Problem funkcjonalności prezentacji kartograficznych w internetowych serwisach informacyjnych. Paweł J. Kowalski

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Problem funkcjonalności prezentacji kartograficznych w internetowych serwisach informacyjnych. Paweł J. Kowalski"

Transkrypt

1 Problem funkcjonalności prezentacji kartograficznych w internetowych serwisach informacyjnych 1. WPROWADZENIE Paweł J. Kowalski Kiedy w pracy zawodowej lub życiu codziennym zasiadam przed komputerem podłączonym do sieci internetowej, to robię to zazwyczaj w bardzo konkretnym celu aby znaleźć określoną informację. Zależy mi przede wszystkim na łatwym i szybkim wyszukaniu potrzebnych danych, komunikatów, opracowań, utworów... Najczęściej poszukiwania dotyczą prostych acz pożytecznych informacji: bieżących wydarzeń na świecie, rozkładu jazdy autobusów, połączeń kolejowych, prognozy pogody na najbliższe dni, oferty turystycznej jakiegoś zakątka kraju, itd. Niekiedy poszukiwania sięgają głębiej: w zasoby encyklopedyczne wydawnictw, archiwa czasopism czy też dokumentacje instytucji publicznych. Wiele z tych informacji jest odniesionych do przestrzeni geograficznej i są dostępne w formie kartograficznej: mapy, planu, szkicu itp. Coraz częściej w internecie znaleźć można zaawansowane prezentacje kartograficzne: interaktywne i multimedialne. Jednak niezależnie od użytej technologii, tym co decyduje o sukcesie przekazu informacji jest funkcjonalność witryny internetowej i poszczególnych jej komponentów. Spore grono użytkowników szuka w sieci zabawy, i coraz częściej... ucieczki od rzeczywistości; w tym celu powstają profilowane strony rozrywkowe, sieciowe gry, wirtualne pokoje rozmów, pamiętniki internetowe zwane blogami itd. Ale bez specjalnych ankiet i testów można stwierdzić, że przeważająca większość użytkowników sieci to poszukiwacze informacji tej doraźnej, powszedniej, jak i pogłębionej, będącej przejawem działalności naukowej, twórczej czy gospodarczej. Dla nich internet jest wygodnym i użytecznym narzędziem. To dla nich (dla nas) projektanci serwisów internetowych dążą do optymalizacji stron pod kątem funkcjonalności. Podstawowym celem referatu jest zwrócenie uwagi na tę praktyczną stronę internetu, która wydaje się oczywista, gdy zeń korzystamy, a jednak często umyka podczas projektowania kartograficznych prezentacji internetowych. W niniejszym opracowaniu będzie mowa przede wszystkim o internecie graficznym (World Wide Web), choć nie można zapominać, że internet umożliwia nie tylko publikowanie informacji w sieci WWW, ale także bezpośrednią komunikację poprzez pocztę elektroniczną, grupy dyskusyjne czy też komunikatory internetowe. 2. FUNKCJONALNOŚĆ STRON INTERNETOWYCH Przedmioty codziennego użytku są tym bardziej funkcjonalne, im mniej się nad ich funkcjonalnością zastanawiamy. Tak też jest podczas korzystania z internetu Problematyka funkcjonalności Jednym z najważniejszych i najstarszych kierunków w architekturze i urbanistyce jest funkcjonalizm. Głównym założeniem funkcjonalizmu, który także współcześnie odgrywa dużą rolę, jest uznanie nadrzędności funkcji oraz traktowanie jako pochodnych takich elementów jak: forma, konstrukcja czy materiał. To podejście uzależnia zarówno własności techniczne jak i walory estetyczne od założonej funkcjonalności dzieła. Ta charakterystyczna dla sztuki użytkowej teza znajduje także zastosowanie w innych twórczych dziedzinach. Internet a funkcjonalność Redagowanie serwisów internetowych (zwane najczęściej webmasteringiem) jest sztuką projektowania i realizacji konstrukcji (witryn, stron, prezentacji, dokumentów)

2 mających oprócz wartości użytkowych także artystyczne. Pierwiastek artystyczny jest nieodzowny w projektach internetowych, zwłaszcza jeśli są one związane z działalnością kulturalną lub rozrywkową. Jednak dziedzinę, którą można by nazwać architekturą cyberprzestrzeni 1, zdominowało podejście pragmatyczne, w którym kluczową rolę odgrywa funkcjonalność. Żeby zrozumieć główną przyczynę rozwoju badań nad funkcjonalnością (web usability) wystarczy przytoczyć kilka liczb opisujących niezwykłą ewolucję sieci globalnej w ostatnich latach. Od 1999 roku, w którym liczbę serwerów internetowych oszacowano na ok. 10 milionów a ich użytkowników na ok. 200 milionów, do maja 2005 roku zarejestrowano blisko 65 milionów serwerów WWW, a liczba użytkowników przekroczyła magiczny 1 miliard korzystających z sieci (dane z serwisów: ServerWatch 2005 i ClickZ 2005). Definicja funkcjonalności Funkcjonalność jest obecnie traktowana jako dyscyplina polegająca na stosowaniu zasad naukowej obserwacji, pomiaru i projektowania podczas tworzenia i modyfikowania stron internetowych w celu zwiększenia łatwości użytkowania, walorów poznawczych, użyteczności i dostępności (M. Pearrow 2002). Być może trafniejszym tłumaczeniem angielskiego określenia usability w tym znaczeniu byłaby funkcjonalizacja, zaś funkcjonalność pozostałaby efektem funkcjonalizacji. Niestety, w polskich tłumaczeniach podręczników funkcjonalności w wielu różnych kontekstach używa się tego samego słowa. Zgodnie z powyższą definicją celem projektowania jest uzyskanie odpowiedniej jakości produktu wyrażającej się następującymi własnościami: użytecznością (wyposażeniem, wysoką jakością i aktualnością treści), dostępnością (możliwością odczytania różnymi urządzeniami i szybkością pobierania), wygodą użytkowania, praktycznością. Funkcjonalność jest ich wypadkową sumaryczną oceną tego, jak wiele korzyści czerpie użytkownik z produktu możliwie niewielkim nakładem pracy i czasu. W tym sensie, jako cecha wartościująca, będzie omawiana w niniejszym referacie. To założenie jest ważne o tyle, że funkcjonalnością nazywa się potocznie liczbę opcji, stopni swobody, funkcji, w jakie wyposażono dane narzędzie lub przedmiot Projektowanie serwisów internetowych Serwisem internetowym (witryną) jest systemowo, funkcjonalnie i wizualnie połączony zbiór dokumentów hipertekstowych (stron) i elementów multimedialnych. Projektowanie serwisów internetowych jest wyczerpująco opisane w literaturze tematu. Mimo różnych podejść stosowanych przez autorów można przytoczyć następujący typowy schemat projektowania: 1. Zdefiniowanie wymagań stawianych witrynie (cel, przeznaczenie), 2. Opracowanie scenariuszy działań użytkownika, 3. Określenie zawartości i struktury witryny, 4. Zdefiniowanie mapy witryny i jej funkcjonowania, 5. Zdefiniowanie schematu nawigacji i układu stron, 6. Redagowanie stron i tworzenie aplikacji, 7. Publikacja, 8. Testowanie użyteczności witryny, 9. Poprawki i zmiany projektowe. W poszczególnych etapach realizacji uczestniczą specjaliści różnych dziedzin: projektant informacji (architekt witryny), grafik, redaktor tekstów, technolog interfejsu, inżynier strony internetowej. Nad całością czuwa producent witryny pełniący zwykle funkcję kierownika zespołu. Działalność zespołu nie kończy się w chwilą publikacji stron, 2

3 ponieważ aktualizacje i modyfikacje serwisu powinny przebiegać cyklicznie przez cały czas działania serwera internetowego (A. Phyo 2003). Redagowanie dokumentów hipertekstowych Mimo że na każdym etapie zapadają decyzje wpływające na ostateczną funkcjonalność serwisu, kluczowym etapem jest redagowanie poszczególnych stron. Podstawowym sposobem zapisu dokumentów publikowanych w internecie jest HTML (Hypertext Markup Language) język formatowania hipertekstu, w którym kodowanie odbywa się za pomocą specjalnych znaczników, określających głównie sposób wyświetlania tekstu na stronie. Obecnie rekomendowany jest standard XHTML w wersji 1.0, będący następcą HTML-a i stanowiący kombinację jego stabilności i możliwości nowoczesnego metajęzyka XML (Extensible Markup Language) rozszerzalnego języka znaczników. W przeciwieństwie do strukturalnego kodu HTML, składnia XML zawiera znaczniki semantyczne, odnoszące się do treści dokumentu. Niewątpliwą zaletą wspomnianych języków jest łatwość programowania: prosta składnia i bogactwo narzędzi edycyjnych, wśród których są dedykowane edytory HTML, popularne edytory tekstu, programy graficzne i systemy informacji geograficznej. Do odczytu stron WWW służą popularne, darmowe i praktycznie uniwersalne przeglądarki internetowe. Optymalizacja stron internetowych Spośród licznych wytycznych projektowych warto wymienić kilka istotnie poprawiających funkcjonalność. Są to: właściwy dobór formy wizualnej wg przeznaczenia projektowanej strony, używanie standardów kodowania tekstu i elementów multimedialnych, unikanie nietypowej składni hipertekstu oraz nowości technicznych, optymalizacja plików graficznych (kompresja) i dodatków multimedialnych, zachowanie przejrzystej kompozycji strony, określenie niezbędnych elementów funkcyjnych (interaktywnych), logiczne umieszczanie i opisywanie odnośników (hiperłączy), dodanie elementów pomocniczych (etykiety, komentarze), definiowanie metainformacji dokumentów, Większość z podanych wskazówek wymaga wykorzystania technik optymalizacji zwiększających dostępność serwisu i szybkość pobierania zawartości stron (A.B. King 2003). Właściwie jedynym kryterium optymalizacji jest czas pobierania strony, zwany czasem odpowiedzi systemu. Jak wykazują badania systemów komputerowych prowadzone od końca lat 60-tych czas odpowiedzi krótszy niż 0,1 sekundy nie powoduje widocznych opóźnień, a czas reakcji w granicach 0,1 1 sekundy daje użytkownikowi komfort ciągłości pracy mimo zauważalnej zwłoki systemu. Maksymalnym okresem skupienia uwagi podczas dialogu człowiek-komputer jest 10 sekund. Jeśli czas pobierania strony nie powinien przekraczać dziesięciu sekund, to w sieci o przepustowości 1,5 Mb/s teoretycznie należałoby ograniczyć rozmiar strony do 2 MB, a przy najwolniejszych łączach modemowych do 35 kilobajtów. Niestety wielkość strony, na którą jako projektanci mamy wpływ, to nie wszystko. Czas odpowiedzi w przypadku internetu zależy też od: wydajności serwera, parametrów łącza, bieżącego obciążenia sieci i wreszcie sprzętu użytkownika. Te czynniki znacznie wydłużają oczekiwanie na załadowanie strony, a są niestety nieprzewidywalne i niezależne od nas. Proces optymalizacji serwera internetowego w pewnym stopniu minimalizuje ich wpływ na ostateczną wydajność strony Projektowanie zorientowane na użytkownika Aby osiągnąć zamierzony poziom funkcjonalności należy stosować ściśle określone zasady projektowania. Projektowanie zorientowane na użytkownika (UCD user centered design) uwzględnia nie tylko oczekiwania, ale także możliwości i ograniczenia przeciętnego użytkownika produktu. Projektowanie UCD opiera się na badaniach 3

4 interakcji człowiek-komputer (CHI 2 ) oraz wiedzy z zakresu psychologii czynników ludzkich, percepcji, ergonomii itd. Zrozumienie zdolności percepcyjnych człowieka a także mechanizmów zapamiętywania i zapominania stanowi fundament tego typu badań. Wbrew powszechnej opinii o odczłowieczeniu komputerowych wirtualnych światów w centrum zainteresowania profesjonalnych projektantów internetowych pozostaje zawsze człowiek. W większości przypadków użytkownicy internetu poszukują funkcjonalnych serwisów informacyjnych, edukacyjnych, usługowych i innych. Funkcjonalnych to znaczy w tym przypadku dobrze spełniających swoją rolę informacyjną lub komunikacyjną, odpowiadających potrzebom klientów. W ekonomii sieciowej witryna internetowa jest jedynym obszarem oddziaływania na klienta jest jednocześnie folderem reklamowym, materiałem marketingowym, magazynem, sklepem i obsługą klienta. Z punktu widzenia usługodawców internetowych konkurencja odległa jest tylko o jedno kliknięcie (J. Nielsen 2003). Sukcesem w sieci jest nie tyle przyciągnięcie uwagi potencjalnego klienta, ale zatrzymanie go w swojej witrynie na dłużej i spowodowanie by powrócił ponownie. Testowanie funkcjonalności Pozostaje jeszcze jeden problem: jak sprawdzić, czy nowy lub modernizowany serwis jest poprawnie zaprojektowany. Otóż weryfikacja funkcjonalności powinna odbywać się zawsze w praktyce (na rzeczywistych danych i dokumentach, a nie na prototypach). Jedną z możliwości jest ocena heurystyczna wykonywana przez ekspertów (J. Nielsen 1994). Jest tania i łatwa do realizacji, a przy tym pozwala ona wykryć ok. 80% błędów projektowych na stronach. Jednak ta metoda nie jest tak skuteczna jak testy z udziałem użytkowników. Najskuteczniejszą metodą badania funkcjonalności jest testowanie. W fazie projektowania odbywa się na grupach testowych, po opublikowaniu natomiast bezpośrednio w środowisku pracy użytkownika. Do przeprowadzenia testów potrzebny jest szczegółowy plan eksperymentów oraz stanowisko testowe. Metodologia testowania funkcjonalności jest wciąż mało popularna, mimo że warsztat testowy i technikę badań można dostosować do własnych możliwości finansowych, a efekty jej stosowania w ostatecznym rozrachunku dają wymierne korzyści. Dzięki testom funkcjonalności możliwe jest sprawdzenie błędnych założeń projektowych nie uwzględniających praw UCD, a są to głównie: przyjęcie sposobu rozumowania i działania projektanta, które różnią się od zachowania użytkownika, użycie sztywnej logiki działania i struktury systemu, która w praktyce nie musi być odpowiednia i zrozumiała przez użytkownika zastosowanie rozwiązań technicznych nie uwzględniających wyposażenia i zdolności użytkownika. Z tego zestawienia wynika, iż bez zgromadzenia niezbędnych informacji na temat potencjalnych użytkowników (tzw. populacji) nie jest możliwa prawidłowa realizacja projektu. Przeprowadzona już w pierwszym etapie projektu ankieta powinna zawierać dane dotyczące minimalnych wymagań ze strony użytkowników, ograniczeń technicznych, preferencji, zwyczajów, wieku i wykształcenia użytkowników. Dane te eksperci do spraw funkcjonalności przekształcają w konkretne wytyczne projektowe. 3. FUNKCJONALNOŚĆ W KARTOGRAFII Zagadnienie funkcjonalności w kartografii dotyczy w równej mierze tradycyjnych, drukowanych map, jak i komputerowych wizualizacji kartograficznych. O ile jednak wykształcony przez wieki tradycyjny proces redagowania i reprodukcji map i atlasów rozwiązuje większość problemów użytkowych, o tyle w kartografii numerycznej pozostają niezbadane obszary oddziaływania prezentacji na odbiorcę i odwrotnie. 4

5 3.1. Kartografia numeryczna Fundamentalne problemy kartografii, takie jak: optymalizacja zniekształceń odwzorowawczych, skalowanie i generalizacja, różne aspekty symbolizacji zostały już teoretycznie zdefiniowane i dostatecznie dobrze rozwiązane, aby mapa w postaci finalnej mogła być użytecznym i wygodnym produktem. O funkcjonalności mapy decyduje czytelność treści, pomocna w interpretacji legenda, wygodny podział sekcyjny i sposób składania arkusza itd.; w przypadku atlasów również dobór i układ map, skorowidz i indeksy, kompozycja całości. Interaktywność W przypadku kartograficznej prezentacji numerycznej jej funkcjonalność zależy prawie wyłącznie od urządzenia, zwykle komputera, za pomocą którego użytkownik ją obsługuje. Kluczowym dla użytkownika elementem urządzenia jest środowisko operacyjne (interfejs), które od momentu uruchomienia w 1981 roku komputera Xerox Star ma charakter graficzny, a którego obsługa bazuje na wskazywaniu i klikaniu aktywnych pól interfejsu. Pojęcie interfejsu odnosi się do map w dwojaki sposób. Po pierwsze mapa sama jest interfejsem świata rzeczywistego umożliwiając np. orientację i nawigację w przestrzeni. Po drugie może zawierać elementy interfejsu aplikacji obsługującej mapę. Mówi się wtedy o mapie interaktywnej wspomaganej komputerowo prezentacji graficznej charakteryzującej się intuicyjną obsługą i wyposażeniem w narzędzia wskazywania obiektów, zmiany widoku czy alternatywnej wizualizacji obiektów (M.P. Peterson 1995). Interaktywność, której istotą jest oddziaływanie użytkownika za pomocą myszy czy klawiatury na przebieg realizacji programu, może być stopniowana w zależności od tego jak wiele zadań może użytkownik wykonać. Pierwszy poziom interaktywności to zaledwie możliwość uruchomienia i zatrzymania programu np. odtworzenie filmu lub animacji kartograficznej (P.J. Kowalski 2002). Zaawansowana interakcja jest natomiast rodzajem nadzorowanej zmienności (dynamiki) konwersacyjnym trybem wyświetlania. Czym bardziej rozbudowany interfejs, czym silniejsza interakcja, tym więcej uwagi należy skupić na funkcjonalności prezentacji. Hipermedialność Nawigacja hipermedialna jako funkcja interfejsu użytkownika (hipertekstu, hipermapy itp.) jest często traktowana na równi z dynamicznością i interaktywnością prezentacji (A.M. MacEachren 1998). Każdy aktywny element prezentacji (przycisk sterujący, element legendy, znak na mapie, opis mapy) może wywoływać określoną akcję (uruchomienie predefiniowanej funkcji) lub też może mieć charakter odnośnika (hiperlink) powodującego wyświetlenie innej części prezentacji (np. tekstu, dźwięku, obrazu) lub przeniesienie do innego dokumentu w systemie. Badania nad zastosowaniami hipertekstu sięgają lat sześćdziesiątych, ale faktyczna popularyzacja hipermedialności nastąpiła wraz z rozwojem sieci internetowej i multimedialnych środków przekazu i w tym świetle będzie omówiona w kolejnych rozdziałach. Multimedialność Multimedia to zarówno różne postaci danych (tekst, obrazy, dźwięk), jak i system informatyczny służący do ich przetwarzania, archiwizacji i dystrybucji. Komputer centralny element systemu multimedialnego to w równej mierze narzędzie, jak i środek przekazu (W. Cartwright i in. 1999). A internet to główny kanał dystrybucji nowych technologii i właściwych danych, ale także, tak jak w przypadku hipertekstu, Korzyści z zastosowania multimediów w kartografii są wielorakie: płyną głównie z faktu odciążenia obrazu i wyniesienia części informacji poza pole widzenia użytkownika. Nośnikiem tej uzupełniającej informacji może być dźwięk (sygnały, odgłosy, melodie, głos lektora), obraz (fotografia, film) lub tekst uzupełniający legendę lub związany z danym obiektem geograficznym. 5

6 Celem wykorzystania środków multimedialnych jest wspomaganie percepcji przekazu. Jednak jak się okazuje atrakcyjność środków formalnych przytłacza niejednokrotnie użytkownika, który nie jest w stanie prawidłowo interpretować treści przekazu (W. Cartwright 1998). Pozostaje więc zachowanie dużej rozwagi na etapie projektowania prezentacji, a przede wszystkim jasne określenie celu, do jakiego media uzupełniające mają być wykorzystane. Omówione nowe zjawiska w kartografii, niegraficzne wymiary map wydają się atrakcyjne, ale niosą też niebezpieczeństwa. Konieczność umiejętnego, rozważnego stosowania interaktywności i multimedialności stała się oczywista dopiero w aplikacjach internetowych ograniczonych rygorami technicznymi i weryfikowanych na żywo przez użytkowników Kartografia w internecie U zarania kartografii internetowej mapy były jednym z elementów grafiki ilustracyjnej towarzyszącej dokumentom tekstowym. Wraz z rozwojem technik udostępniania baz danych w sieciach rozległych pojawiły się ogólnodostępne systemy informacji geograficznej, nazywane także serwisami geoinformacyjnymi. Rozwojowi technologicznemu towarzyszy zmiana funkcji, jakie pełnią mapy na stronach WWW. Tradycyjnie każda mapa pełni rolę poznawczą: służy do badania, odkrywania faktów, zależności przestrzennych, następstw przyczynowo-skutkowych. Ale coraz częściej jest funkcjonalnym elementem graficznego interfejsu strony internetowej (M.-J. Kraak 2001). Rozwój kartografii internetowej Interfejs graficzny z takimi, można już rzec, klasycznymi elementami jak menu, okna, ikony, nim został wprowadzony do produktów komercyjnych, przeszedł proces długotrwałego testowania w laboratoriach koncernów informatycznych (Xerox PARC, Apple itd.). Rozwój interfejsu internetowego przebiega zupełnie inaczej błyskawicznie i do tego na żywym organizmie użytkowników. Nowe pomysły zostają natychmiast weryfikowane przez użytkowników: dobre stają się standardami, złe są odrzucane. Jacob Nielsen, autorytet w dziedzinie funkcjonalności, nazywa to zjawisko projektowym darwinizmem w przeciwieństwie do kreacjonizmu projektantów oprogramownia (2003). Analogiczna sytuacja ma miejsce w kartografii numerycznej, której ekspansja w sieci globalnej jest zgoła innym zjawiskiem niż trwający latami proces adaptacji technik informatycznych. Z jednej strony rosnące wymagania użytkowników, a z drugiej coraz bogatsza oferta specjalistycznego oprogramowania przyśpieszają rozwój nowych kartograficznych form przekazu, ale jednocześnie eliminują nieudane rozwiązania. Zasoby kartograficzne w internecie Prezentacje kartograficzne w internecie można podzielić wg zakresu funkcjonowania na trzy podstawowe klasy: mapy ilustracyjne, które towarzyszą dokumentom hipertekstowym, kartograficzne publikacje internetowe: mapy i atlasy udostępnione w sieci, serwisy informacji geograficznej bazy danych geograficznych w internecie. 6

7 ryc. 1. Jedyna mapa na stronie głównej Kancelarii Premiera Rady Ministrów RP pełni funkcję odnośnika do spisów powiatów (KPRM 2005). Jest znamiennym reprezentantem polskiej kartografii internetowej na stronach najwyższych władz państwowych. ryc. 2. Mapa przestrzeni powietrznej Kraju z wyświetlonymi interaktywnie strefami niebezpiecznymi i korytarzami wojskowymi wraz z opisem. Zredagowana w formacie Flash, charakteryzuje się dużą przejrzystością przy stosunkowo bogatej treści opisowej (ARL 2005). 7

8 W zależności od zastosowanej technologii publikacji zmieniają się możliwości funkcjonalne wizualizacji internetowej. Mapy ilustracyjne nie wymagają użycia innych niż standardowe technik internetowych: język HTML i zapis obrazów rastrowych (ryc. 1). W drugiej grupie z pełną dowolnością wykorzystywane są formaty grafiki wektorowej, np. Macromedia Flash (ryc. 2) i techniki programowania: Java, JavaScript itp. W ostatniej grupie pojawiają się specjalistyczne narzędzia udostępniania baz danych geograficznych zwane serwerami map. Cechuje je duża wydajność i użyteczność: szeroki zakres skal i stopni dynamicznej generalizacji, wiele opcji nawigacyjnych, możliwość selekcji graficznej i atrybutowej (ryc. 3). Specyfikę serwisów geoinformacyjnych w porównaniu do typowych serwisów internetowych pokazano w tabeli: Narzędzia Serwis standardowy proste w obsłudze, ogólnodostępne (w tym darmowe) edytory tekstu, także nakładki na programy graficzne lub systemy informacyjne Serwer map złożone (najczęściej kosztowne) oprogramowanie serwera map oraz system informacji geograficznej Format Odczyt dokumenty HTML i obrazy rastrowe JPG, GIF, PNG; interpretacja kodu po stronie klienta (w przeglądarce) ogólnodostępne, darmowe przeglądarki internetowe ewentualnie: wtyczki (plug-in) instalowane zwykle automatycznie i jednorazowo dokumenty XML i obrazy generowane dynamicznie rastrowe lub wektorowe; interpretacja kodu po stronie serwera i częściowo po stronie klienta specjalistyczne przeglądarki geoinformacji lub aplikacje integrujące się z przeglądarką internetową (często wymagany jest MS Internet Explorer w określonej wersji) ryc. 3. Baza Danych Ogólnogeograficznych w pełnym zakresie treści od 1: do 1: udostępniona w internecie za pomocą programu ArcIMS firmy ESRI. Serwis ma większość zalet architektury serwera map, lecz podstawowym ograniczeniem jego dostępności jest fakt, że działa tylko w przeglądarce Internet Explorer z zainstalowaną aplikacją ArcExplorer (GUGiK 2005) 8

9 4. FUNKCJONALNOŚĆ SERWISÓW KARTOGRAFICZNYCH Cały problem z funkcjonalnością polega na tym, że pozostaje ona w opozycji do atrakcyjności wyglądu. Jednak to czy strona będzie efektywna okazuje się w praktyce ważniejsze niż fakt, że jest efektowna Specyfika prezentacji informacji w internecie Jednym z najczęściej popełnianych nadużyć na stronach internetowych jest umieszczanie informacji redagowanej w sposób tradycyjny, tak jak do publikacji drukowanych: książek, opracowań naukowych itp. Automatyczny zapis publikacji na format dokumentu hipertekstowego jest oczywiście możliwy i niestety często stosowany, ale takie działanie można nazwać nadużyciem możliwości środka przekazu i odbiorców. Internet wymaga zupełnie innego organizowania elementów i treści przekazu. Dotyczy to zarówno tekstów jak i wszelkich informacji obrazowych, w tym kartograficznych. Przekaz tradycyjny a przekaz ekranowy Przekaz internetowy jest obarczony wszystkimi ograniczeniami urządzenia dostępowego, którym najczęściej jest komputer z podłączonym monitorem 3. Śledzenie ekranu, nawet jeśli jest to ciekłokrystaliczny monitor o wysokiej rozdzielczości, nie jest nadal tak łatwe i wygodne jak czytanie z nośnika analogowego jakim jest papier. Przyczyną dyskomfortu jest zarówno rozdzielczość obrazu (dużo mniejsza niż dają najsłabsze drukarki), migotanie obrazu, odblask powierzchni ekranu, jak i nienaturalna pozycja ciała podczas korzystania z komputera. W zastosowaniach kartograficznych powyższe mankamenty nośnika obrazu mają nieco mniejsze znaczenie, ponieważ czytanie mapy odbywa się inaczej: nielinearnie, aczasowo. Poza tym ograniczenia graficzne obrazu komputerowego (powierzchni, rozdzielczości czy palety barwnej) rekompensują interaktywne narzędzia zmiany widoku, symbolizacji treści czy choćby dynamicznej generalizacji. Nie ulega też wątpliwości, że w kartografii cyfrowej adaptacja tradycyjnych pojęć (mapy, metody, narzędzia itd.) zaowocowała pojawieniem się nowej jakości: wizualizacji kartograficznej. Nowoczesne multimedialne, interaktywne formy kartograficznej prezentacji jako ukształtowane w przestrzeni cyfrowej są naturalnie przystosowane do prezentacji ekranowej. Przekaz internetowy Kardynalną zasadą projektowania serwisów internetowych jest dążenie do spójności i przejrzystości wypowiedzi. Konieczne jest dość silne uproszczenie formy i treści publikacji oraz ułożenie informacji według ważności. Nie ma, co prawda, jednoznacznych kryteriów oceny informacji, ale można posłużyć się wartościowaniem stosowanym w dziennikarstwie opierającym się na znaczeniu, aktualności informacji, bliskości relacjonowanych wydarzeń, kontrowersyjności tematu, czy niecodzienności informacji. Hierarchizacja i uogólnienie odnoszą się zarówno do całego serwisu 4 jak i poszczególnych stron. W strukturze serwisu strona główna i poszczególne podstrony są kolejnymi poziomami szczegółowości, wyodrębnianymi drogą grupowania, streszczania i filtrowania informacji. W obrębie pojedynczej strony następuje usunięcie wszelkich zbędnych elementów (np. ozdobników graficznych) i ograniczenie mało istotnych, ukonkretnienie całości. W układzie tekstu hierarchizacja przejawia się umieszczeniem najistotniejszych informacji na początku strony, używaniem wielopoziomowej struktury nagłówków i możliwie częstym stosowaniem list i tabel. Powyższe zabiegi, które w przypadku tekstów są specyficzne dla zastosowań internetowych, w kartografii są niezbędnym etapem procesu redakcji, a generalizacja jako wypadkowa selekcji, typizacji i hierarchizacji treści jest immanentną cechą map. Uogólnienie internetowych prezentacji kartograficznych jest z reguły większe niż ich 9

10 odpowiedników stacjonarnych. Jest to spowodowane nie tylko ograniczeniami graficznymi, ale także koniecznością transmisji danych poprzez sieć. Poza generalizacją obraz kartograficzny podlega także symbolizacji. Także tu niezbędna jest minimalizacja środków wyrazu oraz wykorzystanie zrozumiałych schematów znaczeniowych. I w tym aspekcie praktyka kartograficzna odpowiada wymogom internetu, dzięki temu że wykształciła własny uniwersalny język wypowiedzi język znaków umownych. Funkcjonalizacja poprzez generalizację i symbolizację sprawia, że strona internetowa staje się przyjazna użytkownikowi, który w bezkresnym oceanie informacji szuka najczęściej konkretnego, czytelnie zredagowanego dokumentu, a jeśli go znajdzie nie poświęci więcej niż kilka minut na jego przejrzenie. O potrzebie maksymalnej generalizacji treści i formy świadczą statystyki wizyt: w ciągu miesiąca przeciętny użytkownik internetu przegląda ponad 1000 stron, spędzając godzin przy komputerze, co daje średnio mniej niż 1 minutę poświęconą jednej stronie (Nielsen/NetRatings 2005). Podane wartości uświadamiają skalę problemu, mimo że mają charakter szacunkowy i są uśrednione. Skala problemu to w tym wypadku proporcja liczby dostępnych w sieci dokumentów (liczby jedenastocyfrowej) do czasu, jakim dysponuje użytkownik (liczonym najczęściej w minutach) Zasady funkcjonalności prezentacji kartograficznych w internecie Funkcjonalność jest jednym z podstawowych celów projektowania serwisów internetowych. Mapa, plan czy wizualizacja będąca jednym z elementów serwisu internetowego podlega tym samym regułom projektowania, testowania i oceny, które dotyczą serwisu, jako systemowej całości i pojedynczej strony internetowej, jako podstawowego elementu struktury serwisu. W 1990 roku, a więc jeszcze przed boomem internetowym końca wieku Nielsen i Molich (1990) zdefiniowali zasady oceny heurystycznej systemu komputerowego. Te wypracowane eksperymentalnie prawa definiujące poziom funkcjonalności systemu można także współcześnie, z pewnymi modyfikacjami, zastosować do projektowania i oceny geoinformacyjnych serwisów internetowych. Widoczność stanu systemu Widoczność stanu systemu jest rzeczą priorytetową jest niezbędna użytkownikowi do orientacji, gdzie w danym momencie się znajduje i jak zachowuje się system. Konieczne jest więc po pierwsze wyraźne określenie globalnej nazwy strony w systemie domen internetowych, a po drugie lokalizacji dokumentu w strukturze danego serwisu. Analogicznie prezentacje kartograficzne powinny zawierać tytuły, opisy i nazwy geograficzne. Rzecz to oczywista, a jednak bagatelizowana przez grafików projektujących elementy stron internetowych (ryc. 4). 10

11 ryc. 4. Zestaw map podziału administracyjnego Polski i poszczególnych województw pokazujący rozmieszczenie szkół (PPE 2005). Enigmatyczny tytuł serwisu, brak nazw na mapie i konieczność korzystania z pobocznego spisy tekstowego obniża funkcjonalność i wartość edukacyjną map. Kolejna ważna informacja podawana użytkownikowi powinna dotyczyć aktualnie wykonywanej operacji i reakcji systemu. Mechanizm zwrotnej reakcji systemu przydatny jest zwłaszcza, gdy użytkownik korzystający z powolnego połączenia (np. przez modem) musi długo czekać na odpowiedź z serwera i pobranie strony. Serwisy zbudowane na mechanizmach baz danych przestrzennych są dodatkowo narażone na opóźnienia, co powinno być sygnalizowane użytkownikowi (ryc. 8). Dostosowanie systemu do świata rzeczywistego Zdumiewający jest fakt, jak wiele projektów stron nie posiada tej naturalnej cechy polegającej na wykorzystaniu reguł rządzących realnym, otaczającym nas światem i języka, którym posługuje się użytkownik. Wykorzystanie utrwalonych w pamięci człowieka schematów codziennych czynności jest najlepszym sposobem przyciągnięcia odbiorcy (ryc. 5). Metafory na stronach internetowych odwołują się do doświadczenia i przyzwyczajeń użytkownika. Stąd tak skuteczne i często stosowane są np. metafory zakładek z katalogów bibliotecznych, czy też koszyka na zakupy w wirtualnych sklepach. Jednak błędem jest upodobnienie strony internetowej do realnych miejsc lub przedmiotów. Odtworzenie struktury pięter i stoisk centrum handlowego jest o tyle nieefektywne, że klient szuka produktów wg kategorii i ceny, a nie położenia w sklepie. Topologia hipertekstu daje nieporównywalnie większe możliwości nawigacji. W tym miejscu również warto dodać, że stosowanie grafiki trójwymiarowej w interfejsach internetowych nie zwiększa ich funkcjonalności: nie zapewnia reprezentacji wielowymiarowej przestrzeni informacyjnej, a jednocześnie komplikuje obsługę. 11

12 ryc. 5. Przykład serwisu, w którym odrzucono skojarzenia graficzne (np. symbolu lupy na rzecz zbyt uproszczonego plusa) oraz naturalne schematy mentalne (Wafao 2002). Zwykle wyszukuje się tylko jednej kategorii obiektów, co tu nie jest możliwe. Dodatkowo w interfejsie wymieszane są etykiety angielskie i polskie. Warstwa językowa, tak jak szata graficzna strony, powinna być dostosowana do konkretnego odbiorcy. Międzynarodowy charakter internetu wymaga stosowania wersji narodowych stron, co nie oznacza prostego przetłumaczenia tekstu na język odbiorców. Przygotowanie wielojęzycznych serwisów wymaga indywidualnego podejścia do słownictwa, symboliki i wszelkich odwołań kulturowych. A niezależnie od zasięgu oddziaływania strony projektant powinien posługiwać się naturalnym językiem docelowej populacji (a nie np. żargonem technicznym). W kartografii z powodu częstego wykorzystania specjalistycznego obcojęzycznego oprogramowania konieczne jest przetłumaczenie wszelkich komunikatów systemowych na język polski. Swobodne sterowanie systemem W oryginalne zasada ta brzmi: kontrola użytkownika a swoboda. Chodzi przede wszystkim o umożliwienie użytkownikowi łatwej nawigacji pomiędzy stronami, dokonania rezygnacji lub ponowienia transakcji, a także bezpiecznego wyjścia z serwisu. Jednocześnie swobodzie operowania musi towarzyszyć szereg wewnętrznych zabezpieczeń przed nietypowym zachowaniem użytkownika. Podstawowe elementy nawigacyjne, jakimi są odnośniki (hiperłącza), mogą przenosić użytkownika do innej sekcji serwisu (odnośniki nawigacji strukturalnej) lub na strony tematycznie powiązane z bieżącym tekstem (odnośniki skojarzeniowe 5 ). W obu przypadkach aktywny tekst lub obraz powinien jednoznacznie określać docelowe miejsce: czy jest to strona internetowa, plik archiwum czy np. multimedia. Dodatkowo każdemu z odnośników można przypisać tytuł ujawniający się na etykietach, co będzie omówione dalej. Na stronach o charakterze kartograficznym odnośniki mogą pojawiać się w treści mapy i wśród elementów pozaramkowych. Odpowiednikiem nawigacji strukturalnej będą wszystkie aktywne pola i narzędzia pozwalające zmienić zasięg widoku. Przykładowo pola wewnątrzramkowe mogą przenosić do sąsiednich arkuszy mapy (ryc. 6), a kliknięcie w 12

13 obraz mapy może powiększać skalę. Niezależnie, opcje zmiany widoku można umieścić w pasku narzędziowym, jeśli jest przewidziany. ryc. 6. Oprogramowanie serwera map SilverSoft, wykorzystywane w kilku polskich serwisach informacyjnych udostępnia narzędzia łatwej nawigacji, w tym poprzez okno pomocnicze, wyświetlenia informacji o danym obiekcie i wyszukiwania informacji z bazy danych (SilverSoft 2005). Druga grupa odnośników, wiązanych z konkretnym znakiem na mapie, umożliwia skojarzenie treści mapy z dokumentami opisowymi dotyczącymi wybranych obiektów. Wypada w tej sytuacji umieścić jasną informację o rodzaju docelowych dokumentów (inna mapa, fotografia, opis tekstowy itp.) Łatwość obsługi jest wprost proporcjonalna do przejrzystości i ergonomii systemu. Jednym z głównych grzechów projektantów jest fascynacja nowymi technologiami i stosowanie ich bez wyraźnej potrzeby i bez umiaru. W zastosowaniach kartograficznych format Flash czy skrypty Java są dziś niezbędne dla uzyskania odpowiedniej funkcjonalności, ale trzeba pamiętać o trudnościach, jakie może napotkać użytkownik nie posiadający najnowszych wersji przeglądarek i wtyczek. Niewielu decyduje się na aktualizację własnego oprogramowania; częściej po prostu zrezygnują z wizyty na stronie. Spójność i standaryzacja Proces zapisu stron internetowych, jak wspomniano wcześniej, jest w znacznym stopniu znormalizowany. World Wide Web Consortium kontroluje rozwój i rekomenduje większość standardów internetowych, takich jak HTML, XML i inne. Z kolei rozwojem standardów oprogramowania i danych geograficznych, w tym technologii internetowych, zajmuje się Open Geospatial Consortium (OGC). Jednak dobór standardu, ostateczny wygląd i działanie strony to już indywidualna wizja projektanta. Środowisko graficzne (GUI) systemu operacyjnego lub popularnego programu biurowego jest większości użytkownikom dobrze znane. Najczęściej wykonywane 13

14 czynności (uruchomienie aplikacji, otworzenie nowego dokumentu itd.) szybko utrwalają się w pamięci, a poznanie interfejsu aplikacji umożliwia intuicyjne używanie pozostałych funkcji. Dzięki standaryzacji interfejsów aplikacji dedykowanych konkretnej platformie systemowej użytkownik szybciej uczy się obsługi nieznanych mu programów. Dzieje się tak dzięki modelowi mentalnemu, który jest utrwalany i odtwarzany podczas korzystania z wszelkich przedmiotów i urządzeń. Inaczej jest w przypadku interfejsu witryn internetowych, które, przynajmniej teoretycznie, mogą mieć dowolną formę i zawartość. Kreatywność stoi jednak w opozycji do funkcjonalności. Ponieważ użytkownicy są przyzwyczajeni do kompozycji i funkcji najpopularniejszych serwisów takich jak Amazon, Yahoo, Google, Microsoft itd., to one są wzorcem funkcjonalności. Projekty przypominające te klasyczne interfejsy nie wymagają uczenia się wiedzę o funkcjonowaniu popularnych witryn użytkownik już posiada (ryc. 7). ryc. 7. Mazowiecki System Informacji Przestrzennej udostępniony w technologii Geomedia WebMap (BGWM 2004). Typowe dla aplikacji kartograficznych okna interaktywnej legendy, informacji, podglądu i przybornik narzędzi, czytelnie rozmieszczone i opisane, ułatwiają obsługę serwisu. Znaki ostrzegawcze Można uznać, iż ostrzeganie przed niebezpieczeństwem jest nieodzownym elementem każdego złożonego systemu. Oczywiście realne zagrożenie zdrowia określone np. na znakach drogowych jest nieporównywalne z tym, jakiego możemy doświadczyć w podróży infostradą, ale trzeba pamiętać, że coraz więcej potencjalnie niebezpiecznych (choćby dla własnego mienia) operacji wykonywanych jest poprzez sieć, np. podczas korzystania z internetowego banku. Wyświetlenie komunikatu o potencjalnych problemach to szczególny przypadek informacji o stanie systemu. Powinno to nastąpić każdorazowo przed wysłaniem poufnych danych, wykonaniem nietypowej czynności itp. Jednym z częściej pojawiających się problemów w serwisach geoinformacyjnych jest, jak już wspomniano, konieczność instalacji dodatków programowych do przeglądarki lub w systemie operacyjnym (ryc. 8). 14

15 ryc. 8. Proces instalacji apletu obsługującego serwis internetowy GIS Mazowsza (BGWM 2004). W pierwszej fazie system sygnalizuje ładowanie danych, a po instalacji pojawia się komunikat o konieczności ponownego uruchomienia systemu. Zasada ta mówi także, iż ważniejsze niż komunikowanie jest po prostu unikanie możliwych do przewidzenia problemów. Podczas projektowania i aktualizacji należy kompleksowo sprawdzić aktualność odnośników, działanie apletów itd. Pewnym ułatwieniem dla użytkownika jest automatyczna aktualizacja systemu, która dokonuje się podczas pierwszej wizyty na stronie. System podpowiedzi Zasada ta jest uzupełnieniem zagadnienia standaryzacji interfejsu. Źródłem wiedzy człowieka jest w równej mierze jego pamięć, jak i sygnały płynące z zewnątrz. Użycie w projekcie standardowych rozwiązań jest odwołaniem się do doświadczenia, a uzupełniające wiedzę użytkownika podpowiedzi powinny być umieszczone w samym systemie. W przypadku nietypowej struktury strony czy oryginalnych ikon wskazówki są niezbędne. Szczególnym przypadkiem podpowiedzi jest informacja o rozmiarze pliku przeznaczonego do pobrania ze strony, jeśli jego rozmiar jest większy niż kb. Subtelną, nie obciążającą graficznie strony formą pomocy są etykiety, które mogą być przypisane różnym elementom interfejsu: odnośnikom, obrazom itd. Zestaw komentarzy i podpowiedzi nie może być zbyt rozbudowany. Etykiety stały się tak popularnym elementem prezentacji kartograficznych, że zatraciły swoją pomocniczą funkcję i stały się alternatywą dla odnośników. W wielu przypadkach wyświetlona etykieta przysłania obraz mapy, a gdy jest obszerna, dodatkowo zmusza do przytrzymania kursora w jednej pozycji w czasie odczytywania (ryc. 9). Innym poważnym błędem merytorycznym i funkcjonalnym jest stosowanie etykiet zamiast nazw na mapie, które w kartografii internetowej są często jedynym elementem lokalizującym przestrzennie. 15

16 ryc. 9. Mapa regionów fizycznogeograficznych Polski, na której etykiety zastępują treść nazewniczą oraz zawierają obszerne treści uzupełniające (NASK 2005). Elastyczność i wydajność Dobrze zaprojektowany serwis internetowy powinien ułatwiać pracę zarówno początkującym jak i zaawansowanym klientom. Pierwszy kontakt z serwisem nie może odstraszyć strona powinna wyświetlić się z minimalnym zestawem funkcji. Większości użytkowników ta uproszczona wersja strony wystarczy. Natomiast zaawansowany użytkownik znajdzie dla siebie wersję rozbudowaną (pełną). Niestety przeglądarki internetowe nie umożliwiają jeszcze stosowania innego udogodnienia dla doświadczonych internautów tzw. przyśpieszaczy np. skrótów klawiaturowych. Ten bardzo wygodny mechanizm stosowany jest w większości aplikacji. Takie rozwiązanie stosują wszystkie serwisy wyszukiwawcze (wyszukiwarki internetowe), których widok początkowy zawiera podstawowe funkcje, a opcjonalnie umożliwia rozszerzenie zapytania. Estetyka i oszczędność Jak wspomniano na wstępie w projektowaniu stron internetowych jest więcej inżynierii niż sztuki. Oszczędne gospodarowanie przestrzenią strony i grafiką powinno w efekcie podkreślać istotne treści jednocześnie nie zacierając indywidualnego, estetycznego wyglądu strony (ryc. 10). Ze szczególną rozwagą należy używać silnych bodźców wizualnych i dźwiękowych, takich jak animacje, czy też muzyka w tle. 16

17 ryc. 10. Plan Warszawy firm MapMedia i Datacom Software (2005) mimo dość bogatej bazy adresowej i łatwej obsługi ma kilka istotnych wad funkcjonalnych: okno mapy wypełnia automatycznie i całkowicie ekran a kompozycja strony jest nieefektywna z powodu powtórzenia spisu warstw tematycznych i pozostawienia pustych pól. Znaki umowne symboliczne nie przystają wielkością do treści prezentowanej w skali mapy. Dodatkowo pojawia się animowana reklama. Jak łatwo się przekonać podczas dłuższych sesji internetowych najsłabiej zauważalne stają się animowane, migające kolorami banery reklamowe. Jest to zjawisko powszechne i naturalne nazwane adaptacją sensoryczną. Ten mechanizm obronny powoduje, że każdy długotrwały bodziec zostaje przeniesiony w tło postrzegania lub też, co gorsza, może wywołać rozdrażnienie. Istnieje kilka rozsądnych zastosowań animacji, takich jak: pokazanie przejść między dwoma stanami, zmian zjawisk w czasie, ogląd obiektów w trzech wymiarach, wreszcie przyciągnięcie uwagi. Jednak należy unikać animacji o charakterze automatycznym, to znaczy takich, które wyzwala moment otwarcia strony i, co gorsza, działają w pętli. Dobrym rozwiązaniem jest natomiast użycie animacji aktywowanych ruchem kursora, np. zmiana koloru sygnatury po najechaniu na nią. Instrukcje techniczne Nawet doskonale zaprojektowany serwis internetowy powinien zawierać instrukcję obsługi zwaną pomocą on-line. W najprostszym przypadku jest to lista często zadawanych pytań FAQ (frequently asked questions), która, pod warunkiem częstej aktualizacji, będzie dobrym wsparciem dla początkujących. Bardziej rozbudowane systemy pomocy przypominają podręczniki zorganizowane tematycznie, z indeksami i wewnętrzną wyszukiwarką. Przy założeniu standaryzacji serwisu pomoc ma mieć charakter wyłącznie uzupełniający. Niedopuszczalne jest na przykład zmuszanie użytkownika do zapoznania się z instrukcją obsługi w celu wejścia do serwisu. Również sama strona pomocy powinna być łatwa do znalezienia i intuicyjna w obsłudze. 17

18 ryc. 11. Pomimo uproszczonego charakteru prezentacji, Emapa (2005) zawiera szczegółową mapę Polski i fragmentu Europy, niestety nie posiada legendy ani pomocy technicznej. W kartografii tradycyjnie objaśniającą, komentującą rolę pełni legenda mapy. W internecie mamy do czynienia głównie z mapami typu seeing mapami tematycznymi do szybkiego oglądania, które częstokroć, ze względu na swą prostotę, występują bez jakiejkolwiek legendy. Tam gdzie treść mapy jest nieco bogatsza powinno znaleźć się objaśnienie znaków umownych (ryc. 11). Ale legenda może być także interaktywnym narzędziem zmiany zakresu treści mapy, a w bardziej zaawansowanych serwisach także symbolizacji. Stąd też kwestię legendy mapy należy rozpatrywać nie tylko w aspekcie pomocy czy podpowiedzi, ale także jako komponent sterujący na stronie. Zasady dodatkowe Wyżej wymienione zasady są tylko bazą funkcjonalności i powinny być uzupełniane kolejnymi. Wynika to głównie z rozwoju nowych technologii wykorzystywanych w internecie. Źródłem wielu szczegółowych zasad funkcjonalności dopasowanych do określonych celów jest także doświadczenie projektanta. Poza omówionymi wcześniej zasadami projektowania informacji i realizacji stron hipertekstowych stosuje się wiele prostych a jednocześnie efektywnych zabiegów wspomagających percepcję i zapamiętywanie informacji. Na koniec musi pojawić się stwierdzenie, iż nie jest konieczne formalne i rygorystyczne traktowanie wszystkich zasad funkcjonalności. Otóż każda z opisanych zasad może być złamana lub zmodyfikowana, ale tylko wtedy, kiedy są ku temu szczególne przesłanki. Bo najważniejszy jest zawsze człowiek, który otrzyma produkt i będzie z niego korzystał. 18

19 5. PODSUMOWANIE Strony internetowe, jak i inne produkty powszechnego użytku (samochód, telewizor, aparat fotograficzny itd.) spełniają oczekiwania użytkowników, o ile zaprojektowano je zgodnie z zasadami funkcjonalności. Mapy z reguły dobrze spełniają swe funkcje dzięki przestrzeganiu reguł projektowania, a w kartografii projektowanie jest z definicji zorientowane na użytkownika. W teorii przekazu kartograficznego bez odbiorcy nie ma wszak mowy o komunikowaniu. Tak więc tradycyjna metodyka kartograficzna, zarówno teoria jak i praktyka, znakomicie sprawdzają się w zastosowaniach internetowych. Z punktu widzenia użytkownika mapa pełni rolę poznawczą. Rozwój technologii cyfrowej zmienił narzędzia i zakres zadań kartografii oraz umożliwił użytkownikom geoinformacji samodzielną pracę redagowanie map na własny użytek, w sposób interaktywny, w celu stymulowania myślenia i odkrywania świata. M.-J. Kraak (1998) nazywa tę metodę badań kartografią poszukiwawczą i stawia ją w opozycji do kartografii tradycyjnej: prezentacyjnej, powszechnej. Jednocześnie internet jest tym medium, w którym personalizacja przekazu stale zyskuje na znaczeniu. Widać stąd, że rozwój nowych myśli i pojęć w kartografii przebiega zgodnie z tymi trendami, których przekaźnikiem jest sieć globalna. Ocena Analiza funkcjonalności prezentacji kartograficznych na polskich stronach internetowych prowadzi przede wszystkim do zdumiewającego spostrzeżenia, jak wiele działa stron, związanych z poznawaniem czy administrowaniem przestrzenią, których funkcjonalność jest zerowa. Otóż wiele stron turystycznych, serwisów regionalnych czy organizacji samorządowych informuje o przestrzeni bez użycia mapy! A przecież mapa jest najskuteczniejszą formą odpowiedzi na pytania: gdzie jestem?, gdzie znajduje się..., co znajduje się w..., którędy? itp. Od publikacji przed pięcioma laty autorskiej oceny polskiej kartografii internetowej (Kowalski 2000) poziom kartograficzny opracowań zmienił się nieznacznie. Wzrósł jednak udział prezentacji przygotowanych profesjonalnie pod względem technicznym. Działa też więcej serwisów geoinformacyjnych. Przegląd stron, z których tylko charakterystyczne przykłady zaprezentowano w referacie, pokazuje wyraźny rozdział publikacji kartograficznych w polskiej sieci na kartografię ilustracyjną i zaawansowane serwisy geoinformacyjne. Niska funkcjonalność prezentacji z pierwszej grupy polega na niewielkim wyposażeniu funkcyjnym, natomiast w drugiej grupie przeważają opracowania nieosiągalne technologicznie dla wielu internautów. Czym większa specjalizacja serwisu, tym trudniej zapewnić dostępność szerokiemu gronu użytkowników. Wydaje się ponadto, że wysoki poziom zaawansowania technologicznego wpływa negatywnie na jakość kartograficzną opracowań. Na jednym biegunie jest więc użyteczność, na drugim dostępność opracowań. Wnioski Krytyczna ocena wspomnianej dychotomii znalazła wyraz w tytule opracowania, w którym problem to nie tylko zespół zagadnień to także wskazanie na konieczność wypracowania kompromisu między uniwersalnością, funkcjonalnością i walorami estetycznymi map internetowych. Jest to zadanie trudne, ale jego rozwiązanie jest racją bytu kartografii w internecie. W kartografii internetowej największą trudność stanowi zapis informacji geograficznej (położenia i geometrii zjawisk oraz własności graficznych znaków), który przy jednoczesnej prostocie i małej objętości powinien zapewnić odpowiednią szczegółowość i czytelność obrazu mapy. Obecnie wykorzystując w sposób profesjonalny specjalistyczne oprogramowanie kartograficzne można osiągnąć dużą efektywność przekazu i estetykę. Ale do tego oprócz narzędzi potrzebne są: wyobraźnia i umiejętności projektanta i programisty serwisu oraz kartografa. Rozwiązaniem tytułowego problemu 19

20 jest stosowanie w równej mierze wiedzy kartograficznej i opisywanych w referacie zasad funkcjonalności. 6. SPISY 6.1. Literatura Beddoe D., 1997, CartoInternet: Considerations for Publishing Data-Driven Maps on the World Wide Web. 18th International Cartographic Conference proceedings, s Sztokholm Cartwright W., 1998, Przyczynek do procedury oceny multimedialnych produktów kartograficznych. W: Systemy informacji przestrzennej VIII Konferencja Naukowo-Techniczna, s Cartwright W., Peterson M.P., Gartner G., 1999, Multimedia Cartography. Berlin, Springer-Verlag Grygorenko W. 1970, Redakcja i opracowanie map ogólnogeograficznych. Warszawa, Państwowe Przedsiębiorstwo Wydawnictw Kartograficznych King A.B., 2003, Zwiększ szybkość! Optymalizacja serwisów internetowych. Gliwice, Helion Kowalski P.J., 2000, Polska kartografia w Internecie. W: Kartografia polska u progu XXI wieku - XXVII OKK wizualizacja internetowa Kowalski P.J. 2002, Kartografia dynamiczna wyzwanie metodyczne i techniczne. W: Świat mapy, świat na mapie XII Szkoła Kartograficzna, s Kowalski P.J., 2003, Opracowanie metodyki redagowania dynamicznych prezentacji kartograficznych w systemach informacji geograficznej. Praca doktorska, Wydział Geodezji i Kartografii, Politechnika Warszawska Kraak M.-J., 1998, Kartograficzna metoda badań: mapy jako narzędzia odkryć. W: Systemy informacji przestrzennej VIII Konferencja Naukowo- Techniczna, s Kraak M.-J., 2001, Web Cartography - Developments and Prospects. London, New York, Taylor & Francis MacEachren A.M., 1998, Visualization - Cartography for the 21st Century. W: Systemy informacji przestrzennej VIII Konferencja Naukowo-Techniczna, s Nielsen J., 2003, Projektowanie funkcjonalnych serwisów internetowych. Gliwice, Helion Pearrow M., 2002, Funkcjonalność stron internetowych. Gliwice, Helion Peterson M.P., 1995, Interactive and Animated Cartography. Englewood Cliffs, Prentice- Hall Phyo A., 2003, Web Design - projektowanie atrakcyjnych stron WWW. Gliwice, Helion 6.2. Strony internetowe ARL, 2005, Mapa Ośrodka Zarządzania Przestrzenią Powietrzną Agencji Ruchu Lotniczego BGWM, 2004, Mazowiecki System Informacji Przestrzennej na stronie Biura Geodety Województwa Mazowieckiego. CODGiK, 2005, Skorowidze map topograficznych Polski na stronie Centralnego Ośrodka Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej /skorowidze/skorowidze.html Emapa, 2005, Mapa cyfrowa na stronie firmowej Emapa.pl GDDKiA, 2005, Strona Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad 20

Problematyka użyteczności serwisów internetowych

Problematyka użyteczności serwisów internetowych Przykład 1 Paweł J. owalski Problematyka użyteczności serwisów internetowych wykład 10 Przykład 3 Przykład 2 Etapy projektowania serwisu internetowego projekt informacji 1. Zdefiniowanie wymagań (cel,

Bardziej szczegółowo

Kartografia multimedialna krótki opis projektu. Paweł J. Kowalski

Kartografia multimedialna krótki opis projektu. Paweł J. Kowalski Kartografia multimedialna krótki opis projektu Paweł J. Kowalski Copyright Paweł J. Kowalski 2008 1. Schemat realizacji projektu 2 Celem projektu wykonywanego w ramach ćwiczeń z kartografii multimedialnej

Bardziej szczegółowo

Aplikacje webowe wspomagające działalność przedsiębiorstwa na przykładzie przychodni stomatologicznej

Aplikacje webowe wspomagające działalność przedsiębiorstwa na przykładzie przychodni stomatologicznej Aplikacje webowe wspomagające działalność przedsiębiorstwa na przykładzie przychodni stomatologicznej Małgorzata Barańska Wydział Informatyki i Zarządzania, Politechnika Wrocławska Beata Laszkiewicz Wydział

Bardziej szczegółowo

Aplikacja (oprogramowanie) będzie umożliwiać przygotowanie, przeprowadzenie badania oraz analizę wyników według określonej metody.

Aplikacja (oprogramowanie) będzie umożliwiać przygotowanie, przeprowadzenie badania oraz analizę wyników według określonej metody. Załącznik nr 1 Specyfikacja przedmiotu zamówienia Aplikacja (oprogramowanie) będzie umożliwiać przygotowanie, przeprowadzenie badania oraz analizę wyników według określonej metody. Słowniczek pojęć Badanie

Bardziej szczegółowo

WPROWADZENIE WYSZUKIWANIE OGŁOSZEŃ

WPROWADZENIE WYSZUKIWANIE OGŁOSZEŃ WPROWADZENIE 1. Cel dokumentu Celem dokumentu jest: Zapoznanie internauty z funkcjonalnością realizowaną przez Bazę Konkurencyjności. Dostarczenie szczegółowych informacji na temat podstron, które znajdują

Bardziej szczegółowo

Zastosowanie darmowych rozwiązań do testów użyteczności aplikacji internetowych

Zastosowanie darmowych rozwiązań do testów użyteczności aplikacji internetowych Zastosowanie darmowych rozwiązań do testów użyteczności aplikacji internetowych Konferencja SQAM 2008 Agenda Proces Projektowanie zorientowane na użytkownika 2. Dla początkujących : ) zlastrona.org; 3.

Bardziej szczegółowo

World Wide Web? rkijanka

World Wide Web? rkijanka World Wide Web? rkijanka World Wide Web? globalny, interaktywny, dynamiczny, wieloplatformowy, rozproszony, graficzny, hipertekstowy - system informacyjny, działający na bazie Internetu. 1.Sieć WWW jest

Bardziej szczegółowo

Załącznik techniczny przedmiotu zamówienia komponentu

Załącznik techniczny przedmiotu zamówienia komponentu Załącznik nr 1 mapowego dla portalu WWW Załącznik techniczny przedmiotu zamówienia komponentu 1.1 Komponent mapowy Zleceniodawcy pozostawia się wolną rękę w wyborze technologii w jakiej zostanie stworzony

Bardziej szczegółowo

omnia.pl, ul. Kraszewskiego 62A, 37-500 Jarosław, tel. +48 16 621 58 10 www.omnia.pl kontakt@omnia.pl

omnia.pl, ul. Kraszewskiego 62A, 37-500 Jarosław, tel. +48 16 621 58 10 www.omnia.pl kontakt@omnia.pl .firma Dostarczamy profesjonalne usługi oparte o nowoczesne technologie internetowe Na wstępie Wszystko dla naszych Klientów Jesteśmy świadomi, że strona internetowa to niezastąpione źródło informacji,

Bardziej szczegółowo

System EssentioCMS. Korzyści z zastosowania EssentioCMS

System EssentioCMS. Korzyści z zastosowania EssentioCMS e-mail: info@essentio.pl System EssentioCMS Profesjonalna strona internetowa stanowi nieocenione źródło informacji o firmie, jej usługach oraz produktach. Jest najnowocześniejszym medium pozyskiwania nowych

Bardziej szczegółowo

Co, kto, kiedy, jak, gdzie? Metadane. Metodyka opracowania i stosowania metadanych w Polsce

Co, kto, kiedy, jak, gdzie? Metadane. Metodyka opracowania i stosowania metadanych w Polsce Metodyka opracowania i stosowania metadanych w Polsce Adam Iwaniak Szkolenie w Luboradzy, ZCPWZ, 12-13.02.2009r. Metadane Metadane sumaryczny opis lub charakterystyka zbioru danych. Odpowiedź na pytania:

Bardziej szczegółowo

OLIMPIADA INFORMATYCZNA 2010 ROK ETAP SZKOLNY

OLIMPIADA INFORMATYCZNA 2010 ROK ETAP SZKOLNY KOD UCZNIA OLIMPIADA INFORMATYCZNA 2010 ROK ETAP SZKOLNY * Postaw znak x w okienku obok właściwej odpowiedzi. 1. Przybornik w programie Paint to element programu, w którym znajdują się: kolory przyciski

Bardziej szczegółowo

Temat: Ułatwienia wynikające z zastosowania Frameworku CakePHP podczas budowania stron internetowych

Temat: Ułatwienia wynikające z zastosowania Frameworku CakePHP podczas budowania stron internetowych PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W ELBLĄGU INSTYTUT INFORMATYKI STOSOWANEJ Sprawozdanie z Seminarium Dyplomowego Temat: Ułatwienia wynikające z zastosowania Frameworku CakePHP podczas budowania stron internetowych

Bardziej szczegółowo

Tom 6 Opis oprogramowania Część 8 Narzędzie do kontroli danych elementarnych, danych wynikowych oraz kontroli obmiaru do celów fakturowania

Tom 6 Opis oprogramowania Część 8 Narzędzie do kontroli danych elementarnych, danych wynikowych oraz kontroli obmiaru do celów fakturowania Część 8 Narzędzie do kontroli danych elementarnych, danych wynikowych oraz kontroli Diagnostyka stanu nawierzchni - DSN Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad Warszawa, 21 maja 2012 Historia dokumentu

Bardziej szczegółowo

System zarządzający grami programistycznymi Meridius

System zarządzający grami programistycznymi Meridius System zarządzający grami programistycznymi Meridius Instytut Informatyki, Uniwersytet Wrocławski 20 września 2011 Promotor: prof. Krzysztof Loryś Gry komputerowe a programistyczne Gry komputerowe Z punktu

Bardziej szczegółowo

Phocus.pl to polsko-japońska firma składająca się z grupy kreatywnych profesjonalistów, którzy współpracując razem tworzą porządne rzeczy.

Phocus.pl to polsko-japońska firma składająca się z grupy kreatywnych profesjonalistów, którzy współpracując razem tworzą porządne rzeczy. Phocus.pl - oferta O firmie Phocus.pl to polsko-japońska firma składająca się z grupy kreatywnych profesjonalistów, którzy współpracując razem tworzą porządne rzeczy. Naszym celem jest dostarczenie Państwu

Bardziej szczegółowo

PROGRAM NAUCZANIA DLA I I II KLASY GIMNAZJUM

PROGRAM NAUCZANIA DLA I I II KLASY GIMNAZJUM PROGRAM NAUCZANIA DLA I I II KLASY GIMNAZJUM Proporcje podziału godzin na poszczególne bloki Blok Liczba godzin I rok II rok Na dobry początek 7 Internet i gromadzenie danych 6 2 Multimedia 5 3 Edytory

Bardziej szczegółowo

Departament Geodezji i Kartografii Urzędu Marszałkowskiego Województwa Łódzkiego

Departament Geodezji i Kartografii Urzędu Marszałkowskiego Województwa Łódzkiego W ramach konkursu Internetowa Mapa Roku 2013 organizowanego przez Stowarzyszenie Kartografów Polskich Departament Geodezji i Kartografii Urzędu Marszałkowskiego Województwa Łódzkiego zgłasza dwa opracowania

Bardziej szczegółowo

Proporcje podziału godzin na poszczególne bloki. Tematyka lekcji. Rok I. Liczba godzin. Blok

Proporcje podziału godzin na poszczególne bloki. Tematyka lekcji. Rok I. Liczba godzin. Blok Proporcje podziału godzin na poszczególne bloki Blok Liczba godzin I rok II rok Na dobry początek 7 Internet i gromadzenie danych 6 2 Multimedia 5 3 Edytory tekstu i grafiki 6 4 Arkusz kalkulacyjny 7 4

Bardziej szczegółowo

Usługa Utilitia Korzystanie z Internetu przez Osoby Niepełnosprawne. Piotr Witek Utilitia.pl Kraków, 16 Lipca 2013 r.

Usługa Utilitia Korzystanie z Internetu przez Osoby Niepełnosprawne. Piotr Witek Utilitia.pl Kraków, 16 Lipca 2013 r. Usługa Utilitia Korzystanie z Internetu przez Osoby Niepełnosprawne Piotr Witek Utilitia.pl Kraków, 16 Lipca 2013 r. 1 Dostępność Informacji Dostępność informacji oznacza możliwość korzystania z treści

Bardziej szczegółowo

Zakres treści Czas. 2 Określenie charakteru i tematyki strony. Rodzaje witryn. Projekt graficzny witryny. Opracowanie skryptów

Zakres treści Czas. 2 Określenie charakteru i tematyki strony. Rodzaje witryn. Projekt graficzny witryny. Opracowanie skryptów Aplikacje internetowe KL. III Rok szkolny: 011/01 Nr programu: 31[01]/T,SP/MENIS/004.06.14 Okres kształcenia: łącznie ok. 180 godz. lekcyjne Wojciech Borzyszkowski Zenon Kreft Moduł Bok wprowadzający Podstawy

Bardziej szczegółowo

Nowoczesne narzędzia w relacjach z klientami

Nowoczesne narzędzia w relacjach z klientami Nowoczesne narzędzia w relacjach z klientami Jak robić to dobrze? Plan prezentacji o o o o o Wprowadzenie Co lubią internauci Kilka ważnych zasad projektowania Różne narzędzia ale taki sam proces Postępujące

Bardziej szczegółowo

Case study: Mobilny serwis WWW dla Kolporter

Case study: Mobilny serwis WWW dla Kolporter Case study: Mobilny serwis WWW dla Kolporter Sklep internetowy Kolporter.pl oferuje swoim Klientom blisko 100 000 produktów w tym: ksiąŝki, muzykę, film i gry. Kolporter postanowił stworzyć nowy kanał

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne: Statyczne witryny internetowe (na podstawie programu nr 351203)

Wymagania edukacyjne: Statyczne witryny internetowe (na podstawie programu nr 351203) Wymagania edukacyjne: Statyczne witryny internetowe (na podstawie programu nr 351203) Technikum - kl. 3 Td, semestr 5 i 6 Ocena niedostateczna dopuszczająca Wymagania edukacyjne wobec ucznia: Uczeń nie

Bardziej szczegółowo

IO - Plan wdrożenia. M.Jałmużna T.Jurkiewicz P.Kasprzyk M.Robak. 5 czerwca 2006

IO - Plan wdrożenia. M.Jałmużna T.Jurkiewicz P.Kasprzyk M.Robak. 5 czerwca 2006 IO - Plan wdrożenia M.Jałmużna T.Jurkiewicz P.Kasprzyk M.Robak 5 czerwca 2006 1 Spis treści 1 Wprowadzenie 3 1.1 Cel.......................................... 3 1.2 Zakres........................................

Bardziej szczegółowo

Baza wiedzy instrukcja

Baza wiedzy instrukcja Strona 1 z 12 Baza wiedzy instrukcja 1 Korzystanie z publikacji... 2 1.1 Interaktywny spis treści... 2 1.2 Przeglądanie publikacji... 3 1.3 Przejście do wybranej strony... 3 1.4 Przeglądanie stron za pomocą

Bardziej szczegółowo

Internet PR w praktyce Urszula Kandefer Łukasz Zawadowski Internet + PR = Internet PR Znaczenie Internetu do kreowania wizerunku Internet podstawowe źródło informacji Wzrost znaczenia internetu rozwój

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie standardów serii ISO 19100 oraz OGC dla potrzeb budowy infrastruktury danych przestrzennych

Wykorzystanie standardów serii ISO 19100 oraz OGC dla potrzeb budowy infrastruktury danych przestrzennych Wykorzystanie standardów serii ISO 19100 oraz OGC dla potrzeb budowy infrastruktury danych przestrzennych dr inż. Adam Iwaniak Infrastruktura Danych Przestrzennych w Polsce i Europie Seminarium, AR Wrocław

Bardziej szczegółowo

Internet, jako ocean informacji. Technologia Informacyjna Lekcja 2

Internet, jako ocean informacji. Technologia Informacyjna Lekcja 2 Internet, jako ocean informacji Technologia Informacyjna Lekcja 2 Internet INTERNET jest rozległą siecią połączeń, między ogromną liczbą mniejszych sieci komputerowych na całym świecie. Jest wszechstronnym

Bardziej szczegółowo

Monitoring procesów z wykorzystaniem systemu ADONIS

Monitoring procesów z wykorzystaniem systemu ADONIS Monitoring procesów z wykorzystaniem systemu ADONIS BOC Information Technologies Consulting Sp. z o.o. e-mail: boc@boc-pl.com Tel.: (+48 22) 628 00 15, 696 69 26 Fax: (+48 22) 621 66 88 BOC Management

Bardziej szczegółowo

Klient poczty elektronicznej

Klient poczty elektronicznej Klient poczty elektronicznej Microsoft Outlook 2010 wysyłaj i odbieraj pocztę elektroniczną, zarządzaj kalendarzem, kontaktami oraz zadaniami. Aplikacja Outlook 2010 to narzędzie spełniające wszystkie

Bardziej szczegółowo

p r o j e k t ROZPORZĄDZENIA MINISTRA SPRAW WEWNĘTRZNYCH I ADMINISTRACJI

p r o j e k t ROZPORZĄDZENIA MINISTRA SPRAW WEWNĘTRZNYCH I ADMINISTRACJI 08.12.2009 r. p r o j e k t ROZPORZĄDZENIA MINISTRA SPRAW WEWNĘTRZNYCH I ADMINISTRACJI w sprawie sposobu i trybu tworzenia, aktualizacji i udostępniania bazy danych obiektów topograficznych oraz bazy danych

Bardziej szczegółowo

REFERAT PRACY DYPLOMOWEJ

REFERAT PRACY DYPLOMOWEJ REFERAT PRACY DYPLOMOWEJ Temat pracy: Projekt i implementacja środowiska do automatyzacji przeprowadzania testów aplikacji internetowych w oparciu o metodykę Behavior Driven Development. Autor: Stepowany

Bardziej szczegółowo

2 Podstawy tworzenia stron internetowych

2 Podstawy tworzenia stron internetowych 2 Podstawy tworzenia stron internetowych 2.1. HTML5 i struktura dokumentu Podstawą działania wszystkich stron internetowych jest język HTML (Hypertext Markup Language) hipertekstowy język znaczników. Dokument

Bardziej szczegółowo

Książki elektroniczne

Książki elektroniczne strona 1 Książka elektroniczna (ebook, e-book, publikacja elektroniczna), to treść zapisana w formie elektronicznej, przeznaczona do odczytania za pomocą odpowiedniego oprogramowania zainstalowanego w

Bardziej szczegółowo

5-6. Struktura dokumentu html. 2 Określenie charakteru i tematyki strony. Rodzaje witryn. Projekt graficzny witryny. Opracowanie skryptów

5-6. Struktura dokumentu html. 2 Określenie charakteru i tematyki strony. Rodzaje witryn. Projekt graficzny witryny. Opracowanie skryptów Aplikacje internetowe KL. III Rok szkolny: 013/01 Nr programu: 31[01]/T,SP/MENIS/00.06.1 Okres kształcenia: łącznie ok. 170 godz. lekcyjne Moduł Bok wprowadzający 1. Zapoznanie z programem nauczania i

Bardziej szczegółowo

UNIWERSYTET RZESZOWSKI KATEDRA INFORMATYKI

UNIWERSYTET RZESZOWSKI KATEDRA INFORMATYKI UNIWERSYTET RZESZOWSKI KATEDRA INFORMATYKI LABORATORIUM TECHNOLOGIA SYSTEMÓW INFORMATYCZNYCH W BIOTECHNOLOGII Aplikacja bazodanowa: Cz. II Rzeszów, 2010 Strona 1 z 11 APLIKACJA BAZODANOWA MICROSOFT ACCESS

Bardziej szczegółowo

System komputerowy. Sprzęt. System komputerowy. Oprogramowanie

System komputerowy. Sprzęt. System komputerowy. Oprogramowanie System komputerowy System komputerowy (ang. computer system) to układ współdziałaniadwóch składowych: sprzętu komputerowegooraz oprogramowania, działających coraz częściej również w ramach sieci komputerowej.

Bardziej szczegółowo

Tworzenie prezentacji w MS PowerPoint

Tworzenie prezentacji w MS PowerPoint Tworzenie prezentacji w MS PowerPoint Program PowerPoint dostarczany jest w pakiecie Office i daje nam możliwość stworzenia prezentacji oraz uatrakcyjnienia materiału, który chcemy przedstawić. Prezentacje

Bardziej szczegółowo

PROBLEMY TECHNICZNE. Co zrobić, gdy natrafię na problemy związane z użytkowaniem programu DYSONANS

PROBLEMY TECHNICZNE. Co zrobić, gdy natrafię na problemy związane z użytkowaniem programu DYSONANS PROBLEMY TECHNICZNE Co zrobić, gdy natrafię na problemy związane z użytkowaniem programu DYSONANS Jeżeli stwierdziłeś występowanie błędów lub problemów podczas pracy z programem DYSONANS możesz skorzystać

Bardziej szczegółowo

SKRÓCONA INSTRUKCJA OBSŁUGI POCZTY ELEKTRONICZNEJ ZIMBRA WEBMAIL

SKRÓCONA INSTRUKCJA OBSŁUGI POCZTY ELEKTRONICZNEJ ZIMBRA WEBMAIL AKADEMIA MORSKA W SZCZECINIE ul. W ały Chrobrego 1-2 70-500 Szczecin telefon (+48 91) 480 93 3 6 fax (+48 91) 480 95 75 www.am.szczecin.pl e-mail:uci@am.szczecin.pl SKRÓCONA INSTRUKCJA OBSŁUGI POCZTY ELEKTRONICZNEJ

Bardziej szczegółowo

Program szkolnego koła informatycznego www.pl

Program szkolnego koła informatycznego www.pl Program szkolnego koła informatycznego www.pl Wstęp Program szkolnego koła www.pl ma na celu ujawnienie zainteresowań i kształtowanie uzdolnień młodzieży w dziedzinie informatyki. Zakłada się, że uczniowie

Bardziej szczegółowo

Przewodnik Szybki start

Przewodnik Szybki start Przewodnik Szybki start Program Microsoft Access 2013 wygląda inaczej niż wcześniejsze wersje, dlatego przygotowaliśmy ten przewodnik, aby skrócić czas nauki jego obsługi. Zmienianie rozmiaru ekranu lub

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z ZAJĘĆ KOMPUTEROWYCH W KLASIE 4 SZKOŁY PODSTAWOWEJ

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z ZAJĘĆ KOMPUTEROWYCH W KLASIE 4 SZKOŁY PODSTAWOWEJ WYMAGANIA EDUKACYJNE Z ZAJĘĆ KOMPUTEROWYCH W KLASIE 4 SZKOŁY PODSTAWOWEJ 1. W ZAKRESIE BEZPIECZNEGO POSŁUGIWANIA SIĘ KOMPUTEREM I OPROGRAMOWANIEM UCZEŃ: przestrzega podstawowych zasad bezpiecznej i higienicznej

Bardziej szczegółowo

Część I Rozpoczęcie pracy z usługami Reporting Services

Część I Rozpoczęcie pracy z usługami Reporting Services Spis treści Podziękowania... xi Wprowadzenie... xiii Część I Rozpoczęcie pracy z usługami Reporting Services 1 Wprowadzenie do usług Reporting Services... 3 Platforma raportowania... 3 Cykl życia raportu...

Bardziej szczegółowo

Wstęp 5 Rozdział 1. Przeglądarki 7

Wstęp 5 Rozdział 1. Przeglądarki 7 Wstęp 5 Rozdział 1. Przeglądarki 7 Informacje podstawowe 7 Internet Explorer 13 Mozilla Firefox 29 Rozdział 2. Surfowanie 51 Surfowanie przy pomocy paska adresowego 51 Odnośniki na stronach WWW 54 Nawigacja

Bardziej szczegółowo

Cechy systemu X Window: otwartość niezależność od producentów i od sprzętu, dostępny kod źródłowy; architektura klient-serwer;

Cechy systemu X Window: otwartość niezależność od producentów i od sprzętu, dostępny kod źródłowy; architektura klient-serwer; 14.3. Podstawy obsługi X Window 14.3. Podstawy obsługi X Window W przeciwieństwie do systemów Windows system Linux nie jest systemem graficznym. W systemach Windows z rodziny NT powłokę systemową stanowi

Bardziej szczegółowo

Pokaz slajdów na stronie internetowej

Pokaz slajdów na stronie internetowej Pokaz slajdów na stronie internetowej... 1 Podpisy pod zdjęciami... 3 Publikacja pokazu slajdów w Internecie... 4 Generator strony Uczelni... 4 Funkcje dla zaawansowanych użytkowników... 5 Zmiana kolorów

Bardziej szczegółowo

WYKONANIE OPROGRAMOWANIA DEDYKOWANEGO

WYKONANIE OPROGRAMOWANIA DEDYKOWANEGO Zapytanie ofertowe nr 1/2014 Wrocław, dn. 29.01.2014 Lemitor Ochrona Środowiska Sp. z o. o. ul. Jana Długosza 40, 51-162 Wrocław tel. recepcja: 713252590, fax: 713727902 e-mail: biuro@lemitor.com.pl NIP:

Bardziej szczegółowo

Tomasz Karwatka Janmedia Interactive tkarwatka@janmedia.pl www.janmedia.pl. ecommerce w czym tkwi siła naszych rozwiązań

Tomasz Karwatka Janmedia Interactive tkarwatka@janmedia.pl www.janmedia.pl. ecommerce w czym tkwi siła naszych rozwiązań Tomasz Karwatka Janmedia Interactive tkarwatka@janmedia.pl www.janmedia.pl ecommerce w czym tkwi siła naszych rozwiązań Janmedia Interactive : eksperci ecommerce Janmedia Interactive posiada autorski system

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy system oceniania z informatyki

Przedmiotowy system oceniania z informatyki Przedmiotowy system oceniania z informatyki Przedmiotowy system oceniania został skonstruowany w oparciu o następujące dokumenty: Rozporządzenie MEN z dnia 7 września 2004 roku w sprawie zasad oceniania,

Bardziej szczegółowo

Co to jest usability?

Co to jest usability? Co to jest usability? Użyteczność produktów interaktywnych stron internetowych, programów komputerowych, telefonów komórkowych to odczuwana przez użytkowników prostota i wygoda, naturalność wykonywania

Bardziej szczegółowo

Pytanie: Odpowiedź: Pytanie: Odpowiedź: . Pytanie: Odpowiedź: Pytanie: element multimedialny lub interaktywny Odpowiedź: Pytanie:

Pytanie: Odpowiedź: Pytanie: Odpowiedź: . Pytanie: Odpowiedź: Pytanie: element multimedialny lub interaktywny Odpowiedź: Pytanie: W pozycji Dodatkowe informacje pkt. 1 a) czytamy: przygotowanie elektronicznej (edytowalnej) wersji dokumentu, stanowiącego podział treści na ekrany zgodnie z treściami kształcenia dostarczonymi od Zamawiającego

Bardziej szczegółowo

CRM. moduł zarządzania relacjami z klientami. Poradnik dla użytkowników systemu FIRMA 1/1

CRM. moduł zarządzania relacjami z klientami. Poradnik dla użytkowników systemu FIRMA 1/1 CRM moduł zarządzania relacjami z klientami Poradnik dla użytkowników systemu FIRMA 1/1 1. Wprowadzenie CRM Zarządzanie relacjami z klientami to nowy produkt firmy SOFT EKSPERT. Prosty, intuicyjny i czytelny

Bardziej szczegółowo

Podręcznik użytkownika platformy e-learningowej

Podręcznik użytkownika platformy e-learningowej Podręcznik użytkownika platformy e-learningowej Urząd Miasta Warszawa Niniejszy dokument jest przeznaczony dla użytkowników końcowych platformy e-learningowej Edustacja.pl. Poza ogólnymi informacjami dotyczącymi

Bardziej szczegółowo

Pliki zorganizowano w strukturze drzewiastej odzwierciedlając strukturę logiczną aplikacji:

Pliki zorganizowano w strukturze drzewiastej odzwierciedlając strukturę logiczną aplikacji: Technologia wykonania projektu: HTML5 Javascript: o jquery (1.9.1), o CreateJS (0.6.1): EaselJS, TweenJS, PreloadJS. Części funkcjonalne projektu: Strona internetowa pliki strony internetowej zlokalizowane

Bardziej szczegółowo

Projekt dotyczy stworzenia zintegrowanego, modularnego systemu informatycznego wspomagającego zarządzanie pracownikami i projektami w firmie

Projekt dotyczy stworzenia zintegrowanego, modularnego systemu informatycznego wspomagającego zarządzanie pracownikami i projektami w firmie Projekt dotyczy stworzenia zintegrowanego, modularnego systemu informatycznego wspomagającego zarządzanie pracownikami i projektami w firmie informatycznej. Zadaniem systemu jest rejestracja i przechowywanie

Bardziej szczegółowo

Wymagania dla cyklu dwugodzinnego w ujęciu tabelarycznym. Gimnazjum nr 1 w Miechowie

Wymagania dla cyklu dwugodzinnego w ujęciu tabelarycznym. Gimnazjum nr 1 w Miechowie Wymagania dla cyklu dwugodzinnego w ujęciu tabelarycznym Gimnazjum nr 1 w Miechowie Informatyka Lp. Uczeń: 1. Zna regulamin i przepisy BHP w pracowni komputerowej 2. Wie, na czym polega bezpieczna praca

Bardziej szczegółowo

Stosunkimiedzynarodowe.pl

Stosunkimiedzynarodowe.pl AGENCJA INTERAKTYWNA NETTURBINA.PL Stosunkimiedzynarodowe.pl Case study Aleksander Ślązak 2011-05-04 Opis budowy portalu stosunkimiedzynarodowe.pl. Najważniejsze funkcje. Cele projektu Całkowita przebudowa

Bardziej szczegółowo

GEO-SYSTEM Sp. z o.o. ul. Kubickiego 9 lok. 5, 02-954 Warszawa, tel./fax 847-35-80, 843-41-68 www.geo-system.com.pl geo-system@geo-system.com.

GEO-SYSTEM Sp. z o.o. ul. Kubickiego 9 lok. 5, 02-954 Warszawa, tel./fax 847-35-80, 843-41-68 www.geo-system.com.pl geo-system@geo-system.com. GEO-SYSTEM Sp. z o.o. ul. Kubickiego 9 lok. 5, 02-954 Warszawa, tel./fax 847-35-80, 843-41-68 www.geo-system.com.pl geo-system@geo-system.com.pl e-mapa Podręcznik użytkownika Warszawa 2012 e-mapa podręcznik

Bardziej szczegółowo

Natalia BIEŃ Uniwersytet Przyrodniczy, Studenckie Koło Naukowe Informatyków IMPLEMENTACJA PORTALU INTERNETOWEGO W TECHNOLOGIACH PHP I MYSQL

Natalia BIEŃ Uniwersytet Przyrodniczy, Studenckie Koło Naukowe Informatyków IMPLEMENTACJA PORTALU INTERNETOWEGO W TECHNOLOGIACH PHP I MYSQL Natalia BIEŃ Uniwersytet Przyrodniczy, Studenckie Koło Naukowe Informatyków IMPLEMENTACJA PORTALU INTERNETOWEGO W TECHNOLOGIACH PHP I MYSQL 1. Wprowadzenie W dzisiejszych czasach Internet odgrywa istotną

Bardziej szczegółowo

Kancelaria Prawna.WEB - POMOC

Kancelaria Prawna.WEB - POMOC Kancelaria Prawna.WEB - POMOC I Kancelaria Prawna.WEB Spis treści Część I Wprowadzenie 1 Część II Wymagania systemowe 1 Część III Instalacja KP.WEB 9 1 Konfiguracja... dostępu do dokumentów 11 Część IV

Bardziej szczegółowo

Miejska Platforma Internetowa

Miejska Platforma Internetowa Miejska Platforma Internetowa Bogactwo możliwości! Uniezależnienie od producenta! Możliwość dostosowania Platformy do potrzeb! Wyjątkowo korzystna cena! Głównym zadaniem tego serwisu jest publikowanie

Bardziej szczegółowo

Rok szkolny 2015/16 Sylwester Gieszczyk. Wymagania edukacyjne w technikum. ADMINISTROWANIE BAZAMI DANYCH kl. 4c

Rok szkolny 2015/16 Sylwester Gieszczyk. Wymagania edukacyjne w technikum. ADMINISTROWANIE BAZAMI DANYCH kl. 4c Wymagania edukacyjne w technikum ADMINISTROWANIE BAZAMI DANYCH kl. 4c Lp. 1 2 4 5 Temat Zasady dotyczące zarządzania projektem podczas prac związanych z tworzeniem bazy oraz cykl życiowy bazy Modele tworzenia

Bardziej szczegółowo

Strona wizytówka od 400 zł

Strona wizytówka od 400 zł Strona wizytówka od 400 zł Oferta z dnia 21.01.2010 Prosta strona zawierająca podstawowe informacje o firmie oraz jej ofercie. Pozwala ona klientom na odnalezienie firmy w sieci, zapoznanie się z jej ofertą,

Bardziej szczegółowo

3.1. Na dobry początek

3.1. Na dobry początek Klasa I 3.1. Na dobry początek Regulamin pracowni i przepisy BHP podczas pracy przy komputerze Wykorzystanie komputera we współczesnym świecie Zna regulamin pracowni i przestrzega go. Potrafi poprawnie

Bardziej szczegółowo

KOŁO NAUKOWE GEODETÓW Dahlta

KOŁO NAUKOWE GEODETÓW Dahlta WYDZ. GEODEZJI GÓRNICZEJ I INŻYNIERII ŚRODOWISKA KOŁO NAUKOWE GEODETÓW Dahlta www.kng.agh.edu.pl Karlova Studánka, 17-19 maja 2012 r. BUDOWA SYSTEMU INFORMACJI PRZESTRZENNEJ DLA UCZELNI WYŻSZEJ GEOPORTAL

Bardziej szczegółowo

E-commerce. Genialnie proste tworzenie serwisów w PHP i MySQL.

E-commerce. Genialnie proste tworzenie serwisów w PHP i MySQL. E-commerce. Genialnie proste tworzenie serwisów w PHP i MySQL. Autor: Larry Ullman Poznaj zasady wirtualnego handlu i zarabiaj prawdziwe pieniądze Jak stworzyć doskonałą witrynę sklepu internetowego? Jak

Bardziej szczegółowo

GeoNet Finder. Opis produktu

GeoNet Finder. Opis produktu GeoNet Finder Opis produktu Spis treści: 1. Opis produktu... 3 1.1 Korzyści związane z posiadaniem aplikacji... 3 2. Zastosowania... 4 3. Funkcje... 4 4. Zasoby mapowe... 4 5. Przykładowe zrzuty ekranowe

Bardziej szczegółowo

Rozkład materiału nauczania. Informatyka. Po prostu zakres podstawowy

Rozkład materiału nauczania. Informatyka. Po prostu zakres podstawowy 4 Rozkład materiału nauczania. Informatyka. Po prostu zakres podstawowy W planie nauczania informatyki na IV etapie edukacyjnym (zakres podstawowy) na realizację treści nauczania przewidziano ę tygodniowo

Bardziej szczegółowo

Tematyka i rozwiązania metodyczne kolejnych zajęć lekcyjnych wraz z ćwiczeniami.

Tematyka i rozwiązania metodyczne kolejnych zajęć lekcyjnych wraz z ćwiczeniami. Tematyka i rozwiązania metodyczne kolejnych zajęć lekcyjnych wraz z ćwiczeniami. Zagadnienie tematyczne (blok tematyczny): Internet i sieci (Podr.cz. II, str.37-69) Podstawa programowa: Podstawowe zasady

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1. Szczegółowe założenia funkcjonalne i techniczne projektu. Projekt przewiduje realizację następujących zadań:

Załącznik nr 1. Szczegółowe założenia funkcjonalne i techniczne projektu. Projekt przewiduje realizację następujących zadań: Załącznik nr 1. Szczegółowe założenia funkcjonalne i techniczne projektu Projekt przewiduje realizację następujących zadań: 1. Dostosowanie strony BIP Miasta i Gminy Swarzędz do potrzeb osób niepełnosprawnych

Bardziej szczegółowo

OFERTA INTERAKTYWNYCH PUBLIKACJI FINANSOWYCH

OFERTA INTERAKTYWNYCH PUBLIKACJI FINANSOWYCH No Hau Studio OFERTA Szanowni Państwo, Z przyjemnością prezentujemy Państwu naszą ofertę dotyczącą interaktywnych publikacji finansowych. No Hau Studio specjalizuje się w obsłudze dużych spółek giełdowych,

Bardziej szczegółowo

Pomoc. BIP strona portalu

Pomoc. BIP strona portalu Pomoc BIP strona portalu Biuletyn Informacji Publicznej powstał w celu powszechnego udostępnienia informacji publicznej w postaci elektronicznej. Głównym zadaniem portalu jest przekazywanie informacji

Bardziej szczegółowo

copyspace WEB2PRINT PROJEKTOWANIE I EDYCJA PRZEZ INTERNET www.yemo.nl

copyspace WEB2PRINT PROJEKTOWANIE I EDYCJA PRZEZ INTERNET www.yemo.nl WEB2PRINT PROJEKTOWANIE I EDYCJA PRZEZ INTERNET SAMODZIELNE POZYSKUJ I UTRZYMUJ PROJEKTOSWOICH WANIE KLIENTÓW CECHY SYSTEMU Udostępnij swoim klientom narzędzie do samodzielnego projektowania produktu,

Bardziej szczegółowo

PROGRAM NAUCZANIA DLA ZAWODU TECHNIK INFORMATYK, 351203 O STRUKTURZE PRZEDMIOTOWEJ

PROGRAM NAUCZANIA DLA ZAWODU TECHNIK INFORMATYK, 351203 O STRUKTURZE PRZEDMIOTOWEJ PROGRAM NAUCZANIA DLA ZAWODU TECHNIK INFORMATYK, 351203 O STRUKTURZE PRZEDMIOTOWEJ Systemy baz danych 1. 2 Wstęp do baz danych 2. 2 Relacyjny model baz danych. 3. 2 Normalizacja baz danych. 4. 2 Cechy

Bardziej szczegółowo

Dostępne e-podręczniki

Dostępne e-podręczniki Warszawa, 19 czerwca 2013 r. Dostępne e-podręczniki Szkolenie dla partnerów merytorycznych projektu e-podręczniki Mikołaj Rotnicki i Piotr Witek Forum Dostępnej Cyberprzestrzeni www.fdc.org.pl Ten utwór

Bardziej szczegółowo

OpenOfficePL. Zestaw szablonów magazynowych. Instrukcja obsługi

OpenOfficePL. Zestaw szablonów magazynowych. Instrukcja obsługi OpenOfficePL Zestaw szablonów magazynowych Instrukcja obsługi Spis treści : 1. Informacje ogólne 2. Instalacja zestawu a) konfiguracja połączenia z bazą danych b) import danych z poprzedniej wersji faktur

Bardziej szczegółowo

Poradnik korzystania z Bazy konkurencyjności dla niezalogowanego użytkownika systemu

Poradnik korzystania z Bazy konkurencyjności dla niezalogowanego użytkownika systemu Poradnik korzystania z Bazy konkurencyjności dla niezalogowanego użytkownika systemu 1 z 14 Spis treści 1. WPROWADZENIE... 3 1.1. CEL DOKUMENTU... 3 2. STRONA GŁÓWNA PORTALU... 3 2.1. ELEMENTY STRONY GŁÓWNEJ

Bardziej szczegółowo

Zasady Wykorzystywania Plików Cookies

Zasady Wykorzystywania Plików Cookies Zasady Wykorzystywania Plików Cookies Definicje i objaśnienia używanych pojęć Ilekroć w niniejszym zbiorze Zasad wykorzystywania plików Cookies pojawia się któreś z poniższych określeń, należy rozumieć

Bardziej szczegółowo

Ja i moje zainteresowania tworzenie własnej strony internetowej

Ja i moje zainteresowania tworzenie własnej strony internetowej Ja i moje zainteresowania tworzenie własnej strony internetowej 1. Cele lekcji a) Wiadomości Uczeń: - potrafi wyjaśnić pojęcie strona WWW, - zna sposoby tworzenia stron internetowych. b) Umiejętności Uczeń

Bardziej szczegółowo

Metadane w zakresie geoinformacji

Metadane w zakresie geoinformacji Metadane w zakresie geoinformacji Informacja o zasobie danych przestrzennych Plan prezentacji 1. Co to są metadane i o czym nas informują? 2. Rola metadanych 3. Dla jakich zbiorów tworzone są metadane?

Bardziej szczegółowo

e-wsparcie Barbara Muszko Aktualizacja Twojej witryny internetowej tak prosta, jak obsługa Worda

e-wsparcie Barbara Muszko Aktualizacja Twojej witryny internetowej tak prosta, jak obsługa Worda e-wsparcie Barbara Muszko Aktualizacja Twojej witryny internetowej tak prosta, jak obsługa Worda Logowanie do panelu administracyjnego Aby móc zarządzać stroną, należy zalogować się do panelu administracyjnego.

Bardziej szczegółowo

Dokument Detaliczny Projektu Temat: Księgarnia On-line Bukstor

Dokument Detaliczny Projektu Temat: Księgarnia On-line Bukstor Koszalin, 15.06.2012 r. Dokument Detaliczny Projektu Temat: Księgarnia On-line Bukstor Zespół projektowy: Daniel Czyczyn-Egird Wojciech Gołuchowski Michał Durkowski Kamil Gawroński Prowadzący: Dr inż.

Bardziej szczegółowo

Przewodnik po Notowaniach Statica mdm 4

Przewodnik po Notowaniach Statica mdm 4 Przewodnik po Notowaniach Statica mdm 4 Notowania Statica mdm 4 to nowa wszechstronna, łatwa w obsłudze aplikacja, przeznaczona dla osób inwestujących na rynkach finansowych. Jej główną funkcją jest wyświetlanie

Bardziej szczegółowo

www.plansoft.org plansoft.org Zmiany w Plansoft.org Panel wyszukiwania PLANOWANIE ZAJĘĆ, REZERWOWANIE SAL I ZASOBÓW

www.plansoft.org plansoft.org Zmiany w Plansoft.org Panel wyszukiwania PLANOWANIE ZAJĘĆ, REZERWOWANIE SAL I ZASOBÓW Zmiany w Plansoft.org Panel wyszukiwania... 1 Uruchamianie panelu wyszukiwania... 2 Wyszukiwanie poleceń menu... 2 Wyszukiwanie rozkładów zajęć wykładowców... 3 Wyszukiwanie rozkładów zajęć grup i użycia

Bardziej szczegółowo

REFERAT PRACY DYPLOMOWEJ Temat pracy: SUDOKU - Algorytmy tworzenia i rozwiązywania

REFERAT PRACY DYPLOMOWEJ Temat pracy: SUDOKU - Algorytmy tworzenia i rozwiązywania REFERAT PRACY DYPLOMOWEJ Temat pracy: SUDOKU - Algorytmy tworzenia i rozwiązywania Autor: Anna Nowak Promotor: dr inż. Jan Kowalski Kategorie: gra logiczna Słowa kluczowe: Sudoku, generowanie plansz, algorytmy,

Bardziej szczegółowo

Tom 6 Opis oprogramowania

Tom 6 Opis oprogramowania Część 9 Narzędzie do wyliczania wskaźników statystycznych Diagnostyka Stanu Nawierzchni - DSN Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad Warszawa, 31 maja 2012 Historia dokumentu Nazwa dokumentu Nazwa

Bardziej szczegółowo

DLA SEKTORA INFORMATYCZNEGO W POLSCE

DLA SEKTORA INFORMATYCZNEGO W POLSCE DLA SEKTORA INFORMATYCZNEGO W POLSCE SRK IT obejmuje kompetencje najważniejsze i specyficzne dla samego IT są: programowanie i zarządzanie systemami informatycznymi. Z rozwiązań IT korzysta się w każdej

Bardziej szczegółowo

PLATFORMA ACTIVE FORMS. Kreator Formularzy Internetowych ze wsparciem dla RWD

PLATFORMA ACTIVE FORMS. Kreator Formularzy Internetowych ze wsparciem dla RWD PLATFORMA ACTIVE FORMS Kreator Formularzy Internetowych ze wsparciem dla RWD ACTIVE FORMS 2 Spis treści WPROWADZENIE 3 Dowolnie złożone formularze 3 Niski czas i koszt zbudowania formularza 4 TOP 10 WŁAŚCIWOŚCI

Bardziej szczegółowo

Implementacja standardu GML w oprogramowaniu ESRI i GISPartner na przykładzie Geoportalu2

Implementacja standardu GML w oprogramowaniu ESRI i GISPartner na przykładzie Geoportalu2 Implementacja standardu GML w oprogramowaniu ESRI i GISPartner na przykładzie Geoportalu2 Paweł Soczewski Warszawa, 10 kwietnia 2013 Modelowanie świata rzeczywistego Model pojęciowy - conceptual model

Bardziej szczegółowo

Semiotyczne podstawy redagowania nowej generacji map topograficznych. Dr hab. Wiesław Ostrowski Dr Tomasz Berezowski

Semiotyczne podstawy redagowania nowej generacji map topograficznych. Dr hab. Wiesław Ostrowski Dr Tomasz Berezowski Semiotyczne podstawy redagowania nowej generacji map topograficznych Dr hab. Wiesław Ostrowski Dr Tomasz Berezowski Trzy części wykładu: 1. Semiotyka a kartografia. 2. Najważniejsze podstawy i uwarunkowania

Bardziej szczegółowo

Innowacja geoinformacyjna. Geoinformation innovation

Innowacja geoinformacyjna. Geoinformation innovation Uniwersytet Śląski Instytut Informatyki Małgorzata Gajos Innowacja geoinformacyjna Geoinformation innovation Innowacje w różnych dziedzinach wiedzy ekonomia, marketing i zarządzanie, przedsiębiorczość,

Bardziej szczegółowo

Tom 6 Opis oprogramowania

Tom 6 Opis oprogramowania Część 4 Narzędzie do wyliczania wielkości oraz wartości parametrów stanu Diagnostyka stanu nawierzchni - DSN Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad Warszawa, 30 maja 2012 Historia dokumentu Nazwa

Bardziej szczegółowo

Symulator doboru koloru i przetłoczenia bramy garażowej oraz wzoru drzwi wejściowych. do elewacji budynku klienta

Symulator doboru koloru i przetłoczenia bramy garażowej oraz wzoru drzwi wejściowych. do elewacji budynku klienta Symulator doboru koloru i przetłoczenia bramy garażowej oraz wzoru drzwi wejściowych do elewacji budynku klienta Wszechobecna nowa technologia Smartfony obecnie coraz częściej zastępują zwykłe telefony

Bardziej szczegółowo

Metodyka projektowania komputerowych systemów sterowania

Metodyka projektowania komputerowych systemów sterowania Metodyka projektowania komputerowych systemów sterowania Andrzej URBANIAK Metodyka projektowania KSS (1) 1 Projektowanie KSS Analiza wymagań Opracowanie sprzętu Projektowanie systemu Opracowanie oprogramowania

Bardziej szczegółowo

Rozkład materiału do zajęć z informatyki. realizowanych według podręcznika

Rozkład materiału do zajęć z informatyki. realizowanych według podręcznika Rozkład materiału do zajęć z informatyki realizowanych według podręcznika E. Gurbiel, G. Hardt-Olejniczak, E. Kołczyk, H. Krupicka, M.M. Sysło Informatyka, nowe wydanie z 007 roku Poniżej przedstawiamy

Bardziej szczegółowo