony przez ustawodawcę minimalny przychód, sprawuje opiekę nad członkiem rodziny czy też pobiera określone świadczenie. Wnioski Nowelizacja art. 7 i art. 10 ustawy o sus była, w moim przekonaniu, motywowana przede wszystkim względami ekonomicznymi, w dalszej zaś kolejności względami społecznymi. Jej adresatem są głównie osoby zarobkujące na podstawie umów cywilnoprawnych nieobjęte ubezpieczeniem społecznym oraz osoby zarobkujące w tzw. szarej strefie. Jej celem jest zachęcenie osób nieubezpieczonych do włączenia do ubezpieczenia, co może bezpośrednio uchronić je przed ubóstwem wynikającym z powstałej niezdolności do pracy bądź ze stopniowej utraty sił życiowych, czyli starości, a pośrednio może także stanowić odciążenie finansów publicznych państwa. Założenia ustawodawcy okazały się błędne. W grudniu 2013 r. jedynie ok. 7 tysięcy osób podlegało dobrowolnemu ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowemu 5. Taka sytuacja jest wynikiem przede wszystkim tego, że osoby zatrudnione na podstawie umów nieobjętych ubezpieczeniem społecznym bądź w tzw. szarej strefie nie dysponują środkami wystarczającymi do opłacenia składki. Umowy te charakteryzuje bowiem 14 5/2014 PRACA I ZABEZPIECZENIE SPO ECZNE

15 PiZS 5_2014.qxd :39 Page 15 z reguły wynagrodzenie oscylujące wokół minimalnego. Drugą kategorię stanowią osoby z własnego wyboru nieobjęte ubezpieczeniem, które korzystają z tego tytułu z wyższych dochodów przeznaczanych na bieżące wydatki. Także i ta grupa nie jest zainteresowana dobrowolnym ubezpieczeniem. Przyjęte rozwiązanie może natomiast prowadzić do nadużyć w ubezpieczeniu rentowym. Osoby niezdolne do pracy, nieuprawnione do renty socjalnej (świadczenia najkorzystniejszego, gdyż bezskładkowego) mogą nabyć prawo do świadczenia dożywotniego opłacając składkę przez okres już 5 lat. Moim zdaniem ustawodawca powinien wprowadzić rozwiązania, które doprecyzują treść art. 7 ustawy o sus. Po pierwsze, umożliwiając przystąpienie do ubezpieczenia i opłacenie składki tylko w okresach, w których ubezpieczony osiąga przychód albo znajduje się w sytuacji faktycznej uprawniającej do podlegania dobrowolnemu ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowym. Po drugie, ustawodawca w celu nabycia renty z tytułu niezdolności do pracy powinien wprowadzić minimalny, np. roczny okres podlegania ubezpieczeniu obowiązkowemu, z wyjątkiem osób znajdujących się w sytuacji faktycznej uprawniającej do podlegania dobrowolnemu ubezpieczenie emerytalnemu i rentowym. Pozwoliłoby to odróżnić osoby, dla których ubezpieczenie dobrowolne jedynie uzupełnia w okresach dezaktywności zawodowej obowiązek ubezpieczenia, od tych, które przystępują do ubezpieczenia, aby po pięciu latach opłacania składki nabyć świadczenie dożywotnie (najpierw rentę z tytułu niezdolności do pracy, która po osiągnięciu wieku emerytalnego zostanie zamieniona ex officio na dożywotnie świadczenie emerytalne). Po trzecie, należy ograniczyć podstawę wymiaru składki na ubezpieczenie dobrowolne do jednolitej kwoty minimalnego wynagrodzenia. Uniemożliwi to sztuczne podwyższenie wysokości świadczeń emerytalnego i rentowych. Otwarty katalog może natomiast charakteryzować ubezpieczenie emerytalne. Przyjęta formuła emerytalna i brak gwarancji wypłaty świadczenia minimalnego przez osoby długotrwale objęte ubezpieczeniem dobrowolnym w optymalny sposób chronią zarówno interes osób aktywnych zarobkowo objętych obowiązkiem ubezpieczenia, wydatki FUS, jak i interes finansów publicznych państwa. 1 Wyjątek stanowi dobrowolne ubezpieczenie przy zbiegu tytułów na podstawie art. 9 ustawy o sus. 2 Ubezpieczony zauważając u siebie zaczątki niezdolności do pracy mógłby opłacać wyższą składkę i w ten sposób podwyższyć indywidualną podstawę wymiaru świadczenia. Nienaturalnemu zwiększeniu uległby więc wymiar renty, a w niektórych przypadkach także i emerytury. 3 T. Bińczycka-Majewska (2004) proponuje natomiast złożenie dokumentu lub oświadczenia potwierdzającego źródło pochodzenia środków. Realizacja wskazanego przez autorkę postulatu stanowiłaby skuteczną przeszkodę w finansowaniu omawianego ubezpieczenia ze środków pieniężnych pochodzących z nielegalnych źródeł. 4 Uzasadnienie do rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw. s. 11. Dostępny na stronie: 5 Portal statystyczny ZUS Literatura Antonów, K. (2001). Dobrowolne i kontynuowane ubezpieczenia społeczne. Przegląd Ubezpieczeń Społecznych i Gospodarczych, 11. Bińczycka-Majewska, T. (1997). Dobrowolne ubezpieczenia społeczne w polskim systemie prawnym. Przegląd Ubezpieczeń Społecznych i Gospodarczych, 5. Bińczycka-Majewska, T. (2004). Konstrukcja zabezpieczenia ryzyka starości w nowym systemie prawnym. W: T. Bińczycka- -Majewska (red.), Konstrukcje prawa emerytalnego. Kraków. Jędrasik-Jankowska, I. (2006). Pojęcia i konstrukcje prawne ubezpieczenia społecznego (t. I). Warszawa. Jędrasik-Jankowska, I. (2003). Ubezpieczenia społeczne. Część ogólna. Warszawa. Jończyk, J. (2001). Prawo zabezpieczenia społecznego. Ubezpieczenia społeczne i zdrowotne, bezrobocie i pomoc społeczna. Kraków. Krzeczkowski, K. (1936). Idee przewodnie ubezpieczenia społecznego. Warszawa. Stelina, J. (2004). Dobrowolne ubezpieczenie emerytalne W: T. Bińczycka-Majewska (red.), Konstrukcje prawa emerytalnego. Kraków. Szubert, W. (1987). Ubezpieczenie społeczne. Zarys systemu. Warszawa. PRACA I ZABEZPIECZENIE SPO ECZNE 5/

16 PiZS 5_2014.qxd :39 Page 16 Wyk³adnia i praktyka Prawo pracodawcy do wystąpienia z powództwem o ustalenie nielegalności strajku i wnioskiem o zabezpieczenie roszczenia w drodze zakazu zorganizowania strajku Employer's right to bring an action to establish the illegality of strike and to bring forward the request to secure claims by forbidding the strike Małgorzata Kurzynoga adiunkt w Zakładzie Europejskiego i Zbiorowego Prawa Pracy, Wydział Prawa i Administracji Uniwersytetu Łódzkiego Streszczenie Celem opracowania jest udzielenie odpowiedzi na dwa pytania. Po pierwsze, czy dopuszczalne jest ustalenie, na wniosek pracodawcy w trybie art. 189 k.p.c., że związkowi zawodowemu nie przysługiwało prawo do strajku? Po drugie, czy możliwe jest zabezpieczenie roszczenia w drodze zakazu organizowania strajku na podstawie art i k.p.c.? Słowa kluczowe: nielegalny strajk, sądowy zakaz strajku. Summary The aim of the study is to answer two questions. Firstly, is it admissible to ascertain, on the ground of the Art. 189 of the Code of Civil Procedure, that the trade union was not entitled to organize a strike? Secondly, is it permissible to secure a claim by banning the strike establishment, on the basis of Articles 730 1, of the Code of Civil Procedure? Keywords: illegal strike, prohibition of strike, court injunction. Uwagi ogólne Z punktu widzenia interesów pracodawcy najważniejszym roszczeniem w sporze zbiorowym jest roszczenie o zbadanie legalności organizowanego strajku i zapobieżenie mu w przypadku nielegalności. Ustawa z 23 maja 1991 r. o rozwiązywaniu sporów zbiorowych (DzU z 1991 r. nr 55, poz. 236 ze zm., dalej: u.r.s.z.) nie przewiduje jednak takiego roszczenia. Przepisy tej ustawy ustanawiają kontrolę legalności strajku jedynie post factum i przy okazji postępowania cywilnego o roszczenia związane z rozwiązaniem stosunku pracy lub o odszkodowanie od organizatorów nielegalnego strajku. Również w postepowaniu karnym wszczętym przeciwko kierującym strajkiem zorganizowanym wbrew przepisom ustawy ocena legalności strajku dokonywania jest post factum. Praktyka zbiorowych stosunków pracy uzasadnia podjęcie rozważań na temat ewentualnej dopuszczalności wystąpienia do sądu o ustalenie nielegalności strajku na podstawie innych przepisów niż przepisy ustawy o rozwiązywaniu sporów zbiorowych. Orzecznictwo sądów powszechnych dostarcza bowiem przykładów powoływania się przez pracodawców na art. 189, i k.p.c. w celu ustalenia nielegalności strajku oraz uzyskania zakazu organizowania takiego strajku. Dokładniej rzecz ujmując, znane są przypadki, gdy pracodawca powołując się na art oraz k.p.c. występuje do sądu z wnioskiem o udzielenie (przed wniesieniem pozwu przeciwko organizatorowi strajku) zabezpiecze- 16 5/2014 PRACA I ZABEZPIECZENIE SPO ECZNE

17 PiZS 5_2014.qxd :40 Page 17 nia roszczenia niepieniężnego o ustalenie, że strajk ogłoszony oraz organizowany u pracodawcy jest niezgodny z przepisami ustawy o rozwiązywaniu sporów zbiorowych, przez zakazanie związkom zawodowym organizowania oraz prowadzenia strajku. W myśl art k.p.c. każda strona lub uczestnik postępowania może żądać udzielenia zabezpieczenia, jeżeli uprawdopodobni roszczenie oraz interes prawny w udzieleniu zabezpieczenia ( 1). Interes prawny w udzieleniu zabezpieczenia istnieje wtedy, gdy brak zabezpieczenia uniemożliwi lub poważnie utrudni wykonanie zapadłego w sprawie orzeczenia lub w inny sposób uniemożliwi lub poważnie utrudni osiągnięcie celu postępowania w sprawie ( 2). Zgodnie z art k.p.c., jeśli przedmiotem zabezpieczenia nie jest roszczenie pieniężne, sąd udziela zabezpieczenia w taki sposób, jaki stosownie do okoliczności uzna za odpowiedni, nie wyłączając sposobów przewidzianych do zabezpieczenia roszczeń pieniężnych. W szczególności sąd może unormować prawa i obowiązki stron lub uczestników postępowania na czas trwania postępowania. Natomiast jako podstawę roszczenia o ustalenie nielegalności strajku wskazuje się art. 189 k.p.c., zgodnie z którym powód może żądać ustalenia przez sąd istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, gdy ma w tym interes prawny. W świetle powyższego nasuwają się dwa pytania. Po pierwsze, czy dopuszczalne jest sądowe badanie legalności strajku na podstawie art. 189 k.p.c.? Po drugie, czy zgodne z prawem jest zakazanie strajku jako zabezpieczenie roszczenia o ustalenie nielegalności strajku? Ustalenie prawa do organizowania i prowadzenia strajku na podstawie art. 189 k.p.c. Jak wynika z przytoczonego wyżej art. 189 k.p.c., przepis ten przewiduje dopuszczalność drogi sądowej w sprawie o ustalenie istnienia bądź nieistnienia prawa lub stosunku prawnego. Odnosząc treść tego artykułu do przedmiotu omawianego zagadnienia należy stwierdzić, iż roszczenie o ustalenie, że organizowany bądź prowadzony strajk jest nielegalny, sprowadza się w istocie do ustalenia, że w okolicznościach faktycznych konkretnej sprawy związkowi zawodowemu nie przysługiwało prawo do organizowania strajku. Dopuszczalność drogi sądowej w sprawie z zakresu zbiorowego prawa pracy, wobec braku przepisu przewidującego takie roszczenie, może wydawać się kontrowersyjna. Dominuje pogląd, że droga sądowa w sporach z zakresu zbiorowego prawa pracy jest dopuszczalna tylko w przypadkach wprost wskazanych przez przepisy (zob. np. Sanetra 2000, s. 260, Baran, 2003, s. 165). Nie sposób jednak nie zauważyć, że pogląd o niedopuszczalności drogi sądowej w sporach istniejących między związkami zawodowymi a pracodawcą oparty jest głównie na interpretacji przepisów ustawy o związkach zawodowych oraz ustawy o rozwiązywaniu sporów zbiorowych. Żaden przepis nie wyklucza bowiem takiego roszczenia. Pomimo tego podkreśla się, że zgodnie z art. 37 ustawy z 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (t.j. DzU z 2001 r. nr 79, poz. 854 ze zm., dalej: u.z.z.) spory między związkami zawodowymi a pracodawcami i ich organizacjami dotyczące interesów pracowniczych rozwiązywane są na zasadach określonych w odrębnej ustawie (tj. ustawie o rozwiązywaniu sporów zbiorowych). Zgodnie z opinią Sądu Najwyższego wyrażoną w wyroku z 20 lipca 2000 r. (I PKN 732/99, OSNP 2002/2/42), spory zbiorowe w myśl założeń przyjętych w tej ustawie rozwiązywane są w trybie pozasądowym (pośrednio wynika to z analizy art. 4 ust. 1 tej ustawy, który przeciwstawia spory zbiorowe indywidualnym żądaniom pracowników rozstrzyganych w postępowaniu przed organami rozstrzygającymi spory o roszczenia pracowników). Ze stanowiskiem takim nie można się zgodzić, ponieważ z ustawy wynika wyłącznie, że nie można toczyć sporu zbiorowego w celu poparcia indywidualnych żądań pracowniczych, jeżeli ich rozstrzygnięcie jest możliwe w postępowaniu przed organem rozstrzygającym spory o roszczenia pracowników. Przytoczony przepis nie przesądza natomiast, czy inne spory, jakie mogą powstać między pracodawcą a związkiem zawodowym, mogą być dochodzone przed sądem (Florek, 2010, s ). Z kolei brak przepisu wprost dopuszczającego drogę sądową w sprawie o ustalenie, że w okolicznościach faktycznych konkretnej sprawy związkowi zawodowemu nie przysługiwało prawo do organizowania strajku, nie może przekreślać takiego roszczenia. Jak podkreśla się w orzecznictwie Sądu Najwyższego, konstytucyjnie gwarantowane prawo do sądu istnieje nawet wówczas, gdy jakaś ustawa regulująca prawa i obowiązki jednostki nie przewiduje możliwości wystąpienia na drogę sądową (wyrok SN z 7 kwietnia 1999 r., I PKN 648/98, OSNP 2000/11/423, uchwała SN z 18 stycznia 2001 r., III ZP 28/00, OSNP 2001/11/423, Banaszak, 2009, s. 238). W całą dyskusję dobrze wpisuje się wyrok Sądu Najwyższego z 20 maja 2011 r. (II PK 295/10, OSNP 2012/13-14/169), w którym Sąd za dopuszczalne uznał roszczenie pracodawcy w trybie art. 189 k.p.c. o ustalenie, że jest (nie jest) objęty działaniem danej międzyzakładowej organizacji związkowej. Sąd Najwyższy dopuścił zatem drogę sądową w zakresie zbiorowego prawa pracy pomimo braku przepisu wprost przewidującego roszczenie w sprawie będącej przedmiotem rozstrzygnięcia. Dopuszczalność drogi sądowej w sprawie o ustalenie, że pracodawca jest (nie jest) objęty działaniem danej międzyzakładowej organizacji związkowej, Sąd Najwyższy uzasadnił konstytucyjnie gwarantowanym prawem do sądu. Zarówno w doktrynie, jak i judykaturze podkreśla się bowiem, że istnienie interesu prawnego w wytaczaniu powództw z art. 189 k.p.c. powinno być rozumiane z uwzględnieniem szeroko pojmowanego dostępu do sądu, zgodnie z art. 14 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych oraz art. 45 ust. 1 i art. 241 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (zob. np. Czech, 2010, s. 1019, Jędrzejewska, 2012, s. 910 oraz powołane tam wyroki). Wzorowany na art. 6 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z 4 listopada 1950 r. art. 45 Konstytucji RP stanowi, że każdy ma prawo do PRACA I ZABEZPIECZENIE SPO ECZNE 5/

18 PiZS 5_2014.qxd :40 Page 18 sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd. Sąd Najwyższy, powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 10 czerwca 2008 r. (SK 17/07, OTK-A 2008/5/78), podkreślił, że prawo do rozpoznania sprawy przez sąd oznacza między innymi, że kompetencje sądów powinny być tak ukształtowane, by zawsze jakiś sąd był właściwy do rozpatrzenia sprawy dotyczącej wolności i praw jednostki. Sąd Najwyższy wskazał również, że pomimo iż art. 176 ust. 2 Konstytucji RP stanowi, że ustrój i właściwość sądów oraz postępowanie przed sądami określa ustawa, ustawodawca nie ma w tym zakresie pełnej swobody działania, gdyż art. 177 Konstytucji, stanowiący, że sądy powszechne sprawują wymiar sprawiedliwości we wszystkich sprawach z wyjątkiem spraw ustawowo zastrzeżonych dla właściwości innych sądów, wprowadza swojego rodzaju domniemanie rozpoznawania spraw przez sądy powszechne i ustanawia regułę wymierzania przez te sądy sprawiedliwości, zaś wszelkie odstępstwa od powyższej zasady nie powinny być interpretowane rozszerzająco. W takim szerokim kontekście konstytucyjnie zakreślonego prawa do sądu należy, zdaniem Sądu Najwyższego, dokonywać wykładni art. 189 k.p.c. w kwestii dopuszczalności dochodzenia przez uczestników obrotu cywilnoprawnego, w przewidzianym tymże przepisem trybie, roszczeń o ustalenie prawa lub stosunku prawnego. Za otwarciem drogi sądowej w zbiorowych stosunkach pracy przemawia także potrzeba zapewnienia równowagi i równości stron w zbiorowych stosunkach pracy (Sobczyk, 2009, s. 236 i n.) oraz ochrony przysługujących pracodawcy praw i wolności. Prawo do sądu pozostaje bowiem w ścisłym związku z ochroną wolności i praw oraz poszukiwaniem środków dla skutecznej ich realizacji (Gołaczyński i Krzywonos, 2002, s. 743). Na dopuszczalność sądowego badania legalności akcji zbiorowych w kontekście przysługujących pracodawcy praw i wolności wskazuje orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. W sprawach International Transport Worker s Federation (ITWF), Finnish Seamen s Union (FSU) v. Viking Line ABP, OÜ Viking Line Eesti z 11 grudnia 2007 r. (C-438/05) oraz Laval un Partneri Ltd. v. Svenska Byggnadsarbetareföbundet i inni z 18 grudnia 2007 r. (C-341/05) Trybunał Sprawiedliwości podjął się oceny legalności akcji zbiorowych w kontekście swobody przedsiębiorczości oraz wolności świadczenia usług. Uznając za dopuszczalną drogę sądową w omawianym zagadnieniu, należy następnie przejść do przesłanek powództwa z art. 189 k.p.c. W myśl tego przepisu powód może żądać ustalenia przez sąd istnienia lub nieistnienia prawa bądź stosunku prawnego, gdy ma w tym interes prawny. W orzecznictwie podkreśla się, że pomimo zamieszczenia tego przepisu w kodeksie postępowania cywilnego, a więc akcie prawnym regulującym problematykę procesową, ma on w istotnym zakresie charakter materialnoprawny. Zapewnia bowiem prawo do ochrony praw podmiotowych przez ustalenie istnienia prawa lub stosunku prawnego w formie, która nie znajduje oparcia w innych przepisach prawa materialnego. Przedmiotem powództwa o ustalenie są prawa podmiotowe (majątkowe bądź niemajątkowe, służące określonym podmiotom względem innych podmiotów) lub stosunki prawne, a ściślej stosunki cywilnoprawne w rozumieniu art. 1 k.p.c., których koniecznymi elementami są prawa podmiotowe i odpowiadające im obowiązki stron występujących wobec siebie jako równoprawni partnerzy (Wolter, Ignatowicz i Stefaniuk, 1998, s. 107, Radwański, 1999, s. 84), do których to stosunków zaliczane są także stosunki prawne z zakresu prawa pracy. Jak słusznie wskazuje się w literaturze, art. 1 k.p.c., w którym mowa o sprawach ze stosunków z zakresu prawa pracy, ma szerszy zakres znaczeniowy niż art k.p.c., w którym mowa o sprawach z zakresu prawa pracy (Florek 2010, s. 325). Nadanie szerszego znaczenia art. 1 k.p.c. pozwala zaś przyjąć, że obejmuje on również sprawy z zakresu zbiorowego prawa pracy (K.W. Baran, 2003, s , Florek, 2010, s ). Powództwo z art. 189 k.p.c. może mieć charakter pozytywny (o stwierdzenie istnienia) albo negatywny (o stwierdzenie nieistnienia). Dopuszczalne jest przy tym ustalenie w tym trybie faktu mającego charakter prawotwórczy, jeśli żądanie pozwu w istocie zmierza do ustalenia prawa lub stosunku prawnego (wyrok SN z 20 maja 2011 r., II PK 295/10). Mimo iż prawo podmiotowe było przedmiotem wielu badań i dociekań w literaturze prawniczej, nie ma jednego, powszechnie akceptowanego określenia tego pojęcia prawnego. Zgodnie z najbardziej znaną i rozpowszechnioną definicją prawem podmiotowym jest wynikająca ze stosunku prawnego sfera możności postępowania w określony sposób, przyznana normą prawną w celu ochrony interesów podmiotu uprawnionego i przez normę prawną zabezpieczona (Wolter, Ignatowicz i Stefaniuk, 2001, s ). Aczkolwiek, jak wskazuje się w doktrynie, istnieją prawa podmiotowe pozbawione sankcji (Pyziak-Szafnicka, 2007, s. 698). Biorąc powyższe pod uwagę należy uznać, że prawo do strajku może być przedmiotem ustaleń w trybie art. 189 k.p.c. Oczywiście prawo do strajku nie może być kwalifikowane jako ustawowe prawo podmiotowe, lecz jako prawo wynikające z wolności związkowej (Cudowski, 1998, s. 125, Wrocławska, 2007, s. 77). Prawo do strajku ujmowane jest bowiem jako podstawowe prawo (wolność) człowieka, a nie jako uprawnienie ustawowe (Kurzynoga, 2011, s ). Dlatego też należy kwalifikować je jako konstytucyjne prawo podmiotowe. Jak wskazuje się w doktrynie, podstawą prawa podmiotowego może być zarówno norma prawna zawarta w ustawie, jak i w konstytucji (Banaszak, 2002, s. 25, Sobczyk i Jakimowicz, 2010, V-pkt 24 27). Oczywiście deklaracja praw podmiotowych w konstytucji nie wystarcza do uporządkowania czy koordynowania współistniejących w rzeczywistości konkretnych praw. Konstytucja z założenia nie reguluje roszczeń prywatnoprawnych ani obowiązków konkretnego zachowania jednego podmiotu względem drugiego. Rozgraniczenie sfer interesów podmiotów prawa to domena wolności twórczej usta- 18 5/2014 PRACA I ZABEZPIECZENIE SPO ECZNE

19 PiZS 5_2014.qxd :40 Page 19 wodawcy. W tej roli nie może zastąpić go konstytucja. Zadanie ustawodawcy polega na rozwijaniu przepisów konstytucyjnych, na wypełnianiu ich treścią. Wolność (prawo) człowieka materializuje się bowiem w konkretnych uprawnieniach. W doktrynie panuje zgodność co do tego, że prawo podmiotowe stanowi funkcjonalnie powiązaną wiązkę uprawnień składających się na sferę możności postępowania (Pyziak-Szafnicka, 2007, s , 700 i 703). Prawo do strajku, będące konstytucyjnym prawem podmiotowym, również jest taką wiązką uprawnień. Na prawo do strajku składa się bowiem prawna możliwość ogłoszenia, organizowania oraz prowadzenia strajku. Z kolei przesłanki uprawnień do ogłoszenia, organizowania oraz prowadzenia strajku przez organizację związkową są określone w ustawie o rozwiązywaniu sporów zbiorowych (art ). Podkreślić zatem należy, że w sensie abstrakcyjnym prawo do strajku stanowi podstawowe prawo (wolność) człowieka, ale jedocześnie koncepcja prawa podmiotowego nie jest obca prawu do strajku. Wolność (prawo do) strajku materializuje się w konkretnych uprawnieniach, które mogą być przedmiotem ustaleń w ramach powództwa wszczętego w trybie art. 189 k.p.c. Za słusznością takiego stanowiska przemawiają również rozwiązania w zakresie prawa układowego przewidujące sądowe badanie reprezentatywności związku zawodowego. Sądowe badanie reprezentatywności związku sprowadza się w istocie do ustalenia, czy dana organizacja związkowa jest uprawniona do zawarcia układu zbiorowego pracy. Ustawodawca przewidział zatem drogę sądową w odniesieniu do uprawnienia składającego się na konstytucyjnie gwarantowane prawo do rokowań zaliczane do wolności związkowych. Dalsze rozważania w zakresie prawa podmiotowego nie są konieczne. Jak wskazuje się bowiem w doktrynie, decydujący dla korzystania z formy powództwa o ustalenie prawa lub stosunku prawnego jest wyłącznie interes prawny powoda (Jędrzejewska, 2012, s. 910). Interes prawny powoda jest przesłanką materialnoprawną powództwa o ustalenie i oznacza potrzebę wprowadzenia jasności co do istnienia określonego prawa lub stosunku prawnego w celu ochrony powoda przed grożącym mu naruszeniem sfery jego uprawnień. O interesie prawnym w rozumieniu komentowanego przepisu można mówić wówczas, gdy występuje stan niepewności co do istnienia prawa lub stosunku prawnego, a wynik postępowania doprowadzi do usunięcia tej niejasności i zapewni powodowi ochronę jego prawnie chronionych interesów definitywnie kończąc trwający spór albo prewencyjnie zapobiegając powstaniu takiego sporu w przyszłości. W grę wchodzi przy tym sytuacja, gdy powód może uczynić zadość potrzebie ochrony swej sfery prawnej przez samo ustalenie istnienia bądź nieistnienia prawa lub stosunku prawnego. W konsekwencji interes ten nie występuje, jeśli osoba zainteresowana może na innej drodze, np. w procesie o świadczenie, o ukształtowanie prawa lub stosunku prawnego, a nawet w drodze orzeczenia o charakterze deklaratywnym, osiągnąć swój cel. Stroną powodową w procesie o ustalenie może być zarówno podmiot ustalanego prawa lub stosunku prawnego, jak i podmiot nieobjęty tym prawem lub stosunkiem prawnym, jeżeli na jego szeroko rozumiane prawa lub obowiązki może wpłynąć istnienie prawa przysługującego innym podmiotom lub stosunku prawnego łączącego inne podmioty. Biernie legitymowany w postępowaniu o ustalenie może zaś być ten, kto pozostaje z wynikającym z żądania pozwu prawem lub stosunkiem prawnym w takim związku, że stwarza zagrożenie prawnie chronionym interesom powoda (zob. wyrok SN z 20 maja 2011 r., II PK 295/10, OSNP 2012/13-14/169, oraz powołane tam orzecznictwo). Biorąc pod uwagę powyższe rozważania należy stwierdzić, że pracodawca z reguły ma interes prawny w ustaleniu przez sąd faktu prawotwórczego, jakim jest brak prawa do organizowania strajku. Interes prawny w ustaleniu wskazanego roszczenia uzasadniony jest chociażby eliminacją strajku nielegalnego jako czynności podjętej z naruszeniem prawa i zapobieżeniem szkodzie po stronie pracodawcy przez umożliwienie mu korzystania z prawa do prowadzenia działalności gospodarczej. Na doniosłość interesu prawnego pracodawcy wpływa to, że swoboda prowadzenia działalności gospodarczej nie stanowi jakiegokolwiek prawa lub wolności gwarantowanej przez prawodawcę konstytucyjnego, lecz jest to swoboda, na której opiera się gospodarka rynkowa Rzeczypospolitej Polskiej (art. 20 Konstytucji). Ponadto ocena, czy związek zawodowy miał prawo do organizowania strajku, ma wpływ na sferę prawną pracodawcy w zakresie indywidualnych stosunków pracy. Z art. 17 ust. 1 i art. 23 u.r.s.z. wynika, że pracownicy mają prawo do powstrzymania się od obowiązku świadczenia pracy, określonego w zawartych z pracodawcą umów o pracę, w sytuacji gdy strajk zostałby zorganizowany zgodnie z przepisami ustawy o rozwiązywaniu sporów zbiorowych. W myśl art. 17 ust. 1 u.r.s.z. strajk polega na zbiorowym powstrzymywaniu się pracowników od wykonywania pracy w celu rozwiązania sporu dotyczącego interesów wskazanych w art. 1 tej ustawy. Zgodnie z art. 23 u.r.s.z. udział pracownika w strajku zorganizowanym zgodnie z przepisami ustawy nie stanowi naruszenia obowiązków pracowniczych (ust. 1). W okresie strajku zorganizowanego zgodnie z przepisami ustawy pracownik zachowuje prawo do świadczeń z ubezpieczenia społecznego oraz uprawnień ze stosunku pracy, z wyjątkiem prawa do wynagrodzenia. Okres przerwy w wykonywaniu pracy wlicza się do okresu zatrudnienia w zakładzie pracy (ust. 2). Z przepisu tego a contrario wynika, że uczestnikom nielegalnego strajku nie przysługują wymienione w nim uprawnienia. W rezultacie ustalenie legalności lub nielegalności organizowanego strajku jest jednoznaczne z ustaleniem zakresu praw i obowiązków stron stosunków pracy nawiązanych z pracodawcą. Rozstrzygnięcie co do prawa organizowania strajku kończy natomiast konflikt zarówno pomiędzy partnerami społecznymi, jak i stronami indywidualnych stosunków pracy. Nie istnieje przy tym możliwość usunięcia tej wątpliwości na innej drodze, bo mimo iż stosunki prawne pomiędzy pracodawcami a organizacjami związkowymi zaliczane są do zbiorowego prawa pracy, to rozstrzygnięcie co do prawa PRACA I ZABEZPIECZENIE SPO ECZNE 5/

20 PiZS 5_2014.qxd :40 Page 20 organizowania strajku nie może nastąpić w trybie ustawy o sporach zbiorowych. Podsumowując, za dopuszczalne należy uznać ustalenie w trybie art. 189 k.p.c., że związkowi zawodowemu nie przysługuje prawo organizowania strajku. Oczywiście ustalenie, że związek zawodowy nie miał takiego prawa, nie jest równoznaczne z zakazem organizowania strajku. Niemniej jednak, jak wskazuje się w literaturze zagranicznej, często samo stwierdzenie (nie poparte żadnymi sankcjami), że strajk jest nielegalny, skutkuje zakończeniem takiej akcji, ponieważ stanowi wyraźny sygnał, jakie będzie stanowisko sądu w kwestii legalności strajku w ewentualnym postępowaniu z tytułu odpowiedzialności za udział i organizację strajku (Jacobs, 1998, s. 496). Właściwość rzeczowa sądu o ustalenie, że związkowi zawodowemu nie przysługiwało prawo do organizowania strajku Z kwestią dopuszczalności roszczenia o ustalenie, że związek zawodowy nie miał prawa do organizowania strajku, ściśle wiąże się właściwość rzeczowa sądu zobowiązanego do rozpoznania sprawy. Rozstrzygnięcie tej kwestii wymaga w zasadzie ustalenia, czy właściwość rzeczowa sądu pracy w sprawach z zakresu zbiorowego prawa pracy dotyczy tylko spraw wprost wskazanych w ustawie, czy może sądy pracy powinny rozstrzygać wszystkie sprawy ze stosunków z zakresu prawa pracy na podstawie art. 1 k.p.c. W doktrynie prezentowane są dwa przeciwstawne w tym względzie stanowiska. Zgodnie z pierwszym do kognicji sądów pracy należą sprawy z zakresu zbiorowego prawa pracy tylko wówczas, gdy konkretny przepis wprost to przewiduje. Podkreśla się przy tym, że w systemie polskiego ustawodawstwa pracy orzecznictwo sądowe w wymiarze kolektywnym ma charakter wyjątkowy, a jego celem jest umocnienie pewności prawnej (Baran, 2003, s. 165). Zgodnie natomiast z drugim poglądem art. 1 k.p.c. powinien obejmować również sprawy z zakresu zbiorowego prawa pracy, które nie zostały wprost przekazane do właściwości rzeczowej sądów pracy (Florek, 2010, s. 327). Jak wyżej wskazano, art. 1 k.p.c., w którym mowa o sprawach ze stosunków z zakresu prawa pracy, ma szersze znaczenie niż sprawy z zakresu prawa pracy, o których stanowi art k.p.c., co pozwala przyjąć, że obejmuje on także sprawy z zakresu zbiorowego prawa pracy. Za takim poglądem przemawia również wykładnia celowościowa omawianych przepisów. Sprawy wyliczone w art k.p.c. w praktyce dotyczą tylko indywidualnych roszczeń pracowniczych rozpatrywanych w postępowaniu odrębnym w sprawach z zakresu prawa pracy (art k.p.c.). Odrębności tego postępowania mają na celu w szczególności ochronę pracownika będącego zazwyczaj słabszą stroną procesu sądowego. Nie odnoszą się one natomiast do stron zbiorowych stosunków pracy, które na ogół są sobie równe (Florek, 2010, s. 325). Aczkolwiek, jak słusznie się podnosi, w praktyce sądy pracy i tak rozpatrują niektóre sprawy z zakresu zbiorowego prawa pracy przy okazji oceny roszczeń indywidualnych, co dotyczy przykładowo mocy obowiązującej układu czy wykładni jego postanowień. Ponadto przepisy o postępowaniu w sprawach z zakresu prawa pracy przystają do rozpatrywania spraw z zakresu zbiorowego prawa pracy, z wyłączeniem tych, które dotyczą sytuacji pracownika. Potwierdza to zresztą odesłanie do tych przepisów w art. 33 ust. 4 u.z.z. (Florek, 2010, s ). Podkreśla się również, że art k.p.c. w swej zasadniczej części został przyjęty w 1985 r., gdy nie było jeszcze w pełni ukształtowanego zbiorowego prawa pracy. Dlatego, gdyby przyjąć go jako wyłączną podstawę dla rozstrzygania spraw ze stosunków z zakresu prawa pracy, jest on zdecydowanie za wąski. Świadczą o tym inne sprawy rozstrzygane przez sądy pracy z mocy przepisów szczególnych. Poszerzenie właściwości rzeczowej sądów pracy ma jednak charakter przypadkowy i obejmuje niekiedy sprawy drobne (Florek, 2010, ). Przykładem spraw z zakresu zbiorowego prawa pracy niemieszczących się w kategorii spraw z art k.p.c., które ustawodawca przekazał do kognicji sądów pracy, są sprawy dotyczące rejestracji układów zbiorowych pracy (art i 5 4 pkt 2 zd. drugie k.p.) czy stwierdzenia reprezentatywności układowej związków zawodowych (art k.p. oraz art a 5 k.p.), spory wynikające z umowy o korzystanie przez związki zawodowe z pomieszczeń i urządzeń pracodawcy (art. 33 ust. 2 u.z.z.) oraz roszczenia związków zawodowych o przekazanie środków na zakładowy fundusz świadczeń socjalnych lub zwrot nieprawidłowo wydatkowanych środków z tego funduszu (art. 8 ust. 3 ustawy z 4 marca 1994 r. o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych, t.j. DzU z 2012 r. poz. 592). Powyższe argumenty przemawiają za tym, że sądy pracy powinny rozpatrywać wszystkie sprawy ze stosunków z zakresu prawa pracy na podstawie art. 1 k.p.c. pomimo braku wyraźnej podstawy ustawowej w sprawie z zakresu zbiorowego prawa pracy. Ponieważ sprawa o ustalenie, że w okolicznościach faktycznych konkretnej sprawy związkowi zawodowemu nie przysługiwało prawo do organizowania lub prowadzenia strajku, należy do zbiorowego prawa pracy, a w szczególności wymaga oceny dopuszczalności prawa do organizowania strajku, bardziej zasadne jest, aby była ona rozpatrywana przez sąd pracy. Za takim stanowiskiem przemawia również orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego. Jak podkreślił Trybunał, art. 45 ust. 1 Konstytucji RP stanowiąc o prawie do sądu, określa jednocześnie kryteria tego sądu. Sąd ten musi spełniać kumulatywnie cztery konstytucyjne kryteria: 1) sądu właściwego, 2) sądu niezależnego, 3) sądu bezstronnego i 4) sądu niezawisłego. Przepisy określające, który sąd jest właściwy do rozpoznania sprawy, mają więc nie tyle charakter porządkowy, co gwarancyjny. Charakter ten wynika z konstytucyjnego prawa do bycia sądzonym przez sąd właściwy. Prawo do sądu właściwego ma być gwarancją prawidłowego rozpoznania sprawy i sprawiedliwego rozstrzygnięcia. Dlatego sądowa kontrola danej kategorii spraw powinna zostać powierzona sądowi, który jest najlepiej przygotowany do jej rozpoznania czy to ze względu na swą specjalizację, 20 5/2014 PRACA I ZABEZPIECZENIE SPO ECZNE

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 31 grudnia 2014 r. Poz. 1979 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 24 grudnia 2014 r. w sprawie sposobu i trybu finansowania z budżetu państwa

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 10 kwietnia 2014 r. Poz. 473 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 9 kwietnia 2014 r.

Warszawa, dnia 10 kwietnia 2014 r. Poz. 473 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 9 kwietnia 2014 r. DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 10 kwietnia 2014 r. Poz. 473 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 9 kwietnia 2014 r. w sprawie sposobu i trybu finansowania z budżetu państwa

Bardziej szczegółowo

U S T AWA. z dnia 2015 r. o zmianie ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych

U S T AWA. z dnia 2015 r. o zmianie ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych U S T AWA Projekt z dnia 2015 r. o zmianie ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych Art. 1. W ustawie z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych

Bardziej szczegółowo

PRAWA DO ŚWIADCZEŃ ZDROWOTNYCH

PRAWA DO ŚWIADCZEŃ ZDROWOTNYCH PRAWA DO ŚWIADCZEŃ ZDROWOTNYCH 1. Osoba, która zamierza skorzystać ze świadczeń opieki zdrowotnej u świadczeniodawców, którzy mają podpisaną umowę z NFZ, ma obowiązek przedstawić potwierdzenie prawa do

Bardziej szczegółowo

Dowód ubezpieczenia. Dokumenty potwierdzające prawo do świadczeń opieki zdrowotnej. 1. Osoba zatrudniona na podstawie umowy o pracę

Dowód ubezpieczenia. Dokumenty potwierdzające prawo do świadczeń opieki zdrowotnej. 1. Osoba zatrudniona na podstawie umowy o pracę Dowód ubezpieczenia W związku z zaprzestaniem wydawania przez ZUS legitymacji ubezpieczeniowych od dnia 1 stycznia 2010 roku, NFZ przedstawia informację na temat dokumentów potwierdzających prawo do korzystania

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 26 marca 2015 r. Poz. 438. Rozporządzenie. z dnia 10 marca 2015 r.

Warszawa, dnia 26 marca 2015 r. Poz. 438. Rozporządzenie. z dnia 10 marca 2015 r. DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 26 marca 2015 r. Poz. 438 Rozporządzenie Ministra Zdrowia 1) z dnia 10 marca 2015 r. w sprawie wzorów oświadczeń o przysługującym świadczeniobiorcy

Bardziej szczegółowo

Prawo do bezpłatnych świadczeń medycznych

Prawo do bezpłatnych świadczeń medycznych Prawo do bezpłatnych świadczeń medycznych 1. Prawo do świadczeń w ramach Narodowego Funduszu Zdrowia: Zgodnie z Ustawą o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. Nr

Bardziej szczegółowo

ZASIŁEK CHOROBOWY ŚWIADCZENIE REHABILITACYJNE ZASIŁEK WYRÓWNAWCZY

ZASIŁEK CHOROBOWY ŚWIADCZENIE REHABILITACYJNE ZASIŁEK WYRÓWNAWCZY ZAKŁAD UBEZPIECZEŃ SPOŁECZNYCH ZASIŁEK CHOROBOWY ŚWIADCZENIE REHABILITACYJNE ZASIŁEK WYRÓWNAWCZY Zasiłek chorobowy r Komu przysługuje zasiłek chorobowy? Zasiłek chorobowy przysługuje osobom objętym ubezpieczeniem

Bardziej szczegółowo

mogą nabyć prawo do emerytury po ukończeniu wieku letniego (w przypadku kobiety) lub 25 letniego (w przypadku mężczyzny) okresu składkowego i

mogą nabyć prawo do emerytury po ukończeniu wieku letniego (w przypadku kobiety) lub 25 letniego (w przypadku mężczyzny) okresu składkowego i Świadczenia emerytalno-rentowe rentowe podlegające koordynacji unijnej w stosunkach polsko-greckich ki Zakład Ubezpieczeń ń Społecznych ł maj 2013 Polskie świadczenia emerytalno-rentowe rentowe objęte

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenie zdrowotne przysługuje z tytułu:

Ubezpieczenie zdrowotne przysługuje z tytułu: Od 1 stycznia br. obowiązują uproszczone zasady weryfikacji uprawnień pacjentów do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Wprowadzono elektroniczny system weryfikacji uprawnionych

Bardziej szczegółowo

Świadczenia pieniężne

Świadczenia pieniężne Świadczenia pieniężne Ustalenie uprawnień i przyznanie zasiłku stałego, okresowego, celowego i specjalnego zasiłku celowego: zasiłek stały: 1. Zasiłek stały przysługuje: a) pełnoletniej osobie samotnie

Bardziej szczegółowo

Zasiłek okresowy. Podstawa prawna

Zasiłek okresowy. Podstawa prawna Zasiłek okresowy Podstawa prawna ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów oraz kwot świadczeń pieniężnych

Bardziej szczegółowo

Prawo do renty socjalnej

Prawo do renty socjalnej Prawo do renty socjalnej 1 1 Ujęcie teoretyczne Renta socjalna dotyczy problematyki dostarczenia podstawowych środków utrzymania osobom, które nie są w stanie zapewnić ich własną pracą lub nabytymi świadczeniami

Bardziej szczegółowo

Zasiłek celowy, okresowy na zasadach zwrotnych

Zasiłek celowy, okresowy na zasadach zwrotnych Zasiłek celowy, okresowy na zasadach zwrotnych Podstawa prawna ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów

Bardziej szczegółowo

Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Legnicy

Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Legnicy Środa, 09 kwietnia 2014 Dział Świadczeń Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Legnicy Dział Świadczeń 59-220 Legnica ul. Chojnowska 112 telefon: (76) 722 18 09 godziny pracy 7 30 15 30 pracownicy socjalni

Bardziej szczegółowo

Rzeszów, 12 grudnia 2012 r.

Rzeszów, 12 grudnia 2012 r. Rzeszów, 12 grudnia 2012 r. Zgodnie z art. 67 ust. 3 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych osoba podlegająca obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego ma obowiązek zgłosić

Bardziej szczegółowo

Rozliczanie przychodów z tytułu stosunku pracy osoby zatrudnionej przez pracodawcę z siedzibą poza Un. Wpisany przez Jakub Klein

Rozliczanie przychodów z tytułu stosunku pracy osoby zatrudnionej przez pracodawcę z siedzibą poza Un. Wpisany przez Jakub Klein W sytuacji gdy pracownik wykonuje pracę na terytorium RP dla podmiotu z siedzibą poza UE/EOG, nie będzie podlegał on obowiązkowi opłacania składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne i fundusze pozaubezpieczeniowe.

Bardziej szczegółowo

Renty z tytułu niezdolności do pracy

Renty z tytułu niezdolności do pracy I Renty z tytułu niezdolności do pracy Wiadomości ogólne Prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy przysługuje ubezpieczonemu, który spełnia łącznie następujące warunki: został uznany za niezdolnego

Bardziej szczegółowo

INTERPRETACJA INDYWIDUALNA

INTERPRETACJA INDYWIDUALNA IBPBII/1/415-903/14/DP interpretacja indywidualna Dyrektor Izby Skarbowej w Katowicach 26 stycznia 2015 r. Czy w przypadku przekazania dopłaty do opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi na rachunek

Bardziej szczegółowo

Swobodny przepływ osób

Swobodny przepływ osób POLSKIE ZDROWIE W UNII EUROPEJSKIEJ SWOBODNY PRZEPŁYW PACJENTÓW I USŁUG KORZYSTANIE ZE ŚWIADCZEŃ ZDROWOTNYCH NA TERENIE UNII EUROPEJSKIEJ Wacława Wojtala Swobodny przepływ osób Gwarantuje wolność przemieszczania

Bardziej szczegółowo

14 kwietnia 2011. Wydział Spraw Świadczeniobiorców i Współpracy Międzynarodowej

14 kwietnia 2011. Wydział Spraw Świadczeniobiorców i Współpracy Międzynarodowej 14 kwietnia 2011 Wydział Spraw Świadczeniobiorców i Współpracy Międzynarodowej Prawo krajowe: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U.

Bardziej szczegółowo

Andrzej Radzisław. Opłacanie składek od umów cywilnoprawnych oraz wynagrodzeń członków rad nadzorczych i członków zarządu.

Andrzej Radzisław. Opłacanie składek od umów cywilnoprawnych oraz wynagrodzeń członków rad nadzorczych i członków zarządu. Andrzej Radzisław Opłacanie składek od umów cywilnoprawnych oraz wynagrodzeń członków rad nadzorczych i członków zarządu. 1 Zasady ogólne Aktem prawnym regulujacym zasady opłacania składek jest ustawa

Bardziej szczegółowo

Oskładkowanie i opodatkowanie przychodów z kontraktu menedżerskiego. Wpisany przez Jakub Klein

Oskładkowanie i opodatkowanie przychodów z kontraktu menedżerskiego. Wpisany przez Jakub Klein Menedżerowie podlegają ubezpieczeniom społecznym wg takich samych zasad, jak pozostałe osoby wykonujące pracę na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia czy umowy o świadczenie usług. Kontrakt menedżerski

Bardziej szczegółowo

USTAWA z dnia 2004 r.

USTAWA z dnia 2004 r. 1 P r o j e k t USTAWA z dnia 2004 r. o zmianie ustawy o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz o zmianie ustawy o zmianie ustawy o zasadach uznawania nabytych w państwach członkowskich

Bardziej szczegółowo

Emerytura w powszechnym wieku emerytalnym dla osób urodzonych po 31 grudnia 1948 r.

Emerytura w powszechnym wieku emerytalnym dla osób urodzonych po 31 grudnia 1948 r. dr I. A. Wieleba Emerytura w powszechnym wieku emerytalnym dla osób urodzonych po 31 grudnia 1948 r. Osoby urodzone po dniu 31 grudnia 1948 r. mogą nabyć prawo do emerytury w powszechnym wieku emerytalnym,

Bardziej szczegółowo

Zasiłek celowy. Podstawa prawna

Zasiłek celowy. Podstawa prawna Zasiłek celowy Podstawa prawna ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów oraz kwot świadczeń pieniężnych

Bardziej szczegółowo

Spis treści Wstęp ROZDZIAŁ 1. Ubezpieczenia w systemie zabezpieczenia społecznego ROZDZIAŁ 2. Struktura systemu ubezpieczeń społecznych

Spis treści Wstęp ROZDZIAŁ 1. Ubezpieczenia w systemie zabezpieczenia społecznego ROZDZIAŁ 2. Struktura systemu ubezpieczeń społecznych Spis treści Wstęp....................................... 11 ROZDZIAŁ 1. Ubezpieczenia w systemie zabezpieczenia społecznego........................... 13 1.1. Prawne podstawy zabezpieczenia społecznego.............

Bardziej szczegółowo

DOKUMENTY POTWIERDZAJĄCE PRAWO DO ŚWIADCZEŃ OPIEKI ZDROWOTNEJ

DOKUMENTY POTWIERDZAJĄCE PRAWO DO ŚWIADCZEŃ OPIEKI ZDROWOTNEJ DOKUMENTY POTWIERDZAJĄCE PRAWO DO ŚWIADCZEŃ OPIEKI ZDROWOTNEJ (środa, 16 marzec 2011) - DOKUMENTY POTWIERDZAJĄCE PRAWO DO ŚWIADCZEŃ OPIEKI ZDROWOTNEJ Osoba, która zamierza skorzystać ze świadczeń opieki

Bardziej szczegółowo

Decyzja Nr 12/ 07 /I/2013 w sprawie interpretacji indywidualnej

Decyzja Nr 12/ 07 /I/2013 w sprawie interpretacji indywidualnej Dyrektor znak: Śląskiego Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia w w Katowicach Dyrektor Śląskiego znak: WSS Oddziału - 12/ 07 Wojewódzkiego /I/2013 Narodowego Funduszu Zdrowia w Katowicach

Bardziej szczegółowo

Leczenie planowane poza granicami Polski na podstawie przepisów Unii Europejskiej i ustawodawstwa krajowego

Leczenie planowane poza granicami Polski na podstawie przepisów Unii Europejskiej i ustawodawstwa krajowego Leczenie planowane poza granicami Polski na podstawie przepisów Unii Europejskiej i ustawodawstwa krajowego Małgorzata Pajączek Departament Współpracy Międzynarodowej Projekt współfinansowany przez Unię

Bardziej szczegółowo

Zarządzenie nr 9 /G/15 Dyrektora Zespołu Opieki Zdrowotnej w Suchej Beskidzkiej z dnia 31 marca 2015 r.

Zarządzenie nr 9 /G/15 Dyrektora Zespołu Opieki Zdrowotnej w Suchej Beskidzkiej z dnia 31 marca 2015 r. Sucha Beskidzka, dnia 31 marca 2015 r. Zarządzenie nr 9 /G/15 Dyrektora Zespołu Opieki Zdrowotnej w Suchej Beskidzkiej z dnia 31 marca 2015 r. Dotyczy: Cennika zewnętrznego na rok 2015 Z dniem 1 kwietnia

Bardziej szczegółowo

USTAWA. z dnia 2011 r. o dodatkowym ubezpieczeniu zdrowotnym oraz zmianie niektórych innych ustaw 1)

USTAWA. z dnia 2011 r. o dodatkowym ubezpieczeniu zdrowotnym oraz zmianie niektórych innych ustaw 1) USTAWA z dnia 2011 r. o dodatkowym ubezpieczeniu zdrowotnym oraz zmianie niektórych innych ustaw 1) Art. 1. Ustawa określa zasady zawierania i wykonywania umów dodatkowego ubezpieczenia zdrowotnego oraz

Bardziej szczegółowo

Informacja dla emerytów i rencistów osiągających dodatkowe przychody

Informacja dla emerytów i rencistów osiągających dodatkowe przychody Informacja dla emerytów i rencistów osiągających dodatkowe przychody I. Podstawa prawna: 1. ustawa z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego,

Bardziej szczegółowo

USTAWA z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych Omówienie najważniejszych zmian obowiązujących od 1 stycznia 2013 roku

USTAWA z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych Omówienie najważniejszych zmian obowiązujących od 1 stycznia 2013 roku USTAWA z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych Omówienie najważniejszych zmian obowiązujących od 1 stycznia 2013 roku 1. Becikowe Od 1 stycznia 2013 r. przy przyznawaniu jednorazowej zapomogi

Bardziej szczegółowo

Poradnik przedsiębiorcy 7. Ubezpieczenia społeczne i zdrowotne

Poradnik przedsiębiorcy 7. Ubezpieczenia społeczne i zdrowotne Poradnik przedsiębiorcy 7. Ubezpieczenia społeczne i zdrowotne 7. Ubezpieczenia społeczne i zdrowotne Zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 13 października 1998 o systemie ubezpieczeń społecznych

Bardziej szczegółowo

USTAWA z dnia. 2015 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych

USTAWA z dnia. 2015 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych Projekt USTAWA z dnia. 2015 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych Art. 1. W ustawie z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym

Bardziej szczegółowo

3) tryb postępowania i zasady dofinansowania zadań ze środków Funduszu.

3) tryb postępowania i zasady dofinansowania zadań ze środków Funduszu. Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 25 czerwca 2002 r. w sprawie określenia rodzajów zadań powiatu, które mogą być finansowane ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób

Bardziej szczegółowo

Opłacanie składek od umów cywilnoprawnych

Opłacanie składek od umów cywilnoprawnych Opłacanie składek od umów cywilnoprawnych W praktyce życia gospodarczego funkcjonują różne formy zatrudniania osób wykonujących pracę. Najczęściej występującą formą jest umowa o pracę, ale coraz częściej

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 21 grudnia 2012 r. Poz. 1446 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 17 grudnia 2012 r.

Warszawa, dnia 21 grudnia 2012 r. Poz. 1446 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 17 grudnia 2012 r. DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 21 grudnia 2012 r. Poz. 1446 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 17 grudnia 2012 r. w sprawie szczegółowego zakresu oraz sposobu przekazywania

Bardziej szczegółowo

Pełnomocnik ds. Praw Pacjenta i Kombatantów. Dokumenty potwierdzające uprawnienia do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych

Pełnomocnik ds. Praw Pacjenta i Kombatantów. Dokumenty potwierdzające uprawnienia do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych Pełnomocnik ds. Praw Pacjenta i Kombatantów Dokumenty potwierdzające uprawnienia do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych Definicja dowodu ubezpieczenia art. 240 ustawy z dn.

Bardziej szczegółowo

Regulamin zgłaszania do ubezpieczenia zdrowotnego doktorantów Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu

Regulamin zgłaszania do ubezpieczenia zdrowotnego doktorantów Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu Załącznik do zarządzenia Nr 80 / 2007 Rektora Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu z dnia 13 września 2007 r. Regulamin zgłaszania do ubezpieczenia zdrowotnego doktorantów Uniwersytetu Przyrodniczego

Bardziej szczegółowo

ZASADY UDZIELANIA ŚWIADCZEŃ ZDROWOTNYCH W OPARCIU O PRZEPISY DYREKTYWY TRANSGRANICZNEJ

ZASADY UDZIELANIA ŚWIADCZEŃ ZDROWOTNYCH W OPARCIU O PRZEPISY DYREKTYWY TRANSGRANICZNEJ ZASADY UDZIELANIA ŚWIADCZEŃ ZDROWOTNYCH W OPARCIU O PRZEPISY DYREKTYWY TRANSGRANICZNEJ DYREKTYWA PE I RADY 2011/24/UE Z DNIA 9 MARCA 2011 R. W SPRAWIE STOSOWANIA PRAW PACJENTÓW W TRANSGRANICZNEJ OPIECE

Bardziej szczegółowo

TRANSGRANICZNA OPIEKA ZDROWOTNA

TRANSGRANICZNA OPIEKA ZDROWOTNA TRANSGRANICZNA OPIEKA ZDROWOTNA Warszawa, 18 czerwca 2015 Rola Oddziałów Wojewódzkich NFZ w realizacji zadań wynikających z zaimplementowania do przepisów krajowych założeń dyrektywy transgranicznej. Podstawowe

Bardziej szczegółowo

ROZDZIAŁ 2. Zbieg tytułów ubezpieczeń ustalanie ubezpieczeń obowiązkowych

ROZDZIAŁ 2. Zbieg tytułów ubezpieczeń ustalanie ubezpieczeń obowiązkowych ROZDZIAŁ 2 Zbieg tytułów ubezpieczeń ustalanie ubezpieczeń obowiązkowych 36. Czy w przypadku prowadzenia działalności gospodarczej i wykonywania pracy na podstawie umowy zlecenia istnieje zwolnienie z

Bardziej szczegółowo

Jak wyrobić EKUZ Autor: Adres: http://www.nfz-zielonagora.pl/pl/1015/2913/jak_wyrobic_ekuz/

Jak wyrobić EKUZ Autor: Adres: http://www.nfz-zielonagora.pl/pl/1015/2913/jak_wyrobic_ekuz/ Jak wyrobić EKUZ KOMUNIKAT DLA OSÓB, KTÓRE W ZWIĄZKU Z WYJAZDEM ZA GRANICĘ PLANUJĄ WYROBIENIE EUROPEJSKIEJ KARTY UBEZPIECZENIA ZDROWOTNEGO Osoby, które osobiście wybierają się do naszego Oddziału w Zielonej

Bardziej szczegółowo

Opinia do ustawy o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (druk nr 391)

Opinia do ustawy o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (druk nr 391) Warszawa, 4 lipca 2013 r. Opinia do ustawy o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (druk nr 391) I. Cel i przedmiot ustawy Przyjęta przez Sejm w dniu 21 czerwca

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 6 listopada 2003 r.

Warszawa, dnia 6 listopada 2003 r. Warszawa, dnia 6 listopada 2003 r. GI-DS-430/218/03 (dotyczy udostępnienia przez Zakład Ubezpieczeń Zdrowotnych - Szpitalowi danych osobowych osób, którym Szpital udzielił świadczeń zdrowotnych) Na podstawie

Bardziej szczegółowo

dochody budżetu państwa). Osoby urodzone po 1948 r. z chwilą osiągnięcia tego wieku uzyskują prawo do emerytury ustalanej w myśl zreformowanych

dochody budżetu państwa). Osoby urodzone po 1948 r. z chwilą osiągnięcia tego wieku uzyskują prawo do emerytury ustalanej w myśl zreformowanych Przeliczanie emerytur Każdy emeryt ma prawo do przeliczenia swojego świadczenia. Musi spełnić jednak określone warunki. O sytuacjach, w których ZUS obliczy nową wysokość emerytury, mówi Eliza Skowrońska

Bardziej szczegółowo

- o świadczeniach dla osób, które wychowały co najmniej troje dzieci do ukończenia pełnoletności.

- o świadczeniach dla osób, które wychowały co najmniej troje dzieci do ukończenia pełnoletności. Warszawa, dnia 6 marca 2014 r. Szanowna Pani Ewa Kopacz Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej Na podstawie art. 118 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. i na podstawie

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN ZGŁASZANIA DO UBEZPIECZENIA ZDROWOTNEGO STUDENTÓW PAŃSTWOWEJ WYŻSZEJ SZKOŁY WSCHODNIOEUROPEJSKIEJ W PRZEMYŚLU

REGULAMIN ZGŁASZANIA DO UBEZPIECZENIA ZDROWOTNEGO STUDENTÓW PAŃSTWOWEJ WYŻSZEJ SZKOŁY WSCHODNIOEUROPEJSKIEJ W PRZEMYŚLU REGULAMIN ZGŁASZANIA DO UBEZPIECZENIA ZDROWOTNEGO STUDENTÓW PAŃSTWOWEJ WYŻSZEJ SZKOŁY WSCHODNIOEUROPEJSKIEJ W PRZEMYŚLU I. Ubezpieczenie Zdrowotne Studentów będących obywatelami Rzeczypospolitej Polskiej

Bardziej szczegółowo

Opinia do ustawy o zmianie ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz niektórych innych ustaw.

Opinia do ustawy o zmianie ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz niektórych innych ustaw. Warszawa, 15 września 2014 r. Opinia do ustawy o zmianie ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz niektórych innych ustaw (druk nr 708) I. Cel i przedmiot ustawy

Bardziej szczegółowo

USTAWA z dnia.. 2013 r.

USTAWA z dnia.. 2013 r. Projekt USTAWA z dnia.. 2013 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych Art. 1. W ustawie z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

Bardziej szczegółowo

Koordynacja systemów zabezpieczenia społecznego państw członkowskich UE. Emerytury i renty

Koordynacja systemów zabezpieczenia społecznego państw członkowskich UE. Emerytury i renty Koordynacja systemów zabezpieczenia społecznego państw członkowskich UE Emerytury i renty 1 Artykuł 48 (dawny artykuł 42 TWE) Parlament Europejski i Rada, stanowiąc zgodnie ze zwykłą procedurą prawodawczą,

Bardziej szczegółowo

MINISTER PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ

MINISTER PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ MINISTER PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ Warszawa, dnia 8okwietnia 2014 r Władysław Kosiniak-Kamysz DPS-I-073-,.f,- 3f8f-MC/14 Materiał do rozpatrzenia na posiedzeniu Rady Ministrów w dniu 13 maja 2014 r.

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA1) z dnia 27 grudnia 2007r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA1) z dnia 27 grudnia 2007r. Dz.U.07.249.1867 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA1) z dnia 27 grudnia 2007r. w sprawie wniosku o leczenie lub badania diagnostyczne poza granicami kraju oraz pokrycie kosztów transportu Na podstawie art.

Bardziej szczegółowo

USTAWA. z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. (Dz. U. z dnia 30 kwietnia 2014 r.)

USTAWA. z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. (Dz. U. z dnia 30 kwietnia 2014 r.) Dz.U.2014.567 USTAWA z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z dnia 30 kwietnia 2014 r.) Art. 1. Ustawa określa warunki nabywania oraz zasady ustalania i wypłacania

Bardziej szczegółowo

Ustalanie prawa do emerytury w każdym z państw członkowskich UE; w tym również w Anglii

Ustalanie prawa do emerytury w każdym z państw członkowskich UE; w tym również w Anglii Ustalanie prawa do emerytury w każdym z państw członkowskich UE; w tym również w Anglii Jeżeli osoby zainteresowane pracowały za granicą w państwach członkowskich Unii Europejskiej, Europejskiego Obszaru

Bardziej szczegółowo

Załącznik Nr 1 do Uchwały Nr 224/XXIX/2006 Rady Gminy Zarzecze z dnia 3.03.2006r. S t a t u t. Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej W Zarzeczu

Załącznik Nr 1 do Uchwały Nr 224/XXIX/2006 Rady Gminy Zarzecze z dnia 3.03.2006r. S t a t u t. Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej W Zarzeczu Załącznik Nr 1 do Uchwały Nr 224/XXIX/2006 Rady Gminy Zarzecze z dnia 3.03.2006r. S t a t u t Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej W Zarzeczu Rozdział I - Postanowienia ogólne 1. Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej

Bardziej szczegółowo

Rzeszów, dnia 4 stycznia 2016 r. Poz. 17

Rzeszów, dnia 4 stycznia 2016 r. Poz. 17 DZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA PODKARPACKIEGO Rzeszów, dnia 4 stycznia 2016 r. Poz. 17 UCHWAŁA Nr XXVI/6359/2015 z dnia 29 grudnia 2015 r. KOLEGIUM REGIONALNEJ IZBY OBRACHUNKOWEJ w Rzeszowie Kolegium Regionalnej

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN FINANSOWANIA ZE ŚRODKÓW FUNDUSZU PRACY KOSZTÓW EGZAMINÓW, UZYSKANIA LICENCJI LUB STUDIÓW PODYPLOMOWYCH ROZDZIAŁ I POSTANOWIENIA OGÓLNE

REGULAMIN FINANSOWANIA ZE ŚRODKÓW FUNDUSZU PRACY KOSZTÓW EGZAMINÓW, UZYSKANIA LICENCJI LUB STUDIÓW PODYPLOMOWYCH ROZDZIAŁ I POSTANOWIENIA OGÓLNE REGULAMIN FINANSOWANIA ZE ŚRODKÓW FUNDUSZU PRACY KOSZTÓW EGZAMINÓW, UZYSKANIA LICENCJI LUB STUDIÓW PODYPLOMOWYCH ROZDZIAŁ I POSTANOWIENIA OGÓLNE Na podstawie art. 40 ust. 3a oraz art. 42a ustawy z dnia

Bardziej szczegółowo

Spełnienie warunków do wcześniejszej emerytury pracowniczej do końca 2008 r. gwarancją przyznania świadczenia

Spełnienie warunków do wcześniejszej emerytury pracowniczej do końca 2008 r. gwarancją przyznania świadczenia Spełnienie warunków do wcześniejszej emerytury pracowniczej do końca 2008 r. gwarancją przyznania świadczenia Komu przysługuje wcześniejsza emerytura pracownicza Wcześniejsza emerytura pracownicza przysługuje

Bardziej szczegółowo

o możliwości uzyskania bezzwrotnej pomocy ze środków Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych

o możliwości uzyskania bezzwrotnej pomocy ze środków Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych o możliwości uzyskania bezzwrotnej pomocy ze środków Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych na podstawie ustawy z dnia 11 października 2013 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z ochroną

Bardziej szczegółowo

w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej - przed ukończeniem 25. roku życia lub

w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej - przed ukończeniem 25. roku życia lub Renta socjalna Renta socjalna jest świadczeniem przysługującym w związku z niezdolnością do pracy i jest wypłacana przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Renta ma na celu zabezpieczenie bytowe, kompensując

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 3 września 2015 r. Poz. 1302 USTAWA z dnia 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ustawy o emeryturach i rentach

Bardziej szczegółowo

Fundusz alimentacyjny

Fundusz alimentacyjny Fundusz alimentacyjny Fundusz alimentacyjny ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (DZ. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7, z późn. zm.) 1. Świadczenia z funduszu alimentacyjnego

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenia umów cywilnoprawnych po 1 stycznia 2016

Ubezpieczenia umów cywilnoprawnych po 1 stycznia 2016 1.12.2015 Ubezpieczenia umów cywilnoprawnych po 1 stycznia 2016 (na podstawie Monitor Prawa Pracy i Ubezpieczeń Społecznych nr 20 (284), Infor) Niniejsza broszura zawiera niektóre informacje dotyczące

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. www.meritum-ubezpieczenia-spoleczne.abc.com.pl 5. 11 Słowo wstępne. 13 Wykaz skrótów. 17 Rozdział I. System ubezpieczeń społecznych

SPIS TREŚCI. www.meritum-ubezpieczenia-spoleczne.abc.com.pl 5. 11 Słowo wstępne. 13 Wykaz skrótów. 17 Rozdział I. System ubezpieczeń społecznych SPIS TREŚCI 11 Słowo wstępne 13 Wykaz skrótów 17 Rozdział I. System ubezpieczeń społecznych 22 1. Podstawowe pojęcia... 1 23 2. Zasady ogólne... 21 25 3. Zasady podlegania ubezpieczeniom społecznym...

Bardziej szczegółowo

(Akty, których publikacja jest obowiązkowa)

(Akty, których publikacja jest obowiązkowa) 27.4.2006 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 114/1 I (Akty, których publikacja jest obowiązkowa) ROZPORZĄDZENIE (WE) NR 629/2006 PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY z dnia 5 kwietnia 2006 r. zmieniające

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenie społeczne rolników

Ubezpieczenie społeczne rolników Ubezpieczenie społeczne rolników 1 Źródło statystyk: strona internetowa KRUS 2 3 4 ok. 9% posiada gospodarstwa do 1 ha przeliczeniowego i nie podlega obowiązkowi ubezpieczenia w KRUS z mocy ustawy ok.

Bardziej szczegółowo

w odniesieniu do przepisów krajowych oraz przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego

w odniesieniu do przepisów krajowych oraz przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w odniesieniu do przepisów krajowych oraz przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego Podstawy prawne Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze

Bardziej szczegółowo

Jednostka. Przepis Proponowane zmiany i ich uzasadnienie Decyzja projektodawcy. Lp. zgłaszająca. ogólne

Jednostka. Przepis Proponowane zmiany i ich uzasadnienie Decyzja projektodawcy. Lp. zgłaszająca. ogólne Stanowisko projektodawcy do uwag resortów nieuwzględnionych w projekcie Założeń do projektu ustawy zmieniającej ustawę o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych w zakresie implementacji przepisów

Bardziej szczegółowo

AKTY PRAWNE BĘDĄCE PODSTAWĄ UZYSKANIA POMOCY FINANSOWEJ NA RZECZ OCHRONY MIEJSC PRACY ZE ŚRODKÓW FUNDUSZU GWARANTOWANYCH ŚWIADCZEŃ PRACOWNICZYCH

AKTY PRAWNE BĘDĄCE PODSTAWĄ UZYSKANIA POMOCY FINANSOWEJ NA RZECZ OCHRONY MIEJSC PRACY ZE ŚRODKÓW FUNDUSZU GWARANTOWANYCH ŚWIADCZEŃ PRACOWNICZYCH I n f o r m a t o r dla przedsiębiorców, u których przejściowo pogorszyły się warunki prowadzenia działalności gospodarczej o możliwości uzyskania bezzwrotnej pomocy na podstawie ustawy z dnia 11 października

Bardziej szczegółowo

USTAWA O ŚWIADCZENIACH OPIEKI ZDROWOTNEJ FINANSOWANYCH ZE ŚRODKÓW PUBLICZNYCH

USTAWA O ŚWIADCZENIACH OPIEKI ZDROWOTNEJ FINANSOWANYCH ZE ŚRODKÓW PUBLICZNYCH USTAWA O ŚWIADCZENIACH OPIEKI ZDROWOTNEJ FINANSOWANYCH ZE ŚRODKÓW PUBLICZNYCH Joanna Nowak-Kubiak Bożena Łukasik 2. wydanie Warszawa 2010 Spis treści Wykaz skrótów...7 Wstęp...9 Ustawa z dnia 27 sierpnia

Bardziej szczegółowo

Przy kilku rodzajach działalności tylko jeden tytuł do ubezpieczeń społecznych

Przy kilku rodzajach działalności tylko jeden tytuł do ubezpieczeń społecznych Przy kilku rodzajach działalności tylko jeden tytuł do ubezpieczeń społecznych Autor: Michał Jarosik {IF_PARAM:INTRO_ONLY} Przedsiębiorca mający dochody z różnych źródeł decyduje, od którego z nich opłaci

Bardziej szczegółowo

Prawo do ochrony zdrowia migrantów

Prawo do ochrony zdrowia migrantów Marcin Mikos Polskie Towarzystwo Prawa Medycznego Prawo do ochrony zdrowia migrantów Podstawowe kwestie dotyczące prawa do ochrony zdrowia w Polsce 1.Art. 68 Konstytucji RP stanowi, że każdy ma prawo do

Bardziej szczegółowo

ŚWIADCZENIE RODZICIELSKIE NOWE ŚWIADCZENIE RODZINNE

ŚWIADCZENIE RODZICIELSKIE NOWE ŚWIADCZENIE RODZINNE ŚWIADCZENIE RODZICIELSKIE NOWE ŚWIADCZENIE RODZINNE wchodzące w życie od dnia 01.01.2016 r. Uchwalona przez Sejm w dniu 24 lipca 2015 r. ustawa o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych

Bardziej szczegółowo

Kto ma prawo do Europejskiej Karty Ubezpieczenia Zdrowotnego wydawanej przez

Kto ma prawo do Europejskiej Karty Ubezpieczenia Zdrowotnego wydawanej przez Zasady wydawania Europejskiej Karty Ubezpieczenia Zdrowotnego przez Narodowy Fundusz Zdrowia. NFZ Kto ma prawo do Europejskiej Karty Ubezpieczenia Zdrowotnego wydawanej przez EKUZ oraz Certyfikat wystawiane

Bardziej szczegółowo

Informacja w sprawie zasad i trybu przyznawania oraz wypłaty renty socjalnej

Informacja w sprawie zasad i trybu przyznawania oraz wypłaty renty socjalnej Źródło: http://www.zer.msw.gov.pl/zer/informacj/archiwum/3467,informacja-w-sprawie-zasad-i-trybu-przyznawania-oraz-wypla ty-renty-socjalnej.html Wygenerowano: Wtorek, 9 lutego 2016, 11:48 Informacja w

Bardziej szczegółowo

OGÓLNE WARUNKI UBEZPIECZENIA

OGÓLNE WARUNKI UBEZPIECZENIA OGÓLNE WARUNKI UBEZPIECZENIA Dla Wariantu 2 określonego w Zał. nr 2 Umowy Grupowego Ubezpieczenia na Życie Kredytobiorców Ubezpieczenie Spłaty Zadłużenia nr 9956 1. Definicje 1. Klient / Kredytobiorca

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN. dofinansowania kosztów studiów podyplomowych przez Powiatowy Urząd Pracy w Jastrzębiu-Zdroju

REGULAMIN. dofinansowania kosztów studiów podyplomowych przez Powiatowy Urząd Pracy w Jastrzębiu-Zdroju REGULAMIN dofinansowania kosztów studiów podyplomowych przez Powiatowy Urząd Pracy w Jastrzębiu-Zdroju Rozdział I Podstawa prawna dofinansowania kosztów studiów podyplomowych 1 Niniejszy regulamin określa

Bardziej szczegółowo

U S T A W A. z dnia. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw 1)

U S T A W A. z dnia. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw 1) Projekt z dnia U S T A W A o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw 1) Art. 1. W ustawie z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach

Bardziej szczegółowo

SENAT RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ VIII KADENCJA

SENAT RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ VIII KADENCJA SENAT RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ VIII KADENCJA Warszawa, dnia 24 lipca 2015 r. Druk nr 1020 MARSZAŁEK SEJMU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Pan Bogdan BORUSEWICZ MARSZAŁEK SENATU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Zgodnie

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 7 listopada 2014 r. Poz. 1551 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 4 listopada 2014 r.

Warszawa, dnia 7 listopada 2014 r. Poz. 1551 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 4 listopada 2014 r. DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 7 listopada 2014 r. Poz. 1551 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 4 listopada 2014 r. w sprawie wydawania zgody na uzyskanie świadczeń opieki

Bardziej szczegółowo

Projekt U S T A W A. z dnia

Projekt U S T A W A. z dnia Projekt U S T A W A z dnia o zmianie ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i

Bardziej szczegółowo

z dnia 2013 r. w sprawie szczegółowychwarunków przyznawania i odpłatności za usługi

z dnia 2013 r. w sprawie szczegółowychwarunków przyznawania i odpłatności za usługi z dnia 7 maja 2013 r. Zatwierdzony przez. UCHWAŁA NR. RADY MEJSKEJ WSKWERZYNE z dnia 2013 r. w sprawie szczegółowychwarunków przyznawania i odpłatności za usługi szczegółowych warunków częściowegolub całkowitego

Bardziej szczegółowo

Zakres działania: Główne cele pomocy społecznej:

Zakres działania: Główne cele pomocy społecznej: Zakres działania: Pomoc społeczna umożliwia przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych tym, którzy nie są w stanie sami ich pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Wspiera ich

Bardziej szczegółowo

ZUS wyjaśnia. www.zus.pl www.zus.pl

ZUS wyjaśnia. www.zus.pl www.zus.pl OPŁACANIE SKŁADEK NA UBEZPIECZENIA EMERYTALNE I RENTOWE ZA OSOBY POBIERAJĄCE ŚWIADCZENIE PIELĘGNACYJNE W ZWIĄZKU Z NOWELIZACJĄ PRZEPISÓW OD DNIA 1 STYCZNIA 2013 R. Od dnia 1 stycznia 2013 r. w wyniku nowelizacji

Bardziej szczegółowo

Wzór. ... zwanym dalej Przyjmującym zamówienie. o następującej treści:

Wzór. ... zwanym dalej Przyjmującym zamówienie. o następującej treści: Wzór Umowa o udzielanie świadczeń zdrowotnych w ramach Poradni Neurologicznej Wojewódzkiego Szpitala Neuropsychiatrycznego im. Oskara Bielawskiego w Kościanie zawarta w dniu.. w Kościanie po przeprowadzonym

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ. z dnia 25 czerwca 2002 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ. z dnia 25 czerwca 2002 r. Stan prawny 2013-07-09 Dz.U.2002.96.861 (R) Określenie rodzajów zadań powiatu, które mogą być finansowane ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych ROZPORZĄDZENIE MINISTRA PRACY

Bardziej szczegółowo

Załącznik Nr 2 do Regulaminu przyznawania świadczeń pomocy materialnej studentom i doktorantom Politechniki Gdańskiej

Załącznik Nr 2 do Regulaminu przyznawania świadczeń pomocy materialnej studentom i doktorantom Politechniki Gdańskiej Załącznik Nr 2 do Regulaminu przyznawania świadczeń pomocy materialnej studentom i doktorantom Politechniki Gdańskiej Ustalanie dochodu I II III Przy ustalaniu wysokości dochodu uprawniającego studenta/doktoranta

Bardziej szczegółowo

SENAT RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ VIII KADENCJA

SENAT RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ VIII KADENCJA Data publikacji: 24-10-2014 SENAT RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ VIII KADENCJA Warszawa, dnia 24 października 2014 r. Druk nr 745 MARSZAŁEK SEJMU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Pan Bogdan BORUSEWICZ MARSZAŁEK SENATU

Bardziej szczegółowo

Łódź, dnia 7 marca 2014 roku. znak: ŁOW NFZ/WPOGIK II.4050-1/14-(2) ID 699944

Łódź, dnia 7 marca 2014 roku. znak: ŁOW NFZ/WPOGIK II.4050-1/14-(2) ID 699944 znak: ŁOW NFZ/WPOGIK II.4050-1/14-(2) ID 699944 Łódź, dnia 7 marca 2014 roku... Decyzja nr 05/01/I/2014 Dyrektora Łódzkiego Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia w sprawie interpretacji przepisów

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 30 kwietnia 2014 r. Poz. 567

Warszawa, dnia 30 kwietnia 2014 r. Poz. 567 Warszawa, dnia 30 kwietnia 2014 r. Poz. 567 USTAWA z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów 1) Art. 1. Ustawa określa warunki nabywania oraz zasady ustalania i wypłacania

Bardziej szczegółowo

Zakład Ubezpieczeń Społecznych 01-748 Warszawa, ul. Szamocka 3, 5. Dobrowolne podleganie ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym

Zakład Ubezpieczeń Społecznych 01-748 Warszawa, ul. Szamocka 3, 5. Dobrowolne podleganie ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym Zakład Ubezpieczeń Społecznych 01-748 Warszawa, ul. Szamocka 3, 5 Dobrowolne podleganie ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym Poradnik. Dobrowolne podleganie ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym data

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenie zdrowotne dla osób nieuprawnionych do zasiłku stałego

Ubezpieczenie zdrowotne dla osób nieuprawnionych do zasiłku stałego Ubezpieczenie zdrowotne dla osób nieuprawnionych do zasiłku stałego Podstawa prawna art. 5 pkt 2, art. 20 ust.1 pkt 1, art. 36 pkt 2 lit,,c, art. 49 ust.1, art.92 ust.1 pkt 2, art.108 ust.3 ustawy z dnia

Bardziej szczegółowo

ZASIŁEK DLA BEZROBOTNYCH

ZASIŁEK DLA BEZROBOTNYCH BKS/DPK-134-27499/13 EK Warszawa, dnia 18 grudnia 2013 r. Nr: 27499 Data wpływu 30 lipca 2013 r. Data sporządzenia informacji o petycji 18 listopada 2013 r. ZASIŁEK DLA BEZROBOTNYCH TEMAT PRAWO DO ZASIŁKU

Bardziej szczegółowo