Polska metoda wydobycia gazu łupkowego opracowana przez zespół naukowy z Wojskowej Akademii Technicznej

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Polska metoda wydobycia gazu łupkowego opracowana przez zespół naukowy z Wojskowej Akademii Technicznej"

Transkrypt

1 Polska metoda wydobycia gazu łupkowego opracowana przez zespół naukowy z Wojskowej Akademii Technicznej Katedra Mechaniki i Informatyki Stosowanej Wojskowa Akademia Techniczna Autorzy: prof. dr hab. inż.tadeusz NIEZGODA dr inż. Danuta MIEDZIŃSKA Dr inż. Grzegorz SŁAWIŃSKI Dr inż. Roman GIELETA Dr inż. Agnieszka DEREWOŃKO Dr inż. Andrzej MORKA mgr inż. Piotr Kędzierski

2 Wprowadzenie Gaz z łupków (gaz łupkowy) gaz ziemny, uzyskiwany z łupków osadowych. Globalny rynek gazu łupkowego w 2011 roku był warty 27 miliardów USD [1]. Ze względu na charakter skał, w których występują nagromadzenia węglowodorów, złoża dzielimy na konwencjonalne oraz niekonwencjonalne. Wydobycie gazu niekonwencjonalnego jest technicznie trudniejsze idroższe. Wśród niekonwencjonalnych złóż gazu można wyróżnić: gaz w łupkach (shale gas), gaz uwięziony w izolowanych porach skalnych (tight gas), gaz z pokładów węgla (coalbed methane) oraz hydraty gazowe. [1] The Shale Gas Market Report Energy visiongain Łupek

3 Wprowadzenie Według wyliczeń Energy Information Administration, wydobycie gazu z łupków do 2030 roku będzie wynosiło 7%światowej produkcji gazu ziemnego. Według szacunków Wood MacKenzie w Polsce mogą istnieć zasoby wydobywane gazu w łupkach sięgające 1,4 bln m 3. Natomiast według szacunków Advanced Resources International zasoby te mogą wynosić nawet 3 bln m 3 o wartości rynkowej przekraczającej dziesiątki miliardów dolarów.

4 Wprowadzenie metoda WAT Opisana metoda została zgłoszona do Urzędu Patentowego przez Wojskową Akademię Techniczną (nr zgłoszenia P ). Przedmiotem zgłoszonego wynalazku jest sposób sprzężonego wydobycia węglowodorów gazowych i magazynowania CO 2 z poziomych odwiertów małośrednicowych wykonanych w pojedynczym odwiercie pionowym.

5 Prasa o nas FORBES 10/2012 Nasz Dziennik 8 września 2012 Nowatorska polska metoda wydobycia gazu łupkowego może zrewolucjonizować nasz potencjał energetyczny. Jej autorem jest zespół naukowców z Wojskowej Akademii Technicznej w Warszawie. [ ] Konkurencja ze Wschodu (sprzedająca nam gaz konwencjonalny) i Zachodu (dysponująca opatentowanymi technologiami na wydobycie gazu łupkowego) z pewnością przygląda się uważnie temu, co będzie się działo z wynalazkiem naukowców z WAT. Jeśli ta technologia okażesię skuteczna i opłacalna, to nie unikniemy prób podważenia osiągnięć zespołu, blokowania dalszych badań i wdrożenia. Interes narodowy nakazuje, by jak najmocniej się temu przeciwstawić. Tygodnik Gospodarczy TV Polonia

6 Mechanizmy desorpcji gazu łupkowego Struktura skały łupkowej charakteryzuje się dwoma poziomami porowatości: 1 go rodzaju (mikro i meso pory) 2 go rodzaju (makro pory i naturalne szczeliny) Większość gazu w łupku jest zaadsorbowana w porach 1 go rodzaju, które mają strukturę nieprzepuszczalną. Przepływ gazu w strukturze 1 go rodzaju jest dyfuzyjny, w strukturze 2 go rodzaju to przepływ Darcy ego zależny od przepuszczalności skałyigradientuciśnienia. Gdy ciśnienie w naturalnych szczelinach spada poniżej krytycznego ciśnienia desorpcji, metan zaczyna desorbować z porów 1 go rodzaju do porów 2 go rodzaju. W rezultacie stężenie zaadsorbowanego gazu w pobliżu naturalnych szczelin maleje, co powoduje powstanie gradientu ciśnienia i dyfuzyjny transfer masy przez mikro i meso pory [2]. [2] A. Kalantari Dahaghi; Numerical Simulations and Modeling of Enhanced Gas Recovery and CO2 Sequestration In Shale Gas Reservoirs, SPE, Wes Virginia University, 2010

7 Mechanizmy desorpcji gazu łupkowego Mechanizmy desorpcji gazu łupkowego Mechanizmy przepływu w pokładach łupka gazonośnego

8 Mechanizmy desorpcji gazu łupkowego Na podstawie wyników badań prowadzonych na układach węgiel gazy kopalniane na przestrzeni ostatnich kilkunastu lat powszechnie przyjęło się twierdzenie, iż CO 2 sorbowany jest preferencyjnie względem CH 4,orazże ilość sorbowanego na węglu CO 2 jest większa niż wprzypadku sorpcji CH 4,anajczęściej podawany stosunek chłonności sorpcyjnej węgla względem tych gazów to 2 : 1. Jednakże, jak wynika z badań (Busch i in. 2004) określenie, który z gazów CO 2 czy CH 4 będzie sorbowany preferencyjnie zależy od szeregu czynników, w tym parametrów opisujących węgiel, jak stopień metamorfizmu, zawartość wilgoci, stopień rozdrobnienia próbki oraz parametrów opisujących układ, jak ciśnienie i temperatura[3,4,5]. [3] Busch A., Gensterblum Y., Krooss B.M., Littke R., 2004 Methane and carbon dioxide adsorption/ /diffusion experiments on coal: an upscaling and modeling aproach. Int. J. Coal Geol. t. 60, s [4] Busch A., Gensterblum Y., Krooss B.M., Siemons N., 2004 Investigation of high pressure selective adsorption/desorption behaviour of CO 2 and CH 4 on coals: An experimental study. Int. J. Coal Geol. 66, s [5] Ceglarska Stefańska G., Nodzeński A., Hołda S., 2007 Badania układu węgiel gaz w aspekcie pozyskiwania metanu i sekwestracji CO 2. Gospodarka Surowcami Mineralnymi 23, s

9 Mechanizmy desorpcji gazu łupkowego WNIOSKI Przedstawione mechanizmy pozwalają na znaczny wzrost efektywności wydobycia gazu łupkowego Zwiększa się obszar działania szczelinowania do poziomu mikroporowatości skały Proces adsorpcji i desorpcji gazów odbywa się na poziomie cząsteczkowym Przewidywana jest duża efektywność ekologiczna procesu (możliwość uzyskania czystej energii ze spalania metanu)

10 Stan dotychczasowy technologii wydobycia CH 4 : Szczelinowanie hydrauliczne (do jednego otworu podczas zabiegu szczelinowania średnio wtłacza się od 7,5 do 11,3 mln litrów płynu szczelinującego oraz od 450 do 680 ton piasku) Usuwanie gazu metanowego z podziemnych kopalni przed i podczas wydobywania za pomocą systemów odgazowywania Wydobywanie powierzchniowe Amerykański patent nr 7,264,049 dotyczącym metody in situ gazyfikacji węgla (użycie procesu spalania do rozdrobnienia formacji i uwolnienia gazu zjejpęknięć; brak zastosowania do złóżłupków gazowych) Amerykański patent nr 4,374,545 dotyczący procesu kruszenia dwutlenkiem węgla (użycie środków podtrzymującychisubstancjichemicznych, które mogą wpłynąć niekorzystnie na środowisko naturalne; ograniczony zasięg wydobycia poprzez użycie jedynie odwiertów pionowych, bez odwiertów bocznych) Patent US 2011/ A1 dotyczący metody i urządzenia do sekwestracji gazu CO 2 i uwalniania naturalnego gazu CH 4 (użycie wielu odwiertów pionowych do przeprowadzenia jednego procesu wydobycia; mały zakres szczelinowania skały za pomocą jedynie sprężonego CO 2 )

11 Sposób sprzężonego wydobycia węglowodorów gazowych i magazynowania CO2 Za sposób sprzężonego wydobycia węglowodorów gazowych (np. gazu łupkowego) i magazynowania CO 2 lub innego gazu cięższego od CH 4 w pojedynczym odwiercie pionowym będzie uważany odzysk gazu łupkowego) poprzez wpompowanie w te odwierty ciekłego sprężonego i schłodzonego CO 2, co powoduje wniknięcie CO 2 wskałę i jego przemianę fazową pod wpływem panującej w złożu temperatury i intensywne spękanie skały, absorpcję CO 2 i jednoczesną desorpcję gazu łupkowego).

12 Sposób sprzężonego wydobycia węglowodorów gazowych i magazynowania CO2 Pierwszym krokiem w wydobyciu gazu łupkowego jest odpowiednie przygotowanie odwiertu pionowego wzłożu łupka gazowego znajdującego się pomiędzy pokładami litej skały. Do wydobycia gazu mogą posłużyć również już istniejące odwierty pionowe.

13 Sposób sprzężonego wydobycia węglowodorów gazowych i magazynowania CO2 Z odwiertu pionowego wyprowadzane są promieniowo na obwodzie odwiertu głównego małośrednicowe odwierty na kilku poziomach. Łupek w odwiertach umieszczonych na najniższym poziomie może być wstępnie perforowany przy użyciu różnych technik niszczenia skał. Metoda może być prowadzona na odwiertach głównych wykonanych na różnych poziomach Odwierty poprzeczne

14 Sposób sprzężonego wydobycia węglowodorów gazowych i magazynowania CO2 Nieperforowane boczne odwierty zostają zamknięte, przy użyciu mini zaworów sterowanych z powierzchni (kontrola procesu). Z powierzchni poprzez odwiert główny wprowadza się elastyczne lub półelastycznerury,któresą izolowane lub wykonane z materiału wysoko izolacyjnego, bądź też wymagają wstępnego schłodzenia.

15 Sposób sprzężonego wydobycia węglowodorów gazowych i magazynowania CO2 Następnie rurami zostaje wprowadzony do złoża łupka gazonośnego za pomocą pompy kriogenicznej ciekły sprężony i schłodzony CO 2 (który jest cięższy od CH 4,dzięki czemu może go wyprzeć z łupków). Cały proces podawania CO 2 wymaga stałej kontroli temperatury i ciśnienia w odwiertach, co powoduje konieczność umieszczenia w nich zestawów odpowiednich czujników.

16 Sposób sprzężonego wydobycia węglowodorów gazowych i magazynowania CO2 Następnie odwierty, przez które wprowadzono CO 2 również zostają zamknięte zaworem sterowanym z powierzchni w rurze pionowej, (co powoduje powstanie konstrukcji samonośnej) Rozpoczyna się proces rozprężania CO 2 oraz jego przemiany fazowej pod wpływem panującej w złożu temperatury,copowoduje intensywne spękanie łupka, absorpcję CO 2 i jednoczesną desorpcję gazu łupkowego. Proces ten trwa zwykle około 2tygodni. Wstępna perforacja, która może być dokonana w bocznych odwiertach, do których wprowadza się CO 2, pozwala na zintensyfikowanie i rozszerzenie tworzących się spękań. Przy zamkniętych zaworach zostają umieszczone w złożu czujniki ciśnienia, które pozwalają na kontrolę procesów zachodzących w łupku.

17 Sposób sprzężonego wydobycia węglowodorów gazowych i magazynowania CO2 Powstałe w złożu łupka gazonośnego pęknięcia umożliwiają uwolnienie gazu łupkowego wypchniętego przez cięższy CO 2. Odwierty boczne zostają otwarte i uwolniony gaz, będący pod wysokim ciśnieniem wydobywa się na powierzchnie poprzez odwiert pionowy. Proces odzysku gazu z odwiertu może zachodzić samoistnie lub być prowadzony podciśnieniowo.

18 Weryfikacja eksperymentalna Przeprowadzono badanie CO2 w stanie nadkrytycznym Wykres fazowy CO2 Z danych literaturowych wynika, że wytrzymałość na rozciąganie skały łupkowej waha się wgranicach 3 18 MPa ( w zależności od miejsca wydobycia) w warunkach ciśnienia atmosferycznego

19 Weryfikacja eksperymentalna Obliczenia teoretyczne przeprowadzono przy użyciu programu REFPROP (ang. Reference Properities). Jest to program stworzony przez NIST (National Institute of Science and Technology) obliczający właściwości termodynamiczne i transportowe cieczy przemysłowych oraz ich mieszanin ze szczególnym uwzględnieniem czynników chłodniczych oraz węglowodorów. Użyte równanie stanu Span Wagnera [6] jest empiryczną zależnością określoną w postaci funkcji energii swobodnej Helmholtza. Powszechnie wykorzystuje się bezwymiarową postać funkcji Helmholtza φ=a/(rt) rozdzieloną na składową odnoszącą się do gazu idealnego φ 0 oraz składową resztkową φ r : gdzie: τ odwrotność zredukowanej temperatury τ=t c /T; δ zredukowana gęstość δ=ρ/ρ c, T c i ρ c to odpowiednio temperatura i gęstość w punkcie krytycznym. [6] T. Niezgoda, D. Miedzińska, P. Kędzierski; New Method of Carbon Dioxide Storage Coupled with Shale Gas Recovery, Journal of Kones, Vol. 10, No 3, 2012, pp

20 Weryfikacja eksperymentalna Przemiana izochoryczna dla CO 2 o gęstości: 1120 i 809kg/m 3

21 Weryfikacja eksperymentalna Porównanie przebiegu ciśnienia dla przemiany izochorycznej i przemiany uwzględniającej wzrost objętości

22 Weryfikacja eksperymentalna Wyniki obliczeń dla parametrów w złożu węgla Lp. Temperatura początkowa [ C] Ciśnienie początkowe [MPa] Gęstość [kg/m 3 ] Ciśnienie przy 30 C [MPa] , ,4 95, , ,7 73, , ,7 54, , ,93 38, , ,43 25, , ,12 16,42

23 Porowatość węgla Według IUPAC (The International Union of Pure and Applied Chemistry) pory klasyfikuje się pod względem rozmiaru na: Mikropory, <2nm Ultramikropory, <0,5nm Supermikropory, od 1 do 2nm Mezopory, od 2 do 50nm Makropory, >50nm Największą zdolność adsorpcyjną mają mikropory, ponieważ ich wielkość jest porównywalna z wielkością adsorbowanych cząstek. Mezopory oprócz znaczącego udziału w adsorpcji odgrywają także rolę głównych arterii dla adsorbatu, a makropory pełnią głównie funkcję transportową. 2,26Å

24 Weryfikacja eksperymentalna Przeprowadzono eksperyment polegający na podgrzaniu CO2 w postaci suchego lodu w zamkniętym zbiorniku wysokociśnieniowym

25 Weryfikacja eksperymentalna Porównanie wyników przeprowadzonego eksperymentu i obliczeń teoretycznych. Średni błąd względny wyniósł 5,69%

26 Weryfikacja eksperymentalna WNIOSKI Wyniki przeprowadzonej analizy wskazują na możliwość zastosowania ciekłego CO 2 do szczelinowania gazowego oraz na możliwość najegowykorzystaniajakomediumdoniszczenia skał na dużej głębokości. Analizy wykazały, że zastosowanie CO 2 nawet o parametrach początkowych (20 C,7MPa), a więc w stanie termodynamicznym zbliżonym do stanu CO 2 powszechnie sprzedawanego w butlach, umożliwia osiągniecie wymaganego ciśnienia szczelinowania skał. Użycie ciekłego CO 2 może stanowić alternatywę dla szczelinowania hydraulicznego zastępując wykorzystywaną obecnie wodę i chemikalia. Trzeba zwrócić uwagę, że przeprowadzone rozważania dokonywane są wyłącznie w aspekcie termodynamicznym, zakładając, że CO 2 ookreślonym stanie (p,v) zostaje umieszczony w odwiercie na danej głębokości.

27 Zalety proponowanej metody Proponowana metoda pozwala na osiągnięcie wysokich wartości ciśnienia w złożu i tym samym wzrost wydobycia gazu z łupka. Metodami szczelinowania hydraulicznego uzyskuje się wydajność odwiertu na poziomie 15%, proponowana metoda może dać wydajność na poziomie 60% [7,8]. Węgiel lub łupek mogą zaabsorbować objętościowo dwa razy więcej dwutlenku węgla niż metan [9]. W związku z tym właściwość ta może doprowadzić do otrzymywania tzw. czystej energii. Sposób nie wymaga stosowania dużych ilości wody, domieszek chemicznych i piasku do uzupełniania eksploatowanego złoża. [7] [8] CO2 Sand Fracturing, DRILLING AND COMPLETION, Canada, 2011 [9] A. Kalantari Dahaghi; Numerical Simulations and Modeling of Enhanced Gas Recovery and CO2 Sequestration In Shale Gas Reservoirs, SPE, Wes Virginia University, 2010

28 Zalety proponowanej metody Proponowana metoda pozwala na prowadzenie procesu wydobycia w sposób w pełni kontrolowany (przy pomocy zaworów i czujników), co niweluje zagrożenie związane z tąpnięciami i ruchami górotworu. Proponowany sposób wydobycia gazu łupkowego z poziomych odwiertów małośrednicowych (tańszych i łatwiejszych do wykonania) przy użyciu CO 2 jest korzystny z punktu widzenia ekonomii oraz ochrony środowiska. Istnieje możliwość wykorzystania metody do magazynowania gazu cieplarnianego CO 2 po wyeksploatowaniu złoża gazu łupkowego poprzez zamknięcie złoża gazu na stałe.

29 Aspekty ekologiczne proponowanej metody Porównanie aspektów ekologicznych szczelinowania hydraulicznego i proponowanej metody wydobycia gazu łupkowego sprzężonej z magazynowaniem CO2 w złożu: Szczelinowanie hydrauliczne Zastrzeżenia UE dotyczące dużego prawdopodobieństwa zanieczyszczenia wód gruntowych, prawdopodobieństwo wprowadzenia ograniczeń dotyczących stosowania metody Polska metoda wydobycia gazu łupkowego sprzężonej z magazynowaniem CO 2 w złożu Nie koliduje z zastrzeżeniami Unii Europejskiej dotyczącej szczelinowania hydraulicznego, gdyż w tym procesie do szczelinowania stosuje się ciekły CO 2 bez związków chemicznych szkodliwych dla środowiska, co najwyżej z dodatkiem piasku, co nie powoduje zanieczyszczenia wód gruntowych [10] [10] unia.org.pl/ekounia/index.php/pl/strona glowna/lupki/1099 stanowisko w sprawie gazu upkowego ropy upkowejmetanu z pokadow wgla oraz szczelinowania hydraulicznego

30 Aspekty ekologiczne proponowanej metody Szczelinowanie hydrauliczne Stosuje się duże ilości wody z domieszkami chemicznymi, której migracja może zanieczyścić wody gruntowe Polska metoda wydobycia gazu łupkowego sprzężonej z magazynowaniem CO 2 w złożu Stosuje się ciekły CO 2,często z dodatkiem piasku, nie ma ryzyka zanieczyszczenia wód gruntowych

31 Aspekty ekologiczne proponowanej metody Szczelinowanie hydrauliczne Obserwacja efektów globalnie dla całego obszaru szczelinowania, lokalnie mogą wystąpić anomalie w rozwoju pęknięć w trakcie procesu proces jest niekontrolowany Woda pod ciśnieniem 600 atm i temperaturze od 0 do 250 o C jest cieczą, ale przy rozprężaniu w temperaturze górotworu możeprzejść wmigrującą parę (gaz) i jest cały czas nośnikiem chemii (piasku niekoniecznie) Polska metoda wydobycia gazu łupkowego sprzężonej z magazynowaniem CO 2 w złożu Obserwacja pękania na poziomie dolnym jest monitorowana na poziomie następnym (wyższym) monitorowanie kontroluje procesy pękania na poszczególnych poziomach niższych od monitorowanego i umożliwia sterowanie procesem Czynnikiem szczelinującym jest gaz w stanie ciekłym lub gazowym, który ze względu na swe właściwości nie może być nośnikiem chemii, a pozostaje w złożu bo jest mniejszy i cięższy. Możliwe jest przemieszczanie się gazu wraz z wydobywanym metanem (CH4), ale nie powinien to być proces dominujący i można go (CO2) oddzielać i zawracać do dwutlenku węgla płynącego do złoża

32 Aspekty ekologiczne proponowanej metody Szczelinowanie hydrauliczne Wydajność odwiertu jest na poziomie 15%, zasięg szczelinowania około 100 m wokół odwiertu pionowego. Konieczność wykonywania dużej liczby odwiertów dla osiągnięcia opłacalnego wydobycia dewastacjaśrodowiska naturalnego Polska metoda wydobycia gazu łupkowego sprzężonej z magazynowaniem CO 2 w złożu Wydajność odwiertu wzrasta do 60 80%, zasięg szczelinowania do 600 m wokół odwiertu. Wykonanie jednego lub kilku odwiertów dla osiągnięcia ekonomicznego wydobycia mniejsze zniszczenia środowiska naturalnego oraz mniejsza szkodliwość i uciążliwość wydobycia dla mieszkańców Brak W wyniku procesu jeden gaz naturalny w złożu zastępujemy innym, też naturalnym

33 Aspekty ekologiczne proponowanej metody Szczelinowanie hydrauliczne Polska metoda wydobycia gazu łupkowego sprzężonej z magazynowaniem CO 2 w złożu Brak Wprowadzenie CO2 do podziemnych magazynów umożliwia ograniczanie jego emisji do atmosfery Brak Możliwe jest otrzymywanie czystej energii, gdyż wydobywany metan może być wykorzystywany do produkcji energii elektrycznej (elektrownie mobilne przy złożu, w kontenerach), a po spaleniu można powstały w tym procesie, głównie CO2 ponownie umieścić go w złożu.

34 WYZWANIA BADAWCZE Opracowanie opisanej technologii stawia wiele wyzwań przed naukowcami w obszarach takich, jak: pozyskiwanie, transport i zaplecze logistyczne dla CO 2 szczelinowanie CO 2 i piaskiem (czy jest konieczne, metody mieszania, zatłaczania, wpływ mieszaniny na złoże i wydobycie) badania i kontrola procesów termodynamicznych CO 2 w złożu (czujniki, dopompowywanie CO 2,systemzaworów) rugowanie CH 4 ze złoża (procesy desorpcji CH 4 iadsorpcji CO 2 wpolskichłupkach, prędkość procesu) czysta energia (możliwości, urządzenia przyodwiertowe, koszty) analiza ekonomiczna technologii (limity CO 2, koszty wychwytywania, ceny gazu)

35 Dziękuję za uwagę

Dr hab. inż. Stanisław Nagy, prof. nzw.

Dr hab. inż. Stanisław Nagy, prof. nzw. Wydział Wiertnictwa, Nafty i Gazu Katedra Inżynierii Gazowniczej NOWE EKOLOGICZNE TECHNOLOGIE POZYSKANIA GAZU ZIEMNEGO ZE ZŁÓŻ NIEKONWENCJONALNYCH (SHALE GAS, TIGHT GAS, CBM) Dr hab. inż. Stanisław Nagy,

Bardziej szczegółowo

X POLSKO-NIEMIECKA KONFERENCJA ENERGETYKA PRZYGRANICZNA POLSKI I NIEMIEC DOŚWIADCZENIA I PERSPEKTYWY SULECHÓW, 21-22 LISTOPAD 2013

X POLSKO-NIEMIECKA KONFERENCJA ENERGETYKA PRZYGRANICZNA POLSKI I NIEMIEC DOŚWIADCZENIA I PERSPEKTYWY SULECHÓW, 21-22 LISTOPAD 2013 X POLSKO-NIEMIECKA KONFERENCJA ENERGETYKA PRZYGRANICZNA POLSKI I NIEMIEC DOŚWIADCZENIA I PERSPEKTYWY SULECHÓW, 21-22 LISTOPAD 2013 SHALE GAS, TIGHT GAS MINIONY ROK W POSZUKIWANIACH mgr inż. Aldona Nowicka

Bardziej szczegółowo

GAZ Z ŁUPKÓW. www.naszaenergia.kujawsko-pomorskie.pl

GAZ Z ŁUPKÓW. www.naszaenergia.kujawsko-pomorskie.pl GAZ Z ŁUPKÓW www.naszaenergia.kujawsko-pomorskie.pl Co to jest gaz ziemny i gaz z łupków? Gaz ziemny to związek organiczny zaliczany do paliw kopalnych, często jego miejsca występowania związane są z występowaniem

Bardziej szczegółowo

Czym w ogóle jest energia geotermalna?

Czym w ogóle jest energia geotermalna? Energia geotermalna Czym w ogóle jest energia geotermalna? Ogólnie jest to energia zakumulowana w gruntach, skałach i płynach wypełniających pory i szczeliny skalne. Energia ta biorąc pod uwagę okres istnienia

Bardziej szczegółowo

MOśLIWOŚCI REALIZACJI CCS W GRUPIE LOTOS Z WYKORZYSTANIEM ZŁÓś ROPY NAFTOWEJ NA BAŁTYKU C.D.

MOśLIWOŚCI REALIZACJI CCS W GRUPIE LOTOS Z WYKORZYSTANIEM ZŁÓś ROPY NAFTOWEJ NA BAŁTYKU C.D. MOśLIWOŚCI REALIZACJI CCS W GRUPIE LOTOS Z WYKORZYSTANIEM ZŁÓś ROPY NAFTOWEJ NA BAŁTYKU C.D. Jerzy DomŜalski Gdańsk, 7 stycznia 2009 GEOLOGICZNA SEKWESTRACJA CO2 GEOLOGICZNA SEKWESTRACJA CO2 (geosekwestracja)

Bardziej szczegółowo

Środowiskowe aspekty wydobycia gazu łupkowego

Środowiskowe aspekty wydobycia gazu łupkowego Środowiskowe aspekty wydobycia gazu łupkowego Małgorzata Woźnicka - Gaz łupkowy w Polsce i na Lubelszczyźnie Gaz łupkowy (shale gas) Gaz ziemny o genezie termogenicznej Niekonwencjonalne złoża gazu ziemnego

Bardziej szczegółowo

TECHNOLOGIE MAGAZYNOWANIA I OCZYSZCZANIA WODORU DLA ENERGETYKI PRZYSZŁOŚCI

TECHNOLOGIE MAGAZYNOWANIA I OCZYSZCZANIA WODORU DLA ENERGETYKI PRZYSZŁOŚCI 21.03.2006 POLITECHNIKA WARSZAWSKA Szkoła Nauk Technicznych i Społecznych w Płocku C e n t r u m D o s k o n a ł o ś c i CERED REDUKCJA WPŁYWU PRZEMYSŁU U PRZETWÓRCZEGO RCZEGO NA ŚRODOWISKO NATURALNE TECHNOLOGIE

Bardziej szczegółowo

GAZ Z ŁUPKÓW realne bogactwo czy puste obietnice? Zdj. Calvin Tillman

GAZ Z ŁUPKÓW realne bogactwo czy puste obietnice? Zdj. Calvin Tillman GAZ Z ŁUPKÓW realne bogactwo czy puste obietnice? Zdj. Calvin Tillman GAZ ŁUPKOWY I JEGO POTENCJALNE WYDOBYCIE W EUROPIE TO OSTATNIO GORĄCY TEMAT W UNII EUROPEJSKIEJ (UE). JEGO ZWOLENNICY POSTRZEGAJĄ TEN

Bardziej szczegółowo

CO WARTO WIEDZIEĆ O GAZIE Z ŁUPKÓW

CO WARTO WIEDZIEĆ O GAZIE Z ŁUPKÓW Materiał informacyjny 2 Wprowadzenie Dynamiczny wzrost wydobycia gazu niekonwencjonalnego w ostatnim dziesięcioleciu w USA doprowadził do wybuchu prawdziwej gorączki XXI wieku. Gaz wydobywany z łupków

Bardziej szczegółowo

wiedza o gazie z łupków w Europie

wiedza o gazie z łupków w Europie Środowiskowe aspekty poszukiwań i eksploatacji niekonwencjonalnych złóż węglowodorów amerykańskie doświadczenia i europejskie wyzwania Paweł Poprawa Państwowy Instytut Geologiczny-Państwowy Instytut Badawczy

Bardziej szczegółowo

Elektrownie Geotermalne

Elektrownie Geotermalne Elektrownie Geotermalne Czym w ogóle jest energia geotermalna? Ogólnie jest to energia zakumulowana w gruntach, skałach i płynach wypełniających pory i szczeliny skalne. Energia ta biorąc pod uwagę okres

Bardziej szczegółowo

Warunki izochoryczno-izotermiczne

Warunki izochoryczno-izotermiczne WYKŁAD 5 Pojęcie potencjału chemicznego. Układy jednoskładnikowe W zależności od warunków termodynamicznych potencjał chemiczny substancji czystej definiujemy następująco: Warunki izobaryczno-izotermiczne

Bardziej szczegółowo

W kręgu naszych zainteresowań jest:

W kręgu naszych zainteresowań jest: DOLNE ŹRÓDŁA CIEPŁA W kręgu naszych zainteresowań jest: pozyskiwanie ciepła z gruntu, pozyskiwanie ciepła z powietrza zewnętrznego, pozyskiwanie ciepła z wód podziemnych, pozyskiwanie ciepła z wód powierzchniowych.

Bardziej szczegółowo

TECHNOLOGIE KRIOGENICZNE W SYSTEMACH UZDATNIANIA GAZÓW RACJONALNE UŻYTKOWANIE PALIW I ENERGII. Wojciech Grządzielski, Tomasz M.

TECHNOLOGIE KRIOGENICZNE W SYSTEMACH UZDATNIANIA GAZÓW RACJONALNE UŻYTKOWANIE PALIW I ENERGII. Wojciech Grządzielski, Tomasz M. TECHNOLOGIE KRIOGENICZNE W SYSTEMACH UZDATNIANIA GAZÓW RACJONALNE UŻYTKOWANIE PALIW I ENERGII Wojciech Grządzielski, Tomasz M. Mróz Plan prezentacji 1. Wprowadzenie 2. Konkluzje 3. Technologia kriogeniczna

Bardziej szczegółowo

Proppanty konwencjonalne i niekonwencjonalne

Proppanty konwencjonalne i niekonwencjonalne Proppanty konwencjonalne i niekonwencjonalne Piotr Woźniak Dariusz Janus mniejszych ilościach, występują także: etan, propan, butan oraz inne gazy. W tym miejscu należy znów podkreślić fakt, iż pod względem

Bardziej szczegółowo

(12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 165272 (13) B1

(12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 165272 (13) B1 RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 165272 (13) B1 Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (21) Numer zgłoszenia: 288785 (22) Data zgłoszenia: 21.01.1991 (51) IntCl5: B01D 53/04 (5

Bardziej szczegółowo

Produkty Chemiczne Część węglowa

Produkty Chemiczne Część węglowa Politechnika Wrocławska Produkty Chemiczne Część węglowa Ćw. W1 Analiza struktury porowatej węgli aktywnych metodą adsorpcji N 2 w 77K Opracowane przez: dr inż. Krzysztof Kierzek Wrocław 2011 I. WSTĘP

Bardziej szczegółowo

Stanowisko Koalicji Klimatycznej

Stanowisko Koalicji Klimatycznej Stanowisko Koalicji Klimatycznej w sprawie poszukiwania i wydobycia gazu z łupków oraz miejsca tego gazu w polityce energetycznej i klimatycznej Polski Gaz z łupków jako paliwo kopalne, nieodnawialne,

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA DO ĆWICZEŃ

INSTRUKCJA DO ĆWICZEŃ UNIWERSYTET KAZIMIERZA WIELKIEGO Instytut Mechaniki Środowiska i Informatyki Stosowanej PRACOWNIA SPECJALISTYCZNA INSTRUKCJA DO ĆWICZEŃ Nr ćwiczenia TEMAT: Wyznaczanie porowatości objętościowej przez zanurzenie

Bardziej szczegółowo

(73) Uprawniony z patentu: (72) (74) Pełnomocnik:

(73) Uprawniony z patentu: (72) (74) Pełnomocnik: RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 165947 (13) B1 Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (21) Numer zgłoszenia: 292707 (22) Data zgłoszenia: 09.12.1991 (51) IntCl5: B01D 53/04 (54)

Bardziej szczegółowo

PERSPEKTYWY GAZU ŁUPKOWEGO W POLSCE

PERSPEKTYWY GAZU ŁUPKOWEGO W POLSCE Instytut Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energia PAN PERSPEKTYWY GAZU ŁUPKOWEGO W POLSCE Eugeniusz Mokrzycki Posiedzenie Plenarne Komitetu Problemów Energetyki Warszawa, 14 grudnia 2011 r. Perspektywy

Bardziej szczegółowo

Obiegi gazowe w maszynach cieplnych

Obiegi gazowe w maszynach cieplnych OBIEGI GAZOWE Obieg cykl przemian, po przejściu których stan końcowy czynnika jest identyczny ze stanem początkowym. Obrazem geometrycznym obiegu jest linia zamknięta. Dla obiegu termodynamicznego: przyrost

Bardziej szczegółowo

Gekon Generator Koncepcji Ekologicznych

Gekon Generator Koncepcji Ekologicznych Gekon Generator Koncepcji Ekologicznych Agnieszka Karwat Marcin Jamiołkowski Założenia Potencjał rynkowy Innowacyjność Efekt ekologiczny 1 Cele Programu Gekon Rozwój eko-innowacji Osiągnięcie wymiernych

Bardziej szczegółowo

SZYBKOŚĆ REAKCJI CHEMICZNYCH. RÓWNOWAGA CHEMICZNA

SZYBKOŚĆ REAKCJI CHEMICZNYCH. RÓWNOWAGA CHEMICZNA SZYBKOŚĆ REAKCJI CHEMICZNYCH. RÓWNOWAGA CHEMICZNA Zadania dla studentów ze skryptu,,obliczenia z chemii ogólnej Wydawnictwa Uniwersytetu Gdańskiego 1. Reakcja między substancjami A i B zachodzi według

Bardziej szczegółowo

Forane 427A Procedura retrofitu. Centre de Recherche Rhônes-Alpes

Forane 427A Procedura retrofitu. Centre de Recherche Rhônes-Alpes Forane 427A Procedura retrofitu Centre de Recherche Rhônes-Alpes 17 February 2010 Forane 427A Procedura retrofitu Etapy retrofitu Porady techniczne Możliwe przyczyny w przypadku braku wydajności Wskazówki

Bardziej szczegółowo

NIEKONWENCJONALNE ZŁOŻA GAZU ZIEMNEGO W POLSCE. GAZ W ŁUPKACH (SHALE GAS) I GAZ ZAMKNIĘTY (TIGHT GAS)

NIEKONWENCJONALNE ZŁOŻA GAZU ZIEMNEGO W POLSCE. GAZ W ŁUPKACH (SHALE GAS) I GAZ ZAMKNIĘTY (TIGHT GAS) NIEKONWENCJONALNE ZŁOŻA GAZU ZIEMNEGO W POLSCE. GAZ W ŁUPKACH (SHALE GAS) I GAZ ZAMKNIĘTY (TIGHT GAS) 31 marzec 2010 roku, Hotel SOFITEL Victoria, Warszawa 1 Poszukiwanie gazu ziemnego ze złóż niekonwencjonalnych

Bardziej szczegółowo

Procesy wytwarzania, oczyszczania i wzbogacania biogazu

Procesy wytwarzania, oczyszczania i wzbogacania biogazu Marcin Cichosz, Roman Buczkowski Procesy wytwarzania, oczyszczania i wzbogacania biogazu Schemat ideowy pozyskiwania biometanu SUBSTRATY USUWANIE S, N, Cl etc. USUWANIE CO 2 PRZYGOTOWANIE BIOGAZ SUSZENIE

Bardziej szczegółowo

Jerzy Hadro. PETRO-KONSULT ul. Grota Roweckiego 11/6 30-348 Kraków

Jerzy Hadro. PETRO-KONSULT ul. Grota Roweckiego 11/6 30-348 Kraków 1 Jerzy Hadro PETRO-KONSULT ul. Grota Roweckiego 11/6 30-348 Kraków Niekonwencjonalne złoŝa gazu ziemnego w Polsce, styczeń 2010 ZARYS PREZENTACJI 2 1. ZłoŜa gazu niekonwencjonalnego i gazu z łupków -

Bardziej szczegółowo

Czynniki alternatywne - przyszłość chłodnictwa? Dr hab. inż. Artur Rusowicz Instytut Techniki Cieplnej Politechnika Warszawska

Czynniki alternatywne - przyszłość chłodnictwa? Dr hab. inż. Artur Rusowicz Instytut Techniki Cieplnej Politechnika Warszawska Czynniki alternatywne - przyszłość chłodnictwa? Dr hab. inż. Artur Rusowicz Instytut Techniki Cieplnej Politechnika Warszawska Wpływ na środowisko: ODP (ang. Ozone Depletion Potential) - potencjał niszczenia

Bardziej szczegółowo

Fizykochemiczne własności skroplonego metanu i azotu

Fizykochemiczne własności skroplonego metanu i azotu Fizykochemiczne własności skroplonego metanu i azotu - Parametry - Wartość parametru Jednostka Uwagi METAN [CH4] Masa molowa 16,043 Kg/Kmol Gęstość normalna 0,7175 Kg/m 3 Gęstość względna 0,5549 - Lepkość

Bardziej szczegółowo

Zasoby gazu ze złóż niekonwencjonalnych - informacje ogólne i główne pojęcia

Zasoby gazu ze złóż niekonwencjonalnych - informacje ogólne i główne pojęcia ZASOBY GAZU I ROPY ZE ZŁÓŻ NIEKONWENCJONALNYCH (NATURAL GAS AND OIL FROM UNCONVENTIONAL DEPOSITS) ZARYS STANU PRAC POSZUKIWAWCZO-WYDOBYWCZYCH, PERSPEKTYWY ROZWOJU I MOŻLIWE IMPLIKACJE MIĘDZYNARODOWE (A)

Bardziej szczegółowo

Poligeneracja wykorzystanie ciepła odpadowego

Poligeneracja wykorzystanie ciepła odpadowego P A N Instytut Maszyn Przepływowych Polskiej Akademii Nauk GDAŃSK Poligeneracja wykorzystanie ciepła odpadowego Dariusz Butrymowicz, Kamil Śmierciew 1 I. Wstęp II. III. IV. Produkcja chłodu: układy sorpcyjne

Bardziej szczegółowo

Janusz Kośmider. Zjawiska przepływowe w odwiertach naftowych

Janusz Kośmider. Zjawiska przepływowe w odwiertach naftowych Janusz Kośmider Zjawiska przepływowe w odwiertach naftowych Zielona Góra 2010 Spis treści Słowo wstępne..................................... 5 1. Dopływ płynów złożowych do odwiertów...................

Bardziej szczegółowo

Wymagania gazu ziemnego stosowanego jako paliwo. do pojazdów

Wymagania gazu ziemnego stosowanego jako paliwo. do pojazdów Wymagania gazu ziemnego stosowanego jako paliwo mgr inż. Paweł Bukrejewski do pojazdów Kierownik Pracowni Analitycznej Starszy Specjalista Badawczo-Techniczny Laboratorium Produktów Naftowych i Biopaliw

Bardziej szczegółowo

Relacje człowiek środowisko przyrodnicze

Relacje człowiek środowisko przyrodnicze 138 SPRAWDZIANY LEKCJI Sprawdzian z działu Relacje człowiek środowisko przyrodnicze Grupa I Zadanie 1 (0 4 p.) Każdemu terminowi przyporządkuj odpowiadającą mu definicję. 1. Zasoby przyrody A. Zasoby mające

Bardziej szczegółowo

Czynniki chłodnicze DuPont TM ISCEON MO59 i MO79. Materiały informacyjne

Czynniki chłodnicze DuPont TM ISCEON MO59 i MO79. Materiały informacyjne Czynniki chłodnicze DuPont TM ISCEON MO59 i MO79 Materiały informacyjne WSTĘP Czynniki chłodnicze DuPont TM ISCEON MO59 i MO79 odznaczają się łatwością w użyciu, pozwalają na ograniczenie kosztów, a co

Bardziej szczegółowo

Awaryjne przetłaczanie amoniaku w zdarzeniach komunikacyjnych założenia metody. Warszawa, 01 grudzień 2014r. Barszcz Robert

Awaryjne przetłaczanie amoniaku w zdarzeniach komunikacyjnych założenia metody. Warszawa, 01 grudzień 2014r. Barszcz Robert Awaryjne przetłaczanie amoniaku w zdarzeniach komunikacyjnych założenia metody Warszawa, 01 grudzień 2014r. Barszcz Robert INFORMACJE OGÓLNE W celu zminimalizowania negatywnych skutków związanych z awariami

Bardziej szczegółowo

Niskoemisyjne, alternatywne paliwa w transporcie. Sławomir Nestorowicz Pełnomocnik Dyrektora ds. Paliw Metanowych

Niskoemisyjne, alternatywne paliwa w transporcie. Sławomir Nestorowicz Pełnomocnik Dyrektora ds. Paliw Metanowych Niskoemisyjne, alternatywne paliwa w transporcie Sławomir Nestorowicz Pełnomocnik Dyrektora ds. Paliw Metanowych Ramowe dokumenty dotyczące stosowania niskoemisyjnych, alternatywnych paliw w transporcie

Bardziej szczegółowo

Gaz łupkowy. Polskie strategie i regulacje. Konferencja SCC, 18 listopada 2011 Perspektywy gazu niekonwencjonalnego w Polsce

Gaz łupkowy. Polskie strategie i regulacje. Konferencja SCC, 18 listopada 2011 Perspektywy gazu niekonwencjonalnego w Polsce Gaz łupkowy Polskie strategie i regulacje Konferencja SCC, 18 listopada 2011 Perspektywy gazu niekonwencjonalnego w Polsce Andrzej Szczęśniak www.naftagaz.pl Agenda 1. Polski gaz niekonwencjonalny na tle

Bardziej szczegółowo

Co warto wiedzieć o gazie z łupków

Co warto wiedzieć o gazie z łupków Co warto wiedzieć o gazie z łupków CO WARTO WIEDZIEĆ O GAZIE Z ŁUPKÓW 1 Wprowadzenie Dynamiczny wzrost wydobycia gazu niekonwencjonalnego w ostatnim dziesięcioleciu w USA doprowadził do wybuchu prawdziwej

Bardziej szczegółowo

Skraplanie gazu ziemnego

Skraplanie gazu ziemnego Skraplanie gazu ziemnego Gaz ziemny jest najważniejszym paliwem gazowym oraz surowcem energetycznym, którego znaczenie wciąż wzrasta. Głównym składnikiem gazu ziemnego jest metan CH 4, któremu towarzyszą

Bardziej szczegółowo

Badania środowiskowe związane z poszukiwaniem i rozpoznawaniem gazu z łupków

Badania środowiskowe związane z poszukiwaniem i rozpoznawaniem gazu z łupków Badania środowiskowe związane z poszukiwaniem i rozpoznawaniem gazu z łupków dr Małgorzata Woźnicka - 8.10.2013 r., Lublin Szczelinowanie hydrauliczne niezbędne dla wydobycia gazu ze złoża niekonwencjonalnego

Bardziej szczegółowo

Poszukiwania i wydobycie gazu z łupków Stan projektu

Poszukiwania i wydobycie gazu z łupków Stan projektu Zdjęcie: Marathon Oil Poszukiwania i wydobycie gazu z łupków Stan projektu Organizacja Polskiego Przemysłu Poszukiwawczo-Wydobywczego 12 grudnia 2012 roku OPPPW Podstawowe informacje Związek Pracodawców,

Bardziej szczegółowo

rektorat@agh.edu.pl Największa polska uczelnia techniczna, w ramach której funkcjonuje 16 wydziałów

rektorat@agh.edu.pl Największa polska uczelnia techniczna, w ramach której funkcjonuje 16 wydziałów Uczelnie In1 1 Nazwa uczelni/koła Miasto Akademia Górniczo - Hutnicza AGH - Kraków, Katedra Mineralogii, Petrografii i Ge Kraków Kod pocztowy 30-059 Ulica al. Mickiewicza 30 Województwo małopolskie Telefon

Bardziej szczegółowo

Bezemisyjna energetyka węglowa

Bezemisyjna energetyka węglowa Bezemisyjna energetyka węglowa Szansa dla Polski? Jan A. Kozubowski Wydział Inżynierii Materiałowej PW Człowiek i energia Jak ludzie zużywali energię w ciągu minionych 150 lat? Energetyczne surowce kopalne:

Bardziej szczegółowo

ZAGROŻENIA NATURALNE W OTWOROWYCH ZAKŁADACH GÓRNICZYCH

ZAGROŻENIA NATURALNE W OTWOROWYCH ZAKŁADACH GÓRNICZYCH ZAGROŻENIA NATURALNE W OTWOROWYCH ZAKŁADACH GÓRNICZYCH. ZAGROŻENIE ERUPCYJNE Zagrożenie erupcyjne - możliwość wystąpienia zagrożenia wywołanego erupcją wiertniczą rozumianą jako przypływ płynu złożowego

Bardziej szczegółowo

Magazynowanie cieczy

Magazynowanie cieczy Magazynowanie cieczy Do magazynowania cieczy służą zbiorniki. Sposób jej magazynowania zależy od jej objętości i właściwości takich jak: prężność par, korozyjność, palność i wybuchowość. Zbiorniki mogą

Bardziej szczegółowo

Dobór urządzenie chłodniczego

Dobór urządzenie chłodniczego ZUT W SZCZECINIE WYDZIAŁ TECHNIKI MORSKIEJ I TRANSPORTU Katedra Klimatyzacji i Transportu Chłodniczego Dobór urządzenie chłodniczego Bogusław Zakrzewski 1 Założenia 1. Przeznaczenie instalacji chłodniczej

Bardziej szczegółowo

OFERTA TEMATÓW PROJEKTÓW DYPLOMOWYCH (MAGISTERSKICH) do zrealizowania w Katedrze INŻYNIERII CHEMICZNEJ I PROCESOWEJ

OFERTA TEMATÓW PROJEKTÓW DYPLOMOWYCH (MAGISTERSKICH) do zrealizowania w Katedrze INŻYNIERII CHEMICZNEJ I PROCESOWEJ OFERTA TEMATÓW PROJEKTÓW DYPLOMOWYCH (MAGISTERSKICH) do zrealizowania w Katedrze INŻYNIERII CHEMICZNEJ I PROCESOWEJ Badania kinetyki utleniania wybranych grup związków organicznych podczas procesów oczyszczania

Bardziej szczegółowo

Wpływ warunków separacji ropy na wielkość jej wydobycia

Wpływ warunków separacji ropy na wielkość jej wydobycia NAFTA-GAZ styczeń 2011 ROK LXVII Józef Such Instytut Nafty i Gazu, Oddział Krosno Wpływ warunków separacji ropy na wielkość jej wydobycia Wstęp W warunkach panującego w otworze wysokiego ciśnienia ropa

Bardziej szczegółowo

Gdzie zaczyna się OZE Energia odnawialna w rybactwie

Gdzie zaczyna się OZE Energia odnawialna w rybactwie Gdzie zaczyna się OZE Energia odnawialna w rybactwie Energia odnawialna uzyskiwana jest z naturalnych, powtarzających się procesów przyrodniczych Definicja rekomendowaną przez Międzynarodową Agencję Energetyczną

Bardziej szczegółowo

Kaskadowe urządzenia do skraplania gazów

Kaskadowe urządzenia do skraplania gazów Kaskadowe urządzenia do skraplania gazów Damian Siupka-Mróz IMM sem.9 1. Kaskadowe skraplanie gazów: Metoda skraplania, wykorzystująca coraz niższe temperatury skraplania kolejnych gazów. Metodę tę stosuje

Bardziej szczegółowo

Oferta handlowa. Witamy. Prezentujemy firmę zajmującą się między innymi dostarczaniem dla naszych klientów sit molekularnych.

Oferta handlowa. Witamy. Prezentujemy firmę zajmującą się między innymi dostarczaniem dla naszych klientów sit molekularnych. Oferta handlowa Witamy Prezentujemy firmę zajmującą się między innymi dostarczaniem dla naszych klientów sit molekularnych. Naszym głównym celem jest dostarczenie klientom najwyższej jakości produkt w

Bardziej szczegółowo

WYKŁAD 2 TERMODYNAMIKA. Termodynamika opiera się na czterech obserwacjach fenomenologicznych zwanych zasadami

WYKŁAD 2 TERMODYNAMIKA. Termodynamika opiera się na czterech obserwacjach fenomenologicznych zwanych zasadami WYKŁAD 2 TERMODYNAMIKA Termodynamika opiera się na czterech obserwacjach fenomenologicznych zwanych zasadami Zasada zerowa Kiedy obiekt gorący znajduje się w kontakcie cieplnym z obiektem zimnym następuje

Bardziej szczegółowo

BUDOWA I ZASADA DZIAŁANIA ABSORPCYJNEJ POMPY CIEPŁA

BUDOWA I ZASADA DZIAŁANIA ABSORPCYJNEJ POMPY CIEPŁA Anna Janik AGH Akademia Górniczo-Hutnicza Wydział Energetyki i Paliw BUDOWA I ZASADA DZIAŁANIA ABSORPCYJNEJ POMPY CIEPŁA 1. WSTĘP W ostatnich latach obserwuje się wzrost zainteresowania tematem pomp ciepła.

Bardziej szczegółowo

Bezpieczeństwo użytkowania samochodów zasilanych wodorem

Bezpieczeństwo użytkowania samochodów zasilanych wodorem Politechnika Śląska w Gliwicach Instytut Maszyn i Urządzeń Energetycznych Bezpieczeństwo użytkowania samochodów zasilanych wodorem prof. dr hab. inż. Andrzej Rusin dr inż. Katarzyna Stolecka bezbarwny,

Bardziej szczegółowo

Samochody na wodór. Zastosowanie. Wodór w samochodach. Historia. Przechowywanie wodoru

Samochody na wodór. Zastosowanie. Wodór w samochodach. Historia. Przechowywanie wodoru Samochody na wodór Zastosowanie Wodór w samochodach Historia Przechowywanie wodoru Wodór ma szanse stać się najważniejszym nośnikiem energii w najbliższej przyszłości. Ogniwa paliwowe produkują zeń energię

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYKA EMISJI ZANIECZYSZCZEŃ DO POWIETRZA PODCZAS ROZPOZNANIA ZŁÓŻ GAZU ZIEMNEGO Z ŁUPKÓW

CHARAKTERYSTYKA EMISJI ZANIECZYSZCZEŃ DO POWIETRZA PODCZAS ROZPOZNANIA ZŁÓŻ GAZU ZIEMNEGO Z ŁUPKÓW gaz łupkowy, gaz ziemny z łupków, emisja, zanieczyszczenie powietrza Marcin MAZURCZAK, Izabela SÓWKA, Łukasz PACHURKA, Piotr SOBCZYŃSKI * CHARAKTERYSTYKA EMISJI ZANIECZYSZCZEŃ DO POWIETRZA PODCZAS ROZPOZNANIA

Bardziej szczegółowo

Właściwy silnik do każdego zastosowania. 16936_BlueEfficiencyPower_Polnisch_Schrift_in_Pfade.indd 1 13.02.2013 10:55:33

Właściwy silnik do każdego zastosowania. 16936_BlueEfficiencyPower_Polnisch_Schrift_in_Pfade.indd 1 13.02.2013 10:55:33 Właściwy silnik do każdego zastosowania 16936_BlueEfficiencyPower_Polnisch_Schrift_in_Pfade.indd 1 13.02.2013 10:55:33 16936_BlueEfficiencyPower_Polnisch_Schrift_in_Pfade.indd 2 13.02.2013 10:55:38 16936_BlueEfficiencyPower_Polnisch_Schrift_in_Pfade.indd

Bardziej szczegółowo

GAZ ZE ŹRÓDEŁ NIEKONWENCJONALNYCH POTENCJAŁ POSZUKIWAWCZY, DOTYCHCZASOWE DOŚWIADCZENIA mgr inż. Aldona Nowicka, mgr inż. Małgorzata Koperska PGNiG SA

GAZ ZE ŹRÓDEŁ NIEKONWENCJONALNYCH POTENCJAŁ POSZUKIWAWCZY, DOTYCHCZASOWE DOŚWIADCZENIA mgr inż. Aldona Nowicka, mgr inż. Małgorzata Koperska PGNiG SA GAZ ZE ŹRÓDEŁ NIEKONWENCJONALNYCH POTENCJAŁ POSZUKIWAWCZY, DOTYCHCZASOWE DOŚWIADCZENIA mgr inż. Aldona Nowicka, mgr inż. Małgorzata Koperska PGNiG SA Oddział Geologii i Eksploatacji, Ośrodek Regionalny

Bardziej szczegółowo

DRUGA ZASADA TERMODYNAMIKI

DRUGA ZASADA TERMODYNAMIKI DRUGA ZASADA TERMODYNAMIKI Procesy odwracalne i nieodwracalne termodynamicznie, samorzutne i niesamorzutne Proces nazywamy termodynamicznie odwracalnym, jeśli bez spowodowania zmian w otoczeniu możliwy

Bardziej szczegółowo

Pompy ciepła 25.3.2014

Pompy ciepła 25.3.2014 Katedra Klimatyzacji i Transportu Chłodniczego prof. dr hab. inż. Bogusław Zakrzewski Wykład 6: Pompy ciepła 25.3.2014 1 Pompy ciepła / chłodziarki Obieg termodynamiczny lewobieżny Pompa ciepła odwracalnie

Bardziej szczegółowo

ZADANIA Z CHEMII Efekty energetyczne reakcji chemicznej - prawo Hessa

ZADANIA Z CHEMII Efekty energetyczne reakcji chemicznej - prawo Hessa Prawo zachowania energii: ZADANIA Z CHEMII Efekty energetyczne reakcji chemicznej - prawo Hessa Ogólny zasób energii jest niezmienny. Jeżeli zwiększa się zasób energii wybranego układu, to wyłącznie kosztem

Bardziej szczegółowo

W³adys³aw Duliñski*, Czes³awa Ewa Ropa*

W³adys³aw Duliñski*, Czes³awa Ewa Ropa* WIERTNICTWO NAFTA GAZ TOM 5 ZESZYT 008 W³adys³aw Duliñski*, Czes³awa Ewa Ropa* ANALIZA I USTALENIE PARAMETRÓW EKSPLOATACYJNYCH DLA ODWIERTÓW WÓD MINERALNYCH W ZALE NOŒCI OD WIELKOŒCI WYK ADNIKA GAZOWEGO

Bardziej szczegółowo

Zasada działania jest podobna do pracy lodówki. Z jej wnętrza, wypompowywuje się ciepło i oddaje do otoczenia.

Zasada działania jest podobna do pracy lodówki. Z jej wnętrza, wypompowywuje się ciepło i oddaje do otoczenia. Pompy ciepła Zasada działania pompy ciepła polega na pozyskiwaniu ciepła ze środowiska ( wody, gruntu i powietrza) i przekazywaniu go do odbiorcy jako ciepło grzewcze. Ciepło pobrane z otoczenia sprężane

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ: Gaz z łupków

SCENARIUSZ: Gaz z łupków SCENARIUSZ: Gaz z łupków Cel główny: zapoznanie uczniów z pojęciem gazu z łupków Cele operacyjne: Uczeń: wyjaśnia pojęcia gaz ziemny, gaz z łupków, wskazuje na mapie Polski miejsca, w których zlokalizowane

Bardziej szczegółowo

Środowiskowe aspekty wydobycia gazu z łupków

Środowiskowe aspekty wydobycia gazu z łupków Środowiskowe aspekty wydobycia gazu z łupków Małgorzata Woźnicka - Perspektywy gazu niekonwencjonalnego w Polsce 18 listopad 2011 r. Analiza presji na środowisko naturalne Szczelinowanie hydrauliczne,

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczno-techniczne aspekty wykorzystania gazu w energetyce

Ekonomiczno-techniczne aspekty wykorzystania gazu w energetyce Ekonomiczno-techniczne aspekty wykorzystania gazu w energetyce Janusz Kotowicz W1 Wydział Inżynierii i Ochrony Środowiska Politechnika Częstochowska Układ prezentacji wykładów W1,W2,W3 1. Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

Wydobycie gazu łupkowego w Polsce podsumowanie bieżącego etapu prac oraz ocena perspektyw na najbliższe lata

Wydobycie gazu łupkowego w Polsce podsumowanie bieżącego etapu prac oraz ocena perspektyw na najbliższe lata Wydobycie gazu łupkowego w Polsce podsumowanie bieżącego etapu prac oraz ocena perspektyw na najbliższe lata Wydobycie gazu łupkowego w Polsce podsumowanie bieżącego etapu prac oraz ocena perspektyw na

Bardziej szczegółowo

Prowadzący: dr hab. inż. Agnieszka Gubernat (tel. (0 12) 617 36 96; gubernat@agh.edu.pl)

Prowadzący: dr hab. inż. Agnieszka Gubernat (tel. (0 12) 617 36 96; gubernat@agh.edu.pl) TRANSPORT MASY I CIEPŁA Seminarium Transport masy i ciepła Prowadzący: dr hab. inż. Agnieszka Gubernat (tel. (0 12) 617 36 96; gubernat@agh.edu.pl) WARUNKI ZALICZENIA: 1. ZALICZENIE WSZYSTKICH KOLOKWIÓW

Bardziej szczegółowo

K raków 26 ma rca 2011 r.

K raków 26 ma rca 2011 r. K raków 26 ma rca 2011 r. Zadania do ćwiczeń z Podstaw Fizyki na dzień 1 kwietnia 2011 r. r. dla Grupy II Zadanie 1. 1 kg/s pary wo dne j o ciśnieniu 150 atm i temperaturze 342 0 C wpada do t urbiny z

Bardziej szczegółowo

Dr Michał Wilczyński Niezależny ekspert CZY DEPONOWANIE DWUTLENKU WĘGLA W LITOSFERZE JEST MOŻLIWE I ZGODNE Z FILOZOFIĄ ZRÓWNOWAŻONEGO ROZWOJU?

Dr Michał Wilczyński Niezależny ekspert CZY DEPONOWANIE DWUTLENKU WĘGLA W LITOSFERZE JEST MOŻLIWE I ZGODNE Z FILOZOFIĄ ZRÓWNOWAŻONEGO ROZWOJU? Dr Michał Wilczyński Niezależny ekspert CZY DEPONOWANIE DWUTLENKU WĘGLA W LITOSFERZE JEST MOŻLIWE I ZGODNE Z FILOZOFIĄ ZRÓWNOWAŻONEGO ROZWOJU? 1 METODY ELIMINACJI GAZÓW CIEPLARNIANYCH METODA SKUTECZNOŚĆ

Bardziej szczegółowo

PROJEKT ZAŁOŻEŃ DO PLANU ZAOPATRZENIA W CIEPŁO, ENERGIĘ ELEKTRYCZNĄ I PALIWA GAZOWE GMINY WOŹNIKI NA LATA 2012-2030

PROJEKT ZAŁOŻEŃ DO PLANU ZAOPATRZENIA W CIEPŁO, ENERGIĘ ELEKTRYCZNĄ I PALIWA GAZOWE GMINY WOŹNIKI NA LATA 2012-2030 05. Paliwa gazowe 5.1. Wprowadzenie... 1 5.2. Zapotrzebowanie na gaz ziemny - stan istniejący... 2 5.3. Przewidywane zmiany... 3 5.4. Niekonwencjonalne paliwa gazowe... 5 5.1. Wprowadzenie W otoczeniu

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczne aspekty eksploatacji niekonwencjonalnych złóż gazu w Polsce

Ekonomiczne aspekty eksploatacji niekonwencjonalnych złóż gazu w Polsce Dr Andrzej Cylwik Ekonomiczne aspekty eksploatacji niekonwencjonalnych złóż gazu w Polsce 1. Perspektywa do roku 2020 W chwili obecnej dysponujemy mała liczbą sprawdzonych informacji, które dotyczą ekonomicznych

Bardziej szczegółowo

KONWERGENCJA ELEKTROENERGETYKI I GAZOWNICTWA vs INTELIGENTNE SIECI ENERGETYCZNE WALDEMAR KAMRAT POLITECHNIKA GDAŃSKA

KONWERGENCJA ELEKTROENERGETYKI I GAZOWNICTWA vs INTELIGENTNE SIECI ENERGETYCZNE WALDEMAR KAMRAT POLITECHNIKA GDAŃSKA KONWERGENCJA ELEKTROENERGETYKI I GAZOWNICTWA vs INTELIGENTNE SIECI ENERGETYCZNE WALDEMAR KAMRAT POLITECHNIKA GDAŃSKA SYMPOZJUM NAUKOWO-TECHNICZNE Sulechów 2012 Kluczowe wyzwania rozwoju elektroenergetyki

Bardziej szczegółowo

Materiałoznawstwo optyczne CERAMIKA OPTYCZNA

Materiałoznawstwo optyczne CERAMIKA OPTYCZNA Materiałoznawstwo optyczne CERAMIKA OPTYCZNA Szkło optyczne i fotoniczne, A. Szwedowski, R. Romaniuk, WNT, 2009 POLIKRYSZTAŁY - ciała stałe o drobnoziarnistej strukturze, które są złożone z wielkiej liczby

Bardziej szczegółowo

Rtęć w przemyśle. Technologia usuwania rtęci z węgla przed procesem zgazowania/spalania jako efektywny sposób obniżenia emisji rtęci do atmosfery

Rtęć w przemyśle. Technologia usuwania rtęci z węgla przed procesem zgazowania/spalania jako efektywny sposób obniżenia emisji rtęci do atmosfery Rtęć w przemyśle Konwencja, ograniczanie emisji, technologia 26 listopada 2014, Warszawa Technologia usuwania rtęci z węgla przed procesem zgazowania/spalania jako efektywny sposób obniżenia emisji rtęci

Bardziej szczegółowo

Adsorpcyjne oczyszczanie gazów z zanieczyszczeń związkami organicznymi

Adsorpcyjne oczyszczanie gazów z zanieczyszczeń związkami organicznymi Pracownia: Utylizacja odpadów i ścieków dla MSOŚ Instrukcja ćwiczenia nr 17 Adsorpcyjne oczyszczanie gazów z zanieczyszczeń związkami organicznymi Uniwersytet Warszawski Wydział Chemii Zakład Dydaktyczny

Bardziej szczegółowo

Projekt Inżynier mechanik zawód z przyszłością współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

Projekt Inżynier mechanik zawód z przyszłością współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Zajęcia wyrównawcze z fizyki -Zestaw 4 -eoria ermodynamika Równanie stanu gazu doskonałego Izoprzemiany gazowe Energia wewnętrzna gazu doskonałego Praca i ciepło w przemianach gazowych Silniki cieplne

Bardziej szczegółowo

Perspektywy wykorzystania CNG w polskim transporcie

Perspektywy wykorzystania CNG w polskim transporcie Perspektywy wykorzystania CNG w polskim transporcie dr inż. Ryszard Wołoszyn Stowarzyszenie NGV Polska Instytut Eksploatacji Pojazdów i Maszyn Politechnika Radomska CNG LNG (83-99% metanu) (90-99% metanu)

Bardziej szczegółowo

Zadanie 1. Zadanie: Odpowiedź: ΔU = 2,8663 10 4 J

Zadanie 1. Zadanie: Odpowiedź: ΔU = 2,8663 10 4 J Tomasz Lubera Zadanie: Zadanie 1 Autoklaw zawiera 30 dm 3 azotu o temperaturze 15 o C pod ciśnieniem 1,48 atm. Podczas ogrzewania autoklawu ciśnienie wzrosło do 3800,64 mmhg. Oblicz zmianę energii wewnętrznej

Bardziej szczegółowo

DEGA. Diesel and Gas Mixture. LPG Powietrze. Spaliny ON + LPG. tylko ON!! ON+LPG. Termopara spalin ON + LPG. Wykres mocy [KW]

DEGA. Diesel and Gas Mixture. LPG Powietrze. Spaliny ON + LPG. tylko ON!! ON+LPG. Termopara spalin ON + LPG. Wykres mocy [KW] DUAL FUEL PL DEGA Diesel and Gas Mixture Wykres mocy [KW] LPG Powietrze Spaliny +LPG Termopara spalin tylko!! Korzyści z zastosowania zasilania Dual Fuel System doskonale nadaje się do pojazdów ciężarowych,

Bardziej szczegółowo

WSTĘPNE MODELOWANIE ODDZIAŁYWANIA FALI CIŚNIENIA NA PÓŁSFERYCZNY ELEMENT KOMPOZYTOWY O ZMIENNEJ GRUBOŚCI

WSTĘPNE MODELOWANIE ODDZIAŁYWANIA FALI CIŚNIENIA NA PÓŁSFERYCZNY ELEMENT KOMPOZYTOWY O ZMIENNEJ GRUBOŚCI WSTĘPNE MODELOWANIE ODDZIAŁYWANIA FALI CIŚNIENIA NA PÓŁSFERYCZNY ELEMENT KOMPOZYTOWY O ZMIENNEJ GRUBOŚCI Robert PANOWICZ Danuta MIEDZIŃSKA Tadeusz NIEZGODA Wiesław BARNAT Wojskowa Akademia Techniczna,

Bardziej szczegółowo

CIEPŁO (Q) jedna z form przekazu energii między układami termodynamicznymi. Proces przekazu energii za pośrednictwem oddziaływania termicznego

CIEPŁO (Q) jedna z form przekazu energii między układami termodynamicznymi. Proces przekazu energii za pośrednictwem oddziaływania termicznego CIEPŁO, PALIWA, SPALANIE CIEPŁO (Q) jedna z form przekazu energii między układami termodynamicznymi. Proces przekazu energii za pośrednictwem oddziaływania termicznego WYMIANA CIEPŁA. Zmiana energii wewnętrznej

Bardziej szczegółowo

GAZU ZIEMNEGO. Podstawowe fakty POSZUKIWANIA I WYDOBYCIE. Organizacja Polskiego Przemysłu Poszukiwawczo-Wydobywczego

GAZU ZIEMNEGO. Podstawowe fakty POSZUKIWANIA I WYDOBYCIE. Organizacja Polskiego Przemysłu Poszukiwawczo-Wydobywczego Organizacja Polskiego Przemysłu Poszukiwawczo-Wydobywczego Organizacja Polskiego Przemysłu Poszukiwawczo-Wydobywczego POSZUKIWANIA I WYDOBYCIE GAZU ZIEMNEGO Podstawowe fakty POSZUKIWANIA I WYDOBYCIE GAZU

Bardziej szczegółowo

Intensyfikacja poszukiwania gazu z łupków

Intensyfikacja poszukiwania gazu z łupków Strona znajduje się w archiwum. Intensyfikacja poszukiwania gazu z łupków Polskie Górnictwo Naftowe i Gazownictwo SA rozpoczęło kolejny etap poszukiwań gazu z łupków na południowym wschodzie Polski. 26

Bardziej szczegółowo

GAZ Z ŁUPKÓW PRZYSZŁOŚĆ DLA POLSKI

GAZ Z ŁUPKÓW PRZYSZŁOŚĆ DLA POLSKI GAZ Z ŁUPKÓW PRZYSZŁOŚĆ DLA POLSKI Projekt kierunkowych założeń do ustawy o wydobywaniu węglowodorów, ich opodatkowaniu i Węglowodorowym Funduszu Pokoleń Gaz z łupków przyszłość dla Polski Już teraz Polska

Bardziej szczegółowo

Wpływ mikrocementu na parametry zaczynu i kamienia cementowego

Wpływ mikrocementu na parametry zaczynu i kamienia cementowego NAFTA-GAZ grudzień 2011 ROK LXVII Łukasz Kut Instytut Nafty i Gazu, Oddział Krosno Wpływ mikrocementu na parametry zaczynu i kamienia cementowego Wprowadzenie Mikrocement jest środkiem o bardzo szerokim

Bardziej szczegółowo

Jak mierzyć i jak liczyć efekty cieplne reakcji?

Jak mierzyć i jak liczyć efekty cieplne reakcji? Jak mierzyć i jak liczyć efekty cieplne reakcji? Energia Zdolność do wykonywania pracy lub do produkowania ciepła Praca objętościowa praca siła odległość 06_73 P F A W F h N m J P F A Area A ciśnienie

Bardziej szczegółowo

SPOSÓB POSTĘPOWANIA W OBLICZANIU ZASOBÓW ZŁÓŻ ROPY NAFTOWEJ NIEDOSYCONEJ, Z CZAPĄ GAZOWĄ I ZŁÓŻ GAZU ZIEMNEGO METODAMI OBJĘTOŚCIOWYMI

SPOSÓB POSTĘPOWANIA W OBLICZANIU ZASOBÓW ZŁÓŻ ROPY NAFTOWEJ NIEDOSYCONEJ, Z CZAPĄ GAZOWĄ I ZŁÓŻ GAZU ZIEMNEGO METODAMI OBJĘTOŚCIOWYMI SPOSÓB POSTĘPOWANIA W OBLICZANIU ZASOBÓW ZŁÓŻ ROPY NAFTOWEJ NIEDOSYCONEJ, Z CZAPĄ GAZOWĄ I ZŁÓŻ GAZU ZIEMNEGO METODAMI OBJĘTOŚCIOWYMI OPRACOWALI: DR INŻ. KAZIMIERZ SŁUPCZYŃSKI DR INŻ. ADAM ZUBRZYCKI PROF.

Bardziej szczegółowo

Zasoby wodne a wydobycie gazu z łupków

Zasoby wodne a wydobycie gazu z łupków Zasoby wodne a wydobycie gazu z łupków dr Małgorzata Woźnicka - Gospodarka wodna przedsięwzięcia 1. Etap poszukiwania i rozpoznawania złóż 2. Etap eksploatacji Rodzaj potrzeb wodnych Gospodarka wodna Lokalizacja

Bardziej szczegółowo

(1) Równanie stanu gazu doskonałego. I zasada termodynamiki: ciepło, praca.

(1) Równanie stanu gazu doskonałego. I zasada termodynamiki: ciepło, praca. (1) Równanie stanu gazu doskonałego. I zasada termodynamiki: ciepło, praca. 1. Aby określić dokładną wartość stałej gazowej R, student ogrzał zbiornik o objętości 20,000 l wypełniony 0,25132 g gazowego

Bardziej szczegółowo

Zgłoszenie ogłoszono: 88 09 01. Opis patentowy opublikowano: 1990 08 31. Wytłaczarka do przetwórstwa tworzyw sztucznych

Zgłoszenie ogłoszono: 88 09 01. Opis patentowy opublikowano: 1990 08 31. Wytłaczarka do przetwórstwa tworzyw sztucznych POLSKA RZECZPOSPOLITA LUDOWA OPIS PATENTOWY Patent dodatkowy do patentu nr Zgłoszono: 86 12 31 (P. 263478) 150 150 Int. Cl.4 B29C 47/38 B29B 7/42 URZĄD PATENTOWY PRL Pierwszeństwo Zgłoszenie ogłoszono:

Bardziej szczegółowo

Energetyczne wykorzystanie odpadów z biogazowni

Energetyczne wykorzystanie odpadów z biogazowni Energetyczne wykorzystanie odpadów z biogazowni Odpady z biogazowni - poferment Poferment obecnie nie spełnia kryterium nawozu organicznego. Spełnia natomiast definicję środka polepszającego właściwości

Bardziej szczegółowo

Rynek energii. Charakterystyka rynku gazu w Polsce

Rynek energii. Charakterystyka rynku gazu w Polsce 5 Rynek energii Charakterystyka rynku gazu w Polsce Źródła gazu ziemnego w Polsce Dostawy gazu na rynek krajowy, 2010 r. 7% 30% 63% Import z Federacji Rosyjskiej Wydobycie krajowe Import z innych krajów

Bardziej szczegółowo

Organizacja Polskiego Przemysłu Poszukiwawczo-Wydobywczego POSZUKIWANIA I WYDOBYCIE GAZU ZIEMNEGO. Podstawowe fakty

Organizacja Polskiego Przemysłu Poszukiwawczo-Wydobywczego POSZUKIWANIA I WYDOBYCIE GAZU ZIEMNEGO. Podstawowe fakty Organizacja Polskiego Przemysłu Poszukiwawczo-Wydobywczego POSZUKIWANIA I WYDOBYCIE GAZU ZIEMNEGO Podstawowe fakty POSZUKIWANIA I WYDOBYCIE GAZU ZIEMNEGO Podstawowe fakty Organizacja Polskiego Przemysłu

Bardziej szczegółowo

Urządzenia absorpcyjne ROBUR

Urządzenia absorpcyjne ROBUR Urządzenia absorpcyjne ROBUR Urządzenia absorpcyjne ROBUR Urządzenia absorpcyjne ROBUR Historia firmy Robur: Firma Robur zlokalizowana jest w okolicach Bergamo - północne Włochy, Robur zostaje założony

Bardziej szczegółowo

Chemia stosowana, odpady i zarządzanie chemikaliami

Chemia stosowana, odpady i zarządzanie chemikaliami Uniwersytet Warszawski Wydział Chemii Chemia stosowana, odpady i zarządzanie chemikaliami Prowadzący: dr Elżbieta Megiel Plan wykładów Data Zagadnienia 7.03 Chemia stosowana 14.03 Zielona chemia 21.03

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczno-techniczne aspekty wykorzystania gazu w energetyce

Ekonomiczno-techniczne aspekty wykorzystania gazu w energetyce Ekonomiczno-techniczne aspekty wykorzystania gazu w energetyce Janusz Kotowicz W2 Wydział Inżynierii i Ochrony Środowiska Politechnika Częstochowska W2. Zasoby i zużycie gazu ziemnego w świecie i Polsce

Bardziej szczegółowo

MODELOWANIE WARSTWY POWIERZCHNIOWEJ O ZMIENNEJ TWARDOŚCI

MODELOWANIE WARSTWY POWIERZCHNIOWEJ O ZMIENNEJ TWARDOŚCI Dr inż. Danuta MIEDZIŃSKA, email: dmiedzinska@wat.edu.pl Dr inż. Robert PANOWICZ, email: Panowicz@wat.edu.pl Wojskowa Akademia Techniczna, Katedra Mechaniki i Informatyki Stosowanej MODELOWANIE WARSTWY

Bardziej szczegółowo