Stanley J. Smits, Tadeusz Kowalski, Anna Matysek-Jêdrych, Agnieszka Jaromin Ewolucja studiów MBA 1. Oczekiwania a realia

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Stanley J. Smits, Tadeusz Kowalski, Anna Matysek-Jêdrych, Agnieszka Jaromin Ewolucja studiów MBA 1. Oczekiwania a realia"

Transkrypt

1 136 Komunikaty Stanley J. Smits, Tadeusz Kowalski, Anna Matysek-Jêdrych, Agnieszka Jaromin Ewolucja studiów MBA 1. Oczekiwania a realia Celem artyku³u jest ogólna ocena kondycji studiów Master of Business Administration i na tym tle próba okreœlenia wp³ywu tych studiów na poziom kwalifikacji mened erskich i przebieg kariery absolwentów. Artyku³ otwiera przegl¹d literatury przedmiotu na temat ewolucji i znaczenia programów MBA. W szczególnoœci zwrócono uwagê na podejœcie Mintzberga. Stanowi on t³o dla prezentacji i analizy wniosków ze studium przypadku MBA Poznañ-Atlanta. W opracowaniu przedstawiamy wyniki badania oczekiwañ absolwentów i studentów tego programu MBA, zwi¹zanych z podjêciem studiów mened erskich. Analizuj¹c wyniki badania, pos³u ono siê czterostopniowym modelem kariery wprowadzonym do literatury przedmiotu przez Daltona, Thompsona i Price a. Pozwoli³o to na skonfrontowanie oczekiwañ bezpoœrednich interesariuszy z ich obecn¹ samoocen¹ i percepcj¹ wp³ywu ukoñczenia studiów MBA na wiedzê, umiejêtnoœci i zdolnoœci mened erskie oraz zajmowan¹ pozycjê zawodow¹. Wprowadzenie Nade wszystko, szko³y biznesowe musz¹ wpajaæ studentom zdolnoœæ myœlenia, decydowania oraz wydajnego i innowacyjnego dzia³ania w nieprzewidywalnym, globalnym œrodowisku biznesowym. (Laura D Andrea Tyson, Dean, London Business School, 2005, s. 236) Pomimo dekad krytyki i licznych sugestii udoskonaleñ [Mintzberg 2004; Pierce 1999; Porter, McKibbin, 1988], tytu³ Master of Business Administration nadal jest najwa niejszym produktem szkó³ biznesu [Tyson 2005, s. 235]. Liczba absolwentów z tytu³em MBA w Stanach Zjednoczonych wzros³a z oko³o 5000 w 1961 roku do niemal e osób w 2000 r. W USA absolwenci z tytu³em MBA stanowili w 2000 roku 23% wszystkich, legitymuj¹cych siê ukoñczeniem szko³y wy szej [ riga, Bettis, Sullivan, 2003]. Po II wojnie œwiatowej tytu³ MBA sta³ siê jednym z najwa niejszych wyznaczników miêdzynarodo- 1 Program MBA Poznañ-Atlanta, przy wsparciu undacji Andrew Mellona, powsta³ w 1995 roku. Inicjatorami byli prof. John D. Hogan, ówczesny dziekan Robinson College of Business, Georgia State University w Atlancie oraz prof. Bohdan Gruchman, ówczesny rektor Akademii Ekonomicznej w Poznaniu.

2 Komunikaty 137 wych kwalifikacji mened erskich równie w Europie i innych regionach œwiata. Wspó³czeœnie ponad 1400 szkó³ wy szych w 140 krajach oferuje ponad 2800 programów MBA [http://www.mbainfo.com/]. Paradoksalnie, tytu³ MBA, bêd¹cy kiedyœ synonimem unikalnej i elitarnej marki, sta³ siê w wielu krajach warunkiem koniecznym awansu zawodowego i kariery w zarz¹dzaniu. OpóŸnione powstanie programów MBA w Polsce by³o zdeterminowane powojenn¹ sytuacj¹ polityczn¹ i gospodarcz¹. Pierwsze programy MBA powstaj¹ce po 1989 roku w Polsce mia³y charakter wspólnych przedsiêwziêæ z partnerami zagranicznymi. Do grupy pionierów zaliczyæ nale y Program MBA Poznañ-Atlanta prowadzony przez Akademiê Ekonomiczn¹ w Poznaniu we wspó³pracy z J. Mack Robinson College of Business, Georgia State University (GSU) w Atlancie, W dziesi¹t¹ rocznicê za³o enia tego programu przeprowadzono badanie wœród absolwentów oraz studentów, maj¹ce na celu dog³êbne poznanie opinii absolwentów i studentów w kilku obszarach 2. W szczególnoœci naszym celem by³o poznanie, jakie by³y powody podjêcia nauki w programie MBA, po drugie, jaki by³ wp³yw uczestnictwa w programie na wiedzê, umiejêtnoœci i zdolnoœci (ang. knowledge, skills and abilities KSAs) oraz postêp w karierze. Pomimo i to w³aœnie studenci stanowi¹ podstawow¹ grupê interesariuszy programów MBA, nale y wskazaæ równie œrodowisko akademickie, wyk³adowców, przedsiêbiorstwa tworz¹ce popyt na pracowników, czy wreszcie spo³eczeñstwo jako ca³oœæ. T³o badañ MBA: tradycja i powtórne odkrycie Wykorzystuj¹c literaturê przedmiotu dotycz¹c¹ edukacji w ramach studiów MBA, Boyatzis, Stubbs i Taylor [2002, s. 150] wskazali na trzy podstawowe grupy kompetencji, niezbêdne dla skutecznego mened era lub lidera dzia³aj¹cego we wspó³czesnym œrodowisku biznesowym: 1. poznawcze lub intelektualne umiejêtnoœci, takie jak myœlenie systemowe, 2. samozarz¹dzanie lub umiejêtnoœci œródpersonalne, takie jak zdolnoœci przystosowawcze oraz 3. zarz¹dzanie stosunkami miêdzyludzkimi lub miêdzyludzkie umiejêtnoœci, takie jak umiejêtnoœæ budowania zespo³ów i organizowania im pracy. 2 W polskiej literaturze przedmiotu brak jest opartych na badaniach empirycznych publikacji poœwiêconych oczekiwaniom i samoocenie absolwentów MBA.

3 138 Komunikaty Powy sze ustalenia s¹ zbie ne z opiniami wybitnych praktyków [Ashby, Miles, 2002]. Ashby i Miles, po przeprowadzeniu wywiadów z 51 mened erami najwy szego szczebla oraz ekspertami w dziedzinie przywództwa, sformu³owali nastêpuj¹cy wniosek: Mened erowie najwy szego szczebla powinni dzia³aæ jako osoby zarz¹dzaj¹ce stosunkami w ramach swojej organizacji oraz jako osoby przyczyniaj¹ce siê do rozdzielania przywództwa i budowania silnych wiêzi z pracownikami, klientami, partnerami i dostawcami ( ) [Ashby, Miles 2002, s. 9]. Warto jednak zauwa yæ, e tylko niewielka grupa spoœród absolwentów MBA rocznie zostaje mened erami najwy szego szczebla; wiêkszoœæ studentów MBA osi¹ga œredni stopieñ rozwoju kariery zawodowej. Powstaje wiêc pytanie, w jaki sposób programy MBA kszta³tuj¹ wymienione kompetencje niezbêdne u osób, które pewnego dnia mog¹ zostaæ mened erami najwy szego szczebla w hierarchii przedsiêbiorstwa, a wspó³czeœnie musz¹ radziæ sobie z presj¹ bie ¹cych wydarzeñ gospodarczych, nadzorem ze strony prze³o onych i obowi¹zkami mened era œredniego szczebla? W tym kontekœcie, riga, Bettis i Sullivan [2003, s. 235], prezentuj¹c ewolucjê rozwoju programów MBA w Stanach Zjednoczonych, wskazali na nastêpuj¹ce g³ówne fazy: pierwsz¹ okreœlili jako bardzo funkcjonalne i praktyczne podejœcie (s. 235), w ramach którego przedmioty wyk³adane by³y przez profesorów bêd¹cych czynnymi praktykami lub takich, którzy zakoñczyli w³aœnie swe kariery w biznesie; faza druga, finansowana w znacznym stopniu przez undacjê orda, mia³a na celu uczynienie z programów MBA jednostek bardziej akademickich, analitycznych i opartych na badaniach. W konsekwencji zaobserwowano zmiany strategii szkó³ biznesu w kierunku uczynienia z nich instytucji naukowo-badawczych, w których aspekt szkoleniowy przesta³ dominowaæ ; trzeci¹ fazê zainicjowa³ raport Komisji Carnegie. Wskaza³ on na nadmierny nacisk na przedmioty iloœciowe i brak, w ramach ówczesnych programów MBA, faktycznych mo liwoœci przygotowania do kariery mened erskiej; Komisja Carnegie postulowa³a wprowadzenie do programów nauczania MBA elementów zachowania w organizacji oraz pracê zespo³ow¹; fazê czwart¹ zapocz¹tkowali swoim raportem Porter i McKibbin [1988], którzy zwrócili uwagê na koniecznoœæ silniejszej wspó³pracy i koordynacji programów MBA z biznesem; podkreœlili równie znaczenie kszta³cenia ustawicznego. Wspó³czesna strategia oraz struktura amerykañskich szkó³ biznesu s¹ wzglêdnie eklektyczne i mimo wy ej wspomnianych faz zbli one do charakterystyk programów z lat 50. minionego wieku. W ostatnich latach popularnoœæ programów MBA istotnie wzros³a, a same programy wydaj¹ siê s³u yæ uczelniom wy szym jako dojne krowy, dostarczaj¹c œrodków dla finansowania mniej dochodowych przedsiêwziêæ.

4 Komunikaty 139 Pomimo tego, i strategia i struktura szkó³ biznesu pozostaje relatywnie stabilna, programy MBA dzia³aj¹ w œrodowisku gospodarczym, które podlega nieustannym przeobra- eniom. Przyk³adami takich przeobra eñ mog¹ byæ m.in. globalizacja, nowe technologie, zmiany demograficzne oraz deregulacja [ riga, Bettis, Sullivan, 2003]. W jaki zatem sposób w tak zmiennym œrodowisku biznesowym programy MBA zachowuj¹ swoj¹ wspó³czesnoœæ? Wed³ug Tyson [2005, s ] znaczenie szkó³ biznesu determinowane jest praktycznym zastosowaniem sztuki powtórnego odkrycia ( ). Podobnie jak inne organizacje funkcjonuj¹ce w wysoce konkurencyjnym œrodowisku, szko³y biznesu s¹ bieg³e w zakresie powtórnego odkrywania ( ). Podkreœlaj¹c, e warunkiem wstêpnym powtórnego odkrycia jest lepsze zrozumienie otoczenia i poznanie potrzeb klientów, Tyson wskazuje na globalne zdolnoœci biznesowe uznane za najistotniejsze przez grupê ponad 100 mened erów najwy szego szczebla, pracuj¹cych w globalnych przedsiêbiorstwach w 20 krajach. Autorka w œwietle swoich badañ opartych na ankietowaniu liderów biznesu w nastêpuj¹cy sposób podsumowa³a niezbêdn¹ wiedzê, umiejêtnoœci i atrybuty sukcesu: ( ) Wiedza odnosi siê do podstawowych zagadnieñ: makroekonomia oraz mikroekonomia, finanse, zarz¹dzania ³añcuchem dostaw, struktury organizacyjne i dynamika, zarz¹dzanie sprzeda ¹, rachunkowoœæ, marketing i zarz¹dzanie mark¹, technologie w zarz¹dzaniu, nauki decyzyjne, nadzór korporacyjny; ( ) Umiejêtnoœci s¹ praktyczn¹ zdolnoœci¹, które mo na posi¹œæ w efekcie wielokrotnego praktycznego zastosowania wiedzy. Efektywne zarz¹dzanie wymaga wielu ró - nych umiejêtnoœci, a wœród nich: podejmowania decyzji, budowania zespo³u, komunikacji oraz motywacji pracowników oraz rozumienia ró nic kulturowych; Ostatnim elementem ( ) jest atrybut przywódcy. Rozwój tego atrybutu ³¹cz¹cego prawoœæ, wiarê w siebie, ciekawoœæ oraz d¹ enie do doskona³oœci jest nadal s³abo rozpoznan¹ dziedzin¹ w wielu szko³ach biznesu ( ). Jak podkreœli³a Tyson, programy MBA podlegaj¹ przeobra eniom w celu lepszego dostosowania do dynamicznie zmieniaj¹cych siê warunków. Proces dostosowañ, zdaniem niektórych obserwatorów, nie jest wystarczaj¹co szybki. Jednym z najbardziej znanych krytyków programów MBA jest Henry Mintzberg [2005, s. 5]. Autor ten w swej ksi¹ ce Managers not MBAs: A hard look at the soft practice of managing and management development stawia nastêpuj¹c¹ tezê: Zarz¹dzanie jest po czêœci sztuk¹, po czêœci rzemios³em, dlatego nie mo e byæ przedmiotem nauczania poprzez wyk³ady, czy studiowanie. Mintzberg wyra a nastêpuj¹c¹ opiniê na temat programów MBA i ich mo liwoœci edukacyjnych: Czas ju uznaæ konwencjonalne programy MBA za ( ) specjalistyczne szkolenia pewnych funkcji biznesu, a nie ca³oœciowe nauczanie zarz¹dzania. ( ) Wykorzystanie sal

5 140 Komunikaty wyk³adowych, aby pomóc rozwin¹æ okreœlone umiejêtnoœci osobom, które aktualnie s¹ mened erami, jest dobrym pomys³em, jednak twierdzenie, e mo na w ten sposób stworzyæ mened erów z osób, które nigdy wczeœniej tego nie robi³y, jest stwarzaniem pozorów. Jeszcze bardziej krytyczne jest jego stwierdzenie, e Szko³y biznesu szczyc¹ siê tym, i przekazuj¹ wiedzê o rozwoju nowych produktów i zmianach strategicznych, a jak dot¹d ich produkt tytu³ MBA jest sam w sobie produktem z 1908 roku, dostarczanym z wykorzystaniem strategii z lat 50. ubieg³ego wieku [Mintzberg, 2004, s. 7]. Mintzberg niemal po³owê swojej ksi¹ ki poœwiêci³ na ogóln¹ krytykê programów MBA ( niew³aœciwi ludzie, niew³aœciwe sposoby, niew³aœciwe konsekwencje ), w drugiej natomiast czêœci sugeruje szereg udoskonaleñ. Czy jego krytycyzm jest uzasadniony? Jeœli tak, w jaki sposób wyt³umaczyæ œwiatow¹ pozycjê i popularnoœæ tytu³u MBA? Odpowiadaj¹c na zarzuty sformu³owane przez Mintzberga [2004], Tyson [2005, s. 235] stwierdza, e krytyka jest skuteczna, a nawet potrzebna, jeœli mo e prowadziæ do korzystnych zmian. Postrzega ona d³ug¹ historiê debat na temat edukacji biznesowej za swoisty bodziec do zmian, którego rezultatem jest nabycie umiejêtnoœci do szybkiego reagowania na zmieniaj¹ce siê okolicznoœci i oczekiwania: szko³y biznesu s¹ bieg³e w sztuce powtórnego odkrywania. Znalaz³o to potwierdzenie w rezultatach badañ Boyatzis, Stubbs i Taylor [2002, s ], na populacji dziewiêciu roczników studentów MBA 3. Ich badania wskazuj¹ na statystycznie znacz¹c¹ poprawê (w wyniku kszta³cenia w MBA) umiejêtnoœci i kompetencji w zakresie przywództwa, stosunków miêdzyludzkich, generowania informacji, analizy danych, tworzenie teorii, analiz iloœciowych, technologii, ustalania celów, dzia³ania i umiejêtnoœæ podejmowania inicjatyw oraz wiary w siebie. Analizuj¹c przyczyny tak istotnej poprawy kompetencji i szeroko pojêtych umiejêtnoœci mened erskich, autorzy wysnuli nastêpuj¹ce wnioski: ( ) Edukacja w ramach MBA pozwala rozwin¹æ mened erom umiejêtnoœci kluczowe dla poznawczej i emocjonalnej inteligencji, niezbêdnej, by zostaæ wybitnym mened erem i liderem. W programach MBA nie mo emy jednak stosowaæ klasycznych metod wyk³adów i dyskusji, skupiaj¹c siê wy³¹cznie na przekazywaniu wiedzy. To raczej bardziej holistyczne podejœcie pozwala tak wymownie wp³yn¹æ na znaczenie przysz³ej organizacji pracy studentów programu MBA. Reasumuj¹c, znaczenie krytyki Mintzberga odnoœnie do tytu³u MBA wydaje siê ró - niæ w zale noœci od rodzaju studentów (niedoœwiadczeni doœwiadczeni mened erowie), natury programu nauczania (specjalistyczne szkolenie wiedza, umiejêtnoœci i atrybuty: 3 Cytowani autorzy wykorzystali bazê danych Weatherhead School of Management, Case Western Reserve University. Porównali wyniki dla osób rozpoczynaj¹cych studia MBA (próba 1241) oraz absolwentów programu MBA (próba 610) z roczników

6 Komunikaty 141 proporcje miêdzy wiedz¹, umiejêtnoœciami i zdolnoœciami), czy wreszcie od metody nauczania (wyk³ady podejœcie holistyczne). Bior¹c pod uwagê istnienie niemal 2700 programów MBA na ca³ym œwiecie, nale y stwierdziæ, e krytyka Mintzberga ma prawdopodobnie zastosowanie w ró nym stopniu do wielu z nich, ale na pewno nie do wszystkich. Jeœli przewidywania riga, Bettis i Sullivana [2003] s¹ s³uszne, te elementy edukacji mened erów, które ewoluuj¹ w sposób zgodny z oczekiwaniami interesariuszy, przetrwaj¹ jako programy MBA w wysoce konkurencyjnym œrodowisku. Stwierdzenie to jest tak e uzasadnione w odniesieniu do œrodowiska edukacyjnego i biznesowego europejskich krajów, które przesz³y transformacjê gospodarcz¹. W tym te kontekœcie przeprowadzono badanie oczekiwañ i percepcji korzyœci wynikaj¹cych z ewolucji i doskonalenia Programu MBA Poznañ-Atlanta wœród jego absolwentów i studentów 4. Badania te przeprowadzono w zwi¹zku z dziesiêcioleciem Programu przypadaj¹cym w 2005 roku. Dodatkowym motywem do podjêcia tych badañ by³ sygnalizowany ju brak w Polsce publikacji na ten temat. Programy MBA w Polsce Europejskie programy MBA, które zaczê³y powstawaæ po II wojnie œwiatowej, zyska³y wspó³czeœnie globaln¹ renomê doskona³oœci. Tytu³ MBA uto samiany jest z kwalifikacj¹ szeroko rozpoznawaln¹ i akceptowaln¹ przez europejskich pracodawców. Studia w europejskich programy MBA trwaj¹ œrednio od 10 do 15 miesiêcy i wystêpuj¹ w ró norodnych i elastycznych formach, tj. jako programy dzienne, zaoczne, anglojêzyczne, czy w innych jêzykach. Programy MBA s¹ popularne w wielu krajach, m.in. w Wielkiej Brytanii, Holandii i Hiszpanii. We rancji edukacja mened erska ma charakter pragmatyczny. Wiêkszoœæ programów prowadzona jest w œcis³ej wspó³pracy ze œrodowiskiem biznesowym. Czêsto programy MBA we rancji sponsorowane s¹ przez lokalne izby przemys³owo-handlowe. Tytu³ MBA postrzegany jest jako efektywny sposób osi¹gniêcia postêpu w karierze zawodowej i zwiêkszenia zdolnoœci zarobkowych [Jaromin, 2005]. W Polsce programy MBA pojawi³y siê po roku Lata 90. przynios³y rozkwit w tej materii, a wiêkszoœæ powstaj¹cych programów MBA stanowi³a wspólne przedsiêwziêcia z amerykañskimi i europejskimi uniwersytetami [Quandt, 2002]. Tytu³ MBA nie ma w Polsce odrêbnie uregulowanego statusu. Dlatego wiêkszoœæ programów organizuje studia MBA, wykorzystuj¹c struktury studiów podyplomowych. Na zakoñczenie programu MBA absolwenci otrzymuj¹ z regu³y dyplom ukoñczenia studiów podyplomowych polskiej uczelni oraz dyplom lub certyfikat wydawany wspólnie przez obie partnerskie uczel- 4 W tym samym okresie badanie programu MBA, a w konsekwencji jego weryfikacjê przeprowadzi³a uczelnia partnerska Robinson College of Business, Georgia State University.

7 142 Komunikaty nie. W 2005 roku w Polsce zarejestrowanych by³o 67 programów MBA, które oferowa³o 41 uniwersytetów i szkó³ ekonomicznych. Programy koncentruj¹ siê w kilku polskich miastach: Warszawie (28), Poznaniu (5), odzi (5) i Krakowie (5). Najczêœciej programy MBA powstawa³y w kooperacji z uniwersytetami z Wielkiej Brytanii i Stanów Zjednoczonych, popularna jest równie wspó³praca z uczelniami z Niemiec i rancji. W Polsce zdecydowanie dominuj¹ programy MBA o profilu ogólnym, jednak mo na równie znaleÿæ programy specjalizuj¹ce siê w okreœlonej dziedzinie, np. e-biznes, agrobiznes, ochrona zdrowia, administracja publiczna, itp. Aktualnie, liczba absolwentów ró nych programów MBA kszta³tuje siê na poziomie ponad 8000 osób. Transformacja rynkowa i liberalizacja otworzy³y przed polsk¹ gospodark¹ mo liwoœci stopniowej redukcji luki cywilizacyjnej powsta³ej w wyniku dominacji systemu scentralizowanego. Polska bardzo szybko dokona³a reorientacji kontaktów gospodarczych; zwróci³a siê w stronê Zachodu, poszukuj¹c Ÿróde³ inwestycji oraz mo liwoœci wspólnych przedsiêwziêæ biznesowych. Wœród podstawowych, pocz¹tkowych barier wymieniæ nale- y brak odpowiednich instytucji gospodarki rynkowej, praktyki biznesowej i przede wszystkim polskich mened erów, których inwestorzy z Zachodu poszukiwali w celu nawi¹zania wspó³pracy. Tak wiêc bodÿcem do powstawania w Polsce programów MBA by³y potrzeby amerykañskich, brytyjskich, francuskich, czy niemieckich przedsiêbiorstw, zainteresowanych podjêciem dzia³alnoœci gospodarczej w Polsce. Dodatkowy bodziec pochodzi³ z firm zlokalizowanych w Polsce, które poszukiwa³y zagranicznych partnerów do wspólnych przedsiêwziêæ biznesowych. W efekcie programy MBA, bêd¹ce wspólnym osi¹gniêciem uniwersytetów zagranicznych i polskich, dostarcza³y odpowiednio wykwalifikowanych mened erów pos³uguj¹cych siê uniwersalnym jêzykiem biznesu oraz koncepcji, które w znacznym stopniu przyczyni³y siê do powodzenia licznych przedsiêwziêæ gospodarczych. W ocenie R.E. Quandta [2002, s. 294] Program MBA Poznañ-Atlanta nale y do grupy najbardziej udanych polsko-amerykañskich projektów edukacyjnych Quandt. Program rozpocz¹³ funkcjonowanie w paÿdzierniku 1995 roku. Uruchomienie zajêæ zosta³o poprzedzone nawi¹zaniem œcis³ej wspó³pracy dydaktycznej miêdzy przysz³ymi wyk³adowcami MBA z Akademii Ekonomicznej a wyk³adowcami z Georgia State University. Jej wyrazem by³y sta e w GSU, w czasie których wspólnie zaplanowano zakres tematyczny poszczególnych przedmiotów i dokonano wyboru podrêczników. Wa nym elementem przygotowañ by³a obserwacja i udzia³ w zajêciach MBA prowadzonych na GSU oraz wymiana informacji na temat odmiennych uwarunkowañ kulturowych programu. Wszelkie formy wspó³pracy podejmowane podczas pobytu wyk³adowców w GSU mia³y na celu lepsze wzajemne zrozumienie i pozwoli³y na ukszta³towanie wspólnej wizji programu. Ponad dziesiêcioletnie doœwiadczenia oraz przedstawione powy ej uwarunkowania rozwoju programów MBA stanowi¹ ciekawy punkt wyjœcia podjêcia próby oceny minionego okre-

8 Komunikaty 143 su oraz odpowiedzi na pytanie o wp³yw studiów MBA (w tym wypadku w Programie Poznañ-Atlanta) na rozwój kadr mened erskich w Polsce (tj. wp³yw na wiedzê, umiejêtnoœci i zdolnoœci mened erskie oraz zajmowan¹ pozycjê zawodow¹ w ocenie samych studentów i absolwentów programu). Opis za³o eñ i procedury badañ ankietowych Podstawowych danych do niniejszego opracowania dostarczy³o badanie przeprowadzone w dziesi¹t¹ rocznicê utworzenia Programu MBA Poznañ-Atlanta. Przygotowuj¹c badanie, postawiono sobie kilka podstawowych celów, którymi by³y: ocena stopnia realizacji podstawowych celów programu MBA, porównanie oczekiwañ studentów rozpoczynaj¹cych naukê w programie oraz rezultatów, po jego ukoñczeniu, ocena postêpu w karierze z wykorzystaniem czterostopniowego modelu kariery ( our-stage Career Model) [Dalton et al., 1977; Thompson et al., 1986], zbadanie podejœæ do pracy i stylu pracy, ustalenie, w jakim stopniu absolwenci programu zdecydowani s¹ na kontynuowanie nauki. Próba, na której przeprowadzono badanie, objê³a zarówno absolwentów, jak i studentów Programu MBA Poznañ-Atlanta. Ze wzglêdów merytorycznych natomiast prowadz¹c analizy wybranych czêœci ankiety, ograniczono siê wy³¹cznie do odpowiedzi udzielonych przez absolwentów programu. Kwestionariusz, który pos³u y³ do przeprowadzenia badania, zosta³ skonstruowany w sposób pozwalaj¹cy na zgromadzenie informacji o oczekiwaniach i rezultatach oraz silnych stronach programu i koniecznych udoskonaleniach. Respondenci zostali poproszeni o uszeregowanie czterech celów nakierowanych na wiedzê, umiejêtnoœci i zdolnoœci (ang. KSA) zapisanych w Biuletynie Absolwentów GSU w momencie za³o enia Programu MBA Poznañ-Atlanta. Status kariery zawodowej respondentów w momencie rozpoczynania studiów w programie MBA oraz w ró nych momentach po zakoñczeniu, okreœlony zosta³y z wykorzystaniem dwunastu mo liwych punktów we wspomnianym ju czterostopniowym modelu kariery [Dalton, Thompson, Price, 1977; Thompson, Baker, Smallwood, 1986]. W myœl tego podejœcia ka dy z etapów kariery ma trzy punkty: wczesny, œredni i póÿny. Opis cech oraz zachowañ typowych dla poszczególnych etapów rozwoju kariery respondenci otrzymali wraz z kwestionariuszem. Charakterystyka stanowiska pracy respondentów zosta³a zestawiona przy u yciu dziesiêciu okreœleñ ocenianych z wykorzystaniem szeœciostopniowej skali (od zdecydowanie siê nie zgadzam do zdecydowanie siê zgadzam ). Wyboru okreœleñ dokonano na podstawie Job Characteristics Inventory [Sims, Szilagyi, Keller, 1976]. Style pracy z ko-

9 144 Komunikaty lei zosta³y okreœlone za pomoc¹ dwudziestu stwierdzeñ i szeœciostopniowej skali (od rzadko do zawsze ). Stwierdzenia wybrano z Inventory of Barriers to Creative Thought and Innovative Action [Martin, 1990]. W zwi¹zku z brakiem danych porównawczych dotycz¹cych stanowisk i stylów pracy, prowadzone analizy mia³y na celu wy³¹cznie opisowe wskazanie spójnoœci pomiêdzy karier¹ zawodow¹, stanowiskiem i stylem pracy a edukacj¹ mened ersk¹. ¹cznie przygotowano i rozes³ano 307 kwestionariuszy ankiety, 70 z nich trafi³o do aktualnych studentów Programu MBA Poznañ-Atlanta, a 237 do absolwentów tego programu. 37 kwestionariuszy nie dotar³o do respondentów, w zwi¹zku ze zmian¹ adresu zamieszkania. Inne kwestionariusze nie zosta³y zwrócone. Prowadz¹c badanie, zebrano 96 kwestionariuszy, z których 31 wype³nili aktualni studenci programu (44,3%), a 65 absolwenci ró nych roczników Programu MBA Poznañ-Atlanta (32,5%), uzyskuj¹c w ca³ym badaniu stopê odpowiedzi 35,5%. Konstrukcja kwestionariusza pozwoli³a na podzia³ na pytania w³aœciwe zarówno dla studentów, jak i absolwentów, jak równie takie, które zosta³y ograniczone wy³¹cznie do absolwentów programu. Badanie analizowane by³o w takim w³aœnie zakresie. Dodatkowy element badania stanowi³ proces pozyskiwania informacji z publicznie udostêpnianych dokumentów, wywiadów przeprowadzonych z kierownikami innych programów MBA w regionie Wielkopolski. Pozyskane informacje dotyczy³y w szczególnoœci informacji o wynagrodzeniach w Polsce, krajowych rankingach programów MBA oraz porównawczych danych o programach MBA realizowanych w krajach Unii Europejskiej. Rezultaty Jak wynika z danych zamieszczonych w tabeli 1 respondenci wskazali, e program MBA w najwiêkszym stopniu realizuje cel w zakresie rozwijania umiejêtnoœci diagnozowania dzia³alnoœci organizacyjnej firmy. Na drugim miejscu wskazali rozwijanie kreatywnych umiejêtnoœci podejmowania decyzji. Wed³ug respondentów, spoœród czterech zaznaczonych celów badany program w najmniejszym stopniu przyczynia³ siê do rozwijania umiejêtnoœci przywódczych (tabela 1). Jak ju zaznaczono wczeœniej, ankietowani zostali poproszeni o wskazanie etapu swojej kariery poprzez zaznaczenie jednego z dwunastu wskazanych w czterostopniowym modelu kariery. Etapy, oznaczone odpowiednio od 1 do 12, odnosz¹ siê przede wszystkim do zakresu odpowiedzialnoœci pracownika. Jak wynika z danych zamieszczonych w tabeli 2 respondenci wskazali, e rozpoczynaj¹c Program MBA Poznañ-Atlanta, znajdowali siê pomiêdzy drugim i trzecim stopniem kariery (œrednia = 6,19; odchylenie standardowe = 2,54). Natomiast respondenci, którzy od ukoñczenia programu MBA prze-

10 Komunikaty 145 Tabela 1. Realizacja celów Programu MBA Poznañ-Atlanta 5 Cele programu MBA Miejsce Rozwijanie kreatywnych umiejêtnoœci podejmowania decyzji, które zawieraj¹ 2 34,1 zró nicowane wymiary globalne, etyczne i kulturowe Rozwijanie umiejêtnoœci oceniania/diagnozowania dzia³alnoœci organizacyjnej 1 45,5 firmy Rozwijanie umiejêtnoœci przywódczych 4 3,4 Rozwijanie umiejêtnoœci przyczyniania siê do efektywnej pracy grupowej 3 17,0 ród³o: Opracowanie w³asne na podstawie przeprowadzonych badañ Tabela 2. Samoocena postêpu w karierze absolwentów Programu MBA Poznañ-Atlanta % wskazañ pierwszego miejsca Poziom rozwoju kariery w momencie rozpoczêcia studiów MBA Œrednia = 6,19 (PóŸny etap II) odchylenie standardowe = 2,54 Aktualny poziom rozwoju kariery? Œrednia = 8,95 (PóŸny etap III) odchylenie standardowe = 2,49 Stopieñ, w jakim ukoñczenie studiów MBA pomog³o w rozwoju kariery? Ma³y lub w ogóle (18,9%) Umiarkowany (44,6%) Znacz¹cy (36,5%) Jeœli nie dokona³ siê aden postêp w karierze pomimo oczekiwañ zwi¹zanych z ukoñczeniem Programu MBA, to dlaczego? Nie dotyczy postêp w mojej karierze jest zgodny z oczekiwaniami (75,8%) Czynniki ekonomiczne w mojej ga³êzi przemys³u lub przedsiêbiorstwie ograniczaj¹ mo liwoœci awansu (10,6%) Uczestniczy³em w Programie MBA, aby zmieniæ œcie kê kariery, nie awansowaæ (6,1%) Program MBA nie przygotowa³ mnie do awansu w karierze w zakresie mojej dziedziny (6,1%) Mia³em mo liwoœci awansu, ale nie zdecydowa³em siê z nich skorzystaæ (1,5%) Stopieñ, w jakim ukoñczenie studiów MBA u³atwi w przysz³oœci postêp w karierze? Ma³y lub w ogóle (5,2%) Umiarkowany (59,7%) Znacz¹cy (35,1%) ród³o: opracowanie w³asne na podstawie przeprowadzonych badañ pracowali œrednio 4,48 roku, wskazali, e aktualnie znajduj¹ siê w póÿnej fazie stopnia trzeciego (œrednia = 8,95, odchylenie standardowe = 2,49). Podstawow¹ ró nic¹ miêdzy faz¹ 1 i 2 jest stopieñ osi¹gniêtej wiarygodnoœci zawodowej i niezale noœci od prze³o onego. Podczas gdy zasadniczym elementem ró nicuj¹cym 5 Oœmiu respondentów nie udzieli³o odpowiedzi na pytanie dotycz¹ce realizacji celów programu MBA, badanie wskazuje jednak, e w grupie tej s¹ wy³¹cznie studenci I roku (N=11), wobec których brak odpowiedzi wydaje siê byæ uzasadniony brakiem pe³nej wiedzy o programie.

11 146 Komunikaty fazy 2 i 3 jest stopieñ odpowiedzialnoœci w odniesieniu do zarz¹dzania innymi pracownikami. Z kolei fazy 3 i 4 ró ni¹ siê zakresem odpowiedzialnoœci za funkcjonowanie organizacji jako ca³oœci. Reasumuj¹c, rozpoczynaj¹c naukê w MBA Poznañ-Atlanta studenci znajdowali siê w okreœlonym punkcie swojej kariery zawodowej, w którym zaczynali podejmowaæ coraz wiêksz¹ odpowiedzialnoœæ za produktywnoœæ innych osób, kilka lat po zakoñczeniu programu ich œcie ka kariery przesunê³a siê do punktu, w którym mog¹ wywieraæ coraz wiêkszy wp³yw na funkcjonowanie ca³ej organizacji (tabela 2). W tabeli 3 zaprezentowano charakterystykê dotycz¹c¹ aktualnych stanowisk pracy absolwentów oraz stylu pracy. Nota 5 zosta³a zdefiniowana jako zgadzam siê z opisem mojego aktualnego stanowiska pracy. Trzy najwy sze noty uzyska³y najw³aœciwsze dla mened era z tytu³em MBA charakterystyki: moja obecna praca ma dla mnie znaczenie, wymaga, dla w³aœciwego wykonania, licznych umiejêtnoœci oraz jest kreatywna i ambitna. Noty dla stylu pracy przyznawane by³y w dwóch skalach obrazuj¹cych zgodnoœæ oraz czêstotliwoœæ. Nota 5 stosowana jest zatem dla opisania okreœleñ zgadzam siê lub prawie zawsze. Analizuj¹c odpowiedzi respondentów (tabela 3) w tym zakresie, nale y wskazaæ na spójnoœæ miêdzy najwy ej ocenionymi elementami stylu pracy absolwentów MBA i uznanym za najpe³niej realizowany cel Programu MBA Poznañ-Atlanta rozwijanie umiejêtnoœci oceniania/ diagnozowania dzia³alnoœci organizacyjnej firmy (por. tabela 1) oraz z rosn¹c¹ samoocen¹ postrzegan¹ jako bezpoœrednia konsekwencja ukoñczenia studiów MBA [Boyatzis, Stubbs i Taylor, 2002]. Tabela 3. Charakterystyka aktualnego stanowiska pracy i stylu pracy Charakterystyka Œrednia nota Moja obecna praca: ma dla mnie znaczenie 5,15 wymaga, dla w³aœciwego wykonania, licznych umiejêtnoœci 4,95 jest kreatywna i ambitna 4,74 Pod wzglêdem mojego stylu pracy: poszukujê nowych pomys³ów, poniewa lubiê dysponowaæ wieloma alternatywnymi 5,19 rozwi¹zaniami czujê podekscytowanie i wyzwanie w znajdywaniu rozwi¹zañ okreœlonych problemów 5,12 w przesz³oœci podejmowa³em wkalkulowane ryzyko i nadal bêdê to robi³. 4,84 w sytuacjach spornych stwarzam pole do negocjacji 4,76 rozwi¹zuj¹c problemy, staram siê stosowaæ nowe koncepcje i metody 4,76 ród³o: opracowanie w³asne na podstawie przeprowadzonych badañ

12 Komunikaty 147 Celem Programu MBA Poznañ-Atlanta, choæ nie wskazywanym oficjalnie, jest nak³onienie studentów do d¹ enia do ci¹g³ego szkolenia, uczenia siê. W tabeli 4 zaprezentowano najwa niejsze Ÿród³a potrzeb szkoleniowych deklarowanych przez absolwentów Programu MBA Poznañ-Atlanta (N=62). Przyczyny poszukiwania dalszych mo liwoœci edukacji s¹ silnie zbli one do tych, które respondenci wskazali jako przyczyny podjêcia decyzji o studiach w MBA Poznañ-Atlanta, tj. rozwój osobisty motywowany zainteresowaniami i d¹ eniem do kariery zawodowej. Drugim, wskazanym przez respondentów Ÿród³em d¹ eñ do ustawicznego kszta³cenia, jest chêæ przygotowania siê do licznych zmian pojawiaj¹cych siê we wspó³czesnym globalnym œrodowisku biznesowym (tabela 4). Tabela 4. Podstawowe Ÿród³a deklarowanych potrzeb szkoleniowych ród³o potrzeb szkoleniowych Moje osobiste zainteresowania, cele kariery oraz samorozwoju 57,7 Z³o onoœæ oraz wyzwania stawiane przez pracê 11,3 Zmiany w mojej bran y przemys³u, które mog¹ wp³yn¹æ na moj¹ pracê i karierê 1,4 Przewidywane zmiany w przysz³oœci, do których chcê siê wczeœniej przygotowaæ 29,6 ród³o: opracowanie w³asne na podstawie przeprowadzonych badañ Odpowiedzi (%) Analiza publikowanych w prasie informacji na temat edukacji MBA pozwala na wysnucie dodatkowych wniosków. Wed³ug rankingu Wprost z 2007 roku, Program MBA Poznañ-Atlanta zajmuje 4. miejsce w kraju, uzyskuj¹c 89 na 100 mo liwych punktów (por. tabela 5). Najlepiej ocenionym programem MBA w rankingu Wprost jest Miêdzynarodowe Centrum Zarz¹dzania Uniwersytetu Warszawskiego, bêd¹ce efektem wspó³pracy Uniwersytetu Warszawskiego oraz University of Illinois (oraz Szko³a Biznesu Politechniki Warszawskiej, jak równie Szko³a G³ówna Handlowa). Program uzyska³ ³¹cznie 92 punkty (tabela 5), odpowiednio 37, 37 i 18 za poszczególne wymiary rynkowa wartoœæ dyplomu, jakoœæ programu MBA i jakoœæ procesu kszta³cenia. Tabela 5. Program MBA Poznañ-Atlanta wed³ug rankingu Wprost Wymiary rankingu Mo liwa do zdobycia liczba punków Rynkowa wartoœæ dyplomu Jakoœæ programu MBA Jakoœæ procesu kszta³cenia ród³o: opracowanie na podstawie Wprost, 2007 Liczba zdobytych punktów

13 148 Komunikaty Akademia Ekonomiczna w Poznaniu prowadzi cztery programy MBA: Program MBA Poznañ-Atlanta (bêd¹cy przedmiotem niniejszego artyku³u), program realizowany z brytyjskim uniwersytetem (uplasowa³ siê na miejscu trzecim), program prowadzony we wspó³pracy z niemieckim uniwersytetem (znalaz³ siê na miejscu 8.) oraz program prowadzony we wspó³pracy z francuskim uniwersytetem (nie zosta³ sklasyfikowany). Taka struktura partnerskich programów odpowiada wadze inwestorów z USA, Niemiec, Wielkiej Brytanii, czy rancji w inwestycjach zagranicznych w Wielkopolsce i w ca³ym kraju. Interesuj¹cych informacji dostarcza równie analiza porównawcza krajowych danych odnoœnie do miesiêcznych dochodów brutto w powi¹zaniu ze statusem wykszta³cenia w 2005 roku. Œrednie miesiêczne dochody brutto absolwenta szko³y œredniej w Polsce wynosi³y wówczas 1800 z³, absolwent szko³y wy szej z tytu³em magistra zarabia³ œrednio 2800 z³, natomiast z tytu³em MBA 8700 z³, tj. ponad trzykrotnie wiêcej ni osoby z wykszta³ceniem wy szym magisterskim. Badania absolwentów Programu MBA Poznañ- -Atlanta wskazuj¹, e œrednie miesiêczne dochody absolwenta kszta³tuj¹ siê w przedziale z³ (tj. nieco powy ej œredniej w kraju), jednoczeœnie 34,7% respondentów wskaza³o, e ich wynagrodzenie kszta³tuje siê powy ej z³. Interesuj¹cych wniosków dostarczaj¹ równie badania przeprowadzone przez Jaromin [2005, s. 42], która dokona³a analiz programów MBA prowadzonych w regionie Wielkopolski i przeprowadzi³a wywiady z kierownikami tych programów. Autorka wskaza³a na liczne mechanizmy oddzia³ywania edukacji MBA na karierê studentów i absolwentów, które wymieniali kierownicy programów MBA: wynagrodzenie absolwentów MBA wzrasta po ukoñczeniu programu, awans w pracy jest silnie determinowany ukoñczeniem programu MBA, wraz z ukoñczeniem studiów MBA roœnie równie dynamika kariery zawodowej, absolwenci czêsto decyduj¹ siê na zak³adanie w³asnych firm, absolwenci programu MBA czêsto zmieniaj¹ stanowisko pracy na nowe, obci¹ one wiêksz¹ odpowiedzialnoœci¹ oraz z wy szym wynagrodzeniem. Dyskusja Sytuacja i samoocena absolwentów i studentów programu Przeprowadzone badanie na grupie studentów i absolwentów programu wskazuje na wysoki poziom satysfakcji uczestników, w zwi¹zku z oddzia³ywaniem studiów na karierê. I tak 75,8% respondentów uzna³o, e ich postêp kariery by³ zgodny z oczekiwaniami, a a 94,8% e zdobycie tytu³u MBA bêdzie mia³o pewien lub du y wp³yw na ich przysz³¹ karierê zawodow¹. Ankietowani równie wysoko ocenili realizacjê celów wykszta³cenia umiejêtnoœci analizy i szacowania oraz podejmowania decyzji, które czêsto stanowi¹ podstawê powstania wielu tradycyjnych programów MBA. Wyniki badañ sugeruj¹ zatem, e studenci

14 Komunikaty 149 bardzo pozytywnie ocenili swoj¹ edukacjê w ramach MBA, któr¹ Mintzberg [2004] skrytykowa³ za skupianie siê na z³ych ludziach, przy u yciu z³ego podejœcia szkoleniowego i w efekcie maj¹ce z³e konsekwencje. W niniejszym artykule podjêto próbê polemiki z krytyk¹ programów MBA Mintzerga oraz wyników przeprowadzonego badania w kontekœcie czterostopniowego modelu kariery [Dalton et al., 1977; Thompson et al., 1986]. Model ten wskazuje, i osoba rozpoczynaj¹ca karierê zawodow¹ (wchodz¹ca w pierwszy etap) zostaje zatrudniona z uwagi na posiadanie okreœlonej wiedzy czêsto w obszarach technicznych. Dzia³ania osób rozpoczynaj¹cych karierê s¹ bezpoœrednio nadzorowane przez inne osoby i czêsto polegaj¹ na wykonywaniu szczegó³owych i rutynowych czynnoœci pod presj¹ czasu. Status takich pracowników w ramach organizacji jest wyraÿnie ograniczony z uwagi na brak doœwiadczenia i pozyskanej wiarygodnoœci; natomiast ich g³ównym zadaniem w kszta³towaniu kariery jest przekonaæ innych do siebie. Przechodz¹c trzy etapy wczesny, œredni i póÿny, pracownik wkracza na drugi stopieñ kariery, gdzie podejmuje bardziej samodzielne, obarczone wiêksz¹ odpowiedzialnoœci¹ i znacznie bardziej wymagaj¹ce zadania. W konsekwencji zdobywa wiarygodnoœæ i reputacjê, wzrasta tak e zaufanie prze³o onych, jak równie zwiêkszeniu ulegaj¹ umiejêtnoœci pracownika, jego samoocena i wiara w mo liwoœæ rozwi¹zywania problemów i podejmowania decyzji. Etapy pierwszy i drugi s¹ zbli one pod wzglêdem stosowania przez pracownika technicznej wiedzy i umiejêtnoœci, dla których w zasadzie zosta³ zatrudniony. Niemniej jednak etap trzeci jest jakoœciowo odmienny, bowiem pracownik podejmuje znaczn¹ odpowiedzialnoœæ za swoich podw³adnych i procesy, bêd¹ce poza technicznymi podstawami. Pracownik ewoluuje zatem ze specjalisty w zakresie wiedzy technicznej w mened era ze stale rosn¹cym portfelem odpowiedzialnoœci. Podjêcie studiów MBA (w Programie Poznañ-Atlanta) w momencie przejœcia z etapu drugiego na trzeci (por. tabela 2) jest idealnym momentem. W zwi¹zku z podejmowaniem samodzielnych obowi¹zków mened erskich przez studentów, program MBA powinien przede wszystkim wykszta³ciæ w studentach umiejêtnoœæ szacowania i analizowania sytuacji oraz samodzielnego podejmowania decyzji, jak równie wskazaæ w³aœciwy kontekst zastosowania nowych umiejêtnoœci. W przeciwieñstwie do niedoœwiadczonych pracowników podejmuj¹cych studia MBA, w modelu prezentowanym przez Mintzberga studenci Programu MBA Poznañ-Atlanta s¹ doœwiadczonymi, wiarygodnymi pracownikami, chêtnymi do poznawania nowych narzêdzi i mechanizmów zarz¹dzania. Bior¹c pod uwagê naturê programu (zjazdy weekendowe), studenci s¹ w stanie bezpoœrednio stosowaæ nowe narzêdzia w swoim miejscu pracy i sprawdzaæ ich praktyczne znaczenie. PóŸniej, wyposa eni w nowe narzêdzia i nowe pogl¹dy, absolwenci programu wskazuj¹, i œrednio w niespe³na 5 lat po jego ukoñczeniu osi¹gaj¹ pe³niê kariery zawodowej w trzecim etapie i wkraczaj¹ w etap, w którym ich odpowiedzialnoœæ zaczyna obejmowaæ ca³¹ organizacjê (etap czwarty).

15 150 Komunikaty Podobnych wniosków dostarcza równie analiza danych odnoœnie do aktualnego miejsca i stylu pracy absolwentów Programu MBA Poznañ-Atlanta. Wysokie noty przyznane poszczególnym charakterystykom (zob. tabela 3) sugeruj¹, e absolwenci rzeczywiœcie doœwiadczaj¹ znacz¹cego postêpu w karierze i podejmuj¹ wymagaj¹c¹ i odpowiedzialn¹ pracê, a ich styl pracy wyraÿnie zbli ony jest do okreœlenia Tyson [2005, s. 236] myœleæ, decydowaæ i dzia³aæ efektywnie i innowacyjnie. Przyznane przez respondentów noty wskazuj¹ równie, i aktualnie absolwenci wkraczaj¹ w trzeci i czwarty etap kariery oraz e sposób przekazywania wiedzy nazwany przez Mintzberga zarz¹dzanie poprzez analizê [Minstzberg, 2004, s. 36] nie zniszczy³ elastycznoœci w ich dzia³aniu. Czy Program MBA Poznañ-Atlanta ma s³abe punkty, wymagaj¹ce udoskonaleñ? Jest oczywiste, e ma. Respondenci wskazali m.in. na jego nastêpuj¹ce s³abe strony: program nauczania jest nadmiernie teoretyczny, zbyt ma³o jest zajêæ praktycznych i studiów przypadku. Wa nym elementem krytyki jest równie odgórne przyjêcie zasad realizacji programu, nie daj¹ce odpowiednio du ych mo liwoœci wyboru indywidualnym uczestnikom. Odnosz¹c siê do danych prezentowanych w tabeli 1, respondenci w poœredni sposób wskazali równie brak równowagi miêdzy elementami podejœcia analitycznego i przywództwa w programie nauczania, wyszczególnili zatem jedn¹ z g³ównych podstaw krytyki Mintzberga [2004]. Respondenci wyrazili równie silne przekonanie o koniecznoœci i chêci kontynuacji kszta³cenia siê, czêœciowo, aby wype³niæ lukê, która ich zdaniem wyst¹pi³a pomiêdzy ich osobistymi zainteresowaniami i programem nauczania w programie MBA, czêœciowo natomiast z uwagi na z³o one otoczenie biznesu i zachodz¹ce w nim dynamicznie zmiany. Wiêkszoœæ programów MBA próbuje wzbudzaæ w swoich studentach i absolwentach chêæ do ustawicznego kszta³cenia siê. Niemniej jednak, wydaje siê, e programy te s¹ czêsto zbyt mocno skoncentrowane na konkurowaniu o nowych studentów i miejsce w rankingach. Tylko nieliczna grupa programów w sposób konsekwentny realizuje cel kszta³cenia ustawicznego, a tym samym wychodzi naprzeciw oczekiwaniom absolwentów. Odwo³uj¹c siê poprzez analogiê do twierdzenia Sauser i Sauser [2002], e filozofia nieustannych zmian organizacyjnych jest niezbêdna we wspó³czesnych z³o onym i konkurencyjnym œrodowisku biznesowym, nale y uznaæ, e kszta³cenie ustawiczne zapewnione absolwentom programu MBA w ramach struktur tego programu jest równie niezbêdne. Inni interesariusze programów MBA Wp³yw programów MBA na sytuacjê innych ni absolwenci i studenci interesariuszy w Polsce jest obszarem s³abo zdefiniowanym i rozpoznanym. Niemniej jednak, istniej¹ przes³anki, aby uznaæ, e wspó³praca z zagranicznymi uniwersytetami umo liwia wyk³adowcom z Polski poszerzenie wachlarza teorii i nowych technologii edukacyjnych, dodaje wymiar kulturowy doœwiadczeniom, jak równie daje nowe mo liwoœci badawcze. Oczy-

16 Komunikaty 151 wiœcie, takie same korzyœci mog¹ odnieœæ wyk³adowcy z uniwersytetów w Stanach Zjednoczonych, Wielkiej Brytanii, rancji czy Niemczech. Sytuacja w Polsce zmienia³a siê dramatycznie w ci¹gu minionych lat i ka dy, kto mia³ sposobnoœæ obserwowania zarz¹dzania zmianami w akcji skorzysta z tego doœwiadczenia. Uczelnie wy sze równie mog¹ korzystaæ ze wspó³pracy w ramach programu MBA. Dla wielu polskich, tak jak i zagranicznych uczelni, w³asne programy MBA s¹ wa nym Ÿród³em dochodu. Stanowi¹ tak e cechê œwiadcz¹c¹ o mo liwoœciach naukowych, dydaktycznych i edukacyjnych. S¹ swego rodzaju wyró nikiem wspó³tworz¹cym pozycjê i reputacjê uczelni. Mo na postawiæ tezê, choæ jest ona najtrudniejsza do iloœciowego udowodnienia, e polskie spo³eczeñstwo mo e odnieœæ niemal e tak wiele korzyœci z programów MBA, ile sami studenci bior¹cy w nim udzia³. Istniej¹ obiektywne przes³anki, aby s¹dziæ, e nap³yw inwestycji zagranicznych mo e byæ znacznie u³atwiony w sytuacji posiadania w danym kraju dobrze wykszta³conej infrastruktury zarz¹dzania. Istnienie takiej infrastruktury wp³ywa na poprawê komunikacji pomiêdzy mened erami, jak równie umo liwia budowanie wspó³pracy opartej na wspólnych, uniwersalnych koncepcjach biznesu znanych inwestorom krajowym i zagranicznym. Wnioski koñcowe Analizuj¹c sektor edukacji w zakresie zarz¹dzania przez pryzmat historycznej analizy prowadzonej przez riga, Bettis i Sullivana [2003] oraz badaj¹c przysz³oœæ programów MBA w ujêciu strategii, znaczenia i korzyœci finansowych [Boyatzis et al. 2002; Connolly 2003; Mintzberg 2004], warto rozwa yæ, jak i dlaczego tytu³ MBA zdoby³ tak ogromn¹ popularnoœæ na ca³ym œwiecie. Doœwiadczenia programów MBA realizowanych w Polsce, w szczególnoœci zaœ Programu MBA Poznañ-Atlanta, mog¹ byæ pomocne w wyjaœnieniu popularnoœci edukacji MBA. Na podstawie doœwiadczeñ polskich mo na wskazaæ nastêpuj¹ce zadania programu MBA z punktu widzenia wszystkich interesariuszy: dostarczyæ swoim kluczowym interesariuszem, tj. studentom, wiedzy oraz umiejêtnoœci niezbêdnych w rozwijaniu kariery zawodowej, jak równie sprawiæ, e praca bêdzie mia³a wiêksze znaczenie, poprawiæ sytuacjê finansow¹ studenta oraz umo liwiæ za³o enie w³asnej dzia³alnoœci gospodarczej; u³atwiæ inwestycje zagraniczne i pomóc kreowaæ wspólne przedsiêwziêcia biznesowe, w których strony maj¹ zbli one podejœcia do biznesu, koncepcje i pojêcia oraz narzêdzia, co z kolei pozwala na doskonalenie wspó³pracy i koordynacji oraz przyczynia siê do zwiêkszenia wzajemnego zaufania partnerów w biznesie; wspieraæ wymianê wyk³adowców z partnerskich uczelni w celu poszerzenia wiedzy i zrozumienie kontekstu kulturowego w kszta³ceniu i w biznesie;

17 152 Komunikaty dostarczyæ uczelniom wy szym dochodów i œrodków niezbêdnych do rozwoju oraz pe³niæ funkcjê elementu wyró niaj¹cego i podnosz¹cego renomê uczelni; dostarczyæ spo³eczeñstwu œrodków i przes³anek do podejmowania pozytywnych zmian, do budowania infrastruktury zarz¹dzania, która pozwoli na skuteczne prowadzenie biznesu w warunkach dynamicznych przekszta³ceñ, np. w nowych strukturach politycznych w Polsce w zwi¹zku z wst¹pieniem do Unii Europejskiej. Przedstawione w tym opracowaniu wyniki empiryczne dotycz¹ przypadku jednego programu MBA. Charakter pytañ ankietowych niezbêdnych do przeprowadzenia badania sprawia, e uzyskanie informacji od absolwentów i studentów nie by³o ³atwe. Z tych pewnie wzglêdów nie ma w polskiej literaturze przedmiotu publikacji poœwiêconych iloœciowej ocenie oczekiwañ i percepcji rezultatów studiów MBA. St¹d wyra amy nadziejê, e zaprezentowane wyniki wzbudz¹ zainteresowanie i przyczyni¹ siê do szerszych badañ w tym zakresie. Literatura Ashby M.D., Miles S.A. (2002), Leaders Talk Leadership: Top Executives Speak Their Minus, Oxford University Press, New York. Boyatzis R.E., Stubbs E.C., Taylo, S.N. (2002), Learning cognitive and emotional intelligence competencies through graduate management education, Academy of Management Learning and Education, No. 1 (2). Connolly M. (2003), The end of the MBA as we know it?, Academy of Management Learning and Education, No. 2 (4). Dalton G.W., Thompson P.H., Price R. (1977), The four stages of professional careers A new look at performance by Professional, Organizational Dynamics, No. 6 (1). riga P.N., Bettis R.A., Sullivan R.S. (2003), Changes in graduate management education and new business school strategies for the 21 st century, Academy of Management Learning and Education, No. 2 (3). Mintzberg H. (2004), Managers not MBAs: A hard look at the soft practice of managing and management development, Berrett-Koehler, San rancisco. Jaromin A. (2005), Career impact of the MBA Degree in Poland, Akademia Ekonomiczna, Poznañ (niepublikowany projekt mened erski obroniony w Programie MBA Poznañ-Atlanta). J. Mack Robinson College of Business (2004), Points of excellence, Georgia State University, Atlanta. Martin L.P. (1990), Inventory of Barriers to Creative Thought and Innovative Action, [in:] Pfeiffer J.W. (ed.) The 1990 annual: Developing human resources, University Associates, San Diego. MBA in Poland Guide Book. 2004/2005, Modus, Kraków. Pearce J.A., II. (1999), aculty survey on business education reform, Academy of Management Review, No. 13 (2). Porter L., McKibbin L. (1988), Management education and development: Drift or thrust into the 21 st century? McGraw-Hill, New York. Quandt R.E. (2002), The changing landscape in Eastern Europe: A personal perspective on philanthropy and technology transfer, Oxford University Press, Oxford.

18 Komunikaty 153 Sauser W.L., Sauser L.D. (2002), Changing the way we manage change, SAM Advanced Management Journal, Autumn. Sims H.P., Jr., Szilagyi A., Keller R.T. (1976), The measurement of job characteristics, Academy of Management Journal, No. 19(2). Thompson P.H., Baker R.Z., Smallwood N. (1986), Improving professional development by applying the four-stage career model, Organizational Dynamics, No. 15(2). Trieschmann J.S., Dennis A.R., Northcraft G.B., Niemi A.W., Jr. (2000), Serving multiple constituencies in the business school: M.B.A. program versus research performance, Academy of Management Journal, No. 43(6). Tyson L. D. (2005), On managers, not MBAs, Academy of Management Learning and Education, No. 4 (2). WPROST (2007), Ranking Szkó³ Wy szych. Stanley J. Smith emerytowany kierownik katedry i profesor nauk o zarz¹dzaniu w Robinson College of Business, Georgia State University w Atlancie. Wyk³adowca w Programie MBA Poznañ-Atlanta w Akademii Ekonomicznej w Poznaniu. Zainteresowania badawcze i g³ówny obszar publikacji obejmuje: zarz¹dzanie zasobami ludzkimi, rozwój i kszta³towanie przywództwa w organizacjach, zarz¹dzanie zmianami oraz sprawnoœæ organizacji. Prof. Smith jest autorem ponad stu artyku³ów opublikowanych w takich czasopismach, jak, Human Relations, Information and Management, Journal of Management Information Systems oraz Training and Development. T a d e u s z K o w a l s k i dr hab., prof. Akademii Ekonomicznej w Poznaniu. Redaktor Poznan University of Economics Review. Kierownik Programu MBA Poznañ-Atlanta. Zainteresowania badawcze: polityka gospodarcza, miêdzynarodowe stosunki gospodarcze oraz transformacja krajów œrodkowo-europejskich. Tadeusz Kowalski jest autorem lub redaktorem szeœciu ksi¹ ek oraz artyku³ów w takich czasopismach, jak, Bank i Kredyt, Ruch Prawniczy Ekonomiczny i Socjologiczny, Emerging Markets Review. Anna Matysek-Jêdrych doktorantka Akademii Ekonomicznej w Poznaniu, sekretarz Programu MBA Poznañ-Atlanta. Zainteresowania badawcze: system finansowy funkcjonowanie, bezpieczeñstwo, polityka pieniê na i bankowoœæ centralna, stabilnoœæ finansowa. Publikuje m.in. w Banku i Kredycie. A g n i e s z k a J a r o m i n absolwentka MBA Poznañ-Atlanta, specjalista w zakresie zarz¹dzania systemami bezpieczeñstwa, pracy i ochrony œrodowiska w Shell Polska Sp. z o.o.

Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Wyniki badań ankietowych przeprowadzonych przez Departament Pielęgniarek i Położnych wśród absolwentów studiów pomostowych, którzy zakończyli udział w projekcie systemowym pn. Kształcenie zawodowe pielęgniarek

Bardziej szczegółowo

Czy przedsiêbiorstwo, którym zarz¹dzasz, intensywnie siê rozwija, ma wiele oddzia³ów lub kolejne lokalizacje w planach?

Czy przedsiêbiorstwo, którym zarz¹dzasz, intensywnie siê rozwija, ma wiele oddzia³ów lub kolejne lokalizacje w planach? Czy przedsiêbiorstwo, którym zarz¹dzasz, intensywnie siê rozwija, ma wiele oddzia³ów lub kolejne lokalizacje w planach? Czy masz niedosyt informacji niezbêdnych do tego, by mieæ pe³en komfort w podejmowaniu

Bardziej szczegółowo

Jacek Mrzyg³ód, Tomasz Rostkowski* Rozwi¹zania systemowe zarz¹dzania kapita³em ludzkim (zkl) w bran y energetycznej

Jacek Mrzyg³ód, Tomasz Rostkowski* Rozwi¹zania systemowe zarz¹dzania kapita³em ludzkim (zkl) w bran y energetycznej Komunikaty 99 Jacek Mrzyg³ód, Tomasz Rostkowski* Rozwi¹zania systemowe zarz¹dzania kapita³em ludzkim (zkl) w bran y energetycznej Artyku³ przedstawi skrócony raport z wyników badania popularnoœci rozwi¹zañ

Bardziej szczegółowo

Z-EKON-461 Rachunkowoœã korporacyjna Corporate Accounting. Ekonomia I stopieñ. Ogólnoakademicki. Niestacjonarne

Z-EKON-461 Rachunkowoœã korporacyjna Corporate Accounting. Ekonomia I stopieñ. Ogólnoakademicki. Niestacjonarne KARTA MODU U / KARTA PRZEDMIOTU Kod moduùu Nazwa moduùu Nazwa moduùu w jêzyku angielskim Obowi¹zuje od roku akademickiego 2012/13 Z-EKON-461 Rachunkowoœã korporacyjna Corporate Accounting A. USYTUOWANIE

Bardziej szczegółowo

MIÊDZYNARODOWY STANDARD REWIZJI FINANSOWEJ 610 KORZYSTANIE Z WYNIKÓW PRACY AUDYTORÓW SPIS TREŒCI

MIÊDZYNARODOWY STANDARD REWIZJI FINANSOWEJ 610 KORZYSTANIE Z WYNIKÓW PRACY AUDYTORÓW SPIS TREŒCI MIÊDZYNARODOWY STANDARD REWIZJI FINANSOWEJ 610 KORZYSTANIE Z WYNIKÓW PRACY AUDYTORÓW WEWNÊTRZNYCH Wprowadzenie (Stosuje siê przy badaniu sprawozdañ finansowych sporz¹dzonych za okresy rozpoczynaj¹ce siê

Bardziej szczegółowo

tryb niestacjonarny Zarządzanie reklamą Zainteresowanie tematyką reklamy

tryb niestacjonarny Zarządzanie reklamą Zainteresowanie tematyką reklamy MODUŁ praktyczny do bloku zajęć specjalizacyjnych - opis tryb niestacjonarny Nazwa modułu Warunki uczestnictwa 1 Zarządzanie reklamą Zainteresowanie tematyką reklamy Zajęcia o charakterze praktycznym,

Bardziej szczegółowo

Z-EKO-030 Zarz¹dzanie strategiczne STRATEGIC MANAGEMENT. Ekonomia. I stopieñ. Ogólnoakademicki

Z-EKO-030 Zarz¹dzanie strategiczne STRATEGIC MANAGEMENT. Ekonomia. I stopieñ. Ogólnoakademicki KARTA MODU U / KARTA PRZEDMIOTU Kod moduùu Nazwa moduùu Nazwa moduùu w jêzyku angielskim Obowi¹zuje od roku akademickiego 2012/2013 Z-EKO-030 Zarz¹dzanie strategiczne STRATEGIC MANAGEMENT A. USYTUOWANIE

Bardziej szczegółowo

HAŚKO I SOLIŃSKA SPÓŁKA PARTNERSKA ADWOKATÓW ul. Nowa 2a lok. 15, 50-082 Wrocław tel. (71) 330 55 55 fax (71) 345 51 11 e-mail: kancelaria@mhbs.

HAŚKO I SOLIŃSKA SPÓŁKA PARTNERSKA ADWOKATÓW ul. Nowa 2a lok. 15, 50-082 Wrocław tel. (71) 330 55 55 fax (71) 345 51 11 e-mail: kancelaria@mhbs. HAŚKO I SOLIŃSKA SPÓŁKA PARTNERSKA ADWOKATÓW ul. Nowa 2a lok. 15, 50-082 Wrocław tel. (71) 330 55 55 fax (71) 345 51 11 e-mail: kancelaria@mhbs.pl Wrocław, dnia 22.06.2015 r. OPINIA przedmiot data Praktyczne

Bardziej szczegółowo

Studia podyplomowe. Zarz¹dzanie produkcj¹ Lean Sigma Academy. Zarz¹dzanie jakoœci¹ Quality Excellence. Auditor Wiod¹cy ISO 9001

Studia podyplomowe. Zarz¹dzanie produkcj¹ Lean Sigma Academy. Zarz¹dzanie jakoœci¹ Quality Excellence. Auditor Wiod¹cy ISO 9001 Studia podyplomowe Zarz¹dzanie produkcj¹ Lean Sigma Academy Zarz¹dzanie jakoœci¹ Quality Excellence. Auditor Wiod¹cy ISO 9001 Pomagamy osi¹gn¹æ sukces www.luqam.com/podyplomowe Dlaczego studia LUQAM? W

Bardziej szczegółowo

ukasz Sienkiewicz* Zarz¹dzanie kompetencjami pracowników w Polsce w œwietle badañ

ukasz Sienkiewicz* Zarz¹dzanie kompetencjami pracowników w Polsce w œwietle badañ Komunikaty 97 ukasz Sienkiewicz* Zarz¹dzanie kompetencjami pracowników w Polsce w œwietle badañ W organizacjach dzia³aj¹cych na rynku polskim w ostatnim czasie znacz¹co wzrasta zainteresowanie koncepcj¹

Bardziej szczegółowo

Zasady racjonalnego dokumentowania systemu zarządzania

Zasady racjonalnego dokumentowania systemu zarządzania Jerzy Kowalczyk Zasady racjonalnego dokumentowania systemu zarządzania Zasady doskonalenia systemu zarządzania oraz podstawowe procedury wspomagające Zarządzanie jakością VERLAG DASHÖFER Wydawnictwo VERLAG

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN BIURA KARIER EUROPEJSKIEJ WYŻSZEJ SZKOŁY PRAWA I ADMINISTRACJI

REGULAMIN BIURA KARIER EUROPEJSKIEJ WYŻSZEJ SZKOŁY PRAWA I ADMINISTRACJI REGULAMIN BIURA KARIER EUROPEJSKIEJ WYŻSZEJ SZKOŁY PRAWA I ADMINISTRACJI I. POSTANOWIENIA OGÓLNE 1 1. Biuro Karier Europejskiej Wyższej Szkoły Prawa i Administracji w Warszawie, zwane dalej BK EWSPA to

Bardziej szczegółowo

Ida Kurcz. Psychologia języka i komunikacji

Ida Kurcz. Psychologia języka i komunikacji Ida Kurcz Psychologia języka i komunikacji Spis treœci PRZEDMOWA DO WYDANIA DRUGIEGO............................... 9 ROZDZIA I. PSYCHOLOGIA JÊZYKA A PSYCHOLINGWISTYKA I SOCJOLINGWISTYKA. UWAGI WSTÊPNE..................

Bardziej szczegółowo

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ PRACA ZAROBKOWA EMERYTÓW I RENCISTÓW A PROBLEM BEZROBOCIA BS/80/2002 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, MAJ 2002

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ PRACA ZAROBKOWA EMERYTÓW I RENCISTÓW A PROBLEM BEZROBOCIA BS/80/2002 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, MAJ 2002 CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Rozdzia³ 1. Wprowadzenie

Rozdzia³ 1. Wprowadzenie Rozdzia³ 1. Wprowadzenie Niniejsza Rozdzia³ pozycja 1. Wprowadzenie adresowana jest do czytelników, którzy zainteresowani s¹ zagadnieniami zwi¹zanymi z dziedzin¹ zarz¹dzania zasobami ludzkimi. Kierujê

Bardziej szczegółowo

Innowacyjne zarządzanie szkołą

Innowacyjne zarządzanie szkołą Program wystąpienia Innowacyjne zarządzanie szkołą Prof. Jan Fazlagić Warszawa, 18 listopada 2011 r. Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Uczelnia VISTULA w Warszawie Fazlagic.pl headmaster.pl e-mail: jan.fazlagic@ue.poznan.pl

Bardziej szczegółowo

F Ă MD LH Q D ] G È ] U

F Ă MD LH Q D ] G È ] U Metoda 5S Fachowa VERLAG DASHÖFER Wydawnictwo VERLAG DASHOFER Sp. z o.o. Świat profesjonalnej wiedzy al. Krakowska 271, 02 133 Warszawa tel.: 22 559 36 00, 559 36 66 faks: 22 829 27 00, 829 27 27 Ksi¹

Bardziej szczegółowo

OPIS EFEKTÓW KSZTAŁCENIA na kierunku edukacja artystyczna w zakresie sztuki muzycznej

OPIS EFEKTÓW KSZTAŁCENIA na kierunku edukacja artystyczna w zakresie sztuki muzycznej OPIS EFEKTÓW KSZTAŁCENIA na kierunku edukacja artystyczna w zakresie sztuki muzycznej dotyczy planów studiów zatwierdzonych uchwałami od 27/2012/2013 do 30/2012/2013 z dnia 19 czerwca 2013 r. i od 45/2012/2013

Bardziej szczegółowo

Krótka informacja o instytucjonalnej obs³udze rynku pracy

Krótka informacja o instytucjonalnej obs³udze rynku pracy Agnieszka Miler Departament Rynku Pracy Ministerstwo Gospodarki, Pracy i Polityki Spo³ecznej Krótka informacja o instytucjonalnej obs³udze rynku pracy W 2000 roku, zosta³o wprowadzone rozporz¹dzeniem Prezesa

Bardziej szczegółowo

Program Internet Start Up. WejdŸ do gry. Autor Programu. Partner Programu

Program Internet Start Up. WejdŸ do gry. Autor Programu. Partner Programu Program Internet Start Up WejdŸ do gry Autor Programu Partner Programu Program doradztwa prawnego Kancelarii Wierzbowski Eversheds dla projektów zwi¹zanych z internetem i nowymi technologiami www.internetstartup.pl

Bardziej szczegółowo

ZASADY WYPEŁNIANIA ANKIETY 2. ZATRUDNIENIE NA CZĘŚĆ ETATU LUB PRZEZ CZĘŚĆ OKRESU OCENY

ZASADY WYPEŁNIANIA ANKIETY 2. ZATRUDNIENIE NA CZĘŚĆ ETATU LUB PRZEZ CZĘŚĆ OKRESU OCENY ZASADY WYPEŁNIANIA ANKIETY 1. ZMIANA GRUPY PRACOWNIKÓW LUB AWANS W przypadku zatrudnienia w danej grupie pracowników (naukowo-dydaktyczni, dydaktyczni, naukowi) przez okres poniżej 1 roku nie dokonuje

Bardziej szczegółowo

Kompensacyjna funkcja internatu w procesie socjalizacji dzieci i m³odzie y upoœledzonych umys³owo

Kompensacyjna funkcja internatu w procesie socjalizacji dzieci i m³odzie y upoœledzonych umys³owo Kompensacyjna funkcja internatu w procesie socjalizacji dzieci i m³odzie y upoœledzonych umys³owo Ma³gorzata Czajkowska Kompensacyjna funkcja internatu w procesie socjalizacji dzieci i m³odzie y upoœledzonych

Bardziej szczegółowo

Szkolenia nie muszą być nudne! Kolejne szkolenie już w lutym wszystkie osoby zachęcamy do wzięcia w nich udziału!

Szkolenia nie muszą być nudne! Kolejne szkolenie już w lutym wszystkie osoby zachęcamy do wzięcia w nich udziału! Szkolenia nie muszą być nudne! W Spółce Inwest-Park odbyło się kolejne szkolenie w ramach projektu Akcelerator Przedsiębiorczości działania wspierające rozwój przedsiębiorczości poza obszarami metropolitarnymi

Bardziej szczegółowo

Satysfakcja pracowników 2006

Satysfakcja pracowników 2006 Satysfakcja pracowników 2006 Raport z badania ilościowego Listopad 2006r. www.iibr.pl 1 Spis treści Cel i sposób realizacji badania...... 3 Podsumowanie wyników... 4 Wyniki badania... 7 1. Ogólny poziom

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Objaśnienia do Wieloletniej Prognozy Finansowej na lata 2011-2017

Objaśnienia do Wieloletniej Prognozy Finansowej na lata 2011-2017 Załącznik Nr 2 do uchwały Nr V/33/11 Rady Gminy Wilczyn z dnia 21 lutego 2011 r. w sprawie uchwalenia Wieloletniej Prognozy Finansowej na lata 2011-2017 Objaśnienia do Wieloletniej Prognozy Finansowej

Bardziej szczegółowo

KOMISJA NADZORU FINANSOWEGO WNIOSEK O ZATWIERDZENIE ANEKSU NR 8 DO PROSPEKTU EMISYJNEGO

KOMISJA NADZORU FINANSOWEGO WNIOSEK O ZATWIERDZENIE ANEKSU NR 8 DO PROSPEKTU EMISYJNEGO Aneks nr 8 do Prospektu Emisyjnego Cyfrowy Polsat S.A. KOMISJA NADZORU FINANSOWEGO PLAC POWSTAÑCÓW WARSZAWY 1, 00-950 WARSZAWA WNIOSEK O ZATWIERDZENIE ANEKSU NR 8 DO PROSPEKTU EMISYJNEGO zatwierdzonego

Bardziej szczegółowo

PODNOSZENIE EFEKTYWNOŒCI PRZEDSIÊBIORSTWA - PROJEKTOWANIE PROCESÓW

PODNOSZENIE EFEKTYWNOŒCI PRZEDSIÊBIORSTWA - PROJEKTOWANIE PROCESÓW BAROMETR REGIONALNY 33 PODNOSZENIE EFEKTYWNOŒCI PRZEDSIÊBIORSTWA - PROJEKTOWANIE PROCESÓW mgr in. Adam Piekara, Doradca w programie EQUAL Podstaw¹ niniejszego artyku³u jest przyjêcie za- ³o enia, e ka

Bardziej szczegółowo

Województwo Lubuskie, 2016 r.

Województwo Lubuskie, 2016 r. Województwo Lubuskie, 2016 r. Kursy kwalifikacyjne, szkolenia doskonalące dla nauczycieli w zakresie tematyki związanej z nauczanym zawodem. Studia podyplomowe itp. Np. uczelnie wyższe w przypadku szkoleń

Bardziej szczegółowo

PODATEK VAT W PRAKTYCE - weekendowo

PODATEK VAT W PRAKTYCE - weekendowo PODATEK VAT W PRAKTYCE - weekendowo Informacje o usłudze Numer usługi 2016/04/12/8058/7959 Cena netto 990,00 zł Cena brutto 990,00 zł Cena netto za godzinę 66,00 zł Cena brutto za godzinę 66,00 Możliwe

Bardziej szczegółowo

Klub Absolwenta rozwiązuje, obecnie najpoważniejsze problemy z jakimi spotykają się obecnie młodzi ludzie:

Klub Absolwenta rozwiązuje, obecnie najpoważniejsze problemy z jakimi spotykają się obecnie młodzi ludzie: Klub Absolwenta Klub Absolwenta rozwiązuje, obecnie najpoważniejsze problemy z jakimi spotykają się obecnie młodzi ludzie: Pierwszy, problem wysokiego bezrobocia wśród absolwentów uczelni wyższych (gwarancja

Bardziej szczegółowo

Szczegółowy Opis Przedmiotu Zamówienia

Szczegółowy Opis Przedmiotu Zamówienia Załącznik nr 4 do SIWZ BZP.243.1.2012.KP Szczegółowy Opis Przedmiotu Zamówienia Usługa polegająca na przygotowaniu i przeprowadzeniu badania ewaluacyjnego projektu pn. Rozwój potencjału i oferty edukacyjnej

Bardziej szczegółowo

art. 488 i n. ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 ze zm.),

art. 488 i n. ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 ze zm.), Istota umów wzajemnych Podstawa prawna: Księga trzecia. Zobowiązania. Dział III Wykonanie i skutki niewykonania zobowiązań z umów wzajemnych. art. 488 i n. ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny

Bardziej szczegółowo

Kliknij, aby dodać tytuł prezentacji

Kliknij, aby dodać tytuł prezentacji Wsparcie kształcenia zawodowego w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Mazowieckiego na lata 2014-2020. Kliknij, aby dodać tytuł prezentacji Żyrardów, 31 maja 2016 r. Departament Rozwoju

Bardziej szczegółowo

Skuteczne Zarządzanie Zespołem i motywacja pracowników

Skuteczne Zarządzanie Zespołem i motywacja pracowników Skuteczne Zarządzanie Zespołem i motywacja pracowników Opinie o naszych szkoleniach: Agnieszka Sz. Wrocław: Ciekawie ujęty temat, świetna atmosfera, dużo praktycznych ćwiczeń, otwartość trenera, super

Bardziej szczegółowo

www.klimatycznykolobrzeg.pl OFERTA PROMOCYJNA

www.klimatycznykolobrzeg.pl OFERTA PROMOCYJNA Portal Klimatyczny Ko³obrzeg www.klimatycznykolobrzeg.pl OFERTA PROMOCYJNA Centrum Promocji i Informacji Turystycznej w Ko³obrzegu widz¹c koniecznoœæ zmiany wizerunku oraz funkcjonalnoœci turystycznej

Bardziej szczegółowo

Dziennik Urzêdowy. og³oszenia w Dzienniku Urzêdowym Województwa Wielkopolskiego. Przewodnicz¹cy. 1) stypendium stypendium, o którym mowa w niniejszej

Dziennik Urzêdowy. og³oszenia w Dzienniku Urzêdowym Województwa Wielkopolskiego. Przewodnicz¹cy. 1) stypendium stypendium, o którym mowa w niniejszej Województwa Wielkopolskiego Nr 81 6898 1140 UCHWA A Nr LI/687/V/2009 RADY MIASTA POZNANIA z dnia 17 marca 2009 r. w sprawie ustalenia zasad i trybu przyznawania stypendiów dla studentów uczelni wy szych,

Bardziej szczegółowo

BIZNESU I JĘZYKÓW OBCYCH

BIZNESU I JĘZYKÓW OBCYCH POZNAŃSKA WYŻSZA SZKOŁA BIZNESU I JĘZYKÓW OBCYCH» Od studenta do menadżera»zarządzanie karierą międzynarodową»między starym a nowym - sztuka w świecie biznesu...www.pwsbijo.pl POZNAŃSKA WYŻSZA SZKOŁA BIZNESU

Bardziej szczegółowo

Wytyczne Województwa Wielkopolskiego

Wytyczne Województwa Wielkopolskiego 5. Wytyczne Województwa Wielkopolskiego Projekt wspó³finansowany przez Uniê Europejsk¹ z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego oraz Bud etu Pañstwa w ramach Wielkopolskiego Regionalnego Programu

Bardziej szczegółowo

systemy informatyczne SIMPLE.ERP Bud etowanie dla Jednostek Administracji Publicznej

systemy informatyczne SIMPLE.ERP Bud etowanie dla Jednostek Administracji Publicznej SIMPLE systemy informatyczne SIMPLE.ERP Bud etowanie dla Jednostek Administracji Publicznej SIMPLE.ERP Bud etowanie dla Jednostek Administracji Publicznej to nowoczesny system informatyczny kompleksowo

Bardziej szczegółowo

Monitorowanie polityki rozwoju - zadania obserwatoriów

Monitorowanie polityki rozwoju - zadania obserwatoriów Departament Koordynacji Strategii i Polityk Rozwoju Monitorowanie polityki rozwoju - zadania obserwatoriów Agnieszka Dawydzik Dyrektor Departamentu Koordynacji Strategii i Polityk Rozwoju Opole, 10 grudnia

Bardziej szczegółowo

POWIATOWY URZĄD PRACY

POWIATOWY URZĄD PRACY POWIATOWY URZĄD PRACY ul. Piłsudskiego 33, 33-200 Dąbrowa Tarnowska tel. (0-14 ) 642-31-78 Fax. (0-14) 642-24-78, e-mail: krda@praca.gov.pl Załącznik Nr 3 do Uchwały Nr 5/2015 Powiatowej Rady Rynku Pracy

Bardziej szczegółowo

STANOWISKO Nr 22/14/P-VII PREZYDIUM NACZELNEJ RADY LEKARSKIEJ z dnia 6 czerwca 2014 r.

STANOWISKO Nr 22/14/P-VII PREZYDIUM NACZELNEJ RADY LEKARSKIEJ z dnia 6 czerwca 2014 r. STANOWISKO Nr 22/14/P-VII PREZYDIUM NACZELNEJ RADY LEKARSKIEJ z dnia 6 czerwca 2014 r. w sprawie projektu rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie limitu przyjęć na kierunki lekarski i lekarsko-dentystyczny

Bardziej szczegółowo

Rynek telekomunikacyjny w Polsce 2007

Rynek telekomunikacyjny w Polsce 2007 Rynek telekomunikacyjny w Polsce 2007 Prognozy rozwoju na lata 2007-2010 Data publikacji: wrzesieñ 2007 Wersje jêzykowe: polska, angielska Od autora Na polskim rynku telekomunikacyjnym widocznych jest

Bardziej szczegółowo

Badanie Kobiety na kierowniczych stanowiskach Polska i świat wyniki

Badanie Kobiety na kierowniczych stanowiskach Polska i świat wyniki Badanie Kobiety na kierowniczych stanowiskach i świat wyniki Badanie Manpower Kobiety na kierowniczych stanowiskach zostało przeprowadzone w lipcu 2008 r. w celu poznania opinii dotyczących kobiet pełniących

Bardziej szczegółowo

Zapytanie ofertowe nr 3

Zapytanie ofertowe nr 3 I. ZAMAWIAJĄCY STUDIUM JĘZYKÓW OBCYCH M. WAWRZONEK I SPÓŁKA s.c. ul. Kopernika 2 90-509 Łódź NIP: 727-104-57-16, REGON: 470944478 Zapytanie ofertowe nr 3 II. OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA Przedmiotem zamówienia

Bardziej szczegółowo

Raport z ewaluacji wewnętrznej

Raport z ewaluacji wewnętrznej Raport z ewaluacji wewnętrznej w Szkole Podstawowej nr 213 i Gimnazjum Publicznym Nr 49 w Łodzi ROK SZKOLNY 2014/1015 Wpływ zastosowania technologii informatycznych na podniesienie poziomu zainteresowania

Bardziej szczegółowo

Człowiek w cyberprzestrzeni możliwości, zagrożenia i wyzwania - założenia programu studiów INTERDYSCYPLINARNE STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA w ramach

Człowiek w cyberprzestrzeni możliwości, zagrożenia i wyzwania - założenia programu studiów INTERDYSCYPLINARNE STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA w ramach Człowiek w cyberprzestrzeni możliwości, zagrożenia i wyzwania - założenia programu studiów INTERDYSCYPLINARNE STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA w ramach projektu Nauka i rozwój Założenia programu studiów Człowiek

Bardziej szczegółowo

Dziennik Urzêdowy. zawodników amatorów osi¹gaj¹cych wysokie wyniki sportowe we wspó³zawodnictwie miêdzynarodowym lub krajowym

Dziennik Urzêdowy. zawodników amatorów osi¹gaj¹cych wysokie wyniki sportowe we wspó³zawodnictwie miêdzynarodowym lub krajowym Województwa Wielkopolskiego Nr 127 13535 2351 UCHWA A Nr XVIII/152/08 RADY POWIATU GOSTYÑSKIEGO z dnia 26 czerwca 2008 r. w sprawie: zasad i trybu przyznawania, wstrzymywania i cofania oraz wysokoœci stypendiów

Bardziej szczegółowo

Zaproszenie Usługa realizowana w ramach Projektu Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości Zarządzanie kompetencjami w MSP

Zaproszenie Usługa realizowana w ramach Projektu Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości Zarządzanie kompetencjami w MSP Zaproszenie Usługa realizowana w ramach Projektu Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości Zarządzanie kompetencjami w MSP Szanowni Państwo, Mam przyjemność zaprosić Państwa firmę do udziału w Usłudze

Bardziej szczegółowo

Zabezpieczenie społeczne pracownika

Zabezpieczenie społeczne pracownika Zabezpieczenie społeczne pracownika Swoboda przemieszczania się osób w obrębie Unii Europejskiej oraz możliwość podejmowania pracy w różnych państwach Wspólnoty wpłynęły na potrzebę skoordynowania systemów

Bardziej szczegółowo

SYSTEM FINANSOWANIA NIERUCHOMOŚCI MIESZKANIOWYCH W POLSCE

SYSTEM FINANSOWANIA NIERUCHOMOŚCI MIESZKANIOWYCH W POLSCE SYSTEM FINANSOWANIA NIERUCHOMOŚCI MIESZKANIOWYCH W POLSCE Wstęp Rozdział 1 przedstawia istotę mieszkania jako dobra ekonomicznego oraz jego rolę i funkcje na obecnym etapie rozwoju społecznego i ekonomicznego.

Bardziej szczegółowo

Suplement część B dyplomu nr.*

Suplement część B dyplomu nr.* Załącznik nr 5 WYŻSZA SZKOŁA ZARZĄDZANIA PERSONELEM Suplement część B dyplomu nr.* I. INFORMACJE O POSIADACZU DYPLOMU 1. Nazwisko:... 2. Imię (imiona): 3. Data urodzenia (dzień, miesiąc, rok):. 4. Numer

Bardziej szczegółowo

Lista standardów w układzie modułowym

Lista standardów w układzie modułowym Załącznik nr 1. Lista standardów w układzie modułowym Lista standardów w układzie modułowym Standardy są pogrupowane w sześć tematycznych modułów: 1. Identyfikacja i Analiza Potrzeb Szkoleniowych (IATN).

Bardziej szczegółowo

Plan Komunikacji na temat projektu samooceny

Plan Komunikacji na temat projektu samooceny Projekt wspóùfinansowany przez Uniê Europejsk¹ w ramach Europejskiego Funduszu Spoùecznego Dziaùanie 5.2. Wzmacnianie potencjaùu administracji samorz¹dowej Plan Komunikacji na temat projektu w Urzêdzie

Bardziej szczegółowo

Szkoła Podstawowa nr 1 w Sanoku. Raport z ewaluacji wewnętrznej

Szkoła Podstawowa nr 1 w Sanoku. Raport z ewaluacji wewnętrznej Szkoła Podstawowa nr 1 w Sanoku Raport z ewaluacji wewnętrznej Rok szkolny 2014/2015 Cel ewaluacji: 1. Analizowanie informacji o efektach działalności szkoły w wybranym obszarze. 2. Sformułowanie wniosków

Bardziej szczegółowo

Od redakcji. Symbolem oznaczono zadania wykraczające poza zakres materiału omówionego w podręczniku Fizyka z plusem cz. 2.

Od redakcji. Symbolem oznaczono zadania wykraczające poza zakres materiału omówionego w podręczniku Fizyka z plusem cz. 2. Od redakcji Niniejszy zbiór zadań powstał z myślą o tych wszystkich, dla których rozwiązanie zadania z fizyki nie polega wyłącznie na mechanicznym przekształceniu wzorów i podstawieniu do nich danych.

Bardziej szczegółowo

DOP-0212-90/13. Poznań, 20 czerwca 2013 roku

DOP-0212-90/13. Poznań, 20 czerwca 2013 roku DOP-0212-90/13 Poznań, 20 czerwca 2013 roku Zarządzenie nr 90/2013 Rektora Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu z dnia 20 czerwca 2013 roku w sprawie wprowadzenia procedury zasięgania opinii absolwentów

Bardziej szczegółowo

ZAPYTANIE OFERTOWE z dnia 03.12.2015r

ZAPYTANIE OFERTOWE z dnia 03.12.2015r ZAPYTANIE OFERTOWE z dnia 03.12.2015r 1. ZAMAWIAJĄCY HYDROPRESS Wojciech Górzny ul. Rawska 19B, 82-300 Elbląg 2. PRZEDMIOT ZAMÓWIENIA Przedmiotem Zamówienia jest przeprowadzenie usługi indywidualnego audytu

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Studiów Makroekonomicznych i Finansów Warszawa, 19 września 2014 r. Informacja sygnalna Wyniki finansowe banków w I półroczu 2014 r. 1 W końcu czerwca 2014 r. działalność

Bardziej szczegółowo

PROGRAM SZKOŁY: SESJA 1 METODYKA PROWADZENIA SZKOLEŃ PROGRAM SESJI:

PROGRAM SZKOŁY: SESJA 1 METODYKA PROWADZENIA SZKOLEŃ PROGRAM SESJI: PROGRAM SZKOŁY: SESJA 1 METODYKA PROWADZENIA SZKOLEŃ : 1. Analiza potrzeb szkolenowych jako pierwszy etap przygotowania. 2. Narzędzia i metody stosowane w analizie potrzeb szkoleniowych: Kwestionariusz,

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie projektami. wykład 1 dr inż. Agata Klaus-Rosińska

Zarządzanie projektami. wykład 1 dr inż. Agata Klaus-Rosińska Zarządzanie projektami wykład 1 dr inż. Agata Klaus-Rosińska 1 DEFINICJA PROJEKTU Zbiór działań podejmowanych dla zrealizowania określonego celu i uzyskania konkretnego, wymiernego rezultatu produkt projektu

Bardziej szczegółowo

GRUPA KAPITAŁOWA POLIMEX-MOSTOSTAL SKRÓCONE SKONSOLIDOWANE SPRAWOZDANIE FINANSOWE ZA OKRES 12 MIESIĘCY ZAKOŃCZONY DNIA 31 GRUDNIA 2006 ROKU

GRUPA KAPITAŁOWA POLIMEX-MOSTOSTAL SKRÓCONE SKONSOLIDOWANE SPRAWOZDANIE FINANSOWE ZA OKRES 12 MIESIĘCY ZAKOŃCZONY DNIA 31 GRUDNIA 2006 ROKU GRUPA KAPITAŁOWA POLIMEX-MOSTOSTAL SKRÓCONE SKONSOLIDOWANE SPRAWOZDANIE FINANSOWE ZA OKRES 12 MIESIĘCY ZAKOŃCZONY DNIA 31 GRUDNIA 2006 ROKU Warszawa 27 lutego 2007 SKONSOLIDOWANE RACHUNKI ZYSKÓW I STRAT

Bardziej szczegółowo

Załącznik Nr 5 do Zarz. Nr 33/11/12 KARTA PRZEDMIOTU. 2. Kod przedmiotu 3. ZOH1-7

Załącznik Nr 5 do Zarz. Nr 33/11/12 KARTA PRZEDMIOTU. 2. Kod przedmiotu 3. ZOH1-7 Załącznik Nr 5 do Zarz. Nr 33/11/12 (pieczęć wydziału) KARTA PRZEDMIOTU Z1-PU7 WYDANIE N1 Strona 1 z 5 1. Nazwa przedmiotu: PODSTAWY ZARZĄDZANIA HOTELAMI 4. Karta przedmiotu ważna od roku akademickiego:

Bardziej szczegółowo

PLANY WYNIKOWE W ZAKRESIE III KLASY GIMNAZJUM. opracowane na podstawie materia³ów katechetycznych Jezus prowadzi i zbawia z serii W DRODZE DO EMAUS

PLANY WYNIKOWE W ZAKRESIE III KLASY GIMNAZJUM. opracowane na podstawie materia³ów katechetycznych Jezus prowadzi i zbawia z serii W DRODZE DO EMAUS PLANY WYNIKOWE W ZAKRESIE III KLASY GIMNAZJUM opracowane na podstawie materia³ów katechetycznych Jezus prowadzi i zbawia z serii W DRODZE DO EMAUS Dzia³anie nauczyciela, w tym równie katechety, jest œciœle

Bardziej szczegółowo

Raport kwartalny z działalności emitenta

Raport kwartalny z działalności emitenta CSY S.A. Ul. Grunwaldzka 13 14-200 Iława Tel.: 89 648 21 31 Fax: 89 648 23 32 Email: csy@csy.ilawa.pl I kwartał 2013 Raport kwartalny z działalności emitenta Iława, 14 maja 2013 SPIS TREŚCI: I. Wybrane

Bardziej szczegółowo

2. Kwalifi kacje nauczycieli do prowadzenia zaj edukacyjnych z zakresu kszta cenia ogólnego oraz nauczania religii okre laj odr bne przepisy.

2. Kwalifi kacje nauczycieli do prowadzenia zaj edukacyjnych z zakresu kszta cenia ogólnego oraz nauczania religii okre laj odr bne przepisy. Rozporz dzenie Ministra Kultury w sprawie kwalifi kacji wymaganych od nauczycieli szkó artystycznych i placówek kszta cenia artystycznego z dnia 26 lutego 2002 r. (Dz. U. Nr 14, poz. 135) Na podstawie

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU. 12. PRZEDMIOTOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA 3 Odniesienie do kierunkowych efektów kształcenia (symbol)

KARTA PRZEDMIOTU. 12. PRZEDMIOTOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA 3 Odniesienie do kierunkowych efektów kształcenia (symbol) KARTA PRZEDMIOTU 1. NAZWA PRZEDMIOTU: GEOGRAFIA POLITYCZNA 2. KIERUNEK: POLITOLOGIA 3. POZIOM STUDIÓW: I STOPNIA 4. ROK/ SEMESTR STUDIÓW: I/1 5. LICZBA PUNKTÓW ECTS: 2 6. LICZBA GODZIN: 30 CA 7. TYP PRZEDMIOTU

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN KONKURSU..Pilanie dbaj¹ o zasady i zawsze segreguj¹ odpady"

REGULAMIN KONKURSU..Pilanie dbaj¹ o zasady i zawsze segreguj¹ odpady REGULAMIN KONKURSU..Pilanie dbaj¹ o zasady i zawsze segreguj¹ odpady" 1 Postanowienia ogólne ORGANIZATORZY Organizatorem konkursu jest Miejski Zak³ad Oczyszczania Wysypisko z siedzib¹ w Pile, ul. Kusociñskiego

Bardziej szczegółowo

ZAGRANICZNE SYSTEMY SZKOLNICTWA WYŻSZEGO

ZAGRANICZNE SYSTEMY SZKOLNICTWA WYŻSZEGO ZAGRANICZNE SYSTEMY SZKOLNICTWA WYŻSZEGO PRAKTYCZNY PRZEWODNIK PO UZNAWALNOŚCI WYKSZTAŁCENIA MATERIAŁ INFORMACYJNY OPRACOWANY PRZEZ WYDZIAŁ UZNAWALNOŚCI WYKSZTAŁCENIA POLSKI ENIC-NARIC Warszawa, 2016 r.

Bardziej szczegółowo

Ekonomia rozwoju. dr Piotr Białowolski Katedra Ekonomii I

Ekonomia rozwoju. dr Piotr Białowolski Katedra Ekonomii I Ekonomia rozwoju wykład 1 dr Piotr Białowolski Katedra Ekonomii I Plan wykładu Ustalenie celu naszych spotkań w semestrze Ustalenie technikaliów Literatura, zaliczenie Przedstawienie punktu startowego

Bardziej szczegółowo

Efektywna strategia sprzedaży

Efektywna strategia sprzedaży Efektywna strategia sprzedaży F irmy wciąż poszukują metod budowania przewagi rynkowej. Jednym z kluczowych obszarów takiej przewagi jest efektywne zarządzanie siłami sprzedaży. Jak pokazują wyniki badania

Bardziej szczegółowo

B A D A N I A S U C H A L N O Œ C I RADIO TRACK W R Z E S I E Ñ 2 0 1 1. prowadzone w systemie ci¹g³ym przez KATOLICKIE RADIO PODLASIE

B A D A N I A S U C H A L N O Œ C I RADIO TRACK W R Z E S I E Ñ 2 0 1 1. prowadzone w systemie ci¹g³ym przez KATOLICKIE RADIO PODLASIE B A D A N I A S U C H A L N O Œ C I RADIO TRACK W R Z E S I E Ñ 2 0 1 1 prowadzone w systemie ci¹g³ym przez KATOLICKIE RADIO PODLASIE R A D I O, K T Ó R E S I Ê Z N A W SKRÓCIE: PRZYZWYCZAILIŒMY WAS JU

Bardziej szczegółowo

Excel w logistyce - czyli jak skrócić czas przygotowywania danych i podnieść efektywność analiz logistycznych

Excel w logistyce - czyli jak skrócić czas przygotowywania danych i podnieść efektywność analiz logistycznych Excel w logistyce - czyli jak skrócić czas przygotowywania danych i podnieść efektywność analiz logistycznych Terminy szkolenia 25-26 sierpień 2016r., Gdańsk - Mercure Gdańsk Posejdon**** 20-21 październik

Bardziej szczegółowo

Strategia opakowań na przykładzie branży mleczarskiej. Agnieszka Kowalska

Strategia opakowań na przykładzie branży mleczarskiej. Agnieszka Kowalska Strategia opakowań na przykładzie branży mleczarskiej Agnieszka Kowalska Polskie Towarzystwo Ekonomiczne Oddział w Toruniu Toruń 2011 Recenzja prof. zw. Aldon Zalewski Redaktor prowadzący Adam P. Balcerzak

Bardziej szczegółowo

PROGRAM NR 2(4)/T/2014 WSPIERANIE AKTYWNOŚCI MIĘDZYNARODOWEJ

PROGRAM NR 2(4)/T/2014 WSPIERANIE AKTYWNOŚCI MIĘDZYNARODOWEJ PROGRAM NR 2(4)/T/2014 WSPIERANIE AKTYWNOŚCI MIĘDZYNARODOWEJ IMiT 2014 1 1. CELE PROGRAMU Program ma na celu podnoszenie kwalifikacji zawodowych artystów tańca oraz doskonalenie kadry pedagogicznej i badawczo-naukowej

Bardziej szczegółowo

I. Charakterystyka przedsiębiorstwa

I. Charakterystyka przedsiębiorstwa I. Charakterystyka przedsiębiorstwa Firma odzieżowa jest spółką cywilną zajmującą się produkcją odzieży i prowadzeniem handlu hurtowego w całym kraju. Jej siedziba znajduje się w Chorzowie, a punkty sprzedaży

Bardziej szczegółowo

Sesja III ERASMUS po roku 2013 Plan prezentacji:

Sesja III ERASMUS po roku 2013 Plan prezentacji: Sesja III ERASMUS po roku 2013 Plan prezentacji: 1. Cele ET 2020 i komunikat na temat modernizacji systemów szkolnictwa wyŝszego jako tło załoŝeń nowego programu 2014-2020. 2. Co wiemy dzisiaj o programie

Bardziej szczegółowo

Marketing us³ug w teorii i praktyce. Jolanta Radkowska Krzysztof Radkowski. Pañstwowej Wy szej Szko³y Zawodowej im. Witelona w Legnicy

Marketing us³ug w teorii i praktyce. Jolanta Radkowska Krzysztof Radkowski. Pañstwowej Wy szej Szko³y Zawodowej im. Witelona w Legnicy Marketing us³ug w teorii i praktyce Jolanta Radkowska Krzysztof Radkowski seria wydawnicza Pañstwowej Wy szej Szko³y Zawodowej im. Witelona w Legnicy Jolanta

Bardziej szczegółowo

Zakład Produkcji Spożywczej JAMAR Szczepaniak sp.j Albertów 69, 42-165 Lipie

Zakład Produkcji Spożywczej JAMAR Szczepaniak sp.j Albertów 69, 42-165 Lipie Zakład Produkcji Spożywczej JAMAR Szczepaniak sp.j Albertów 69, 42-165 Lipie Albertów 25.01.2016r Podstawowym celem praktyki zawodowej odbywanej w Firmie JAMAR sp. jawna jest nabycie umiejętności praktycznych,

Bardziej szczegółowo

ORGANIZACJE POZARZĄDOWE A PROGRAM EUROPEJSKIEJ WSPÓŁPRACY TERYTORIALNEJ

ORGANIZACJE POZARZĄDOWE A PROGRAM EUROPEJSKIEJ WSPÓŁPRACY TERYTORIALNEJ NOWA www.nowa-amerika.net AMERIKA ORGANIZACJE POZARZĄDOWE A PROGRAM EUROPEJSKIEJ WSPÓŁPRACY TERYTORIALNEJ STANOWISKO ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH POLSKO-NIEMIECKIEGO REGIONU PRZYGRANICZNEGO 1 Przedstawiciele

Bardziej szczegółowo

ZMIANY W PODATKACH 2016 - VAT, PIT, CIT

ZMIANY W PODATKACH 2016 - VAT, PIT, CIT ZMIANY W PODATKACH 2016 - VAT, PIT, CIT Informacje o usłudze Numer usługi 2016/01/25/8058/2080 Cena netto 599,00 zł Cena brutto 599,00 zł Cena netto za godzinę 99,83 zł Cena brutto za godzinę 99,83 Możliwe

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZENIE nr 1/2016 REKTORA WYŻSZEJ SZKOŁY EKOLOGII I ZARZĄDZANIA W WARSZAWIE z dnia 15.01.2016 r.

ZARZĄDZENIE nr 1/2016 REKTORA WYŻSZEJ SZKOŁY EKOLOGII I ZARZĄDZANIA W WARSZAWIE z dnia 15.01.2016 r. ZARZĄDZENIE nr 1/2016 REKTORA WYŻSZEJ SZKOŁY EKOLOGII I ZARZĄDZANIA W WARSZAWIE z dnia 15.01.2016 r. w sprawie zmian w zasadach wynagradzania za osiągnięcia naukowe i artystyczne afiliowane w WSEiZ Działając

Bardziej szczegółowo

Hanna Kosarczyn* Wsparcie dla ma³ych i œrednich firm w ramach programów realizowanych przez Polsk¹ Agencjê Rozwoju Przedsiêbiorczoœci

Hanna Kosarczyn* Wsparcie dla ma³ych i œrednich firm w ramach programów realizowanych przez Polsk¹ Agencjê Rozwoju Przedsiêbiorczoœci ORUM LIDERÓW Hanna Kosarczyn* Wsparcie dla ma³ych i œrednich firm w ramach programów realizowanych przez Polsk¹ Agencjê Rozwoju Przedsiêbiorczoœci orum Programy liderów realizowane przez Polsk¹ Agencjê

Bardziej szczegółowo

W LI RZECZPOSPOLITA POLSKA Warszawa, J 1j listopada 2014 roku Rzecznik Praw Dziecka Marek Michalak

W LI RZECZPOSPOLITA POLSKA Warszawa, J 1j listopada 2014 roku Rzecznik Praw Dziecka Marek Michalak zgodnie pozostawać placówka W LI RZECZPOSPOLITA POLSKA Warszawa, J 1j listopada 2014 roku Rzecznik Praw Dziecka Marek Michalak ZEW/500/33/20 14/JK Pani Joanna Kluzik-Rostkowska Minister Edukacji Narodowej

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr 27/2012. Senatu Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach. z dnia 26 kwietnia 2012 roku

Uchwała Nr 27/2012. Senatu Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach. z dnia 26 kwietnia 2012 roku Uchwała Nr 27/2012 Senatu Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach z dnia 26 kwietnia 2012 roku w sprawie Wewnętrznego Sytemu Zapewniania Jakości Kształcenia Na podstawie 9 ust. 1 pkt 9 rozporządzenia

Bardziej szczegółowo

Opodatkowanie spółki komandytowo-akcyjnej; stan aktualny, projektowane zmiany

Opodatkowanie spółki komandytowo-akcyjnej; stan aktualny, projektowane zmiany Opodatkowanie spółki komandytowo-akcyjnej; stan aktualny, projektowane zmiany 1. Omówienie proponowanych zmian przepisów dot. SKA; jak efektywnie przygotować się na zmiany, 2. Uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego

Bardziej szczegółowo

Warto wiedzieæ - nietypowe uzale nienia NIETYPOWE UZALE NIENIA - uzale nienie od facebooka narkotyków czy leków. Czêœæ odciêtych od niego osób wykazuje objawy zespo³u abstynenckiego. Czuj¹ niepokój, gorzej

Bardziej szczegółowo

Tajemnice Skutecznego Telemarketingu

Tajemnice Skutecznego Telemarketingu Tajemnice Skutecznego Telemarketingu Jak sprzedawaæ i umawiaæ spotkania z Klientami? Cele szkolenia. Opis szkolenia. Warsztaty efektywnego prowadzenia rozmów telefonicznych przeznaczone s¹ dla wszystkich

Bardziej szczegółowo

jak oceniać efektywność i jakość e-nauczania? krótkie wprowadzenie w problematykę Jerzy M. Mischke, emerytowany profesor AGH, profesor Wyższej Szkoły Gospodarki Anna K. Stanisławska, Uniwersytet Marii

Bardziej szczegółowo

Wolontariat w Polsce. Gimnazjum Szkoła ponadgimnazjalna. Scenariusz lekcji wychowawczej z wykorzystaniem burzy mózgów. 45 min

Wolontariat w Polsce. Gimnazjum Szkoła ponadgimnazjalna. Scenariusz lekcji wychowawczej z wykorzystaniem burzy mózgów. 45 min Gimnazjum Szkoła ponadgimnazjalna Scenariusz lekcji wychowawczej z wykorzystaniem burzy mózgów 45 min Wolontariat w Polsce Autorka scenariusza: Małgorzata Wojnarowska Cele lekcji: Uczeń: wyjaśnia znaczenie

Bardziej szczegółowo

JOB TRAININGS POWSTAŁ W ODPOWIEDZI NA ROSNĄCĄ POTRZEBĘ PROFESJONALNEGO KONSULTINGU SZKOLENIOWEGO DEDYKOWANEGO ZESPOŁOM RÓŻNORODNYM.

JOB TRAININGS POWSTAŁ W ODPOWIEDZI NA ROSNĄCĄ POTRZEBĘ PROFESJONALNEGO KONSULTINGU SZKOLENIOWEGO DEDYKOWANEGO ZESPOŁOM RÓŻNORODNYM. JOB TRAININGS POWSTAŁ W ODPOWIEDZI NA ROSNĄCĄ POTRZEBĘ PROFESJONALNEGO KONSULTINGU SZKOLENIOWEGO DEDYKOWANEGO ZESPOŁOM RÓŻNORODNYM. Job Trainings jest częścią Grupy Job. Nasze działania z zakresu zarządzania

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE Nazwa przedmiotu: Kierunek: Rodzaj przedmiotu: obowiązkowy Rodzaj zajęć: Wyk., Ćw. Zarządzanie strategiczne Strategic Management Zarządzanie i Inżynieria Produkcji Management and Production Engineering

Bardziej szczegółowo

Opis szkolenia. Dane o szkoleniu. Program. BDO - informacje o szkoleniu

Opis szkolenia. Dane o szkoleniu. Program. BDO - informacje o szkoleniu Opis szkolenia Dane o szkoleniu Kod szkolenia: 729013 Temat: Studia Podyplomowe Menedżer Procesów Biznesowych 5 Październik - 29 Czerwiec Warszawa, Akademii Finansów i Biznesu - Warszawa, ul.stokłosy 3,

Bardziej szczegółowo

WYJASNIENIA I MODYFIKACJA SPECYFIKACJI ISTOTNYCH WARUNKÓW ZAMÓWIENIA

WYJASNIENIA I MODYFIKACJA SPECYFIKACJI ISTOTNYCH WARUNKÓW ZAMÓWIENIA Szczecin dnia 28.07.2015r. Akademia Sztuki w Szczecinie Pl. Orła Białego 2 70-562 Szczecin Dotyczy: Przetarg nieograniczony na dostawę urządzeń i sprzętu stanowiącego wyposażenie studia nagrań na potrzeby

Bardziej szczegółowo

Regulamin Konkursu Start up Award 9. Forum Inwestycyjne 20-21 czerwca 2016 r. Tarnów. Organizatorzy Konkursu

Regulamin Konkursu Start up Award 9. Forum Inwestycyjne 20-21 czerwca 2016 r. Tarnów. Organizatorzy Konkursu Regulamin Konkursu Start up Award 9. Forum Inwestycyjne 20-21 czerwca 2016 r. Tarnów 1 Organizatorzy Konkursu 1. Organizatorem Konkursu Start up Award (Konkurs) jest Fundacja Instytut Studiów Wschodnich

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie nowego pracownika. wydanie 1. ISBN 978-83-255-0049-8. Autor: Justyna Tyborowska. Redakcja: Joanna Tyszkiewicz

Wprowadzenie nowego pracownika. wydanie 1. ISBN 978-83-255-0049-8. Autor: Justyna Tyborowska. Redakcja: Joanna Tyszkiewicz Wprowadzenie nowego pracownika wydanie 1. ISBN 978-83-255-0049-8 Autor: Justyna Tyborowska Redakcja: Joanna Tyszkiewicz Wydawnictwo C.H. Beck Ul. Gen. Zajączka 9, 01-518 Warszawa Tel. (022) 311 22 22 Faks

Bardziej szczegółowo