Wybrane aspekty funkcjonowania prywatnych ubezpieczeń zdrowotnych w krajach europejskich

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Wybrane aspekty funkcjonowania prywatnych ubezpieczeń zdrowotnych w krajach europejskich"

Transkrypt

1 Marta Borda Wybrane aspekty funkcjonowania prywatnych ubezpieczeń zdrowotnych w krajach europejskich Wprowadzenie W większości krajów europejskich ochrona zdrowia jest finansowana zarówno ze źródeł publicznych jak i prywatnych, z przewagą tych pierwszych, w formie składek na obowiązkowe, społeczne ubezpieczenie zdrowotne lub/i funduszy budżetowych. Prywatne ubezpieczenia zdrowotne stanowią na ogół dodatkową, dobrowolną metodę finansowania ochrony zdrowia 1. Ze względu na systematyczny wzrost zapotrzebowania na świadczenia zdrowotne, generowanego starzeniem się społeczeństw, rosnące koszty realizacji tych świadczeń a także ograniczoność i nieefektywność wykorzystania środków publicznych, coraz częściej zwraca się uwagę na konieczność rozszerzenia zakresu zastosowania prywatnych form finansowania ochrony zdrowia, w tym również ubezpieczeń zdrowotnych. W literaturze przedmiotu wymienia się szereg potencjalnych korzyści, jakie może przynieść zastosowanie prywatnych ubezpieczeń zdrowotnych w finansowaniu ochrony zdrowia 2. Poprzez mobilizację dodatkowych środków finansowych pochodzących z ubezpieczeń prywatnych możliwe jest odciążenie bazowej, publicznej części systemu ochrony zdrowia i efektywniejsza alokacja zasobów publicznych. Zastosowanie tych ubezpieczeń aktywizuje konkurencję między dostawcami świadczeń zdrowotnych, zmuszając ich do wzrostu efektywności funkcjonowania oraz jakości udzielanych świadczeń, jak również wpływa na wzrost dostępności świadczeń zdrowotnych i możliwości wyboru dla pacjentów. Ponadto, prywatne ubezpieczenia zdrowotne mogą mieć pozytywny wpływ na rozwój innowacyjnych 1 Wyjątkami są Holandia i Szwajcaria, gdzie prywatne ubezpieczenia zdrowotne o zakresie regulowanym ustawowo są obowiązkowe dla wszystkich mieszkańców; niemniej jednak ze względu na silną regulację tych rynków, w celu zapewnienia powszechnego dostępu do ochrony ubezpieczeniowej, ubezpieczenia te są klasyfikowane częściej jako społeczne ubezpieczenia zdrowotne niż jako prywatne ubezpieczenia zdrowotne; por. V. Paris, M. Devaux, L. Wei, Health Systems Institutional Characteristics: A Survey of 29 OECD Countries, OECD Health Working Papers, 2010, nr 50, OECD Publishing, s Szerzej m.in. S. Thomson, E. Mossialos, Private Health Insurance in the European Union, Final report prepared for the European Commission, LSE Health and Social Care, London School of Economics and Political Science 2009, s. 99; A. Maynard, A. Dixon, Private health insurance and medical savings accounts: theory and experience, (w:) E. Mossialos (red.), Funding health care: options for Europe, Open University Press, Buckingham 2002, s ; L. Steinmann, R. Yeung, To Your Health: Diagnosing the State of Healthcare and the Global Private Medical Insurance Industry, Sigma 2007, nr 6, Swiss Reinsurance Company, s. 16; B. Adamczyk-Kloczkowska, Komercyjne ubezpieczenia zdrowotne, (w:) E. Wierzbicka (red.), Ubezpieczenia osobowe, Wolters Kluwer Polska, Warszawa 2008, s

2 technologii w sektorze ochrony zdrowia, rozwój rynku ubezpieczeniowego w danym kraju, czy kształtowanie postaw prozdrowotnych w społeczeństwie. W ujęciu teoretycznym funkcjonowanie mechanizmów rynkowych umożliwia optymalną alokację ograniczonych zasobów ochrony zdrowia, co wymaga jednak przyjęcia założenia o występowaniu doskonałej konkurencji 3. W rzeczywistości rynki prywatnych ubezpieczeń zdrowotnych, w szczególności tych o charakterze dobrowolnym, nie działają efektywnie lecz charakteryzują się występowaniem pewnych zagrożeń (nieprawidłowości), które powodują, że zastosowanie ubezpieczeń prywatnych może przynieść również niekorzystne skutki dla funkcjonowania systemu ochrony zdrowia i jego uczestników. Zjawiskiem typowym dla rynków ubezpieczeń zdrowotnych, jak również w szerszym ujęciu dla sektora ochrony zdrowia, jest asymetria informacji towarzysząca relacjom: ubezpieczony (pacjent) ubezpieczyciel (płatnik) oraz ubezpieczony ubezpieczyciel świadczeniodawca. W następstwie tego zjawiska może dochodzić do nieuzasadnionej z medycznego punktu widzenia konsumpcji świadczeń zdrowotnych, wynikającej z hazardu moralnego po stronie ubezpieczonych lub/i świadczeniodawców, a także negatywnej selekcji skutkującej wzrostem przeciętnego poziomu ryzyka w populacji ubezpieczonych i w efekcie wzrostem stawek ubezpieczeniowych. Do najważniejszych zagrożeń po stronie ubezpieczycieli należy zaliczyć nadmierną selekcję ryzyka (cream skimming) prowadzącą do segmentacji rynku i ograniczania dostępu do świadczeń medycznych dla osób potrzebujących, jak również monopol lub kartel skutkujący wzrostem składek ubezpieczeniowych i ograniczeniem wyboru oferty dla klientów 4. W celu przeciwdziałania wymienionym zjawiskom niezbędna jest odpowiednia polityka państwa, która może mieć charakter bezpośredniej regulacji rynku, a także wykorzystywać mechanizmy pośredniego wpływu na rynek, np. instrumenty polityki podatkowej. Zakłady ubezpieczeń, poprzez stosowane systemy oceny ryzyka ubezpieczeniowego oraz odpowiednią konstrukcję produktów ubezpieczeń zdrowotnych (np. udział własny, limity świadczeń, okresy karencji), również mogą wpływać na ograniczenie omawianych nieprawidłowości, w szczególności skutków hazardu moralnego. Celem niniejszego artykułu jest przedstawienie wybranych aspektów funkcjonowania prywatnych ubezpieczeń zdrowotnych we współczesnych systemach zdrowotnych krajów 3 A. Maynard, A. Dixon, op. cit., s Nieprawidłowości funkcjonowania rynków prywatnych ubezpieczeń zdrowotnych są stosunkowo dobrze scharakteryzowane w literaturze przedmiotu; szerzej m.in. N. Sekhri, W. Savedoff, Regulating private health insurance to serve the public interest: policy issues for developing countries, International Journal of Health Planning and Management 2006, nr 21, s. 362 i nast.; K. Black, H.D. Skipper, Life & Health Insurance, Prentice-Hall, Upper Sadle River, New Jersey 2000, s ; J. Suchecka, Ekonomia zdrowia i opieki zdrowotnej, Wolters Kluwer Polska, Warszawa 2010, s. 233; A. Maynard, A. Dixon, op. cit., s

3 europejskich. W pierwszej kolejności omówione zostanie znaczenie prywatnych ubezpieczeń zdrowotnych w strukturze wydatków na ochronę zdrowia na przykładzie wybranych krajów. Następnie przedstawione będą wnioski wynikające z dotychczasowych badań nad wpływem ubezpieczeń prywatnych na funkcjonowanie systemów zdrowotnych, w szczególności dotyczące obciążenia finansowego uczestników systemu, dostępu do świadczeń zdrowotnych, możliwości wyboru, jak również wpływu na koszty funkcjonowania systemu. 1. Udział prywatnych ubezpieczeń zdrowotnych w finansowaniu ochrony zdrowia W ciągu ostatnich kilkudziesięciu lat w większości krajów europejskich można zaobserwować systematyczny wzrost wydatków na ochronę zdrowia. Tendencja ta stała się istotnym problemem o charakterze globalnym. Wśród czynników, które przyczyniają się do rosnących wydatków zdrowotnych należy wymienić przede wszystkim: wzrost kosztów świadczeń zdrowotnych, procesy demograficzne (starzenia się społeczeństw), postęp w zakresie medycznej technologii i infrastruktury a także rosnące zapotrzebowanie na wysokiej jakości usługi medyczne, zwłaszcza w krajach rozwiniętych 5. Porównując kraje europejskie widoczne są znaczne dysproporcje w poziomie całkowitych wydatków przeznaczanych na ochronę zdrowia, wynikające głównie ze zróżnicowanego poziomu rozwoju gospodarczego poszczególnych krajów oraz charakteru prowadzonej polityki zdrowotnej. W 2008 r. wskaźnik udziału całkowitych wydatków zdrowotnych w PKB wahał się od ok. 5 6% dla Estonii, Cypru, Litwy, Rumunii i Turcji do ponad 10% w przypadku Francji, Austrii, Belgii, Niemiec, Mołdawii i Szwajcarii. Jak wynika z Wykresu nr 1, wartość analizowanego wskaźnika najczęściej stopniowo wzrasta, co oznacza, że w przypadku większości badanych krajów całkowite wydatki na ochronę zdrowia rosną szybciej niż tempo wzrostu PKB. Średnia wartość wskaźnika obliczona dla wszystkich krajów członkowskich Unii Europejskiej wzrosła z 7,94% w 1998 r. do 9,01% w 2008 r. 6 Wykres nr 1. Całkowite wydatki na ochronę zdrowia jako % PKB w wybranych krajach europejskich w latach Szerzej: L. Steinmann, R. Yeung, op.cit., s World Health Organization, European Health for All Database (HFA-DB); 3

4 12,00% 10,00% 8,00% 6,00% 4,00% 2,00% Belgia Francja Niemcy Łotwa Polska Mołdawia Szwecja Turcja Wlk Brytania 0,00% Źródło: World Health Organization, European Health for All Database (HFA-DB); W większości krajów kontynentu europejskiego tradycyjnie głównym źródłem finansowania ochrony zdrowia są środki publiczne (składki na obowiązkowe ubezpieczenie zdrowotne o charakterze ubezpieczenia społecznego i/lub przychody budżetu państwa/budżetów jednostek samorządu terytorialnego). W grupie badanych krajów środki te pokrywają około 69 84% całkowitych wydatków zdrowotnych (Wykres nr 2). Dominująca rola wydatków publicznych jest szczególnie widoczna w przypadku Norwegii (84,2% całkowitych wydatków na ochronę zdrowia w 2008 r.), Wielkiej Brytanii (82,6%), Czech (82,5%) i Szwecji (81,9%). Zaledwie trzy z analizowanych krajów (Cypr, Grecja i Szwajcaria) charakteryzują się stosunkowo mniejszym udziałem środków publicznych w finansowaniu opieki zdrowotnej (poniżej 61%). Towarzyszy temu relatywnie wyższy, w porównaniu do pozostałych krajów, poziom prywatnych wydatków zdrowotnych, głównie w formie bezpośrednich, bieżących wydatków gospodarstw domowych na świadczenia zdrowotne (płatności typu out-of-pocket). Wykres nr 2. Struktura wydatków zdrowotnych według źródeł finansowania w wybranych krajach europejskich w 2008 r. 4

5 Wlk. Brytania Szwajcaria Szwecja Hiszpania Słowacja Polska Norwegia Irlandia Węgry Grecja Niemcy Francja Finlandia Czechy Cypr Belgia Austria 100% 80% 60% 40% 20% 0% publiczne prywatne typu out-of-pocket prywatne typu pre-paid Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych z World Health Organization, European Health for All Database (HFA-DB); Generalnie, w odniesieniu do krajów europejskich można zauważyć tendencję wzrostu zaangażowania prywatnych funduszy w finansowanie ochrony zdrowia. Zjawisko to wynika bezpośrednio z prowadzonej polityki zdrowotnej, w szczególności dążenia do częściowego przesunięcia ciężaru finansowania na pacjentów (w formie częściowych lub całkowitych płatności za niektóre leki i świadczenia zdrowotne niepodlegające refundacji w ramach systemu publicznego), jak również jest związane z problemami w uzyskaniu szybkiego dostępu do świadczeń finansowanych ze środków publicznych, ze względu na stosunkowo niewielką podaż lub długie okresy oczekiwania. Wydatki typu out-of-pocket mają dominujący udział w strukturze prywatnych wydatków na ochronę zdrowia ponoszonych przez kraje europejskie. Do tej grupy wydatków należą: bezpośrednie opłaty za usługi medyczne, oficjalne dopłaty ze strony pacjentów (tzw. współpłacenie) do niektórych świadczeń zdrowotnych zawartych w pakiecie publicznym, jak również płatności nieformalne o charakterze dowodów wdzięczności. Wydatki o charakterze przedpłat (typu pre-paid), obejmujące prywatne ubezpieczenia zdrowotne i abonamenty zdrowotne, zwykle stanowią mniej niż 10% całkowitych wydatków na zdrowie. Wyjątkami są kraje o stosunkowo dobrze rozwiniętych rynkach dobrowolnych ubezpieczeń zdrowotnych (Francja, Niemcy, Szwajcaria, Irlandia). 5

6 W większości analizowanych krajów bezpośredni udział prywatnych ubezpieczeń zdrowotnych w finansowaniu ochrony zdrowia jest niewielki (Tabela nr 1). W 2008 r. wydatki zdrowotne z tytułu ubezpieczeń prywatnych stanowiły zazwyczaj mniej niż 6% całkowitych wydatków na ochronę zdrowia, za wyjątkiem Francji, Słowenii, Niemiec i Szwajcarii, a w krajach Europy Środkowo-Wschodniej miały wręcz marginalne znaczenie (poniżej 1%). Tabela nr 1. Wydatki na ochronę zdrowia finansowane z prywatnych ubezpieczeń zdrowotnych (PUZ) w wybranych krajach europejskich w 2008 roku podstawowe charakterystyki Kraj Wydatki z tytułu PUZ, per capita (w USD, wg PPP) Udział wydatków z PUZ w PKB (w %) Udział wydatków z PUZ w całkowitych wydatkach zdrowotnych (w %) Austria 184,55 0,46 4,73 Belgia 176,80 0,48 4,76 Czechy 2,93 0,01 0,16 Dania 69,69 0,18 1,79 Estonia 3,42 0,02 0,27 Finlandia 67,22 0,18 2,24 Francja 505,03 1,47 13,64 Hiszpania 167,50 0,51 5,84 Luksemburg 142,33 0,22 3,53 Niemcy 370,34 0,99 9,69 Polska 7,14 0,04 0,60 Portugalia 122,20 0,49 5,15 Słowenia 302,62 1,03 13,08 Szwecja 7,64 0,02 0,22 Szwajcaria 442,53 0,96 8,98 Węgry 32,62 0,16 2,24 Źródło: OECD Health Data; Warto zaznaczyć, że w przypadku Francji i Słowenii stosunkowo wysoki udział prywatnych ubezpieczeń zdrowotnych w finansowaniu sektora zdrowotnego wynika z dominującego komplementarnego charakteru tych ubezpieczeń, pokrywających ustawowe dopłaty do publicznie finansowanych świadczeń zdrowotnych. W obu tych krajach odsetek ludności korzystającej z ubezpieczeń prywatnych jest bardzo wysoki (odpowiednio 92% we 6

7 Francji (2007) i 73% w Słowenii (2008)) 7. W większości krajów OECD z prywatnych ubezpieczeń zdrowotnych korzysta mniej niż 50% populacji i pokrywają one mniej niż 5% wydatków na ochronę zdrowia 8. Podobnie udział wydatków zdrowotnych pokrywanych z prywatnych ubezpieczeń dla większości krajów europejskich nie przekracza 1% PKB, za wyjątkiem Francji i Słowenii. Analizując z kolei wartość wydatków zdrowotnych finansowanych z prywatnych ubezpieczeń w ujęciu per capita widoczne są ogromne dysproporcje, zwłaszcza przy porównaniu wartości omawianego wskaźnika dla krajów Europy Środkowo-Wschodniej z odpowiadającymi wartościami odnotowanymi w przypadku starych członków Unii Europejskiej. Tak znaczące zróżnicowanie jest odzwierciedleniem różnic w poziomie rozwoju rynków ubezpieczeń zdrowotnych, poziomie dochodów ludności, jak również skłonności do ubezpieczenia się w relacji do zakresu świadczeń finansowanych w ramach systemu publicznego. 2. Wpływ prywatnych ubezpieczeń zdrowotnych na funkcjonowanie systemów ochrony zdrowia niektóre problemy Rola i możliwości rozwoju prywatnych ubezpieczeń zdrowotnych w danym kraju są głównie zdeterminowane podmiotowym i przedmiotowym zakresem ustawowego zabezpieczenia zdrowotnego realizowanego najczęściej ze środków publicznych. Z drugiej strony, wpływ prywatnych ubezpieczeń na system ochrony zdrowia zależy w znacznym stopniu od dominującej roli, jaką pełnią one w tym systemie 9. W analizie dotychczasowych wyników badań dotyczących wpływu prywatnych ubezpieczeń zdrowotnych na różne aspekty funkcjonowania systemów zdrowotnych wskazana jest ostrożność w ich interpretacji, wynikająca z niepowtarzalnego charakteru każdego systemu ochrony zdrowia i jego specyficznych uwarunkowań, a także zróżnicowania rynków ubezpieczeń zdrowotnych w poszczególnych krajach. W przypadku krajów europejskich wnioski z badań 7 V. Paris, M. Devaux, L. Wei, op. cit., s. 26; The European Health Insurance Market in 2008, CEA Statistics 2010, nr 41; 8 V. Paris, M. Devaux, L. Wei, op. cit., s Biorąc pod uwagę rolę, jaką prywatne, dobrowolne ubezpieczenia zdrowotne pełnią w systemach ochrony zdrowia najczęściej dokonuje się podziału na: ubezpieczenia substytucyjne (alternatywne, zastępcze), ubezpieczenia komplementarne (uzupełniające) oraz ubezpieczenia suplementarne (wzbogacające, dodatkowe lub duplikujące); por. m.in.: J. Wasem, S. Greß, K.G.K. Okma, The Role of Private Health Insurance in Social Health Insurance Countries, (w:) R.B. Saltman, R. Busse i J. Figueras (red.), Social Health Insurance Systems in Western Europe, Open University Press, McGraw-Hill House 2004, s. 227; J.P. Weiner, J.C. Famadas, H.R. Waters, D. Gikic, Managed Care and Private Health Insurance in a Global Context, Journal of Health Politics, Policy and Law 2008, nr 33(6), s. 1116; S. Thomson, What Role for Voluntary Health Insurance, (w:) J. Kutzin, Ch. Cashin, M. Jakab (red.), Implementing Health Financing Reform. Lessons from Countries in Transition, European Observatory on Health Systems and Policies, World Health Organization 2010, s ; J. Suchecka, op. cit., s. 242; T. Szumlicz, Ubezpieczenie społeczne. Teoria dla praktyki, Oficyna Wydawnicza Branta, Bydgoszcz-Warszawa 2005, s

8 przeprowadzonych w omawianym obszarze są stosunkowo ograniczone, częściowo ze względu na niewielkie znaczenie ubezpieczeń prywatnych w finansowaniu ochrony zdrowia, a częściowo ze względu na problemy z dostępem do kompleksowych i porównywalnych danych 10. Jednym z podstawowych aspektów funkcjonowania systemu ochrony zdrowia powinno być zapewnienie sprawiedliwego, z punktu widzenia solidaryzmu społecznego, udziału poszczególnych uczestników w finansowaniu tego systemu. Oznacza to, że ludzie bogaci powinni mieć proporcjonalnie większy udział w finansowaniu ochrony zdrowia niż ludzie biedniejsi. Należy zaznaczyć, że sprawiedliwy udział w finansowaniu jest tu rozumiany jako sprawiedliwy społecznie udział w pokryciu kosztów świadczeń zdrowotnych a nie jako sprawiedliwość w redystrybucji tych świadczeń. W przypadku prywatnych ubezpieczeń zdrowotnych o charakterze dobrowolnym wysokość składki zależy na ogół od poziomu ubezpieczanego ryzyka 11 (szacowanego indywidualnie lub w odniesieniu do grupy) oraz przewidywanych kosztów świadczeń zdrowotnych, zatem nie jest ona powiązana z wysokością dochodów osób ubezpieczonych 12. Sugeruje to regresywny wpływ na podział obciążeń finansowych, ponieważ ludzie o niskich dochodach płacą proporcjonalnie wyższe składki niż ludzie bogaci. Ponadto, osoby biedniejsze charakteryzują się przeciętnie wyższym poziomem ryzyka zachorowalności i śmiertelności niż ludzie bogaci, co dodatkowo wpływa na wzrost wysokości składek w tej grupie. W odniesieniu do krajów europejskich brakuje aktualnych i kompleksowych analiz dotyczących wpływu prywatnych ubezpieczeń zdrowotnych na obciążenie finansowe uczestników systemu. Wyniki międzynarodowych badań przeprowadzonych w latach 90. XX wieku 13 wskazują, że prywatne ubezpieczenia zdrowotne o charakterze dominującym (USA) lub obowiązkowym (Szwajcaria), obejmujące ochroną większość populacji mają wysoce regresywny wpływ na finansowanie ochrony zdrowia. Ubezpieczenia komplementarne, 10 Por. S. Thomson, E. Mossialos, What are the equity, efficiency, cost containment and choice implications of private health-care funding in western Europe?, Health Evidence Network Report, WHO Regional Office for Europe, Copenhagen 2004, s W przypadku zastosowania zasady community rating wysokość składki jest kalkulowana w oparciu o przewidywane koszty świadczeń zdrowotnych dla danej wspólnoty ryzyka i jest ona jednakowa dla wszystkich ubezpieczonych, niezależnie od wieku i innych uwarunkowań ryzyka; por. S. Folland, A.C. Goodman, M. Stano, The economics of health and health care, Pearson Education, Upper Saddle River, New Jersey 2007, s ; J. Owoc, Ubezpieczenia zdrowotne szanse i zagrożenia, Wiadomości Ubezpieczeniowe 2009, nr 2, s W krajach Unii Europejskiej jedynym przykładem dobrowolnych ubezpieczeń zdrowotnych, w których składka uwzględnia poziom dochodów są grupowe ubezpieczenia zdrowotne prowadzone przez towarzystwa ubezpieczeń wzajemnych we Francji; S. Thomson, E. Mossialos, Private, s A. Wagstaff i in., Equity in the finance of health care: some further international comparisons, Journal of Health Economics 1999, nr 18 (3), s ; E. van Doorslaer i in., The redistributive effect of health care finance in twelve OECD countries, Journal of Health Economics 1999, nr 18 (3), s , za: S. Thomson, E. Mossialos, Private..., s

9 pokrywające koszty ustawowych dopłat, również przyczyniają się do regresywnego obciążenia finansowego uczestników systemu, w szczególności, gdy korzysta z nich znaczna część populacji, a ich nabywcami są przede wszystkim ludzie średnio zamożni. W przypadku ubezpieczeń suplementarnych i substytucyjnych, nabywanych głównie przez ludzi o wyższych dochodach, odnotowano umiarkowanie progresywny wpływ na finansowanie ochrony zdrowia 14. Kolejnym istotnym aspektem funkcjonowania współczesnych systemów ochrony zdrowia jest zapewnienie każdemu uczestnikowi dostępu do określonych świadczeń zdrowotnych w sytuacji, gdy zaistnieje potrzeba skorzystania z tych świadczeń. Ze względu na problem negatywnej selekcji, zakłady ubezpieczeń oferujące prywatne ubezpieczenia zdrowotne starają się zachęcić do zakupu ubezpieczenia osoby o potencjalnie niższym od przeciętnego poziomie ryzyka i równocześnie zniechęcić osoby odznaczające się wyższym ryzykiem. W tym celu mogą stosować różne instrumenty służące ograniczeniu ryzyka, w tym m.in. wyłączenia z zakresu ochrony uprzednio istniejących schorzeń, limity wieku ubezpieczonych, świadczenie krótkoterminowej ochrony, czy zastosowanie udziału własnego. Działania takie powodują, że niektórzy ludzie nie mają możliwości skorzystania z ochrony ubezpieczeniowej w ogóle lub w przystępniej dla nich cenie. Problem ten dotyczy w szczególności osób starszych, o złym stanie zdrowia, niepełnosprawnych, a także osób o niskich dochodach. W krajach, gdzie prywatne ubezpieczenia zdrowotne mają charakter obowiązkowy istnieją na ogół odpowiednie przepisy dotyczące funkcjonowania tego rynku (brak możliwości odmowy ubezpieczenia, brak oceny ryzyka, system wyrównujący ryzyko), co ma na celu przeciwdziałanie negatywnej selekcji i zapewnienie powszechnego dostępu ludności do świadczeń zdrowotnych. W odniesieniu do ubezpieczeń dobrowolnych o charakterze substytucyjnym, które stanowią jedyne lub główne źródło finansowania ochrony zdrowia niektórych grup ludności, również stosuje się specjalne regulacje prawne mające na celu ograniczenie finansowych barier dostępu, np. wymóg świadczenia dożywotniej ochrony ubezpieczeniowej, czy ustawowo regulowany minimalny zakres świadczeń przysługujący osobom starszym za określoną wysokości składki 15. Funkcjonowanie ubezpieczeń komplementarnych, pokrywających ustawowe dopłaty do świadczeń refundowanych w ramach pakietu publicznego, może stwarzać finansowe bariery dostępu do ochrony zdrowia, w szczególności dla osób, których poziom dochodu nieznacznie przekracza próg umożliwiający zwolnienie z dopłat. Równocześnie, osoby posiadające 14 Szerzej: S. Thomson, E. Mossialos, Private, s S. Thomson, E. Mossialos, What are the equity, s

10 ubezpieczenia komplementarne są bardziej skłonne do częstego korzystania z wizyt lekarskich niż osoby nie posiadające dodatkowej ochrony, co w konsekwencji prowadzi do wzrostu kosztów dla całego systemu 16. Z kolei ubezpieczenia o charakterze suplementarnym zwiększają nierówności w dostępie do ochrony zdrowia zwłaszcza, gdy pozwalają na ominięcie kolejek osób oczekujących na świadczenia finansowane ze środków publicznych. Ponadto, funkcjonowanie tych ubezpieczeń może zakłócać alokację publicznych zasobów ochrony zdrowia w szczególności, gdy świadczeniodawcy świadczą równocześnie usługi finansowane ze środków publicznych i prywatnych, ich wydajność jest ograniczona, a ubezpieczenia prywatne stwarzają bodźce do lepszego traktowania pacjentów prywatnych. Przykładowo, w Irlandii osoby posiadające ubezpieczenie prywatne mogą korzystać z wydzielonych, prywatnych łóżek w publicznych szpitalach. Badania przeprowadzone w tym kraju pokazały, że korzystanie ze wszystkich rodzajów leczenia szpitalnego przez prywatnych pacjentów wzrastało w szybszym tempie w porównaniu do świadczeń wykorzystywanych przez pacjentów publicznych 17. Istotną zaletą funkcjonowania prywatnych ubezpieczeń zdrowotnych jest zwiększenie możliwości wyboru dla ubezpieczonych, jednak w praktyce nie zawsze przynosi to wyłącznie korzystne rezultaty. Osoby posiadające ubezpieczenia prywatne mają możliwość wyboru miejsca leczenia (placówki medycznej), lekarza prowadzącego, sposobu leczenia, w zależności od wybranego zakresu ochrony ubezpieczeniowej. W krajach europejskich zakłady ubezpieczeń oferują zazwyczaj bardzo szeroką ofertę pakietów ubezpieczeń zdrowotnych. Teoretycznie, sytuacja taka pozwala ubezpieczonym na dopasowanie zakresu ochrony do ich indywidualnych potrzeb. Należy jednak zaznaczyć, że w praktyce klienci najczęściej nie posiadają wystarczającej wiedzy o produktach ubezpieczeniowych i mają trudności z porównaniem szerokiej gamy pakietów ubezpieczeń zdrowotnych, zwłaszcza gdy ubezpieczyciele w różny sposób definiują pojęcia stosowane do opisu zakresu świadczonej ochrony ubezpieczeniowej. Brak zrozumiałej informacji odnośnie zakresu, warunków i ceny ubezpieczenia powoduje, że część klientów nabywa ochronę nieadekwatną do swoich potrzeb 18. Jak już wcześniej wspomniano, prywatne ubezpieczenia zdrowotne pozwalają również na uzyskanie dodatkowych przychodów dla sektora zdrowotnego. Z drugiej strony, działalność w zakresie ubezpieczeń prywatnych charakteryzuje się wyższym poziomem kosztów w 16 Por. J. Owoc, op. cit., s S. Thomson, E. Mossialos, What are the equity, s Ibidem, s

11 porównaniu do publicznych systemów ochrony zdrowia. Do pewnego stopnia jest to efektem stosunkowo mniejszej skali działalności, co powoduje rozłożenie kosztów świadczeń zdrowotnych na mniejszą wspólnotę ubezpieczonych. Wysokie koszty administracyjne ubezpieczycieli prywatnych wynikają jednak głównie z konieczności poniesienia wydatków w obszarze działalności techniczno-ubezpieczeniowej, związanych z oceną ryzyka ubezpieczeniowego, kalkulacją składek, konstrukcją produktów ubezpieczeniowych, procesem likwidacji szkód oraz ewentualnym zastosowaniem reasekuracji. Ponadto, zakłady ubezpieczeń ponoszą koszty reklamy, marketingu, dystrybucji, jak również oczekuje się od nich wypracowania zysku (lub nadwyżki). Z danych OECD wynika, że w przypadku prywatnych ubezpieczeń zdrowotnych koszty administracyjne stanowią zwykle 10-25% przychodów ze składek, podczas gdy koszty administracyjne publicznych systemów zdrowotnych na ogół nie przekraczają 10% 19. Warto też dodać, że w krajach Europy Zachodniej, gdzie rynki prywatnych ubezpieczeń zdrowotnych są stosunkowo dobrze rozwinięte, zakłady ubezpieczeń nie mają wystarczających bodźców do zwiększenia dyscypliny w obszarze ponoszonych kosztów. Konkurencja między ubezpieczycielami oferującymi prywatne ubezpieczenia zdrowotne opiera się najczęściej na odpowiedniej selekcji ryzyka a większość prób ograniczenia poziomu kosztów dotyczy strony popytowej 20. Podsumowanie Prywatne ubezpieczenia zdrowotne jako dodatkowa, dobrowolna metoda finansowania ochrony zdrowia mogą mieć korzystny wpływ na funkcjonowanie systemów zdrowotnych, głownie poprzez zapewnienie dodatkowych przychodów, ułatwienie dostępu do świadczeń zdrowotnych, czy zwiększenie możliwości wyboru dla pacjentów. Aby jednak możliwe było osiągnięcie wymienionych korzyści, rynek prywatnych ubezpieczeń zdrowotnych wymaga odpowiedniej regulacji w celu przeciwdziałania skutkom asymetrii informacji oraz dla zapewnienia uczestnikom systemu dostępu do świadczeń zdrowotnych i ochrony interesów konsumenckich. Jak wynika z przeprowadzonej analizy, prywatne ubezpieczenia zdrowotne najczęściej nie mają w krajach europejskich znaczącego udziału w finansowaniu ochrony zdrowia. Wielkość rynku ubezpieczeń zdrowotnych w danym kraju oraz jego potencjał rozwojowy są głównie, choć nie wyłącznie, zdeterminowane przez zakres obowiązkowego zabezpieczenia 19 S. Thomson, E. Mossialos, Private, s Szerzej: S. Thomson, E. Mossialos, What are the equity, s

12 zdrowotnego finansowanego ze środków publicznych. Biorąc po uwagę konieczność wzrostu zaangażowania prywatnych źródeł finansowania świadczeń zdrowotnych, można jednak oczekiwać, że również udział prywatnych ubezpieczeń będzie się zwiększał. Dotychczasowe doświadczenia krajów europejskich pokazują, że zastosowanie prywatnych ubezpieczeń zdrowotnych, oczywiście w zależności od ich roli i rozmiarów rynku, może również w niekorzystny sposób wpływać na prawidłowe funkcjonowanie systemów zdrowotnych. Można tu wymienić następujące zagrożenia związane z funkcjonowaniem prywatnych ubezpieczeń zdrowotnych: w przypadku ubezpieczeń substytucyjnych umożliwienie określonym grupom ludności rezygnacji z uczestnictwa w systemie publicznym powoduje wzrost przeciętnego poziomu zachorowalności w populacji objętej finansowaniem publicznym, co przy równoczesnej utracie części przychodów ze składek może zagrażać długoterminowej stabilności finansowej systemu publicznego; ubezpieczenia komplementarne, pokrywające ustawowe dopłaty do świadczeń finansowanych w ramach pakietu ustawowego, prowadzą do zwiększenia nierówności w dostępie do ochrony zdrowia, ze względu na możliwości finansowe pacjentów; ubezpieczenia suplementarne również zwiększają nierówności w dostępie do świadczeń zdrowotnych, a także zakłócają alokację zasobów publicznych w przypadku, gdy nie ma wyraźnie określonej granicy między zakresem świadczeń finansowanych publicznie i prywatnie, realizowanych przez danego świadczeniodawcę; zastosowanie prywatnych ubezpieczeń zdrowotnych zwiększa możliwości wyboru dla ubezpieczonych, jednak przy braku zrozumiałej informacji odnośnie zakresu ochrony, ceny i warunków ubezpieczenia część klientów nabywa ochronę nieadekwatną do swoich potrzeb; działalność w zakresie prywatnych ubezpieczeń zdrowotnych generuje wyższe koszty administracyjne w porównaniu do systemów finansowanych publicznie; dodatkowo brakuje bodźców zachęcających ubezpieczycieli do większej dyscypliny kosztowej. W odniesieniu do Polski oraz innych krajów Europy Środkowo-Wschodniej powyższe wnioski powinny być uwzględnione w pracach nad dalszym rozwojem rynków prywatnych ubezpieczeń zdrowotnych. W projektowaniu odpowiednich regulacji dotyczących funkcjonowania ubezpieczeń prywatnych, kluczowym aspektem jest zdefiniowanie relacji pomiędzy tymi ubezpieczeniami a ustawowym zabezpieczeniem zdrowotnym, przy uwzględnieniu specyficznych uwarunkowań danego kraju. Istotne są również obowiązki 12

13 informacyjne spoczywające na zakładach ubezpieczeń, które powinny wpływać na większą przejrzystość i ułatwiać porównywalność oferowanych produktów, a także regulacje określające granice między prywatnym i publicznym sektorem ochrony zdrowia. Dr Marta Borda, Katedra Ubezpieczeń Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu Summary of the article Selected aspects of private health insurance in the European countries In the most European countries private health insurance does not play a significant role in health care financing. However, taking into account an increasing demand for health care services and insufficient cover provided by public health care, private health insurance is expected to become more considerable. Private health insurance may offer potential advantages over public systems in terms of more effective allocation of health care resources, faster access to health care services, wider consumers choice and improved quality of benefits provided. On the other hand, if the market of health insurance is not regulated properly, it can have a negative influence on the health care system and its participants. The purpose of the paper is to present the selected aspects of private health insurance application in the European countries. Firstly, the contribution of private health insurance to health care financing in the European countries is analysed. Next, the results of research concerning the impact of private health insurance on the health care systems are discussed. The considered aspects include the following: equity in health care funding, access to health care, consumer choice and the level of administrative costs. 13

Analiza wpływu dodatkowego strumienia wydatków zdrowotnych na gospodarkę

Analiza wpływu dodatkowego strumienia wydatków zdrowotnych na gospodarkę Analiza wpływu dodatkowego strumienia wydatków zdrowotnych na gospodarkę 8 maja 2014 Łukasz Zalicki 85+ 80-84 75-79 70-74 65-69 60-64 55-59 50-54 45-49 40-44 35-39 30-34 25-29 20-24 15-19 10-14 5-9 0-4

Bardziej szczegółowo

Struktura wydatków na zdrowie Rodzaje ubezpieczeń Rynek ubezpieczeń zdrowotnych w Polsce i Europie Potencjał rozwoju ubezpieczeń zdrowotnych i

Struktura wydatków na zdrowie Rodzaje ubezpieczeń Rynek ubezpieczeń zdrowotnych w Polsce i Europie Potencjał rozwoju ubezpieczeń zdrowotnych i Struktura wydatków na zdrowie Rodzaje ubezpieczeń Rynek ubezpieczeń zdrowotnych w Polsce i Europie Potencjał rozwoju ubezpieczeń zdrowotnych i abonamentów medycznych w Polsce Propozycje Ministerstwa Zdrowia

Bardziej szczegółowo

Prywatne ubezpieczenia zdrowotne (PHI/VHI) w Europie analiza porównawcza wybranych charakterystyk. Dr Alicja Sobczak,

Prywatne ubezpieczenia zdrowotne (PHI/VHI) w Europie analiza porównawcza wybranych charakterystyk. Dr Alicja Sobczak, Prywatne ubezpieczenia zdrowotne (PHI/VHI) w Europie analiza porównawcza wybranych charakterystyk Dr Alicja Sobczak, Wydział Zarządzania, Uniwersytet Warszawski Podyplomowe Studia Menadżerskie Zarządzanie

Bardziej szczegółowo

Wyzwania stojące przed systemem finansowania ochrony zdrowia w Polsce

Wyzwania stojące przed systemem finansowania ochrony zdrowia w Polsce Wyzwania stojące przed systemem finansowania ochrony zdrowia w Polsce Łukasz Zalicki Partner EY V Forum Ochrony Zdrowia Krynica, 2 września 214 Wyzwania stojące przed systemem ochrony zdrowia Analizując

Bardziej szczegółowo

Czy równe dopłaty bezpośrednie w UE byłyby sprawiedliwe? Prof. J. Kulawik, Mgr. inż. A. Kagan, Dr B. Wieliczko

Czy równe dopłaty bezpośrednie w UE byłyby sprawiedliwe? Prof. J. Kulawik, Mgr. inż. A. Kagan, Dr B. Wieliczko Czy równe dopłaty bezpośrednie w UE byłyby sprawiedliwe? Prof. J. Kulawik, Mgr. inż. A. Kagan, Dr B. Wieliczko Teza do potwierdzenia Zawodność rynku i państwa a rolnictwo Efektywne dostarczanie dobra publicznego

Bardziej szczegółowo

16 lat rynku wewnętrznego w Polsce produkcja usług czy zdrowia?

16 lat rynku wewnętrznego w Polsce produkcja usług czy zdrowia? 16 lat rynku wewnętrznego w Polsce produkcja usług czy zdrowia? Marek Balicki Inauguracyjne posiedzenie Narodowej Rady Rozwoju Bezpieczeństwo zdrowotne Polaków diagnoza sytuacji Warszawa, 16 października

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenia w liczbach 2012. Rynek ubezpieczeń w Polsce

Ubezpieczenia w liczbach 2012. Rynek ubezpieczeń w Polsce Ubezpieczenia w liczbach 2012 Rynek ubezpieczeń w Polsce Ubezpieczenia w liczbach 2012 Rynek ubezpieczeń w Polsce Autorem niniejszej broszury jest Polska Izba Ubezpieczeń. Jest ona chroniona prawami autorskimi.

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenia w liczbach 2013. Rynek ubezpieczeń w Polsce

Ubezpieczenia w liczbach 2013. Rynek ubezpieczeń w Polsce Ubezpieczenia w liczbach 2013 Rynek ubezpieczeń w Polsce Ubezpieczenia w liczbach 2013 Rynek ubezpieczeń w Polsce Autorem niniejszej broszury jest Polska Izba Ubezpieczeń. Jest ona chroniona prawami autorskimi.

Bardziej szczegółowo

WYRÓWNYWANIE POZIOMU ROZWOJU POLSKI I UNII EUROPEJSKIEJ

WYRÓWNYWANIE POZIOMU ROZWOJU POLSKI I UNII EUROPEJSKIEJ dr Barbara Ptaszyńska Wyższa Szkoła Bankowa w Poznaniu WYRÓWNYWANIE POZIOMU ROZWOJU POLSKI I UNII EUROPEJSKIEJ Wprowadzenie Podstawowym celem wspólnoty europejskiej jest wyrównanie poziomu rozwoju poszczególnych

Bardziej szczegółowo

Płatności bezgotówkowe w Polsce wczoraj, dziś i jutro

Płatności bezgotówkowe w Polsce wczoraj, dziś i jutro Adam Tochmański / Przewodniczący Koalicji na rzecz Obrotu Bezgotówkowego i Mikropłatności, Dyrektor Departamentu Systemu Płatniczego w Narodowym Banku Polskim Płatności bezgotówkowe w Polsce wczoraj, dziś

Bardziej szczegółowo

w systemie oc hrony zdrowia Katedra Ubezpieczenia Społecznego Szkoła Główna Handlowa w Warszawie

w systemie oc hrony zdrowia Katedra Ubezpieczenia Społecznego Szkoła Główna Handlowa w Warszawie Miejsce i rola prywatnych płatników w systemie oc hrony zdrowia warunki konkurencyjności oraz powszechności dr Barbara Więckowska dr Barbara Więckowska Katedra Ubezpieczenia Społecznego Szkoła Główna Handlowa

Bardziej szczegółowo

Modele systemów organizacji i finansowania sportu powszechnego w Europie

Modele systemów organizacji i finansowania sportu powszechnego w Europie Modele systemów organizacji i finansowania sportu powszechnego w Europie Dr Renata Włoch Projekt Społeczny 2012 Instytut Socjologii UW r.wloch@uw.edu.pl Europejski model sportu Uznanie roli sportu przez

Bardziej szczegółowo

Rola i funkcja dodatkowych ubezpieczeń zdrowotnych we współczesnych systemach ochrony zdrowia analiza i rekomendacje dla Polski

Rola i funkcja dodatkowych ubezpieczeń zdrowotnych we współczesnych systemach ochrony zdrowia analiza i rekomendacje dla Polski Rola i funkcja dodatkowych ubezpieczeń zdrowotnych we współczesnych systemach ochrony zdrowia analiza i rekomendacje dla Polski Maj 2013 2 Polska Izba Ubezpieczeń rnst & Young Spis treści 1. Wprowadzenie...

Bardziej szczegółowo

Rola i funkcja dodatkowych ubezpieczeń zdrowotnych we współczesnych systemach ochrony zdrowia analiza i rekomendacje dla Polski

Rola i funkcja dodatkowych ubezpieczeń zdrowotnych we współczesnych systemach ochrony zdrowia analiza i rekomendacje dla Polski Rola i funkcja dodatkowych ubezpieczeń zdrowotnych we współczesnych systemach ochrony zdrowia analiza i rekomendacje dla Polski Maj 2013 Raport powstał we współpracy Polskiej Izby Ubezpieczeń z Ernst&Young.

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Społecznych i Warunków Życia. Narodowy Rachunek Zdrowia za 2011 rok

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Społecznych i Warunków Życia. Narodowy Rachunek Zdrowia za 2011 rok Materiał na konferencję prasową w dniu 23 lipca 2013 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Społecznych i Warunków Życia Notatka informacyjna Narodowy Rachunek Zdrowia za 2011 rok WPROWADZENIE

Bardziej szczegółowo

Z UNII DO POLSKI, z POLSKI DO UNII, ILE, ZA CO i NA CO CZYLI CZY POLSKA BĘDZIE PŁATNIKIEM NETTO?

Z UNII DO POLSKI, z POLSKI DO UNII, ILE, ZA CO i NA CO CZYLI CZY POLSKA BĘDZIE PŁATNIKIEM NETTO? Z UNII DO POLSKI, z POLSKI DO UNII, ILE, ZA CO i NA CO CZYLI CZY POLSKA BĘDZIE PŁATNIKIEM NETTO? Przystąpienie Polski do Unii Europejskiej jest kwestią wyboru pewnego modelu cywilizacyjnego. Skutki ekonomiczne

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenia w liczbach 2014. Rynek ubezpieczeń w Polsce

Ubezpieczenia w liczbach 2014. Rynek ubezpieczeń w Polsce Ubezpieczenia w liczbach 2014 Rynek ubezpieczeń w Polsce Autorem niniejszej broszury jest Polska Izba Ubezpieczeń. Jest ona chroniona prawami autorskimi. W przypadku cytowania jej fragmentów należy wskazać

Bardziej szczegółowo

Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie. Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ

Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie. Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie Polski do strefy euro Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ Plan prezentacji 1. Nominalne kryteria konwergencji

Bardziej szczegółowo

Wynagrodzenie minimalne w Polsce i w krajach Unii Europejskiej

Wynagrodzenie minimalne w Polsce i w krajach Unii Europejskiej Wynagrodzenie minimalne w Polsce i w krajach Unii Europejskiej Płaca minimalna w krajach unii europejskiej Spośród 28 państw członkowskich Unii Europejskiej 21 krajów posiada regulacje dotyczące wynagrodzenia

Bardziej szczegółowo

Ocena polskiego systemu ochrony zdrowia

Ocena polskiego systemu ochrony zdrowia Ocena polskiego systemu ochrony zdrowia Alicja Sobczak Uniwersytet Warszawski Wydział Zarządzania Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Złożoność systemu

Bardziej szczegółowo

dr Sławomir Nałęcz Z-ca dyr. Dep. Badań Społecznych i Warunków Życia Główny Urząd Statystyczny

dr Sławomir Nałęcz Z-ca dyr. Dep. Badań Społecznych i Warunków Życia Główny Urząd Statystyczny dr Sławomir Nałęcz Z-ca dyr. Dep. Badań Społecznych i Warunków Życia Główny Urząd Statystyczny Wyniki Narodowego Spisu Ludności i Mieszkań 2002, 2011. Wskaźnik NEET w Polsce na tle innych krajów Unii Europejskiej

Bardziej szczegółowo

Edukacja a rynek pracy. dr Dariusz Danilewicz Katedra Rozwoju Kapitału Ludzkiego Szkoła Główna Handlowa w Warszawie

Edukacja a rynek pracy. dr Dariusz Danilewicz Katedra Rozwoju Kapitału Ludzkiego Szkoła Główna Handlowa w Warszawie Edukacja a rynek pracy dr Dariusz Danilewicz Katedra Rozwoju Kapitału Ludzkiego Szkoła Główna Handlowa w Warszawie Rynek pracy co to? Zatrudnianie nie jest koniecznością Rynek pracy jako całość to byt

Bardziej szczegółowo

Unijny rynek gazu model a rzeczywistość. Zmiany na europejskich rynkach gazu i strategie największych eksporterów Lidia Puka PISM, 21.06.2012 r.

Unijny rynek gazu model a rzeczywistość. Zmiany na europejskich rynkach gazu i strategie największych eksporterów Lidia Puka PISM, 21.06.2012 r. Unijny rynek gazu model a rzeczywistość Zmiany na europejskich rynkach gazu i strategie największych eksporterów Lidia Puka PISM, 21.06.2012 r. Analiza trendów Wydobycie gazu w UE w 2010 r. Holandia Wielka

Bardziej szczegółowo

Jak pokonać bariery dla (eko)innowacji w Polsce?

Jak pokonać bariery dla (eko)innowacji w Polsce? Jak pokonać bariery dla (eko)innowacji w Polsce? Maciej Bukowski Instytut Badań Strukturalnych Warszawa, 25.05.2012 Plan Wprowadzenie po co Polsce (eko)innowacje. Pułapka średniego dochodu Nie ma ekoinnowacyjności

Bardziej szczegółowo

Korzyści z rozwoju rynku dodatkowych ubezpieczeń zdrowotnych w Polsce

Korzyści z rozwoju rynku dodatkowych ubezpieczeń zdrowotnych w Polsce Korzyści z rozwoju rynku dodatkowych ubezpieczeń zdrowotnych w Polsce Dorota M. Fal Doradca Zarządu Polskiej Izby Ubezpieczeń Konferencja Polskiej Izby Ubezpieczeń Dodatkowe ubezpieczenia zdrowotne -efektywny

Bardziej szczegółowo

- jako alternatywne inwestycje rynku kapitałowego.

- jako alternatywne inwestycje rynku kapitałowego. Fundusze hedgingowe i private equity - jako alternatywne inwestycje rynku kapitałowego. Dr Małgorzata Mikita Wyższa Szkoła a Handlu i Prawa im. R. Łazarskiego w Warszawie Do grupy inwestycji alternatywnych

Bardziej szczegółowo

Udział polityki spójności stale rośnie: - w 1965r. wynosił 6% - w 1988 r. wynosił 17% - w 2013r. wyniesie 36%

Udział polityki spójności stale rośnie: - w 1965r. wynosił 6% - w 1988 r. wynosił 17% - w 2013r. wyniesie 36% Jakie zmiany mogą czekać rolników po 2013? Czy będą to zmiany gruntowne czy jedynie kosmetyczne? Czy poszczególne instrumenty WPR będą ewaluować czy też zostaną uzupełnione o nowe elementy? Reforma WPR

Bardziej szczegółowo

ROZDZIAŁ 21 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA KOBIET I MĘŻCZYZN W POLSCE NA TLE KRAJÓW UNII EUROPEJSKIEJ

ROZDZIAŁ 21 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA KOBIET I MĘŻCZYZN W POLSCE NA TLE KRAJÓW UNII EUROPEJSKIEJ Patrycja Zwiech ROZDZIAŁ 21 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA KOBIET I MĘŻCZYZN W POLSCE NA TLE KRAJÓW UNII EUROPEJSKIEJ 1. Wstęp Polska, będąc członkiem Unii Europejskiej, stoi przed rozwiązaniem wielu problemów.

Bardziej szczegółowo

Report Card 13. Równe szanse dla dzieci Nierówności w zakresie warunków i jakości życia dzieci w krajach bogatych. Warszawa, 14 kwietnia 2016 r.

Report Card 13. Równe szanse dla dzieci Nierówności w zakresie warunków i jakości życia dzieci w krajach bogatych. Warszawa, 14 kwietnia 2016 r. Report Card 13 Równe szanse dla dzieci Nierówności w zakresie warunków i jakości życia dzieci w krajach bogatych Warszawa, 14 kwietnia 2016 r. O UNICEF UNICEF jest agendą ONZ zajmującą się pomocą dzieciom

Bardziej szczegółowo

Emerytury. {Pensions}

Emerytury. {Pensions} Emerytury {Pensions} 182 CODZIENNE ŻYCIE W IRLANDII Istnieją trzy rodzaje emerytur państwowych. Dwie z nich oparte są na składkach płaconych jako część ubezpieczenia społecznego emerytura państwowa pomostowa

Bardziej szczegółowo

realizacji inwestycji zagranicznych w gminach woj. Opolskiego

realizacji inwestycji zagranicznych w gminach woj. Opolskiego Opłacalno acalność realizacji inwestycji zagranicznych w gminach woj. Opolskiego Prof. UG dr hab. Przemysław Kulawczuk Andrzej Poszewiecki Opole, 3 marca 2009 roku Tabela 1. NajwyŜsze stawki nominalnego

Bardziej szczegółowo

WYZWANIA NA RYNKU ENERGII

WYZWANIA NA RYNKU ENERGII BLOK TEMATYCZNY: Zrównoważone finansowanie infrastruktury WYZWANIA NA RYNKU ENERGII Nowe oferty dostawców i zmienione zachowania użytkowników dr Andrzej Cholewa dr Jana Pieriegud Sopot, 26 czerwca 2013

Bardziej szczegółowo

Regulatorzy w trosce o kondycję kredytu hipotecznego podsumowanie ostatnich kuracji i nisze dla biznesu bankowo-ubezpieczeniowego.

Regulatorzy w trosce o kondycję kredytu hipotecznego podsumowanie ostatnich kuracji i nisze dla biznesu bankowo-ubezpieczeniowego. Regulatorzy w trosce o kondycję kredytu hipotecznego podsumowanie ostatnich kuracji i nisze dla biznesu bankowo-ubezpieczeniowego. dr Agnieszka Tułodziecka Fundacja na Rzecz Kredytu Hipotecznego Historyczne

Bardziej szczegółowo

FORUM NOWOCZESNEGO SAMORZĄDU

FORUM NOWOCZESNEGO SAMORZĄDU FORUM NOWOCZESNEGO SAMORZĄDU Krzysztof Pietraszkiewicz Prezes Związku Banków Polskich Warszawa 02.12.2015 Transformacja polskiej gospodarki w liczbach PKB w Polsce w latach 1993,2003 i 2013 w mld PLN Źródło:

Bardziej szczegółowo

KONSULTACJE NA TEMAT RÓŻNORODNOŚCI W MIEJSCU PRACY ORAZ ANTYDYSKRYMINACJI

KONSULTACJE NA TEMAT RÓŻNORODNOŚCI W MIEJSCU PRACY ORAZ ANTYDYSKRYMINACJI KONSULTACJE NA TEMAT RÓŻNORODNOŚCI W MIEJSCU PRACY ORAZ ANTYDYSKRYMINACJI 14.06.2005-15.07.2005 Znaleziono 803 odpowiedzi z 803 odpowiadających wybranym kryteriom Proszę wskazać główny sektor działalności

Bardziej szczegółowo

Rehabilitacja zawodowa osób z niepełnosprawnościami w Europie. dr Marcin Garbat Uniwersytet Zielonogórski

Rehabilitacja zawodowa osób z niepełnosprawnościami w Europie. dr Marcin Garbat Uniwersytet Zielonogórski Rehabilitacja zawodowa osób z niepełnosprawnościami w Europie dr Marcin Garbat Uniwersytet Zielonogórski NIEPEŁNOSPRAWNI W EUROPIE Około 83,2 mln ogółu ludności Europy to osoby z niepełnosprawnością (11,7%

Bardziej szczegółowo

SYTUACJA SPOŁECZNO-GOSPODARCZA W KRAJACH OECD W 2011 R.

SYTUACJA SPOŁECZNO-GOSPODARCZA W KRAJACH OECD W 2011 R. SYTUACJA SPOŁECZNO-GOSPODARCZA W KRAJACH OECD W 2011 R. 1 Kraje OECD: należące do Unii Europejskiej: Austria (AT), Belgia (BE), Dania (DK), Estonia (EE), Finlandia (FI), Francja (FR), Grecja (EL), Hiszpania

Bardziej szczegółowo

Sytuacja zawodowa osób z wyższym wykształceniem w Polsce i w krajach Unii Europejskiej w 2012 r.

Sytuacja zawodowa osób z wyższym wykształceniem w Polsce i w krajach Unii Europejskiej w 2012 r. 1 Urz d Statystyczny w Gda sku W Polsce w 2012 r. udział osób w wieku 30-34 lata posiadających wykształcenie wyższe w ogólnej liczbie ludności w tym wieku (aktywni zawodowo + bierni zawodowo) wyniósł 39,1%

Bardziej szczegółowo

Prywatne ubezpieczenia zdrowotne 24 czerwca 2008 r.

Prywatne ubezpieczenia zdrowotne 24 czerwca 2008 r. Prywatne ubezpieczenia zdrowotne 24 czerwca 2008 r. Kryzys państwa dobrobytu we wszystkich krajach UE Konieczność zmiany paradygmatu państwa dobrobytu!!! - b. niskie stopy urodzeń i wydłużenie czasu życia

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenia w liczbach 2015. Rynek ubezpieczeń w Polsce

Ubezpieczenia w liczbach 2015. Rynek ubezpieczeń w Polsce Ubezpieczenia w liczbach 2015 Rynek ubezpieczeń w Polsce Autorem niniejszej broszury jest Polska Izba Ubezpieczeń. Publikacja chroniona jest prawami autorskimi. W przypadku cytowania jej fragmentów należy

Bardziej szczegółowo

Uczestnictwo europejskich MŚP w programach B+R

Uczestnictwo europejskich MŚP w programach B+R Uczestnictwo europejskich MŚP w programach B+R Oczekiwania i bariery Paweł Kaczmarek Poznański Park Naukowo-Technologiczny Fundacji UAM w Poznaniu Projekt MAPEER SME MŚP a Programy wsparcia B+R Analiza

Bardziej szczegółowo

Analiza baz danych dot. rynku nieruchomości w Polsce. najważniejsze wnioski i rekomendacje

Analiza baz danych dot. rynku nieruchomości w Polsce. najważniejsze wnioski i rekomendacje Analiza baz danych dot. rynku nieruchomości w Polsce najważniejsze wnioski i rekomendacje Rynek kredytów hipotecznych będzie odgrywał coraz większą rolę w polskiej gospodarce i działalności krajowych banków

Bardziej szczegółowo

Krajowe i lokalne instrumenty wsparcia ubezpieczeniowego i finansowego ekspansji na rynek turecki

Krajowe i lokalne instrumenty wsparcia ubezpieczeniowego i finansowego ekspansji na rynek turecki Krajowe i lokalne instrumenty wsparcia ubezpieczeniowego i finansowego ekspansji na rynek turecki Katarzyna Smołka, Manager Regionu Katowice, 19.03.2013 r. Obszar ryzyka w transakcjach handlowych Towar

Bardziej szczegółowo

Jak zagospodarować rynek ubezpieczeń zdrowotnych w Polsce?

Jak zagospodarować rynek ubezpieczeń zdrowotnych w Polsce? Jak zagospodarować rynek ubezpieczeń zdrowotnych w Polsce? Szymon Goc Starszy Menedżer w Dziale Rozwiązań Aktuarialnych i Ubezpieczeniowych Ilona Gierczyk Starszy Konsultant w Dziale Rozwiązań Aktuarialnych

Bardziej szczegółowo

Prywatne Ubezpieczenia Zdrowotne Mission Impossible?

Prywatne Ubezpieczenia Zdrowotne Mission Impossible? Prywatne Ubezpieczenia Zdrowotne Mission Impossible? dr Adam H. Pustelnik Doktor nauk ekonomicznych (SGH) Prezes Zarządu, AhProfit Sp. z o.o Spółka Komandytowa 8 th International Symposium Evidence-Based

Bardziej szczegółowo

Informacja na temat rozwiązań dotyczących transgranicznej działalności zakładów ubezpieczeń w Unii Europejskiej

Informacja na temat rozwiązań dotyczących transgranicznej działalności zakładów ubezpieczeń w Unii Europejskiej Informacja na temat rozwiązań dotyczących transgranicznej działalności zakładów ubezpieczeń w Unii Europejskiej Notatka prezentuje wybrane informacje statystyczne o działalności zagranicznych zakładów

Bardziej szczegółowo

Prywatne dodatkowe ubezpieczenia zdrowotne tak, ale... Uwagi Polskiej Izby Ubezpieczeń do projektu ustawy o. Warszawa, 21 kwietnia 2011 r.

Prywatne dodatkowe ubezpieczenia zdrowotne tak, ale... Uwagi Polskiej Izby Ubezpieczeń do projektu ustawy o. Warszawa, 21 kwietnia 2011 r. Prywatne dodatkowe ubezpieczenia zdrowotne tak, ale... Uwagi Polskiej Izby Ubezpieczeń do projektu ustawy o dodatkowym ubezpieczeniu zdrowotnym Warszawa, 21 kwietnia 2011 r. Plan konferencji Dlaczego zabieramy

Bardziej szczegółowo

Pracownicze Programy Zdrowotne (PPZ) Ogólnopolski Związek Pracodawców Prywatnej Służby Zdrowia

Pracownicze Programy Zdrowotne (PPZ) Ogólnopolski Związek Pracodawców Prywatnej Służby Zdrowia Pracownicze Programy Zdrowotne (PPZ) Ogólnopolski Związek Pracodawców Prywatnej Służby Zdrowia Podłoże i cele Częściowe odciążenie systemu publicznego przesunięcie części popytu na świadczenia na sektor

Bardziej szczegółowo

Leasing finansowanie inwestycji innowacyjnych

Leasing finansowanie inwestycji innowacyjnych Rozwój innowacyjny firm w Polsce. Szanse i bariery. Leasing finansowanie inwestycji innowacyjnych Andrzej Sugajski dyrektor generalny Związek Polskiego Leasingu Bariery ekonomiczne w działalności innowacyjnej

Bardziej szczegółowo

realizacji inwestycji zagranicznych w gminach woj. małopolskiego

realizacji inwestycji zagranicznych w gminach woj. małopolskiego Opłacalno acalność realizacji inwestycji zagranicznych w gminach woj. małopolskiego Prof. UG dr hab. Przemysław Kulawczuk Andrzej Poszewiecki Kraków, 4 lutego 2009 roku Tabela 1. NajwyŜsze stawki nominalnego

Bardziej szczegółowo

Raport końcowy z realizacji umowy Mobilność 2013 r. w programie Erasmus (rok 2013/14)

Raport końcowy z realizacji umowy Mobilność 2013 r. w programie Erasmus (rok 2013/14) Ogólne zasady rozliczania Raport końcowy z realizacji umowy Mobilność 2013 r. w programie Erasmus (rok 2013/14) Warszawa, 10.10.2014 Okres realizacji uprawnionych działań: 01.06.2013-30.09.2014; Uczelnia

Bardziej szczegółowo

Raport końcowy z realizacji umowy Mobilność 2013 r. w programie Erasmus (rok 2013/14) Warszawa, 29.09.2014

Raport końcowy z realizacji umowy Mobilność 2013 r. w programie Erasmus (rok 2013/14) Warszawa, 29.09.2014 Raport końcowy z realizacji umowy Mobilność 2013 r. w programie Erasmus (rok 2013/14) Warszawa, 29.09.2014 Ogólne zasady rozliczania Okres realizacji uprawnionych działań: 01.06.2013-30.09.2014; Uczelnia

Bardziej szczegółowo

FORMY PŁATNOŚCI STOSOWANE OBECNIE ORAZ PREFEROWANE

FORMY PŁATNOŚCI STOSOWANE OBECNIE ORAZ PREFEROWANE FORMY PŁATNOŚCI STOSOWANE OBECNIE ORAZ PREFEROWANE 2/09/2008-22/10/2008 Znaleziono 329 odpowiedzi z 329 odpowiadających wybranym kryteriom UDZIAŁ Kraj DE - Niemcy 55 (16.7%) PL - Polska 41 (12.5%) DK -

Bardziej szczegółowo

Zasada równości i sprawiedliwości społecznej w aspekcie finansowania służby zdrowia w Polsce i Szwecji. Katarzyna Kolasa Doktor nauk ekonomicznych

Zasada równości i sprawiedliwości społecznej w aspekcie finansowania służby zdrowia w Polsce i Szwecji. Katarzyna Kolasa Doktor nauk ekonomicznych Zasada równości i sprawiedliwości społecznej w aspekcie finansowania służby zdrowia w Polsce i Szwecji Katarzyna Kolasa Doktor nauk ekonomicznych Plan prezentacji Wprowadzenie Cel badawczy, tezy oraz metody

Bardziej szczegółowo

Finansowanie ochrony zdrowia

Finansowanie ochrony zdrowia Finansowanie ochrony zdrowia Polska na tle najmniej zamożnych krajów OECD dr Christoph Sowada - Uniwersytet Jagielloński Collegium Medicum Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego

Bardziej szczegółowo

Statystyka wniosków TOI 2011

Statystyka wniosków TOI 2011 Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji Narodowa Agencja Programu Uczenie się przez całe życie Statystyka wniosków TOI 2011 Konkurs 2011 Wnioski TOI w PL lata 2007-2011 KONKURS Dostępny budżet TOI w PL (euro)

Bardziej szczegółowo

Rola prywatnych ubezpieczeń zdrowotnych w systemie ochrony zdrowia. Jak wpływają na dostęp do świadczeń, innowacji i leków kluczowe tezy i

Rola prywatnych ubezpieczeń zdrowotnych w systemie ochrony zdrowia. Jak wpływają na dostęp do świadczeń, innowacji i leków kluczowe tezy i Rola prywatnych ubezpieczeń zdrowotnych w systemie ochrony zdrowia. Jak wpływają na dostęp do świadczeń, innowacji i leków kluczowe tezy i rekomendacje Opracowanie to jest zwiastunem raportu Polskiej Izby

Bardziej szczegółowo

Rola prywatnych ubezpieczeń zdrowotnych w systemie ochrony zdrowia. Jak wpływają na dostęp do świadczeń, innowacji i leków.

Rola prywatnych ubezpieczeń zdrowotnych w systemie ochrony zdrowia. Jak wpływają na dostęp do świadczeń, innowacji i leków. Rola prywatnych ubezpieczeń zdrowotnych w systemie ochrony zdrowia. Jak wpływają na dostęp do świadczeń, innowacji i leków. Warszawa, 8 września 2011 r. Wydatki na zdrowie na świecie 17 16 15 14 13 12

Bardziej szczegółowo

Raport 3 Koncepcja zmian w unijnej polityce energetycznoklimatycznej oraz proponowane kierunki jej modyfikacji wraz z uzasadnieniem i oceną skutków

Raport 3 Koncepcja zmian w unijnej polityce energetycznoklimatycznej oraz proponowane kierunki jej modyfikacji wraz z uzasadnieniem i oceną skutków Projekt: Opracowanie analiz, materiałów merytorycznych i koncepcji działań mających na celu poprawę warunków rozwoju elektroenergetyki polskiej w tym także poprzez modyfikację unijnej polityki energetyczno-klimatycznej

Bardziej szczegółowo

Marketing międzynarodowy. Jolanta Tkaczyk www.rynkologia.pl

Marketing międzynarodowy. Jolanta Tkaczyk www.rynkologia.pl Marketing międzynarodowy Jolanta Tkaczyk www.rynkologia.pl Agenda Analiza szans na rynkach międzynarodowych 3 sposoby wchodzenia na rynek międzynarodowy Marketing mix standaryzacja czy adaptacja 3 sposoby

Bardziej szczegółowo

OSTRÓDA, 30.05-1.06.2012 r. Jonathan Erskine Dyrektor Wykonawczy Sieci European Health Property Network

OSTRÓDA, 30.05-1.06.2012 r. Jonathan Erskine Dyrektor Wykonawczy Sieci European Health Property Network OSTRÓDA, 30.05-1.06.2012 r. Jonathan Erskine Dyrektor Wykonawczy Sieci European Health Property Network Sieć European Health Property Network (EuHPN) Misja EuHPN Naszym celem jest promocja lepszych standardów

Bardziej szczegółowo

OFERTA RAPORTU. Szkolnictwo wyższe analiza porównawcza Polski i wybranych krajów świata. Kraków 2012

OFERTA RAPORTU. Szkolnictwo wyższe analiza porównawcza Polski i wybranych krajów świata. Kraków 2012 Oferta raportu: Szkolnictwo wyższe w Polsce i wybranych krajach analiza porównawcza OFERTA RAPORTU Szkolnictwo wyższe analiza porównawcza Polski i wybranych krajów świata Kraków 2012 1 Oferta raportu:

Bardziej szczegółowo

Prywatne ubezpieczenia zdrowotne w Europie. Doświadczenia i wyzwania dla placówek medycznych

Prywatne ubezpieczenia zdrowotne w Europie. Doświadczenia i wyzwania dla placówek medycznych Prywatne ubezpieczenia zdrowotne w Europie Doświadczenia i wyzwania dla placówek medycznych Założenia budżetu państwa Budżet oparty jest na założeniach makroekonomicznych zakładających w 2013 r. m.in.

Bardziej szczegółowo

Komentarz FOR do raportu o stanie spraw publicznych i instytucji państwowych na dzień zakończenia rządów koalicji PO-PSL (2007-2015)

Komentarz FOR do raportu o stanie spraw publicznych i instytucji państwowych na dzień zakończenia rządów koalicji PO-PSL (2007-2015) Komentarz FOR do raportu o stanie spraw publicznych i instytucji państwowych na dzień zakończenia rządów koalicji PO-PSL (2007-2015) Aleksander Łaszek, Rafał Trzeciakowski, Tomasz Dróżdż Kontakt: E-mail:

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Mariusz Sagan

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Mariusz Sagan Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Mariusz Sagan Wyższa Szkoła Ekonomii i Innowacji w Lublinie 18 marca 2013 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY

Bardziej szczegółowo

Sytuacja ekonomiczna aptek w Polsce

Sytuacja ekonomiczna aptek w Polsce Naczelna Izba Aptekarska Sytuacja ekonomiczna aptek w Polsce dr GRZEGORZ KUCHAREWICZ Prezes Naczelnej Rady Aptekarskiej NIA 2014 30 tysięcy polskich farmaceutów 14 100 aptek i punktów aptecznych Apteka

Bardziej szczegółowo

WZROST ŚWIADOMOŚCI UBEZPIECZENIOWEJ A PERSPEKTYWY ROZWOJU UBEZPIECZEŃ ODPOWIEDZIALNOŚCI CYWILNEJ

WZROST ŚWIADOMOŚCI UBEZPIECZENIOWEJ A PERSPEKTYWY ROZWOJU UBEZPIECZEŃ ODPOWIEDZIALNOŚCI CYWILNEJ WZROST ŚWIADOMOŚCI UBEZPIECZENIOWEJ A PERSPEKTYWY ROZWOJU UBEZPIECZEŃ ODPOWIEDZIALNOŚCI CYWILNEJ Bożena Wolińska Warszawa, wrzesień 2003 Rzecznik Ubezpieczonych Aleje Jerozolimskie 44, 00 024 Warszawa,

Bardziej szczegółowo

NAUKOMETRYCZNA CHARAKTERYSTYKA POZIOMU BADAŃ NAUKOWYCH PROWADZONYCH W DYSCYPLINIE INŻYNIERIA ŚRODOWISKA

NAUKOMETRYCZNA CHARAKTERYSTYKA POZIOMU BADAŃ NAUKOWYCH PROWADZONYCH W DYSCYPLINIE INŻYNIERIA ŚRODOWISKA NAUKOMETRYCZNA CHARAKTERYSTYKA POZIOMU BADAŃ NAUKOWYCH PROWADZONYCH W DYSCYPLINIE INŻYNIERIA ŚRODOWISKA Lucjan Pawłowski Politechnika Lubelska, Wydział Inżynierii Środowiska, ul. Nadbystrzycka 40B, 20-618

Bardziej szczegółowo

Mariola Banach UNIWERSYTET RZESZOWSKI. STUDIA PODYPLOMOWE Mechanizmy funkcjonowania strefy euro VI edycja, rok akademicki 2014/15

Mariola Banach UNIWERSYTET RZESZOWSKI. STUDIA PODYPLOMOWE Mechanizmy funkcjonowania strefy euro VI edycja, rok akademicki 2014/15 UNIWERSYTET RZESZOWSKI Promotor: dr Magdalena Cyrek Mariola Banach STUDIA PODYPLOMOWE Mechanizmy funkcjonowania strefy euro VI edycja, rok akademicki 2014/15 przedstawienie istoty ubóstwa i wykluczenia

Bardziej szczegółowo

Szkoda spowodowana pojazdem zarejestrowanym poza granicami Polski

Szkoda spowodowana pojazdem zarejestrowanym poza granicami Polski Szkoda spowodowana pojazdem zarejestrowanym poza granicami Polski Zdarzenie na terenie Polski Sprawcą szkody na terenie Polski jest kierujący pojazdem zarejestrowanym poza granicami Polski. Kto jest zobowiązany

Bardziej szczegółowo

RYNEK ZBÓŻ. Biuro Analiz i Programowania ARR Nr 35/2015

RYNEK ZBÓŻ. Biuro Analiz i Programowania ARR Nr 35/2015 kg na mieszkańca Biuro Analiz i Programowania ARR Nr 35/2015 RYNEK ZBÓŻ TENDENCJE CENOWE Ceny krajowe w przedsiębiorstwach prowadzących zakupy W pierwszym tygodniu września 2015 r. na rynku krajowym ceny

Bardziej szczegółowo

Korzyści z rozwoju rynku dodatkowych ubezpieczeń zdrowotnych w Polsce

Korzyści z rozwoju rynku dodatkowych ubezpieczeń zdrowotnych w Polsce Korzyści z rozwoju rynku dodatkowych ubezpieczeń zdrowotnych w Polsce DOROTA M. FAL Korzyści z rozwoju rynku dodatkowych ubezpieczeń zdrowotnych w Polsce Zgodnie z art. 68 Konstytucji Rzeczypospolitej

Bardziej szczegółowo

1. Mechanizm alokacji kwot

1. Mechanizm alokacji kwot 1. Mechanizm alokacji kwot Zgodnie z aneksem do propozycji Komisji Europejskiej w sprawie przejęcia przez kraje UE 120 tys. migrantów znajdujących się obecnie na terenie Włoch, Grecji oraz Węgier, algorytm

Bardziej szczegółowo

Komunikat w sprawie pacjentów uprawnionych do świadczeń na podstawie dokumentów wystawionych przez inne kraje UE/EFTA

Komunikat w sprawie pacjentów uprawnionych do świadczeń na podstawie dokumentów wystawionych przez inne kraje UE/EFTA Komunikat w sprawie pacjentów uprawnionych do świadczeń na podstawie dokumentów wystawionych przez inne kraje UE/EFTA Wydział Spraw Świadczeniobiorców i Współpracy Międzynarodowej/Dział Współpracy Międzynarodowej

Bardziej szczegółowo

ZASADY ALOKACJI I WYKORZYSTANIA FUNDUSZY NA WYJAZDY EDUKACYJNE (MOBILNOŚĆ) W SZKOLNICTWIE WYŻSZYM W ROKU AKADEMICKIM 2015/16.

ZASADY ALOKACJI I WYKORZYSTANIA FUNDUSZY NA WYJAZDY EDUKACYJNE (MOBILNOŚĆ) W SZKOLNICTWIE WYŻSZYM W ROKU AKADEMICKIM 2015/16. ZASADY ALOKACJI I WYKORZYSTANIA FUNDUSZY NA WYJAZDY EDUKACYJNE (MOBILNOŚĆ) W SZKOLNICTWIE WYŻSZYM W ROKU AKADEMICKIM 2015/16. WYJAZDY STUDENTÓW I PRACOWNIKÓW DO KRAJÓW PROGRAMU. ZASADY OBLICZENIA KWOTY

Bardziej szczegółowo

Pozapłacowe koszty pracy w Polsce na tle innych krajów europejskich. Jakub Bińkowski

Pozapłacowe koszty pracy w Polsce na tle innych krajów europejskich. Jakub Bińkowski Pozapłacowe koszty pracy w Polsce na tle innych krajów europejskich Jakub Bińkowski Warszawa 2014 1 POSTULATY ZPP Bogactwo bierze się z pracy. Kapitał czy ziemia, póki nie zostają ożywione pracą, są martwe.

Bardziej szczegółowo

Polityka kredytowa w Polsce i UE

Polityka kredytowa w Polsce i UE Polityka kredytowa Raport Polityka Kredytowa powstał w oparciu o dane zgromadzone przez Urząd Nadzoru Bankowego (EBA) oraz (ECB) Europejski Bank Centralny. Jest to pierwszy w Polsce tego typu raport odnoszący

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Mierniki dobrobytu gospodarczego Przemysław Pluskota Uniwersytet Szczeciński 05 listopada 2015r. Mierniki dobrobytu gospodarczego MIERZENIE ROZMIARÓW AKTYWNOŚCI GOSPODARCZEJ PKB PKB per capita PNB W gospodarce

Bardziej szczegółowo

Popyt i podaż w ochronie zdrowia. Ewelina Nojszewska (SGH, NFZ)

Popyt i podaż w ochronie zdrowia. Ewelina Nojszewska (SGH, NFZ) Popyt i podaż w ochronie zdrowia Ewelina Nojszewska (SGH, NFZ) Ochrona zdrowia i ekonomia (zdrowia): -Analiza ekonomiczna w ochronie zdrowia -Ocena ekonomiczna w ochronie zdrowia Ochrona zdrowia i gospodarka

Bardziej szczegółowo

URZĄD KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO Warszawa, 10 lutego 2012 r.

URZĄD KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO Warszawa, 10 lutego 2012 r. DZIAŁALNOŚĆ ZAGRANICZNYCH ZAKŁADÓW UBEZPIECZEŃ W POLSCE ORAZ KRAJJOWYCH ZAKŁADÓW UBEZPIECZEŃ ZA GRANICĄ W 2010 R.. URZĄD KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO Warszawa, 10 lutego 2012 r. Autorzy: Przemysław Rodziewicz

Bardziej szczegółowo

Odwrócony VAT szanse i zagrożenia w świetle doświadczeń krajowych i zagranicznych. Warszawa, 11 grudnia 2014 r.

Odwrócony VAT szanse i zagrożenia w świetle doświadczeń krajowych i zagranicznych. Warszawa, 11 grudnia 2014 r. Odwrócony VAT szanse i zagrożenia w świetle doświadczeń krajowych i zagranicznych Warszawa, 11 grudnia 2014 r. Odwrócone obciążenie art. 199 Dyrektywy VAT 2 Prace budowlane Transakcja Zapewnienie personelu

Bardziej szczegółowo

Planowane leczenie w Europie dla mieszkańców regionu Lothian

Planowane leczenie w Europie dla mieszkańców regionu Lothian Planowane leczenie w Europie dla mieszkańców regionu Lothian Wstęp W niniejszej ulotce wyjaśniamy, jakie leczenie możesz uzyskać, jeśli mieszkasz w regionie Lothian (Edynburg, West Lothian, Midlothian

Bardziej szczegółowo

Akcja 1 Mobilność edukacyjna wskazówki dla instytucji wnioskujących

Akcja 1 Mobilność edukacyjna wskazówki dla instytucji wnioskujących Erasmus+ Akcja 1 Mobilność edukacyjna wskazówki dla instytucji wnioskujących W ramach projektów Akcji 1 Mobilność edukacyjna uczelnie mogą prowadzić wymianę stypendialną studentów i pracowników. O przyznanie

Bardziej szczegółowo

Zasady finansowania wyjazdów

Zasady finansowania wyjazdów Zasady finansowania wyjazdów w ramach programu Erasmus+ w roku akademickim 2014/2015 I Stypendia na wyjazdy dla studentów (wyjazdy na studia SMS oraz wyjazdy na praktyki SMP) 1) Stypendia otrzymują tylko

Bardziej szczegółowo

Nowoczesne metody pricingu. Modele umów dotyczących podziału ryzyka

Nowoczesne metody pricingu. Modele umów dotyczących podziału ryzyka Nowoczesne metody pricingu Modele umów dotyczących podziału ryzyka Lata 1980-2005 Trend wzrostu w 15 krajach OECD nakłady na leki, nakłady na ochronę zdrowia, PKB źródło: OECD Health Data 2007 Raport OECD,

Bardziej szczegółowo

MIEJSCE POLSKIEGO PRZEMYSŁU SPOŻYWCZEGO W UNII EUROPEJSKIEJ

MIEJSCE POLSKIEGO PRZEMYSŁU SPOŻYWCZEGO W UNII EUROPEJSKIEJ MIEJSCE POLSKIEGO PRZEMYSŁU SPOŻYWCZEGO W UNII EUROPEJSKIEJ mgr Małgorzata Bułkowska mgr Mirosława Tereszczuk dr inż. Robert Mroczek Konferencja: Przemysł spożywczy otoczenie rynkowe, inwestycje, ekspansja

Bardziej szczegółowo

Przeciwdziałanie praktykom monopolistycznym: sprawozdanie na temat cen samochodów pokazuje mniejsze różnice w cenach nowych samochodów w UE w 2010 r.

Przeciwdziałanie praktykom monopolistycznym: sprawozdanie na temat cen samochodów pokazuje mniejsze różnice w cenach nowych samochodów w UE w 2010 r. KOMISJA EUROPEJSKA KOMUNIKAT PRASOWY Przeciwdziałanie praktykom monopolistycznym: sprawozdanie na temat cen pokazuje mniejsze różnice w cenach nowych w UE w 2010 r. Bruksela, 26 lipca 2011 r. Ostatnie

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN WYJAZDÓW STUDENTÓW

REGULAMIN WYJAZDÓW STUDENTÓW REGULAMIN WYJAZDÓW STUDENTÓW Wszechnicy Polskiej Szkoły Wyższej w Warszawie na praktykę (SMP) - (Student Mobility Placement) ERASMUS+ KA 1 MOBILNOŚĆ AKADEMICKA POSTANOWIENIA OGÓLNE: 1. W ramach programu

Bardziej szczegółowo

Tablica wyników Unii innowacji 2015 Streszczenie Wersja PL

Tablica wyników Unii innowacji 2015 Streszczenie Wersja PL Tablica wyników Unii innowacji 2015 Streszczenie Wersja PL Rynek wewnętrzny, przemysł, przedsiębiorczość i MŚP STRESZCZENIE Tablica wyników Unii innowacji 2015: w ostatnim roku ogólny postęp wyników w

Bardziej szczegółowo

Ustawa o dodatkowym ubezpieczeniu zdrowotnym

Ustawa o dodatkowym ubezpieczeniu zdrowotnym Ustawa o dodatkowym ubezpieczeniu zdrowotnym systemowe ramy dla funkcjonowania dodatkowych ubezpieczeń zdrowotnych w Polsce Plan Prezentacji 1) : czy konieczna jest ustawowa regulacja dodatkowych ubezpieczeń

Bardziej szczegółowo

Centrum Bezpieczeństwa Ruchu Drogowego. Warszawa 2005

Centrum Bezpieczeństwa Ruchu Drogowego. Warszawa 2005 INSTYTUT TRANSPORTU SAMOCHODOWEGO Stan bezpieczeństwa ruchu drogowego w krajach OECD Biiullettyn IInfforrmacyjjny Warszawa 2005 Spis treści Wstęp... 3 I. Dane ogólne... 4 II. Wypadki drogowe... 11 III.

Bardziej szczegółowo

PRODUKT KRAJOWY BRUTTO W WOJEWÓDZTWIE ŚLĄSKIM W 2012 R.

PRODUKT KRAJOWY BRUTTO W WOJEWÓDZTWIE ŚLĄSKIM W 2012 R. Urząd Statystyczny w Katowicach Ośrodek Rachunków Regionalnych ul. Owocowa 3, 40 158 Katowice e-mail: SekretariatUsKce@stat.gov.pl tel.: 32 779 12 00 fax: 32 779 13 00, 258 51 55 katowice.stat.gov.pl OPRACOWANIA

Bardziej szczegółowo

W jakim stopniu emerytura zastąpi pensję?

W jakim stopniu emerytura zastąpi pensję? 13.06.2014 Informacja prasowa portalu Pytania i dodatkowe informacje: Artur Szeremeta Specjalista ds. współpracy z mediami tel. 509 509 536 szeremeta@sedlak.pl W jakim stopniu emerytura zastąpi pensję?

Bardziej szczegółowo

OPIEKA DŁUGOTERMINOWA PERSPEKTYWA EUROPEJSKA

OPIEKA DŁUGOTERMINOWA PERSPEKTYWA EUROPEJSKA OPIEKA DŁUGOTERMINOWA PERSPEKTYWA EUROPEJSKA Pomoc Osobom Niesamodzielnym Prezentacja Projektu Ustawy Senat RP, Komisja Rodziny i Polityki Społecznej, 14 maja 2013 Zofia Czepulis-Rutkowska Instytut Pracy

Bardziej szczegółowo

Konkurencyjność polskiej gospodarki na tle krajów unijnych

Konkurencyjność polskiej gospodarki na tle krajów unijnych Konkurencyjność polskiej gospodarki na tle krajów unijnych Dr Magdalena Hryniewicka Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego, Zakład Ekonomii Plan wystąpienia Cel Definicje konkurencyjności w literaturze

Bardziej szczegółowo

SYSTEM FINANSOWANIA OPIEKI ZDROWOTNEJ W KRAJACH OECD

SYSTEM FINANSOWANIA OPIEKI ZDROWOTNEJ W KRAJACH OECD Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu SYSTEM FINANSOWANIA OPIEKI ZDROWOTNEJ W KRAJACH OECD Wprowadzenie Funkcjonowanie systemów zdrowotnych budzi rosnące zainteresowanie społeczeństw krajów rozwiniętych.

Bardziej szczegółowo

Opodatkowanie dochodów z pracy najemnej wykonywanej za granicą

Opodatkowanie dochodów z pracy najemnej wykonywanej za granicą Opodatkowanie dochodów z pracy najemnej wykonywanej za granicą Uzyskując dochody z tytułu pracy najemnej wykonywanej za granicą, w większości przypadków należy pamiętać o rozliczeniu się z nich także w

Bardziej szczegółowo

Centrum Bezpieczeństwa Ruchu Drogowego. Warszawa 2006

Centrum Bezpieczeństwa Ruchu Drogowego. Warszawa 2006 INSTYTUT TRANSPORTU SAMOCHODOWEGO Stan bezpieczeństwa ruchu drogowego w krajach OECD Biiullettyn IInfforrmacyjjny Warszawa 2006 Spis treści Wstęp... 3 I. Dane ogólne... 4 II. Wypadki drogowe... 11 III.

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Społecznych i Warunków Życia. Narodowy Rachunek Zdrowia za 2012 rok

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Społecznych i Warunków Życia. Narodowy Rachunek Zdrowia za 2012 rok GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Społecznych i Warunków Życia Notatka informacyjna Narodowy Rachunek Zdrowia za 2012 rok WPROWADZENIE System rachunków zdrowia 1 jest międzynarodowym narzędziem

Bardziej szczegółowo