OSZUSTWO ASEKURACYJNE JAKO JEDEN Z PRZEJAWÓW PRZESTĘPCZOŚCI UBEZPIECZENIOWEJ

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "OSZUSTWO ASEKURACYJNE JAKO JEDEN Z PRZEJAWÓW PRZESTĘPCZOŚCI UBEZPIECZENIOWEJ"

Transkrypt

1

2 OSZUSTWO ASEKURACYJNE JAKO JEDEN Z PRZEJAWÓW PRZESTĘPCZOŚCI UBEZPIECZENIOWEJ Konrad Buczkowski Zamów książkę w księgarni internetowej Warszawa 2015

3 Publikacja dofinansowana przez Instytut Nauk Prawnych PAN Stan prawny na 1 lipca 2015 r. Recenzent Dr hab. Łukasz Pohl, prof. UAM Wydawca Małgorzata Stańczak Redaktor prowadzący Joanna Tchorek Opracowanie redakcyjne Joanna Ośka Łamanie Violet Design Układ typograficzny Marta Baranowska Ta książka jest wspólnym dziełem twórcy i wydawcy. Prosimy, byś przestrzegał przysługujących im praw. Książkę możesz udostępnić osobom bliskim lub osobiście znanym, ale nie publikuj jej w internecie. Jeśli cytujesz fragmenty, nie zmieniaj ich treści i koniecznie zaznacz, czyje to dzieło. A jeśli musisz skopiować część, rób to jedynie na użytek osobisty. SZANUJMY PRAWO I WŁASNOŚĆ Więcej na P I K Copyright by Wolters Kluwer SA, 2015 ISBN ISSN Wydane przez: Wolters Kluwer SA Dział Praw Autorskich Warszawa, ul. Przyokopowa 33 tel księgarnia internetowa

4 Spis treści Wykaz skrótów / 9 Wprowadzenie / 11 Rozdział I Charakterystyka systemu ubezpieczeniowego w Polsce / Uwagi wstępne / Podstawowe zagadnienia związane z odpowiedzialnością odszkodowawczą / Regulacje prawne działalności ubezpieczeniowej w Polsce / Podział ubezpieczeń / 48 Rozdział II Oszustwo asekuracyjne (konstrukcja dogmatyczna) / Oszustwo asekuracyjne przed wejściem w życie kodeksu karnego z 1997 r. / Oszustwo asekuracyjne w kodeksie karnym (art. 298 k.k.) / Przedmiot ochrony / Podmiot czynu / Strona przedmiotowa / Skutek / Przedmiot czynności wykonawczej / Strona podmiotowa / Kara i środki karne. Tryb ścigania / Klauzula niekaralności (art k.k.) / Zbieg przepisów / 82 5

5 Spis treści 6 3. Oszustwo asekuracyjne (art. 298 k.k.) a oszustwo (art. 286 k.k.) tożsamość czy odmienność regulacji przestępstwa ubezpieczeniowego? / Oszustwo asekuracyjne (art. 298 k.k.) propozycje zmian legislacyjnych / 90 Rozdział III Oszustwo asekuracyjne w ujęciu prawnoporównawczym / Uwagi wstępne / Regulacje kodeksowe w wybranych państwach europejskich / Albania / Austria / Bułgaria / Chorwacja / Czechy / Estonia / Finlandia / Łotwa / Macedonia / Malta / Niemcy / Norwegia / Szwecja / 119 Rozdział IV Metody popełniania przestępstw ubezpieczeniowych / Uwagi wstępne / Systematyka metod popełniania przestępstw ubezpieczeniowych (innych niż oszustwa czynów kryminalnych na szkodę zakładów ubezpieczeń) / Metody stosowane w oszustwach ubezpieczeniowych / 132 Rozdział V Oszustwo asekuracyjne w praktyce (wyniki badania) / Statystyczny obraz oszustwa asekuracyjnego (art. 298 k.k.) / Dobór materiału empirycznego i charakterystyka narzędzia pomiaru / 154

6 Spis treści 2.1. Dobór materiału empirycznego / Charakterystyka narzędzia pomiaru / Opis wyników / Analiza postępowań objętych badaniem / Przestępczość ubezpieczeniowa przed wejściem w życie kodeksu karnego z 1997 r. / Zbieg przepisów lub przestępstw / Zawiadomienie o przestępstwie / Czynny żal / Formy stadialne oszustwa / Formy zjawiskowe / Oszustwa ubezpieczeniowe według rodzaju ubezpieczenia / Oszustwa ubezpieczeniowe według wartości szkody / Wartość mienia będącego przedmiotem wyłudzenia / Opinie biegłych / Metody działania sprawców / Postępowania przygotowawcze uwagi szczegółowe / Postępowania sądowe uwagi szczegółowe / Sprawca oszustwa asekuracyjnego w badaniu aktowym / Cechy społeczno-demograficzne / Rodzaje orzeczeń / Wnioski z badania aktowego / 213 Podsumowanie / 215 Bibliografia / 223 Spis wykresów / 233

7

8 Wykaz skrótów 1. Akty prawne d.k.k. ustawa z dnia 19 kwietnia 1969 r. Kodeks karny (Dz. U. Nr 13 poz. 94 z późn. zm.) d.k.p.k. ustawa z dnia 19 kwietnia 1969 r. Kodeks postępowania karnego (Dz. U. Nr 13 poz. 96 z późn. zm.) k.c. ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 121 z późn. zm.) k.k. ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553 z późn. zm.) k.k. z 1932 r. rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 11 lipca 1932 r. Kodeks karny (Dz. U. Nr 60 poz. 571 z późn. zm.) Konstytucja RP Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 z późn. zm.) k.p.c. ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 101 z późn. zm.) k.p.k. ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego (Dz. U. Nr 89 poz. 555 z późn. zm.) u.d.u. ustawa z dnia 22 maja 2003 r. o działalności ubezpieczeniowej (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 950 z późn. zm.) u.o.o.g. ustawa z dnia 12 października 1994 r. o ochronie obrotu gospodarczego i zmianie niektórych przepisów prawa karnego (Dz. U. Nr 126, poz. 615) 9

9 Wykaz skrótów 2. Czasopisma i publikatory Mon. Prawn. OSNCP OSNKW OSNP OSPiKA Prok. i Pr. RPEiS Monitor Prawniczy Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izby Cywilnej, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Karna i Wojskowa Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych Orzecznictwo Sądów Polskich i Komisji Arbitrażowych Prokuratura i Prawo Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny 3. Inne skróty OWU SN TUW ogólne warunki ubezpieczenia Sąd Najwyższy Towarzystwo Ubezpieczeń Wzajemnych

10 Wprowadzenie Każdego roku towarzystwa ubezpieczeniowe padają ofiarą wielu przestępstw wymierzonych przeciwko ich interesom majątkowym. Mają one istotny wpływ na wypłacalność ubezpieczycieli, co w konsekwencji może prowadzić do zaburzenia ich szczególnej pozycji, jaką zajmują w ramach każdej gospodarki wolnorynkowej. Raport z badań firmy audytorskiej PricewaterhouseCoopers z 2009 r. przeprowadzony na próbie ponad 3000 przedstawicieli różnych instytucji w 54 krajach świata (w tym 63 z Polski) wskazuje, że rynek ubezpieczeniowy jest jednym z obszarów działalności gospodarczej, w którym najczęściej podejmowane są próby oszustw i wyłudzeń (na drugim miejscu, po telekomunikacji), a zdaniem 45% ankietowanych to właśnie w działalności ubezpieczeniowej w ostatnim roku nastąpił znaczny wzrost liczby oszustw 1. Raport tej samej firmy audytorskiej z 2014 r. wskazuje jednak na spadek zagrożenia przestępczością ubezpieczeniową w skali globalnej na rzecz innych rodzajów przestępczej działalności, w szczególności związanych z tymi rodzajami przestępczości ekonomicznej, które uderzają bezpośrednio w działalność spółek (sprzeniewierzenie aktywów, korupcja, różnego rodzaju nadużycia finansowe) czy cyberprzestępczością 2. 1 Za: 2009 Global Economic Crime Survey, PricewaterhouseCoopers, listopad 2009, s. 12; (dostęp: 31 października 2014 r.). Ankietowani wskazywali ponadto, że 65% sprawców oszustw na rynku ubezpieczeniowym pochodziło spoza firm ubezpieczeniowych, natomiast pozostałe 35% było związanych z towarzystwami ubezpieczeniowymi. 2 PwC s 2014 Global Economic Crime Survey. Economic crime: A threat to business globally. Za: (dostęp: 31 października 2014 r.). 11

11 Wprowadzenie Według danych przedstawionych przez Polską Izbę Ubezpieczeń w 2009 r. wartość wypłaconych odszkodowań i świadczeń była najwyższa w całej historii rynku ubezpieczeniowego w naszym kraju w grupie ubezpieczeń na życie prawie 28 mld zł 3, by w latach kolejnych nieznacznie spaść: do 26 mld w 2011 r., 25,9 mld w 2012 r. i 23 mld w 2013 r. 4. W przypadku ubezpieczeń majątkowych takim rokiem był rok 2010, w którym wartość wypłaconych odszkodowań wyniosła ponad 14 mld zł 5. Dane te znalazły potwierdzenie w raportach za kolejne lata 6. Wśród ubezpieczeń majątkowych w 2010 r. najwięcej odszkodowań wypłacono z tytułu ubezpieczeń pojazdów: odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych ponad 5,2 mld zł (w latach 2011 i 2012 było to ponad 5,4 mld zł), natomiast z tytułu dobrowolnego ubezpieczenia autocasco ponad 3,8 mld zł (w 2011 r. 3,7 mld zł, a w 2012 r. 3,4 mld zł) 7. Z kolei według szacunków tej samej Izby w 2008 r. wartość przestępstw asekuracyjnych wyniosła od 600 mln do 1 mld zł, z czego większość dotyczyła polis komunikacyjnych 8. W 2013 r. zgodnie z danymi Polskiej Izby Ubezpieczeń polskie zakłady ubezpieczeń wykryły łącznie 8353 przestępstwa dotyczące próby wyłudzenia odszkodowania lub świadczenia na łączną kwotę niemal 130 mln zł, z czego 7967 zdarzeń dotyczyło działu II 3 Warto jednocześnie odnotować, że w 2009 r. składka przypisana brutto w grupie towarzystw ubezpieczeniowych na życie wyniosła ponad 30 mld zł, a w grupie pozostałych ubezpieczeń osobowych i majątkowych ponad 21 mld zł. Zysk towarzystw ubezpieczeń na życie w 2009 r. wyniósł niespełna 4 mld zł netto, a towarzystw ubezpieczeń majątkowych: 2,5 mld zł netto. Za: Polska Izba Ubezpieczeń, Raport o rynku ubezpieczeń za 2009 r., 4 Za: Analiza danych dotyczących przestępstw ujawnionych w 2013 r. w związku z działalnością zakładów ubezpieczeń członków Polskiej Izby Ubezpieczeń, Warszawa 2014, pdf (dostęp: 31 października 2014 r.), s Za: Ubezpieczenia 2010, Polska Izba Ubezpieczeń, s. 64, public/upload/ibrowser/raport2010/ubezpieczenia% pdf (dostęp: 31 października 2014 r.) oraz Analiza danych dotyczących przestępstw ujawnionych w 2013 r., s Zob. Polska Izba Ubezpieczeń. Raport roczny 2012, za: (dostęp: 31 października 2014 r.). 7 Za: Ubezpieczenia 2010, Polska Izba Ubezpieczeń, s. 66 oraz Polska Izba Ubezpieczeń. Raport roczny 2012, s Za: P. Rosik, Ubezpieczyciele szykują się na atak oszustów, Gazeta Giełdy Parkiet z kwietnia 2009, nr 83 (3907). 12

12 Wprowadzenie obejmującego pozostałe ubezpieczenia osobowe (poza ubezpieczeniami na życie) i majątkowe, a 386 zdarzeń w dziale I ubezpieczenia na życie. W dziale II aż 66% spraw dotyczyło próby wyłudzenia odszkodowania OC komunikacyjnego, 23% ubezpieczenia autocasco, 2% ubezpieczenia od następstw nieszczęśliwych wypadków (NNW), a pozostałe 9% innych rodzajów ubezpieczeń w tym dziale. Średnia wartość wyłudzonego odszkodowania w dziale II wyniosła 15 tys. zł, a w dziale I 26 tys. zł 9. Z szacunkami tymi warto skonfrontować dane statystyczne publikowane przez policję, która podaje, że w 2008 r. liczba postępowań wszczętych z art. 298 k.k. wyniosła jedynie Statystyka sądowa Ministerstwa Sprawiedliwości odnotowała w tym samym roku 113 skazań (z tego 58 prawomocnych) za popełnienie oszustwa asekuracyjnego, w tym w przypadku 50 osób orzeczono wyrok z zawieszeniem jego wykonania 11. Statystyki nie podają wysokości szkód, jakie zostały wyrządzone zakładom ubezpieczeń działaniami sprawców. Zachowania przestępne stypizowane w art. 298 k.k. nie wyczerpują ponadto wszystkich metod działań na szkodę ubezpieczycieli. Ale już tylko oparcie się na powyższych danych i porównanie ich z szacunkami Polskiej Izby Ubezpieczeń wskazuje, że wykazywana wielkość strat ponoszonych przez ubezpieczycieli w żaden sposób nie przekłada się na zwiększenie wykrywalności i przede wszystkim karalności sprawców przestępstw tego typu Za: (dostęp: 31 października 2014 r.). 10 W 2009 r. nastąpił wzrost liczby postępowań wszczętych w oparciu o art. 298 k.k. do 64 spraw, by w 2010 r. spaść do 45 spraw. Za: (dostęp: 1 czerwca 2015 r.). 11 Za: Należy zaznaczyć, że skazania w 2008 r. obejmują również dane dotyczące postępowań wszczętych w latach wcześniejszych, w których jedynie wydano orzeczenie kończące postępowanie sądowe chociażby nieprawomocne. Prawomocnie osądzono w 2008 r. na podstawie art k.k. 53 osoby, a na podstawie art k.k. 5 osób. Warto zauważyć, że był to pierwszy rok, w którym sądy zastosowały klauzulę niekaralności przewidzianą w 2 oszustwa asekuracyjnego. Wcześniej nie odnotowywano orzeczeń powołujących się na ten przepis. Szczegółowa analiza statystyk została przeprowadzona w rozdziale V. 12 S. Stypułkowski na podstawie danych z 2000 r. szacował, że rocznie majątkowe zakłady ubezpieczeń kierują do organów ścigania około 2000 zawiadomień na kwotę 13

13 Wprowadzenie Przyczyn takiego stanu rzeczy można doszukiwać się w wielu czynnikach: niedoskonałości prawa, braku sprawnej współpracy pomiędzy ubezpieczycielami a organami ścigania, trudnościami dowodowymi, zbyt małą liczbą wyspecjalizowanych w ściganiu przestępstw ubezpieczeniowych policjantów czy prokuratorów, stosunku społeczeństwa do sprawców przestępstw tego rodzaju. Powyższy katalog można by zresztą rozszerzać. Właściwą ocenę rozmiarów zjawiska przestępczości ubezpieczeniowej utrudnia ponadto brak pełnych danych o rozmiarach wyłudzeń odszkodowań będących w posiadaniu poszczególnych zakładów ubezpieczeń. Dane te traktuje się jako wstydliwe i nie są one publikowane. Podobnie zresztą dzieje się w przypadku banków, które nie publikują statystyk w zakresie kradzieży środków z rachunków i kart płatniczych. Skutkuje to niemożnością właściwego oszacowania ciemnej liczby przestępstw tego typu, a prezentowane w literaturze szacunki trudno uznać za coś więcej niż odzwierciedlenie poglądów prezentowanych przez ich autorów 13. Wszystkie jednak zagadnienia należałoby sprowadzić do pytania: co leży u podstaw tego, że przestępstwa na szkodę zakładów ubezpieczeń, a w szczególności wszelkiego rodzaju czyny polegające na wyłudzeniach świadczeń pieniężnych z tytułu zawartych umów ubezpieczenia, nie są w należyty sposób zwalczane, albo patrząc od innej strony dlaczego brak jest odpowiednich zabezpieczeń w systemie mln zł, z czego 80 85% odnosi się do ubezpieczeń komunikacyjnych. Przyjął on ponadto, że wykrywalność oszustw ubezpieczeniowych przez zakłady ubezpieczeń oscyluje w granicach 7 8%, z czego tylko około 50% zawiadomień kierowanych jest do organów ścigania. To powoduje, że liczbę oszustw można oszacować na około , a szkody nimi wyrządzone na kwotę zł. Por. S. Stypułkowski, Problematyka wyłudzeń w sektorze ubezpieczeń komunikacyjnych (w:) Materiały konferencyjne z IV Ogólnopolskiej Konferencji Przestępczość ubezpieczeniowa, Szczecin 2001, s T. Rydzek ocenia rozmiary ciemnej liczby przestępczości ubezpieczeniowej na 1:2000, zaznaczając jednakże, że szacunki te nie mogą zostać w żaden sposób potwierdzone za pomocą rzeczywistych danych. W świetle tego wskaźnika przyjął on, że w Polsce w ciągu roku dokonuje się ok przestępstw ubezpieczeniowych, a straty, jakie powodują one w majątku firm ubezpieczeniowych, oscylują na poziomie 25 30% wypłaconych odszkodowań. Por. T. Rydzek, Przestępczość ubezpieczeniowa w świetle teorii i praktyki, Prawo Asekuracyjne 1996, nr 4, s. 73. Jeszcze wyższe szacunki przedstawiał B. Sałata (tenże, Oszustwa ubezpieczeniowe, wybrane zagadnienia, Prok. i Pr. 1999, nr 5, s. 53 i n.), wskazując, że rocznie popełnianych jest w Polsce pomiędzy a oszustw ubezpieczeniowych. 14

14 Wprowadzenie prawnym (w szczególności w prawie karnym), które w znaczącym stopniu utrudniałyby popełnianie przestępstw ubezpieczeniowych, i co należałoby zrobić, aby ten stan rzeczy poprawić? Analizy czynników mogących pomóc w uzyskaniu odpowiedzi na powyższe pytanie należy dokonywać na kilku płaszczyznach wynikających: 1) ze specyfiki stosunku ubezpieczeniowego, 2) z uwarunkowań wynikających z kształtu prawa, 3) z etiologii przestępczości, i wreszcie 4) z uwarunkowań społeczno-ekonomicznych. Istotą stosunku ubezpieczeniowego, którego częścią jest umowa ubezpieczenia zawierana pomiędzy zakładem ubezpieczeń a ubezpieczającym, jest zapewnienie temu ostatniemu lub osobie uposażonej w zamian za opłacenie składki gwarancji uzyskania świadczenia pieniężnego (najczęściej w formie odszkodowania) w wyniku zajścia przewidzianego w umowie wypadku. Ubezpieczenie pełni funkcję ochronną (w postaci ochrony ubezpieczeniowej przed następstwami wypadku), a nie kompensacyjną (wyrównanie szkód wywołanych zdarzeniem), choć w taki sposób może być przez ubezpieczonego odbierane. Brak wypłaty odszkodowania przez zakład ubezpieczeń może wywołać po drugiej stronie stosunku ubezpieczeniowego poczucie pokrzywdzenia, braku ekwiwalentności świadczenia i w konsekwencji może doprowadzić do podjęcia działań zmierzających ku odzyskaniu nienależnie uiszczonych składek. Inaczej bowiem postrzega ryzyko wystąpienia szkody w danym rodzaju ubezpieczeń profesjonalista, jakim jest zakład ubezpieczeń, a inaczej ubezpieczony, który ponosi szkodę. Ponadto po stronie osoby ubezpieczającej swoje mienie, życie czy zdrowie z zawarciem umowy ubezpieczenia związane są różne elementy, które mogą wpływać na jej późniejszą większą skłonność do popełnienia przestępstwa: emocje w stosunku do ubezpieczanych dóbr, ubezpieczenie się pod wpływem reklamy, namowy agenta, brak świadomości zakresu odpowiedzialności zakładu ubezpieczeń wynikającej z zawartej umowy, niezapoznanie się z treścią umowy i ogólnymi warunkami ubezpieczanego dobra. Popełnianiu przestępstw ubezpieczeniowych sprzyjać mogą również czynniki wynikające z obowiązujących w państwie regulacji prawnych. Ustawodawca, tworząc prawo, a w szczególności prawo karne, powinien dążyć do jasnego i jednoznacznego projektowania 15

15 Wprowadzenie przepisów kształtujących odpowiedzialność sprawców za popełnienie czynów uznawanych za społecznie szkodliwe. Powinien ponadto zorganizować w taki sposób system wymiaru sprawiedliwości, aby zapewnić sprawne ściganie i zwalczanie zachowań uznanych za przestępne, tylko wtedy bowiem będzie można mówić o skutecznej i rzeczywistej ochronie dóbr prawnych przed ich naruszeniami w wyniku zachowań tego rodzaju. Polski kodeks karny w zakresie zapewnienia ochrony rynku ubezpieczeniowego przed nieuczciwymi zachowaniami osób ubezpieczonych przewiduje co prawda czyn wskazany w art. 298, zwany wprost oszustwem asekuracyjnym, stanowiący w istocie karalną czynność przygotowawczą do faktycznego oszustwa stypizowanego w art. 286 k.k., ale nie oznacza to wcale, iż prawnokarna ochrona rynku ubezpieczeniowego jest w należyty sposób realizowana. W literaturze przedmiotu pojawia się wiele wątpliwości co do zakresu stosowania obu przepisów. Ponadto problem stanowi określenie zakresu oddziaływania art. 298 k.k., tzn. czy obejmuje on zarówno ubezpieczenia majątkowe, jak i osobowe, czy może odnosi się jedynie do tych pierwszych. Na skuteczność zwalczania przestępczości ubezpieczeniowej wpływ mają również uprawnienia organów ścigania i zakres ich wiedzy o specyfice stosunku ubezpieczeniowego oraz typach zachowań mogących prowadzić do uzyskania nienależnego odszkodowania przez sprawców czynów tego rodzaju. Istotny wpływ na występowanie przestępczości ubezpieczeniowej mają uwarunkowania nie tylko prawne. Zachowania skierowane na wyłudzenie od towarzystw ubezpieczeniowych nienależnych albo zawyżonych odszkodowań w istotnym stopniu zależne będą od dwóch rodzajów czynników: ekonomicznych i społecznych. Pierwsze będą miały źródło w zmianach wynikających z rozwoju ekonomicznego państwa i bogacenia się społeczeństwa wzrost zamożności społeczeństwa skutkować będzie potrzebą posiadania coraz to nowych dóbr materialnych, a co za tym idzie rosnącą świadomością konieczności ich ubezpieczenia. Ponadto osoby, które nie są w stanie zaspokoić swoich rosnących potrzeb uczciwą pracą, wykorzystywać będą wszelką nadarzającą się sposobność, aby dorównać do reszty społeczeństwa, uzyskując brakujące środki chociażby poprzez popełnienie przestępstwa ubezpieczeniowego. Drugie wiązać się będą ze zmianami społecznymi, a zwłaszcza przemianami w sferze wyznawanych przez jednostki wartości. Wzrost 16

16 Wprowadzenie bogactwa społeczeństwa prowadzi do zmiany podejścia do własności, w szczególności cudzej, i wzmocnienia cech nakierunkowanych na zaspokojenie potrzeb własnych. Zmiany wynikające z procesów urbanizacji i industrializacji powodują z kolei poczucie wyobcowania jednostki, obojętności, braku zainteresowania życiem osób znajdujących się obok nas, kreując przekonanie, że każdy powinien liczyć tylko na siebie. Wszystkie wskazane powyżej czynniki, których jednak szczegółowa analiza pozostaje poza przedmiotem niniejszej pracy, wpływać mogą na wzrost lub spadek przestępczości ubezpieczeniowej 14. Zmiany urbanizacyjne i dające poczucie anonimowości środowisko miejskie, a także znaczna liczba zdarzeń losowych (np. wypadków komunikacyjnych) pozwalają sprawcom przestępstw ubezpieczeniowych, a szczególnie oszustw asekuracyjnych, na przyjęcie założenia, że prawdopodobieństwo wykrycia ich czynu będzie niewielkie. Szacowanie zysków i strat zdecydowanie wskazuje na te pierwsze. Korzyści majątkowe, jakie można odnieść z przestępstwa, w porównaniu ze skutecznością ścigania i karania wyłudzeń odszkodowań, powodują, że nawet osoby, które nigdy wcześniej nie miały żadnego związku z działalnością przestępczą, mogą uznać, że warto podjąć takie ryzyko. Trafnie określił to A. Marek, wskazując, że z zachowaniem przestępnym mamy do czynienia wówczas, gdy jednostka w toku dotychczasowego życia i kontaktów z innymi ludźmi przede wszystkim w środowiskach kryminogennych ukształtowała w sobie negatywną postawę wobec prawa. Przestępstw dopuszczają się jednak również ludzie, których postawa wobec prawa jest generalnie pozytywna, ale w konkretnej sytuacji zachodzi konflikt między ich potrzebami i interesami a wskazanym przez normę prawną wzorcem postępowania. Czynnikiem sprzyjającym naruszeniu prawa jest w takiej sytuacji dostęp do wysuwanych przez różne grupy społeczne racjonalizacji (usprawiedliwienia, uzasadnienia) sprzecznego z prawem postępowania 15. Dochodzi do tego obserwowana w społeczeństwie jeżeli nie akceptacja, to przynajmniej tolerancja dla zachowań 14 Szerzej J. Talarek, Determinanty przestępstw ubezpieczeniowych (w:) Materiały konferencyjne z VI Ogólnopolskiej Konferencji Przestępczość ubezpieczeniowa, Szczecin 2003, s. 257 i n.; por. też J. Ziejewski, Czynniki determinujące szkodowość w ubezpieczeniach (w:) Materiały konferencyjne z IV Ogólnopolskiej Konferencji Przestępczość ubezpieczeniowa, Szczecin 2001, s. 87 i n. 15 A. Marek, Prawo karne. Zagadnienia teorii i praktyki, Warszawa 2011, s

17 Wprowadzenie przestępczych, których poszkodowanym w rzeczywistości jest zakład ubezpieczeń zobligowany do wypłaty nienależnego świadczenia i pośrednio pozostali ubezpieczeni ponoszący koszty wyższych składek z tytułu zawieranych przez nich ubezpieczeń. Przedmiotem niniejszej monografii jest spojrzenie na zagadnienie przestępczości ubezpieczeniowej przede wszystkim od strony czynu stypizowanego w art. 298 k.k., określanego mianem oszustwa asekuracyjnego. Ma ona charakter przekrojowy, uwzględniający złożoność omawianej problematyki. Jej głównym tematem jest zagadnienie prawnokarnej odpowiedzialności za bezprawne uzyskanie nienależnego odszkodowania od zakładu ubezpieczeń obejmujące nie tylko rozważania dogmatyczne dotyczące art. 298 k.k. (rozdział II). Problematyka ta uzupełniona jest charakterystyką metod stosowanych przez sprawców przestępstw ubezpieczeniowych, ze szczególnym uwzględnieniem tych najbardziej charakterystycznych dla oszustwa asekuracyjnego (rozdział IV). Analizy prawnokarnej konstrukcji odpowiedzialności za oszustwo asekuracyjne nie sposób dokonywać bez oderwania od pojęcia ubezpieczenia, umowy ubezpieczenia i cywilnoprawnych reguł odpowiedzialności, a także ich wpływu na odpowiedzialność karną. Niezbędne jest połączenie w całość obu reżimów odpowiedzialności, które choć co do zasady nie łączą się (czym innym jest wina w prawie karnym, a inaczej rozumie się winę w prawie cywilnym), to przy oszustwie asekuracyjnym świadomość istniejących między nimi podobieństw i różnic jest niezbędna i ma istotne znaczenie dla właściwego rozumienia strony przedmiotowej czynu stypizowanego w art. 298 k.k. (rozdział I). Monografia niniejsza, jak to już podkreślono powyżej, ma charakter przekrojowy, a jej istotnym elementem są wyniki badań nad funkcjonowaniem w praktyce przepisu penalizującego czyn stypizowany obecnie w art. 298 k.k., a wcześniej od 1995 r. w art. 4 u.o.o.g. (rozdział V). Badania prowadzone przez kolejnych siedem lat (od 1995 do połowy 2003 r.) objęły większość postępowań kwalifikowanych na podstawie któregoś z przywołanych powyżej przepisów (jako jedyna kwalifikacja lub jako jeden z czynów sprawcy). Dodatkowo w badaniu uwzględniono nadesłane akta postępowań, w których oszustwo asekuracyjne kwalifikowano jako czyn z art. 286 k.k., jak też te, w których wystąpiła inna kwalifikacja prawna, a które stanowią czyny mieszczące się w grupie przestępstw ubezpieczeniowych. Brak możliwości pozyskania do badania czynów innych niż wybranych poprzez kwalifikację 18

18 Wprowadzenie art. 298 k.k. wynikał z niewyróżniania w grupie klasycznych oszustw (z art. 286 k.k.) tych, które polegają na wyłudzeniu nienależnego odszkodowania. Z tego też powodu sprawy kwalifikowane jako klasyczne oszustwo, tam gdzie uznano to za zasadne, omówione zostały oddzielnie od wyników badania przeprowadzonego nad oszustwem z art. 298 k.k. Dla celów porównawczych badania powyższe uzupełnione zostały o analizę orzeczeń wydanych na podstawie art. 298 k.k., które uprawomocniły się w 2008 r. Istotą tego uzupełniającego badania było stwierdzenie, czy w okresie kilku lat od zakończenia głównej części badania doszło do jakichkolwiek zmian w praktyce stosowania analizowanego przepisu. Przestępczość ubezpieczeniowa nie jest oczywiście charakterystyczna jedynie dla naszego kraju. Istnieje ona w zasadzie od chwili, gdy ludzie podjęli próby zabezpieczania swoich interesów i swojego majątku przed nieoczekiwanymi, a niekorzystnymi dla nich zdarzeniami, i gdy pojawiły się organizmy gospodarcze, których celem było udzielanie takiej ochrony. We współczesnych systemach prawnych, podobnie jak w polskim kodeksie karnym, wprowadzane są odrębne typy przestępstw penalizujące zachowania, których skutkiem ma być uzyskanie przez sprawcę nienależnego świadczenia pieniężnego ze strony zakładu ubezpieczeń. Warto zatem przedstawić te rozwiązania (ograniczając je do wybranych państw europejskich), gdyż mogą posłużyć one do wypracowania ewentualnych propozycji legislacyjnych mogących doprowadzić do zmiany treści art. 298 k.k. (rozdział III). Efektem niniejszej monografii jest wskazanie problemów związanych ze zwalczaniem przestępczości ubezpieczeniowej ze szczególnym uwzględnieniem oszustw asekuracyjnych i wypracowanie na tym tle propozycji zmian legislacyjnych w celu skuteczniejszego zwalczania tego coraz groźniejszego dla polskiego systemu ubezpieczeniowego zjawiska.

19

20 Rozdział I Charakterystyka systemu ubezpieczeniowego w Polsce 1. Uwagi wstępne Nie sposób omawiać problematykę przestępczości ubezpieczeniowej, z uwzględnieniem tematyki oszustw skierowanych przeciwko prawidłowości funkcjonowania rynku ubezpieczeniowego, bez krótkiego chociażby zaprezentowania zagadnień związanych z podstawowymi pojęciami w zakresie ubezpieczeń, koncepcją cywilnoprawnej odpowiedzialności odszkodowawczej oraz organizacją rynku ubezpieczeniowego i systematyką ubezpieczeń wynikającą z obowiązujących w naszym kraju przepisów. Problematyka cywilnoprawnej odpowiedzialności odszkodowawczej wynikającej z przepisów ogólnych zobowiązań oraz jej podobieństw i różnic z odpowiedzialnością odszkodowawczą określoną w przepisach tytułu XXVII Umowa ubezpieczenia księgi trzeciej k.c., jak również ukształtowaną w ramach przepisów organizujących rynek ubezpieczeń w Polsce (tzw. prawo ubezpieczeniowe) jest przedmiotem wielu opracowań teoretycznych, głosów doktryny i orzeczeń sądów, w tym Sądu Najwyższego. W ramach dalszych rozważań nie sposób zatem odnieść się do wszystkich problemów, jakie z tymi rodzajami odpowiedzialności się łączą, i nie jest to ich celem. Dlatego też dokonano wyboru w taki sposób, aby przedstawione zagadnienia stanowiły uzupełnienie i jednocześnie rozszerzenie problematyki będącej przedmiotem niniejszej pracy, zachowując pełną świadomość pominięcia wielu istotnych kwestii z tematyką tą związanych. 21

21 Rozdział I. Charakterystyka systemu ubezpieczeniowego w Polsce 2. Podstawowe zagadnienia związane z odpowiedzialnością odszkodowawczą Podstawowym pojęciem, które należy zdefiniować, jest ubezpieczenie. Można dokonywać tego na kilka sposobów, ale dla dalszych rozważań najistotniejsze znaczenie ma ujęcie w aspekcie prawnym 16. W tym kontekście ubezpieczenie rozumieć należy jako stosunek prawny, którego uczestnikami są dwie strony: ubezpieczający i ubezpieczyciel, a którego treścią jest, z jednej strony, zobowiązanie ubezpieczyciela do tego, że w przypadku wystąpienia określonego zdarzenia ubezpieczeniowego wypłaci on odszkodowanie lub inne świadczenie pieniężne, z drugiej zaś zobowiązanie ubezpieczającego do uiszczenia ubezpieczycielowi określonej kwoty pieniężnej tytułem składki ubezpieczeniowej 17. W. Czachórski wskazywał, że idea ubezpieczenia polega na tym, że w razie zajścia określonych zdarzeń losowych, ubezpieczyciel zobowiązuje się w zamian za opłatę składki spełnić świadczenie pieniężne, które pokrywa w całości lub w części doznaną szkodę 18. W szerszym ujęciu ubezpieczenie jest urządzeniem gospodarczym, którego nadrzędnym zadaniem jest łagodzenie (lub w pełni likwidowanie) negatywnych skutków zdarzeń losowych poprzez rozłożenie ciężaru tego łagodzenia na wiele jednostek, którym dane zdarzenia zagrażają 19. Stąd też podstawowym zadaniem ubezpieczeń 16 Pojęcie ubezpieczenia można ponadto rozpatrywać: 1) w aspekcie ekonomicznym i wówczas definiuje się je jako urządzenie gospodarcze, zapewniające pokrycie przyszłych potrzeb majątkowych, wywołanych u poszczególnych jednostek przez odznaczające się pewną prawidłowością zdarzenia losowe, w drodze rozłożenia ciężaru tego pokrycia na wiele jednostek, którym te same zdarzenia losowe zagrażają, por. J. Łazowski, Wstęp do nauki o ubezpieczeniach, Warszawa 1948, s. 10; 2) w aspekcie organizacyjno-finansowym jako formę organizacji scentralizowanego ( ) funduszu ubezpieczeniowego, ze źródeł zdecentralizowanych, tj. z wpłat wnoszonych na ten fundusz przez jego uczestników, por. W.K. Rajcher, Społeczno-historyczne typy ubezpieczeń, Warszawa 1951, s. 34; 3) jako jedna z metod zarządzania ryzykiem, łącząca w sobie zarówno element zatrzymania ryzyka (np. tzw. udział własny ubezpieczającego), jego transferu (przeniesienia ryzyka na ubezpieczyciela), dyspersji (repartycja ryzyka na wspólnotę ubezpieczonych), czy wreszcie kontroli i prewencji, por. E. Kowalewski (w:) T. Sangowski (red.), Ubezpieczenia gospodarcze, Warszawa 1998, s Por. W. Warkałło, W. Marek, W. Mogilski, Prawo ubezpieczeniowe, Warszawa 1983, s W. Czachórski, Zobowiązania. Zarys wykładu, Warszawa 1994, s J. Handschke, Funkcje i zasady ubezpieczeń gospodarczych (w:) T. Sangowski (red.), Ubezpieczenia gospodarcze, Warszawa 1998, s

Ubezpieczenia gospodarcze (majątkowe i osobowe) są jeszcze niedocenianym elementem działalności wielu zamawiających.

Ubezpieczenia gospodarcze (majątkowe i osobowe) są jeszcze niedocenianym elementem działalności wielu zamawiających. Ubezpieczenia gospodarcze (majątkowe i osobowe) są jeszcze niedocenianym elementem działalności wielu zamawiających. Ubezpieczenia gospodarcze (majątkowe i osobowe) są jeszcze niedocenianym elementem działalności

Bardziej szczegółowo

Świadczenia rodzinne po zmianach od 1 stycznia 2016

Świadczenia rodzinne po zmianach od 1 stycznia 2016 Anna Kawecka Krzysztof Świtała Krystyna Tymorek BIBLIOTEKA POMOCY SPOŁECZNEJ Świadczenia rodzinne po zmianach od 1 stycznia 2016 Zamów książkę w księgarni internetowej Warszawa 2015 7 Tekst pochodzi z

Bardziej szczegółowo

Funkcje ubezpieczenia OC wykonawcy zamówienia publicznego w postępowaniach o udzielenie zamówienia oraz w trakcie realizacji zamówienia

Funkcje ubezpieczenia OC wykonawcy zamówienia publicznego w postępowaniach o udzielenie zamówienia oraz w trakcie realizacji zamówienia Funkcje ubezpieczenia OC wykonawcy zamówienia publicznego w postępowaniach o udzielenie zamówienia oraz w trakcie realizacji zamówienia JACEK ZĘBALA DEPARTAMENT KONTROLI DORAŹNEJ URZĄD ZAMÓWIEŃ PUBLICZNYCH

Bardziej szczegółowo

ZAGADNIENIE PRAWNE. W sprawie o zapłatę na skutek apelacji pozwanego od wyroku Sądu Rejonowego z dnia 26 maja 2015 r.

ZAGADNIENIE PRAWNE. W sprawie o zapłatę na skutek apelacji pozwanego od wyroku Sądu Rejonowego z dnia 26 maja 2015 r. Sygn. akt III CZP 16/16 ZAGADNIENIE PRAWNE W sprawie o zapłatę na skutek apelacji pozwanego od wyroku Sądu Rejonowego z dnia 26 maja 2015 r. Czy zakładowi ubezpieczeń, który wypłacił odszkodowanie z tytułu

Bardziej szczegółowo

Spis treści CZĘŚĆ I. UBEZPIECZENIA GOSPODARCZE

Spis treści CZĘŚĆ I. UBEZPIECZENIA GOSPODARCZE Spis treści Wykaz skrótów......................................................... 8 Wstęp................................................................. 9 CZĘŚĆ I. UBEZPIECZENIA GOSPODARCZE 1. RYZYKO

Bardziej szczegółowo

ROZWIĄZANIE UMOWY O PRACĘ PRAWA PRACOWNIKA I OBOWIĄZKI PRACODAWCY

ROZWIĄZANIE UMOWY O PRACĘ PRAWA PRACOWNIKA I OBOWIĄZKI PRACODAWCY E-PORADNIK ROZWIĄZANIE UMOWY O PRACĘ PRAWA PRACOWNIKA I OBOWIĄZKI PRACODAWCY Stan prawny na 1 stycznia 2013 r. Autorzy Część I: Jarosław Masłowski Część II: Jarosław Masłowski, Katarzyna Pietruszyńska,

Bardziej szczegółowo

W SERII UKAZAŁY SIĘ: O 2. J G VAT T B VAT. P K Z K. W A G, A S, A C D D S G,, E Ś O M J, S K

W SERII UKAZAŁY SIĘ: O 2. J G VAT T B VAT. P K Z K. W A G, A S, A C D D S G,, E Ś O M J, S K W SERII UKAZAŁY SIĘ: O 2. J G VAT T B VAT. P K Z K. W A G, A S, A C D D S G,, E Ś O M J, S K Rafał Styczyński NAJEM NIERUCHOMOŚCI A PODATKI Warszawa 2015 Stan prawny na 1 stycznia 2015 r. Wydawca Grzegorz

Bardziej szczegółowo

Spis treści Rozdział I. Przestępstwa przeciwko mieniu. Zagadnienia ogólne 1. Wprowadzenie 2. Ujęcie historyczno-prawne 3. Ujęcie prawno-porównawcze

Spis treści Rozdział I. Przestępstwa przeciwko mieniu. Zagadnienia ogólne 1. Wprowadzenie 2. Ujęcie historyczno-prawne 3. Ujęcie prawno-porównawcze str. Przedmowa... V Wykaz skrótów... XV Rozdział I. Przestępstwa przeciwko mieniu. Zagadnienia ogólne... 1 1. Wprowadzenie... 3 2. Ujęcie historyczno-prawne... 8 I. Geneza i rozwój karnoprawnej ochrony

Bardziej szczegółowo

ISBN 978-83-81668-95-4

ISBN 978-83-81668-95-4 ISBN 978-83-81668-95-4 SpiS treści Wstęp... 9 Rozdział I Konstrukcja prawna umowy ubezpieczenia... 11 1.1. Istota umowy ubezpieczenia... 11 1.2. Ubezpieczenia majątkowe i osobowe... 12 1.3. Podmioty stosunku

Bardziej szczegółowo

Księgowania na przełomie roku i gospodarka finansowa w jednostkach budżetowych

Księgowania na przełomie roku i gospodarka finansowa w jednostkach budżetowych BIBLIOTEKA RACHUNKOWOŚCI BUDŻETOWEJ PODATKÓW FINANSÓW PUBLICZNYCH Księgowania na przełomie roku i gospodarka finansowa w jednostkach budżetowych Zamów książkę w księgarni internetowej Warszawa 2015 1 Tekst

Bardziej szczegółowo

Spis treści. III. Ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej. w prawie lądowym... 5 2. Rozwój ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej.

Spis treści. III. Ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej. w prawie lądowym... 5 2. Rozwój ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej. Wprowadzenie... Wykaz skrótów... XIII Wykaz literatury... XVII Rozdział I. Kształtowanie się idei ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej... 1 1. Wyodrębnienie ubezpieczenia odpowiedzialności. cywilnej...

Bardziej szczegółowo

Spis treści. 1. Analiza zmian i tendencje rozwoju rynku ubezpieczeń komunikacyjnych

Spis treści. 1. Analiza zmian i tendencje rozwoju rynku ubezpieczeń komunikacyjnych Spis treści Wstęp... 9 1. Analiza zmian i tendencje rozwoju rynku ubezpieczeń komunikacyjnych w Polsce... 11 1.1. Charakterystyka i regulacje prawne rynku ubezpieczeń komunikacyjnych w Europie... 11 1.2.

Bardziej szczegółowo

Licencjonowani zarządcy nieruchomości podlegają obowiązkowi ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej z tytułu wykonywania czynności zawodowych.

Licencjonowani zarządcy nieruchomości podlegają obowiązkowi ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej z tytułu wykonywania czynności zawodowych. W Polsce jest ok. 15 tys. licencjonowanych zarządców nieruchomości; podlegają oni obowiązkowi ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej z tytułu czynności zawodowych. Licencjonowani zarządcy nieruchomości

Bardziej szczegółowo

UBEZPIECZENIA NADWYŻKOWE ODPOWIEDZIALNOŚCI CYWILNEJ RADCÓW PRAWNYCH NA ROK 2011 (zawierane indywidualnie)

UBEZPIECZENIA NADWYŻKOWE ODPOWIEDZIALNOŚCI CYWILNEJ RADCÓW PRAWNYCH NA ROK 2011 (zawierane indywidualnie) INFORMATOR UBEZPIECZENIA NADWYŻKOWE ODPOWIEDZIALNOŚCI CYWILNEJ RADCÓW PRAWNYCH NA ROK 2011 (zawierane indywidualnie) W ramach Umowy Generalnej zawartej z PZU S.A. I AXA TuiR S.A. obowiązującej w roku 2011

Bardziej szczegółowo

Definicja ryzyka ubezpieczeniowego, cechy ryzyka, faktory ryzyka.

Definicja ryzyka ubezpieczeniowego, cechy ryzyka, faktory ryzyka. Podstawowe pojęcia ubezpieczeniowe. Klasyfikacja ubezpieczeń Ubezpieczenia dzielimy na: Społeczne, Gospodarcze. Ubezpieczenia społeczne naleŝą do sektora publicznego, są ściśle związane z pracownikiem

Bardziej szczegółowo

Polska Izba Ubezpieczeń dr Piotr Majewski. Analiza przestępczości ubezpieczeniowej w 2008 r.

Polska Izba Ubezpieczeń dr Piotr Majewski. Analiza przestępczości ubezpieczeniowej w 2008 r. Polska Izba Ubezpieczeń dr Piotr Majewski Analiza przestępczości ubezpieczeniowej w 2008 r. Seminarium Katedry Ubezpieczenia Społecznego SGH i Polskiej Izby Ubezpieczeń Przestępczośćubezpieczeniowa i metody

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Michał Laskowski (przewodniczący) SSN Rafał Malarski SSN Andrzej Stępka (sprawozdawca) Protokolant Łukasz Biernacki

POSTANOWIENIE. SSN Michał Laskowski (przewodniczący) SSN Rafał Malarski SSN Andrzej Stępka (sprawozdawca) Protokolant Łukasz Biernacki Sygn. akt III KK 257/15 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 27 sierpnia 2015 r. SSN Michał Laskowski (przewodniczący) SSN Rafał Malarski SSN Andrzej Stępka (sprawozdawca) Protokolant Łukasz Biernacki

Bardziej szczegółowo

Spis treści Rozdział I. Przestępstwa przeciwko mieniu. Zagadnienia ogólne 1. Wprowadzenie 2. Ujęcie historyczno-prawne 3. Ujęcie prawno-porównawcze

Spis treści Rozdział I. Przestępstwa przeciwko mieniu. Zagadnienia ogólne 1. Wprowadzenie 2. Ujęcie historyczno-prawne 3. Ujęcie prawno-porównawcze str. Przedmowa..................................................... V Wykaz skrótów.................................................. XV Rozdział I. Przestępstwa przeciwko mieniu. Zagadnienia ogólne........

Bardziej szczegółowo

- o zmianie ustawy - Kodeks postępowania karnego (druk nr 1097).

- o zmianie ustawy - Kodeks postępowania karnego (druk nr 1097). SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ VII kadencja Prezes Rady Ministrów DSPA-140-24(4)/13 Warszawa, 18 kwietnia 2013 r. Pani Ewa Kopacz Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej Szanowna Pani Marszałek Przekazuję

Bardziej szczegółowo

E-PORADNIK UMOWA O PRACĘ A UMOWA ZLECENIE, O DZIEŁO

E-PORADNIK UMOWA O PRACĘ A UMOWA ZLECENIE, O DZIEŁO E-PORADNIK UMOWA O PRACĘ A UMOWA ZLECENIE, O DZIEŁO Stan prawny na 1 stycznia 2013 r. Autorzy Cz. I: Monika Latos-Miłkowska Cz. II: Jarosław Masłowski, Magdalena Kuba, Ewa Suknarowska-Drzewiecka, Monika

Bardziej szczegółowo

Porównanie zakresu ubezpieczenia OC za produkt u przykładowych ubezpieczycieli

Porównanie zakresu ubezpieczenia OC za produkt u przykładowych ubezpieczycieli Porównanie zakresu ubezpieczenia OC za produkt u przykładowych ubezpieczycieli Zakres ubezpieczenia PTU S.A. 1 PZU S.A. 2 Commercial Union 3 Hestia 4 Przedmiot ochrony Ochroną objęte są wypadki ubezpieczeniowe,

Bardziej szczegółowo

Wykaz skrótów... Słownik pojęć... Wprowadzenie...

Wykaz skrótów... Słownik pojęć... Wprowadzenie... Wykaz skrótów... Słownik pojęć... Wprowadzenie... XI XIII XVII Rozdział I. Istota odpowiedzialności odszkodowawczej... 1 1. Funkcje odpowiedzialności odszkodowawczej... 1 2. Reżimy odpowiedzialności odszkodowawczej...

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Waldemar Płóciennik (przewodniczący) SSN Eugeniusz Wildowicz (sprawozdawca) SSN Włodzimierz Wróbel

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Waldemar Płóciennik (przewodniczący) SSN Eugeniusz Wildowicz (sprawozdawca) SSN Włodzimierz Wróbel Sygn. akt II KK 326/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 12 grudnia 2012 r. SSN Waldemar Płóciennik (przewodniczący) SSN Eugeniusz Wildowicz (sprawozdawca) SSN Włodzimierz

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenia w liczbach 2014. Rynek ubezpieczeń w Polsce

Ubezpieczenia w liczbach 2014. Rynek ubezpieczeń w Polsce Ubezpieczenia w liczbach 2014 Rynek ubezpieczeń w Polsce Autorem niniejszej broszury jest Polska Izba Ubezpieczeń. Jest ona chroniona prawami autorskimi. W przypadku cytowania jej fragmentów należy wskazać

Bardziej szczegółowo

U M O W A NR Usługi ubezpieczenia mienia

U M O W A NR Usługi ubezpieczenia mienia Wzór umowy załącznik do SIWZ U M O W A NR Usługi ubezpieczenia mienia zawarta w dniu... 2008 r. w Skierniewicach pomiędzy: Energetyką Cieplną SP. z o.o w Skierniewicach, ul. Przemysłowa 2 wpisaną do Krajowego

Bardziej szczegółowo

Co to jest ubezpieczenie???

Co to jest ubezpieczenie??? SYSTEM UBEZPIECZEŃ SPOŁECZNYCH Prowadzący: dr Jacek Rodzinka Co to jest ubezpieczenie??? INSTYTUT BADAŃ i ANALIZ FINANSOWYCH pokój RA 50, tel. (17) 866 15 29 1 jrodzinka@wsiz.rzeszow.pl 2 Słownik języka

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. Protokolant Dorota Szczerbiak

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. Protokolant Dorota Szczerbiak Sygn. akt IV KK 413/14 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 15 kwietnia 2015 r. SSN Wiesław Kozielewicz (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Kazimierz Klugiewicz SSA del.

Bardziej szczegółowo

UMOWA GENERALNA NA ZADANIE A+B - UMOWA GENERALNA NA ZADANIE C

UMOWA GENERALNA NA ZADANIE A+B - UMOWA GENERALNA NA ZADANIE C Powiatowy Zarząd Dróg w Kędzierzynie - Koźlu PZD.272.4.2015 Rozdział V: Istotne dla stron postanowienia umowy: UMOWA GENERALNA NA ZADANIE A+B - UMOWA GENERALNA NA ZADANIE C Powiatowy Zarząd Dróg w Kędzierzynie

Bardziej szczegółowo

pilotażowe staże dla nauczycieli i instruktorów kształcenia zawodowego w przedsiębiorstwach

pilotażowe staże dla nauczycieli i instruktorów kształcenia zawodowego w przedsiębiorstwach pilotażowe staże dla nauczycieli i instruktorów kształcenia zawodowego w przedsiębiorstwach UBEZPIECZENIA W LOGISTYCE DARIUSZ PAUCH Zagadnienia umowy ubezpieczenia i kwestie z nią związane regulują: Ustawa

Bardziej szczegółowo

Wyrok z dnia 3 lutego 2006 r. II PK 152/05

Wyrok z dnia 3 lutego 2006 r. II PK 152/05 Wyrok z dnia 3 lutego 2006 r. II PK 152/05 Umowa ubezpieczenia wypadkowego pracownika zatrudnionego za granicą może być zawarta na podstawie prawa obcego (art. 25 1 ustawy z dnia 12 listopada 1965 r. -

Bardziej szczegółowo

UBEZPIECZENIA. Co to jest ubezpieczenie??? Warunki zaliczenia 2014-12-03. Literatura: Literatura: Słownik języka polskiego

UBEZPIECZENIA. Co to jest ubezpieczenie??? Warunki zaliczenia 2014-12-03. Literatura: Literatura: Słownik języka polskiego Warunki zaliczenia Egzamin pisemny: 22 stycznia 2012 r. Godz. 11.05-12.40 w Sali RA3. UBEZPIECZENIA Prowadzący: dr Jacek Rodzinka Katedra Makroekonomii pokój A 109, tel. (17) 866 11 34 1 jrodzinka@wsiz.rzeszow.pl

Bardziej szczegółowo

Umowa ubezpieczenia po nowelizacji kodeksu cywilnego Komentarz

Umowa ubezpieczenia po nowelizacji kodeksu cywilnego Komentarz I Umowa ubezpieczenia po nowelizacji kodeksu cywilnego Komentarz 1 2 I I Andrzej Chróścicki Umowa ubezpieczenia po nowelizacji kodeksu cywilnego Komentarz praktyczne komentarze 3 I Wydawca: Izabela Dorf

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Anna Kozłowska (przewodniczący) SSN Irena Gromska-Szuster SSN Wojciech Katner (sprawozdawca)

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Anna Kozłowska (przewodniczący) SSN Irena Gromska-Szuster SSN Wojciech Katner (sprawozdawca) Sygn. akt V CSK 556/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 27 listopada 2013 r. SSN Anna Kozłowska (przewodniczący) SSN Irena Gromska-Szuster SSN Wojciech Katner (sprawozdawca)

Bardziej szczegółowo

TRZYNASTKI PO WYROKU TK

TRZYNASTKI PO WYROKU TK E-PORADNIK TRZYNASTKI PO WYROKU TK Stan prawny na 1 stycznia 2013 r. Autorzy Cz. I: Jarosław Marciniak, Joanna Lesińska Cz. II: Michał Culepa, Małgorzata Skibińska, Paulina Zawadzka-Filipczyk Redaktor

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenie instalacji solarnych. Oferta usług brokerskich oraz doradztwa

Ubezpieczenie instalacji solarnych. Oferta usług brokerskich oraz doradztwa Ubezpieczenie instalacji solarnych Oferta usług brokerskich oraz doradztwa Szanowni Państwo. Przedstawiamy ofertę usług brokerskich oraz doradztwa w zakresie konstrukcji oraz serwisu programu ubezpieczenia

Bardziej szczegółowo

PROJEKT UMOWY część 01

PROJEKT UMOWY część 01 Załącznik nr 3 do SIWZ wzory umów PROJEKT UMOWY część 01 Umowa Ubezpieczenia majątku i odpowiedzialności cywilnej, zawarta w dniu w Bełchatowie (zwana dalej Umową) pomiędzy: Miastem Bełchatów reprezentowanym

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe zakładów ubezpieczeń w I kwartale 2014 roku 1

Wyniki finansowe zakładów ubezpieczeń w I kwartale 2014 roku 1 GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Studiów Makroekonomicznych i Finansów Warszawa, 25 czerwca 2014 r. Informacja sygnalna i finansowe zakładów ubezpieczeń w I kwartale 2014 roku 1 W dniu 31 marca 2014

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenia dla deweloperów i generalnych wykonawców

Ubezpieczenia dla deweloperów i generalnych wykonawców Ubezpieczenia dla deweloperów i generalnych wykonawców Oferta usług brokerskich oraz doradztwa Szanowni Państwo. Przedstawiamy ofertę usług brokerskich oraz doradztwa przy tworzeniu i obsłudze programu

Bardziej szczegółowo

Warszawa, 24-09-2014 RU/231/AD/14

Warszawa, 24-09-2014 RU/231/AD/14 Warszawa, 24-09-2014 RU/231/AD/14 Pani Dorota Karczewska Wiceprezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Plac Powstańców Warszawy 1 00-950 Warszawa W odpowiedzi na pismo z dnia 5.09.2014 r. (znak:

Bardziej szczegółowo

POLITYKA GOSPODARCZA I SPOŁECZNA

POLITYKA GOSPODARCZA I SPOŁECZNA prof. dr hab. Tadeusz Szumlicz POLITYKA GOSPODARCZA I SPOŁECZNA (redystrybucja dochodów) Aspekt redystrybucyjny redystrybucja horyzontalna redystrybucja wertykalna Aspekt redystrybucyjny redystrybucja

Bardziej szczegółowo

Ogólne Warunki Ubezpieczenia OC w ruchu zagranicznym

Ogólne Warunki Ubezpieczenia OC w ruchu zagranicznym 1OWU Zielona Karta Ogólne Warunki Ubezpieczenia OC w ruchu zagranicznym Postanowienia ogólne 1 1. Ogólne warunki ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych za szkody powstałe

Bardziej szczegółowo

KLAUZULA ODPOWIEDZIALNOŚCI CYWILNEJ ZAGRANICA

KLAUZULA ODPOWIEDZIALNOŚCI CYWILNEJ ZAGRANICA KLAUZULA ODPOWIEDZIALNOŚCI CYWILNEJ ZAGRANICA 1 1. Ta klauzula rozszerza umowę ubezpieczenia zawartą na podstawie Ogólnych Warunków Ubezpieczenia Niezbędnik podróżnika - zagranica o ubezpieczenie odpowiedzialności

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe zakładów ubezpieczeń w I półroczu 2014 roku 1

Wyniki finansowe zakładów ubezpieczeń w I półroczu 2014 roku 1 GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Studiów Makroekonomicznych i Finansów Warszawa, 22 września 2014 r. Informacja sygnalna i finansowe zakładów ubezpieczeń w I półroczu 2014 roku 1 W dniu 30 czerwca

Bardziej szczegółowo

PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW

PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DDF2-411/34/02/AI/DL Warszawa, 2003.03.21 DECYZJA Nr DDF-15/2003 Na podstawie art. 17 w związku z art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe zakładów ubezpieczeń w 2013 roku 1

Wyniki finansowe zakładów ubezpieczeń w 2013 roku 1 Warszawa, 01.04.2014 r. Wyniki finansowe zakładów ubezpieczeń w 2013 roku 1 W dniu 31 grudnia 2013 r. zezwolenie na prowadzenie działalności ubezpieczeniowej w Polsce miało pięćdziesiąt osiem zakładów

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe zakładów ubezpieczeń w okresie trzech kwartałów 2014 roku 1

Wyniki finansowe zakładów ubezpieczeń w okresie trzech kwartałów 2014 roku 1 GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Studiów Makroekonomicznych i Finansów Warszawa, 19 grudnia 2014 r. Informacja sygnalna i finansowe zakładów ubezpieczeń w okresie trzech kwartałów 2014 roku 1 W dniu

Bardziej szczegółowo

WZORY PISM PISMA W SPRAWACH INTERPRETACJI PRAWA PODATKOWEGO WYJAŚNIENIA, POSTĘPOWANIE, ORZECZNICTWO REDAKCJA NAUKOWA JACEK BROLIK

WZORY PISM PISMA W SPRAWACH INTERPRETACJI PRAWA PODATKOWEGO WYJAŚNIENIA, POSTĘPOWANIE, ORZECZNICTWO REDAKCJA NAUKOWA JACEK BROLIK PISMA W SPRAWACH INTERPRETACJI PRAWA PODATKOWEGO WYJAŚNIENIA, POSTĘPOWANIE, ORZECZNICTWO REDAKCJA NAUKOWA JACEK BROLIK JACEK BROLIK ELŻBIETA MUCHA Warszawa 2013 WZORY PISM Stan prawny na 1 września 2013

Bardziej szczegółowo

Rozdział V: Istotne dla stron postanowienia umowy: UMOWA GENERALNA NA ZADANIE A+B - UMOWA GENERALNA NA ZADANIE C

Rozdział V: Istotne dla stron postanowienia umowy: UMOWA GENERALNA NA ZADANIE A+B - UMOWA GENERALNA NA ZADANIE C Powiatowy Zarząd Dróg w Kędzierzynie - Koźlu PZD.272.9.2014 Rozdział V: Istotne dla stron postanowienia umowy: UMOWA GENERALNA NA ZADANIE A+B - UMOWA GENERALNA NA ZADANIE C Powiatowy Zarząd Dróg w Kędzierzynie

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych w ruchu zagranicznym Zielona Karta

Ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych w ruchu zagranicznym Zielona Karta Ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych w ruchu zagranicznym Zielona Karta Twój majątek Ogólne warunki ubezpieczenia Zadzwoń do nas 801 28 28 28 z telefonu komórkowego

Bardziej szczegółowo

Karta Dużej Rodziny Świadczenia rodzinne

Karta Dużej Rodziny Świadczenia rodzinne Magdalena Januszewska Anna Kawecka Barbara Matysik Bartłomiej Mazurkiewicz Iwona Sierpowska BIBLIOTEKA POMOCY SPOŁECZNEJ Karta Dużej Rodziny Świadczenia rodzinne Wybrane problemy Zamów książkę w księgarni

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenia w liczbach 2013. Rynek ubezpieczeń w Polsce

Ubezpieczenia w liczbach 2013. Rynek ubezpieczeń w Polsce Ubezpieczenia w liczbach 2013 Rynek ubezpieczeń w Polsce Ubezpieczenia w liczbach 2013 Rynek ubezpieczeń w Polsce Autorem niniejszej broszury jest Polska Izba Ubezpieczeń. Jest ona chroniona prawami autorskimi.

Bardziej szczegółowo

UBEZPIECZENIA SPOŁECZNE. Informacje organizacyjne 3 marca 2015 r.

UBEZPIECZENIA SPOŁECZNE. Informacje organizacyjne 3 marca 2015 r. UBEZPIECZENIA SPOŁECZNE Informacje organizacyjne 3 marca 2015 r. Plan spotkania Tematyka zajęć Rekomendowana literatura Organizacja spotkań Warunki zaliczenia Przydatne informacje Zarys tematyki spotkań

Bardziej szczegółowo

USTAWA. z dnia 7 maja 1999 r. o odpowiedzialności majątkowej funkcjonariuszy Policji,

USTAWA. z dnia 7 maja 1999 r. o odpowiedzialności majątkowej funkcjonariuszy Policji, Odpowiedzialność majątkowa funkcjonariuszy Policji, Straży Granicznej, Służby Celnej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Więziennej, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu,

Bardziej szczegółowo

TRIGGER prawdziwa historia NAZWA. Główne segmenty ryzyka, np.: Ubezpieczenie mienia i odpowiedzialności. OPRACOWANIE OPRACOWANIE

TRIGGER prawdziwa historia NAZWA. Główne segmenty ryzyka, np.: Ubezpieczenie mienia i odpowiedzialności. OPRACOWANIE OPRACOWANIE TRIGGER Nazwa NAZWA Programu PROGRAMU prawdziwa historia Główne segmenty ryzyka, np.: Ubezpieczenie mienia odpowiedzialności. Główne segmenty ryzyka, np.: Ubezpieczenie mienia i odpowiedzialności. 22-02-2013

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. Sygn. akt V KK 176/13. Dnia 13 sierpnia 2013 r. Sąd Najwyższy w składzie:

POSTANOWIENIE. Sygn. akt V KK 176/13. Dnia 13 sierpnia 2013 r. Sąd Najwyższy w składzie: Sygn. akt V KK 176/13 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 13 sierpnia 2013 r. SSN Andrzej Stępka (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Andrzej Ryński SSN Roman Sądej Protokolant Anna Kowal na posiedzeniu

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 6 maja 2015 r. Poz. 620 OBWIESZCZENIE MARSZAŁKA SEJMU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ z dnia 23 kwietnia 2015 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu

Bardziej szczegółowo

Grupowe ubezpieczenie odpowiedzial oś i materialnej Grupowe ubezpieczenie kosztów ochrony prawnej. Grupowe ubezpieczenie na wypadek zawieszenia w

Grupowe ubezpieczenie odpowiedzial oś i materialnej Grupowe ubezpieczenie kosztów ochrony prawnej. Grupowe ubezpieczenie na wypadek zawieszenia w 4 1 Kopleksowe uezpiezeie praowików, fukjoariuszy straży iejskih i gminnych Grupowe ubezpieczenie odpowiedzialośi materialnej Grupowe ubezpieczenie kosztów ochrony prawnej. Grupowe ubezpieczenie na wypadek

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 2006 r. PROKURATURA KRAJOWA PR I 070/7/06

Warszawa, dnia 2006 r. PROKURATURA KRAJOWA PR I 070/7/06 PROKURATURA KRAJOWA Warszawa, dnia 2006 r. PR I 070/7/06 I N F O R M A C J A dotycząca prowadzenia w 2005 r. postępowań przygotowawczych w sprawach o przestępstwa przeciwko prawom osób wykonujących pracę

Bardziej szczegółowo

Wrocław, dnia 21.01.2013 r.

Wrocław, dnia 21.01.2013 r. Wrocław, dnia 21.01.2013 r. Do Uczestników postępowania przetargowego na usługę Ubezpieczenie majątkowe Wojewódzkiego Szpitala Specjalistycznego im. J. Gromkowskiego we Wrocławiu Zamawiający, Wojewódzki

Bardziej szczegółowo

zwanym dalej Ubezpieczającym a... reprezentowanym przez:

zwanym dalej Ubezpieczającym a... reprezentowanym przez: Załącznik nr 8 a - b do SIWZ wzory umów Załącznik 8a - PROJEKT UMOWY część 01 Umowa Ubezpieczenia majątku i odpowiedzialności cywilnej, zawarta w dniu w Ostródzie (zwana dalej Umową) pomiędzy: Zakładem

Bardziej szczegółowo

KOMPLEKSOWA OCHRONA ZAWODU ADWOKATA

KOMPLEKSOWA OCHRONA ZAWODU ADWOKATA KOMPLEKSOWA OCHRONA ZAWODU ADWOKATA Przewodnik po ubezpieczeniach dostępnych dla członków Izb Adwokackich w ramach umowy Generalnej NRA - PZU SA, TUiR Warta SA Umowa Generalna w sprawie programu ubezpieczeniowego

Bardziej szczegółowo

Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 2013/2014

Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 2013/2014 Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego Karta przedmiotu obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 013/014 Wydział Zarządzania i Komunikacji Społecznej Kierunek studiów:

Bardziej szczegółowo

Ogólne warunki ubezpieczenia Informacja Prawna. Allianz ubezpieczenia od A do Z.

Ogólne warunki ubezpieczenia Informacja Prawna. Allianz ubezpieczenia od A do Z. Ubezpieczenia majątkowe Ogólne warunki ubezpieczenia Informacja Prawna Allianz ubezpieczenia od A do Z. Spis treści Postanowienia ogólne.................................................. 1 2. Przedmiot

Bardziej szczegółowo

Warunki ubezpieczenia:

Warunki ubezpieczenia: Polisa nr Okres ubezpieczenia: od 15.11.2015 00:00 do 14.11.2016 23:59 Ubezpieczyciel: Sopockie Towarzystwo Ubezpieczeń Ergo Hestia SA Tymczasowy nr TP000086014 Dane Ubezpieczającego: Dane Ubezpieczonego:

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Studiów Makroekonomicznych i Finansów Warszawa, 21.06.2013 r. Informacje bieżące WYNIKI WSTĘPNE Wyniki finansowe zakładów ubezpieczeń w I kwartale 2013 roku 1 W dniu

Bardziej szczegółowo

TRUDNOŚCI DOWODOWE W PRZYPADKU ROSZCZEŃ O ZADOŚĆUCZYNIENIE ZA KRZYWDĘ POWSTAŁĄ W DALEKIEJ PRZESZŁOŚCI

TRUDNOŚCI DOWODOWE W PRZYPADKU ROSZCZEŃ O ZADOŚĆUCZYNIENIE ZA KRZYWDĘ POWSTAŁĄ W DALEKIEJ PRZESZŁOŚCI TRUDNOŚCI DOWODOWE W PRZYPADKU ROSZCZEŃ O ZADOŚĆUCZYNIENIE ZA KRZYWDĘ POWSTAŁĄ W DALEKIEJ PRZESZŁOŚCI Zdzisława Cwalińska-Weychert Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny Problematyka zadośćuczynienia pieniężnego

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Włodzimierz Wróbel (przewodniczący) SSN Krzysztof Cesarz SSN Kazimierz Klugiewicz (sprawozdawca)

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Włodzimierz Wróbel (przewodniczący) SSN Krzysztof Cesarz SSN Kazimierz Klugiewicz (sprawozdawca) Sygn. akt II KK 27/15 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 18 lutego 2015 r. SSN Włodzimierz Wróbel (przewodniczący) SSN Krzysztof Cesarz SSN Kazimierz Klugiewicz (sprawozdawca)

Bardziej szczegółowo

LexisNexis Polska Sp. z o.o.

LexisNexis Polska Sp. z o.o. Redaktor prowadzący: Anna Popławska Opracowanie redakcyjne: Aleksandra Nałęcz-Zienkiewicz Redakcja techniczna: Krzysztof Koziarek Projekt okładki i stron tytułowych: Agnieszka Tchórznicka Copyright by

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Dorota Rysińska (przewodniczący) SSN Józef Dołhy (sprawozdawca) SSN Dariusz Świecki

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Dorota Rysińska (przewodniczący) SSN Józef Dołhy (sprawozdawca) SSN Dariusz Świecki Sygn. akt III KK 54/14 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 17 lipca 2014 r. SSN Dorota Rysińska (przewodniczący) SSN Józef Dołhy (sprawozdawca) SSN Dariusz Świecki

Bardziej szczegółowo

Projekt U S T A W A. z dnia

Projekt U S T A W A. z dnia Projekt U S T A W A z dnia o zmianie ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i

Bardziej szczegółowo

E-PORADNIK PODRÓŻE SŁUŻBOWE 2013

E-PORADNIK PODRÓŻE SŁUŻBOWE 2013 E-PORADNIK PODRÓŻE SŁUŻBOWE 2013 Stan prawny na 1 marca 2013 r. Autorzy Część I: Jarosław Masłowski Część II: Paweł Ziółkowski Redaktor merytoryczny Sylwia Gołaś-Olszak Ta książka jest wspólnym dziełem

Bardziej szczegółowo

2. W WZÓR UMOWY DOTYCZĄCY CZĘŚCI I ZAMÓWIE IA załącznik nr 5a do siwz Niniejsza umowa została zawarta w Lublinie, w dniu... pomiędzy: MUZEUM WSI LUBELSKIEJ W LUBLI IE, Al. Warszawska 96, 20-824 Lublin,

Bardziej szczegółowo

Justyna Kornaszewska Glosa do uchwały Sądu Najwyższego z 13 lipca 2011 r., III CZP 31. Palestra 58/7-8(667-668), 188-192

Justyna Kornaszewska Glosa do uchwały Sądu Najwyższego z 13 lipca 2011 r., III CZP 31. Palestra 58/7-8(667-668), 188-192 Glosa do uchwały Sądu Najwyższego z 13 lipca 2011 r., III CZP 31 Palestra 58/7-8(667-668), 188-192 2013 Glosa do uchwały Sądu Najwyższego z 13 lipca 2011 r., III CZP 31/11 1 Teza glosowanej uchwały brzmi:

Bardziej szczegółowo

Szkoda spowodowana pojazdem zarejestrowanym poza granicami Polski

Szkoda spowodowana pojazdem zarejestrowanym poza granicami Polski Szkoda spowodowana pojazdem zarejestrowanym poza granicami Polski Zdarzenie na terenie Polski Sprawcą szkody na terenie Polski jest kierujący pojazdem zarejestrowanym poza granicami Polski. Kto jest zobowiązany

Bardziej szczegółowo

PREZES URZĘDU TRANSPORTU KOLEJOWEGO

PREZES URZĘDU TRANSPORTU KOLEJOWEGO PREZES URZĘDU TRANSPORTU KOLEJOWEGO ZAGADNIENIA ADMINISTRACYJNOPRAWNE Aleksandra Wiktorowska Warszawa 2013 Stan prawny na 1 sierpnia 2013 r. Recenzent Prof. UAM dr hab. Krystyna Wojtczak Wydawca Izabella

Bardziej szczegółowo

OGÓLNE WARUNKI DODATKOWEGO UBEZPIECZENIA NA WYPADEK TRWAŁEJ I CAŁKOWITEJ NIEZDOLNOŚCI DO PRACY_AF3

OGÓLNE WARUNKI DODATKOWEGO UBEZPIECZENIA NA WYPADEK TRWAŁEJ I CAŁKOWITEJ NIEZDOLNOŚCI DO PRACY_AF3 1 OGÓLNE WARUNKI DODATKOWEGO UBEZPIECZENIA NA WYPADEK TRWAŁEJ I CAŁKOWITEJ NIEZDOLNOŚCI DO PRACY_AF3 Zatwierdzone uchwałą nr 4 Zarządu MACIF Życie Towarzystwo Ubezpieczeń Wzajemnych z dnia 9 grudnia 2014

Bardziej szczegółowo

Regulamin Promocji Zwracamy różnicę w składce 1 Niniejszy regulamin (zwany dalej Regulaminem ) określa zasady promocji o nazwie Zwracamy różnicę w składce (zwanej dalej Promocją ), której organizatorem

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Henryk Gradzik (przewodniczący) SSN Andrzej Ryński (sprawozdawca) SSN Józef Szewczyk

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Henryk Gradzik (przewodniczący) SSN Andrzej Ryński (sprawozdawca) SSN Józef Szewczyk Sygn. akt V KK 359/14 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 10 grudnia 2014 r. SSN Henryk Gradzik (przewodniczący) SSN Andrzej Ryński (sprawozdawca) SSN Józef Szewczyk

Bardziej szczegółowo

Aleksander Raczyński *

Aleksander Raczyński * A C T A U N I V E R S I T A T I S L O D Z I E N S I S FOLIA IURIDICA 72, 2013 Aleksander Raczyński * Zasada odszkodowania/zakazu wzbogacania osoby uprawnionej z ubezpieczenia jako przesłanka odmowy spełnienia

Bardziej szczegółowo

Spis treści Komentarz

Spis treści Komentarz Przedmowa............................................. Wykaz skrótów.......................................... XIII Wykaz literatury......................................... XIX Komentarz............................................

Bardziej szczegółowo

URZĄD MORSKI W SZCZECINIE Pl. Batorego 4, 70-207 Szczecin

URZĄD MORSKI W SZCZECINIE Pl. Batorego 4, 70-207 Szczecin URZĄD MORSKI W SZCZECINIE Pl. Batorego 4, 70-207 Szczecin tel.: +48 91 4403 423 fax: +48 91 4403 441, e-mail: sekretariat@ums.gov.pl Znak : PO- II 370/ZZP-3/57/10 Szczecin, dnia 25 listopada 2010 r. Dotyczy:

Bardziej szczegółowo

dr Małgorzata Serwach, Uniwersytet Medyczny w Łodzi, Uniwersytet Łódzki

dr Małgorzata Serwach, Uniwersytet Medyczny w Łodzi, Uniwersytet Łódzki UBEZPIECZENIE ODPOWIEDZIALNOŚCI CYWILNEJ PODMIOTU PRZYJMUJĄCEGO ZAMÓWIENIE NA ŚWIADCZENIA ZDROWOTNE, ŚWIADCZENIODAWCY ORAZ INNYCH OSÓB UDZIELAJĄCYCH TAKICH ŚWIADCZEŃ dr Małgorzata Serwach, Uniwersytet

Bardziej szczegółowo

Umowa ubezpieczenia oprac. Tomasz A. Winiarczyk

Umowa ubezpieczenia oprac. Tomasz A. Winiarczyk Umowa ubezpieczenia oprac. Tomasz A. Winiarczyk ubezpieczenie urządzenie gospodarcze, zapewniające pokrycie pewnych potrzeb majątkowych, wywołanych u pewnych jednostek przez odznaczające się pewna prawidłowością

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenie osobowe Pracowników Portu Lotniczego Rzeszów Jasionka Sp. z o.o. na rok 2010 OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA

Ubezpieczenie osobowe Pracowników Portu Lotniczego Rzeszów Jasionka Sp. z o.o. na rok 2010 OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA Zadanie Nr 3 ubezpieczenia osobowe. Część A Ubezpieczenia osobowe Pracowników Portu Lotniczego Rzeszów Jasionka Sp. z o.o. obejmuje: 1. Ubezpieczenie następstw nieszczęśliwych

Bardziej szczegółowo

Zasady podlegania ubezpieczeniom społecznym z tytułu umowy zlecenia po zmianach

Zasady podlegania ubezpieczeniom społecznym z tytułu umowy zlecenia po zmianach PORADNIKI KADROWE Zasady podlegania ubezpieczeniom społecznym z tytułu umowy zlecenia po zmianach Składki ZUS od wynagrodzeń członków rad nadzorczych oraz członków zarządu spółek Zamów książkę w księgarni

Bardziej szczegółowo

Prof. zw. dr hab. Piotr Kruszyński Instytut Prawa Karnego Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego Adwokat. Jacek Jurzyk Radca Prawny

Prof. zw. dr hab. Piotr Kruszyński Instytut Prawa Karnego Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego Adwokat. Jacek Jurzyk Radca Prawny Prof. zw. dr hab. Piotr Kruszyński Instytut Prawa Karnego Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego Adwokat Jacek Jurzyk Radca Prawny Przestępstwo ubezpieczeniowe w polskim prawie karnym

Bardziej szczegółowo

KODEKS PRACY ZMIANY W 2013 R.

KODEKS PRACY ZMIANY W 2013 R. E-PORADNIK KODEKS PRACY ZMIANY W 2013 R. Stan prawny na 1 lutego 2013 r. Autorzy Cz. I: Ewa Suknarowska-Drzewiecka, Izabela Baranowska Cz. II: Dorota Dzienisiuk, Magdalena Kostrzewa, Piotr Kostrzewa, Małgorzata

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sygn. akt V CSK 470/14 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 15 maja 2015 r. SSN Zbigniew Kwaśniewski (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Józef Frąckowiak SSN Marta Romańska

Bardziej szczegółowo

Podatek VAT w odszkodowaniach z ubezpieczeniach OC posiadaczy pojazdów mechanicznych

Podatek VAT w odszkodowaniach z ubezpieczeniach OC posiadaczy pojazdów mechanicznych Bartłomiej Chmielowiec główny specjalista w Biurze Rzecznika Ubezpieczonych Podatki w ubezpieczeniach część 2 Podatek VAT w odszkodowaniach z ubezpieczeniach OC posiadaczy pojazdów mechanicznych Możliwość

Bardziej szczegółowo

WYROK. Zespołu Arbitrów z dnia 28 sierpnia 2006 r. Arbitrzy: Henryk Tadeusz Słomka-Narożański. Protokolant Magdalena Pazura

WYROK. Zespołu Arbitrów z dnia 28 sierpnia 2006 r. Arbitrzy: Henryk Tadeusz Słomka-Narożański. Protokolant Magdalena Pazura Sygn. akt UZP/ZO/0-2372/06 WYROK Zespołu Arbitrów z dnia 28 sierpnia 2006 r. Zespół Arbitrów w składzie: Przewodniczący Zespołu Arbitrów Robert Konstanty Rudnicki Arbitrzy: Henryk Tadeusz Słomka-Narożański

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenia dla dealerów samochodowych. Oferta usług brokerskich oraz doradztwa

Ubezpieczenia dla dealerów samochodowych. Oferta usług brokerskich oraz doradztwa Ubezpieczenia dla dealerów samochodowych Oferta usług brokerskich oraz doradztwa Szanowni Państwo. Przedstawiamy ofertę usług brokerskich oraz doradztwa przy tworzeniu i obsłudze programu ubezpieczeniowego

Bardziej szczegółowo

Koncepcja ubezpieczeń gospodarczych. Wprowadzenie do wykładu

Koncepcja ubezpieczeń gospodarczych. Wprowadzenie do wykładu Koncepcja ubezpieczeń gospodarczych. Wprowadzenie do wykładu Interes ubezpieczeniowy. Podstawowa konstrukcja i próba jej oceny, ewaluowanie koncepcji Historia konstrukcji interesu ubezpieczeniowego starcie

Bardziej szczegółowo

URLOP RODZICIELSKI, MACIERZYŃSKI, WYCHOWAWCZY... REWOLUCJA W PRZEPISACH!

URLOP RODZICIELSKI, MACIERZYŃSKI, WYCHOWAWCZY... REWOLUCJA W PRZEPISACH! E-PORADNIK URLOP RODZICIELSKI, MACIERZYŃSKI, WYCHOWAWCZY... REWOLUCJA W PRZEPISACH! Stan prawny na 17 czerwca 2013 Autorzy Cz. I: Monika Latos-Miłkowska, Agnieszka Rosa, Maria Sobieska Cz. II: Małgorzata

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Studiów Makroekonomicznych i Finansów Warszawa, 20.12.2013 r. Informacje bieżące WYNIKI WSTĘPNE Wyniki finansowe zakładów ubezpieczeń w okresie trzech kwartałów 2013

Bardziej szczegółowo

Księgowość budżetowa, gospodarka finansowa i sprawozdawczość jednostek pomocy społecznej

Księgowość budżetowa, gospodarka finansowa i sprawozdawczość jednostek pomocy społecznej BIBLIOTEKA POMOCY SPOŁECZNEJ Księgowość budżetowa, gospodarka finansowa i sprawozdawczość jednostek pomocy społecznej Zamów książkę w księgarni internetowej Warszawa 2015 3 Tekst pochodzi z Serwisu Prawa

Bardziej szczegółowo

Kancelarie Odszkodowawcze i ich rola w kompleksowym dochodzeniu roszczeń odszkodowawczych.

Kancelarie Odszkodowawcze i ich rola w kompleksowym dochodzeniu roszczeń odszkodowawczych. Kancelarie Odszkodowawcze i ich rola w kompleksowym dochodzeniu roszczeń odszkodowawczych. Postępowanie przed Towarzystwami Ubezpieczeniowymi jest postępowaniem toczącym się na wniosek osoby poszkodowanej/roszczącej.

Bardziej szczegółowo

Odszkodowanie dla pracodawcy za nieuzasadnione rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia przez pracownika.

Odszkodowanie dla pracodawcy za nieuzasadnione rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia przez pracownika. Odszkodowanie dla pracodawcy za nieuzasadnione rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia przez pracownika. Zgodnie z art. 55 1¹ kodeksu pracy (dalej k.p.) pracownikowi przysługuje prawo do rozwiązanie

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenie Gminy Miasta Gdańska. Marek Komorowski

Ubezpieczenie Gminy Miasta Gdańska. Marek Komorowski Ubezpieczenie Gminy Miasta Gdańska Marek Komorowski Ubezpieczenie Gminy Miasta Gdańska City Polisa Zakresy ubezpieczeń: majątkowe komunikacyjne odpowiedzialność cywilna 2 Ubezpieczenie Gminy Miasta Gdańska

Bardziej szczegółowo

KODEKS CYWILNY z dnia 23 kwietnia 1964r. (Dz. U. Nr 16, poz. 93 z późn. zm.) KSIĘGA TRZECIA ZOBOWIĄZANIA. Tytuł XXVII. UMOWA UBEZPIECZENIA

KODEKS CYWILNY z dnia 23 kwietnia 1964r. (Dz. U. Nr 16, poz. 93 z późn. zm.) KSIĘGA TRZECIA ZOBOWIĄZANIA. Tytuł XXVII. UMOWA UBEZPIECZENIA KODEKS CYWILNY z dnia 23 kwietnia 1964r. (Dz. U. Nr 16, poz. 93 z późn. zm.) KSIĘGA TRZECIA ZOBOWIĄZANIA Tytuł XXVII. UMOWA UBEZPIECZENIA Rozdział 1 Przepisy ogólne Art. 805. 1. Przez umowę ubezpieczenia

Bardziej szczegółowo