(amoniak, chlor, dwutlenek siarki). Sposoby (systemy) przeciwdziałania

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "(amoniak, chlor, dwutlenek siarki). Sposoby (systemy) przeciwdziałania"

Transkrypt

1 JEDNOSTKA RATOWNICTWA CHEMICZNEGO Sp. z o.o TARNÓW, UL. KWIATKOWSKIEGO 8 Telefony: ; fax ; Charakterystyka specyficznych zagrożeń z udziałem gazów trujących, żrących (amoniak, chlor, dwutlenek siarki). Sposoby (systemy) przeciwdziałania zagrożeniom wewnątrz przedsiębiorstwa. Dariusz Mikołajek Jednostka Ratownictwa Chemicznego Sp. z o.o. w Tarnowie Telefony: ; fax ; Strona 1

2 I. Wstęp Od ponad trzydziestu lat zagadnienia ochrony środowiska przed niekorzystnymi skutkami rozwoju naszej cywilizacji stanowią przedmiot wzrastającego zainteresowania. Świadomość potrzeb przeciwdziałania zagrożeniom oraz naprawy już zaistniałych szkód staje się coraz powszechniejsza zwłaszcza, iż ilość używanych codziennie w różnych gałęziach przemysłu substancji niebezpiecznych rośnie a i zmienia się specyfika ich przetwarzania, ze względu na potrzeby ich wykorzystania do coraz to nowych potrzeb produkcyjnych i przemysłowych. Powstanie szeregu nowych technologii niesie jednak ze sobą wzrost zagrożeń powodowanych przez naturalną zawodność urządzeń, ich niedoskonały poziom techniczny, oraz szeroko rozumiane błędy ludzkie. Szczególne niebezpieczeństwo niesie ze sobą magazynowanie oraz ulegający stałej intensyfikacji, transport materiałów niebezpiecznych Nic więc dziwnego że olbrzymie znaczenie zyskują zagadnienia stałej poprawy bezpieczeństwa pracy, zwłaszcza w warunkach, kiedy mogą wystąpić istotne zagrożenia dla życia i zdrowia pracowników w wyniku oddziaływania czynników szkodliwych. Należy przecież pamiętać że spora część materiałów niebezpiecznych, może stwarzać wyjątkowe niebezpieczeństwo w przypadku dostania się ich w niepowołane ręce osób postronnych, lub co gorsze terrorystów a skutki użycia tych substancji niezgodnie z ich przeznaczeniem mogą być dalece bardziej nieprzewidywalne niż mieści się to często w sferze naszych wyobrażeń. Substancje chemiczne jako surowce w procesach produkcyjnych, półprodukty, gotowe wyroby oraz pozostałości (odpady), ze względu na właściwości fizykochemiczne oraz biologiczne wielu z nich, stanowią jedną z grup tych właśnie niebezpiecznych czynników, stwarzających zagrożenie dla ludzi i środowiska. Wymaga to przeciwdziałania powstawaniu nadzwyczajnych zagrożeń, tzn. sytuacji w których w wyniku niekontrolowanego przebiegu wydarzeń, np. awarii instalacji przemysłowej, wypadku transportowego, klęski żywiołowej i innych przyczyn następuje uwolnienie do otoczenia poważnych ilości substancji niebezpiecznej, wybuch o znacznej sile niszczenia lub pożar, albo też kombinacja tych zdarzeń. W przypadku odpowiednio dużych ilości substancji chemicznych, uczestniczących w takich niekontrolowanych zdarzeniach mamy do czynienia z katastrofami chemicznymi, których skutki są niezwykle poważne. Względy te powodują, że we współczesnym świecie zagadnienia bezpieczeństwa chemicznego stają się ważnym czynnikiem w kształtowaniu polityki przemysłowej oraz polityki ekologicznej zarówno w stosunkach międzypaństwowych, na poziomie organizacji międzynarodowych, jak również w poszczególnych państwach, przekładając się bezpośrednio na wymogi reżimu bezpieczeństwa w zakładach produkcyjnych, przedsiębiorstwach i niebezpiecznych instalacjach. Należy podkreślić iż pewne standardy warunkowane zarówno przez unijne jak i krajowe akty wykonawcze w dziedzinie bezpieczeństwa prowadzonych procesów i obsługiwanych instalacji zostały opracowane na podstawie dotychczasowych doświadczeń i zdarzeń z różnymi materiałami niebezpiecznymi, powodującymi groźne chemiczne awarie, wypadki i katastrofy przemysłowe na całym świecie. Problematyka zagrożeń chemicznych coraz częściej pojawia się w środkach masowego przekazu. Wiele akcji ratowniczych jest wnikliwie opisywanych i przedstawianych przez dziennikarzy będących na miejscu zdarzenia. Często jednak informacje na temat niebezpiecznych zdarzeń są tak przekazywane aby wzbudzić publiczną panikę i większe zainteresowanie społeczne wtedy dziennikarz osiąga sukces, oczywiście nie ma znaczenia fakt że często daleko tym informacjom i sposobowi ich przekazania do obiektywizmu i prawdy. Dlatego też aby przybliżyć funkcjonowanie systemów organizacyjno-technicznych Telefony: ; fax ; Strona 2

3 opartych na konkretnych przedsięwzięciach legislacyjnych w zakresie prewencji podczas postępowania z substancjami niebezpiecznymi, likwidacji skutków powstania awarii i niedopuszczenia do rozprzestrzenienia się zagrożenia, należy poznać system przeciwdziałania zagrożeniom w dużym przedsiębiorstwie. Prezentowane opracowanie jest więc próba przedstawienia podstawowych procedur ratowniczych, które należy realizować podczas akcji ratownictwa chemicznego. Każda akcja ratownicza jest co prawda inna i kieruje się swoimi pewnymi, specyficznymi prawami, niemniej jednak ogólny schemat podstawowych zasad ratowniczych i bezpieczeństwa powinien być zachowany i przestrzegany. Lektura tego opracowania skupia się wokół charakterystycznego problemu gazów o właściwościach trujących i żrących. W warunkach przemysłowych jak wynika chociażby z klasyfikacji materiałów niebezpiecznych ADR, substancji o takim charakterze jest bardzo dużo, a ich działanie zależy nie tylko od charakteru chemicznego ale również a może przede wszystkim od właściwości fizycznych tj. gęstości względem powietrza, rozpuszczalności w wodzie, stanu skupienia, ciśnienia i temperatury krytycznej itp. Od szerokiego spektrum tych właściwości zależeć będzie powodzenie i trudności w prowadzeniu akcji ratowniczej. Również jednak ilość zabezpieczeń prowadzonego procesu, funkcjonowania magazynu (np. zbiorników stokażowych gazów trujących, żrących), warunków transportowych będzie wprost proporcjonalna do sumy zagrożeń chemicznych i fizycznych. W sporej ilości zakładów przemysłowych, przedsiębiorstwach przemysłu chemicznego, stacjach uzdatniania wody, spotykane są często trzy podstawowe rodzaje gazów tj. UN 1005 amoniak, UN 1017 chlor, UN 1079 dwutlenek siarki. Poniżej zostanie opisane najbardziej charakterystyczne zagrożenia dla każdego z nich. Należy zauważyć że powszechny stosunek społeczeństwa szczególnie do amoniaku i chloru jest totalnie ambiwalentny z jednej strony spora część społeczeństwa zdaje sobie z tego sprawę mówiąc kolokwialnie: bez amoniaku i technologii jego przerobu świat cierpiałby głód, jednak często myśl o jego magazynowaniu do celów chłodniczych w zbiorniku chociażby w pobliskiej chłodni czy sztucznym lodowisku wywołuje u wielu z nas gęsią skórkę i wzbudza strach. Podobne nieprzyjemne wrażenie wywołuje stosowany na dość dużą skale do celów dezynfekcyjnych; chlor. Obawy społeczne są oczywiście uzasadnione, bo wystarczy z bardzo podstawowej literatury wyczytać o trujących właściwościach tych substancji. Pamiętajmy jednak że słowo trucizna jest pojęciem bardzo względnym bo przecież jak powiedział Paracelsus: Wszystko jest trucizną i nic nią nie jest. Dawka [i czas ekspozycji] decyduje tylko czy coś nie jest trucizną. Wiadomym jest oczywiście że niejednokrotnie mimo najlepszych zabezpieczeń nie unikniemy awarii w wyniku której nastąpi emisja amoniaku, chloru czy dwutlenku siarki do otoczenia. Tu właśnie swoją główną rolę odgrywają służby ratownicze. Tutaj właśnie jest też rola Jednostki Ratownictwa Chemicznego Sp. z o.o. w Tarnowie, która jest ważnym ogniwem w planie operacyjno ratunkowym w Zakładach Azotowych w Tarnowie, jako przedsiębiorstwie posiadającym na swoim terenie zarówno chlor, amoniak i dwutlenek siarki. II. Charakterystyczne właściwości amoniaku, chloru i dwutlenku siarki. 1. Amoniak. Informacje podstawowe Podstawowy surowiec w przemyśle chemicznym. Stosowany jest do produkcji nawozów sztucznych, kwasu azotowego, syntetycznych żywic, włókien sztucznych, materiałów wybuchowych, hydrazyny, amin, mocznika i innych substancji oraz jako medium chłodnicze jest Telefony: ; fax ; Strona 3

4 substancją trującą, żrąca i niebezpieczna dla środowiska. Substancja palna, działa toksycznie. Jest gazem bezbarwnym o ostrym charakterystycznym duszącym zapachu jako związek o budowie polarnej dobrze rozpuszcza sie w wodzie. w warunkach normalnych 1 objętość wody może rozpuścić 1176 objętości amoniaku (jednak w temperaturze 20 C będą to już 702 objętości). Gazowy amoniak jest lżejszy od powietrza (Gęstość amoniaku w warunkach normalnych wynosi 0,771 g/dm 3, a w punkcie wrzenia cieczy 0,682 g/dm 3 ) i gromadzi się w górnych partiach pomieszczeń. Jego temperatura topnienia wynosi -77,7 C, a temperatura wrzenia-33,4 C. Amoniak jest palny (temperatura zapłonu 720 C). Spala się żółtawym płomieniem na azot i wodę. Powyżej 700 C amoniak ma silne właściwości redukujące, co jest spowodowane jego rozkładem termicznym z wydzieleniem wodoru. Najwyższe dopuszczalne stężenie na stanowisku pracy wynosi 14 mg/m 3 a najwyższe dopuszczalne stężenie chwilowe 28mg/m 3. Roczna produkcja światowa amoniaku przekracza 20 mln ton. Stosowany jest dość powszechnie w wielu technologiach tj: produkcja soli amonowych, nawozów, mocznika, w produkcji sody, kwasu azotowego. Z uwagi na wysokie ciepło parowania jest dobrym czynnikiem chłodniczym w układach bezpośredniego i pośredniego chłodzenia. Wielowątkowość zagrożeń stwarzanych przez amoniak najlepiej przedstawić na podstawie dużego zakładu przemysłowego jakim są Zakłady Azotowe w Tarnowie. Charakterystyczne zdarzenia z udziałem tego specyficznego, trującego i żrącego gazu ze względu na wielość procesów chemicznych i fizycznych w których udział bierze amoniak można bowiem zidentyfikować następująco: 1. Ciśnieniowe proces produkcji amoniaku. 2. Magazynowanie amoniaku ciekłego. 3. Wykorzystanie amoniaku ciekłego w instalacjach chłodniczych. Charakterystyczne zagrożenia wynikające z procesu produkcji amoniaku. Pierwszym procesem przemysłu chemicznego, w którym zastosowano technikę wysokich ciśnień, była synteza amoniaku. Amoniak otrzymuje się w bezpośredniej reakcji azotu z wodorem: 3H 2 + N 2 2 NH 3 H = -92,4 kj Jest to reakcja egzotermiczna i odwracalna. Zgodnie z regułą przekory przebiega ona na prawo tym wydajniej, im niższa temperaturę oraz im wyższe ciśnienie się zastosuje. Z punktu widzenia powyższej zasady największa wydajność tego procesu osiągnięta byłaby w temperaturze C pod ciśnieniem 100 MPa. Jednak z uwagi na parametry techniczne tj. odpowiednią prace katalizatora czy prędkość przestrzenną reagentów, reakcje syntezy amoniaku prowadzi się zazwyczaj w temperaturze C oraz w zależności od wysokociśnieniowego lub średniociśnieniowego procesu, pod ciśnieniem MPa lub MPa. Jak więc widać już od początku procesu technologicznego poważnym zagrożeniem jest wysokie ciśnienie w reaktorze zawierającym zarówno amoniak jak i gaz syntezowy w którego składzie znajduje się przecież groźny wodór. Stosowane w przemyśle aparaty wysokociśnieniowe są wydłużonymi grubościennymi cylindrami zamkniętymi na końcach płaskimi dnami. Ścianka aparatu musi być wykonana z jednolitego materiału, gdyż wytrzymałość spawów jest zbyt mała. Zwykła stal węglowa wytrzymuje na przykład wysokie ciśnienia i podwyższona temperaturę ale nie jest odporna na działanie czynników korodujących. Dobranie odpowiedniego tworzywa aparatury do warunków procesu i wykonanie obliczeń wytrzymałościowych danego aparatu ma podstawowe znaczenie. Równie ważne jest, aby w czasie jego eksploatacji kontrolować często stan metalowych powierzchni narażonych na korozję. Osłabia ona bowiem wytrzymałość stali i może Telefony: ; fax ; Strona 4

5 stać się przyczyną rozerwania aparatu ciśnieniowego. W reaktorze syntezy amoniaku szczególnie groźna jest tzw. korozja wodorowa. Wodór z gazu syntezowego ulega bowiem adsorpcji na powierzchni stali i jonizacji. Jony wodoru przenikają do sieci krystalicznej stali i reagują z zawartym w niej węglem. Wytwarza się metan, który powoduje pękanie, łuszczenie się materiału i zmniejszenie jego wytrzymałości. Korozja wodorowa nasila się ze wzrostem temperatury i ciśnienia. Nieprawidłowa eksploatacja aparatów ciśnieniowych może doprowadzić do: 1. Rozerwania aparatu w następstwie wzrostu ciśnienia (powyżej ciśnienia dopuszczalnego) lub osłabienia ścianek (korozja), 2. Oderwania elementów aparatu (np. pokrywa włazu, zawór). Rozerwanie aparatu lub oderwanie się jego elementów prowadzi nie tylko do zniszczeń i wypadków spowodowanych przez falę wybuchową. Przyczyną poważnych wypadków (oparzenia, zatrucia) mogą być także ciecze, pary i gazy uwolnione z rozerwanych aparatów i rurociągów. Jak więc widać sam proces syntezy amoniaku niesie za sobą sporo zagrożeń wynikających z czystych reguł fizykochemicznych. Reżim technologiczny oraz utrzymywanie aparatury w dobrym stanie technicznym i prowadzenie profilaktyki dozoru technicznego pozwala jednak na bezpieczną produkcje i ograniczenie do minimum ryzyka. Naocznym przykładem powagi zagrożeń jakie mogą wystąpić w przypadku syntezy amoniaku niech będzie zdarzenie które miało miejsce w nocy z 7 na 8 marca 1999 roku w Zakładach Azotowych w Tarnowie kiedy nagłemu rozszczelnieniu uległ rurociąg gazu syntezowego kierowanego do syntezy amoniaku. Gaz będący pod ciśnieniem ok. 30 MPa zawierający mieszaninę azotu, wodoru i amoniaku zerwał z wielka siłą osłabiony fragment rurociągu. Powstała w skutek tego zdarzenia siła uderzeniowa spowodowała zniszczenie znajdującej się obok sterowni, uderzenie musiało być naprawdę duże skoro w wielu budynków na terenie Zakładów pękły szyby w oknach. Szczęśliwym trafem nikt nie został poszkodowany ani nikt nie zginął, a dzięki szybkiej reakcji pracowników wydziału na terenie którego zaistniała awaria oraz Zakładowej Straży Pożarnej i Jednostki Ratownictwa Chemicznego nie powstało zagrożenie emisją trujących gazów. Wydarzenie to jest przykładem skali niebezpieczeństwa możliwego ale na szczęście występującego z małym prawdopodobieństwem. Istotnym jest jednak fakt skutków jakie mogą nieść za sobą awarie aparatów, urządzeń czy zbiorników ciśnieniowych w procesie produkcji amoniaku. Charakterystyczne zagrożenia w związku z magazynowaniem amoniaku ciekłego. Kolejnym charakterystycznym zagrożeniem wynikającym ze skutków właściwości trujących i żrących amoniaku jest jego magazynowanie w dużych ilościach, zwłaszcza kiedy jest ono realizowane w warunkach skroplonych. Istota ryzyka wystąpienia niebezpiecznego zdarzenia w tym przypadku polega na możliwości rozszczelnienia zbiornika i emisji gazów do otoczenia, lub wydostania się na zewnątrz ciekłego amoniaku oraz jego dalsze odparowanie i rozprzestrzenianie się według ściśle określonego modelu dyspersji. Od około 40 lat amoniak jest przechowywany w warunkach izotermicznych w zbiornikach atmosferycznych, tj. w zbiornikach, w których ciśnienie NH 3 jest tylko nieznacznie wyższe niż atmosferyczne. W dalszym ciągu użytkuje się zbiorniki ciśnieniowe, zarówno cylindryczne, jak i kuliste. W Zakładach Azotowych w Tarnowie amoniak magazynuje się w zbiornikach kulistych z których cztery mają pojemność po 1000 m 3 każdy a trzy pojemność 200 m 3 każdy. Zgodnie z obowiązującymi przepisami inwestor budujący instalację do przechowywania NH 3 w takiej ilości powinien przedstawić odpowiednim władzom warunki wykonania instalacji zapewniające bezpieczną jej pracę, oraz przedstawić raport, w którym będą Telefony: ; fax ; Strona 5

6 rozważone różne możliwe zagrożenia i będzie określony wpływ awarii na środowisko naturalne. Podobnym przepisom podlegają także stokaże amoniaku. Zbiorniki atmosferyczne mogą mieć pojedynczą ściankę i izolację zewnętrzną odporną na przenikanie par lub ściankę podwójną: wewnętrzna ścianka jest wykonana z materiału odpornego na niską temperaturę, a zewnętrzna ze stali węglowej (między obiema ściankami znajduje się izolacja). Jednakże ścianka zewnętrzna nie jest odporna na niską temperaturę, a więc jest to w dalszym ciągu system jednozbiornikowy. Całkowicie podwójny zbiornik składa się ze zbiornika wewnętrznego, z dachem podwieszanym i zbiornika zewnętrznego; ścianki obu zbiorników są odporne na niską temperaturę. W zbiornikach atmosferycznych należy bezwzględnie stosować izolację termiczną. Typ izolacji zależy do rodzaju zbiornika. W wypadku zbiornika z pojedynczą ścianką używa się pianki szklanej, poliuretanowej, polistyrenowej lub izolacji wielowarstwowej z blachy aluminiowej. W wypadku zbiorników z podwójną ścianką stosuje się perlit. Innym rozwiązaniem jest pozostawienie przestrzeni między ściankami bez izolacji. W celu ograniczenia powstania niebezpiecznego zdarzenia na stokażu magazynowym ciekłego amoniaku stosuje się następujące elementy bezpieczeństwa: W wypadku zbiornika atmosferycznego są to: - podwójne, niezależne pomiary poziomu cieczy w zbiorniku, - niezależne uruchamianie alarmu w chwili osiągnięcia maksymalnego poziomu NH 3 z każdego wskaźnika poziomu, - co najmniej dwa zawory bezpieczeństwa, - zawór przeciwdziałający powstawaniu w zbiorniku ciśnienia niższego od atmosferycznego (może być wspólny zawór oddechowy i zabezpieczający przed wzrostem ciśnienia), - przeglądy zbiornika co 2 lata, - utrzymywanie w rezerwie kompresora i kondensatora oparów amoniaku, - niezależne źródło zasilania kompresorów, - system spalania nadmiaru oparów w pochodni, - system wykrywania przecieków w przestrzeni pomiędzy ściankami zbiorników wewnętrznego i zewnętrznego, - mechaniczne przeszkody uniemożliwiające wjazd pojazdów na teren stokażu. Dla zbiornika ciśnieniowego stosuje się zazwyczaj następujące zabezpieczenia: - automatyczny system kontroli stężenia amoniaku w powietrzu, - instalację zraszaczową, - szybko działające zawory odcinające, - system ostrzegania załogi i ludności o skażeniu terenu, - rezerwowy zbiornik do awaryjnego opróżnienia zbiornika uszkodzonego, - w odpowiedniej odległości umieszczoną sterownię. Amoniak reaguje z miedzią, cynkiem, srebrem i ich stopami, zwłaszcza w obecności wody. Materiał, z którego jest wykonany zbiornik, musi być odporny na niską temperaturę i na korozję naprężeniową. Zwykle stosuje się stal węglową; stal austenityczna jest odporna na łamliwość w niskiej temperaturze). Zbiornik powinien być pozbawiony jakichkolwiek naprężeń. Korozja naprężeniowa powstaje podczas przechowywania amoniaku, gdy zawartość tlenu wynosi ponad l ppm. Stwierdzono, że woda w ilości 0,2% wag. inhibituje proces powstawania korozji naprężeniowej. Korozja naprężeniowa występuje głównie w zbiornikach ciśnieniowych, jednak znany jest również przypadek takiej korozji w zbiorniku atmosferycznym. Procesem niepożądanym z punktu widzenia stworzenia niebezpiecznej sytuacji w przypadku magazynowania amoniaku jest powstanie wysokiej temperatury wewnątrz zbiornika stokażowego. Podczas przechowywania ciekłego amoniaku w zbiorniku atmosferycznym istotne jest to, aby nie dopuszczać do powstawania różnicy temperatury wewnątrz zbiornika, ponieważ może ona prowadzić do gwałtownego przemieszczania się warstw i wytworzenia dużej ilości Telefony: ; fax ; Strona 6

7 par, co z kolei może powodować gwałtowny wzrost ciśnienia w zbiorniku. Dzieje się tak podczas wprowadzania do zbiornika amoniaku zawierającego znaczne ilości wody (lub samej wody), wprowadzania ciepłego amoniaku albo w wyniku dopływu znacznej ilości ciepła, np. wskutek uszkodzenia izolacji zbiornika. Rozwarstwianiu NH 3 sprzyja zawartość wody w ilości ponad 5000 ppm. Istotnymi z punktu widzenia uwolnienia do atmosfery w przypadku awarii są charakterystyczne modele dyspersji amoniaku w powietrzu. Dla amoniaku najbardziej prawdopodobne są modele dyspersji gazu obojętnego i gazu ciężkiego. Gdy suche powietrze nasyca się zimnym amoniakiem, temperatura powietrza spada, a stężenie amoniaku w powietrzu osiąga wartość ok. 6% wag. Powietrze zmieszane z amoniakiem (w czasie wypływu strumieniowego) jest wystarczająco zimne, aby być gęstsze niż otaczające powietrze. Z powodu oziębienia powietrza para wodna kondensuje w postaci aerozolu (lub mgły). Powstaje biała chmura, a zawieszone w niej kropelki wody mogą absorbować amoniak. Można założyć, że para wodna i amoniak kondensują jednocześnie, a utworzone krople mogą utrzymywać się dopóty, dopóki temperatura powietrza nie osiągnie znowu wartości bliskiej punktu nasycenia. Wielkość chmury będzie zależeć od wilgotności powietrza i od ilości cieczy zawartej w mieszaninie parowo-gazowej. Ten typ dyspersji tworzy się podczas odparowania amoniaku (wylanego wcześniej ze zbiornika) o temperaturze bliskiej 33 C, przy określonych warunkach pogodowych, np. przy małej wilgotności powietrza (model dyspersji gazu ciężkiego). (rys.1) Inny rodzaj dyspersji tworzy się wtedy, gdy temperatura wyciekającego ciekłego amoniaku jest bliska temperatury otoczenia oraz gdy wypływa niewielka ilość NH 3 na pewną wysokość, a także gdy wydostają się pary amoniaku. Następuje wówczas nasycanie powietrza amoniakiem i utworzenie się chmury łatwo rozpraszającej się w powietrzu, której wielkość zależy od prędkości wiatru i wilgotności powietrza. Jest to model dyspersji gazu obojętnego. Ciekły amoniak wydostający się ze zbiornika rozpręża się, część NH 3 odparowuje natychmiast, natomiast część wylewa się na tacę i dopiero stamtąd odparowuje, przy czym temperatura cieczy obniża się. Przyjmuje się dwa modele odparowania: model odparowania cieczy wrzącej i w momencie obniżenia temperatury cieczy poniżej temperatury wrzenia pod normalnym ciśnieniem - model odparowania cieczy niewrzącej. Z uwagi na stosunkowo szybką możliwość przedostania się amoniaku gazowego do atmosfery, w przypadku wypływu ciekłego amoniaku ze zbiornika, bądź bezpośredniej emisji amoniaku w fazie gazowej, istotnym elementem instalacji rys.1.wyciek amoniaku ze zbiornika stokażu ciekłego amoniaku jest instalacja zraszaczowa. wg modelu dyspersji gazu ciężkiego W przypadku zagrożenia wystąpienia emisji włącza się automatycznie system zraszania strumieniem wody rozproszonej zbiornika i otoczenia wokół niego, co w istotny sposób zminimalizuje ryzyko przedostania się chmury amoniaku gazowego poza teren zakładu. Oczywiście dla każdego modelu dyspersji proces absorpcji amoniaku w rozpraszanej wodzie będzie przebiegał inaczej. Olbrzymie znaczenie ma również skala powstałej awarii (rozszczelnienia). W przypadku gazów wydostające się ze zbiornika, zwłaszcza przez zawory bezpieczeństwa, dobrym sposobem jest ich spalanie katalitycznie. Telefony: ; fax ; Strona 7

8 Charakterystyka zagrożeń instalacji chłodniczych wykorzystujących amoniak ciekły. Porównując wielkość stwarzanych przez amoniak zagrożeń zarówno pod względem ciężkości następstw jak również częstości występowania, instalacje chłodnicze wykorzystujące amoniak jako czynnik chłodniczy są zdecydowanie najbezpieczniejsze wśród opisanych. Dyskusje wśród fachowców na temat amoniaku najczęściej sprowadzają się do porównań jego własności termodynamicznych z innymi czynnikami chłodniczymi. Amoniak jest z reguły uznawany za najlepszą alternatywę dla danych warunków w przestrzeni chłodzonej. Istnieje dotychczas pogląd, że amoniak w porównaniu z konkurencyjnymi czynnikami chłodniczymi, jak fiuorowęglowodory czy freony, jest "niebezpieczny". W porównaniu z innymi substancjami, amoniak charakteryzuje się dużą wartością ciepła parowania, które jest większe jedynie dla wody. Możliwe jest gromadzenie w naczyniu wyciekającego ciekłego amoniaku, który zaczyna zamarzać, zanim spłynie na podłogę. Ciekły amoniak można przepompować do zbiornika z wodą lub do zbiornika ciśnieniowego. W ten sposób można zachować amoniak i zapobiec intensywnemu odparowaniu do atmosfery. Nie zaleca się natryskiwać wodę na ciekły amoniak. Jeżeli się to zdarzy, nastąpi wyzwolenie energii, skutkujące intensywnym odparowaniem amoniaku. Należy bezwzględnie unikać niekontrolowanego wypływu ciekłego amoniaku przez kratkę ściekową w podłodze maszynowni. Mogłoby to prowadzić do uszkodzenia osadników zanieczyszczeń lub zagrażać organizmom żyjącym w wodzie. Wyciekowi do kanalizacji można zapobiec przez zastosowanie zamykanej ręcznie studzienki ściekowej. Najstarszy czynnik chłodniczy. Nowoczesne systemy chłodnicze, wykonane zgodnie z wytycznymi dla naczyń ciśnieniowych, nie ulegają awariom. Również wskutek zewnętrznych czynników fizycznych. To samo dotyczy rurociągów i zbiorników. Awaria zaczyna się z reguły od powstania niewielkiego wycieku i towarzyszącego mu zapachu. Znalezienie nieszczelności może trwać długo. Scenariusz z wybuchem zbiornika jest jednak wymysłem tych, którzy nie mają pojęcia o amoniakalnych systemach chłodniczych. Pęknięć rur i wybuchów zbiorników można uniknąć, przestrzegając odpowiednich przepisów. Mogą się jednak zdarzyć błędy obsługi prowadzące do powstania wycieków i związanych z nimi wypadków. Amoniak, jako czynnik chłodniczy, jest znany od roku 1876 i w ciągu tego długiego okresu nie uniknięto wypadków spowodowanych wyciekami. Zagrożenie pożarowe Amoniak nie jest zaliczany do substancji łatwopalnych i w wolnej przestrzeni bez obcego źródła zapłonu nie pali się. Wg ASHRAE (Amerykańskie Stowarzyszenie Inżynierów Ogrzewnictwa, Chłodnictwa i Klimatyzacji) amoniak jest zaliczony do grupy B2 (niewielka łatwopalność). W pomieszczeniach zamkniętych amoniak może się palić przy założeniu, że jego stężenie (objętościowe) wynosi ok. 20%. Pożar w pomieszczeniach o wysokiej koncentracji od 15 do 28% trwa zaledwie kilka sekund, gdyż szybko zostaje zużyty tlen podtrzymujący palenie. Pożaru można uniknąć, przestrzegając zasad właściwej wentylacji pomieszczenia z urządzeniami amoniakalnymi, tak aby nie dopuścić do powstania koncentracji palnej. Źródła zapłonu są znane i można je wyeliminować. Wyposażenie elektrotechniczne, jak dotąd, nie było przyczyną pożaru pomieszczeń z amoniakiem. Telefony: ; fax ; Strona 8

9 Wiedza o zagrożeniach w przypadku instalacji chłodniczych. Stopień zagrożenia zależy od miejsca, gdzie znajdują się ludzie, co widać na rys. 2. W obszarze okręgu wewnętrznego o promieniu 20 m ludzie są narażeni na poważne urazy lub nawet śmierć. Wewnątrz drugiego okręgu o promieniu ok. 200 m ludzie odczuwają charakterystyczny zapach amoniaku i niedogodności z tym związane, mogą poddać się panice, jednak nie odnotowano trwałych uszkodzeń. Trzeci okrąg o promieniu ok m jest uznawany jako strefa, z której należy się ewakuować w przypadku dużych zbiorników amoniaku (powyżej 10 ton). A zatem, na bezpośrednie niebezpieczeństwo związane z amoniakiem na instalacjach chłodniczych najbardziej narażony jest personel obsługujący urządzenia chłodnicze. Pracownicy obsługi używają podczas pracy środków ochronnych w postaci odpowiedniego ubioru, rękawic oraz masek z pochłaniaczem gazowym. Urządzenia chłodnicze nie są zbudowane z wielkich zbiorników, lecz raczej z małych elementów składowych połączonych rurociągami. Ponadto instalacje chłodnicze są podzielone na różne strefy robocze. rys. 2. Oddziaływanie amoniaku na ludzi w zależności od miejsca wycieku. W sytuacji wycieku amoniaku, przy uwzględnieniu jego dużej wartości ciepła parowania, instalacja chłodnicza nigdy nie zostanie całkowicie opróżniona, gdyż w najgorszym przypadku wycieknie 30% napełnienia. Dzięki zastosowaniu nowoczesnych detektorów wycieku i automatycznych urządzeń odcinających przepływ, rzeczywisty wyciek amoniaku jest znacznie mniejszy i czas jego trwania jest liczony raczej w minutach niż w godzinach. To wszystko wskazuje na to, iż stosowanie amoniaku w systemach chłodniczych daje więcej korzyści niż strat. Niestety, istnieje pewna bariera psychologiczna, która w pierwszym rzędzie jest związana z ostrym zapachem amoniaku. Amoniak dzięki temu jest jednak jedynym czynnikiem chłodniczym, który ostrzega o swej obecności i to na długo przed osiągnięciem niebezpiecznej koncentracji. W ostatnich latach doszło co prawda w niektórych krajach skandynawskich do wypadków śmiertelnych w pomieszczeniach central chłodniczych na statkach, ale na skutek niedoboru tlenu w powietrzu. Negatywne opinie o amoniaku są wygłaszane przez tych, którzy traktują go jako zagrożenie, a wynika to przede wszystkim z ich niewiedzy. Łatwo jest powiedzieć "wybuchowy" i "trujący", lecz budowa bezpiecznych instalacji chłodniczych wymaga wiedzy. Na ogół stwierdza się, że do wykonania instalacji nie wolno używać miedzi ani tym bardziej jej spawać. Pomijając możliwość korozji, rury stalowe w porównaniu z. miedzią mają tak samo dobre własności. Korozja instalacji amoniakalnych może nie stanowić problemu, jeżeli będą one wykonane ze stali nierdzewnej. W Zakładach Azotowych w Tarnowie amoniak wykorzystuje się w instalacjach chłodniczych stosując zarówno bezpośrednie jak i pośrednie (uważane za bezpieczniejsze) układy wymiany ciepła. Pośrednie układy chłodnicze mogą wykorzystywać obiegi amoniaku o niewielkim napełnieniu czynnikiem chłodniczym. Nie istnieje tu pojęcie "napełnienie minimalne", lecz jedynie "napełnienie właściwe". Obiegi takie uznawane są ponadto jako bardzo efektywne pracują one z zalanymi parownikami oraz z pompowym lub grawitacyjnym obiegiem chłodziwa. Jednak czasem zwłaszcza w przypadku długo nie użytkowanych instalacji Telefony: ; fax ; Strona 9

10 chłodniczych mogą się pojawić drobne wycieki z połączeń rurowych łączących urządzenia chłodnicze jak skraplacz czy parowalnik. Takie sytuacje zdarzały się niejednokrotnie w zakładach przemysłu spożywczego, które z różnych przyczyn zakończyły swoją działalność gospodarczą, jednak pozostawiając spore ilości amoniaku w instalacji chłodniczej. Jedno z takich zdarzeń miało miejsce w 1999 roku, kiedy to Jednostka Ratownictwa Chemicznego została zawezwana do likwidacji awarii w nieczynnych Zakładach mleczarskich w Radymnie. W maszynowni instalacji chłodniczej rozszczelnieniu uległo połączenie kołnierzowe na rurociągu ciekłego amoniaku. Zagazowaniu uległa cała maszynownia. Po przyjechaniu na miejsce ratownicy chemiczni z JRCh przy użyciu ubrań gazoszczelnych i aparatów powietrznych dokonali lokalizacji miejsca wycieku usunęli nieszczelność a po przewentylowaniu maszynowni przystąpili do utylizacji całości tj. ok. 7 ton ciekłego amoniaku z instalacji chłodniczej. Takie działanie jest możliwe dzięki temu że JRCh posiada specjalistyczny, wykonany według własnego pomysłu i własnej konstrukcji piec mobilny do spalania amoniaku w różnych instalacjach chłodniczych na terenie całej polski. Dzięki zastosowanej technologii spalania produktami tego procesu są, zgodnie ze stechiometrią azot i woda. Posiadanie tak uniwersalnej i elastycznej możliwości utylizacji amoniaku ciekłego w nieczynnych instalacjach pozwoliło JRCh na jego bezpieczne spalanie nawet w zakładach znajdujących się w centrum wielkich miast. Do chwili obecnej takie akcje prowadzone były dziesiątki razy. Zaletą technologii utylizacji jest oprócz mobilności instalacji i ekologicznych produktów spalania, brak potrzeby transportu ciekłego amoniaku i opróżnianie zbiornika na sposób naturalnego spadku ciśnienia wewnątrz wskutek odparowania. 2. Chlor. Informacje podstawowe Pierwiastek chemiczny, w układzie okresowym położony w grupie VII, w grupie głównej fluorowców. Chlor jest żółtozielonym, trującym gazem o drażniącym zapachu, pod zwiększonym ciśnieniem łatwo się skrapla (temperatura topnienia: C, wrzenia: - 34,6 C) ma tę samą barwę w stanie stałym tworzy żółtawe kryształy rombowe. W warunkach normalnych występuje w postaci dwuatomowych cząsteczek Cl 2. Wodny roztwór chloru nazywa się wodą chlorową. W przyrodzie chlor spotyka się tylko w minerałach, na przykład w: halicie (soli kamiennej NaCl), sylwinie, karnalicie. Chlor z metalami tworzy chlorki, z wodorem chlorowodór. Z tlenem nie łączy się bezpośrednio (wszystkie tlenki chloru są wybuchowe). Podczas I wojny światowej był użyty przez Niemców jako gaz bojowy zawartość powyżej 0,01% chloru w powietrzu powoduje śmierć! Nawet w małych ilościach chlor działa zabójczo na drobnoustroje, co jest wykorzystywane do odkażania wody wodociągowej i na pływalniach. Natomiast właściwości wybielające spowodowały, że chlor znalazł zastosowanie m.in. do odbarwiania masy celulozowej w wytwórniach papieru oraz surowców roślinnych stosowanych w produkcji włókien. Chlor w warunkach normalnych jest niepalnym gazem. Gaz nie tworzy mieszanin wybuchowych z powietrzem jest bardzo silnym utleniaczem. Chlor jest gazem cięższym od powietrza 2,49 (gazu suchego w stosunku do powietrza przy 0 0 C, 1013 hpa), 1,468 (przy 0 0 C chloru ciekłego w stosunku do wody w 4 0 C) chloru ciekłego w rozpuszczalnikach organicznych nierozpuszczalny, dobrze rozpuszcza się w chlorowanych węglowodorach. W wodzie rozpuszcza się w ilości 7,3 g/dm 3 w 20 0 C. Główne zagrożenia wynikające ze stosowania chloru w skali przemysłowej w Zakładach Azotowych w Tarnowie wynikają z jego skraplania i rozprężania oraz z jego magazynowania w dużych ilościach. Chlor jest używany jako ważny surowiec w procesach produkcyjnych Telefony: ; fax ; Strona 10

11 chemii organicznej w syntezie wielu ważnych związków chloro pochodnych jako produktów wyjściowych jak i monomerów do produkcji związków polimerycznych. W ostatnich latach główna produkcja chloru w ZA Tarnów przeznaczona była dla potrzeb zewnętrznych a więc chlor w większości był sprzedawany. Zadecydowało o tym zamknięcie instalacji produkcyjnej polichlorku winylu jak również instalacji chloropochodnych. Chlor gazowy po procesie produkcyjnym metodą elektrolizy rtęciowej (stosowaną w ZAT) lub przeponowej kierowany jest do dalszej przeróbki lub skroplenia celem jego zmagazynowania. Jednak transport wilgotnego chloru surowego jest utrudniony ze względu na silna korozję i zakłócenia powodowane tworzeniem się hydratów chloru w niskich temperaturach. Dlatego też przed skierowaniem chloru do skraplania lub dalszego przerobu stosuje się jego suszenie i chłodzenie. Całkowite skroplenie chloru jest utrudnione z dwóch względów : 1. Zawartości inertów, 2. Zawartości wodoru. Na szczególną uwagę zasługuje wodór zawarty w gazie z elektrolizerów rtęciowych. Według badań mieszaniny chloru z wodorem o zawartości powyżej 6% H 2 wybuchają gwałtownie pod ciśnieniem 1 atm, w przypadku ciśnienia podwyższonego granica wybuchowości obniża się do zawartości 4% H 2. W praktyce nie przekracza się 3% zawartości wodoru w mieszaninie z chlorem. Oznacza to, że np. przy 1% zawartości wodoru w suchym gazie surowym nie można skroplić więcej niż 2/3 chloru, aby stężenie wodoru w chlorze odpadowym utrzymać poniżej granicy wybuchowości. Skraplanie chloru możliwe jest zarówno przez podwyższenie ciśnienia w temperaturze pokojowej, jak i przez ochłodzenie pod ciśnieniem atmosferycznym oraz przez kombinacje chłodzenia i sprężania w niewielkim zakresie. Teoretycznie potrzebne ciśnienia i temperatury wyznacza krzywa prężności pary chloru. W praktyce stosuje się następujące zakresy ciśnienia i temperatury: Metoda ciśnieniowa ciśnienie 7-12atm, chłodzenie wodą, Metoda kombinowana ciśnienie 2-6 atm, chłodzenie solanką o temperaturze od 0 do C, Metoda niskotemperaturowa ciśnienie atmosferyczne, temperatura poniżej C. Obecnie wielkie instalacje buduje się często do skraplania metodą ciśnieniową. Głównym więc charakterystycznym zagrożeniem w przypadku produkcji chloru i jego skraplania koncentrują się wokół problemu zawartości gazów powodujących wejście mieszaniny w granice wybuchowości. Fundamentalne znaczenie ma tu oczywiście zawartość powstałego w wyniku elektrolizy wodoru. Charakterystyczne zagrożenia związane z magazynowaniem chloru. Początkowo chlor był wytwarzany w miejscu zużycia. Magazynowanie a tym bardziej przesyłanie nie było brane pod uwagę. Dopiero techniczne opanowanie skraplania chloru na szerszą skalę pozwoliło na jego magazynowanie i przesyłanie w wielkich ilościach (pierwszą cysternę do chloru wprowadzono w Niemczech w 1905 r. W Stanach Zjednoczonych pierwszy transport chloru ciekłego miał miejsce w 1909 r.). Jako zbiorników do ciekłego chloru używa się stalowych naczyń ciśnieniowych. Chlor ciekły wykazuje małą ściśliwość (w przeciwieństwie do gazów takich jak CO 2, N 2 O). Z tego względu obowiązuje przestrzeganie napełnienia 1,25 kg na 1 l pojemności butli. Całkowite napełnienie butli cieczą następuje wtedy w temperaturze 68,8 0 C, a przekroczenie przypisanego stopnia napełnienia o 5% i 10% - w temperaturze odpowiednio 51,1 0 C i 30,6 0 C. Z tego wynika, że przekroczenie przypisanego stopnia napełnienia o 10% jest już bardzo niebezpieczne, ponieważ w temperaturach wyższych od 30,6 0 C następuje zanik przestrzeni gazowej i gwałtowny wzrost ciśnienia wywieranego przez ciecz (ok. 12atm na 1 0 przyrostu temperatury). Ciśnienie to wynosi wówczas ok. 40 atm a więc wielokrotnie przekracza ciśnienie próbne (22 atm). Przy prawidłowym napełnieniu ciśnienie Telefony: ; fax ; Strona 11

12 próbne osiąga się w temperaturze 80 0 C. Jak więc widzimy głównym niebezpieczeństwem wynikającym głównie z charakterystycznych właściwości chloru skroplonego jest możliwość powstania gwałtownego, niekontrolowanego wzrostu ciśnienia w pojemniku (butli lub beczce) w skutek przekroczenia przypisanego stopnia napełnienia i w rezultacie tego niebezpieczeństwo rozerwania zbiornika. W Zakładach Azotowych w Tarnowie chlor jest magazynowany w dziewięciu zbiornikach stokażowych podziemnych o łącznej pojemności ok.500 ton. Zbiorniki ustawione są w taki sposób aby w przypadku wypłynięcia zawartości ciecz nie mogła wylać się na zewnątrz. Magazyny połączone są przewodami o odpowiednio dużym przekroju, wyposażonymi w wentylatory z urządzeniami do usuwania chloru. Zabezpieczenia te są stosunkowo dobre jeśli chodzi o zagrożenie wypływu chloru z takiego zbiornika a konstrukcja pomieszczeń magazynowych wokół pozwala na zachowanie elementów bezpieczeństwa również w przypadku ataku sił niepowołanych tj. niebezpiecznych osób postronnych bądź terrorystów. Wybuch zbiornika zawierającego 60t chloru w zakładach chemicznych w Ludwigshafen w latach trzydziestych przy tego rodzaju zabezpieczeniach nie spowodował większych szkód. 3. Dwutlenek siarki. Informacje podstawowe Gaz skroplony pod ciśnieniem. Produkt toksyczny działa toksycznie przez drogi oddechowe. Produkt Żrący powoduje oparzenia. Przy wydostaniu się z pojemnika szybko odparowuje tworząc ciężki obłok utrzymujący się przy powierzchni ziemi oraz w dolnych partiach pomieszczeń. Jest szczególnie niebezpieczny dla dróg oddechowych i błon śluzowych. Gwałtownie reaguje z amoniakiem, chloranami, chromianami, fluorem, glinem, manganem, sodem, tlenkami metali, węglikami. Pod wpływem wilgoci działa korodująco na metale. Działa drażniąco na błony śluzowe (oczu i górnych dróg oddechowych) wywołując kaszel i duszności. Ma zastosowanie do Produkcja kwasu siarkowego, jako konserwant w przemyśle spożywczym. Gazowy dwutlenek siarki jest rozpuszczalny w wodzie, jest około dwukrotnie cięższy od powietrza więc model jego dyspersji jest charakterystyczny dla modelu gazu ciężkiego. W razie powstania awarii i rozszczelnienia zbiornika magazynowego ciekłego dwutlenku siarki lub gazowego uwalniającego się np. z nieszczelnego rurociągu, należy ulatniający się gaz rozcieńczać strumieniami wody rozproszonej, podczas prowadzenia akcji należy bezwzględnie zabezpieczyć studzienki ściekowe. Najwyższe dopuszczalne stężenie w środowisku pracy: NDS 2 mg/m3, NDSCh 5 mg/m3, NDSP brak. Charakterystyczne zagrożenia w związku magazynowaniem dwutlenku siarki. Na terenie Zakładów Azotowych dwutlenek siarki produkowany jest metodą klasycznego katalitycznego utleniania siarki i dalej podawany jest procesom technologicznym celem produkcji kwasu siarkowego. Na terenie ZAT Jednostka Ratownictwa Chemicznego posiada system magazynowy ciekłego SO 2 oraz instalacje służącą do jego dystrybucji do mniejszych pojemników. Stokaż magazynowy składa się z dwóch izolowanych zbiorników o pojemności 34 m 3 każdy, jednak ilość zmagazynowanego dwutlenku siarki nie powinna przekraczać całkowitej pojemności zbiornika jednego. Tak więc z uwagi na elementy bezpieczeństwa z dwóch zbiorników zawsze pozostaje wolna objętość mogąca przejąć ilość SO 2 w całości ze zbiornika uszkodzonego. Zbiorniki są z sobą połączone i w każdej chwili można za pomocą pompy przetłoczyć dwutlenek siarki z jednego do drugiego zbiornika. Wewnątrz zbiornika znajdują się dwa niezależne pomiary poziomu cieczy, temperatury i ciśnienia aktualnie panującego wewnątrz. Odczyty z tych urządzeń są monitorowane na sterowni gdzie następuje ich odczyt Telefony: ; fax ; Strona 12

13 i rejestracja przez całą dobę. W momencie nagłego wzrostu ciśnienia nadmiar gazowego SO 2 wydostaje się przez zawór bezpieczeństwa i kierowany jest do systemu absorpcji do współpracującej instalacji chemicznego oczyszczania ścieków. Dodatkowo istnieje możliwość podania na płaszcz zbiornika zimnego czynnika chłodzącego (woda, solanka) jako czynnika przeciwdziałającego szybkiemu parowaniu cieczy wewnątrz. Dzięki między innymi tym środkom bezpieczeństwa na tej instalacji praktycznie od początku jej funkcjonowania (początek rok 2002) nie zanotowano nieszczęśliwych zdarzeń, lub wypadków i awarii mogących stworzyć zagrożenie chemiczne. Zarówno zbiorniki stokażowe jak i naczynia ciśnieniowe służące do dystrybucji SO 2 wykonane są ze stali modyfikowanej na potrzeby gazów skroplonych pod względem naprężeń mechanicznych. Największym zagrożeniem w tym przypadku jest przedostanie się wody lub wilgoci do wnętrza zbiornika lub butli. Podobnie jak w przypadku amoniaku następuje szybkie wytworzenie się par gazów i wzrost ciśnienia wewnątrz, a co gorsza następuje bardzo szybka korozja związana z absorpcją SO 2 w wodzie i wytworzeniem kwasu siarkowego (IV). Ta ostatnia sytuacja zdarza się stosunkowo często w przypadku butli dostarczanych do zakładów przemysłu spożywczego, w skutek stosowanych tam technologii rozładunku dwutlenku siarki niejednokrotnie w butli teoretycznie pustej mogą znajdować się spore ilości wody. (rys. 3) Dlatego też ważnym jest aby człowiek napełniający takie zbiorniki potrafił rozróżnić butle faktycznie pustą od zawodnionej. W przeciwnym razie już podczas czynności załadunkowych może dojść nawet do perforacji ścianek naczynia i emisję połączoną z zagazowaniem ładowni lub w najgorszym razie taka sytuacja zdarzy się później np.: podczas czynności transportowych!. rys. 3 korozja ścianek butli z SO 2 w związku z zawartością wody wewnątrz naczynia III. Materiały niebezpieczne na terenie Zakładów Azotowych środki bezpieczeństwa. 1. Zasady przewozu i transportu materiałów niebezpiecznych na terenie zakładów. Materiały niebezpieczne składowane są na terenie Zakładów w zbiornikach stokażowych nadziemnych lub podziemnych. Zbiorniki te znajdują się pod stałym nadzorem Urzędu Dozoru Technicznego, posiadają wymagane przepisami zabezpieczenia, rejestratory poziomu, temperatury, ciśnienia z odpowiednią sygnalizacją alarmową o przekroczeniu dopuszczalnych parametrów magazynowania. Instalacje i stokaże, w których występują materiały niebezpieczne posiadają zabezpieczenia i blokady uniemożliwiające przedostanie się zanieczyszczeń do kanalizacji ściekowej lub atmosfery. Usytuowane są również zbiorniki awaryjne do których istnieje możliwość przepompowania mediów w wypadku awarii. Zbiorniki stokażowe nadziemne sytuowane są w tacach o odpowiednich pojemnościach, posiadają systemy zabezpieczające oraz wymagane instalacje i urządzenia przeciwpożarowe. Załadunek i rozładunek materiałów niebezpiecznych odbywa się na stanowiskach za i rozładowczych spełniających wymagania Transportowego Dozoru Technicznego. Przewóz i transport materiałów niebezpiecznych na terenie Zakładów odbywa się: a)drogami zakładowymi w autocysternach, b)torami kolejowymi w cysternach kolejowych, c)za pomocą rurociągów przesyłowych na estakadach. Telefony: ; fax ; Strona 13

14 Szczegółowe informacje zawarte są w Instrukcji w sprawie transportu drogowego towarów niebezpiecznych stanowiącej załącznik do Zarządzenia wewnętrznego nr 32/2008 z dnia 20 sierpnia 2008r., a także w Planie zapewnienia bezpieczeństwa towarów niebezpiecznych wysokiego ryzyka w transporcie kolejowym stanowiącym załącznik do Zarządzenia wewnętrznego nr 45/2005 z dnia 30 grudnia 2005r. Na podstawie przepisów ADR wszystkie opisywane materiały niebezpieczne amoniak, chlor i dwutlenek siarki są towarami wysokiego ryzyka towarami wymienionymi w tabeli ADR. Poniżej zostaje zaprezentowany wykaz najważniejszych wymagań transportowych dla materiałów niebezpiecznych tj. amoniak chlor, dwutlenek siarki przewożonych transportem kołowym na terenie Zakładów Azotowych. Wykaz najważniejszych towarów niebezpiecznych przewożonych transportem kołowym w Zakładach i Jednostce Ratownictwa Chemicznego Nazwa substancji (prawidłowa nazwa przewozowa) AMONIAK, BEZWODNY (Amoniak ciekły) CHLOR (chlor ciekły) Nr UN Klasa Nalepki 1005 Klasa (8) 1017 klasa 2, 2.3(5.1, 8) Dwutlenek siarki 1079 Klasa (8) Kod poj/ cysterny/ instrukcja pakowania AT / PxBH(M) / AT / P22DH(M) / AT/ PxDH(M) Nr rozpozn. zagrożenia Można przewieźć bez ADR ilość w pojeździe/ opakowania LQ litrów LQ0 (bez wyłączeń) litrów LQ0 (bez wyłaczeń) litrów LQ0 (bez wyłaczeń) Dla przewozu towarów wysokiego ryzyka takich jak powyżej, wykonywany jest plan ochrony ponieważ w wykazie TWR dla gazów trujących istnieje taki obowiązek przy przewozie w cysternie powyżej 3000 l. Plan taki sporządzany jest według zasad zawartych w pkt Umowy ADR jak również przepis o konieczności jego opracowania znajduje się w stosownym zarządzeniu wewnętrznym. Plan ochrony zawiera środki zapewniające ograniczenie dostępu do informacji o operacjach transportowych zawartych w planie ochrony wyłącznie do osób upoważnionych. Środki te nie powinny pozostawać w sprzeczności z wymaganiami dotyczącymi podawania informacji zawartymi w innych przepisach ADR. Za sporządzenie planu oraz jego aktualizację odpowiada Kierownik danego wydziału. Doradca ADR zobowiązany jest do współpracy w trakcie tworzenia planu m.in. przygotowując wzorcowy dokument i opiniując projekt planu. Plan zatwierdza Dyrektor Centrum Biznesu. Plan ochrony aktualizowany jest w razie zaistnienia istotnych zmian mogący wpłynąć na bezpieczeństwo oraz okresowo nie rzadziej niż jeden raz na 2 lata. Zarządzenie wewnętrzne nr 32/2008 reguluje również prawny obowiązek zgłaszania do komendanta wojewódzkiego Państwowej Straży Pożarnej i komendanta wojewódzkiego Policji właściwych ze względu na miejsce rozpoczęcia przewozu w terminie nie krótszym niż 5 dni niektórych towarów. Dokonuje go przewoźnik krajowy jeśli przewóz rozpoczyna się w Polsce. Według załączonego wykazu gazy o takiej charakterystyce jak amoniak, chlor czy dwutlenek siarki podlegają zgłoszeniu jeśli są przewożone w cysternach powyżej 3000 litrów. 2. Wewnętrzny Operacyjny Plan Ratownictwa dla Zakładów Azotowych. Wewnętrzny Operacyjny Plan Ratowniczy obejmuje całość zagadnień związanych z działalnością systemu ratownictwa w Zakładach Azotowych w Tarnowie-Mościcach S.A. Telefony: ; fax ; Strona 14

15 Dla zapewnienia bezpieczeństwa w Zakładach został opracowany zakładowy system ochrony obejmujący ochronę życia, zdrowia, mienia i środowiska przed wystąpieniem pożaru, klęski żywiołowej lub innych miejscowych zagrożeń. Wewnętrzny Operacyjny Plan Ratowniczy obejmuje: zagrożenia pożarowo-toksyczne występujące w Zakładach, charakterystykę pożarowo-toksyczną stosowanych substancji, media energetyczne, składowanie materiałów niebezpiecznych w Zakładach, przewóz i transport materiałów niebezpiecznych w Zakładach, drogi komunikacyjne, opis systemu ratownictwa chemicznego, środki techniczne służące do powiadamiania załogi o zagrożeniu, zasady alarmowania w wypadku pożaru lub innego miejscowego zagrożenia, zasady postępowania załogi oraz innych pozostałych osób przebywających na terenie objętym awarią, zasady prowadzenia akcji ratowniczej przez służby ratownicze w Zakładach, opis sposobów prowadzenia ewakuacji, zasady postępowania poawaryjnego, zasady postępowania w przypadku akcji terrorystycznych, mapy i schematy Wewnętrznego Operacyjnego Planu Ratowniczego. Wewnętrzny Operacyjny Plan Ratowniczy: jest opisem zagrożeń i działań operacyjnych związanych ze stosowaniem, składowaniem i przetwarzaniem substancji niebezpiecznych w Zakładach, w kontekście możliwości wystąpienia tzw. poważnej awarii lub poważnej awarii przemysłowej. Ze względu na możliwość stworzenia zagrożenia w Planie Operacyjno Ratunkowym wyróżniamy następujące pojęcia: Poważna awaria rozumie się przez to zdarzenie, w szczególności emisję, pożar lub eksplozję, powstałą w trakcie procesu przemysłowego, magazynowania lub transportu, w których występuje jedna lub więcej niebezpiecznych substancji, prowadzące do natychmiastowego powstania zagrożenia życia lub zdrowia ludzi lub środowiska lub powstania takiego zagrożenia z opóźnieniem. Poważna awaria przemysłowa rozumie się przez to poważną awarię w Zakładach. Awaria pierwszego stopnia - awaria lokalna, w wyniku której powstaje zagrożenie w promieniu do ok. 200 m od źródła awarii. Awaria drugiego stopnia - awaria, w wyniku której powstaje zagrożenie w strefie powyżej 200 m. w granicach Zakładów. Nie istnieje jednak zagrożenie dla życia i zdrowia ludzi zamieszkujących w sąsiedztwie Zakładów, możliwe jest natomiast wystąpienie uciążliwości w obszarach znajdujących się poza granicami Zakładów. W niniejszym Wewnętrznym Operacyjnym Planie Ratowniczym przyjmuje się, że awaria II stopnia ma miejsce, jeśli w powietrzu, na granicy Zakładów, występują stężenia niebezpiecznej substancji, wyższe od wartości progowej, określonej w tabeli Stężenia dla progów alarmowych. Awaria trzeciego stopnia - awaria, w wyniku której powstaje zagrożenie dla znacznego obszaru Zakładów z możliwością przeniesienia się tego zagrożenia na tereny sąsiadujące z Zakładami oraz istnieje poważne prawdopodobieństwo wystąpienia zagrożenia dla życia lub zdrowia ludzi. W niniejszym Wewnętrznym Operacyjnym Planie Ratowniczym przyjmuje się, że awaria III stopnia ma miejsce wówczas, jeśli w powietrzu atmosferycznym, na granicy Zakładów, występuje stężenie niebezpiecznej substancji wyższe od wartości progowych podanych w tabeli Stężenia dla progów alarmowych. Telefony: ; fax ; Strona 15

16 Określenie zasięgu skażenia W Zakładach istnieją procedury pozwalające na szybkie określenie prawdopodobnego zasięgu chmury toksycznej oraz przeprowadzenie dokładnych pomiarów stężeń w dowolnym miejscu w terenie w trakcie trwania awarii. Do prognozowania zasięgu chmury gazu wykorzystywany jest specjalistyczny program komputerowy GasMal. Został on zainstalowany między innymi u Dyspozytora Przedsiębiorstwa oraz w ZSP. Dyspozytor Przedsiębiorstwa na podstawie przekazanych informacji określa zasięg i położenie chmury gazu. Opracowane są najbardziej prawdopodobne scenariusze awarii, które mogłyby się zdarzyć w zagrożonych obiektach na terenie Zakładów oraz dokonano przy pomocy w/w programów oceny skali zagrożeń. Scenariusze te znajdują się u Dyspozytora Przedsiębiorstwa, na poszczególnych obiektach oraz w ZSP. Na stanowisku Dyspozytora Przedsiębiorstwa oraz w ZSP znajduje się stacja meteo. Niezależnie od symulacji komputerowych, każdorazowo do akcji włączany jest specjalistyczny samochód awaryjno - pomiarowy, który dokonuje pomiarów stężeń substancji toksycznych w rejonie przewidywanego zasięgu chmury. System ten działa niezależnie od podejmowanych na miejscu zdarzenia działań zmierzających do likwidacji źródła wypływu substancji. W przypadku przekroczenia odpowiednich progów alarmowych dla poszczególnych substancji, uruchamiana jest procedura alarmowania zgodna ze schematem II lub III stopnia alarmowania.. Samochód awaryjno pomiarowy Jednostki Ratownictwa Chemicznego. Na polecenie Dyspozytora Przedsiębiorstwa w czasie działań związanych z awarią chemiczną, w czasie której nastąpiło uwolnienie i przemieszczenie się substancji chemicznej do atmosfery na lub poza teren Zakładów, zostaje zadysponowany do akcji samochód kontrolno pomiarowy mający za zadanie dokonanie pomiarów stężeń substancji niebezpiecznych i przesłanie informacji do Dyspozytora Przedsiębiorstwa. Samochód ten jest również wykorzystywany do wykonywania pomiarów stężeń w przypadkach odebrania zgłoszeń od mieszkańców osiedli przyzakładowych o występowaniu uciążliwości poza terenem Zakładów, mogących mieć związek z produkcją na jej terenie. JRCh jest podmiotem gospodarczym, którego zakres działania obejmuje między innymi wykonywanie prac i świadczenie usług z zakresu ratownictwa chemicznego i wykonywanie prac związanych z likwidacją zagrożeń chemicznych i skutków zaistniałych awarii chemicznych ukierunkowanym na działanie likwidacyjne w przypadkach wystąpienia zagrożeń chemicznych, oraz przewóz i neutralizacji substancji chemicznych. Jednostka Ratownictwa Chemicznego Sp. z o.o. działa w systemie 3 zmianowym, 5 brygadowym, po 2 ratowników na każdej zmianie. Jednostka Ratownictwa Chemicznego Sp. z o.o. dysponuje m.in.: 10 samochodami /5 sam. ciężarowymi i 5 sam. osobowymi/ w tym 2 samochodami wyposażonymi w specjalistyczny sprzęt ratowniczy, 1 samochodem kontrolno-pomiarowym ze sprzętem do poboru i pomiaru skażenia powietrza i wody, 5 detektorami gazów toksycznych i palnych, W ramach działań JRCh określonych zarządzeniami wewnętrznymi ZAT jest również między innymi przyjmowanie do oczyszczania ścieków z wszystkich strumieni Przedsiębiorstwa, gdyż eksploatuje system biologicznego, mechaniczno chemicznego (centralnego) i chemicznego oczyszczania ścieków. Pełni zatem ona bardzo ważna rolę w przypadku każdej awarii chemicznej nie tylko jako podmiot zapobiegawczy oraz likwidujący awarie w których może Telefony: ; fax ; Strona 16

17 wystąpić emisja gazów do atmosfery ale również zapobiega przedostaniu się do wód poza teren zakładu,- substancji szkodliwych mogących spowodować zaburzenie ekosystemu. W ramach funkcjonowania Planu Operacyjno Ratunkowego przyjęto schematy alarmowania I, II i III stopnia które określają współdziałanie między poszczególnymi jednostkami biorącymi udział w likwidowaniu awarii. Przytoczony przykład schematu alarmowania III stopnia jest przedstawiony w pojęciu poglądowym jednak należy pamiętać że sprawna jego realizacja zależy od kompletnego i profesjonalnego podejścia każdej ze służb i jednostek oraz 100% wypełnienia swojej nadanej roli. Umiejętności likwidacji zagrożeń chemicznych i sprawnego działania w akcjach ratowniczych muszą być ciągle doskonalone ze względu na pojawianie się coraz to nowych możliwości powstania awarii. Niestety umiejętności te nie praktykowane często (oby w praktyce jak najrzadziej) szybko korodują dlatego też należy zauważyć że wszystkie jednostki i służby których role przewiduje Plan Operacyjno Ratowniczy, doskonalą działania i współdziałania w częstych ćwiczeniach obiektowych na terenie równych instalacjach zakładu, biorąc udział w likwidowaniu symulowanych awarii. W niektórych przypadkach działania automatyczne szkodzą jednak dobry wykwalifikowany ratownik działający automatycznie i nie po omacku to prawdziwy skarb od którego często zależy życie, zdrowie ludzkie lub niedopuszczenie do poważnego skażenia środowiska naturalnego. Literatura: 1) Jacek Molenda Technologia chemiczna Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 1997 r 2) Prof. Dr Ludwik Wasilewski Technologia Chloru i związków chloru Wydawnictwa Naukowo Techniczne, Warszawa 3) Praca zbiorowa Encyklopedia szkolna Chemia Wydawnictwo Zielona Sowa, Kraków 4) Zdzisław Salamonowicz Awaryjne uwolnienie ciekłego chloru pod ciśnieniem ze zbiornika Szkoła Główna Służby Pożarniczej, Zakład Ratownictwa Chemicznego, Warszawa. 5) dr hab. inż. JERZY S. MICHALIK mgr AGNIESZKA GAJEK Substancje niebezpieczne powstające podczas poważnychawarii przemysłowych,centralny Instytut Ochrony Pracy 6) Umowa ADR Umowa europejska dotycząca międzynarodowego przewozu drogowego towarów niebezpiecznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 99 poz. 667) 7) Wewnętrzny Operacyjny Plan Ratownictwa Chemicznego dla ZAT. Telefony: ; fax ; Strona 17

18 Telefony: ; fax ; Strona 18

mgr inż. Aleksander Demczuk

mgr inż. Aleksander Demczuk ZAGROŻENIE WYBUCHEM mgr inż. Aleksander Demczuk mł. bryg. w stanie spocz. Czy tylko po??? ZAPEWNENIE BEZPIECZEŃSTWA POKÓJ KRYZYS WOJNA REAGOWANIE PRZYGOTOWANIE zdarzenie - miejscowe zagrożenie - katastrofa

Bardziej szczegółowo

Magazynowanie cieczy

Magazynowanie cieczy Magazynowanie cieczy Do magazynowania cieczy służą zbiorniki. Sposób jej magazynowania zależy od jej objętości i właściwości takich jak: prężność par, korozyjność, palność i wybuchowość. Zbiorniki mogą

Bardziej szczegółowo

10. ZAGROŻENIE POWAŻNĄ AWARIĄ

10. ZAGROŻENIE POWAŻNĄ AWARIĄ z przeprowadzeniem oceny strategicznej oddziaływania programu środowiska 10. ZAGROŻENIE POWAŻNĄ AWARIĄ Poważna awaria, wg ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo środowiska (Dz. U. z 2008 r., Nr 25, poz.

Bardziej szczegółowo

Bezpieczeństwo użytkowania samochodów zasilanych wodorem

Bezpieczeństwo użytkowania samochodów zasilanych wodorem Politechnika Śląska w Gliwicach Instytut Maszyn i Urządzeń Energetycznych Bezpieczeństwo użytkowania samochodów zasilanych wodorem prof. dr hab. inż. Andrzej Rusin dr inż. Katarzyna Stolecka bezbarwny,

Bardziej szczegółowo

2. Wskazanie osoby przekazującej informacje poprzez podanie zajmowanego przez nią stanowiska.

2. Wskazanie osoby przekazującej informacje poprzez podanie zajmowanego przez nią stanowiska. Informacja o występujących zagrożeniach, przewidywanych skutkach tych zagrożeń, zastosowanych środkach zapobiegawczych i działaniach, które będą podjęte w przypadku 1. Oznaczenie prowadzącego zakład i

Bardziej szczegółowo

UN 10. 5 200 1202, III

UN 10. 5 200 1202, III 1. Częściowe wyłączenie spod działania przepisów Załącznika B ADR, pod warunkiem zachowania określonych limitów ilościowych na jednostkę transportową 1.1.3.6 dotyczy: A) Przewozu towarów niebezpiecznych

Bardziej szczegółowo

Oznaczenie prowadzącego Zakład:

Oznaczenie prowadzącego Zakład: NAZWA ZAKŁADU Oznaczenie prowadzącego Zakład: Nazwa prowadzącego zakład Adres siedziby Wytwórnia Sprzętu Komunikacyjnego PZL-Świdnik S.A. Al. Lotników Polskich 1, 21-045 Świdnik Telefon 81 722 51 10 Fax

Bardziej szczegółowo

Anna Obolewicz Komenda Główna Państwowej Straży Pożarnej WYPADKI Z UDZIAŁEM TOWARÓW NIEBEZPIECZNYCH PRZEWOŻONYCH W DPPL.

Anna Obolewicz Komenda Główna Państwowej Straży Pożarnej WYPADKI Z UDZIAŁEM TOWARÓW NIEBEZPIECZNYCH PRZEWOŻONYCH W DPPL. Anna Obolewicz Komenda Główna Państwowej Straży Pożarnej Krajowe Centrum Koordynacji Ratownictwa I Ochrony Ludności WYPADKI Z UDZIAŁEM TOWARÓW NIEBEZPIECZNYCH PRZEWOŻONYCH W DPPL. Jednym z głównych obszarów

Bardziej szczegółowo

KONFERENCJA NAUKOWO TECHNICZNA Zwalczania zagrożeń chemicznych i ekologicznych Rozwiązania interdyscyplinarne POLEKO 2013

KONFERENCJA NAUKOWO TECHNICZNA Zwalczania zagrożeń chemicznych i ekologicznych Rozwiązania interdyscyplinarne POLEKO 2013 Awaryjny wyciek amoniaku ze składu cystern kolejowych na terenie stacji PKP Poznań Franowo. Doświadczenia i wnioski. st. bryg. dr inż. Jerzy Ranecki KONFERENCJA NAUKOWO TECHNICZNA Doświadczenia i wnioski

Bardziej szczegółowo

Indeks ilustracji Indeks tabel Przepisy dotyczące prac przy składowaniu materiałów Bibliografia

Indeks ilustracji Indeks tabel Przepisy dotyczące prac przy składowaniu materiałów Bibliografia Spis treści: Wstęp Rozdział 1. Obowiązujące przepisy w zakresie postępowania z towarami niebezpiecznymi 1.1 Umowa Europejska ADR 1.2 Towary niebezpieczne 1.3 Sposób przewozu 1.4 Podstawowe definicje zawarte

Bardziej szczegółowo

NIVORAPID. MAPEI Polska sp. z o.o Gliwice ul. Gustawa Eiffel a 14 tel. : fax:

NIVORAPID. MAPEI Polska sp. z o.o Gliwice ul. Gustawa Eiffel a 14 tel. : fax: MAPEI Polska sp. z o.o. 44-109 Gliwice ul. Gustawa Eiffel a 14 tel. : + 48 32 775 44 50 fax: + 48 32 775 44 71 Karta Charakterystyki Substancji Niebezpiecznej Karta charakterystyki zgodna z wymogami rozporządzenia

Bardziej szczegółowo

Awaryjne przetłaczanie amoniaku w zdarzeniach komunikacyjnych założenia metody. Warszawa, 01 grudzień 2014r. Barszcz Robert

Awaryjne przetłaczanie amoniaku w zdarzeniach komunikacyjnych założenia metody. Warszawa, 01 grudzień 2014r. Barszcz Robert Awaryjne przetłaczanie amoniaku w zdarzeniach komunikacyjnych założenia metody Warszawa, 01 grudzień 2014r. Barszcz Robert INFORMACJE OGÓLNE W celu zminimalizowania negatywnych skutków związanych z awariami

Bardziej szczegółowo

KARTA CHARAKTERYSTYKI. PREPARATU NIEBEPIECZNEGO: Metylan Pochłaniacz wilgoci

KARTA CHARAKTERYSTYKI. PREPARATU NIEBEPIECZNEGO: Metylan Pochłaniacz wilgoci Strona 1/5 1. Identyfikacja preparatu, Identyfikacja dystrybutora Nazwa preparatu: - 300g, 500g. Zastosowanie preparatu: Utrzymuje optymalny dla zdrowia poziom wilgoci, absorbuje nadmierną wilgoć z powietrza

Bardziej szczegółowo

Czynniki alternatywne - przyszłość chłodnictwa? Dr hab. inż. Artur Rusowicz Instytut Techniki Cieplnej Politechnika Warszawska

Czynniki alternatywne - przyszłość chłodnictwa? Dr hab. inż. Artur Rusowicz Instytut Techniki Cieplnej Politechnika Warszawska Czynniki alternatywne - przyszłość chłodnictwa? Dr hab. inż. Artur Rusowicz Instytut Techniki Cieplnej Politechnika Warszawska Wpływ na środowisko: ODP (ang. Ozone Depletion Potential) - potencjał niszczenia

Bardziej szczegółowo

KARTA CHARAKTERYSTYKI DEZOSAN WIGOR wg Rozporządzenia (WE) nr 1907/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 18 grudnia 2006 ws.

KARTA CHARAKTERYSTYKI DEZOSAN WIGOR wg Rozporządzenia (WE) nr 1907/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 18 grudnia 2006 ws. 1. IDENTYFIKACJA MIESZANINY I IDENTYFIKACJA PRZEDSIĘBIORSTWA 1.1. IDENTYFIKATOR PRODUKTU Nazwa handlowa produktu: 1.2. ISTOTNE ZIDENTYFIKOWANE MIESZANINY ORAZ ZASTOSOWANIA ODRADZANE Zastosowanie: Dezynfekcja,

Bardziej szczegółowo

Amoniakalne urządzenia chłodnicze Tom I

Amoniakalne urządzenia chłodnicze Tom I Amoniakalne urządzenia chłodnicze Tom I W tomie pierwszym poradnika omówiono między innymi: amoniak jako czynnik roboczy: własności fizyczne, chemiczne, bezpieczeństwo użytkowania, oddziaływanie na organizm

Bardziej szczegółowo

KARTA CHARAKTERYSTYKI

KARTA CHARAKTERYSTYKI 62 200 Gniezno, ul. Pałucka 2733 tel./fax. (061) 667 53 33 do 34 Data aktualizacji: 2009.01.12 Data wydruku: 2009.01.12 KARTA CHARAKTERYSTYKI (podstawa: Rozporządzenie MZ. Dz. U. Nr 140. poz. 1171 z dnia

Bardziej szczegółowo

Chemia. 3. Która z wymienionych substancji jest pierwiastkiem? A Powietrze. B Dwutlenek węgla. C Tlen. D Tlenek magnezu.

Chemia. 3. Która z wymienionych substancji jest pierwiastkiem? A Powietrze. B Dwutlenek węgla. C Tlen. D Tlenek magnezu. Chemia Zestaw I 1. Na lekcjach chemii badano właściwości: żelaza, węgla, cukru, miedzi i magnezu. Który z zestawów badanych substancji zawiera tylko niemetale? A Węgiel, siarka, tlen. B Węgiel, magnez,

Bardziej szczegółowo

KARTA CHARAKTERYSTYKI

KARTA CHARAKTERYSTYKI 62 200 Gniezno, ul. Pałucka 2733 tel./fax. (061) 667 53 33 do 34 Data aktualizacji: 2009.01.12 Data wydruku: 2009.01.12 KARTA CHARAKTERYSTYKI (podstawa: Rozporządzenie MZ. Dz. U. Nr 140. poz. 1171 z dnia

Bardziej szczegółowo

1. Identyfikacja substancji/ Identyfikacja producenta, dystrybutora

1. Identyfikacja substancji/ Identyfikacja producenta, dystrybutora KARTA CHARAKTERYSTYKI SUBSTANCJI NIEBEZPIECZNEJ MENTOL Data wydania: 09.2002 Data aktualizacji: 09.2009 1. Identyfikacja substancji/ Identyfikacja producenta, dystrybutora Nazwa substancji: Mentol Synonimy:

Bardziej szczegółowo

Produkt nie zawiera substancji klasyfikowanych jako szkodliwe dla zdrowia. Substancja nie jest niebezpieczna.

Produkt nie zawiera substancji klasyfikowanych jako szkodliwe dla zdrowia. Substancja nie jest niebezpieczna. 1. Przeznaczenie / zastosowanie Stosowana jako chemikalia do syntez. 2. Identyfikacja substancji Wzór chemiczny: S Synonimy: brak Masa molowa : 32.06g/mol Numer CAS: 7704-34-9 Numer WE: 231-722-6 Określenie(a)

Bardziej szczegółowo

PILWAR S. Strona 1 z 5. Edycja 1 Data aktualizacji: - Data sporządzenia: 16.03.2009. 1. Identyfikacja preparatu. Identyfikacja producenta.

PILWAR S. Strona 1 z 5. Edycja 1 Data aktualizacji: - Data sporządzenia: 16.03.2009. 1. Identyfikacja preparatu. Identyfikacja producenta. Strona 1 z 5 1. Identyfikacja preparatu. Identyfikacja producenta. 1.1. Identyfikacja preparatu 1.2. Zastosowanie preparatu Emulsja antyadhezyjna, wodoodporna, stosowana w produkcji płyt pilśniowych twardych,

Bardziej szczegółowo

Zwroty R. ToxInfo Consultancy and Service Limited Partnership www.msds-europe.com Tel.: +36 70 335 8480

Zwroty R. ToxInfo Consultancy and Service Limited Partnership www.msds-europe.com Tel.: +36 70 335 8480 Zwroty R R1 - Produkt wybuchowy w stanie suchym. R2 - Zagrożenie wybuchem wskutek uderzenia, tarcia, kontaktu z ogniem lub innymi źródłami zapłonu. R3 - Skrajne zagrożenie wybuchem wskutek uderzenia, tarcia,

Bardziej szczegółowo

Karta Charakterystyki Sporządzona zgodnie z przepisami wymienionymi w p.15 niniejszej Karty

Karta Charakterystyki Sporządzona zgodnie z przepisami wymienionymi w p.15 niniejszej Karty 22.07.2009 r. 1 z 5 1. Identyfikacja preparatu i Przedsiębiorstwa Nazwa handlowa: Płyn do mycia naczyń i urządzeń przemysłu spożywczego ZENEK Przeznaczenie / zastosowanie: Płyn przeznaczony jest do ręcznego

Bardziej szczegółowo

PRIMER MF parte A. MAPEI Polska sp. z o.o. 44-109 Gliwice ul. Gustawa Eiffel a 14 tel. : + 48 32 775 44 50 fax: + 48 32 775 44 71

PRIMER MF parte A. MAPEI Polska sp. z o.o. 44-109 Gliwice ul. Gustawa Eiffel a 14 tel. : + 48 32 775 44 50 fax: + 48 32 775 44 71 MAPEI Polska sp. z o.o. 44-109 Gliwice ul. Gustawa Eiffel a 14 tel. : + 48 32 775 44 50 fax: + 48 32 775 44 71 Karta Charakterystyki Substancji Niebezpiecznej Karta charakterystyki zgodna z wymogami rozporządzenia

Bardziej szczegółowo

Karta Charakterystyki Preparatu Chemicznego

Karta Charakterystyki Preparatu Chemicznego Data aktualizacji : 18.06.2003 r LOTOS PŁYN DO CZYSZCZENIA TAPICERKI TAPICAR Strona 1 z 5 Karta Nr L 199 Karta Charakterystyki Preparatu Chemicznego Producent: ORGANIKA-CAR Spółka Akcyjna Adres: 91-203

Bardziej szczegółowo

KARTA CHARAKTERYSTYKI PREPARATU. PAZNOKCI i SKÓREK 75ml

KARTA CHARAKTERYSTYKI PREPARATU. PAZNOKCI i SKÓREK 75ml Data wydania 06042008 OLIWKA ODŻYWCZA DO PIELĘGNACJI PAZNOKCI i SKÓREK 75ml Strona 1/4 1. Identyfikacja substancji / preparatu Oliwka do pielęgnacji paznokci 2. Skład i informacja o składnikach. Mieszanina

Bardziej szczegółowo

SZKOLENIE Z ZAKRESU RATOWNICTWA TECHNICZNEGO DLA STRAŻAKÓW RATOWNIKÓW OSP

SZKOLENIE Z ZAKRESU RATOWNICTWA TECHNICZNEGO DLA STRAŻAKÓW RATOWNIKÓW OSP SZKOLENIE Z ZAKRESU RATOWNICTWA TECHNICZNEGO DLA STRAŻAKÓW RATOWNIKÓW OSP TEMAT 6 Postępowanie w czasie akcji z występowaniem substancji niebezpiecznych Dane statystyczne Struktura zdarzeń ze względu na

Bardziej szczegółowo

KARTA CHARAKTERYSTYKI SUBSTANCJI NIEBEZPIECZNEJ MOCZNIK

KARTA CHARAKTERYSTYKI SUBSTANCJI NIEBEZPIECZNEJ MOCZNIK KARTA CHARAKTERYSTYKI SUBSTANCJI NIEBEZPIECZNEJ MOCZNIK Data wydania: 09.2002 Data aktualizacji: 09.2009 1. Identyfikacja substancji/identyfikacja producenta, dystrybutora Nazwa substancji: Mocznik Synonimy:

Bardziej szczegółowo

Powtórzenie wiadomości z kl. I

Powtórzenie wiadomości z kl. I Mariola Winiarczyk Zespół Szkolno-Gimnazjalny Rakoniewice Powtórzenie wiadomości z kl. I Na początku kl. I po kilku lekcjach przypominających materiał w każdej klasie przeprowadzam mini konkurs chemiczny.

Bardziej szczegółowo

Karta charakterystyki Zgodna z przepisami 91/155/EEC oraz 2001/58/CE Produkt: NovoFlow Nr MSDS AC 10-20-2 B15/01/2011

Karta charakterystyki Zgodna z przepisami 91/155/EEC oraz 2001/58/CE Produkt: NovoFlow Nr MSDS AC 10-20-2 B15/01/2011 Karta charakterystyki Zgodna z przepisami 91/155/EEC oraz 2001/58/CE Produkt: NovoFlow Nr MSDS AC 10-20-2 B15/01/2011 1. Identyfikacja mieszaniny i identyfikacja przedsiębiorstwa 1.1. Identyfikacja substancji

Bardziej szczegółowo

KNAUF Goldband Gipsowa zaprawa tynkarska do stosowania wewnątrz budynków

KNAUF Goldband Gipsowa zaprawa tynkarska do stosowania wewnątrz budynków Wydanie 6 Sporządzono 20.04.2004 Aktualizacja 11.12.2009 1a. Identyfikacja mieszaniny KNAUF Goldband Gipsowa zaprawa tynkarska do stosowania wewnątrz budynków 1 b. Identyfikacja producenta KNAUF Jaworzno

Bardziej szczegółowo

Zasady bezpieczeństwa przy pracy z cieczami kriogenicznymi

Zasady bezpieczeństwa przy pracy z cieczami kriogenicznymi Zasady bezpieczeństwa przy pracy z cieczami kriogenicznymi Ciecze kriogeniczne BHP ZagroŜenia związane z cieczami kriogenicznymi 1. Bardzo niska temperatura cieczy i par 2. Bardzo duŝy współczynnik ekspansji

Bardziej szczegółowo

Liquid Ice Spray Czyszczący

Liquid Ice Spray Czyszczący KARTA CHARAKTERYSTYKI BEZPIECZEŃSTWA (MSDS) Liquid Ice Spray Czyszczący SEKCJA 1 IDENTYFIKACJA SUBSTANCJI I PRODUCENTA Nazwa produktu: Spray czyszczący Kod produktu: 42082 Numer (Producenta) Karty Charakterystyki:

Bardziej szczegółowo

Uzdatnianie wody. Ozon posiada wiele zalet, które wykorzystuje się w uzdatnianiu wody. Oto najważniejsze z nich:

Uzdatnianie wody. Ozon posiada wiele zalet, które wykorzystuje się w uzdatnianiu wody. Oto najważniejsze z nich: Ozonatory Dezynfekcja wody metodą ozonowania Ozonowanie polega na przepuszczaniu przez wodę powietrza nasyconego ozonem O3 (tlenem trójatomowym). Ozon wytwarzany jest w specjalnych urządzeniach zwanych

Bardziej szczegółowo

1. Oznaczenie prowadzącego zakład oraz adres. 2. Osoba udzielająca informacji: Oznaczenie prowadzącego zakład:

1. Oznaczenie prowadzącego zakład oraz adres. 2. Osoba udzielająca informacji: Oznaczenie prowadzącego zakład: Informacje na temat środków bezpieczeństwa i sposobu postępowania w przypadku wystąpienia poważnej awarii przemysłowej w Terminalu Paliw w Gdańsku Polskiego Koncernu Naftowego ORLEN Spółka Akcyjna 1. Oznaczenie

Bardziej szczegółowo

ZAPALNICZKI. CZY TO NIEBEZPIECZNE?

ZAPALNICZKI. CZY TO NIEBEZPIECZNE? ZAPALNICZKI. CZY TO NIEBEZPIECZNE? Przedmiot codziennego użytku, stosowany prawie przez wszystkich, łatwy w użyciu, w wielu przypadkach zastąpił zapałki, nabywany wszędzie. Aby mógł być dostępny, trzeba

Bardziej szczegółowo

Centralny Magazyn Dystrybucyjny w Błoniu

Centralny Magazyn Dystrybucyjny w Błoniu NAZWA ZAKŁADU Oznaczenie prowadzącego zakład: Centralny Magazyn Dystrybucyjny w Błoniu Nazwa prowadzącego zakład Adres siedziby Bayer Sp. z o.o. Aleje Jerozolimskie 158, 02-326 Warszawa Telefon 22-5723605

Bardziej szczegółowo

Instrukcja w sprawie zabezpieczania prac niebezpiecznych pod względem pożarowym

Instrukcja w sprawie zabezpieczania prac niebezpiecznych pod względem pożarowym załącznik nr 1 do instrukcji bezpieczeństwa pożarowego Instrukcja w sprawie zabezpieczania prac niebezpiecznych pod względem pożarowym Postanowienia wstępne Niniejsza instrukcja określa zasady i procedury

Bardziej szczegółowo

FOLIA CPET-G IDENTYFIKACJA PRODUCENTA, IMPORTERA LUB DYSTRYBUTORA. 1.1. Nazwa wyrobu: Folia poliestrowa nieorientowana (cpet) G - TRINIFLEX

FOLIA CPET-G IDENTYFIKACJA PRODUCENTA, IMPORTERA LUB DYSTRYBUTORA. 1.1. Nazwa wyrobu: Folia poliestrowa nieorientowana (cpet) G - TRINIFLEX KARTA INFORMACYJNA WYROBU FOLIA CPET-G Data wydania: 01.12.2014 IDENTYFIKACJA WYROBU IDENTYFIKACJA PRODUCENTA, IMPORTERA LUB DYSTRYBUTORA 1.1. Nazwa wyrobu: Folia poliestrowa nieorientowana (cpet) G -

Bardziej szczegółowo

Karta charakterystyki produktu Zgodnie z Rozporządzeniem Unii Europejskiej (EG) Nr.1907/2006

Karta charakterystyki produktu Zgodnie z Rozporządzeniem Unii Europejskiej (EG) Nr.1907/2006 Nazwa handlowa AAB-BETONTRENNMITTEL 02 Data aktualizacji karty charakterystyki 13.06.2014 Strona 1 z 6 1. IDENTYFIKACJA PREPARATU I IDENTYFIKACJA PRZEDSIĘBIORSTWA Nazwa handlowa: AAB-Betontrennmittel 02

Bardziej szczegółowo

Europejska karta charakterystyki produktu zgodna z dyrektywą EWG 2001/58

Europejska karta charakterystyki produktu zgodna z dyrektywą EWG 2001/58 Nazwa handlowa: Tepasol Strona 1 z 5 Europejska karta charakterystyki produktu zgodna z dyrektywą EWG 2001/58 1. Określenie preparatu/materiału i nazwy firmowej Nazwa handlowa: Tepasol Zastosowanie: środek

Bardziej szczegółowo

Pigment antykorozyjny NAN-4

Pigment antykorozyjny NAN-4 Strona 1/5 Data sporządzenia karty: 02-01-2012 Aktualizacja: 03-10-2013 KARTA CHARAKTERYSTYKI (Podstawa : Rozporządzenie Komisji UE nr 453/2010 z dnia 20 maja 201r. zmieniające rozporządzenie (WE) nr 1907/2006

Bardziej szczegółowo

Karta charakterystyki preparatu niebezpiecznego Płyn do usuwania tapet ATLAS ALPAN

Karta charakterystyki preparatu niebezpiecznego Płyn do usuwania tapet ATLAS ALPAN Identyfikacja przedsiębiorstwa Nazwa i adres firmy: 1. Wytwórnia Klejów i Zapraw Budowlanych ATLAS Grzelak i wspólnicy spółka jawna 91-222 Łódź, ul. Św. Teresy105 Numer telefonu: (042) 631 89 45 Numer

Bardziej szczegółowo

BUDOWA I ZASADA DZIAŁANIA ABSORPCYJNEJ POMPY CIEPŁA

BUDOWA I ZASADA DZIAŁANIA ABSORPCYJNEJ POMPY CIEPŁA Anna Janik AGH Akademia Górniczo-Hutnicza Wydział Energetyki i Paliw BUDOWA I ZASADA DZIAŁANIA ABSORPCYJNEJ POMPY CIEPŁA 1. WSTĘP W ostatnich latach obserwuje się wzrost zainteresowania tematem pomp ciepła.

Bardziej szczegółowo

KARTA CHARAKTERYSTYKI SUBSTANCJI NIEBEZPIECZNEJ. Zakłady Chemiczne GAMIX Jankowo Dolne 64, 62-200 Gniezno

KARTA CHARAKTERYSTYKI SUBSTANCJI NIEBEZPIECZNEJ. Zakłady Chemiczne GAMIX Jankowo Dolne 64, 62-200 Gniezno Producent: Zakłady Chemiczne GAMIX Jankowo Dolne 64, 62-200 Gniezno Wydział udzielający informacji: tel: (061)425-98-89, fax: (061)427-15-93 http: www.gamix.gniezno.pl e-mail: firma@gamix.gniezno.pl 1.

Bardziej szczegółowo

Karta charakterystyki

Karta charakterystyki Karta charakterystyki [Sporządzona zgodnie z rozporządzeniem WE Nr 1272/2008 (REACH)] Aktualizacja: 01.12.2010 r. 1. Identyfikacja preparatu, Identyfikacja przedsiębiorstwa Identyfikator Produktu: Engine

Bardziej szczegółowo

KARTA CHARAKTERYSTYKI HYDROBEST - SKŁADNIK A

KARTA CHARAKTERYSTYKI HYDROBEST - SKŁADNIK A Strona 1/5 1. IDENTYFIKACJA PREPARATU Producent: TERMOPIAN Sp. J. Małgorzata Będkowska, Sylwester Będkowski Ul. Dworcowa 15a, 43-500 Czechowice-Dziedzice Tel./Faks: (32) 2144580/2144588 Telefon alarmowy:

Bardziej szczegółowo

KARTA CHARAKTERYSTYKI

KARTA CHARAKTERYSTYKI KARTA CHARAKTERYSTYKI PRODUKTU (ROZPORZĄDZENIE (WE) n 1907/2006 - REACH)Data : 23/01/2014 Strona 1/5 KARTA CHARAKTERYSTYKI (Rozporządzenie REACH (WE) nr 1907/2006 - nr 453/2010) SEKCJA 1 : IDENTYFIKACJA

Bardziej szczegółowo

NAWOZY Z PUŁAW POTĘGA URODZAJU

NAWOZY Z PUŁAW POTĘGA URODZAJU NAWOZY Z PUŁAW POTĘGA URODZAJU Nawozy z Puław - opakowania 2012 Nowe logotypy nawozów z Puław PULAN saletra amonowa PULREA PULSAR mocznik siarczan amonu roztwór saletrzano-mocznikowy 3 4 Copyright 2012

Bardziej szczegółowo

2. Podczas spalania 2 objętości pewnego gazu z 4 objętościami H 2 otrzymano 1 objętość N 2 i 4 objętości H 2O. Jaki gaz uległ spalaniu?

2. Podczas spalania 2 objętości pewnego gazu z 4 objętościami H 2 otrzymano 1 objętość N 2 i 4 objętości H 2O. Jaki gaz uległ spalaniu? 1. Oblicz, ilu moli HCl należy użyć, aby poniższe związki przeprowadzić w sole: a) 0,2 mola KOH b) 3 mole NH 3 H 2O c) 0,2 mola Ca(OH) 2 d) 0,5 mola Al(OH) 3 2. Podczas spalania 2 objętości pewnego gazu

Bardziej szczegółowo

1. Oznaczenia prowadzącego zakład.

1. Oznaczenia prowadzącego zakład. Realizując obowiązki ustawy prawo ochrony środowiska art. 261a, prowadzący podaje do publicznej wiadomości informacje o instalacji zakwalifikowanej jako zakład dużego ryzyka poważnej awarii przemysłowej.

Bardziej szczegółowo

Wymagania UDT dotyczące instalacji ziębniczych z czynnikami alternatywnymi

Wymagania UDT dotyczące instalacji ziębniczych z czynnikami alternatywnymi Wymagania UDT dotyczące instalacji ziębniczych z czynnikami alternatywnymi Sylweriusz Brzuska Wydział Energetyki i Potwierdzania Kwalifikacji 1 Czynniki alternatywne: naturalne czynniki chłodnicze: R717

Bardziej szczegółowo

2. Wskazanie osoby przekazującej informację. Dyspozytor (24h) - Tel. 508-048-286/ 32 294 88 45, Koordynator Działu Technicznego -Tel.

2. Wskazanie osoby przekazującej informację. Dyspozytor (24h) - Tel. 508-048-286/ 32 294 88 45, Koordynator Działu Technicznego -Tel. Informacje na temat środków bezpieczeństwa i sposobów postępowania na wypadek wystąpienia poważnej awarii na terenie zakładu Polski Gaz S.A oddz. w Sosnowcu. Podstawa prawna: Art. 261 ust. 5 Ustawy z dnia

Bardziej szczegółowo

WZORU UŻYTKOWEGO PL 67248 Y1. TECHPLAST SPÓŁKA Z OGRANICZONĄ ODPOWIEDZIALNOŚCIĄ, Wieprz, PL 04.06.2012 BUP 12/12 31.07.

WZORU UŻYTKOWEGO PL 67248 Y1. TECHPLAST SPÓŁKA Z OGRANICZONĄ ODPOWIEDZIALNOŚCIĄ, Wieprz, PL 04.06.2012 BUP 12/12 31.07. PL 67248 Y1 RZECZPOSPOLITA POLSKA Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (12) OPIS OCHRONNY WZORU UŻYTKOWEGO (21) Numer zgłoszenia: 119538 (22) Data zgłoszenia: 01.12.2010 (19) PL (11) 67248 (13) Y1

Bardziej szczegółowo

Paweł Dadasiewicz Główny Inspektorat Ochrony Środowiska

Paweł Dadasiewicz Główny Inspektorat Ochrony Środowiska Slajd 1 Zagrożenia poważnymi awariami związane z lokalizacją zakładów i transportem substancji niebezpiecznych Slajd 2 Agenda Zakłady mogące spowodować poważną awarię, Transport materiałów niebezpiecznych,

Bardziej szczegółowo

KARTA CHARAKTERYSTYKI PREPARATU NIEBEZPIECZNEGO

KARTA CHARAKTERYSTYKI PREPARATU NIEBEZPIECZNEGO PRZEDSIĘBIORSTWO PRODUKCYJNO HANDLOWE AS TOMASZ SŁODOWNIK 05-402 OTWOCK, UL POGODNA 38 NIP 532 16 41 573 22 788 21 73 KARTA CHARAKTERYSTYKI PREPARATU NIEBEZPIECZNEGO Producent : P.P.H. AS Tomasz Słodownik

Bardziej szczegółowo

2. SKŁAD I INFORMACJA O SKŁADNIKACH.

2. SKŁAD I INFORMACJA O SKŁADNIKACH. PRODUCENT: Przedsiębiorstwo Wielobranżowe KAMAL Aleksander Kamiński ul. Miechowska 10 85-875 Bydgoszcz Tel. O52 345-05-49 Fax 052 3464275 e-mail:kamal@kamal.com.pl NIEBEZBIECZNEGO PREPARATU CHEMICZNEGO.

Bardziej szczegółowo

LISTA KONTROLNA. Część II - Ochrona Przeciwpożarowa. Magazynowanie i Dystrybucja Paliw oraz Ropy Naftowej. Samokontrola/Kontrola w Zakładzie**

LISTA KONTROLNA. Część II - Ochrona Przeciwpożarowa. Magazynowanie i Dystrybucja Paliw oraz Ropy Naftowej. Samokontrola/Kontrola w Zakładzie** LISTA KONTROLNA Część II - Ochrona Przeciwpożarowa Magazynowanie i Dystrybucja Paliw oraz Ropy Naftowej Samokontrola/Kontrola w Zakładzie**... przeprowadzona w dniach:... 1. Obiekty i urządzenia przeciwpożarowe

Bardziej szczegółowo

Polski Koncern Naftowy ORLEN Spółka Akcyjna

Polski Koncern Naftowy ORLEN Spółka Akcyjna NAZWA ZAKŁADU Oznaczenie prowadzącego zakład: Polski Koncern Naftowy ORLEN Spółka Akcyjna (miejsce na logo zakładu) Nazwa prowadzącego zakład Polski Koncern Naftowy ORLEN Spółka Akcyjna, Prezes Zarządu

Bardziej szczegółowo

1 Identyfikacja preparatu oraz producenta i importera

1 Identyfikacja preparatu oraz producenta i importera Data sporządzenia: 2. 1. 2006 strona 1 / 7 1 Identyfikacja preparatu oraz producenta i importera Producent: BUZIL-Werk Wagner GmbH & Co. KG Fraunhofer Str. 17 D-87700 Memmingen - Niemcy Tel. + 49 (0) 8331

Bardziej szczegółowo

Kaskadowe urządzenia do skraplania gazów

Kaskadowe urządzenia do skraplania gazów Kaskadowe urządzenia do skraplania gazów Damian Siupka-Mróz IMM sem.9 1. Kaskadowe skraplanie gazów: Metoda skraplania, wykorzystująca coraz niższe temperatury skraplania kolejnych gazów. Metodę tę stosuje

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie ciepła odpadowego dla redukcji zużycia energii i emisji 6.07.09 1

Wykorzystanie ciepła odpadowego dla redukcji zużycia energii i emisji 6.07.09 1 Wykorzystanie ciepła odpadowego dla redukcji zużycia energii i emisji 6.07.09 1 Teza ciepło niskotemperaturowe można skutecznie przetwarzać na energię elektryczną; można w tym celu wykorzystywać ciepło

Bardziej szczegółowo

KARTA CHARAKTERYSTYKI

KARTA CHARAKTERYSTYKI Kartę charakterystyki sporządzono zgodnie z Rozporządzeniem (UE) : 1907/2006, art.3iw sprawie rejestracji,oceny, udzielania zezwoleń i stosowanych ograniczeń w zakresie chemikaliów (REACH), Wydanie 4 Sporządzono

Bardziej szczegółowo

Seria filtrów GL Wysokowydajne filtry

Seria filtrów GL Wysokowydajne filtry Seria filtrów GL Wysokowydajne filtry 2 Uwaga: skażenie! Wszystkie branże przemysłu stosują sprężone powietrze jako bezpieczny i niezawodny nośnik energii. Jednakże po wytworzeniu w chwili tłoczenia do

Bardziej szczegółowo

SZYBKOŚĆ REAKCJI CHEMICZNYCH. RÓWNOWAGA CHEMICZNA

SZYBKOŚĆ REAKCJI CHEMICZNYCH. RÓWNOWAGA CHEMICZNA SZYBKOŚĆ REAKCJI CHEMICZNYCH. RÓWNOWAGA CHEMICZNA Zadania dla studentów ze skryptu,,obliczenia z chemii ogólnej Wydawnictwa Uniwersytetu Gdańskiego 1. Reakcja między substancjami A i B zachodzi według

Bardziej szczegółowo

ANALIZA RYZYKA ZAWODOWEGO ARKUSZ KONTROLNY OCENY STANU BHP NA STANOWISKU PRACOWNIKA STACJI PALIW GAZOWYCH

ANALIZA RYZYKA ZAWODOWEGO ARKUSZ KONTROLNY OCENY STANU BHP NA STANOWISKU PRACOWNIKA STACJI PALIW GAZOWYCH ANALIZA RYZYKA ZAWODOWEGO Załącznik ARKUSZ KONTROLNY OCENY STANU BHP NA STANOWISKU PRACOWNIKA STACJI PALIW GAZOWYCH uwzględniający wymagania: dyrektywy 90/270/EWG, Kodeksu pracy art. 207 2, art. 212, art.

Bardziej szczegółowo

KARTA CHARAKTERYSTYKI PREPARATU

KARTA CHARAKTERYSTYKI PREPARATU 1 IDENTYFIKACJA PREPARATU IDENTYFIKACJA PRZEDSIĘBIORSTWA Identyfikacja preparatu: Zastosowanie: Preparat stosowany do konserwacji urządzeń klimatyzacyjnych. PRODUCENT: ATR Auto-Teile-Ring GmbH Am Mittelkai

Bardziej szczegółowo

WARSZTATY CHŁODNICZE WĘGLOWODORY

WARSZTATY CHŁODNICZE WĘGLOWODORY WARSZTATY CHŁODNICZE WĘGLOWODORY dr inż. Andrzej Grzebielec, Politechnika Warszawska WĘGLOWODORY (HC) JAKO CZYNNIKI CHŁODNICZE R290 propan R600a izobutan R1270 propylen (propen) R170 etan Wszystkie wymienione

Bardziej szczegółowo

1. Identyfikacja substancji/ Identyfikacja producenta, dystrybutora

1. Identyfikacja substancji/ Identyfikacja producenta, dystrybutora KARTA CHARAKTERYSTYKI SUBSTANCJI NIEBEZPIECZNEJ KWAS BOROWY Data wydania: 09.2002 Data aktualizacji: 09.2009 1. Identyfikacja substancji/ Identyfikacja producenta, dystrybutora Nazwa substancji: Kwas borowy

Bardziej szczegółowo

3. Oświadczenie, że zakład podlega przepisom dotyczącym zakładów dużego ryzyka wystąpienia awarii.

3. Oświadczenie, że zakład podlega przepisom dotyczącym zakładów dużego ryzyka wystąpienia awarii. Informacje na temat środków bezpieczeństwa i sposobów postępowania na wypadek wystąpienia poważnej awarii na terenie zakładu Prefere Resins Poland Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w Trzemesznie.

Bardziej szczegółowo

ODZYSK CZYNNIKÓW ZIĘBNICZYCH

ODZYSK CZYNNIKÓW ZIĘBNICZYCH ODZYSK CZYNNIKÓW ZIĘBNICZYCH Definicja pojęcia odzysku wg normy ISO 11650R: Odzysk (ang. recovery), to operacja ściągania czynnika chłodniczego z eksploatowanych, naprawianych, a takŝe złomowanych urządzeń

Bardziej szczegółowo

3. Opis działalności zakładu.

3. Opis działalności zakładu. Realizując obowiązki ustawy prawo ochrony środowiska art. 261a, prowadzący podaje do publicznej wiadomości informacje o instalacji zakwalifikowanej jako zakład dużego ryzyka poważnej awarii przemysłowej.

Bardziej szczegółowo

3 IDENTYFIKACJA ZAGROŻEŃ

3 IDENTYFIKACJA ZAGROŻEŃ 1 IDENTYFIKACJA PREPARATU Nazwa Produktu: PKWiU: 24. 30. 22-79. 10 SAP: 214273, 214274, 214275 2 SKŁAD I INFORMACJA O SKŁADNIKACH Składniki stwarzające zagrożenie Nazwa Chemiczna % wag Nr CAS Nr WE Nr

Bardziej szczegółowo

Zakłady Chemiczne EmiChem P.P.

Zakłady Chemiczne EmiChem P.P. KARTA CHARAKTERYSTYKI PREPARATU CHEMICZNEGO Karta charakterystyki zgodna z wymogami przepisów Rozporządzenia (WE) NR 1907/2006 Europejskiego z dnia 18 grudnia 2006. r. (REACH) Parlamentu 1. IDENTYFIKACJA

Bardziej szczegółowo

KARTA CHARAKTERYSTYKI PREPARATU

KARTA CHARAKTERYSTYKI PREPARATU 1 IDENTYFIKACJA PREPARATU IDENTYFIKACJA PRZEDSIĘBIORSTWA Identyfikacja preparatu: Zastosowanie: Środek antyadhezyjny do szalunków. Producent: MAPEI S.p.A Via Cafiero 22 20 158 Mediolan, Włochy tel.: +

Bardziej szczegółowo

NITROERG S.A. - ZAKŁAD O DUŻYM RYZYKU WYSTĄPIENIA POWAŻNEJ AWARII PRZEMYSŁOWEJ

NITROERG S.A. - ZAKŁAD O DUŻYM RYZYKU WYSTĄPIENIA POWAŻNEJ AWARII PRZEMYSŁOWEJ NITROERG S.A. - ZAKŁAD O DUŻYM RYZYKU WYSTĄPIENIA POWAŻNEJ AWARII PRZEMYSŁOWEJ NITROERG S.A. jest świadomy spoczywającej na nim odpowiedzialności za bezpieczeństwo procesowe instalacji. Polityka bezpieczeństwa

Bardziej szczegółowo

ROZPAŁKA EKOLOGICZNA STAŁA

ROZPAŁKA EKOLOGICZNA STAŁA Data wystawienia: 10.03.2009 r. Wersja: 1.1/PL KARTA CHARAKTERYSTYKI [Sporządzona zgodnie z rozporządzeniem WE Nr 1907/2006 (REACH)] 1. I d e n t y f i k a c j a p r e p a r a t u, I d e n t y f i k a

Bardziej szczegółowo

1. Podstawowe prawa i pojęcia chemiczne

1. Podstawowe prawa i pojęcia chemiczne 1. PODSTAWOWE PRAWA I POJĘCIA CHEMICZNE 5 1. Podstawowe prawa i pojęcia chemiczne 1.1. Wyraź w gramach masę: a. jednego atomu żelaza, b. jednej cząsteczki kwasu siarkowego. Odp. 9,3 10 23 g; 1,6 10 22

Bardziej szczegółowo

Karta Charakterystyki Substancji Chemicznej

Karta Charakterystyki Substancji Chemicznej Str.1/5 1. Identyfikacja substancji / preparatu Nazwa handlowa produktu: Malen E FGNX, 23-D022 Numer identyfikacyjny produktu: 643 Przeznaczenie: Producent: tworzywo sztuczne do przetwórstwa Basell Orlen

Bardziej szczegółowo

ZASADY POSTĘPOWANIA W SYTUACJACH ZAGROŻEŃ (NP. POŻARU, AWARII) Szkolenia bhp w firmie szkolenie okresowe robotników 79

ZASADY POSTĘPOWANIA W SYTUACJACH ZAGROŻEŃ (NP. POŻARU, AWARII) Szkolenia bhp w firmie szkolenie okresowe robotników 79 ZASADY POSTĘPOWANIA W SYTUACJACH ZAGROŻEŃ (NP. POŻARU, AWARII) Szkolenia bhp w firmie szkolenie okresowe robotników 79 Charakterystyka pożarowa materiałów Aby mogło dojść do zjawiska spalania, konieczne

Bardziej szczegółowo

Strona 1/6 KARTA CHARAKTERYSTYKI PREPARATU NIEBEZPIECZNEGO. P3-ansep CIP. 1. Identyfikacja preparatu --------------------------

Strona 1/6 KARTA CHARAKTERYSTYKI PREPARATU NIEBEZPIECZNEGO. P3-ansep CIP. 1. Identyfikacja preparatu -------------------------- Strona 1/6 1. Identyfikacja preparatu -------------------------- -preparat myjąco-dezynfekcyjny dla przemysłu spożywczego Wyłącznie do zastosowania profesjonalnego. Producent: Ecolab Deutchland GmbH Postfach

Bardziej szczegółowo

KARTA CHARAKTERYSTYKI NIEBEZPIECZNEJ SUBSTANCJI CHEMICZNEJ

KARTA CHARAKTERYSTYKI NIEBEZPIECZNEJ SUBSTANCJI CHEMICZNEJ Wydrukowano dnia: 02.12.2014 Przejrzano dnia : 30.04.2003 Strona 1 z 6 1. JEDNOZNACZNA NAZWA SUBSTANCJI/PREPARATU I ZAKŁADU/PRZEDSIĘBIORSTWA Informacja o wyrobie Znak firmowy : Schmierfett Firma : Volkswagen

Bardziej szczegółowo

4. Składowanie. Preparatu nie należy składować razem z produktami spożywczymi, napojami oraz paszami.

4. Składowanie. Preparatu nie należy składować razem z produktami spożywczymi, napojami oraz paszami. Cillit -Neutra Cillit-Neutra przeznaczony jest do neutralizacji zużytych roztworów Cillit (patrz: karta katalogowa L 06), szczególnie przed ich odprowadzeniem do kanalizacji, jak również do podwyższania

Bardziej szczegółowo

KARTA CHARAKTERYSTYKI NIEBEZPIECZNEGO PREPARATU Wazelina

KARTA CHARAKTERYSTYKI NIEBEZPIECZNEGO PREPARATU Wazelina Strona 1 z 5 Wersja 1.03 Data sporządzenia karty: 26.04.2005 Data aktualizacji: 21.03.2006 1. IDENTYFIKACJA SUBSTANCJI/PREPARATU I PRODUCENTA, DYSTRYBUTORA NAZWA HANDLOWA ZASTOSOWANIE PRODUKTU PRODUCENT

Bardziej szczegółowo

1 S t r o n a. jest ekspediowany do potencjalnych odbiorców

1 S t r o n a. jest ekspediowany do potencjalnych odbiorców W myśl artykułu 261 ustęp 5-8 ustawy Prawo ochrony środowiska w brzmieniu nadanym ustawą w dnia 22 lipca 2010 roku o zmianie ustawy Prawo ochrony środowiska (Dz. U. nr 152 poz. 1019), Novatek Polska Sp.

Bardziej szczegółowo

Taśma Uszcelniająca. Ośno II /24 87-700 Aleksandrów Kujawski

Taśma Uszcelniająca. Ośno II /24 87-700 Aleksandrów Kujawski 1.IDENTYFIKACJA SUBSTANCJI/PREPARATU. IDENTYFIKACJA PRODUCENTA, IMPORTERA LUB DYSTRYBUTORA Informacje o produkcie Nazwa handlowa Taśma Zalecane użycie Wkładka elastyczna używana w hydroizolacji. Firma

Bardziej szczegółowo

2. Rodzaje substancji chemicznych zakwalifikowanych jako niebezpieczne występujące na terenie Kronopol

2. Rodzaje substancji chemicznych zakwalifikowanych jako niebezpieczne występujące na terenie Kronopol INFORMACJA na temat środków bezpieczeństwa i sposobu postępowania w przypadku wystąpienia poważnej awarii przemysłowej na terenie Kronopol Sp. z o.o. w Żarach 1. Podstawa prawna Zgodnie z art. 261 ust.

Bardziej szczegółowo

KARTA CHARAKTERYSTYKI

KARTA CHARAKTERYSTYKI Zgodnie z Dz.U. Nr 140 poz. 1171 z 2002r. Dystrybutor: Data aktualizacji: 01.12.2004 METTLER-TOLEDO Sp. z o.o. ul. Poleczki 21 02-822 WARSZAWA tel. (22) 545 06 80 fax. (22) 545 06 88 1. Identyfikacja substancji

Bardziej szczegółowo

Organizacyjne i techniczne metody ochrony litosfery

Organizacyjne i techniczne metody ochrony litosfery Organizacyjne i techniczne metody ochrony litosfery Ważnym instrumentem organizacyjno-technicznym ochrony litosfery jest system jej monitoringu. Podsystem ten dostarcza informacji o stanie i zmianach jakościowych

Bardziej szczegółowo

KARTA CHARAKTERYSTYKI STRONA 1

KARTA CHARAKTERYSTYKI STRONA 1 KARTA CHARAKTERYSTYKI STRONA 1 1. IDENTYFIKACJA PREPARATU, PRODUCENT Nazwa produktu: PLASTIC SPRAY PRF 202 Data sporządzenia: 14.12.2011 Producent: TAEROSOL Oy Hampuntie 21, FIN-36220 Kangasala Finland

Bardziej szczegółowo

KARTA CHARAKTERYSTYKI PREPARATU NIEBEZPIECZNEGO. HD-Aktiv Środek do myjek wysokociśnieniowych Nr art. 873-0154

KARTA CHARAKTERYSTYKI PREPARATU NIEBEZPIECZNEGO. HD-Aktiv Środek do myjek wysokociśnieniowych Nr art. 873-0154 Strona 1 z 6 Data sporządzenia: Data aktualizacji: 30.03.1998r. 12.10.2004r. Producent: Importer: BÜFA Reinigungssysteme Medi-Sept Sp. z o.o. GmbH & Co. KG Konopnica 159c k/lublina Postfach 2563 21-030

Bardziej szczegółowo

KURS INSPEKTORÓW OCHRONY PRZECIWPOśAROWEJ. Przygotował: : Jerzy Cichocki

KURS INSPEKTORÓW OCHRONY PRZECIWPOśAROWEJ. Przygotował: : Jerzy Cichocki KURS INSPEKTORÓW OCHRONY PRZECIWPOśAROWEJ Przygotował: : Jerzy Cichocki Zasady organizacji i prowadzenie działań ratowniczo gaśniczych Podstawowymi produktami wytwarzanymi w Zakładzie w Płocku są: Paliwa,

Bardziej szczegółowo

KARTA CHARAKTERYSTYKI PREPARATU CHEMICZNEGO RIGIDUR Klej do płyt podłogowych RIGIDUR

KARTA CHARAKTERYSTYKI PREPARATU CHEMICZNEGO RIGIDUR Klej do płyt podłogowych RIGIDUR Strona / stron 1/5 Producent / Dystrybutor: Rigips Polska - Stawiany Sp. z o.o. Szarbków 73, 28-400 Pińczów Tel. (22) 457 14 44, 457 14 35, fax: (22) 457 14 33 e-mail: Rigips.Polska@bpb.com.pl Telefon

Bardziej szczegółowo

Przykładowe zadania z rozdziałów 1 5 (Mol, Stechiometria wzorów i równań chemicznych, Wydajność reakcji i inne)

Przykładowe zadania z rozdziałów 1 5 (Mol, Stechiometria wzorów i równań chemicznych, Wydajność reakcji i inne) Przykładowe zadania z rozdziałów 1 5 (Mol, Stechiometria wzorów i równań chemicznych, Wydajność reakcji i inne) Zadanie 7 (1 pkt) Uporządkuj podane ilości moli związków chemicznych według rosnącej liczby

Bardziej szczegółowo

Zintegrowany System Zarządzania. Instrukcja w sprawie Podwykonawców

Zintegrowany System Zarządzania. Instrukcja w sprawie Podwykonawców Instrukcja w sprawie Podwykonawców I/ZSZ-7.4-01-03 Wydanie 3 Data wydania 25.09.2012 r. Strona 2 z 5 1. Cel Celem instrukcji jest ustalenie zasad postępowania w zakresie wywierania wpływu na środowisko

Bardziej szczegółowo

Dz.U. 1999 Nr 57 poz. 608 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA TRANSPORTU I GOSPODARKI MORSKIEJ

Dz.U. 1999 Nr 57 poz. 608 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA TRANSPORTU I GOSPODARKI MORSKIEJ Kancelaria Sejmu s. 1/1 Dz.U. 1999 Nr 57 poz. 608 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA TRANSPORTU I GOSPODARKI MORSKIEJ z dnia 15 czerwca 1999 r. w sprawie przewozu drogowego materiałów niebezpiecznych. Na podstawie

Bardziej szczegółowo

Rozszczelnienie zbiornika z gazem płynnym propan butan

Rozszczelnienie zbiornika z gazem płynnym propan butan Rozszczelnienie zbiornika z gazem płynnym propan butan Opracowali: bryg. Wiesława Kozdraj mł.bryg. Paweł Pławski Łódź, wrzesień 2012 r. Opis zdarzenia W dniu 14 lutego br. ok. godz. 14.21 pracownicy zakładu

Bardziej szczegółowo