Globalizacja a rynki finansowe

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Globalizacja a rynki finansowe"

Transkrypt

1 Globalizacja a rynki finansowe Wystąpienie Krzysztofa Rybińskiego, Wiceprezesa Narodowego Banku Polskiego Cykl seminariów Koła Naukowego Rynku Kapitałowego Index i Katedry Rynku Kapitałowego. Akademia Ekonomiczna w Krakowie, 20 kwietnia 2006 r. Szanowni Państwo, Przygotowując się do dzisiejszego wystąpienia wpisałem do wyszukiwarki Google hasło globalne, Kraków. Pojawiły się między innymi: strona internetowa gimnazjalnej Okręgowej Komisji Egzaminacyjnej informująca o egzaminach po gimnazjum, strona serwisu regionalnego TVP3 informująca o zwiększeniu liczby połączeń lotniczych przez Ryanair z Krakowa, Wrocławia i Poznania, i serwis najładniejsze miasta Europy, gdzie Kraków zasłużenie jest wymieniany między Florencją a Londynem. Google odnalazł stron zawierających szukany zwrot w 0,49 sekundy. Podobne ćwiczenie dla innych miast dało wyniki: Poznań , Gdańsk , Białystok oraz Warszawa i Wrocław Wyszukanie hasła global London zwraca 236 milionów stron, global Berlin 67,6 miliona, global Bangalore 12 milionów stron, a global Krakow / Kraków / Cracow 3,6 miliona stron. Oczywiście wyników tych nie można porównywać z wielu powodów. Język angielski jest znacznie bardziej popularny niż język polski - jest językiem Internetu a zarazem językiem mówionym w Indiach i Wielkiej Brytanii. Ponadto wyszukując hasło globalne, Kraków należałoby wpisać te słowa w różnych przypadkach. Niemniej jednak ćwiczenie to pokazuje, że Kraków i cała Polska bardzo szybko stały się częścią globalnej gospodarki. Upowszechnienie się technologii informacyjnych i komunikacyjnych spowoduje, że proces globalizacji będzie przybierał na sile, co z kolei będzie skutkowało znacznym zwiększeniem wydajności pracy. Jednocześnie wyszukanie hasła derivatives zwraca 55 milionów stron, global markets 287 milionów, currencies 97 milionów, stocks 244 miliony. To pokazuje, że rynki finansowe są rynkami globalnymi. Zastanówmy się, jakie są przyczyny i skutki globalizacji rynków finansowych. 1

2 Globalizacja na rynkach finansowych Globalizacja rynków finansowych jest częścią szerszego zjawiska, którym jest globalizacja gospodarek narodowych. Intensywny wzrost międzynarodowej wymiany towarów i usług, który postępuje od początku lat sześćdziesiątych ubiegłego wieku, pociągnął za sobą zwiększenie przepływów kapitałowych. W latach wartość światowego eksportu towarów i usług wzrosła dwudziestopięciokrotnie, czemu towarzyszył pięćdziesięciokrotny wzrost Bezpośrednich Inwestycji Zagranicznych (wykres 1 i wykres 2). Wiele krajów zdając sobie sprawę, że BIZ są istotnym czynnikiem wpływającym na przyspieszenie wzrostu gospodarczego wprowadzało zmiany w regulacjach prawnych celem przyciągnięcia kapitału zagranicznego (tabela 1). Proces globalizacji na rynkach finansowych rozpoczął się po upadku systemu walutowego Bretton Woods. Wyraźne przyspieszenie globalizacji rynków finansowych nastąpiło w latach osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych XX wieku. Od 1973 r. handel międzynarodowy rośnie średnio w tempie 11% rocznie (z 22% PKB w 1973, do ponad 40% PKB w 2002 r.), natomiast przepływy kapitałowe 1 wzrosły z 7% światowego PKB w 1973 r. do ponad 20% PKB w 2002 r. Wykres 1. Wartość eksportu towarów i usług na świecie, mld USD , , , , , ,6 824,7 130,1 316,4 385, Źródło: UNCTAD Eksport towarów Eksport usług 2

3 Wykres 2. Bezpośrednie Inwestycje Zagraniczne mld USD Źródło: UNCTAD Dopływy Odpływy Tabela 1. Zmiany w narodowych regulacjach prawnych dotyczących BIZ, Liczba krajów, które wprowadziły zmiany prawne dotyczące inwestycji Liczba zmian regulacyjnych, z których: faworyzujące BIZ bardziej restrykcyjne dla BIZ Źródło: UNCTAD Wraz ze wzrostem wartości międzynarodowej wymiany handlowej przedsiębiorstwa stały się aktywnym uczestnikiem kasowego rynku walutowego. W latach wartość obrotów na światowym rynku walutowym spot zwiększyła się prawie o 100% (wykres 3). Wykres 3. Kasowe transakcje walutowe na rynku światowym mld USD Źródło: BIS

4 Wzrost międzynarodowych przepływów kapitałowych oraz rozwój technologii informatycznych i komunikacyjnych spowodował, że inwestorzy zaczęli realizować inwestycje portfelowe na rynkach międzynarodowych. Z kolei przedsiębiorstwa i banki coraz częściej pozyskiwały kapitał poza krajem macierzystym. Na przykład w latach wartość transgranicznych inwestycji w akcje wzrosła ponad dwunastokrotnie, natomiast w latach wartość emisji papierów dłużnych emitowanych na rynkach zagranicznych zwiększyła się sześciokrotnie (wykres 4 i wykres 5). Wzrosło też znaczenie finansowania pozabankowego przedsiębiorstw. W 1980 roku przedsiębiorstwa pozyskały na rynku kapitałowym 4,5 biliona USD, podczas gdy w 2004 roku było to ponad 60 bilionów USD (wykres 6). Wykres 4. Transgraniczne inwestycje w akcje, biliony USD 2,1 2,4 5,1 3,0 1,5 0,6 1,4 1,0 2,1 5,7 8,0 4,8 5, Zakup akcji spółek krajowych przez inwestorów zagranicznych (CAGR - 16%) Zakup akcji spółek zagranicznych notowanych na giełdzie kraju nabywcy (CAGR - 22%) CAGR Compounded Average Growth Rate. Źródło: McKinsey Global Institute Wykres 5. 10,5 13,5 16,8 9,7 7,1 25,9 15,0 10,9 Wartość zadłużenia z tytułu emisji instrumentów dłużnych mld USD 21,3 11,9 9,4 18, ,2 7,5 Źródło: BIS Wartość zadłużenia z tytułu emisji obligacji na rynku międzynarodowym Wartość zadłużenia z tytułu emisji papierów dłużnych na rynku międzynarodowym 4

5 Wykres Wielkość i struktura światowych aktywów finansowych (biliony USD) 0 biliony USD 5,4 2,2 1,7 2, ,0 16,4 13,1 10,6 15,9 11,7 14,3 20, ,0 14,4 35,4 35,7 20,1 21,4 20,2 30,7 29,8 36,5 31,9 32, * 2010** Depozyty bankowe (CAGR - 7,8%) Instrumenty dłużne sektora rządowego (CAGR - 6,9%) Instrumenty dłużne sektora prywatnego (CAGR - 10,2%) Akcje (CAGR - 8,6%) CAGR Compounded Average Growth Rate. * - dane wstępne. ** - prognoza McKinsey Global Institute. Źródło: McKinsey Global Institute ,5 33,4 60,6 56,4 Kapitał portfelowy w odróżnieniu od inwestycji green-field jest bardzo mobilny i w zależności od sytuacji (makroekonomicznej lub politycznej) może szybko przemieszczać się między rynkami lokalnymi. Może to prowadzić do dużej niestabilności na rynku walutowym powodując znaczne wahania kursów walutowych. Jednym ze sposobów zabezpieczenia się przed ryzykiem aprecjacji lub deprecjacji waluty jest zajęcie pozycji w instrumentach pochodnych. Wynikiem wzrostu obrotów transgranicznych na rynkach finansowych jest dynamiczny rozwój rynku derywatów. W latach wartość obrotów na światowym rynku walutowych instrumentów pochodnych wzrosła prawie dwukrotnie, podczas gdy w tym samym okresie obroty wszystkimi giełdowymi instrumentami pochodnymi wzrosły prawie trzykrotnie (wykres 7). 5

6 Wykres 7. Obroty na światowym rynku instrumentów pochodnych, Źródło: BIS mld USD Walutowe instrumenty pochodne OTC Instrumenty pochodne na stopy procentowe OTC Instrumenty pochodne notowane na giełdach światowych Powody globalizacji rynków finansowych Do najważniejszych czynników, które wywołały przedstawione powyżej zmiany w przepływach kapitałowych i strukturze światowego rynku finansowego należy zaliczyć: liberalizację krajowych rynków finansowych i związaną z tym rosnącą konkurencję między instytucjami finansowymi, postęp technologiczny w dziedzinie informatyki i telekomunikacji, szybszy przepływ informacji oraz standaryzację informacji globalizację gospodarek krajowych w różnych wymiarach (handel, instytucje, struktura własności, kapitał, wiedza). Liberalizacja krajowych rynków finansowych wyeliminowała ograniczenia w funkcjonowaniu zarówno krajowych, jak i zagranicznych podmiotów finansowych. Zmianie uległy regulacje dotyczące zakresu usług wykonywanych przez banki i inne instytucje finansowe. Stworzono ramy prawne umożliwiające zwiększenie aktywności niebankowych instytucji finansowych. Wreszcie zmniejszono lub wyeliminowano ograniczenia w dostępie nierezydentów do krajowych rynków finansowych. Jednak czynnikiem o największym znaczeniu z punktu widzenia globalizacji rynków finansowych była liberalizacja przepływów kapitałowych. Obejmowała ona przede wszystkim likwidowanie ograniczeń uniemożliwiających swobodny przepływ kapitału pomiędzy krajami, a w szczególności 2 : zniesienie ograniczeń dotyczących bezpośrednich inwestycji zagranicznych oraz wymiany towarów i usług z nierezydentami, 6

7 przejście przez kraje rozwinięte do reżimów z płynnym kursem walutowym, utworzenie strefy euro oraz inne ponadnarodowe inicjatywy integracyjne zmniejszenie opodatkowania transakcji transgranicznych (wykres 8). W niektórych krajach liberalizacja przepływów kapitałowych i rynków finansowych wynikała z realizacji programów stabilizacyjnych zalecanych przez Bank Światowy i Międzynarodowy Fundusz Walutowy. W ten sposób na gospodarczej mapie świata pojawiła się grupa krajów określanych jako emerging markets. Kraje te aktualnie odgrywają istotną rolę zarówno w światowym systemie finansowym, jak i całej globalnej gospodarce. Wykres 8. Stawki celne obowiązujące w krajach rozwijających się stosowane wobec krajów posiadających klauzulę najwyższego uprzywilejowania % 19,7 22,2 17, , ,4 9, Źródło: UNCTAD Postęp technologiczny w dziedzinie informatyki i telekomunikacji, w szczególności dynamiczny rozwój Internetu i systemów baz danych, w bardzo istotny sposób wpłynął na globalizację rynków finansowych. Zmiany technologiczne nie byłyby możliwe bez ogromnej obniżki kosztów pamięci komputerowej i transmisji danych. Aktualnie koszt produkcji mikroprocesora jest prawie 1000 razy niższy niż 30 lat wcześniej, a koszt przesyłu informacji (1 bita na 1 km) ponad stukrotnie niższy. Nowoczesne technologie zwiększyły zdolność kreowania i wprowadzania na rynek nowych, tańszych produktów i usług finansowych. Zwiększenie mocy obliczeniowych umożliwiło wycenę skomplikowanych instrumentów finansowych opcji, swapów, obligacji zamiennych. Przyczyniło się to do szybkiego rozwoju rynku instrumentów pochodnych. Rozwój technologii informatycznych i telekomunikacyjnych ułatwił szybkie pozyskiwanie i przetwarzanie informacji niezbędnych do działania na rynku finansowym. Informacja wykorzystywana na rynkach finansowych stała się takim samym towarem jak wiele innych (jak na przykład proszek do prania). Jest wytwarzana według określonych 7

8 standardów, jest porównywalna (format danych o inflacji, bilansie płatniczym lub wyniki kwartalne spółki notowanej na giełdzie są przedstawiane podobnie, niezależnie od tego, jaki kraj publikuje te dane). Dzisiaj wszyscy traktujemy to jako sytuację normalną. Tymczasem jeszcze w 1997 roku, gdy zostałem głównym ekonomistą jednej z dużych międzynarodowych instytucji finansowych odpowiedzialnym za analizę polskiej gospodarki, dane makroekonomiczne nie miały kalendarza publikacji. Po prostu w pewnym momencie dane o inflacji lub produkcji pojawiały się na serwisach informacyjnych. NBP przesyłał dane o bilansie płatniczym faksem do tych analityków, którzy o te dane poprosili. Gdy jako pierwszy ekonomista rynków finansowych wprowadziłem w Polsce tygodniowy serwis makroekonomiczny dla klientów, to analizę, która miała jedną lub dwie strony kładło się rano na zaprogramowanym faksie i dopiero po południu kończyła się wysyłka. Obecnie prawie każdy bank w Polsce ma swojego głównego ekonomistę z zespołem analityków, którzy codziennie rano wysyłają kilkaset lub kilka tysięcy i, które jednocześnie trafiają do dziesiątek tysięcy klientów na całym świecie (banków, funduszy inwestycyjnych, funduszy arbitrażowych, zarządzających firmami, bogatych klientów private banking, decydentów i bankowców centralnych). Obecnie zarządzający dużym funduszem może otrzymywać dziennie kilkaset i z analizami dotyczącymi spółek notowanych na giełdzie, czy dotyczącymi analizy kursów walutowych lub sytuacji makroekonomicznej i politycznej. Obecnie problemem nie jest, tak jak kiedyś, dostęp do informacji, tylko fakt, że informacji i analiz jest zbyt dużo i trzeba umiejętnie dokonywać selekcji. Właśnie w odpowiedzi na te i inne wyzwania 3 w ostatnich latach stworzono międzynarodowe standardy. Coraz bardziej zaczęto cenić nie tylko ilość, ale także jakość informacji i porównywalność danych. Dodatkowo unifikacja zasad regulujących sposoby funkcjonowania poszczególnych obszarów rynku finansowego była warunkiem koniecznym dla rozwoju skutecznej konkurencji na międzynarodowym rynku finansowym. Jednolite i powszechnie stosowane standardy zmniejszają bowiem koszt uzyskania i analizowania informacji, a także wzmacniają stabilność systemu finansowego. Wśród najistotniejszych standardów należy wymienić: zasady efektywnego nadzoru bankowego sporządzone przez Bazylejski Komitet Nadzoru Bankowego, międzynarodowe standardy rachunkowości. Ponad 100 krajów przyjęło, bądź też oparło własne standardy w dziedzinie rachunkowości na Międzynarodowych 8

9 Standardach Rachunkowości i (lub) Międzynarodowych Standardach Sprawozdawczości Finansowej, umowy ramowe dotyczące zawierania transakcji na rynku międzybankowym - ISDA, ISMA, metodyki statystyczne opracowane m. in. przez IMF, BIS, WB zapewniające zgodność zbieranych danych z wzorcami i ich międzynarodową porównywalność, zasady dobrych praktyk tworzone przez stowarzyszenia zawodowe finansistów. Rozwój nowoczesnej infrastruktury rynku finansowego obejmował również zmiany regulacyjne (np. prawo upadłościowe) oraz powstanie nowoczesnych systemów transakcyjnych, płatności, rozliczeń, zarządzania ryzykiem i specjalistycznych serwisów informacyjnych Reuters, Bloomberg. Giełdy papierów wartościowych oraz brokerzy stworzyli nowoczesne platformy handlu, które umożliwiają szybkie kojarzenie składanych ofert, zawieranie transakcji i pełną automatyzację procesów związanych z potwierdzeniem i rozliczeniem tych transakcji (ang. straight through processing). Rozwój infrastruktury likwidował bariery dalszej globalizacji rynków. Na przykład, czynnikiem krępującym rozwój rynku walutowego w latach dziewięćdziesiątych było ryzyko rozliczeniowe. W odpowiedzi na to najbardziej aktywne na rynku walutowym banki stworzyły nowy system rozliczeniowy CLS funkcjonujący na zasadzie payment versus payment 4. Nowy, ponadnarodowy system, znacznie ograniczył ryzyko kredytowe i płynności w operacjach wymiany walut, a przez to pozwolił na zwiększenie aktywności banków na rynku walutowym. Aktualnie w CLS Banku rozlicznych jest 15 walut. System obniżył także koszty banków, gdyż pozwolił zmniejszyć ilość instrukcji płatniczych i wartość środków transferowanych w lokalnych systemach płatniczych 5. Wobec bardzo szybko postępującej globalizacji rynków finansowych, zasadne wydaje się pytanie, czy dzięki globalizacji rynków finansowych świat skorzystał, czy stał się bardziej ryzykowny? Efekty globalizacji rynków finansowych są różnorodne. Otwartość gospodarek i swoboda przepływów kapitałowych sprawiają, że inwestorzy lokują środki tam, gdzie mogą one wygenerować najwyższą stopę zwrotu, co skłania instytucje finansowe do zawierania transakcji na nowych, słabo rozwiniętych i niepłynnych rynkach. Sprzyja to wzrostowi płynności rynków finansowych 6 i zmniejszeniu kosztów transakcyjnych. 9

10 Globalizacja wywiera istotny wpływ na obniżenie kosztu pozyskania kapitału przez przedsiębiorstwa. Korzystają one coraz częściej z alternatywnych form pozyskania kapitału w stosunku do kredytu bankowego, szczególnie z emisji papierów wartościowych na rynkach finansowych. Przyczynami tego zjawiska są zmniejszające się oczekiwania inwestorów, co do oczekiwanej stopy zwrotu rekompensującej ryzyko, które na siebie przyjmują. Jednocześnie większa transparentności przedsiębiorstwa (monitoring kadry zarządzającej, kontrola udziałowców, poddanie ich dyscyplinie rynkowej) powoduje obniżenie kosztów określanych jako agency costs, wynikających z rozbieżności celów inwestycyjnych pomiędzy zarządzającymi a akcjonariuszami. W efekcie przedsiębiorstwom łatwiej jest pozyskać środki na sfinansowanie danej inicjatywy 7. Duże firmy są bardziej skłonne do promowania regulacji i praw zwiększających przejrzystość rynków finansowych i zmniejszających asymetrię informacji między uczestnikami rynku. Dodatkowo, pod wpływem inwestorów, dokonywane są reformy instytucjonalne zwiększające przejrzystość rynku i jakość przekazywanych informacji. Zachodząca deregulacja usuwa sztuczne bariery wejścia na rynki i umożliwia ich sprawne funkcjonowanie. Globalizacja pobudza zatem rozwój rynku finansowego, co z kolei zwiększa dostęp przedsiębiorstw do kapitału. Natomiast większa dostępność środków finansowych może oddziaływać na inwestycje a tym samym pobudzać wzrost gospodarczy 8. Wprowadzenie euro wyeliminowało ryzyko walutowe oraz przyczyniło się do likwidacji limitów inwestycyjnych dotyczących pozycji portfela papierów wartościowych nominowanych w walutach obcych. Doprowadziło to do obniżki kosztów pozyskania kapitału od 0,5 do 3 pkt proc. Jednocześnie nastąpiła konwergencja tych kosztów pomiędzy krajami Unii Europejskiej (UE-15) w ramach tego samego sektora 9. Globalny rynek finansowy umożliwia podmiotom gospodarczym, w tym bankom, pozyskiwanie środków na rozwój działalności od znacznie szerszego grona inwestorów niż byłoby to możliwe na rynkach krajowych. Na przykład w wielu mniejszych krajach UE znaczna część operacji bankowych jest przeprowadzana z partnerami z innych krajów 10. Dostęp do międzynarodowego rynku kapitałowego oznacza dla banków i innych instytucji finansowych nie tylko możliwości rozwoju, ale również presję na zwiększanie efektywności działania. Rosnąca efektywność i lepsze zarządzanie ryzykiem działa również na korzyść bezpieczeństwa depozytów złożonych w bankach. Zagraniczna konkurencja jest również ważnym katalizatorem upowszechnienia innowacji finansowych 11. Ponadto banki krajowe konkurując z zagranicznymi są bardziej zainteresowane wprowadzaniem nowych standardów rachunkowości i wymogów sprawozdawczości finansowej, tak by lepsze 10

11 jakościowo informacje o finansowanych firmach pozwalały im udzielać bardziej dochodowych kredytów. Krajowe instytucje finansowe stają się także bardziej efektywne, ponieważ zagraniczne firmy dostarczają na rynek finansowy nowe technologie i dobre praktyki. Integracja światowych rynków finansowych pozwala na lepszą dywersyfikację ryzyka. Rezydenci nie muszą inwestować oszczędności w swoim kraju i przez to nie są narażeni na ryzyko cyklu koniunkturalnego, lecz mogą inwestować w wielu krajach, uzyskując w ten sposób korzystniejszy stosunek oczekiwanego zwrotu do podejmowanego ryzyka. Globalizacja rynków finansowych niesie z sobą także nowe wyzwania i zagrożenia. Brak przejrzystości wynikający z asymetrii rodzi ryzyko powstania bąbli spekulacyjnych oraz stadnych zachowań inwestorów. Nierówny dostęp do informacji, w warunkach rynków globalnych, może prowadzić do występowania negatywnej selekcji w finansowaniu sektora przedsiębiorstw i pokusy nadużycia 12, jeśli upadek danej instytucji zagrażałby sektorowi bankowemu 13. Reformy gospodarcze i otwarcie się na wymianę międzynarodową w krajach rozwijających się przyciągają kapitał zagraniczny, który jednak w przypadku pogarszającej się sytuacji w gospodarce bardzo szybko jest wycofywany. Sprzyja to powstawaniu kryzysów walutowych, które na skutek wzrostu stóp procentowych mogą przeradzać się w kryzysy bankowe 14. Dodatkowo, powiązania międzynarodowe instytucji oraz szybkość przesyłania informacji między rynkami ułatwiają przenoszenie się tych kryzysów na inne gospodarki. Przykładem mogą być międzynarodowe kryzysy finansowe, które rozpoczęły się w Tajlandii w 1997, Rosji w 1998, czy Brazylii w 1999 roku i następnie rozprzestrzeniły do innych krajów regionu, a nawet na inne kontynenty. Frederic Mishkin podaje inne przykłady zagrożeń, jakie niesie ze sobą globalizacja. 15 Liberalizacja finansowa zmniejsza liczbę instrumentów, które dyscyplinują działalność bankową. Doprowadziło to już w wielu krajach do boomów kredytowych, często finansowanych przez podmioty zagraniczne i w obcych walutach. Boomy kredytowe stawały się w ten sposób częstym źródłem kryzysów bankowych 16. Kryzysy bankowe z kolei generowały znaczne koszty dla gospodarki, między innymi poprzez konieczność zasilenia niektórych banków w płynność, czy też ograniczenie podaży kredytów dla firm. 11

12 Zwiększenie udziału obcego kapitału w lokalnych rynkach finansowych zwiększa ich wrażliwość na sytuację na rynkach zagranicznych. Na przykład, wzrost poziomu stóp procentowych w innym kraju może spowodować odpływ kapitału krótkookresowego, a w konsekwencji wzrost stóp procentowych i zmniejszenie płynności na rynku lokalnym. Banki funkcjonujące na globalnym rynku finansowym podlegają większej konkurencji, także dlatego, że inwestorzy bez przerwy porównują wyniki banków między sobą. Jak zauważa Raghuram Rajan, banki koncentrują się teraz bardziej niż kiedyś na utrzymaniu wysokich dochodów kosztem przejmowania na siebie większego ryzyka. 17 Instrumenty finansowe, którymi handlują banki stają się coraz bardziej złożone, a przez to mniej płynne i bardziej ryzykowne. Efektem globalizacji jest tworzenie międzynarodowych konglomeratów finansowych, Takie konglomeraty w sytuacjach kryzysów gospodarczych mogą stanowić kanał przenoszenia się kryzysów między rynkami. Często takie firmy mają znaczenie dla stabilności systemu finansowego w kraju lub regionie. Ich upadek może wywołać kryzys nawet w stabilnie rozwijającej się gospodarce i to w sytuacji, kiedy kłopoty finansowe miały źródło na rynku zagranicznym. Brak standardów rozwiązywania problemów międzynarodowych instytucji finansowych utrudnia zapobieganie i rozwiązywanie kryzysów finansowych. Istniejące siatki bezpieczeństwa tworzone przez krajowe władze gospodarcze są często źródłem pokus nadużycia dla dużych instytucji finansowych 18, które stosują mniej restrykcyjną politykę finansowania podmiotów gospodarczych oczekując, że w przypadku pojawienia się kłopotów, część rachunku zapłacą podatnicy danego kraju. Wreszcie niekorzystnym efektem globalizacji jest centralizacja zarządzania ryzykiem, a niekiedy nawet płynnością na szczeblu grup bankowych. Skutkiem tego procesu jest przenoszenie aktywności z małych rynków lokalnych na rynki silniej rozwinięte. Zjawisko to jest widoczne np. w Polsce. Zagraniczni właściciele banków prowadzących działalność w Polsce coraz częściej decydują się na przenoszenie aktywności na rynku złotego i opcji walutowych do Londynu (wykres 9). Zmniejsza się płynność rynku krajowego, a kurs naszej waluty jest w coraz większym stopniu zależy od decyzji inwestycyjnych nierezydentów

13 Wykres 9. Struktura podmiotowa obrotów na rynku złotego i złotowych opcji walutowych % ,82 29,85 61,08 45, , ,20 5,59 34, Źródło: NBP i BIS. 36,46 8,95 33,33 20,38 Rynek kasowy Rynek fx swap Rynek forward Rynek opcji walutowych Transakcje między nierezydentami (rynek offshore) Transakcje między rezydentami Polski i nierezydentami Transakcje między rezydentami Polski Czy globalizacja faktycznie ma miejsce: znane zagadki ekonomiczne. Przedstawione dane i mechanizmy obrazują szybko postępującą globalizację rynków finansowych. Mimo to wiele badań wskazywało na zjawiska, które nie powinny występować w sytuacji rosnących powiązań handlowych i finansowych. Na przykład, gdyby istniał globalny rynek finansowy, wówczas kapitał powinien płynąć z krajów rozwiniętych do krajów rozwijających się. Tak się nie dzieje, co zaobserwował już Robert Lucas 20. Od jego nazwiska zaczerpnięto też określenie zagadka Lucasa. Zagadkę te próbowano rozwiązać w wielu pracach. W jednej z nowszych, przedstawiających analizę panelową prawie stu krajów w okresie , pokazano, że dominującą przyczyną braku napływu kapitału z krajów bogatych do krajów biednych są czynniki instytucjonalne 21. Na przykład poprawa jakości działania instytucji w Peru do poziomu Australii pociągałaby za sobą czterokrotne zwiększenie inwestycji zagranicznych, a zwiększenie jakości działania instytucji w Turcji do poziomu Wielkiej Brytanii zwiększyłoby inwestycje zagraniczne o 60 procent. Inną zagadką, która przez pewien czas pozawalała kwestionować fakt iż globalizacja rynków finansowych faktycznie ma miejsce była zagadka Feldsteina-Horioki 22. W znanej pracy obu autorów z 1980 roku korelację między krajowymi stopami oszczędności i stopami inwestycji w latach oszacowano na 0,89. Tę korelację dla lat oszacowano na 0,60, a po włączeniu Korei Południowej na 0,76. Mimo widocznego spadku korelacja pomiędzy krajowymi oszczędnościami a inwestycjami cały czas pozostawała wysoka 23. Stanowiło to swoistą zagadkę, gdyż w globalnym świecie finansów w zasadzie nie istnieją dobre powody, dla których inwestycje miałyby być finansowane oszczędnościami 13

14 rezydentów, a nie pożyczkami na globalnym rynku finansowym. Podobnie, jak w przypadku zagadki Lucasa powstało wiele prac wyjaśniających to zjawisko. W najnowszej pracy Martina Feldsteina na ten temat 24, nowo oszacowany współczynnik korelacji stopniowo spadał w kolejnych dekadach osiągając tylko 0,19 w dekadzie kończącej się w 2002 roku. Te spadki dotyczą głównie mniejszych krajów, ale szacunki dla dużych krajów również pokazują, że korelacja spadła z 0,92 do 0,59. Zatem wydaje się, że to właśnie w ostatnich 10 latach doszło do znacznego pogłębienia procesu globalizacji rynków finansowych. Można się zastanawiać, dlaczego właśnie w ostatnich latach doszło do przyspieszenia i pogłębienia procesu globalizacji, gdyż niektóre ze zjawisk powszechnie uznawane za przyczyny, miało swój początek kilka dekad temu. Wydaje się, że poza zwiększającą się od lat rolą globalnych rynków finansowych i liberalizacją handlu pojawiły się nowe czynniki, takie jak wykorzystanie owoców postępu technologicznego w dziedzinie ICT oraz włączenie się Chin i Indii do globalnej gospodarki. Thomas Friedman, autor znanej książki p.t. Ziemia jest płaska. Krótka historia XXI wieku 25, przedstawia jak radykalne zmiany dokonały się w ostatnich latach w organizacji procesu produkcji i w świadczeniu usług, między innymi na skutek wykorzystania nowych technologii komunikacyjnych, takich jak Internet, telefony komórkowe, czy pojawienie się takich technik zdobywania i przetwarzania informacji jak wyszukiwarka Google. Mogę podzielić się z Państwem osobistą refleksją. Właśnie ukończyłem pracę nad pierwszą wersją artykułu poświęconego globalnym nierównowagom. Dzięki wykorzystaniu Internetu, oraz nowych serwisów dostarczających wyspecjalizowanych informacji z dziedziny ekonomii pisanie tego artykułu zajęło mi trzy miesiące, a czyniłem to wyłącznie w wolnych chwilach, których wiceprezes banku centralnego nie ma zbyt wiele. Dziesięć lat temu przez trzy miesiące prawdopodobnie nie zebrałbym nawet połowy bibliografii, nie mówiąc już o bieżącym śledzeniu wystąpień na wszystkich ważniejszych konferencjach poświęconych tematyce globalnych nierównowag. Nie ulega wątpliwość, że postęp w dziedzinie ICT przyczynił się do pogłębienia procesu globalizacji i znacząco podniósł wydajność pracy w wielu sektorach. Globalne nierównowagi Jednym z przejawów globalizacji w ostatnich latach jest powstanie globalnych nierównowag. W 2005 roku deficyt obrotów bieżących Stanów Zjednoczonych przekroczył 6 procent PKB, a wiele prognoz banków inwestycyjnych wskazuje, że będzie się dalej pogłębiał w 2006 i 2007 roku 26. Ujemna pozycja inwestycyjna netto największej gospodarki świata 14

15 prawdopodobnie sięgnęła 30% PKB w 2005 roku, i według wszystkich dostępnych prognoz będzie się dalej szybko pogarszała. Duży deficyt obrotów bieżących Stanów Zjednoczonych wiąże się z ujemnymi oszczędnościami gospodarstw domowych i silnym wzrostem cen nieruchomości. Te zjawiska wystąpiły w ostatnich latach nie tylko w Stanach Zjednoczonych, ale we wszystkich krajach anglosaskich 27. Ponadto, deficyt obrotów bieżących w Stanach Zjednoczonych w znacznej części jest finansowany zakupami amerykańskich papierów dłużnych przez banki centralne krajów azjatyckich. Wiąże się to ze znacznym wzrostem rezerw dewizowych tych banków centralnych. Na przykład rezerwy Ludowego Banku Chin wzrosły ze 166 mld dolarów w grudniu 2000 roku do 819 mld dolarów w grudniu 2005 roku i ponad 850 mld dolarów w marcu 2006 r. Oznacza to, że Chiny wyprzedziły do tej pory najzasobniejszą pod względem rezerw walutowych Japonię, której rezerwy w grudniu 2005 roku wynosiły 847 mld dolarów. Oczekuje się, że chińskie rezerwy walutowe przekroczą 1 bilion (tysiąc miliardów) dolarów w 2006 roku 28. W latach deficyt obrotów bieżących w Stanach Zjednoczonych w coraz większym stopniu był finansowany zakupami amerykańskich obligacji dokonywanymi przez instytucje publiczne zarządzające rezerwami walutowymi w krajach eksportujących ropę naftową. Wykres 10. Deficyt obrotów bieżących Stanów Zjednoczonych oraz struktura geograficzna finansującego ten deficyt napływu kapitału (nadwyżki obrotów bieżących) w latach mld USD pozostałe kraje Azji strefa euro USA Japonia Chiny kraje OPEC Źródło: MFW, World Economic Outloook Sytuacja, w której największa gospodarka świata, będąca jednocześnie emitentem globalnego pieniądza rezerwowego ma tak duży deficyt oszczędności i tak nietypowo finansowany sprawiła, że rozpoczęła się głęboka debata ekonomiczna dotycząca dwóch kwestii. Po pierwsze, podejmuje się próby wyjaśnienia, w jaki sposób globalne nierównowagi 15

16 się pojawiły. Po drugie, zarówno akademiccy ekonomiści, jak i stratedzy w bankach inwestycyjnych starają się ocenić, jakie są możliwe scenariusze dalszego rozwoju wydarzeń. Czy globalne nierównowagi są normalnym zjawiskiem w globalnej gospodarce i mogą się dalej pogłębiać bez szkody dla perspektyw długookresowego globalnego wzrostu? Czy może dojść do znaczącej korekty tych nierównowag - a jeśli tak, to jaki będzie mechanizm tej korekty oraz jakie będą konsekwencje tej korekty dla globalnego wzrostu? Zacznijmy od przedstawienia głównych hipotez, które tłumaczą zjawisko globalnych nierównowag. W 2003 roku trzech ekonomistów przedstawiło hipotezę, że nastąpiła reaktywacja nieformalnego reżimu Bretton Woods 29. Oryginalny system Bretton Woods powstał po drugiej wojnie światowej i był formalnym zobowiązaniem uczestniczących w nim krajów do utrzymania kursów walutowych, ustalonych według parytetu złota, na określonym poziomie, zaś dozwolone wahania nie mogły przekraczać 1 procent. System ten przestał istnieć w 1971 roku po decyzji prezydenta Nixona o zaprzestaniu przez Stany Zjednoczone wymiany dolarów na złoto według ustalonego parytetu. Istotę reaktywowanego Bretton Woods, często nazywanego Bretton Woods 2, oddaje motto użyte przez autorów tej koncepcji: ( ) jeżeli miałbym umowę z moim krawcem, że jakiekolwiek pieniądze otrzyma ode mnie, tego samego zostaną mi zwrócone w formie pożyczki, wówczas nie miałbym w ogóle żadnych obiekcji, żeby zamawiać u tego krawca znacznie więcej garniturów (Jacques Rueff, 1965, za Dooley et al. (2003)). Hipoteza o istnieniu nieformalnego Breton Woods 2 mówi, że ukształtował się taki system, w którym krajom azjatyckim opłaca się finansować deficyt obrotów bieżących Stanów Zjednoczonych, bo dzięki temu mogą coraz więcej eksportować na ten rynek. Wspiera to zatem wzrost gospodarczy krajów azjatyckich i pozwala tworzyć nowe miejsca pracy, co jest szczególnie istotne w Chinach, gdzie na skutek migracji ludności ze wsi do miast co roku musi powstać, według różnych szacunków, od 10 do 20 milionów miejsc pracy. W celu utrzymania konkurencyjności eksportu kraje azjatyckie interweniują na rynku walutowym powstrzymując aprecjację swoich walut. Skupione dolary inwestują w amerykańskie obligacje, finansując w ten sposób amerykański deficyt obrotów bieżących Inna hipoteza wyjaśniająca mechanizm powstania globalnych nierównowag została sformułowana przez obecnego Prezesa Rezerwy Federalnej, Bena Bernanke 30. Główna teza jaką postawił wskazuje, że dużego deficytu obrotów bieżących w Stanach Zjednoczonych nie można tłumaczyć wyłącznie czynnikami wewnętrznymi. Zdaniem Bernanke kluczową rolę 16

17 odegrały czynniki zewnętrzne, które zdefiniował jako globalną nadwyżkę oszczędności. Hipoteza ta mówi, że znaczące nadwyżki oszczędności nad inwestycjami w krajach azjatyckich w połączeniu ze strukturalnie wysokimi oszczędnościami w Niemczech i Japonii spowodowały globalną nadwyżkę oszczędności. Ta nadwyżka oszczędności przyczyniła się do wzrostu cen na giełdach w Stanach Zjednoczonych, a następnie do wzrostu cen nieruchomości, co z kolei spowodowało obniżenie się oszczędności amerykańskich gospodarstw domowych. Z hipotezami Bretton Woods 2 i globalnej nadwyżki oszczędności polemizuje Międzynarodowy Fundusz Walutowy, który twierdzi, że źródłem nadwyżek na rachunkach bieżących są zbyt niskie inwestycje w krajach Azji za wyjątkiem Chin. Należy zatem mówić raczej o globalnej suszy inwestycyjnej 31, gdyż w okresie pięciu lat po kryzysie azjatyckim poziom inwestycji był o około 7 punktów procentowych niższy niż w okresie pięciu lat poprzedzających ten kryzys. W związku z tym właściwą rekomendacją dla tych krajów nie jest ograniczanie stopy oszczędności tylko poprawa klimatu inwestycyjnego. Istnieje wiele innych teorii wyjaśniających powstawanie globalnych nierównowag. Niektóre z nich jako główną przyczynę globalnych nierównowag wskazują niskie oszczędności gospodarstw domowych i sektora publicznego w Stanach Zjednoczonych 32, czyli fakt, iż amerykanie wydają więcej niż zarabiają i że deficyt budżetowy ze znacznej nadwyżki w 2000 roku przekształcił się w deficyt szacowany w 2004 roku na 4,7% PKB. Inne hipotezy sugerują, że czynnikiem wywołującym globalne nierównowagi jest zmiana polityki gospodarczej w Azji po kryzysach lat , kiedy w wielu krajach podjęto decyzję o budowie potężnych rezerw walutowych w celu zabezpieczenia się przed podobnymi zmianami nastrojów na rynkach finansowych w przyszłości 33. Ekonomiści dowodzą także, że czynnikiem wywołującym globalne nierównowagi jest większa, w porównaniu do innych regionów, atrakcyjność inwestycyjna Stanów Zjednoczonych, mierzona między innymi wyższym tempem potencjalnego wzrostu gospodarczego 34. Wreszcie istnieje także hipoteza, zgodnie z którą tak duży deficyt obrotów bieżących jest optymalny 35, ponieważ oczekuje się, że w przyszłości gospodarka amerykańska będzie rosła w szybszym tempie niż inne gospodarki rozwinięte. Według tej hipotezy Amerykanie zwiększają bieżącą konsumpcję na kredyt, gdyż w przyszłości wysokie dochody pozwolą im ten kredyt spłacić i jest to sytuacja prawidłowa. W końcu powstały prace, które udowadniają, że deficytu nie ma. Przykładem jest artykuł autorstwa Hausmann, Struzenegger 36 postulujący istnienie ciemnej materii. 17

18 Pomimo prób uzasadnienia, że deficyt obrotów bieżących w Stanach Zjednoczonych jest mniejszy niż się wydaje i że jest pożądany, zdecydowana większość ekonomistów akademickich oraz wielu bankowców centralnych jest poważnie zaniepokojonych skalą globalnych nierównowag. Powstało bardzo wiele prac pokazujących, jakie mogą być skutki scenariusza, w którym rynki finansowe, wobec braku podjęcia odpowiednich działań przez decydentów gospodarczych, same inicjują procesy dostosowawcze 37. Jeżeli rynki finansowe stwierdzą że wzrosła premia za ryzyko inwestowania w amerykańskie papiery dłużne, wówczas odpływ kapitału z tego rynku lub nawet zmniejszenie napływu kapitału - może doprowadzić do spadku cen obligacji, czyli do znacznego wzrostu długoterminowych stóp procentowych, do dekoniunktury na rynku nieruchomości, do deprecjacji dolara i w konsekwencji do stagnacji lub nawet recesji, która może być odczuwalna w skali globalnej. W celu ograniczenia prawdopodobieństwa wystąpienia tego scenariusza w wielu krajach powinny zostać wdrożone reformy strukturalne. Stany Zjednoczone powinny znacznie ograniczyć deficyt budżetowy i poprzez reformę systemu emerytalnego i ochrony zdrowia powinny zwiększyć stopę oszczędności gospodarstw domowych. W Unii Europejskiej i Japonii należy przyspieszyć szereg reform strukturalnych zwiększających elastyczność i konkurencyjność rynku pracy, rynku produktów i usług. W krajach azjatyckich, a przede wszystkim w Chinach, powinno dojść do uelastycznienia reżimu kursu walutowego, poprzedzonego reformami wzmacniającymi system finansowy, również poprzez większą otwartość na napływ kapitału zagranicznego. Trudno jest obecnie ocenić, jakie jest prawdopodobieństwo zrealizowania się scenariusza poważnego spowolnienia globalnego wzrostu, jednak tempo wdrażania koniecznych reform jest bardzo powolne. Czy polityka pieniężna powinna przekłuwać bąble spekulacyjne Proces globalizacji jest poważnym wyzwaniem dla banków centralnych i regulatorów rynków finansowych. W ślad za wzrostem zasobu siły roboczej relatywnie do zasobu kapitału spadły koszty siły roboczej i tym samym obniżyły się koszty wytwarzania wielu towarów i usług. Po odjęciu cen paliw, których wzrost jest również efektem procesu globalizacji, inflacja w wielu krajach pozostaje na bardzo niskim poziomie, zaś silny wzrost globalnej podaży pracy ogranicza możliwość wystąpienia efektów drugiego rzędu, czyli wzrostów płac w odpowiedzi na wzrost bieżącej inflacji. Z drugiej strony, globalna nadwyżka oszczędności nad inwestycjami powoduje, że kapitał lokuje się na różnych rynkach aktywów powodując 18

19 wzrost ich cen. Przykładem są wzrosty indeksów giełdowych, cen obligacji, czy cen na rynkach nieruchomości w krajach anglosaskich. W naturalny sposób pojawia się pytanie o to, jak w takich warunkach powinna być prowadzona polityka pieniężna. W szczególności, czy powinna reagować na wzrost cen aktywów, mimo że inflacja cen towarów i usług konsumpcyjnych pozostaje niska lub bardzo niska. Na ten temat toczy się debata, w której pojawiają się zarówno głosy wskazujące na konieczność reagowania na bąble na rynków aktywów 38, jak i głosy przeciwne 39. Wątek reagowania polityki pieniężnej na zmiany cen aktywów podniósł w swoim wystąpieniu w zeszłym miesiącu członek Rady Gubernatorów Rezerwy Federalnej Donald Kohn 40. Według Kohn a możliwe są dwa podejścia. W pierwszym, określanym jako konwencjonalna polityka pieniężna, bank centralny skupia się na stabilizowaniu inflacji, traktuje zmiany cen aktywów jako proces egzogeniczny i nie stara się w żaden sposób wpłynąć na ceny aktywów. Druga opcja, którą Kohn określił jako politykę dodatkowego działania 41, pozwala na wybór pomiędzy odchyleniem się bieżącej inflacji od poziomu określanego jako stabilny w zamian za poprawę perspektyw osiągnięcia stabilności cen w przyszłości. Jednak polityka dodatkowego działania nie oznacza przebijania bąbli spekulacyjnych przez banki centralne. Oznacza raczej wykupienie dodatkowego ubezpieczenia od możliwych negatywnych wstrząsów, które mogą nadejść w przyszłości. Według Kohn a polityka dodatkowego działania może być prowadzona bardzo rzadko i tylko wtedy, jeśli spełnione są trzy warunki: bank centralny musi być w stanie zidentyfikować bąble na rynku aktywów, na czas i z dużą dozą pewności odnośnie poprawności wniosków analizy, musi istnieć wysokie prawdopodobieństwo, że nieco większe zacieśnienie polityki pieniężnej będzie w stanie powstrzymać aktywność spekulacyjną na danym rynku aktywów, oczekiwana poprawa przyszłej sytuacji gospodarczej wynikająca z mniejszego bąbla spekulacyjnego musi być znacząca i musi być większa niż koszty ponoszone przez gospodarkę w wyniku prowadzenia polityki dodatkowego działania. W świetle dostępnych badań można stwierdzić, że niezmiernie trudno jest spełnić wszystkie trzy wymienione warunki w wystarczający sposób. Nie można jednak wykluczyć, że w przyszłości rozumienie procesów gospodarczych poprawi się na tyle, że polityka dodatkowego działania będzie w uzasadnionych przypadkach możliwa. 19

20 W dyskusji na temat właściwej relacji polityki gospodarczej na narastające bąble na rynkach aktywów dominuje pogląd, że znacznie lepszym sposobem reagowania jest polityka nadzorcza. Właśnie dlatego nadzór nad rynkami finansowymi powinien być niezależny od polityków, bo konieczne może okazać się podjęcie działań mających na celu ograniczenie tempa narastania bąbla spekulacyjnego wtedy, gdy nie jest to na rękę politykom ze względu na cykl wyborczy. Nowe wyzwania dla regulatorów/nadzorców Globalizacja rynków finansowych zmienia warunki działania instytucji finansowych otwierając dla nich nowe możliwości rozwoju, ale również stwarzając nowe rodzaje ryzyka dla stabilności systemów finansowych. Globalizacja stwarza nowe możliwości w zakresie zarządzania ryzykiem, w tym najważniejszym rodzajem ryzyka w działalności bankowej - tj. ryzykiem kredytowym. Rozwój nowych instrumentów transferu ryzyka (kredytowe instrumenty pochodne i sekurytyzacja) oraz zwiększenie grona ich nabywców pozwala na efektywne wykorzystanie kapitału w bankach. Z nowymi instrumentami wiążą się jednak także pewne zagrożenia 42. Zarówno uczestnicy rynku, jak i instytucje nadzorujące rynki, wskazują na kwestię postępującego komplikowania się instrumentów pochodnych i trudności w pełnym zrozumieniu i oszacowaniu wiążącego się z nimi ryzyka 43. Problem stanowi również trudność w ocenie kierunków przepływu ryzyka oraz brak podstawowych danych na temat niektórych nieregulowanych instytucji finansowych, które są coraz bardziej aktywne na rynku instrumentów pochodnych. Mam tu na myśli w szczególności fundusze arbitrażowe dysponujące coraz większymi kapitałami. Podobne trudności stwarzają nowe usługi oferowane przez banki na rynku walutowym, takie jak np. prime brokerage. W umowie prime brokerage bank udostępnia swoje limity kredytowe innym instytucjom spekulującym na rynku walutowym najczęściej funduszom hedgingowym. Coraz powszechniejsze wykorzystywanie tego produktu powoduje, że nadzorcom coraz trudniej jest monitorować ryzyko kredytowe i płynności związane z operacjami dokonywanymi na rynku walutowym 44, na którym średnie dzienne obroty netto wynoszą miliardów USD. Stwarza to duże wyzwanie dla nadzorców, którzy muszą dysponować kapitałem ludzkim i finansowym pozwalającym na właściwą ocenę ryzyka w coraz bardziej zglobalizowanym, a zarazem skomplikowanym świecie 20

Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy

Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy prof. dr hab. Piotr Banaszyk, prof. zw. UEP Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Wydział Gospodarki Międzynarodowej Agenda 1. Przyczyny globalnego

Bardziej szczegółowo

Spis treści: Wstęp. ROZDZIAŁ 1. Istota i funkcje systemu finansowego Adam Dmowski

Spis treści: Wstęp. ROZDZIAŁ 1. Istota i funkcje systemu finansowego Adam Dmowski Rynki finansowe., Książka stanowi kontynuację rozważań nad problematyką zawartą we wcześniejszych publikacjach autorów: Podstawy finansów i bankowości oraz Finanse i bankowość wydanych odpowiednio w 2005

Bardziej szczegółowo

Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej

Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej 1. Model Mundella Fleminga 2. Dylemat polityki gospodarczej małej gospodarki otwartej 3. Skuteczność polityki monetarnej i fiskalnej w warunkach

Bardziej szczegółowo

Kredytowe instrumenty a stabilność finansowa

Kredytowe instrumenty a stabilność finansowa Monografie i Opracowania 563 Paweł Niedziółka Kredytowe instrumenty a stabilność finansowa Warszawa 2009 Szkoła Główna Handlowa w Warszawie OFICYNA WYDAWNICZA Spis treści Indeks skrótów nazw własnych używanych

Bardziej szczegółowo

Krzysztof Osiński BIZNES MIĘDZYNARODOWY NA PROGU XXI WIEKU KOMPENDIUM

Krzysztof Osiński BIZNES MIĘDZYNARODOWY NA PROGU XXI WIEKU KOMPENDIUM Krzysztof Osiński BIZNES MIĘDZYNARODOWY NA PROGU XXI WIEKU KOMPENDIUM Szczecin, 2010 Spis treści Wstęp... 11 CZĘŚĆ I OD WYMIANY MIĘDZYNARODOWEJ DO GOSPODARKI GLOBALNEJ Rozdział 1 HANDEL MIĘDZYNARODOWY....

Bardziej szczegółowo

SYSTEM BANKOWY. Finanse 110630-1165

SYSTEM BANKOWY. Finanse 110630-1165 SYSTEM BANKOWY Finanse Plan wykładu Rodzaje i funkcje bankowości Bankowość centralna Banki komercyjne i inwestycyjne Finanse Funkcje banku centralnego(1) Bank dla państwa Bank dla banków Emisja pieniądza

Bardziej szczegółowo

Wpływ globalnego kryzysu finansowego na polską gospodarkę

Wpływ globalnego kryzysu finansowego na polską gospodarkę Mirosław Gronicki Wpływ globalnego kryzysu finansowego na polską gospodarkę Warszawa 31 maja 2011 r. Spis treści 1. Geneza światowego kryzysu finansowego. 2. Światowy kryzys finansowy skutki. 3. Polska

Bardziej szczegółowo

Czy helikopter Bena Bernankego powinien wylądować?

Czy helikopter Bena Bernankego powinien wylądować? Czy helikopter Bena Bernankego powinien wylądować? Autor: Frank Shostak Źródło: mises.org Tłumaczenie: Katarzyna Buczkowska Według Bena Bernankego zbyt wczesne wycofanie się z agresywnej polityki walki

Bardziej szczegółowo

Kryzys i Zarządzanie ryzykiem

Kryzys i Zarządzanie ryzykiem Kryzys i Zarządzanie ryzykiem Piotr Banaszyk Katedra Logistyki Międzynarodowej Globalny kryzys ekonomiczny opinie Banku Światowego W 2013 r. gospodarka eurolandu pozostanie w recesji, kurcząc się o 0,1

Bardziej szczegółowo

Gospodarka polska, gospodarka światowa w jakim punkcie dziś jesteśmy?

Gospodarka polska, gospodarka światowa w jakim punkcie dziś jesteśmy? Gospodarka polska, gospodarka światowa w jakim punkcie dziś jesteśmy? Łukasz Tarnawa Departament Strategii i Analiz Warszawa, 6 listopada 2008 1 Gospodarka globalna kryzys sektora finansowego w gospodarkach

Bardziej szczegółowo

System finansowy w Polsce. dr Michał Konopczak Instytut Handlu Zagranicznego i Studiów Europejskich michal.konopczak@sgh.waw.pl

System finansowy w Polsce. dr Michał Konopczak Instytut Handlu Zagranicznego i Studiów Europejskich michal.konopczak@sgh.waw.pl System finansowy w Polsce dr Michał Konopczak Instytut Handlu Zagranicznego i Studiów Europejskich michal.konopczak@sgh.waw.pl Segmenty sektora finansowego (w % PKB) 2 27 212 Wielkość systemu finansowego

Bardziej szczegółowo

Budowa i odbudowa zaufania na rynku finansowym. Piotr Szpunar Departament Systemu Finansowego Narodowy Bank Polski

Budowa i odbudowa zaufania na rynku finansowym. Piotr Szpunar Departament Systemu Finansowego Narodowy Bank Polski Budowa i odbudowa zaufania na rynku finansowym Piotr Szpunar Departament Systemu Finansowego Narodowy Bank Polski Aktywa instytucji finansowych w Polsce w latach 2000-2008 (w mld zł) 2000 2001 2002 2003

Bardziej szczegółowo

Przegląd prognoz gospodarczych dla Polski i świata na lata 2013-2014. Aleksander Łaszek

Przegląd prognoz gospodarczych dla Polski i świata na lata 2013-2014. Aleksander Łaszek Przegląd prognoz gospodarczych dla Polski i świata na lata 2013-2014 Aleksander Łaszek Wzrost gospodarczy I Źródło: Komisja Europejska Komisja Europejska prognozuje w 2014 i 2015 roku przyspieszenie tempa

Bardziej szczegółowo

Unia bankowa skutki dla UE, strefy euro i dla Polski. Warszawa, 29 listopada 2012 r.

Unia bankowa skutki dla UE, strefy euro i dla Polski. Warszawa, 29 listopada 2012 r. Unia bankowa skutki dla UE, strefy euro i dla Polski Warszawa, 29 listopada 2012 r. Unia bankowa skutki dla UE i dla strefy euro Andrzej Raczko Narodowy Bank Polski Strefa euro Strefa euro doświadcza bardzo

Bardziej szczegółowo

Rozwój systemu finansowego w Polsce

Rozwój systemu finansowego w Polsce Departament Systemu Finansowego Rozwój systemu finansowego w Polsce Warszawa 213 Struktura systemu finansowego (1) 2 Struktura aktywów systemu finansowego w Polsce w latach 25-VI 213 1 % 8 6 4 2 25 26

Bardziej szczegółowo

Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja

Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja Komisja Europejska - Komunikat prasowy Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja Bruksela, 04 listopad 2014 Zgodnie z prognozą gospodarczą Komisji Europejskiej

Bardziej szczegółowo

Korekta nierównowagi zewnętrznej

Korekta nierównowagi zewnętrznej Wykład 4 Korekta nierównowagi zewnętrznej Plan wykładu 1. System kursu walutowego 2. Korekta przy sztywnym kursie 1. System kursu walutowego W systemie płynnych kursów walutowych cena waluty jest wyznaczona

Bardziej szczegółowo

Ryzyko walutowe i zarządzanie nim. dr Grzegorz Kotliński, Katedra Bankowości AE w Poznaniu

Ryzyko walutowe i zarządzanie nim. dr Grzegorz Kotliński, Katedra Bankowości AE w Poznaniu 1 Ryzyko walutowe i zarządzanie nim 2 Istota ryzyka walutowego Istota ryzyka walutowego sprowadza się do konieczności przewalutowania należności i zobowiązań (pozycji bilansu banku) wyrażonych w walutach

Bardziej szczegółowo

Gospodarka otwarta i bilans płatniczy

Gospodarka otwarta i bilans płatniczy Gospodarka otwarta i bilans płatniczy Zagregowane wydatki w gospodarce otwartej Jeżeli przyjmiemy, że wydatki krajowe na dobra wytworzone w kraju zależą od poziomu dochodu Y oraz realnej stopy procentowej

Bardziej szczegółowo

RYNEK FINANSOWY W POLSCE - WYBRANE PROBLEMY

RYNEK FINANSOWY W POLSCE - WYBRANE PROBLEMY GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Rzecznik Prasowy Prezesa GUS seminarium naukowe pod patronatem naukowym prof. dr hab. Józefa Oleńskiego Prezesa GUS RYNEK FINANSOWY W POLSCE - WYBRANE PROBLEMY prof. nadzw. dr

Bardziej szczegółowo

Polska gospodarka - trendy i prognozy-

Polska gospodarka - trendy i prognozy- Polska gospodarka - trendy i prognozy- Mirosław Gronicki Jerzy Hausner Gdynia, 9 października 2009 r. Plan wystąpienia 1. Otoczenie makroekonomiczne. 2. Wewnętrzne przyczyny spowolnienia gospodarczego.

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. 1.5. Funkcje funduszy inwestycyjnych w gospodarce... 32 1.6. Szanse i zagrożenia inwestowania w fundusze inwestycyjne...

SPIS TREŚCI. 1.5. Funkcje funduszy inwestycyjnych w gospodarce... 32 1.6. Szanse i zagrożenia inwestowania w fundusze inwestycyjne... SPIS TREŚCI Wstęp......................................................... 9 Rozdział 1. Pojęcie i istota funduszu inwestycyjnego.................. 13 1.1. Definicja funduszu inwestycyjnego...............................

Bardziej szczegółowo

Bankowość Zajęcia nr 1

Bankowość Zajęcia nr 1 Motto zajęć: "za złoty dukat co w słońcu błyszczy" Bankowość Zajęcia nr 1 Bankowość centralna, przemiany w pośrednictwie finansowym System bankowy Dwuszczeblowość: bank centralny + banki komercyjne (handlowe);

Bardziej szczegółowo

KURS DORADCY FINANSOWEGO

KURS DORADCY FINANSOWEGO KURS DORADCY FINANSOWEGO Przykładowy program szkolenia I. Wprowadzenie do planowania finansowego 1. Rola doradcy finansowego Definicja i cechy doradcy finansowego Oczekiwania klienta Obszary umiejętności

Bardziej szczegółowo

Bilans płatniczy strefy euro publikuje Europejski Bank Centralny, natomiast bilans płatniczy Unii Europejskiej - Eurostat.

Bilans płatniczy strefy euro publikuje Europejski Bank Centralny, natomiast bilans płatniczy Unii Europejskiej - Eurostat. Bilans płatniczy zestawienie (dochody wpływy kontra wydatki płatności) wszystkich transakcji dokonanych między rezydentami (gospodarką krajową) a nierezydentami (zagranicą) w danym okresie. Jest on sporządzany

Bardziej szczegółowo

Raport o stabilności systemu finansowego Grudzień 2012 r. Departament Systemu Finansowego 1

Raport o stabilności systemu finansowego Grudzień 2012 r. Departament Systemu Finansowego 1 Raport o stabilności systemu finansowego Grudzień 2012 r. Departament Systemu Finansowego 1 Raport o stabilności finansowej Raport jest elementem polityki informacyjnej NBP przyczyniającym się do realizacji

Bardziej szczegółowo

Tendencje i uwarunkowania biznesu międzynarodowego

Tendencje i uwarunkowania biznesu międzynarodowego Tendencje i uwarunkowania biznesu międzynarodowego Dr Bogdan Buczkowski Katedra Wymiany Międzynarodowej Konferencja organizowana w ramach projektu Utworzenie nowych interdyscyplinarnych programów kształcenia

Bardziej szczegółowo

Analiza inwestycji i zarządzanie portfelem SPIS TREŚCI

Analiza inwestycji i zarządzanie portfelem SPIS TREŚCI Analiza inwestycji i zarządzanie portfelem Frank K. Reilly, Keith C. Brown SPIS TREŚCI TOM I Przedmowa do wydania polskiego Przedmowa do wydania amerykańskiego O autorach Ramy książki CZĘŚĆ I. INWESTYCJE

Bardziej szczegółowo

WSPÓŁCZESNY SYSTEM BANKOWY

WSPÓŁCZESNY SYSTEM BANKOWY JOANNA redakcja naukowa SWIDERSKA WSPÓŁCZESNY SYSTEM BANKOWY Ujęcie instytucjonalne Difin Spis treści Wprowadzenie 11 Część I System gwarantowania depozytów 15 Rozdział 1. Geneza i uwarunkowania tworzenia

Bardziej szczegółowo

Systematyka ryzyka w działalności gospodarczej

Systematyka ryzyka w działalności gospodarczej Systematyka ryzyka w działalności gospodarczej Najbardziej ogólna klasyfikacja kategorii ryzyka EFEKT Całkowite ryzyko dzieli się ze względu na kształtujące je czynniki na: Ryzyko systematyczne Ryzyko

Bardziej szczegółowo

Bilans płatniczy Polski w lipcu 2015 r.

Bilans płatniczy Polski w lipcu 2015 r. Warszawa, dnia 14 września 2015 r. Bilans płatniczy Polski w lipcu 2015 r. Miesięczny bilans płatniczy został oszacowany przy wykorzystaniu danych z miesięcznych i kwartalnych sprawozdań polskich podmiotów

Bardziej szczegółowo

SYSTEM FINANSOWY W POLSCE. Redaktorzy naukowi Bogusław Pietrzak Zbigniew Polański Barbara Woźniak. Wydanie*drugie zmienione

SYSTEM FINANSOWY W POLSCE. Redaktorzy naukowi Bogusław Pietrzak Zbigniew Polański Barbara Woźniak. Wydanie*drugie zmienione SYSTEM FINANSOWY W POLSCE Redaktorzy naukowi Bogusław Pietrzak Zbigniew Polański Barbara Woźniak Wydanie*drugie zmienione Wydawnictwo Naukowe PWN Warszawa 2008 Spis treści Przedmowa do drugiego wydania

Bardziej szczegółowo

BILANS PŁATNICZY. Aktywa (Kredyt +) Pasywa (Debet -) 1. Eksport towarów i usług. 1. Import towarów i usług. 2. Dary i przekazy jednostronne

BILANS PŁATNICZY. Aktywa (Kredyt +) Pasywa (Debet -) 1. Eksport towarów i usług. 1. Import towarów i usług. 2. Dary i przekazy jednostronne BILANS PŁATNICZY Aktywa (Kredyt +) Pasywa (Debet -) 1. Eksport towarów i usług. 1. Import towarów i usług. 2. Dary i przekazy jednostronne 2. Dary i przekazy jednostronne dla otrzymane z zagranicy. zagranicy.

Bardziej szczegółowo

RYNKI INSTRUMENTY I INSTYTUCJE FINANSOWE RED. JAN CZEKAJ

RYNKI INSTRUMENTY I INSTYTUCJE FINANSOWE RED. JAN CZEKAJ RYNKI INSTRUMENTY I INSTYTUCJE FINANSOWE RED. JAN CZEKAJ Wstęp Część I. Ogólna charakterystyka rynków finansowych 1. Istota i funkcje rynków finansowych 1.1. Pojęcie oraz podstawowe rodzaje rynków 1.1.1.

Bardziej szczegółowo

T. Łuczka Kapitał obcy w małym i średnim przedsiębiorstwie. Wybrane aspekty mikro i makroekonomii

T. Łuczka Kapitał obcy w małym i średnim przedsiębiorstwie. Wybrane aspekty mikro i makroekonomii Teresa Łuczka Godziny konsultacji: 12 13.30 poniedziałek 15 16 wtorek p. 306 Strzelecka T. Łuczka Kapitał obcy w małym i średnim przedsiębiorstwie. Wybrane aspekty mikro i makroekonomii WYKŁAD 1 (26.02)

Bardziej szczegółowo

Wstęp Część I Zmienność rynków w warunkach kryzysu światowej gospodarki Rozdział 1 Głęboka zmienność jako nowa normalność w światowej gospodarce

Wstęp Część I Zmienność rynków w warunkach kryzysu światowej gospodarki Rozdział 1 Głęboka zmienność jako nowa normalność w światowej gospodarce Wstęp Część I Zmienność rynków w warunkach kryzysu światowej gospodarki Rozdział 1 Głęboka zmienność jako nowa normalność w światowej gospodarce (Andrzej Szablewski) 1.1. Wymiary zmienności 1.2. Prognozy

Bardziej szczegółowo

Wybrane wyniki badań dotyczących perspektyw rozwoju rynku kredytów mieszkaniowych w Polsce do 2015 roku zrealizowanych przez IBnGR

Wybrane wyniki badań dotyczących perspektyw rozwoju rynku kredytów mieszkaniowych w Polsce do 2015 roku zrealizowanych przez IBnGR Wybrane wyniki badań dotyczących perspektyw rozwoju rynku kredytów mieszkaniowych w Polsce do 2015 roku zrealizowanych przez IBnGR Gdańsk, marzec 2013 Scenariusz rozwoju rynku kredytów mieszkaniowych w

Bardziej szczegółowo

Ewolucja rynku obligacji korporacyjnych. Jacek A. Fotek 29 września 2014 r.

Ewolucja rynku obligacji korporacyjnych. Jacek A. Fotek 29 września 2014 r. Ewolucja rynku obligacji korporacyjnych Jacek A. Fotek 29 września 2014 r. Trendy i możliwości Perspektywa makroekonomiczna - wysoki potencjał wzrostu w Polsce Popyt na kapitał - Wzrost zapotrzebowania

Bardziej szczegółowo

Plan finansowania potrzeb pożyczkowych budżetu państwa i jego uwarunkowania

Plan finansowania potrzeb pożyczkowych budżetu państwa i jego uwarunkowania Departament Długu Publicznego Plan finansowania potrzeb pożyczkowych budżetu państwa i jego uwarunkowania Listopad 2014 NAJWAŻNIEJSZE INFORMACJE Miesięczny kalendarz emisji... 2 Komentarze MF... 8 ul.

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp Dariusz Rosati... 11. Część I. Funkcjonowanie strefy euro

Spis treści. Wstęp Dariusz Rosati... 11. Część I. Funkcjonowanie strefy euro Spis treści Wstęp Dariusz Rosati.............................................. 11 Część I. Funkcjonowanie strefy euro Rozdział 1. dziesięć lat strefy euro: sukces czy niespełnione nadzieje? Dariusz Rosati........................................

Bardziej szczegółowo

Uwarunkowania rozwoju banków spółdzielczych

Uwarunkowania rozwoju banków spółdzielczych Forum Liderów Banków Spółdzielczych Model polskiej bankowości spółdzielczej w świetle zmian regulacji unijnych Uwarunkowania rozwoju banków spółdzielczych Jerzy Pruski Prezes Zarządu BFG Warszawa, 18 września

Bardziej szczegółowo

VII.1. Rachunek zysków i strat t Grupy BRE Banku

VII.1. Rachunek zysków i strat t Grupy BRE Banku VII.1. Rachunek zysków i strat t Grupy BRE Banku Grupa BRE Banku zakończyła rok 2012 zyskiem brutto w wysokości 1 472,1 mln zł, wobec 1 467,1 mln zł zysku wypracowanego w 2011 roku (+5,0 mln zł, tj. 0,3%).

Bardziej szczegółowo

Wykład 20: Model Mundella-Fleminga, część II (sztywne kursy walutowe) Gabriela Grotkowska

Wykład 20: Model Mundella-Fleminga, część II (sztywne kursy walutowe) Gabriela Grotkowska Międzynarodowe Stosunki Ekonomiczne Makroekonomia gospodarki otwartej i finanse międzynarodowe Wykład 20: Model Mundella-Fleminga, część II (sztywne kursy walutowe) Gabriela Grotkowska Plan wykładu Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

Departament Bankowości Komercyjnej i Specjalistycznej oraz Instytucji Płatniczych URZĄD KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO WARSZAWA, marzec 2016 r.

Departament Bankowości Komercyjnej i Specjalistycznej oraz Instytucji Płatniczych URZĄD KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO WARSZAWA, marzec 2016 r. Opracowanie: Wydział Analiz Sektora Bankowego Departament Bankowości Komercyjnej i Specjalistycznej oraz Instytucji Płatniczych URZĄD KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO WARSZAWA, marzec 201 r. W dniu 22 marca

Bardziej szczegółowo

Zmiany na ekonomicznej mapie świata

Zmiany na ekonomicznej mapie świata Zmiany na ekonomicznej mapie świata Ryszard Petru Główny Ekonomista BRE Banku, Dyrektor Banku ds. Strategii i Nadzoru Właścicielskiego Starogard Gdański, 22.10.2010 1 Agenda Wschodząca Azja motorem światowego

Bardziej szczegółowo

ZŁOTA PRZYSZŁOŚĆ POSTANOWIENIA OGÓLNE

ZŁOTA PRZYSZŁOŚĆ POSTANOWIENIA OGÓLNE Zasady Działania Funduszy i Planów Inwestycyjnych Załącznik do Ogólnych Warunków Ubezpieczenia Indywidualne Ubezpieczenie na Życie z Ubezpieczeniowym Funduszem Kapitałowym ZŁOTA PRZYSZŁOŚĆ POSTANOWIENIA

Bardziej szczegółowo

Unia walutowa korzyści i koszty. Przystąpienie do unii walutowej wiąże się z kosztami i korzyściami.

Unia walutowa korzyści i koszty. Przystąpienie do unii walutowej wiąże się z kosztami i korzyściami. Unia walutowa korzyści i koszty rzystąpienie do unii walutowej wiąże się z kosztami i korzyściami. Korzyści: Eliminacja ryzyka kursowego i obniżenie ryzyka makroekonomicznego obniżenie stóp procentowych

Bardziej szczegółowo

Prognozy wzrostu dla Polski 2015-06-02 15:58:50

Prognozy wzrostu dla Polski 2015-06-02 15:58:50 Prognozy wzrostu dla Polski 2015-06-02 15:58:50 2 Bank of America Merrill Lynch podniósł prognozy wzrostu PKB dla Polski - z 3,3 do 3,5 proc. w 2015 r. i z 3,4 do 3,7 proc. w 2016 r. W raporcie o gospodarce

Bardziej szczegółowo

Nauka o finansach. Prowadzący: Dr Jarosław Hermaszewski

Nauka o finansach. Prowadzący: Dr Jarosław Hermaszewski Nauka o finansach Prowadzący: Dr Jarosław Hermaszewski Wykład 2 SYSTEM FINANSOWY Co to jest system finansowy? System finansowy obejmuje rynki pośredników, firmy usługowe oraz inne instytucje wykorzystywane

Bardziej szczegółowo

OPIS FUNDUSZY OF/ULS2/1/2014

OPIS FUNDUSZY OF/ULS2/1/2014 OPIS FUNDUSZY OF/ULS2/1/2014 SPIS TREŚCI ROZDZIAŁ 1. POSTANOWIENIA OGÓLNE 3 ROZDZIAŁ 2. POLITYKA INWESTYCYJNA I OPIS RYZYKA UFK PORTFEL DŁUŻNY 3 ROZDZIAŁ 3. POLITYKA INWESTYCYJNA I OPIS RYZYKA UFK PORTFEL

Bardziej szczegółowo

OGŁOSZENIE O ZMIANACH PROSPEKTU INFORMACYJNEGO COMMERCIAL UNION SPECJALISTYCZNY FUNDUSZ INWESTYCYJNY OTWARTY, z dnia 14 stycznia 2009 r.

OGŁOSZENIE O ZMIANACH PROSPEKTU INFORMACYJNEGO COMMERCIAL UNION SPECJALISTYCZNY FUNDUSZ INWESTYCYJNY OTWARTY, z dnia 14 stycznia 2009 r. OGŁOSZENIE O ZMIANACH PROSPEKTU INFORMACYJNEGO COMMERCIAL UNION SPECJALISTYCZNY FUNDUSZ INWESTYCYJNY OTWARTY, z dnia 14 stycznia 2009 r. Na podstawie 28 ust. 4 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 6 listopada

Bardziej szczegółowo

pogłębianie wiedzy o instrumentach finansowych EFSI Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich Instrumenty finansowe

pogłębianie wiedzy o instrumentach finansowych EFSI Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich Instrumenty finansowe pogłębianie wiedzy o instrumentach finansowych EFSI Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich , współfinansowane z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich

Bardziej szczegółowo

Finansowanie działalności przedsiebiorstwa. Finanse 110630-1165

Finansowanie działalności przedsiebiorstwa. Finanse 110630-1165 Finansowanie działalności przedsiebiorstwa przedsiębiorstw-definicja Przepływy pieniężne w przedsiębiorstwach Decyzje finansowe przedsiębiorstw Analiza finansowa Decyzje finansowe Krótkoterminowe np. utrzymanie

Bardziej szczegółowo

1 PRZEDMIOT I METODA NAUKI FINANSÓW

1 PRZEDMIOT I METODA NAUKI FINANSÓW Spis treści Wstęp Rozdział 1 PRZEDMIOT I METODA NAUKI FINANSÓW 1.1. Etymologia terminu finanse i główne etapy rozwoju finansów 1.2. Współczesne rozumienie finansów 1.2.1. Ogólna charakterystyka finansów

Bardziej szczegółowo

I. Zwięzła ocena sytuacji finansowej 4fun Media S.A.

I. Zwięzła ocena sytuacji finansowej 4fun Media S.A. SPRAWOZDANIE RADY NADZORCZEJ 4FUN MEDIA SPÓŁKA AKCYJNA Z OCENY SYTUACJI SPÓŁKI W ROKU 2014 WRAZ Z OCENĄ SYSTEMU KONTROLI WEWNĘTRZNEJ I SYSTEMU ZARZĄDZANIA ISTOTNYM RYZYKIEM Zgodnie z częścią III, punkt

Bardziej szczegółowo

Prace Naukowe Wydziału Prawa, Administracji i Ekonomii Uniwersytetu Wrocławskiego. Seria: Nr 6 e-monografie

Prace Naukowe Wydziału Prawa, Administracji i Ekonomii Uniwersytetu Wrocławskiego. Seria: Nr 6 e-monografie Prace Naukowe Wydziału Prawa, Administracji i Ekonomii Uniwersytetu Wrocławskiego Seria: Nr 6 e-monografie Koło Naukowe Prawa Finansowego Bezpieczeństwo rynku finansowego pod redakcją Eugenii Fojcik-Mastalskiej

Bardziej szczegółowo

Szanowni Państwo, Obligatariusze Banku Spółdzielczego w Płońsku

Szanowni Państwo, Obligatariusze Banku Spółdzielczego w Płońsku Zarząd Banku Spółdzielczego w Płońsku: Teresa Kudlicka - Prezes Zarządu Dariusz Konofalski - Wiceprezes Zarządu Barbara Szczypińska - Wiceprezes Zarządu Alicja Plewińska - Członek Zarządu Szanowni Państwo,

Bardziej szczegółowo

Janusz Biernat. Polityka pieniężna w Polsce w warunkach płynnego kursu walutowego

Janusz Biernat. Polityka pieniężna w Polsce w warunkach płynnego kursu walutowego Janusz Biernat Polityka pieniężna w Polsce w warunkach płynnego kursu walutowego Warszawa 2006 Recenzent prof. dr hab. Eugeniusz Mazurkiewicz skład i Łamanie GrafComp s.c. PROJEKT OKŁADKI GrafComp s.c.

Bardziej szczegółowo

Sytuacja polskiego sektora bankowego. Warszawa, 22 listopada 2012

Sytuacja polskiego sektora bankowego. Warszawa, 22 listopada 2012 Sytuacja polskiego sektora bankowego Warszawa, 22 listopada 2012 Plan prezentacji Struktura rynku finansowego Uwarunkowania makroekonomiczne Struktura sektora bankowego w Polsce Bilans Należności brutto

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Opis funduszy OF/ULS2/1/2015. Polityka inwestycyjna i opis ryzyka UFK Portfel Dłużny...3. UFK Portfel Konserwatywny...

Spis treści. Opis funduszy OF/ULS2/1/2015. Polityka inwestycyjna i opis ryzyka UFK Portfel Dłużny...3. UFK Portfel Konserwatywny... Opis funduszy Spis treści Opis funduszy OF/ULS2/1/2015 Rozdział 1. Rozdział 2. Rozdział 3. Rozdział 4. Rozdział 5. Rozdział 6. Rozdział 7. Rozdział 8. Rozdział 9. Rozdział 10. Postanowienia ogólne...3

Bardziej szczegółowo

Sukces. Bądź odważny, nie bój się podejmować decyzji Strach jest i zawsze był największym wrogiem Ludzi

Sukces. Bądź odważny, nie bój się podejmować decyzji Strach jest i zawsze był największym wrogiem Ludzi Sukces Każdy z nas przychodzi na świat z sekretnym zadaniem. Jak myślisz, jakie jest Twoje? Czy jesteś gotowy wykorzystać w pełni swój potencjał? Do czego masz talent? Jakie zdolności, zainteresowania

Bardziej szczegółowo

Bilans Płatniczy nowe standardy statystyczne (BPM6)

Bilans Płatniczy nowe standardy statystyczne (BPM6) Grzegorz Dobroczek, Jacek Kocerka / Departament Statystyki Bilans Płatniczy nowe standardy statystyczne (BPM6) Warszawa / 30 września 2014 Spis treści Nowe standardy statystyczne Zmiany w rachunku bieżącym

Bardziej szczegółowo

Drogi frank wpędził banki w koszty. SNB pomoże? Drogi frank wpędził banki w koszty. SNB pomoże?

Drogi frank wpędził banki w koszty. SNB pomoże? Drogi frank wpędził banki w koszty. SNB pomoże? Drogi frank wpędził banki w koszty. SNB pomoże? Bankowość Rynki finansowe Pulpit Analizy Drogi frank wpędził banki w koszty. SNB pomoże? Ustanowienie przez Narodowy Bank Szwajcarii (SNB) maksymalnego pułapu

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty. Walutowa Wieża Babel

Akademia Młodego Ekonomisty. Walutowa Wieża Babel Akademia Młodego Ekonomisty Walutowa Wieża Babel Dr Andrzej Dzun Uniwersytet w Białymstoku 20 listopada 2014 r. Pieniądz- powszechnie akceptowany z mocy prawa lub zwyczaju środek regulowania zobowiązań,

Bardziej szczegółowo

Market Alert: Czarny poniedziałek

Market Alert: Czarny poniedziałek Market Alert: Czarny poniedziałek Spowalniająca gospodarka chińska Za powszechna przyczynę spadków na giełdach dzisiaj uznaje się spowalniająca gospodarkę chińską i dewaluacja chińskiej waluty. Niemniej

Bardziej szczegółowo

Czynniki warunkujące napływ bezpośrednich inwestycji zagranicznych w Polsce w latach 1990-2011 Dr Wojciech Przychodzeń Katedra Finansów Akademia

Czynniki warunkujące napływ bezpośrednich inwestycji zagranicznych w Polsce w latach 1990-2011 Dr Wojciech Przychodzeń Katedra Finansów Akademia Czynniki warunkujące napływ bezpośrednich inwestycji zagranicznych w Polsce w latach 1990-2011 Dr Wojciech Przychodzeń Katedra Finansów Akademia Leona Koźmińskiego Wprowadzenie (1) Celem artykułu jest

Bardziej szczegółowo

Uniwersytet w Białymstoku Wydział Ekonomiczno-Informatyczny w Wilnie SYLLABUS na rok akademicki 2009/2010 http://www.wilno.uwb.edu.

Uniwersytet w Białymstoku Wydział Ekonomiczno-Informatyczny w Wilnie SYLLABUS na rok akademicki 2009/2010 http://www.wilno.uwb.edu. SYLLABUS na rok akademicki 009/010 Tryb studiów Studia stacjonarne Kierunek studiów Ekonomia Poziom studiów Pierwszego stopnia Rok studiów/ semestr III / IV Specjalność Bez specjalności Kod katedry/zakładu

Bardziej szczegółowo

Opis dyskusji na posiedzeniu decyzyjnym Rady Polityki Pieniężnej w dniu 6 maja 2015 r.

Opis dyskusji na posiedzeniu decyzyjnym Rady Polityki Pieniężnej w dniu 6 maja 2015 r. Opis dyskusji na posiedzeniu decyzyjnym Rady Polityki Pieniężnej w dniu 6 maja 2015 r. Członkowie Rady Polityki Pieniężnej dyskutowali na temat polityki pieniężnej w kontekście bieżącej i oczekiwanej sytuacji

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty piąty kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce (IV kwartał 2014 r.) oraz prognozy na lata 2015 2016 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

OGŁOSZENIE O ZMIANIE STATUTU UNIOBLIGACJE HIGH YIELD FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO ZAMKNIĘTEGO Z DNIA 23 CZERWCA 2016 R.

OGŁOSZENIE O ZMIANIE STATUTU UNIOBLIGACJE HIGH YIELD FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO ZAMKNIĘTEGO Z DNIA 23 CZERWCA 2016 R. OGŁOSZENIE O ZMIANIE STATUTU UNIOBLIGACJE HIGH YIELD FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO ZAMKNIĘTEGO Z DNIA 23 CZERWCA 2016 R. Niniejszym, Union Investment Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych S.A. ogłasza o zmianie

Bardziej szczegółowo

Jan Śliwa PODSTAWY FINANSÓW

Jan Śliwa PODSTAWY FINANSÓW Jan Śliwa PODSTAWY FINANSÓW Łódź Warszawa 2011 SPIS TREŚCI WSTĘP... 9 ROZDZIAŁ I. FINANSE PRZEDSIĘBIORSTWA FINANSE SFERY REALNEJ... 13 1. Istota finansów przedsiębiorstwa... 13 1.1. Podstawowe pojęcia...

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY. Wyniki finansowe banków w okresie I-IX 2013 r. 1

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY. Wyniki finansowe banków w okresie I-IX 2013 r. 1 GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Studiów Makroekonomicznych i Finansów Warszawa, 20 grudnia 2013 r. Wyniki finansowe banków w okresie I-IX 2013 r. 1 W końcu września 2013 r. działalność operacyjną

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe banków w I półroczu 2013 r. 1

Wyniki finansowe banków w I półroczu 2013 r. 1 GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Studiów Makroekonomicznych i Finansów Warszawa, 24 września 2013 r. Wyniki finansowe banków w I półroczu 2013 r. 1 W końcu czerwca 2013 r. działalność operacyjną prowadziły

Bardziej szczegółowo

1. Postanowienia ogólne

1. Postanowienia ogólne Załącznik do Uchwały Zarządu Nr 9/IV/14 dnia 20 lutego2014r. Załącznik do Uchwały Rady Nadzorczej 10/I/14 z dnia 21 lutego 2014r. Polityka zarządzania ryzykiem walutowym w Banku Spółdzielczym w Końskich

Bardziej szczegółowo

BANK HANDLOWY W WARSZAWIE S.A. Wyniki za 2013 rok i podział zysku. Warszawa, 24 czerwca 2014

BANK HANDLOWY W WARSZAWIE S.A. Wyniki za 2013 rok i podział zysku. Warszawa, 24 czerwca 2014 BANK HANDLOWY W WARSZAWIE S.A. Wyniki za 2013 rok i podział zysku Warszawa, 24 czerwca 2014 Otoczenie makroekonomiczne Gospodarka stopniowo przyspiesza Dalsza poprawa sytuacji na rynku pracy 7.0 5.0 3.0

Bardziej szczegółowo

Wpływ wprowadzenia euro na stopień otwartości i zmiany strukturalne w handlu krajów strefy euro

Wpływ wprowadzenia euro na stopień otwartości i zmiany strukturalne w handlu krajów strefy euro Wpływ wprowadzenia euro na stopień otwartości i zmiany strukturalne w handlu krajów strefy euro PREZENTACJA WYNIKÓW Wojciech Mroczek Znaczenie strefy euro w światowym handlu 1996-1998 2004-2006 Czy wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

Cykl koniunkturalny. Gabriela Przesławska Uniwersytet Wrocławski Instytut Nauk Ekonomicznych Zakład Polityki gospodarczej

Cykl koniunkturalny. Gabriela Przesławska Uniwersytet Wrocławski Instytut Nauk Ekonomicznych Zakład Polityki gospodarczej Cykl koniunkturalny Gabriela Przesławska Uniwersytet Wrocławski Instytut Nauk Ekonomicznych Zakład Polityki gospodarczej Cykl koniunkturalny - definicja Cykl koniunkturalny to powtarzające się okresowo

Bardziej szczegółowo

Wykaz zmian wprowadzonych do statutu KBC LIDERÓW RYNKU Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego w dniu 10 czerwca 2010 r.

Wykaz zmian wprowadzonych do statutu KBC LIDERÓW RYNKU Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego w dniu 10 czerwca 2010 r. Wykaz zmian wprowadzonych do statutu KBC LIDERÓW RYNKU Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego w dniu 10 czerwca 2010 r. art. 12 ust. 2 Statutu Brzmienie dotychczasowe: 2. Cel Subfunduszu Global Partners Kredyt

Bardziej szczegółowo

Z. Pozsar i in.: pośrednictwo finansowe, które jest związane z dokonywaniem transformacji terminów zapadalności oraz płynności bez jednoczesnego

Z. Pozsar i in.: pośrednictwo finansowe, które jest związane z dokonywaniem transformacji terminów zapadalności oraz płynności bez jednoczesnego Shadow banking. Z. Pozsar i in.: pośrednictwo finansowe, które jest związane z dokonywaniem transformacji terminów zapadalności oraz płynności bez jednoczesnego dostępu do środków banku centralnego lub

Bardziej szczegółowo

DR GRAŻYNA KUŚ. specjalność: Gospodarowanie zasobami ludzkimi

DR GRAŻYNA KUŚ. specjalność: Gospodarowanie zasobami ludzkimi DR GRAŻYNA KUŚ specjalność: Gospodarowanie zasobami ludzkimi 1. Motywacja pracowników jako element zarządzania przedsiębiorstwem 2. Pozapłacowe formy motywowania pracowników na przykładzie wybranej organizacji

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe PKO Banku Polskiego na tle konkurentów po III kw. 2010 r. Opracowano w Departamencie Strategii i Analiz

Wyniki finansowe PKO Banku Polskiego na tle konkurentów po III kw. 2010 r. Opracowano w Departamencie Strategii i Analiz Wyniki finansowe PKO Banku Polskiego na tle konkurentów po III kw. 2010 r. Opracowano w Departamencie Strategii i Analiz Synteza* Na koniec III kw. 2010 r. PKO Bank Polski na tle wyników konkurencji**

Bardziej szczegółowo

Międzyrynkowa analiza kursów walutowych SPIS TREŚCI

Międzyrynkowa analiza kursów walutowych SPIS TREŚCI Międzyrynkowa analiza kursów walutowych Ashraf Laidi SPIS TREŚCI Przedmowa Podziękowania Wprowadzenie Rozdział 1. Dolar i złoto Koniec systemu z Bretton Woods złoto rozpoczyna hossę Restrykcyjna polityka

Bardziej szczegółowo

Klasyfikacje ryzyka w działalności bankowej. dr Grzegorz Kotliński, Katedra Bankowości AE w Poznaniu

Klasyfikacje ryzyka w działalności bankowej. dr Grzegorz Kotliński, Katedra Bankowości AE w Poznaniu 1 Klasyfikacje ryzyka w działalności bankowej 2 Porozmawiajmy o wystąpieniach Wystąpienia na temat: Afera Art B Upadek Banku Staropolskiego SA w Poznaniu Upadek banku Barings Upadek Banku Allfirst Upadek

Bardziej szczegółowo

Koniec dolara? Nowy pieniądz międzynarodowy. prof. dr hab. Roman SkarŜyński

Koniec dolara? Nowy pieniądz międzynarodowy. prof. dr hab. Roman SkarŜyński Koniec dolara? Nowy pieniądz międzynarodowy prof. dr hab. Roman SkarŜyński Część I. Stan aktualny Niesprawność międzynarodowego systemu finansowego u źródeł kryzysu finansowego 2008-2010 Rosnąca świadomość,

Bardziej szczegółowo

Kreacja pieniądza: mity i rzeczywistość Czy banki centralne kreują pieniądze? Czy QE to masowe drukowanie pieniędzy?

Kreacja pieniądza: mity i rzeczywistość Czy banki centralne kreują pieniądze? Czy QE to masowe drukowanie pieniędzy? Andrzej Sławiński Kreacja pieniądza: mity i rzeczywistość Czy banki centralne kreują pieniądze? Czy QE to masowe drukowanie pieniędzy? 1. Czy banki centralne emitują pieniądze? Warszawa.gazeta.pl Bilans

Bardziej szczegółowo

ZASTOSOWANIE KONTRAKTÓW CIRS W MECHANIZMIE CURRENCY CARRYTRADES

ZASTOSOWANIE KONTRAKTÓW CIRS W MECHANIZMIE CURRENCY CARRYTRADES Katedra Rynków Kapitałowych Szkoła Główna Handlowa w Warszawie Jacek Tomaszewski ZASTOSOWANIE KONTRAKTÓW CIRS W MECHANIZMIE CURRENCY CARRYTRADES Rynek kapitałowy, a koniunktura gospodarcza Łódź, 3 4 grudnia

Bardziej szczegółowo

PLANY FINANSOWE KRAJOWYCH BANKO W KOMERCYJNYCH NA 2015 R.

PLANY FINANSOWE KRAJOWYCH BANKO W KOMERCYJNYCH NA 2015 R. Opracowanie: Wydział Analiz Sektora Bankowego (DBK 1) Departament Bankowości Komercyjnej i Specjalistycznej oraz Instytucji Płatniczych URZĄD KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO WARSZAWA, W dniu 9 kwietnia r.

Bardziej szczegółowo

Sektor bankowy w Europie. Co zmienił kryzys? Warszawa, 16 maja 2013 r.

Sektor bankowy w Europie. Co zmienił kryzys? Warszawa, 16 maja 2013 r. Sektor bankowy w Europie. Co zmienił kryzys? Warszawa, 16 maja 2013 r. Czy kryzys finansowy wymusi zmiany w dotychczasowych modelach biznesowych europejskich banków? Maciej Stańczuk Polski Bank Przedsiębiorczości

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty siódmy kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce ( kwartał 2015 r.) oraz prognozy na lata 2015 2016 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

dr Bartłomiej Rokicki Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Wydział Nauk Ekonomicznych UW

dr Bartłomiej Rokicki Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Wydział Nauk Ekonomicznych UW Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Wydział Nauk Ekonomicznych UW arytet siły nabywczej () arytet siły nabywczej jest wyprowadzany w oparciu o prawo jednej ceny. rawo jednej ceny zakładając,

Bardziej szczegółowo

Rynek kapitałowopieniężny. Wykład 1 Istota i podział rynku finansowego

Rynek kapitałowopieniężny. Wykład 1 Istota i podział rynku finansowego Rynek kapitałowopieniężny Wykład 1 Istota i podział rynku finansowego Uczestnicy rynku finansowego Gospodarstwa domowe Przedsiębiorstwa Jednostki administracji państwowej i lokalnej Podmioty zagraniczne

Bardziej szczegółowo

Kursy walutowe wprowadzenie

Kursy walutowe wprowadzenie Kursy walutowe wprowadzenie Krzysztof Radojewski Koło Naukowe Zarządzania Finansami http://knmanager.ae.wroc.pl e-mail: knmanager@ae.wroc.pl Spis treści podstawowe pojęcia, ewolucja międzynarodowego systemu

Bardziej szczegółowo

Imię, nazwisko i tytuł/stopień KOORDYNATORA (-ÓW) kursu/przedmiotu zatwierdzającego protokoły w systemie USOS dr Arkadiusz Niedźwiecki

Imię, nazwisko i tytuł/stopień KOORDYNATORA (-ÓW) kursu/przedmiotu zatwierdzającego protokoły w systemie USOS dr Arkadiusz Niedźwiecki SYLLABUS na rok akademicki 010/011 Tryb studiów Studia stacjonarne Kierunek studiów Ekonomia Poziom studiów Pierwszego stopnia Rok studiów/ semestr III, semestr letni (semestr szósty) Specjalność Bez specjalności

Bardziej szczegółowo

BANK HANDLOWY W WARSZAWIE S.A. Podsumowanie 2011 roku Kierunki Strategiczne na lata 2012-2015. 19 marca 2012 roku

BANK HANDLOWY W WARSZAWIE S.A. Podsumowanie 2011 roku Kierunki Strategiczne na lata 2012-2015. 19 marca 2012 roku BANK HANDLOWY W WARSZAWIE S.A. Podsumowanie roku Kierunki Strategiczne na lata 2012-2015 19 marca 2012 roku / mln zł / / mln zł / wyniki podsumowanie Rozwój biznesu SEGMENT KORPORACYJNY Transakcje walutowe

Bardziej szczegółowo

OGŁOSZENIE O ZMIANIE STATUTU MCI.CreditVentures 2.0. Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego z dnia 27 maja 2015 r.

OGŁOSZENIE O ZMIANIE STATUTU MCI.CreditVentures 2.0. Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego z dnia 27 maja 2015 r. OGŁOSZENIE O ZMIANIE STATUTU MCI.CreditVentures 2.0. Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego z dnia 27 maja 2015 r. Niniejszym, MCI Capital Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych S.A. z siedzibą w Warszawie,

Bardziej szczegółowo

Materiały uzupełniające do

Materiały uzupełniające do Dźwignia finansowa a ryzyko finansowe Przedsiębiorstwo korzystające z kapitału obcego jest narażone na ryzyko finansowe niepewność co do przyszłego poziomu zysku netto Materiały uzupełniające do wykładów

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty czwarty kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce ( kwartał 2014 r.) oraz prognozy na lata 2014 2015 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

JEDNOLITA POLITYKA PIENIĘŻNA EUROPEJSKIEGO BANKU CENTRALNEGO, A HETEROGENICZNOŚĆ STREFY EURO. mgr Dominika Brózda Uniwersytet Łódzki

JEDNOLITA POLITYKA PIENIĘŻNA EUROPEJSKIEGO BANKU CENTRALNEGO, A HETEROGENICZNOŚĆ STREFY EURO. mgr Dominika Brózda Uniwersytet Łódzki JEDNOLITA POLITYKA PIENIĘŻNA EUROPEJSKIEGO BANKU CENTRALNEGO, A HETEROGENICZNOŚĆ STREFY EURO mgr Dominika Brózda Uniwersytet Łódzki Plan wystąpienia 1. Ogólne założenia polityki pieniężnej EBC 2. Dywergencja

Bardziej szczegółowo

MIROSŁAWA CAPIGA. m #

MIROSŁAWA CAPIGA. m # MIROSŁAWA CAPIGA m # Katowice 2008 SPIS TREŚCI WSTĘP 11 CZĘŚĆ I DWUSZCZEBLOWOŚĆ SYSTEMU BANKOWEGO W POLSCE Rozdział 1 SPECYFIKA SYSTEMU BANKOWEGO 15 1.1. System bankowy jako element rynkowego systemu finansowego

Bardziej szczegółowo