Krzysztof Dobosz. Eksploracja Internetu. skrypt dla uczestników kursu

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Krzysztof Dobosz. Eksploracja Internetu. skrypt dla uczestników kursu"

Transkrypt

1 Krzysztof Dobosz Eksploracja Internetu skrypt dla uczestników kursu

2 Notka biograficzna Dr inż. Krzysztof Dobosz pracuje na stanowisku adiunkta na Wydziale Zamiejscowym Informatyki Polsko-Japońskiej Wyższej Szkoły Technik Komputerowych w Bytomiu oraz na Wydziale Automatyki, Elektroniki i Informatyki Politechniki Śląskiej w Gliwicach. Jego zainteresowania naukowe koncentrują się wokół zagadnień związanych z tworzeniem aplikacji dla sieci Internet i urządzeń mobilnych, a także inżynierią oprogramowania. Jest autorem wielu publikacji z tej dziedziny. Streszczenie Książka poświęcona jest wprowadzeniu do tematyki eksploracji sieci Internet. Zapoznaje ona Czytelnika z różnymi aspektami dostępu do zasobów Internetu, zwracając uwagę na istotną rolę przeglądarek internetowych i obsługiwanych przez nie technologii. Opisano funkcjonalności oprogramowania wyszukującego wyspecjalizowanego w odnajdywaniu pożądanych informacji. Zwrócono też uwagę na mechanizm pozycjonowania stron internetowych na listach wyników wyszukiwania. Książka obejmuje również podstawowe zagadnienia związane z sieciami semantycznymi. Opracowanie przeznaczone jest dla osób interesujących się przeszukiwaniem zasobów Internetu. Mogą z niego również skorzystać słuchacze informatycznych studiów podyplomowych i uczestnicy kursów dokształcających w dziedzinie wykorzystania sieci Internet.

3 c Copyright by Wydawnictwo PJWSTK Warszawa 2012 Wszystkie nazwy produktów są zastrzeżonymi nazwami handlowymi lub znakami towarowymi odpowiednich firm. Książki w całości lub w części nie wolno powielać ani przekazywać w żaden sposób, nawet za pomocą nośników mechanicznych i elektronicznych (np. zapis magnetyczny) bez uzyskania pisemnej zgody Wydawnictwa. Edytor prof. zw. dr hab. Leonard Bolc Kierownik projektu prof. dr hab. inż. Konrad Wojciechowski Redaktor techniczny Aneta Ługowska Korekta Anna Bittner Komputerowy skład tekstu Grażyna Domańska-Żurek Projekt okładki Rafał Masłyk Wydawnictwo Polsko-Japońskiej Wyższej Szkoły Technik Komputerowych ul. Koszykowa 86, Warszawa tel , fax Oprawa miękka ISBN nakład: 50 egz. Projekt Uczelnia bliżej biznesu absolwent bliżej pracy realizowany w Polsko-Japońskiej Wyższej Szkole Technik Komputerowych współfinansowany ze środków Unii Europejskiej, w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego. Poddziałanie Wzmocnienie potencjału dydaktycznego uczelni Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki.

4 Spis tre±ci 1 Wst p Internet jako ¹ródªo informacji Przewodnik po tre±ci Przegl danie zasobów Internetu Przegl darki internetowe Obsªugiwane technologie Podstawowe funkcjonalno±ci Konkurencja w±ród przegl darek Wyszukiwanie w sieci Oprogramowanie wyszukuj ce Wyszukiwanie informacji Podstawy wyszukiwania Wyszukiwanie zaawansowane Wyszukiwanie dynamiczne Ustawienia wyszukiwania Filtrowanie tre±ci Usuwanie witryny z wyników wyszukiwania Wyszukiwanie specjalizowane Wyszukiwanie graki Wyszukiwanie lmów Google Maps Google Book Search Google Scholar Pozostaªe specjalizowane wyszukiwarki Google Narz dzia pomocnicze

5 VI Spis tre±ci Czytnik Google Usªuga Google Translate Usªuga Google AdSense ledzenie aktywno±ci u»ytkownika Pozycjonowanie witryn internetowych Wst p Parametry pozycjonowania Indeksacja stron internetowych Sªowa kluczowe Reklama w wyszukiwarkach Kryteria oceny strony internetowej Najcz stsze bª dy pozycjonowania Wprowadzenie do sieci semantycznych Wst p Tworzenie sieci semantycznej Budowa sieci semantycznej Ontologie Wyszukiwanie semantyczne Hakia Powerset Przeszukiwanie sieci semantycznej Literatura

6 1 Wst p 1.1 Internet jako ¹ródªo informacji Internet to ogólno±wiatowa sie komputerowa. Internet dziaªa w oparciu o istniej c ju» infrastruktur telekomunikacyjn oraz specjalistyczny sprz t sieciowy pozwalaj cy na zyczn komunikacj pomi dzy komputerami. Komputery poª czone sieci Internet adresowane s z wykorzystaniem protokoªu komunikacyjnego IP (ang. Internet Protocol). W oparciu o ten protokóª powstaª zbiór protokoªów komunikacyjnych. Ka»dy protokóª komunikacyjny jest logicznie podzielony na warstwy: warstwa ni»sza zapewnia funkcjonalno± wymagan przez najbli»sz warstw wy»sz, dodaj c jednocze±nie wªasne dane pomocnicze i kontrolne. Protokoªy komunikacyjne s wykorzystywane przez ró»norodne usªugi internetowe. Przykªadem mo»e by np. usªuga WWW (ang. World Wide Web) wykorzystuj ca protokóª HTTP (ang. Hypertext Transfer Protocol), dziaªaj cy w warstwie wy»szej, na bazie warstwy protokoªu IP. Protokóª HTTP okre±lany jest te» mianem protokoªu warstwy aplikacji¹ tego wzgl du,»e stanowi on z kolei warstw no±n dla danych tworzonych przez oprogramowanie u»ytkowe, zwane aplikacjami. Innego rodzaju podstawowe usªugi w sieci Internet to np.: poczta elektroniczna, udost pnianie plików, zdalne logowanie, grupy dyskusyjne, listy dyskusyjne, pogaw dki IRC (ang. Internet Relay Chat), telefonia internetowa, wyszukiwanie informacji.

7 2 1 Wst p Obecnie skoncentrujmy si na usªudze wyszukiwania informacji jako podstawowej usªudze pozwalaj cej na eksploracj zasobów sieci Internet. Wspóªczesny czªowiek, gdy potrzebuje szybko odnale¹ odpowied¹ na nurtuj ce go pytanie zazwyczaj wª cza komputer z dost pem do sieci Internet, otwiera swoj ulubion wyszukiwark internetow i wpisuje jakie± pytanie, czy fraz w odpowiednie pole, oczekuj c wyników, które pomog mu znale¹ odpowied¹ i zaspokoi jego wiedz. Zgromadzone w niniejszej publikacji materiaªy pozwol na poznanie podstawowych zagadnie«zwi zanych z przegl daniem zasobów sieci Internet, wyszukiwaniem interesuj cych informacji oraz skutecznym ich udost pnianiem uªatwiaj cym ich odnajdywanie. 1.2 Przewodnik po tre±ci Prezentowana ksi»ka zostaªa podzielona na pi rozdziaªów. Rozdziaª pierwszy Wst p zawiera wprowadzenie do zagadnie«zwi zanych z sieci Internet oraz niniejszy przewodnik po tre±ci ksi»ki. Rozdziaª drugi pt. Przegl danie zasobów Internetu wprowadza czytelnika w zagadnienia zwi zane z przegl darkami internetowymi, ich histori, a tak»e ide dziaªania, wykorzystywanymi technologiami, najwa»niejszymi funkcjonalno±ciami. Rozdziaª trzeci pt. Wyszukiwanie w sieci obejmuje omówienie caªo±ci zagadnie«wyszukiwania pocz wszy od podstaw wyszukiwania, poprzez budowanie zaawansowanych wyra»e«i wyszukiwanie dynamiczne. Omówione zostan sposoby konguracji usªugi wyszukiwania, ltrowanie znajdywanych tre±ci oraz wpªyw na modykowanie wyników wyszukiwania. Rozdziaª ten przybli»a te» narz dzia do wyszukiwania ró»nych typów zasobów: graki, ksi»ek, artykuªów, lokacji, wpisów w blogach, czy fragmentów ¹ródeª programów komputerowych. Wskazane zostan tez narz dzia pomocne w przetwarzaniu odszukanych zasobów internetowych, a pozwalaj ce na ich przetªumaczenie na dowolny j zyk b d¹ ±ledzenie aktualizacji. Rozdziaª zawiera te» przykªady praktycznych wicze«do wykonania. Kolejny rozdziaª pt. Pozycjonowanie witryn internetowych przybli»a najwa»niejsze aspekty obsªugi wyszukiwarek internetowych, pocz wszy od sposobów indeksacji stron internetowych, poprzez metody ich deniowania wykorzystuj ce rol sªów kluczowych i ª czy internetowych, a» po mechanizmy reklamowe pozwalaj ce na uzyskiwanie wysokich pozycji w rankingu wyszukiwania. Na ko«cu rozdziaªu znajduj si przykªady wicze«do wykonania. Rozdziaª czwarty pt. Wprowadzenie do sieci semantycznych zawiera informacje wprowadzaj ce do zagadnie«zwi zanych z wprowadzaniem technologii Web 3.0. Najpierw przedstawione zostan podstawowe idee i poj cia dotycz ce sieci semantycznych oraz wybrane aspekty wyszukiwania semantycznego.

8 2 Przegl danie zasobów Internetu 2.1 Przegl darki internetowe Przegl darka internetowa lub przegl darka lub inaczej przegl darka WWW, to program komputerowy sªu» cy do pobierania oraz wy±wietlania stron internetowych udost pnianych przez serwery WWW. Program ten przy u»yciu ró»- nych rozszerze«zwanych wtyczkami, pozwala te» cz sto na uruchamianie pobranych zasobów, je±li s to np. zasoby multimedialne takie jak muzyka, lmy, prezentacje itp. Przegl darki internetowe komunikuj si z serwerami zazwyczaj za pomoc protokoªu HTTP lub HTTPS. Cz sto wraz z przegl darkami dostarczane s komponenty, które umo»liwiaj korzystanie z serwerów grup dyskusyjnych, poczty elektronicznej oraz serwerów plików. Ogromne zainteresowanie Internetem w ci gu wszystkich lat jego istnienia, doprowadziªo do powstania bardzo wielu przegl darek serwisów WWW. Niektóre z nich znacz co wpªyn ªy na kierunek rozwoju tego typu oprogramowania stanowi c swoiste kamienie milowe. Oto ich lista: WorldWideWeb - pierwsza przegl darka twóry WWW, Tima Bernersa- Lee, przygotowana w grudniu 1990 roku dla platformy NextStep. Program zostaª rozesªany do grupy osób w instytucie CERN w marcu 1991 roku. Samba - pierwsza przegl darka internetowa dla komputerów Macintosh uko«czona pod koniec 1992 roku. Mosaic - pierwsza przegl darka graczna. Pierwotna wersja zostaªa opracowana dla platformy gracznej X Window System dla ±rodowisk uniksowych w lutym 1993 r. Kilka miesi cy pó¹niej pojawiªa si wersja dla komputerów Macintosh. Przegl darka ta interpretowaªa grak, d¹wi k, klipy wideo i formularze. Zawieraªa te» zakªadki i plik historii. Mosaic staª si m.in. pierwowzorem przegl darki Internet Explorer. Lynx - przegl darka wywodz ca si z University of Kansas. Pomimo, i» przeznaczona jest do pracy na terminalach tekstowych, to jest rozwijana do dzisiaj.

9 4 2 Przegl danie zasobów Internetu Opera - przegl darka, któr opracowali w 1994 r. pracownicy zespoªu badawczego z rmy telekomunikacyjnej Telenor w Oslo. Pod koniec 2000 roku program w wersji 5 zostaª udost pniony jako darmowy. Pocz wszy od wersji 8.50 (rok 2005) program jest pozbawiony wszelkich reklam. Netscape Navigator - program powstaª w 1994 r. w rmie Netscape Communications Corporation jako pierwsza komercyjna przegl darka na rynku. Pocz tkowo byª oparty na przegl darce Mosaic. Ostatnie wersje 8 i 9 bazowaªy na kodzie przegl darki Mozilla Firefox. Internet Explorer - przegl darka udost pniona w 1995 roku wraz z systemem operacyjnym Windows 95. Dzi ki tej integracji, po roku aplikacja ta zdobyªa 1/3 rynku, za± po kolejnych trzech latach staªa si liderem. Wykorzystuje silnik Trident. Mozilla Suite - nazwa Mozilla byªa pocz tkowo nazw kodow przegl darki Netscape Navigator. W 1998 roku rma Netscape Communications Corporation upubliczniªa kod ¹ródªowy swojej przegl darki, co daªo pocz tek przegl darce Mozilla Suite. Pocz tkowo miaªa ona jedynie sªu»y jako platforma testowa nowych rozwi za«opartych o silnik Gecko. Przez pewien okres funkcjonowaªa równolegle z przegl dark Netscape Navigator. Po Netscape'a uruchomiono kilka projektów bazuj cych na Mozillli, z których najpopularniejszym jest obecnie Firefox. Safari - pierwsza przegl darka korzystaj ca z opartego na KHTML silnika WebKit opracowana w 2003 r. Google Chrome - to przegl darka opracowana przez rm Google w roku Bazuje cz ±ciowo na innych przegl darkach m.in. Mozilli oraz silniku WebKit. W opisach niektórych wymienionych tu przegl darek pojawiªo si poj cie silnika przegl darki internetowej (np. Trident, Gecko, WebKit). Jest to mechanizm odpowiadaj cy za przetwarzanie zawarto±ci stron internetowych oraz ich elementów formatuj cych, a nast pnie wy±wietlenie rezultatu. Poszczególne silniki wykorzystywane przez przegl darki internetowe ró»ni si od siebie, co mo»e czasem doprowadzi do sytuacji, gdy ta sama strona internetowa wygl da inaczej w ró»nych przegl darkach. 2.2 Obsªugiwane technologie Trwaj ca na rynku konkurencja w±ród twórców przegl darek powoduje,»e oprogramowanie do przegl dania stron WWW caªy czas ewoluuje w stron wi kszej ergonomii, u»yteczno±ci i wygody u»ytkownika. Nowoczesne przegl darki speªniaj szereg wymaga«i wykorzystuj wiele nowoczesnych technologii: protokoªy komunikacyjne HTTP i HTTPS, j zyki znaczników HTML, XML i XHTML,

10 obiektowy model dokumentu DOM, skrypty JavaScript, format graki rastrowej GIF, JPEG, PNG, format graki wektorowej SVG, kaskadowe arkusze stylów CSS, komponenty Adobe Flash, komponenty Java Applets, mechanizm ciasteczek. 2.3 Podstawowe funkcjonalno±ci Podstawowe funkcjonalno±ci Ci gªy rozwój przegl darek internetowych oraz walka o u»ytkowników powoduj,»e ich producenci oprócz nowoczesnych technologii wprowadzaj do swoich produktów coraz to nowe u»yteczne funkcjonalno±ci. Mo»na tu wymieni m.in.: karty pozwalaj ce otwiera nowe strony internetowe w tym samym oknie, zarz dców pobierania plików, pozwalaj cych m.in. na automatyczny ponowny transfer w przypadku kªopotów z poª czeniem, przechowywanie plików w pami ci podr cznej, dzi ki czemu przyspieszeniu ulega operacja przeªadowywania strony internetowej, mo»liwo± dostosowania interfejsu do preferencji i potrzeb u»ytkownika, zakªadki pozwalaj ce na zapami tywanie adresów odwiedzanych witryn internetowych, zapami tywanie haseª do cz sto odwiedzanych serwisów wymagaj cych logowania, skróty klawiaturowe i deniowalne u»ycia myszki pozwalaj ce na szybsze wykonywanie niektórych operacji, automatyczne blokowanie wyskakuj cych okienek, które mog by generowane przez zªo±liwe oprogramowanie zamieszczane w niektórych witrynach internetowych, zarz dzanie danymi prywatnymi, takimi jak: historia odwiedzin, dane formularzy, sprawdzanie poprawno±ci pisowni w formularzach np. podczas dost pu do poczty elektronicznej poprzez przegl dark, powi kszanie tekstu, grak lub caªej zawarto±ci strony, czytniki kanaªów RSS i Atom, funkcje szybkiego wybierania stron, obsªuga wszelkich rozszerze«(wtyczek) doª czanie niestandardowych funkcjonalno±ci, np. pasek z prognoz pogody itp.

11 6 2 Przegl danie zasobów Internetu 2.4 Konkurencja w±ród przegl darek Sytuacja na rynku przegl darek internetowych jest do± specyczna i w znacznej mierze uzale»niona od systemów operacyjnych wykorzystywanych przez u»ytkowników Internetu. Firma Microsoft wprowadzaj c na rynek system operacyjny MS Windows oferuje wraz z nim przegl dark Internet Explorer i ka»- dy u»ytkownik tego systemu chc c, czy nie, ma j zainstalowan. Ta monopolistyczna pozycja przegl darki Internet Explorer przez dªugi okres uniemo»- liwiaªa zaistnienie na rynku innym przegl darkom, które z biegiem czasu zacz ªy j przewy»sza swoimi mo»liwo±ciami. Obecnie konkurencja pomi dzy przegl darkami toczy si w obszarze obsªugi nowoczesnych standardów W3C (ang. World Wide Web Consortium). Na korzy± przegl darki Microsoftu dziaªa obecnie silna pozycja rynkowa i fakt,»e wi kszo± stron wy±wietla si w niej poprawnie. Pomimo wszystko coraz wi cej u»ytkowników rezygnuje z niej na rzecz innych przegl darek, a twórcy witryn internetowych zaczynaj tworzy coraz wi cej stron zgodnych z najnowszymi standardami. Powstaªy nawet zrzeszenia informuj ce wªa±cicieli stron,»e ich witryna nie jest dobrze wy±wietlana w ró»nych przegl darkach, jak równie» propaguj ce przegl darki inne ni» Internet Explorer. Cz ste aktualizacje wersji przegl darek przez producentów powoduj,»e niektóre z nich zyskuj na popularno±ci, a inne trac. Dane publikowane w serwisie gemiusranking 1 pochodz z projektu dostarczaj cego informacji o zachowaniu internautów na witrynach internetowych oraz stosowanych przez nich rozwi zaniach technicznych. Dane gromadzone s dzi ki skryptom zliczaj cym, umieszczonym w kodzie stron podª czonych do badania. Udziaª poszczególnych przegl darek u»ywanych przez internautów ª cz cych si z obszaru Rysunek 2.1. Porównanie popularno±ci przegl darek 1

12 2.4 Konkurencja w±ród przegl darek 7 Polski z polskimi witrynami przedstawia si tak jak na rys. 2.1., gdzie kolor pomara«czowy oznacza Mozilla Firefox, niebieski - Microsoft Internet Explorer, za± zielony - Google Chrome. Przegl darki Opera i Safari zajmuj zwykle miejsca czwarte i pi te w obecnie prowadzonych rankingach. Na dzie«dzisiejszy poza terenem Polski przegl darka Firefox nie dominuje tak bardzo nad Internet Explorerem, za± na terenie Stanów Zjednoczonych przewa»a w rankingach.

13 3 Wyszukiwanie w sieci 3.1 Oprogramowanie wyszukuj ce Wyszukiwarka internetowa to serwis wyposa»ony w stron internetow, którego zadaniem jest uªatwienie u»ytkownikom znalezienia informacji w sieci. Okre±lenie to stosujemy najcz ±ciej do: stron internetowych serwisów sªu» cych do wyszukiwania informacji, czyli do oprogramowania wyszukuj cego zainstalowanego na serwerach rmowych producenta, a dziaªaj cego z interfejsem WWW ogólnodost pnym dla internautów, oprogramowania przeznaczonego do indeksowania i wyszukiwania informacji w sieci Internet. Wyszukiwarki pozwalaj na automatyczne gromadzenie informacji o wszelkich plikach zgromadzonych w obszarze sieci, na którym ona dziaªa. Ogromne zainteresowanie automatyzacj wyszukiwania informacji w sieci Internet doprowadziªo do powstania wielu wyszukiwarek. Oto ich lista tych, których popularno± byªa znacz ca od momentu powstania sieci Internet: Archie 1 - mechanizm wyszukiwawczy dla usªugi FTP, pozwalaj cy przeszukiwa zasoby plików na serwerach FTP. Najwcze±niejsza wersja Archie (rok 1990) polegaªa na pobieraniu z serwerów FTP list plików (±rednio raz w miesi cu). Listy te mo»na byªo przeszukiwa za pomoc polecenia grep pochodz cego z systemu operacyjnego Unix. Potem opracowano bardziej zaawansowane mechanizmy oraz interfejs, a lokalny pocz tkowo system zacz ª si upowszechnia w sieci, staj c si jedn z najpowszechniej u»ywanych usªug w Internecie. Serwery Archie byªy dost pne na wiele sposobów, za pomoc lokalnych klientów (archie i xarchie), poprzez Telnet, zapytania za po±rednictwem poczty elektronicznej, wreszcie poprzez strony WWW. 1

14 10 3 Wyszukiwanie w sieci Altavista 2 - to wyszukiwarka internetowa opracowana w 1995 r., której twórcy opracowali uprzednio nowatorsk metod gromadzenia ka»dego wyrazu w szybkim, przeszukiwalnym indeksie, co byªo podstaw zbudowania wyszukiwarki sieciowej. Byªa ona te» pierwsz wieloj zyczn wyszukiwark i obsªugiwaªa j zyki oparte na nieªaci«skich alfabetach, jak japo«ski czy chi«ski. Posiadaªa narz dzia do automatycznej translacji stron oraz wyszukiwania fraz i multimediów. Yahoo! 3 - twórcami jej byli studenci zafascynowani porz dkowaniem dokumentów wyszukanych poprzez narz dzie Altavista. Pocz tkowo strona z wyszukiwark nazywaªa si Jerry and David's Guide to the World Wide Web. Strona internetowa stawaªa si coraz bardziej popularna, dlatego te» nazwa zostaªa zmieniona na Yahoo!, które w 1996 roku zadebiutowaªo na gieªdzie. Google 4 - jako wyszukiwarka internetowa Google zostaªo zaªo»one w ramach projektu studenckiego na Uniwersytecie Stanforda w 1996 roku. Istota jej dziaªania oparªa si na matematycznej analizie zale»no±ci pomi dzy stronami internetowymi. Zamiast na metodach zwykªego segregowania wyników, oparªa si na cz stotliwo±ci wyst powania wyszukiwanej frazy. Obecnie jest najpopularniejsz wyszukiwark na ±wiecie. Bing 5 - przodkiem przegl darki Bing byª produkt rmy Microsoft: MSN Search, który zostaª wprowadzony ocjalnie w 2005 roku. Byª to opracowany od podstaw projekt, przyst pny w 10 wersjach j zykowych, indeksuj cy w chwili ocjalnej inauguracji co najmniej 5 mld stron. Stopniowo projekt przeradzaª si w usªug Windows Live, której nalna wersja w 2006 r. ocjalnie zast piªa MSN Search. Przegl darka Bing pojawiªa si w roku 2009, jednocze±nie jej poprzednik - Windows Live Search znikn ª z sieci. Serwis gemiusranking zajmuj cy si ró»nymi rankingami zwi zanymi z polskim Internetem dostarcza nam równie» informacji o wyszukiwarkach (a wªa±ciwie ich silnikach), z których internauci ª cz cy si z terenu Polski traaj na polskie witryny. Przedstawia je rys Jak mo»na zauwa»y, dominuj c rol w±ród Polaków peªni wyszukiwarka Google, za± daleko w tyle, na granicy 1% popularno±ci balansuj przegl darki rmy Microsoft aktualnie reprezentowane przez Bing. Pewn zauwa»aln popularno±, cho niewidoczn na wykresie, zdobywa równie» wyszukiwarka NetSprint 6. Przegl darki w celu gromadzenia informacji z sieci Internet mog posªugiwa si ró»nymi metodami. Niektóre z nich to:

15 3.1 Oprogramowanie wyszukuj ce 11 Rysunek 3.1. Ranking silników wyszukiwarek analiza tre±ci strony - mechanizm ten bezkrytycznie przeszukuje Internet, analizuj c zawarto± stron. Jest bardzo podatny na nadu»ycia, przez co u»ytkownik zamiast u»ytecznych informacji, dostaje ª cza (ang. link) do stron niemaj cych nic wspólnego z jego zapytaniem. analiza topologii sieci -»eby przeciwdziaªa traktowaniu jako wynik wyszukiwania wyª cznie stron zawieraj cych wskazane sªowa kluczowe, wyszukiwarki zacz ªy stosowa analiz topologii sieci. Otó» odnaleziona strona zostanie uznana za zgodn z tematem, gdy wiele innych stron posiada do niej swoje ª cza. Pierwsz wyszukiwark, która zastosowaªa zaawansowane algorytmy analizy topologii sieci byª Google. Wyszukiwarki oparte na analizie topologicznej s cz sto uwa»ane za bardzo odporne na nadu»ycia. W rzeczywisto±ci stosunkowo cz stym atakiem s systemy automatycznej wymiany ª czy. Inn form ataku jest stworzenie du»ej liczby stron ze spor liczb ª czy, przy czym wszystkie kieruj na u»ytkownika pod ten sam adres. aukcja miejsc - pomysª ten polega na wprowadzeniu opªat za ka»de klikni cie w ª cze, przy czym miejsca na li±cie rezultatów wyszukiwania s licytowane. Metoda ta jest korzystna dla wªa±cicieli stron - pªac oni tylko za wej±cia, nie za wy±wietlenia. Twórcy twierdz,»e jest on równie» korzystny dla u»ytkownika, bowiem tylko strony, które oferuj co± u»ytecznego z danej dziedziny mog sobie pozwoli na tak reklam. Jednak z drugiej strony wiele u»ytecznych stron jest niekomercyjnych, a nawet przy stronach komercyjnych wyniki b d cz sto nieoptymalne - np. na tak reklam nie mog sobie pozwoli strony, które maj niskie mar»e i oferuj produkty po niskich cenach, tylko te, które maj wysokie mar»e i oferuj produkty dro»ej.

16 12 3 Wyszukiwanie w sieci Wspóªczesne oprogramowanie wyszukiwarek jest wysoce skomplikowanym systemem rozproszonym uruchamianym zwykle w wielu oddzielnych etapach na tysi cach oddzielnych komputerów - zarówno ze wzgl du na rozmiar i skal przeszukiwanej sieci, jak te» ze wzgl dów na poprawienie dost pno±ci usªugi w wypadku awarii poszczególnych komponentów. Wyszukiwarka jest to wªa±ciwie zestaw programów, z których ka»dy ma oddzielne zadanie. Mo»na tu wymieni : roboty sieciowe, które zbieraj informacje zarówno o nowych, jak i o ostatnio modykowanych stronach. Kiedy robot znajduje nowo utworzon stron, odczytuje j i przemieszcza si po ª czach do innych stron w serwisie WWW. Robot pozostawia po sobie ±lady w dzienniku serwera. Sprawdzaj c je, mo»emy uzyska informacje kiedy dany robot odwiedziª stron. Analiza taka dostarcza wielu informacji, na temat dziaªania wyszukiwarek internetowych; moduªy analizuj ce i oceniaj ce strony WWW, a nast pnie gromadz ce dane o wyst puj cych w dokumentach wyrazach i innych tre±ciach, które umieszcza si w wydajnych bazach danych umo»liwiaj cych pó¹niejsze szybkie wyszukiwanie wyrazów i fraz bez konieczno±ci ponownego analizowania i przeszukiwania ¹ródªowych dokumentów. Dzi ki indeksowaniu wyszukiwarka internetowa mo»e poda wynik przeszukiwania miliardów dokumentów w bardzo krótkim czasie; moduª analizuj cy przesyªane do wyszukiwarki pytania i wyszukuj cy na nie odpowiedzi, moduªy: prezentacji wyników, konwersji dokumentów, archiwizuj ce baz danych o stronach WWW, administracyjne, analizy i wykrywania technik niepo» danych. 3.2 Wyszukiwanie informacji Podstawy wyszukiwania W celu wyszukania informacji w wyszukiwarce Google (Rys. 3.2) wystarczy wprowadzi jedno lub wi cej sªów jak najlepiej reprezentuj cych wyszukiwane informacje w polu wyszukiwania, a nast pnie nacisn klawisz Enter albo klikn przycisk z symbolem szkªa powi kszaj cego 7. Rysunek 3.2. Podstawowa forma wyszukiwarki Google 7

17 3.2 Wyszukiwanie informacji 13 Wyszukiwarka utworzy wtedy stron z wynikami wyszukiwania, czyli list stron internetowych zwi zanych z wyszukiwanymi sªowami. Lista ta zostanie uporz dkowana w taki sposób,»e najtrafniejsze wyniki znajduj si na jej pocz tku. Oczywi±cie, podstawowe znaczenie w skutecznym wyszukiwaniu informacji ma dobór wªa±ciwych sªów reprezentuj cych poszukiwane informacje. Wyszukiwarki zwykle nie rozró»niaj wielko±ci liter i wszystkie wprowadzone przez u»ytkownika b d traktowane jako litery maªe. Dlatego te» wyszukiwanie dla dwóch identycznych sªów, z których jedno jest zapisane maªymi, a drugie du»ymi literami, da te same wyniki. Wyszukiwarka Google zwraca domy±lnie tylko takie strony, które zawieraj wszystkie wyszukiwane wyrazy, przy czym na wyniki wyszukiwania ma wpªyw kolejno±, w jakiej zostaªy podane. Wyszukuj c informacje, mo»emy zapisa w oknie wyszukiwarki zapytanie caªym zdaniem, jednak»e wyszukiwarka b dzie ignorowa cz sto u»ywane sªowa, a w szczególno±ci: spójniki, przyimki, pojedyncze litery i cyfry. Takie sªowa nie powoduj wyszukania lepszych wyników, a spowalniaj tylko caª operacj. Jednak»e w sytuacji, gdy cz sto u»ywane sªowo jest po» dane w wyszukiwaniu, nale»y postawi przed nim operator +. Od tej reguªy s wyj tki, przykªadowo znak $, jako wykorzystywany cz sto do podawania cen, nie b dzie pomini ty. Symbole wyst puj ce w popularnych hasªach o konkretnym znaczeniu, takich jak C++ lub C# (nazwy j zyków programowania), te» nie b d ignorowane. Dotyczy to równie» znaku podkre±lenia _, który nie b dzie ignorowany, je±li ª czy dwa wyrazy. W przypadku wyszukiwania caªych fraz, nale»y je po prostu uj w znaki cudzysªowu. Jest to szczególnie wa»ne, gdy poszukiwane s nazwy wªasne takie jak tytuªy lmów, ksi»ek czy piosenek. W przypadku, gdy u»ytkownik zdaje sobie spraw,»e wyszukiwane sªowo ma dwa lub wi cej znacze«, to mo»e zaw zi obszar wyszukiwania przez wstawienie znaku - przed wyrazami, których w wynikach chce unikn, a które równie» mog kojarzy si z poszukiwanym hasªem. W wyszukiwarce Google znajdowaª si równie» przycisk Szcz ±liwy traf, który po wprowadzeniu poszukiwanego wyrazu lub wyrazów, przenosi automatycznie do witryny wskazanej przez wyszukiwark na pierwszym miejscu listy, bez jej wy±wietlania na stronie z wynikami wyszukiwania Wyszukiwanie zaawansowane Wyszukiwarki Google pozwala tak»e na precyzyjniejsze wprowadzanie danych o poszukiwanych informacjach1, co pozwala na uzyskiwanie bardziej przydatnych odpowiedzi. Sªu»y do tego okno szukania zaawansowanego przedstawione na rys Stosuj c wyszukiwanie zaawansowane, po wpisaniu poszukiwanego wyrazu, wyrazów, b d¹ fraz, mo»liwe jest odnajdywanie stron internetowych które: zostaªy zaktualizowane we wskazanym okresie,

18 14 3 Wyszukiwanie w sieci Rysunek 3.3. Okno wyszukiwania zaawansowanego zawieraj co najmniej jeden z wpisanych wyrazów, zawieraj wszystkie wpisane wyszukiwane hasªa, nie zawieraj»adnego z wpisanych wyrazów, maj okre±lony format pliku, s napisane w okre±lonym j zyku, znajduj si w okre±lonej domenie lub witrynie. Wyszukiwanie mo»na tak»e usprawni, dodaj c operatory do haseª w polu wyszukiwania lub wybieraj c je na stronie Zaawansowane szukanie. Do mechanizmów usprawniaj cych mo»emy zaliczy : operator + - pozwala m.in. na doª czenie do wyszukiwanych fraz kluczowych takich wyrazów, które wyszukiwarka zwykle ignoruje (ª czniki, zaimki itp.); niektóre wyrazy w pierwotnym zapytaniu mog zosta zast pione synonimami; dodanie operatora + przed wyrazem skutkuje pomini ciem synonimów; operator - - wskazuje,»e w wynikach wyszukiwania nie mog wyst powa strony zawieraj ce ten wyraz; znak ten mo»e równie» sªu»y do wyª czania innych elementów, np. umieszczony przed operatorem,site: umo»liwi wyª czenie okre±lonej witryny z wyników wyszukiwania;

19 3.2 Wyszukiwanie informacji 15 operator fraz - pozwala na umieszczenie wewn trz znaków cudzysªowu grupy wyrazów, która ma zosta wyszukana w komplecie, w podanej kolejno±ci i bez wprowadzania»adnych zmian; operator wypeªniania luk * - umieszczony w zapytaniu zast puje w ca- ªo±ci wszelkie nieznane wyrazy, nie zast puje za± ich fragmentów; operator OR - pozwala wyszuka strony zawieraj ce jeden z dwóch wyszukiwanych wyrazów; operator OR nale»y zapisywa wielkimi literami, natomiast operator AND jest stosowany domy±lnie, dlatego nie trzeba go nigdy zapisywa ; operator site: - wskazuje na wyszukiwanie informacji tylko w okre±lonej witrynie; po wprowadzeniu wyszukiwanych wyrazów nale»y poda mody- kator site z dwukropkiem oraz nazw domeny; operator allintitle: - pozwala na ograniczenie wyników do stron zawieraj cych wszystkie wyrazy zapytania w tytule; operator intitle: - umo»liwia ograniczenie wyników wyszukiwania do dokumentów zawieraj cych dany wyraz w tytule; umieszczenie tego operatora przed ka»dym wyrazem zapytania da takie same wyniki jak umieszczenie przed caªym zapytaniem operatora allintitle: operator allinurl: - powoduje ograniczenie wyników do stron zawieraj - cych wszystkie wyrazy zapytania w adresie URL strony internetowej; operator ten dziaªa na wyrazach, a nie skªadnikach adresów URL, a wi c ignorowana jest interpunkcja; operator inurl: - ogranicza wyniki wyszukiwania do dokumentów zawieraj cych dany wyraz w adresie URL; umieszczenie operatora inurl: przed ka»dym wyrazem zapytania da takie same wyniki jak umieszczenie przed caªym zapytaniem operatora allinurl:. Wyszukiwanie zaawansowane pozwala równie» na ograniczenie wyszukiwanych stron wedªug zgodno±ci ze wskazanym j zykiem narodowym, do okre±lonego okresu czasu, do okre±lonego regionu ±wiata, b d¹ okre±lonej witryny internetowej Wyszukiwanie dynamiczne Wyszukiwanie dynamiczne to dodatek do funkcjonalno±ci wyszukiwania daj - cy mo»liwo± wy±wietlania wyników podczas pisania. Mechanizm ten uªatwia u»ytkownikom szybsze uzyskiwanie trafnych wyników wyszukiwania. Wyniki analiz technicznych potwierdzaj,»e ludzie powoli pisz, ale szybko czytaj. Naci±ni cie kolejnego klawisza trwa z reguªy 300 milisekund, natomiast spojrzenie na inn cz ± strony - okoªo dziesi razy krócej, bo zaledwie 30 milisekund. Oznacza to,»e podczas pisania mo»liwe jest przegl danie wyników wyszukiwania ukazuj cych si na bie» co. Dzi ki temu u»ytkownik jest w stanie znacznie szybciej dotrze do wªa±ciwych tre±ci, bowiem z reguªy nie musi

20 16 3 Wyszukiwanie w sieci wpisywa caªego wyszukiwanego zestawu wyrazów, ani nawet klika przycisku Szukaj. W wyniku eksperymentów ustalono,»e szybsze wyszukiwanie dzi ki przewidywaniu zapytania i wy±wietlaniu wyników przed zako«czeniem pisania pozwala zaoszcz dzi kilka sekund przy ka»dym wyszukiwaniu. Inn zalet stosowania dynamicznego wyszukiwania jest lepsze formuªowanie zapyta«, poniewa» ju» w trakcie ich zapisywania widoczne s efekty. Mo»na dzi ki temu na bie» co dostosowywa wyszukiwane hasªo, a» do uzyskania po-» danych wyników. Warto te» zwróci uwag na fakt,»e pomoc w precyzowaniu zapyta«jest funkcja ich przewidywania. Najtrafniejsze przewidywane hasªo wy±wietlane jest szar czcionk bezpo±rednio w polu wyszukiwania, dzi ki czemu mo»na przesta pisa, gdy tylko pojawi si to, czego oczekuje u»ytkownik. Funkcja wyszukiwania dynamicznego powoduje automatyczne wy±wietlenie wyników popularnych zapyta«rozpoczynaj cych si wpisanym ci giem, gdy tylko u»ytkownik rozpoczyna wpisywanie wyszukiwanych wyrazów, a wi c ju» od pierwszego wprowadzonego znaku. Algorytm wyszukiwania dynamicznego podejmuje prób przewidzenia pozostaªej cz ±ci zapytania na podstawie popularnych wyszukiwa«wykonywanych przez innych u»ytkowników. Wy±wietlone natychmiast wyniki dotycz pierwszego przewidywanego zapytania, które jest zapisane jasnoszar czcionk w polu wyszukiwania. Je±li podczas wpisywania wyrazów w polu wyszukiwania nie b d si wy±wietlaªy wyniki, wtedy mo»emy mie do czynienia z jedn z nast puj cych sytuacji: wyszukiwanie dynamiczne nie zostaªo wª czone w ustawieniach wyszukiwarki, u»ytkownik korzysta z domeny lub j zyka interfejsu Google, w którym nie udost pniono jeszcze wyszukiwania dynamicznego, wyszukiwanie odbywa si na innej stronie ni» strona gªówna Google i strona wyników wyszukiwania, wyszukiwanie odbywa si na stronie igoogle zamiast na klasycznej stronie gªównej, wyszukiwanie odbywa si przy u»yciu protokoªu SSL Google, wykorzystywana przegl darka internetowa nie obsªuguje dynamicznego wy±wietlania wyników, czyli jest inna ni»: Firefox 3 i nowsze, Safari 5 dla komputerów Mac i nowsze, Internet Explorer 8, a tak»e Google Chrome 5 i nowsze, funkcja autouzupeªniania zostaªa wcze±niej wyª czona, gdy poª czenie internetowe jest szczególnie wolne, dynamicznie otrzymywane wyniki nie s wy±wietlane, by wyszukiwanie i prezentacja ko«cowych wyników mogªo odbywa si szybciej, pewne typy zapyta«, które mog by nieodpowiednie, nie powoduj automatycznego wy±wietlania wyników - w takim przypadku pojawi si na ek-

21 3.2 Wyszukiwanie informacji 17 ranie komunikat z pro±b o naci±ni cie klawisza Enter w celu wykonania wyszukiwania. Wyszukiwanie dynamiczne poª czone z autouzupeªnianiem niesie przede wszystkim nast puj ce zalety: oszcz dno± czasu - trafne wyniki wyszukiwania otrzymywane s cz sto ju» podczas pisania, dzi ki czemu na wyszukiwanie po±wi ca si mniej czasu i mo»esz przej± bezpo±rednio do odnalezionej strony internetowej, mniej pisania - dynamicznie generowane wyniki umo»liwiaj przerwanie pisania natychmiast po wy±wietleniu potrzebnych informacji, inteligentne wyszukiwanie - automatyczne odpowiadanie na bie» co wpisywane wyrazy w polu wyszukiwania jest pewnego rodzaju dialogiem u»ytkownika z wyszukiwark, który od razu stwierdza, czy dane wyszukiwane wyrazy zwracaj wyniki odpowiedniego typu. Elementem podnosz cym szybko± wyszukiwania s równie» specjalne klawisze klawiatury i skróty klawiszowe. S one o tyle przydatne,»e podczas wpisywania wyrazów w polu wyszukiwania zwykle u»ytkownik trzyma obie dªonie na klawiaturze, a wi c si ganie po myszk i naprowadzanie jej kursora na cel do klikni cia zabiera stosunkowo du»o czasu. W polu wyszukiwania dost pne s w trakcie pisania nast puj ce klawisze specjalne: Enter - powoduje wyszukanie dokªadnie takiego hasªa, jakie wpisano w polu wyszukiwania, Tab powoduje zaktualizowanie wpisanego hasªa, tak aby odpowiadaªo ono pierwszemu z przewidywanych zapyta«, strzaªka w dóª - powoduje pod±wietlenie nast pnego przewidywanego zapytania i pokazanie nowych wyników. strzaªka w gór - klawisz strzaªki w gór, a nast pnie klawisz Enter spowoduj wyszukanie pod±wietlonego przewidywanego zapytania i wyró»nienie pierwszego wyniku wyszukiwania na stronie, strzaªka w dóª, nast pnie za± strzaªka w prawo powoduj przej±cie do strony internetowej wymienionej w pierwszym wyniku, podobnie te» mo-»na to zrobi za pomoc ª cza Szcz ±liwy traf. Po wy±wietleniu wyników klawisze specjalne równie» s dost pne dla u»ytkownika. Mo»emy tu wymieni : klawisz Tab, klawisz Enter, a nast pnie klawisz strzaªka w dóª' ' umo»liwiaj wybranie wyniku, zaczynaj c od pierwszego na li±cie. Obok wyró»- nionego wyniku uwidoczniona jest maªa strzaªka. Nast pnie, aby otworzy pierwsz stron internetow mo»na naci±ni klawisz Enter, lub klawisz strzaªka w dóª, aby wybra nast pny wynik;

22 18 3 Wyszukiwanie w sieci Tab umo»liwia pod±wietlenie ró»nych ª czy i funkcji dost pnych w ramach wybranego wyniku; klawisz strzaªka w prawo powoduje otwarcie podgl du wybranego wyniku; za pomoc klawiszy strzaªka w gór oraz strzaªka w dóª mo»liwe jest przechodzenie mi dzy wynikami przy wª czonym podgl dzie; strzaªka w lewo lub Esc powoduje zako«czenie trybu podgl du Ustawienia wyszukiwania Aby sposób wyszukiwania w sieci Internet odpowiadaª oczekiwaniom u»ytkowników, mo»liwe jest skongurowanie pewnych jego opcji wyszukiwania 8, które w dowolnej chwili mo»na zmieni. Š cze, b d¹ graka z ª czem do ustawie«znajduje si zazwyczaj w prawym górnym rogu gªównej strony wyszukiwarki. Ustawienia te zapisane s na komputerze u»ytkownika w niewielkich plikach pomocniczych tworzonych przez przegl dark, zwanych ciasteczkami (ang. cookies). Aby byªo to mo»liwe, obsªuga ciasteczek musi by w przegl darce wª - czona. Skongurowa mo»na: j zyk interfejsu - jest to j zyk gªównej strony wyszukiwarki Google; ustawienie to powoduje,»e podpowiedzi, komunikaty i przyciski w witrynie Google.com b d wy±wietlane w wybranym j zyku narodowym, a dodatkowo w wynikach wyszukiwania automatycznie preferowane b d strony internetowe napisane w tym samym j zyku; j zyk wyszukiwania - podczas wyszukiwania automatycznie b d preferowane strony napisane w wybranym j zyku interfejsu, mo»na to jednak zmieni wskazuj c inne j zyki narodowe; lokalizacja - pozwala na okre±lenie wªasnej lokalizacji, która b dzie uwzgl dniana podczas dostosowywania wyników w wyszukiwarce Google oraz innych usªugach i aplikacjach tej rmy; pomimo nieustawienia tej opcji, lokalizacja b dzie dla wyszukiwarki cz ±ciowo znana dzi ki widoczno±ci numeru IP komputera, którym posªuguje si u»ytkownik; wyszukiwanie dynamiczne - wª cza usªug wyszukiwania dynamicznego w trakcie wpisywania wyrazów do wyszukania; ltr rodzinny - ltr pozwalaj cy tak skongurowa przegl dark, by tre±ci dla dorosªych nie pojawiaªy si w wynikach wyszukiwania; szerzej zostaªo opisane w kolejnym rozdziale; liczba wyników - domy±lnie jednej stronie b dzie wy±wietlanych 10 wyników; w przypadku, gdy wyszukiwanie dynamiczne nie jest wª czone, mo»na zwi kszy t warto± do 20, 30, 50 lub 100; 8

23 3.2 Wyszukiwanie informacji 19 okno wyników - pozwala na otwierane w osobnym oknie (lub na osobnej karcie w niektórych przegl darkach) klikni tego wyniku wyszukiwania; domy±lnie wczytanie danej strony nast puje w tym samym oknie lub na tej samej karcie, co u»yte do wyszukiwania; przewidywane zapytania - podczas wpisywania wyrazów w polu wyszukiwania, poni»ej wy±wietlana jest lista przewidywanych zapyta«podobnych do wªa±nie wprowadzanego; wyszukiwanie dynamiczne - zezwala na dynamiczne wy±wietlanie wyników podczas wpisywania wyrazów do wyszukiwania; zablokowane witryny - zalogowani u»ytkownicy serwisu Google mog blokowa pojawianie si wybranych witryn w wynikach wyszukiwania Filtrowanie tre±ci W wielu domach z tego samego komputera co doro±li, korzystaj dzieci i osoby niepeªnoletnie. Z tego powodu wielu u»ytkowników nie»yczy sobie, aby w wynikach wyszukiwania byªy uwzgl dniane tre±ci dla dorosªych. Filtr rodzinny Google SafeSearch pozwala tak skongurowa przegl dark, by tre±ci dla dorosªych nie pojawiaªy si w wynikach wyszukiwania. Wyszukiwarka stosuje metody identykowania tre±ci budz cej zastrze»enia bazuj ce na algorytmach uwzgl dniaj cych liczne czynniki, w tym sªowa kluczowe, linki i graki. Pomimo tego,»e»aden ltr nie gwarantuje 100% skuteczno±ci, to udaje si wykrywa i blokowa wi kszo± materiaªów o charakterze jednoznacznie seksualnym. Filtr rodzinny mo»na wª czy na stronie internetowej z ustawieniami wyszukiwarki Google 9. W sekcji Filtr rodzinny (ang. SafeSearch) mo»na wybra poziom dziaªania ltru, który ma by u»yty: ltrowanie ±cisªe - powoduje usuni cie lmów i grak o charakterze jednoznacznie seksualnym ze stron wyników wyszukiwania, a tak»e wyników, które mog zawiera ª cza do tre±ci dla dorosªych. ltrowanie umiarkowane (ustawienie domy±lne) - powoduje usuni cie lmów i grak o charakterze jednoznacznie seksualnym ze stron wyników wyszukiwania, ale nie wyklucza wyników, które mog zawiera linki do tre±ci dla dorosªych; brak ltrowania - caªkowicie wyª cza ltr rodzinny. Oczywi±cie mo»e zdarzy si,»e kto± zmieni ustawienie ±cisªego ltrowania bez wiedzy gªównego u»ytkownika komputera. Dlatego dla u»ytkowników zalogowanych do serwisu Google udost pniono mo»liwo± blokady ustawienia ltru przy u»yciu hasªa. Po zablokowaniu ltru strona wyników wyszukiwania Google jest wy±wietlana inaczej (przykªad na rys. 3.4) 10, aby wskaza,»e ltr rodzinny zostaª zablokowany

24 20 3 Wyszukiwanie w sieci Rysunek 3.4. Symbol blokady ltru rodzinnego Autorzy przegl darki Google, apeluj o zgªaszanie sytuacji, kiedy pomimo ustawie«ltrowania umiarkowanego, b d¹ ±cisªego, niektóre tre±ci budz ce zastrze»enia przedostaj si do wyników wyszukiwania. Jednocze±nie ka»dy u»ytkownik powinien pami ta,»e ltr udost pniany przez przegl dark nie zast pi czujnego oka rodzica dbaj cego o bezpiecze«stwo rodziny podczas wyszukiwania w sieci Internet. Filtr rodzinny jest uzale»niony od wª czonej obsªugi ciasteczek. Usuni cie tych plików mo»e spowodowa zresetowanie ustawie«ltru rodzinnego Usuwanie witryny z wyników wyszukiwania W±ród pocz tkuj cych internautów kr» opinie,»e to wªa±ciciele przegl darek decyduj o tym, co i w jakiej kolejno±ci uwidaczniane jest na li±cie wyników wyszukiwania. Tymczasem, w rzeczywisto±ci witryny pojawiaj ce si w wynikach wyszukiwania Google s kontrolowane przez osoby, które nimi zarz dzaj. Ka»dy wªa±ciciel witryny ma m.in. kilka mo»liwo±ci usuni cia tre±ci (w tym fragmentu, tytuªu i zawarto±ci strony, a tak»e adresu URL oraz caªej witryny) z wyników wyszukiwania. Wªa±ciciel mo»e usun odpowiednie informacje ze strony, caªkowicie usun stron z sieci lub okre±li ustawienia informuj ce wyszukiwark Google,»e nie powinna pobiera ani indeksowa strony. W zale»no±ci od typu tre±ci, która ma zosta usuni ta, nale»y speªni ró»ne wymagania. Po wprowadzeniu tych zmian i ponownym zaindeksowaniu witryny przez Google tre± powinna zosta automatycznie usuni ta z indeksu Google. Je»eli jednak zaistnieje konieczno± (przykªadowo w sytuacji, gdy zawieraj dane poufne) szybkiego usuni cia witryny z wyników wyszukiwania, mo»na przyspieszy ten proces, u»ywaj c odpowiedniego narz dzia Google do usuwania tre±ci 11. Narz dzie do usuwania adresów URL umo»liwia pilne usuni cie adresów URL, pod którymi na przykªad znajduj si przypadkowo ujawnione 11

25 3.3 Wyszukiwanie specjalizowane 21 poufne dane. Je±li w witrynie wprowadzono niedawno zmiany, roboty Google wykryj to podczas ponownego indeksowania adresów URL i wszelkie nieaktualne strony zostan po pewnym czasie automatycznie usuni te z wyników wyszukiwania. Nie ma potrzeby zgªaszania pro±by o pilne usuni cie. Aby móc u»y narz dzia, nale»y speªni okre±lone wymagania. Je±li witryna nale»y do autora zgªoszenia, mo»liwe jest zgªoszenie pro±by o usuni cie problematycznej strony z wyników wyszukiwania Google, korzystaj c z programu do usuwania adresów URL znajduj cego si w narz dziach dla webmasterów udost pnianych przez rm Google 12. Je±li natomiast witryna nie nale»y do autora zgªoszenia, to w pierwszej kolejno±ci nale»y skontaktowa si z jej webmasterem i poprosi o usuni cie tre±ci. Po wprowadzeniu zmian, mo»na zgªosi pro±b o usuni cie tre±ci pojawiaj cej si w kopii strony znajduj cej si w pami ci podr cznej albo we fragmencie strony w wynikach wyszukiwania Google, u»ywaj c publicznego narz dzia do usuwania adresów URL. Wówczas wªa±ciciel witryny zobaczy tak pro±b o usuni cie na swoim koncie narz dzi dla webmasterów. 3.3 Wyszukiwanie specjalizowane Wyszukiwanie graki Firma Google udost pnia nowy sposób wyszukiwania - wyszukiwanie za pomoc obrazów (rys. 3.5) 13. Wskazuj c odpowiednie zdj cie, mo»na znale¹ w sieci Internet ró»ne informacje na jego temat. Mo»emy wskaza trzy sposoby wyszukiwania obrazem: przeci gni cie i upuszczenie - obraz znaleziony w sieci lub na komputerze mo»na przeci gn na pole wyszukiwania, wklejenie adresu URL obrazu - na znalezionej w sieci grace wystarczy klikn prawym przyciskiem myszki i skopiowa adres URL, który na stronie wyszukiwarki graki wklejamy po klikni ciu na ikon aparatu fotogracznego, nast pnie wybieramy opcj Wklej adres obrazu. przesªanie z komputera - klikni cie na ikon aparatu fotogracznego na stronie wyszukiwania obrazów i wybranie opcji Prze±lij obraz, a nast pnie wybranie obrazu lub zdj cia, które ma zosta u»yte do wyszukiwania. Oprócz wymienionych sposobów wyszukiwania obrazem, mo»na oczywi±cie wyszukiwa obrazy zwi zane z odpowiednim wyrazem lub wyrazami. Mo»liwe jest równie» wybranie zaawansowanego trybu wyszukiwania graki w celu zaw»enia wyników wyszukiwania (rys. 3.6). Mo»na wtedy poda jego:

26 22 3 Wyszukiwanie w sieci Rysunek 3.5. Gªówna strona wyszukiwarki graki Rysunek 3.6. Okno zaawansowanego wyszukiwania graki

27 3.3 Wyszukiwanie specjalizowane 23 rozmiar o okre±lonej b d¹ przybli»onej rozdzielczo±ci, wspóªczynnik proporcji (np. obrazy prostok tne, obrazy panoramiczne, obrazy kwadratowe), typ (np. twarz, zdj cie, obiekt clip art, graka wektorowa), ¹ródªo (konkretna witryna, b d¹ domena internetowa), kolor (biaªo-czarne, kolorowe, w okre±lonym kolorze). Przyspieszenie wyszukiwania za pomoc obrazu, mo»na równie» uzyska pobieraj c odpowiednie rozszerzenie dla Google Chrome lub Mozilla Firefox. Wystarczy wówczas po prostu klikn na dowoln grak ulokowan na stronie WWW, a wyszukiwarka Google znajdzie o niej informacje Wyszukiwanie lmów Najpopularniejszym serwisem sªu» cym do wyszukiwania lmów bez w tpienia jest YouTube 14. Jest to serwis internetowy dziaªaj cy od roku 2005, który umo»liwia bezpªatne umieszczanie i ogl danie lmów (rys. 3.7). Pozwala on na wy±wietlanie szerokiej gamy lmów zamieszczonych przez u»ytkowników. Mog to by zwiastuny lmowe lub telewizyjne, teledyski oraz dzieªa zupeªnie amatorskie, np. krótkie lmy nakr cone telefonem komórkowym. Wi kszo± materiaªów zostaªa zaªadowana na YouTube przez prywatne osoby, ale wiele rm wykorzystuje mo»liwo±ci serwisu jako reklam swoich usªug, b d¹ produktów. Rysunek 3.7. Gªówny panel serwisu YouTube Niezarejestrowani u»ytkownicy mog w serwisie ogl da lmy, podczas gdy zarejestrowani maj mo»liwo± umieszczenia ich w nieograniczonej ilo±ci. Filmy, które zostan uznane za zawieraj ce tre±ci nieodpowiednie s dost pne tylko dla zarejestrowanych w wieku co najmniej 18 lat. Na stronach serwisu wy- ±wietlane s reklamy. Wedªug Google b d cej wªa±cicielem serwisu, dziennie na YouTube umieszczanych jest okoªo 100 tys. ró»nych. lmów, zajmuj cych ok. 2.5 TB pami ci. 14

28 24 3 Wyszukiwanie w sieci Google Maps Wyszukiwarka Google Maps 15 pozwala nam obejrze mapy oraz zdj cia satelitarne okolicy, która nas otacza. Mo»liwe jest tak»e przegl danie mapy w wersji mieszanej, na którym obejrzymy wtedy zdj cie satelitarne z naniesionym gra- cznym planem ulic wraz z ich nazwami b d¹ oznaczeniami. Chc c odnale¹ jak ± lokacj, na stronie gªównej wyszukiwarki wpisujemy przykªadowo: aleja legionów 2 bytom polska i po naci±ni ciu na symbol szkªa powi kszaj cego, na umieszczonej obok mapie otrzymujemy wynik wyszukiwania (rys. 3.8). Rysunek 3.8. Przykªadowy widok mapy Zdj cie lub plan miasta mo»na powi kszy albo sprawdzi poªo»enie miasta zmniejszaj c skal. Dodatkowe funkcje serwisu pozwalaj na odnalezienie informacji o: korkach, pogodzie, dost pnych zdj ciach miejsc widocznych na mapie, dost pnych kamerach internetowych. 15

29 3.3 Wyszukiwanie specjalizowane 25 Po wyszukaniu» danej lokacji mo»liwe jest odnalezienie interesuj cych nas miejsc znajduj cych si w pobli»u wyszukanego (rys. 3.9). Rysunek 3.9. Okno wyszukiwania miejsc znajduj cych si w pobli»u Serwis pozwala tak»e na wyszukanie trasy dojazdu do odnalezionej lokacji z innego miejsca wskazanego przez u»ytkownika (rys. 3.10). Rysunek Okno wyszukiwania trasy dojazdu Chocia» jako± tej usªugi znacznie odbiega od mo»liwo±ci oferowanej przez profesjonalne systemy nawigacyjne, to jednak uruchomiona na urz dzeniu mobilnym wyposa»onym w odbiornik GPS pozwala w podobny sposób dotrze do celu.

30 26 3 Wyszukiwanie w sieci Google Book Search Wyszukiwarka Google Book Search 16 jest znakomit pomoc przy wyszukiwaniu ró»nych pozycji literaturowych. Wyszukiwanie w niej ksi»ek jest równie proste, jak wyszukiwanie stron w zwykªej wyszukiwarce internetowej Google - wystarczy wpisa poszukiwane sªowo lub fraz w polu wyszukiwania. Znajdowane s wszystkie ksi»ki, których tre± odpowiada wyszukiwanym hasªom. Po klikni ciu tytuªu ksi»ki wy±wietlone zostan podstawowe informacje jej dotycz ce, takie jak w katalogu bibliotecznym. Mo»na zobaczy te» kilka fragmentów ksi»ki pozwalaj cych zobaczy wyszukiwane hasªo w kontek±cie. Je±li wydawca lub autor ksi»ki udzieliª nam odpowiedniego zezwolenia, mo»liwe b dzie wy±wietlanie caªych stron i przegl danie ksi»ki w celu obejrzenia innych stron. Je±li ksi»ka nie jest chroniona prawami autorskimi, wy±wietlana b dzie caªa strona i mo»liwe b dzie przegl danie ksi»ki w caªo±ci. Klikni cie przycisku Wyszukaj w tej ksi»ce pozwala na wyszukiwanie dalszych haseª wewn trz wybranej ksi»ki. Klikni cie któregokolwiek z linków Kup t ksi -»k spowoduje przej±cie bezpo±rednio do ksi garni internetowych, w których mo»na kupi dan ksi»k. W wielu przypadkach mo»na równie» skorzysta z ª cza Znajd¹ t ksi»k w bibliotece w celu zlokalizowania miejscowej biblioteki, z której mo»na wypo»yczy ksi»k. Wyszukiwarka w przypadku polskiej literatury odsyªa nas cz sto do strony NUKAT 17 (rys. 3.11), na której znajduje si centralna przeszukiwarka zasobów bibliotecznych polskich uniwersytetów, która równie» mo»e by bardzo pomocna w wyszukiwaniu ksi»ek. Rysunek Okno wyszukiwarki NUKAT NUKAT jest katalogiem centralnym zbiorów polskich bibliotek naukowych i akademickich. Od lipca 2002 roku biblioteki te wprowadzaj do NUKAT-u dane o swoich bie» cych i starszych nabytkach. Na ko«cu ka»dego opisu dokumentu wyszukanego w bazie NUKAT znajduje si lista nazw bibliotek udos

31 3.3 Wyszukiwanie specjalizowane 27 t pniaj cych ten dokument, a klikni cie na nazw biblioteki pozwala sprawdzi dost pno± publikacji w danej bibliotece. W pomocy znajduj si wskazówki pozwalaj ce na efektywne korzystanie z katalogu NUKAT. Administratorzy zalecaj wyszukiwanie w nast puj cej kolejno±ci: katalog NUKAT, wyszukiwarka w katalogu rozproszonym, je±li nie znaleziono informacji w bazie NUKAT, katalog online wybranej biblioteki, je±li nie znaleziono informacji w katalogu rozproszonym, zeskanowany katalog biblioteki (dost pny na jej stronie www) lub katalog kartkowy (dost pny bezpo±rednio w bibliotece), je±li nie znaleziono informacji w katalogu online biblioteki, zagraniczne katalogi centralne i katalogi poszczególnych bibliotek zagranicznych, je±li nie znaleziono informacji w katalogach polskich Google Scholar W wyszukiwarce Google Scholar 18 mo»emy znale¹ recenzowane przez ekspertów dokumenty, tezy, ksi»ki, streszczenia i inn literatur naukow z wszelkich dziedzin (rys. 3.12). Dost pne s te» prace wielu wydawców akademickich i towarzystw naukowych, a tak»e artykuªy naukowe publikowane w Internecie. Program Google Scholar mo»e tak»e zawiera kilka wersji jednej pracy, które mog by dost pne. Rysunek Okno zaawansowanego wyszukiwania dokumentów Google Scholar uªatwia wyszukiwanie tekstów naukowych. W jednym miejscu mo»na wyszukiwa materiaªy z wielu dziedzin i ¹ródeª: artykuªy recenzo- 18

32 28 3 Wyszukiwanie w sieci wane, prace naukowe, ksi»ki, streszczenia oraz artykuªy pochodz ce z wydawnictw naukowych, towarzystw naukowych, repozytoriów materiaªów zgªoszonych do publikacji, uniwersytetów i innych organizacji akademickich. Wyszukiwarka Google Scholar sortuje prace w sposób taki, jak robi to badacze, nadaj c wag caªemu tekstowi pracy, autorowi, publikacji zawieraj cej prac i cz sto±ci cytowania dzieªa w innej literaturze naukowej. Najtrafniejsze wyniki s zawsze wy±wietlane na pierwszej stronie. W usªudze Google Scholar oferowane jest rozwi zanie uªatwiaj ce osobom odwiedzaj cym bibliotek znalezienie literatury w zasobach elektronicznych oraz drukowanych. Pierwszym z nich jest program linków bibliotecznych. Je±li istniej biblioteki udost pniaj ce swoje zasoby przy u»yciu narz dzia rozpoznawania, to dla nich wyszukiwarka oferuje mo»liwo± umieszczania ª czy do tych zasobów na stronie z wªasnymi wynikami wyszukiwania. Wszystkim u»ytkownikom wyszukiwarki Google Scholar tu» przy wynikach wyszukiwania ksi»ek wy±wietlane jest równie» ª cze do wyszukiwarki bibliotek WorldCat 19, w której mo»na znale¹ list pobliskich bibliotek dysponuj - cych poszukiwan ksi»k Pozostaªe specjalizowane wyszukiwarki Google Google Finance 20 - prezentuje i wyszukuje informacje nansowe, na przykªad informacje gieªdowe aktualno±ci o spóªkach akcyjnych, ich wyniki - nansowe, podstawowe informacje o dziaªalno±ci, histori notowa«itp. S one na bie» co aktualizowane. W przeszukiwanych zasobach znajduj si informacje o gieªdach z caªego ±wiata, tak»e Polski, cho caªy interfejs wyszukiwarki dost pny jest jedynie w j zyku angielskim. Google Blog Search 21 - poszukuje zadan przez nas fraz lub termin w blogach. Oczywi±cie wyszukiwanie mo»emy ograniczy do blogów w okre±lonej domenie, a nast pnie stosowa ró»ne operatory wyszukiwania zaawansowanego. Mo»emy tak»e ograniczy poszukiwania do artykuªów publikowanych w okre±lonym przedziale czasowym. Warto pami ta o tej funkcji wyszukiwania, poniewa» informacje i opinie, które mo»emy znale¹ na blogach, mog by naprawd pomocne. Wyszukiwarka nie jest dost pna w j zyku polskim, ale przeszukuje tak»e polskie blogi. Google Product Search 22 - jest wyszukiwark produktów zarejestrowanych w sklepach internetowych rmy Google. Pozwala segregowa wyniki wzgl dem ceny, kataloguje je wzgl dem funkcji itp. Nie ma lokalizacji w j zyku polskim, najbli»sza nam geogracznie jest wersja niemiecka. Wyszukiwarka ta jest kontynuacj narz dzia Froogle

33 3.3 Wyszukiwanie specjalizowane 29 Google Code Search 23 - to jeden z najnowszych projektów. Jest to wyszukiwarka przeznaczona gªównie dla programistów. Uªatwia ona znalezienie potrzebnego fragmentu kodu lub denicji funkcji. Aby rezultat poszukiwa«byª jak najbardziej dokªadny, w zapytaniach mo»na u»ywa wyra»e«regularnych zgodnych ze standardem POSIX. Dodatkowo mo»na zaw»a poszukiwania do konkretnego j zyka, a nawet pakietu, z którego ma pochodzi kod. Wyszukiwarka ta indeksuje dost pne publicznie kody ¹ródªowe, ª cznie z tymi umieszczonymi w skompresowanych archiwach i repozytoriach. Jako ciekawostk warto doda,»e dla ka»dego znalezionego programu Google Code Search próbuje automatycznie wykry typ licencji, na jakiej jest on rozpowszechniany, by nast pnie wy±wietli t informacj. Google Patents Search 24 - przeszukuje baz danych patentów (licz c ok. 7 mln. pozycji) w poszukiwaniu wpisanego hasªa. Wyszukiwarka obejmuje patenty zarejestrowane w ameryka«skim urz dzie patentowym. Wyniki prezentuje w przejrzystej formie gracznej i tekstowej. Wyszukiwania mog by prowadzone w ograniczeniu do okre±lonego przedziaªu czasowego (rejestracji lub ko«ca ochrony patentowej), wedªug numeru patentu, klasykacji do okre±lonej kategorii itp. Wykorzystywane mog by tak»e matematyczne operatory wyszukiwania zaawansowanego. Google Special Searches 25 - to kilka ró»nych wyszukiwarek tematycznych, których obszar wyszukiwania jest ograniczony do stron zwi zanych z okre±lonym tematem. Aktualnie do naszej dyspozycji jest pi wyszukiwarek tematycznych: wyszukiwarka ograniczona do stron zwi zanych z Apple Macintosh 26, wyszukiwarka ograniczona do stron dotycz cych systemu Linux 27, wyszukiwarka ograniczona do stron dotycz cych rmy Microsoft 28, wyszukiwarka ograniczona do stron dotycz cych systemu BSD 29, wyszukiwarka ograniczona do stron dotycz cych rz du USA 30, wyszukiwarka zwi zana ze szkoªami wy»szymi 31. Istnieje równie» interesuj cy projekt Google, zwi zany ze specjalizacj wyszukiwarek pozwalaj cy na utworzenie wªasnej wyszukiwarki przeznaczonej dla wªasnej witryny internetowej czy te» specjalizacji 32. O ile twórca specja

34 30 3 Wyszukiwanie w sieci lizacji dopu±ci tak opcj, to opracowane przez kogo± wyszukiwarki mo»e rozwija ka»dy u»ytkownik. 3.4 Narz dzia pomocnicze Czytnik Google Ciekawym pomysªem jest opracowanie narz dzi automatyzuj cych sprawdzanie aktualizacji pojawiaj cych si informacji w interesuj cych dla u»ytkownika witrynach internetowych. Pocz tkowo byªo to mo»liwe wyª cznie w oparciu o kanaªy informacyjne niezwi zane z j zykiem opisu stron internetowych, jakimi s RSS i ATOM. Popularno± kanaªów RSS i ATOM sprawiªa,»e wielu u»ytkowników w ogóle przestaªo bezpo±rednio odwiedza swoje ulubione strony WWW. Problem polegaª na tym,»e niektóre witryny nie oferuj takich kanaªów aktualizacji. Niektóre witryny ±wiadomie rezygnuj z kanaªów RSS, bowiem uwa»aj,»e ograniczaj wpªywy z reklam. Oczywi±cie internauci ju» od dawna maj do dyspozycji wiele wyspecjalizowanych aplikacji tworz cych kanaªy RSS na»yczenie. Wiele z nich nie dziaªa jednak prawidªowo. Wiele rm znalazªo sposób na obej±cie tego ograniczenia. Równie» rma Google wprowadziªa narz dzie (rys. 3.9) umo»liwiaj ce ±ledzenie tre±ci serwisów, które nie obsªuguj tego standardu RSS. W praktyce internauta jest w stanie poda dowolny link - aplikacja poinformuje o ka»dej modykacji pod docelowym adresem. Taka funkcja przydaje si chocia»by miªo±nikom zakupów w sieciowych sklepach czy na aukcjach internetowych. ledzenie konkretnego wyniku wyszukiwania lub kategorii produktów staje si przez to du»o ªatwiejsze. Aby stworzy wªasny kanaª, wystarczy wklei dowolny adres WWW w pole tekstowe sªu» ce do dodawania subskrypcji. Warto pami ta o tym,»e aplikacja rozpoznaje wyª cznie angloj zyczne serwisy. Nie radzi sobie z tre±ciami umieszczonymi w ramkach ani podstronami, do których dost p wymaga rejestracji i logowania. W sieci Internet mo»na oczywi±cie znale¹ wiele innych rozwi za«pozwalaj cych na rejestrowanie aktualizacji i zmian na stronach internetowych. Przykªadem mo»e by WebSite-Watcher 33, który w przypadku wykrycia nowych elementów na stronie, zapisuje jej dwie ostatnie wersje na twardym dysku oraz pod±wietla wszystkie zmiany w tek±cie. Aplikacja mo»e sprawdza nieograniczon ilo± witryn z pr dko±ci do 100 na minut. Innym rozwi zaniem mo»e by zainstalowanie odpowiedniej wtyczki do ulubionej przegl darki. Mo»e za tak uchodzi np. Update Scanner 34. Rozszerzenie to pozwala na monitorowanie zmian na stronach internetowych. Jest https://addons.mozilla.org/pl/firefox/addon/update-scanner/

35 3.4 Narz dzia pomocnicze 31 bardzo u»yteczne do sprawdzania witryn, które nie posiadaj kanaªów Atom lub RSS Usªuga Google Translate Po±rednio z poszukiwaniami informacji zwi zany jest Google Translate 35. Jest to bezpªatna usªuga tªumaczenia, w ramach której wykonywane s natychmiastowe tªumaczenia w 57 j zykach. Umo»liwia ona tªumaczenie wyrazów, zda«i stron internetowych w dowolnych kombinacjach obsªugiwanych j zyków. Gªówne okno serwisu (rys. 3.13) pozwala na wprowadzenie b d¹ wskazanie tekstu ¹ródªowego oraz jego j zyka narodowego i j zyka, na który materiaª ma zosta przetªumaczony. Usªuga ta przyczynia si do zwi kszenia ogólnej dost pno±ci i przydatno±ci informacji niezale»nie od j zyka, w którym je zapisano. Rysunek Okno usªugi translacji tekstów Podczas generowania tªumaczenia w narz dziu Google Translate wyszukiwane s wzorce w setkach milionów dokumentów w celu okre±lenia najlepszego tªumaczenia. Wykrywanie wzorców w dokumentach przetªumaczonych przez ludzi, pozwala na inteligentne dostosowanie odpowiedniej wersji tªumaczenia automatycznego. Proces wyszukiwania wzorców w du»ej ilo±ci tekstu nazywany jest statystycznym tªumaczeniem maszynowym. Tªumaczenia s generowane przez komputer, wi c nie wszystkie s doskonaªe. Im wi cej przetªumaczonych przez ludzi dokumentów w okre±lonym j zyku mo»e przeanalizowa Tªumacz Google, tym wy»sza jest jako± tªumaczenia. Z tego powodu dokªadno± tªumaczenia czasami mo»e by ró»na w zale»no±ci od j zyka. W usªudze tªumaczenia w dalszym ci gu testowana jest obsªuga kolejnych j zyków. Jako± tªumaczenia w nowo wprowadzanych j zykach zwykle jest ni»- sza, ni» w przypadku pozostaªych obsªugiwanych j zyków. 35

36 32 3 Wyszukiwanie w sieci Usªuga Google AdSense AdSense 36 dla wyszukiwania to bezpªatny produkt umo»liwiaj cy umieszczenie w wyszukiwarki we wªasnej witrynie, pozwalaj cej u»ytkownikom przeszukiwa Internet. Produkt ten pozwala te» uzyskiwa zarobki z trafnych reklam na stronie wyników wyszukiwania. Oferuje nast puj ce funkcje: wybór tre±ci wyszukiwanych przez u»ytkowników: tylko wªasna witryna, wybrany przez u»ytkownika zbiór witryn lub caªa sie ; mo»liwe jest tak»e okre±lenie priorytetów i ograniczenie wyszukiwania do okre±lonych sekcji witryny; dostosowywanie wygl du oraz stylu: wybór kolorów, rozmieszczenia reklam i mo»liwo± wy±wietlania wyników w swojej witrynie lub na serwerach Google; generowanie przychodu na stronach wyników wyszukiwania dzi ki kierowanym reklamom. Wy±wietlanie wyników AdSense dla wyszukiwania we wªasnej witrynie oznacza,»e wyniki wyszukiwania przeprowadzonego przez u»ytkownika za pomoc pola wyszukiwania AdSense dla wyszukiwania b d wy±wietlane w ramce na wªasnej stronie. U»ytkownicy nie b d zatem przechodzi do Google - pozostan w bie» cej witrynie, nadal maj c dost p do przydatnych informacji dostarczanych przez wyszukiwark Google. 3.5 ledzenie aktywno±ci u»ytkownika ledzenie jest terminem, który oznacza ró»ne metody stosowane przez strony internetowe, reklamodawców i inne podmioty, aby pozna zachowanie u»ytkownika w Internecie, wª czaj c w to informacje o witrynach, które odwiedziª, rzeczach, które lubi, nie lubi lub o produktach, które chce kupi. Zebrane informacje cz sto s wykorzystywane, by wy±wietli reklamy, produkty lub usªugi skierowane do konkretnego u»ytkownika. Wiele du»ych portali ±ledzi zachowanie swoich u»ytkowników i sprzedaje b d¹ te» dostarcza te informacje innym rmom lub reklamodawcom. Przegl - darka Firefox ma funkcj Nie b d¹ ±ledzony, która umo»liwia u»ytkownikowi poinformowanie witryn,»e nie chce, by jego zachowania byªy ±ledzone. Wª czenie funkcji Nie b d¹ ±ledzony oznacza,»e Firefox poinformuje ka»d odwiedzan stron (jak równie» reklamodawców i innych dostawców tre±ci),»e u»ytkownik nie chce by ±ledzony. Honorowanie tego ustawienia jest dobrowolne - poszczególne strony nie s zobowi zane do przestrzegania go. Witryny, które honoruj to ustawienie, powinny automatycznie przesta rejestrowa zachowanie u»ytkownika, bez»adnych dodatkowych dziaªa«z jego strony. 36

37 3.5 ledzenie aktywno±ci u»ytkownika 33 Funkcja Nie b d¹ ±ledzony jest domy±lnie wyª czona. Aby j wª czy nale»y w oknie przegl darki wybra pozycj Opcje (rys.3.14). Rysunek Okno z ustawieniem opcji ±ledzenia Wª czenie funkcji Nie b d¹ ±ledzony nie wpªywa na mo»liwo± logowania si do serwisów, ani nie spowoduje,»e Firefox usunie osobiste informacje, takie jak zawarto± koszyków sklepowych, informacje o pozycji lub informacje logowania. Uwaga: Wª czenie funkcji Nie b d¹ ±ledzony mo»e sprawi,»e reklamy na stronach internetowych b d mniej trafne. WICZENIA Przykªadowe wiczenia z zakresu wyszukiwania informacji w sieci Internet: Porówna wy±wietlanie wybranych stron internetowych we wskazanych przegl darkach WWW. Porówna funkcjonalno± wybranych przegl darek internetowych.

38 34 3 Wyszukiwanie w sieci Skongurowa przegl dark Mozilla Firefox m.in. pod k tem otwierania stron internetowych w nowych kartach, wykorzystywania ciasteczek, ustawiania ltru rodzinnego i jego blokady, opcji ±ledzenia dzia- ªa«w sieci. Odnale¹ i przeanalizowa budow ciasteczek. Doda kilkana±cie zakªadek i pogrupowa je w kategorie tematyczne. Wyszuka ogólne informacji na zadany temat. Porówna efekty wyszukiwania w ró»nych wyszukiwarkach. Sprecyzowa zapytania z wykorzystaniem zaawansowanych opcji przegl darki Google. Obserwowa list wyników podczas wyszukiwania dynamicznego. Wyszuka zdj cia zwi zane z zadanym tematem najwierniej oddaj ce jego specyk. Wyszuka informacje o wskazanym zdj ciu znajduj cym si w pliku na dysku lokalnym lub sieci Internet na stronie WWW. Wyszuka map zadanej lokacji w serwisie GoogleMaps, odnale¹ najbli»szy hotel i wyznaczy tras dojazdu. Wyszuka publikacje z zadanej kategorii. Wyszuka ksi»ki z zadanej kategorii. Odnale¹ patenty zwi zane ze wskazanym produktem. Dokona tªumaczenia odnalezionej strony obcoj zycznej za pomoc narz dzia Google Translate.

39 4 Pozycjonowanie witryn internetowych 4.1 Wst p Pozycjonowanie stron internetowych, to nieodª czny element sukcesu komercyjnego w sieci Internet 37. Wi kszo± wej± na strony internetowe pochodzi z wyszukiwarek. Ilo± stron internetowych jest naprawd spora, co powoduje,»e»eby zaistnie trzeba si wyró»nia. SEO (ang. Search Engine Optimization) zrodziªo si wraz z wyszukiwarkami, które zacz ªy ukªada wyniki wyszukiwania wedªug znanych tylko sobie algorytmów. Z czasem brane pod uwag czynniki si zmieniaªy, a dziaªo si to w wyniku wykrywania masowych oszustw, których dopuszczali si webmasterzy manipuluj c wynikami. Pierwsze wyszukiwarki analizowaªy jedynie sªowa kluczowe zapisane w specjalnym metaznaczniku umieszczanym w stronach internetowych, co dawaªo mo»liwo± nadu»ywania tego niewidocznego dla u»ytkowników czynnika do wstawiania atrakcyjniejszych sªów kluczowych, niekoniecznie zgodnych z tre±ci strony. Z upªywem czasu algorytmy wyszukiwarek, a dokªadniej robotów przeszukuj cych sie, zacz ªy przykªada wi ksz wag do tre±ci, któr u»ytkownik mo»e znale¹ na stronie. Dotyczyªo to równie» wska¹nika reprezentuj cego liczb i jako± stron polecaj cych dany materiaª w sieci, wychodz c z zaªo»enia,»e materiaªy warto±ciowsze s cz ±ciej wspominane na innych stronach, wi c prowadzi do nich wi cej odwoªa«z innych stron. Pozycjonowanie jest dziaªaniem, maj cym na celu podniesienie pozycji strony internetowej na korzystne dla niego frazy kluczowe, które potencjalni klienci b d wpisywa w wyszukiwarkach. Znaczna cz ± tych dziaªa«odnosi si do zdobywania nowych ª czy polecaj cych nasz serwis oraz innych dziaªa«poza naszym serwisem. Innym elementem niezb dnych do wykonania prac jest optymalizacja witryny pod k tem wyszukiwarek. Optymalizacja zapewni to, 37

40 36 4 Pozycjonowanie witryn internetowych»e mechanizmy przeszukuj ce sie i u»ytkownicy b d lepiej postrzega nasz stron internetow poprzez wyeksponowanie na niej odpowiednich tre±ci. Do podstawowych zasad nale»y wi c: eksponowa przydatne frazy kluczowe poprzez specjalne znaczniki j zyka (x)html, tworzy map witryny, która usprawni indeksacj, tworzy lepsze adresy URL, które uªatwi ich zapami tywanie oraz b d zawiera sªowa kluczowe, pozna informacje przydatne do tworzenia przydatnych i funkcjonalnych stron informuj cych o bª dach. Dziaªania optymalizacyjne maj na celu tak naprawd wyj±cie naprzeciw u»ytkownikowi, usprawnienie procesu dostarczania mu poszukiwanych przez niego informacji. Dzi ki temu,»e na stronie zastosowane s techniki optymalizacji i pozycjonowania na odpowiednie frazy kluczowe, mo»liwe jest sprawniejsze przekazywanie u»ytkownikom sieci informacji dost pnych na stronach internetowych. To,»e strona internetowa jest dost pna dla ka»dego, nie oznacza,»e ktokolwiek na ni wejdzie lub tego,»e ktokolwiek si ni zainteresuje. Internet jest peªen stron o du»ej renomie, poczytnych i cz sto odwiedzanych, lecz nie brakuje takich, które przegl dn ªa tylko nasza rodzina i znajomi, przymuszeni poczuciem grzeczno±ci, czy przyjacielskiego obowi zku. Zaªo»eniem, chyba ka»dego, kto chce umie±ci stron w Internecie jest to by odniosªa sukces, odwiedziªo j jak najwi cej unikalnych go±ci oraz by zebraªa rzesze staªych bywalców, którzy b d j nie tylko cz sto odwiedza, ale tak»e promowa innym. Wynika to z natury Internetu, który powstaª po to wªa±nie by móc innym pokaza to, co sami publikujemy - móc dzieli si z innymi na tematy, na których znamy si z zaªo»enia najlepiej lub piszemy o nich z wielk pasj. 4.2 Parametry pozycjonowania Pozycjonowanie stron WWW w wyszukiwarce najªatwiej rozpatrywa zgodnie z koncepcj podziaªu parametrów strony WWW na trzy podstawowe grupy, które brane s pod uwag przy tworzeniu rankingu wyszukiwania 38. S to: teksty strony WWW, architektura strony WWW, popularno± strony WWW. 38

41 4.2 Parametry pozycjonowania 37 Zale»nie od udziaªu poszczególnej grupy parametrów w sumarycznej warto±ci strony WWW wzgl dem wyszukiwarki, mo»na rozpatrywa kilka przypadków stron wysoko klasykowanych w rankingach wyszukiwania, a mianowicie: strony WWW z wysok jako±ci wszystkich grup parametrów, które zawsze uzyskuj wysokie pozycje, strony WWW zawieraj ce wysoki poziom nasycenia sªowami kluczowymi przy jednocze±nie znacz cej jako±ci pozostaªych grup parametrów. strony WWW, które osi gaj tak du» popularno±»e pomimo sªabych tekstów oraz architektury strony WWW, osi gaj wysokie wyniki w rankingach. Wymienione przypadki zilustrowano na rys Rysunek 4.1. Porównanie pod wzgl dem wybranych parametrów 39 Teksty strony WWW identykuj sªowa kluczowe, które umieszczone s w newralgicznych dla pozycjonowania elementach strony WWW, takich jak: teksty z sekcji BODY - materiaªy tekstowe, nazwy odno±ników na stronie WWW, alternatywne opisy obrazków, tytuªy odno±ników oraz obrazków, nazwy plików, teksty w metaznacznikach - tytuª strony WWW, opis strony WWW, adresy URL. Architektura strony WWW - to przede wszystkim wªa±ciwa skªadnia kodu HTML i odpowiednia struktura wszystkich odno±ników wewn trznych strony WWW. Do architektury strony WWW zalicza si mi dzy innymi konstrukcje adresów URL, czy wag strony WWW. 39 ródªo: S. Thurow "Pozycjonowanie stron w wyszukiwarkach internetowych".

42 38 4 Pozycjonowanie witryn internetowych Popularno± strony WWW skªada si z: liczby oraz jako±ci odno±ników prowadz cych do strony WWW, odwiedzalno±ci strony WWW mierzonej na podstawie wej± z wyszukiwarki oraz mierzonej przez inne narz dzia udost pniane przez wyszukiwarki. Podstawow rol przy ocenie popularno±ci strony WWW w przypadku wyszukiwarki Google odgrywaj algorytmy wyszukiwarki funkcjonuj ce pod nazw PageRank, których dziaªanie koncentruje si na badaniu caªej struktury odno±ników powi zanych z pozycjonowan stron WWW. 4.3 Indeksacja stron internetowych Indeksowanie witryny odbywa si podczas wizyty automatycznych mechanizmów zwanych robotami wyszukiwarek na danej stronie. Robot odwiedzaj c stron analizuje ró»ne tre±ci na stronie, a tak»e skªadni znaczników, którymi ten tekst jest obj ty. Roboty sieciowe kªad szczególny nacisk na tre±ci wyró»nione semantycznie, dlatego warto uwzgl dni ich u»ywanie w najwa»niejszych miejscach strony. Robot jest specjalnym programem, który rma prowadz ca wyszukiwark uruchamia i nakierowuje na stron o du»ej zawarto±ci zewn trznych linków. Najcz ±ciej jest to katalog stron faworyzowany przez dan wyszukiwark. Tak samo jest cz sto w przypadku wstawiania opisu strony w wynikach wyszukiwania. Indeksowanie witryny powoduje zapisanie w bazie wyszukiwarki naszej witryny pod przeanalizowanymi frazami. Ustalana jest pozycja w wynikach organicznych. Warto te» wiedzie,»e pozycjonowanie ma na celu poruszanie si wzwy» po drabinie wyników organicznych. Š cza sponsorowane mog zosta wykupione na dane frazy w specjalnych programach, w przypadku Google jest to program AdWords. 4.4 Sªowa kluczowe Pozycjonowanie nale»y rozpocz od analizy tekstów strony WWW umieszczonych w sekcji body. Na jej podstawie nale»y te» wytypowa sªowa kluczowe, które b d wykorzystane do pozycjonowania. Przy wyborze sªów kluczowych decyduj c rol powinna odgrywa tematyka tekstów na stronie WWW oraz popularno± sªów kluczowych, która przekªada si równocze±nie na konkurencyjno± i trudno± w pozycjonowaniu. Do wyboru sªów kluczowych mo»na wykorzysta narz dzia udost pniane przez Google. Narz dzie propozycji sªów kluczowych wyszukiwarki Google umo»liwia porównanie popularno±ci i konkurencji na zaproponowane przez wyszukiwark

43 4.4 Sªowa kluczowe 39 Google wyra»enia zwi zane z dan tematyk lub b d cych synonimami od podanego sªowa kluczowego. Jest to narz dzie, w którym te» mo»na sprawdzi mi dzy innymi ogóln miesi czn liczb wyszukiwa«danego sªowa kluczowego w wyszukiwarce Google lub jego konkurencyjno± w przypadku reklam Google Adwords. Zrzuty ekranu interfejsu narz dzia Google Keywords Tool 48 prezentuje rys Rysunek 4.2. Narz dzie propozycji sªów kluczowych Kolejnym ogromnie u»ytecznym narz dziem jest Google Statystyki wyszukiwarki 49 przedstawione na rys 4.3. Umo»liwia ono porównanie trendów liczby wyszukiwa«w okre±lonych regionach, kategoriach, przedziaªach czasowych czy stronach WWW. Rysunek 4.3. Okno wyszukiwania statystyk dla okre±lonych haseª Liczby na przykªadowym wykresie z wynikami (rys. 4.4) wskazuj, ile wyszukiwa«przeprowadzono na podstawie okre±lonego hasªa w porównaniu do 48 https://adwords.google.pl/select/keywordtoolexternal 49

44 40 4 Pozycjonowanie witryn internetowych Rysunek 4.4. Wynik ze statystykami popularnych wyszukiwa«ª cznej liczby wyszukiwa«przeprowadzonych w Google w tym czasie. Warto- ±ci te nie odzwierciedlaj bezwzgl dnej liczby wyszukiwa«, poniewa» dane te s znormalizowane i przedstawione na skali od 0 do 100. Ka»dy punkt na wykresie jest dzielony przez warto± najwy»szego punktu albo przez 100. Je»eli ilo± danych jest za maªa, podawana jest warto± 0. Liczby wy±wietlane nad wykresem obok wyszukiwanych haseª stanowi podsumowania lub warto±ci ª czne. Rysunek 4.5. Porównanie popularno±ci haseª

45 4.5 Reklama w wyszukiwarkach 41 Popularno± sªów kluczowych mo»na okre±li za pomoc narz dzia Google Trends 50, w którym istnieje mo»liwo± porównania liczby zapyta«na wybrane sªowa kluczowe w okre±lonym przedziale czasu. Przykªadowe porównanie sªów kluczowych: pozycjonowanie i pozycjonowanie stron wykonane z pomoc tego narz dzia prezentuje rys Reklama w wyszukiwarkach Podstawowym faktem, z którego nale»y sobie zda spraw, jest to,»e reklama w Internecie jest najdynamiczniej rozwijaj cym si segmentem rynku reklamowego w Polsce. Natomiast drugim czynnikiem pod wzgl dem udziaªu w caªo±ciowych wydatkach na reklam internetow jest marketing w wyszukiwarkach. Marketing w wyszukiwarkach potocznie nazywany SEM (ang. Search Engine Marketing) caªy czas zwi ksza swój udziaª w sektorze reklamy internetowej, co potwierdzaj mi dzy innymi raporty IAB Polska. Na rys zaprezentowano aktualn sytuacj odno±nie przychodów brutto ró»nych typów reklamy internetowej. Rysunek 4.6. Udziaª w wydatkach na reklam. ródªo: IAB Polska Rozpatruj c udziaªy podstawowych typów reklam internetowych w 2010 r., najwa»niejszym kanaªem jest nadal reklama graczna z 45% udziaªem w rynku (rys. 4.6) 51. Na drugim miejscu uplasowaª si marketing w wyszukiwarkach - SEM (30%), którego udziaª w rynku wzrósª o 4 punkty procentowe. Ogªoszenia równie» zanotowaªy wzrost i w 2010 roku osi gn ªy 17% udziaª w rynku. Reklama utrzymuje si na tym samym poziomie (6% rynku). Istotn informacj dla bran»y jest tak»e ponad dwukrotny wzrost udziaªów reklamy wideo

46 42 4 Pozycjonowanie witryn internetowych z 1% do 2,2%. Wzrost udziaªów 'wideo' w reklamie display jest jeszcze bardziej wyra¹ny - z 2 do 5%. Wydatki na reklam behawioraln balansuj w granicach 1% (ten typ reklamy internetowej jest raportowany w badaniu IAB AdEx od 2010 roku). Reklama efektywno±ciowa (model CPA) miaªa w 2010 roku ponad 9% udziaªu w rynku. Marketing w wyszukiwarkach potocznie nazywany SEM (ang. Search Engine Marketing) dzieli si na reklam kontekstow, dopasowan do tre±ci strony WWW, rozliczan na podstawie klikni PPC (ang. Pay Per Click) oraz promocj strony WWW, polegaj c na poprawie jej pozycji na wybrane sªowa kluczowe w organicznych wynikach wyszukiwania, czyli tzw. pozycjonowanie stron WWW. Wedªug Polskich Bada«Internetu prowadzonych przez rm Gemius, opublikowanych na stronie w marcu 2010 roku wynika,»e prawie 98% polskiego rynku wyszukiwarek, bior c pod uwag silniki wyszukiwarek internetowych jest w posiadaniu Google. Silnik wyszukiwarki internetowej jest to technologia wyszukiwania konkretnej wyszukiwarki internetowej, która mo»e by zaimplementowana na ró»nych stronach WWW. Przykªadem jest Onet.pl, czy Interia.pl, które korzystaj z silnika wyszukiwarki Google. Podziaª marketingu w wyszukiwarce Google na dwa typy reklamy internetowej, czyli pozycjonowanie (SEO) a tak»e linki sponsorowane (reklama typu PPC - w przypadku wyszukiwarki Google jest to Google AdWords), przedstawia rys Rysunek 4.7. Podziaª obszaru okna wyników wyszukiwania

47 4.6 Kryteria oceny strony internetowej 4.6 Kryteria oceny strony internetowej 43 Wska¹nik PageRank jest stosowany do wyznaczania warto±ci liczbow od 0 do 10, jako±ci strony. Nazwa samego algorytmu nie jest pochodn od angielskiego page (pol. strona), lecz od nazwiska jednego ze wspóªtwórców owego algorytmu. Algorytm tego wska¹nika bazuje w uproszczeniu na zaªo»eniu,»e jako± strony mo»na okre±li licz c nie tylko liczb, ale te» i jako± ª czy, które do niej prowadz. Im wi cej ª czy prowadz cych do naszej strony (konkretnych podstron) oraz im wy»sza ich jako± (czyli ich warto± PR) tym dla oceny naszej strony lepiej. Innymi sªowy PageRank polega na wa»eniu jako±ci linków wskazuj cych na rozpatrywan stron WWW ich wªasn warto±ci PageRank. Oznacza to,»e je±li na dan stron WWW powoªuje si (kieruje do niej link) inna strona WWW, która sama ma wysok ocen, to ma to wi ksze znaczenie, ni» gdy na t sam stron WWW powoªuje si maªo popularna strona. Do obliczenia warto±ci PageRank stosuje si wzór opracowany przez zaªo»ycieli wyszukiwarki Google 52 : P R(A) = (1 d) + d n i=1 P R(T i ) C(T i ) gdzie: A - strona WWW, dla której oblicza si PageRank; n - liczba ª czy do strony A, i - indeks (numer strony zawieraj cej ª cze do strony A), przyjmuje warto±ci 1... n; T i - strona WWW posiadaj ca ª cze do strony A; P R(T i ) - warto± PageRank dla strony T i ; C(T i ) - jest to suma wszystkich linków umieszczonych na stronie T i ; d - tzw. czynnik tªumienia, który mo»e przyjmowa warto± od 0 do 1. We wzorze, za warto± d zazwyczaj przyjmowana jest liczba 0,85. Wzór ten jest jedynie przyj tym wzorcowym schematem obliczania PageRank. Szczegóªy algorytmu s pilnie strze»one przez rm Google. Nale»y pami ta,»e wska¹nik dotyczy i jest wyznaczany dla ka»dej podstrony osobno. Wiele osób chwali si wy»szym wska¹nikiem pokazuj c wynik, jaki zwraca strona gªówna - ma ona najwy»sz warto±, ze wzgl du na skupienie na niej najwi kszej liczby linków zwrotnych. Szukaj c katalogów, nie mo»na si jednak ªudzi hasªami o wysokim PageRank. Wpisy w katalogu najcz ±ciej nie s widoczne na stronie gªównej, lecz na podstronach, które nie maj przypisanego PR lub jest on zerowy. Google otworzyªo tym samym w Internecie rodzaj gªosowania, w którym ka»de ª cze wstawione na danej stronie jest gªosem na ni oddanym. Sama ogólnodost pna warto± PageRank nie jest uaktualniana na bie» co. Update PR, bo tak nazywa si proces aktualizacji tego wska¹nika, odbywa si w odst pach od miesi ca do nawet kilku. Dawniej byª uaktualniany o wiele cz ±ciej ni» w dzisiejszych czasach. 52

48 44 4 Pozycjonowanie witryn internetowych Wska¹nik, który jest dost pny dla u»ytkowników, to tpr (ang. Toolbar PageRank). Niestety jest to tylko przelicznik w skali od 0-10 warto±ci z rpr (ang. Real Page Rank), który nie jest udost pniany na zewn trz. Aktualn warto± PR mo»na ±ledzi dzi ki narz dziu Google ToolBar (zob. rys. 4.8), udost pnionemu dla wyszukiwarki Mozzilla Firefox oraz Internet Explorer lub z witryn internetowych, na których po wpisaniu adresu mo»na zbada wska¹nik danej strony. Rysunek 4.8. Okno przegl darki z paskiem Google Toolbar 4.7 Najcz stsze bª dy pozycjonowania Nieuwa»ni projektanci oraz administratorzy serwisów WWW popeªniaj cz sto wiele bª dów wpªywaj cych negatywnie na pozycjonowanie wªasnych stron internetowych 53. Wymie«my je kolejno: rozpoczynanie pozycjonowania serwisu bez zoptymalizowania go pod k - tem indeksowania przez wyszukiwarki: kod strony skªadaj cy si ze zb dnych i niepotrzebnych elementów, wprowadzanie szablonów nie opartych na stylach CSS, lecz na zwykªych tabelach, trzymanie zb dnych i nie wnosz cych nic istotnego do strony elementów gracznych, brak przyjaznych ª czy dla wyszukiwarek, 53

49 4.7 Najcz stsze bª dy pozycjonowania 45 niesprawdzenie poprawno±ci kodu i jego zgodno± ze standardami. wybieranie zbyt ogólnych i konkurencyjnych fraz - im bardziej konkurencyjna jest fraza, tym trudniej pod ni pozycjonowa ; dlatego zamiast wybiera kilka trudnych do pozycjonowania fraz, nale»y stara si skupi na mniejszej liczbie mniej konkurencyjnych, na które mo»na pozycjonowa poszczególne podstrony serwisu; bardzo szybkie tworzenie ª czy do nowej domeny - wyszukiwarki bardzo nieufnie traktuj nowe domeny, które szybko zyskuj wiele ª czy. W sytuacji, kiedy silnik wyszukiwarki uzna,»e wªa±ciciel strony sztucznie próbuje wpªyn na rankingi w wyszukiwaniach, nakªada ltry na dane sªowa kluczowe, co spowoduje znaczne obni»enie jej pozycji na li±cie wyników; dobry efekt uzyskuje si, gdy na pocz tku dodajemy do witryny tylko kilka lub kilkana±cie silnych ª czy, które pozwol dobrze zaindeksowa stron ; wyszukiwarki s w stanie sprawdzi wiek domeny 54 ; dªugi okres bez nowych ª czy - dodawanie ª czy powinno by rozªo»one w czasie i najlepiej gdyby ich liczba i jako± narastaªa z ka»dym miesi cem; tworzenie strony na podstawie tre±ci skopiowanych z innych stron - taka praktyka jest bardzo szybko wykrywana przez wyszukiwarki, które wyrzucaj j z indeksu; stosowanie niewidocznego tekstu w kolorze tªa lub z atrybutem okre±laj - cym widoczno±, ustawionym na ukryty - techniki te nie przynosz zbyt wielu korzy±ci, a wychwycone przez konkurencj gwarantuj w krótszej lub dªu»szej perspektywie czasowej wyrzucenie z indeksu; nadmierna liczba sªów kluczowych w znacznikach - dziaªa niestety wprost przeciwnie do zamierze«, to znaczy powoduje obni»enie pozycji w rankingu przez wyszukiwarki; kupowanie domeny z du» liczb sªów kluczowych w nazwie - w niektórych przypadkach wybieranie domeny pod k tem zawarto±ci w niej sªów kluczowych jest uzasadnione; niemniej jednak sama nazwa domeny ma znikomy wpªyw na warto± wyników wyszukiwania; wybieranie ª czy do wymiany i kupna tylko w oparciu o ranking PR - cho ma to du»e znaczenie dla ª czy wychodz cych z danej strony, wa»niejsza jest jednak ich jako±, tzn.: czy pochodz one ze strony tematycznie zwi zanej z dan stron, ile jest ª czy zewn trznych z tej strony, gdzie b dzie umieszczone ª cze (w tre±ci, w stopce itp.), czy strona, na której jest ª cze, zawiera interesuj ce nas sªowa kluczowe, czy wska¹nik PR tej strony jest stabilny, czy te» jest efektem agresywnego i ryzykownego pozycjonowania, 54

50 46 4 Pozycjonowanie witryn internetowych czy strona, z której chcemy mie ª cze, nie posiada ª czy do niebezpiecznych stron, przez co grozi zmian warto±ci wska¹nika PR, dwustronna wymiana ª czy - ma niezbyt du» warto±, w szczególno±ci, gdy ª czami wymieniaj si strony nale» ce do tej samej domeny; lepszym rozwi zaniem wydaje si by ªa«cuszek ª czy; stosowanie znaków podkre±lenia zamiast minusów w tytuªach stron - wyszukiwarki traktuj napis A_B jako sªowo kluczowe: A_B, podczas gdy tytuª: A-B pozycjonuje si pod sªowa kluczowe:a, B i A-B; kupno wygasªej domeny, do której prowadziªy jakie± ª cza zwrotne w nadziei na wysok siª tych ª czy - niestety wyszukiwarki uznaj,»e stare ª - cza, które kiedy± prowadziªy do domeny aktualnie aktywowanej, obecnie nie maj nic wspólnego z tera¹niejszym wykorzystaniem wi c ignoruj ich warto± ; tworzenia zaplecza na jednym i tym samym serwerze - olbrzymi wpªyw na pozycj serwisu internetowego w wynikach wyszukiwania ma liczba i jako± ª czy kieruj cych do tego serwisu. Nale»y jednak pami ta o tym, aby nie wstawia wszystkich swoich stron na ten sam serwer, do którego przypisany jest ten sam adres IP. Wyszukiwarki sprawdzaj c jako±, kontroluj z ilu unikalnych adresów IP prowadz ª cza. tworzenie wielu subdomen ze sªowami kluczowymi - maj znikomy wpªyw na wyniki wyszukiwania, je±li same nie nios za sob warto±ciowej i unikalnej tre±ci; dodawanie ª czy na adres strony z www i bez www - dla wielu wyszukiwarek takie adresy oznaczaj dwie ró»ne strony. Dlatego te» w sytuacji, kiedy wyszukiwarka zaindeksuje dokumenty z obu adresów (z www i bez niego), mo»e uzna jedno z nich za zawieraj cy zduplikowan zawarto± i wyrzuci z indeksu. Aby unikn tych problemów, nale»y spójnie dodawa ª cza (np. z fraz www). zdobywanie ª czy na podejrzanych serwisach - niestety, nie ka»de zdobyte ª cze przydaje si do pozycjonowania serwisu. Co prawda ª cza kieruj ce do serwisu z zewn trz nie mog w zbyt du»ym stopniu zaszkodzi witrynie (mogªoby to zosta wykorzystywane przez konkurencj do zniszczenia pozycji strony), jednak»e ª cza z podejrzanych serwisów (np. masowo rozsyªaj cych spam) wzbudzaj podejrzliwo± wyszukiwarek i w dªu»szej perspektywie czasowej mog mie znaczenie negatywne dla pozycji serwisu; osªabianie siªy witryny gªównej - bardzo cz sto witryny dodaj ª cza na gªówny adres np. je±li jednak gªówna strona witryny ma inny adres to w ten sposób bardzo osªabiamy siª ª czy wychodz cych ze strony gªównej, poniewa» nagle si okazuje,»e ma np. PR=5, przy czym strona gªówna (która teoretycznie powinna mie siª domeny) ma PR=3 (dodatkowo mo»e doj± wspomniany ju» problem podejrzenia duplikacji zawarto±ci);

51 4.7 Najcz stsze bª dy pozycjonowania 47 niewªa±ciwe ª cza wewn trzne - wielokrotnie si zdarza,»e serwis internetowy ma na stronie gªównej ª cze do niej samej (zupeªnie niepotrzebnie), np. a pó¹niej w gª bi serwisu do strony gªównej prowadzi odno±nik - tutaj równie» mo»e zaj± podejrzenie powielania zawarto±ci; umieszczanie tre±ci strony bardzo nisko w ¹ródle strony - dla wyszukiwarki im wy»ej jest tre± umieszczona w tre±ci strony, tym jest ona wa»niejsza, bª dem jest wi c umieszczanie caªego kodu zwi zanego z widokiem tre±ci caªkowicie ponad tekstem strony; zamykanie dost pu do caªej tre±ci serwisu - wyszukiwarka teoretycznie nie powinna indeksowa tre±ci chronionej hasªem, jednak»e nie b dzie indeksowa serwisów bez unikalnej tre±ci, dlatego w serwisach wymagaj cych logowania nale»y zawsze umieszcza cz ± stron jako publicznie dost pnych; oszcz dzanie na hostingu - niektóre wyszukiwarki przy okre±laniu pozycji w wynikach bior pod uwag równie» szybko± wczytywania strony oraz to, jak cz sto strona nie jest dost pna z powodu kiepskiego serwera, na którym si znajduje. WICZENIA Przykªadowe wiczenia z zakresu pozycjonowania stron internetowych: Przeanalizowa budow prostej strony internetowej. Pozna rol podstawowych znaczników i meta znaczników HTML. Stworzy stron HTML zawieraj ca odno±niki do wybranych serwisów. Przeanalizowa jako± ª czy w wybranym serwisie internetowym pod k tem przydatno±ci dla robotów sieciowych. Udro»ni system nawigacyjny wskazanej witryny internetowej. Sprawdzi PageRank wybranych portali. Sprawdzi statystyki wyst powania sªów kluczowych wybranych dla serwisu zwi zanego ze wskazan dziedzin. Sprawdzi wiek wybranych domen. Odnale¹ i przeanalizowa budow pliku robots.txt. Zapozna si z systemem wymiany ª czy e-weblink.com. Zapozna si z systemem statystyk Stat24.

52 5 Wprowadzenie do sieci semantycznych 5.1 Wst p Internet zawiera pot»ne zasoby informacji. Ich prezentacja w wi kszo±ci przypadków zostaªa zaprojektowana w sposób czytelny dla innych ludzi. U»ytkownik sieci mo»e ªatwo zrozumie informacje umieszczone na danej stronie i powi za je z innymi danymi w Internecie. Komputery ci gle tego nie potra. To najwi ksza ró»nica pomi dzy nami i jednocze±nie najwi ksza trudno± dla algorytmów próbuj cych wyªuska sensowne informacje z Internetu. Dlatego te» wspóªczesne silniki wyszukiwarek przedstawiaj nam jedynie posegregowan list poszukiwanych fraz uzyskan za pomoc metod statystycznych. Niestety, to jeszcze nie jest rezultat, którego oczekujemy. eby bowiem zdoby oczekiwane informacje nale»y zwykle pracochªonnie otwiera kolejne strony z listy prezentowanych wyników, z których wi kszo± w ogóle nie zawiera potrzebnych danych. Ma to miejsce, poniewa» tym, czego potrzebujemy, jest wyszukiwanie oparte nie na sªowach kluczowych, lecz na ich jednostkach znaczeniowych. Nazywamy to semantyk. Semantyk za±, system mo»e zrozumie, bazuj c na modelu przechowywania stron wykorzystuj cym ich struktur. Istnieje te» inna przeszkoda w rozumieniu i przetwarzaniu zapyta«. Otó»: informacje w Internecie przechowywane s dzi± w tak wielu formach,»e bezpo±rednie ich porównywanie okazuje si prawie niemo»liwe. W konsekwencji trudno jest je skondensowa i zaprezentowa w ujednoliconej, strawnej dla maszyn postaci, aby zamiast jednoznacznej odpowiedzi na nasze pytanie nie otrzyma jedynie zbioru prawdopodobnych wyników. Niestety dotyczy to nawet prostych zapyta«, które zamiast zadawa tak jak w j zyku naturalnym, musimy przeksztaªca do postaci daj cej si przeanalizowa przez wyszukiwark. Czyli zamiast Ile lat ma pomnik Piªsudskiego? musimy zapyta np. tak: pomnik Piªsudzkiego data budowy i poszpera w wynikach. Zamiast u»ytkownika mo»e jednak to robi automatycznie jaki± mechanizm. Rozwi zaniem jest sie semantyczna. Jest ona okre±lana jako idea takiego gromadzenia informacji w Internecie, aby komputery mogªy je przetwarza ze

53 50 5 Wprowadzenie do sieci semantycznych zrozumieniem. Aby byªo to mo»liwe, oprócz samych danych sie semantyczna musi zawiera tak»e dodatkowe informacje o relacjach pomi dzy nimi. Umieszcza si je w formie tekstowej, jako tzw. metadane. Organizacja W3C, ustanawiaj ca standardy pisania stron WWW, opracowaªa ju» szereg otwartych schematów zapisu metadanych. J zyki znaczników, takie jak XML, RDF (Schemat), OWL i SPARQL, uzupeªniaj c si wzajemnie, odgrywaj tu bardzo istotn rol. Umo»liwiaj bowiem zapis informacji o ontologii i taksonomii danych uporz dkowanej semantycznie. Przykªadowo dzi ki SPARQL mamy w peªni rozwini ty j zyk zapyta«do uzyskiwania wyników z ontologii RDF. 5.2 Tworzenie sieci semantycznej Zadanie zamiany sieci bazuj cej na ró»nych dokumentach w sie rozumiej c swoj zawarto± nie jest zagadnieniem trywialnym. Pierwszym krokiem w tym kierunku jest zapewnienie gromadzenia informacji w Internecie w usystematyzowanych strukturach. Pomimo, i» ze strony technicznej nie wydaje si to trudne, bo istnieje wiele niezale»nych dyscyplin, w których wiedza jest gromadzona w sposób uporz dkowany od pocz tku ich istnienia, pozostaje pytanie co zrobi z rozlegªymi zasobami informacji, które obecnie opieraj si na ró»- norakich dokumentach. Mo»emy tutaj wskaza trzy podej±cia: wykorzystanie sztucznej inteligencji oraz lingwistyki komputerowej zajmuj cej si przetwarzaniem j zyka naturalnego, która obejmuje m.in. metody rozbioru wypowiadanych tekstów, tak jak czyni to czªowiek: analizowane frazy s zwykle rozkªadane na pojedyncze zdania. Je±li zastosuje si wiedz o strukturze zdania (podmiot - predykat - obiekt), semantyczny podziaª tre±ci wydaje si ªatwy. Dzi ki temu te» w procesie przeszukiwania mo»na identykowa osoby, obiekty oraz zdarzenia i tworzy powi zania pomi dzy nimi, co znacznie zredukuje liczb bª dnych rezultatów na li±cie wyników; manualnego rozszerzania istniej cych stron opartych na (X)HTML o specjalne elementy Microformats, które uczyni owe strony czytelnymi dla komputerów. Przykªadem mo»e by stosowanie jednakowych oraz uniwersalnych schematów do przechowywania informacji o kontaktach, planach i zakªadkach na ró»nych platformach systemowych; rozwijanie specykacji RDF (ang. Resource Description Framework ) pozwalaj ca na tworzenie ogólnych struktur, które mog zosta wykorzystane do integracji metadanych. Niestety, to podej±cie wymaga wi kszych nakªadów pracy podczas tworzenia aplikacji. Z drugiej strony RDF jest bardziej ogólny i elastyczny, przez co w dalszej perspektywie mo»e wyprze rozwi - zanie Microformats.

54 5.3 Budowa sieci semantycznej 5.3 Budowa sieci semantycznej 51 Sieci semantyczne powinny by zbudowane na bazie ju» istniej cych, wykorzystywanych i sprawdzonych standardów internetowych, nadbudowanych przez kilka kolejnych standardów. Poniewa» ka»dy kolejny standard nakªada si na kolejny, dotycz c innego poziomu abstrakcji, tote» ochrzczone zostaªy one mianem 'warstwowego placka' (ang. layer cake). Inne popularne ich okre±lenie to 'semantyczny stos' (ang. semantic stack) pokazany na rys Rysunek 5.1. Stos standardów sieci semantycznej Kolejne warstwy stosu, rozpatruj c je od doªu, reprezentuj : Unicode - standard pozwalaj cy na wyra»enie w j zyku maszyn dowolnego znaku pisanego, dowolnego j zyka znanego na Ziemi. Standard ten rozwi zuje problem niewygód zwi zanych z prymatem w ±wiecie komputerów podstawowego alfabetu ªaci«skiego; URI - standard zapewniaj cy unikalno± adresów zasobów internetowych. Poniewa» wszystkie dane przesyªane w ramach sieci semantycznych b d zasobami internetowymi, b d one wymagaªy te» okre±lenia dla nich identykatora. Identykator b dzie mógª skªada si wªa±nie z zestawu znaków Unicode. XML i XML Schema - XML jest standardem pozwalaj cym w ogólno±ci na zapis danych. Schematy XML wprowadzaj ograniczenia dotycz ce typu i struktury danych. Zachowanie typu i struktury daje gwarancj,»e dane XML s poprawne w sensie syntaktycznym (np. w polu, w którym oczekujemy warto±ci liczbowej, warto± taka si pojawi); RDF i RDF Schema - RDF jest standardem, który pozwala na zapis danych w postaci grafu skierowanego. W grae tym dane zawarte s w wierzchoªkach, a relacje pomi dzy nimi i wªasno±ci tych»e znajduj si w kraw dziach. Struktura metadanych w RDF ma dokªadniej opisywa i deniowa dane, a opiera si na gracznym modelu danych. Skªada si on z elementów zbudowanych wedªug schematu: temat, obiekt i predykat (rys. 5.2).

Krzysztof Dobosz. Przeszukiwanie. zasobów Internetu

Krzysztof Dobosz. Przeszukiwanie. zasobów Internetu Krzysztof Dobosz Przeszukiwanie zasobów Internetu Notka biograficzna Dr inż. Krzysztof Dobosz pracuje na stanowisku adiunkta na Wydziale Zamiejscowym Informatyki Polsko-Japońskiej Wyższej Szkoły Technik

Bardziej szczegółowo

Lekcja 8 - ANIMACJA. 1 Polecenia. 2 Typy animacji. 3 Pierwsza animacja - Mrugaj ca twarz

Lekcja 8 - ANIMACJA. 1 Polecenia. 2 Typy animacji. 3 Pierwsza animacja - Mrugaj ca twarz Lekcja 8 - ANIMACJA 1 Polecenia Za pomoc Baltiego mo»emy tworzy animacj, tzn. sprawia by obraz na ekranie wygl daª jakby si poruszaª. Do animowania przedmiotów i tworzenia animacji posªu» nam polecenia

Bardziej szczegółowo

Lekcja 9 - LICZBY LOSOWE, ZMIENNE

Lekcja 9 - LICZBY LOSOWE, ZMIENNE Lekcja 9 - LICZBY LOSOWE, ZMIENNE I STAŠE 1 Liczby losowe Czasami spotkamy si z tak sytuacj,»e b dziemy potrzebowa by program za nas wylosowaª jak ± liczb. U»yjemy do tego polecenia: - liczba losowa Sprawd¹my

Bardziej szczegółowo

Archiwum Prac Dyplomowych

Archiwum Prac Dyplomowych Archiwum Prac Dyplomowych Instrukcja dla studentów Ogólna procedura przygotowania pracy do obrony w Archiwum Prac Dyplomowych 1. Student rejestruje pracę w dziekanacie tej jednostki uczelni, w której pisana

Bardziej szczegółowo

Program Google AdSense w Smaker.pl

Program Google AdSense w Smaker.pl Smaker.pl Program Google AdSense w Smaker.pl Pytania i odpowiedzi dotyczące programu Google AdSense Spis treści Czym jest AdSense... 2 Zasady działania AdSense?... 2 Jak AdSense działa w Smakerze?... 3

Bardziej szczegółowo

System Informatyczny CELAB. Przygotowanie programu do pracy - Ewidencja Czasu Pracy

System Informatyczny CELAB. Przygotowanie programu do pracy - Ewidencja Czasu Pracy Instrukcja obsługi programu 2.11. Przygotowanie programu do pracy - ECP Architektura inter/intranetowa System Informatyczny CELAB Przygotowanie programu do pracy - Ewidencja Czasu Pracy Spis treści 1.

Bardziej szczegółowo

Zadania do wykonaj przed przyst!pieniem do pracy:

Zadania do wykonaj przed przyst!pieniem do pracy: wiczenie 3 Tworzenie bazy danych Biblioteka tworzenie kwerend, formularzy Cel wiczenia: Zapoznanie si ze sposobami konstruowania formularzy operujcych na danych z tabel oraz metodami tworzenia kwerend

Bardziej szczegółowo

Poniżej instrukcja użytkowania platformy

Poniżej instrukcja użytkowania platformy Adres dostępowy: http://online.inter-edukacja.wsns.pl/ Poniżej instrukcja użytkowania platformy WYŻSZA SZKOŁA NAUK SPOŁECZNYCH z siedzibą w Lublinie SZKOLENIA PRZEZ INTERNET Instrukcja użytkowania platformy

Bardziej szczegółowo

Baza danych - Access. 2 Budowa bazy danych

Baza danych - Access. 2 Budowa bazy danych Baza danych - Access 1 Baza danych Jest to zbiór danych zapisanych zgodnie z okre±lonymi reguªami. W w»szym znaczeniu obejmuje dane cyfrowe gromadzone zgodnie z zasadami przyj tymi dla danego programu

Bardziej szczegółowo

Instrukcja obsługi Norton Commander (NC) wersja 4.0. Autor: mgr inż. Tomasz Staniszewski

Instrukcja obsługi Norton Commander (NC) wersja 4.0. Autor: mgr inż. Tomasz Staniszewski Instrukcja obsługi Norton Commander (NC) wersja 4.0 Autor: mgr inż. Tomasz Staniszewski ITM Zakład Technologii Maszyn, 15.10.2001 2 1.Uruchomienie programu Aby uruchomić program Norton Commander standardowo

Bardziej szczegółowo

Enterprise Test Manager Architektura systemu. Krzysztof Kryniecki Filip Balejko Artur M czka Szymon Seliga Jakub Dziedzina 24 stycze«2009

Enterprise Test Manager Architektura systemu. Krzysztof Kryniecki Filip Balejko Artur M czka Szymon Seliga Jakub Dziedzina 24 stycze«2009 Enterprise Test Manager Architektura systemu Krzysztof Kryniecki Filip Balejko Artur M czka Szymon Seliga Jakub Dziedzina 24 stycze«2009 1 Spis tre±ci 1 Wprowadzenie 4 1.1 Cel........................................

Bardziej szczegółowo

Analiza wydajno±ci serwera openldap

Analiza wydajno±ci serwera openldap Analiza wydajno±ci serwera openldap Autor: Tomasz Kowal 13 listopada 2003 Wst p Jako narz dzie testowe do pomiarów wydajno±ci i oceny konguracji serwera openldap wykorzystano pakiet DirectoryMark w wersji

Bardziej szczegółowo

MySource Matrix CMS - PROSTY INTERFEJS UŻYTKOWNIKA. INSTRUKCJA ver 1.2

MySource Matrix CMS - PROSTY INTERFEJS UŻYTKOWNIKA. INSTRUKCJA ver 1.2 MySource Matrix CMS - PROSTY INTERFEJS UŻYTKOWNIKA INSTRUKCJA ver 1.2 1 PRZEGLĄDARKA INTERNETOWA Do pracy na systemie MySource Matrix zalecane jest używanie przeglądarki internetowej Mozilla Firefox. Przeglądarkę

Bardziej szczegółowo

Instalacja. Zawartość. Wyszukiwarka. Instalacja... 1. Konfiguracja... 2. Uruchomienie i praca z raportem... 4. Metody wyszukiwania...

Instalacja. Zawartość. Wyszukiwarka. Instalacja... 1. Konfiguracja... 2. Uruchomienie i praca z raportem... 4. Metody wyszukiwania... Zawartość Instalacja... 1 Konfiguracja... 2 Uruchomienie i praca z raportem... 4 Metody wyszukiwania... 6 Prezentacja wyników... 7 Wycenianie... 9 Wstęp Narzędzie ściśle współpracujące z raportem: Moduł

Bardziej szczegółowo

GEO-SYSTEM Sp. z o.o. GEO-RCiWN Rejestr Cen i Wartości Nieruchomości Podręcznik dla uŝytkowników modułu wyszukiwania danych Warszawa 2007

GEO-SYSTEM Sp. z o.o. GEO-RCiWN Rejestr Cen i Wartości Nieruchomości Podręcznik dla uŝytkowników modułu wyszukiwania danych Warszawa 2007 GEO-SYSTEM Sp. z o.o. 02-732 Warszawa, ul. Podbipięty 34 m. 7, tel./fax 847-35-80, 853-31-15 http:\\www.geo-system.com.pl e-mail:geo-system@geo-system.com.pl GEO-RCiWN Rejestr Cen i Wartości Nieruchomości

Bardziej szczegółowo

Edyta Juszczyk. Akademia im. Jana Dªugosza w Cz stochowie. Lekcja 1Wst p

Edyta Juszczyk. Akademia im. Jana Dªugosza w Cz stochowie. Lekcja 1Wst p Lekcja 1 Wst p Akademia im. Jana Dªugosza w Cz stochowie Baltie Baltie Baltie jest narz dziem, które sªu»y do nauki programowania dla dzieci od najmªodszych lat. Zostaª stworzony przez Bohumira Soukupa

Bardziej szczegółowo

Konfiguracja historii plików

Konfiguracja historii plików Wielu producentów oprogramowania oferuje zaawansowane rozwiązania do wykonywania kopii zapasowych plików użytkownika czy to na dyskach lokalnych czy w chmurze. Warto jednak zastanowić się czy instalacja

Bardziej szczegółowo

INTERAKTYWNA APLIKACJA MAPOWA MIASTA RYBNIKA INSTRUKCJA OBSŁUGI

INTERAKTYWNA APLIKACJA MAPOWA MIASTA RYBNIKA INSTRUKCJA OBSŁUGI INTERAKTYWNA APLIKACJA MAPOWA MIASTA RYBNIKA INSTRUKCJA OBSŁUGI Spis treści Budowa okna aplikacji i narzędzia podstawowe... 4 Okno aplikacji... 5 Legenda... 5 Główne okno mapy... 5 Mapa przeglądowa...

Bardziej szczegółowo

Regulamin Usªugi VPS

Regulamin Usªugi VPS Regulamin Usªugi VPS 1 (Poj cia) Poj cia u»ywane w niniejszym Regulaminie maj znaczenia jak okre±lone w Ÿ1 Regulaminu Ogólnego Usªug Auth.pl Sp. z o.o. oraz dodatkowo jak ni»ej: Wirtualny Serwer Prywatny

Bardziej szczegółowo

Firma Informatyczna JazzBIT

Firma Informatyczna JazzBIT Artykuły i obrazy Autor: Stefan Wajda [zwiastun] 10.02.2006. Dodawanie i publikowanie artykułów to najczęstsze zadanie. I chociaż nie jest skomplikowane, może początkujacych wprawiać w zakłopotanie. Trzeba

Bardziej szczegółowo

Użytkowanie elektronicznego dziennika UONET PLUS.

Użytkowanie elektronicznego dziennika UONET PLUS. Użytkowanie elektronicznego dziennika UONET PLUS. Po wejściu na stronę https://uonetplus.vulcan.net.pl/bialystok i zalogowaniu się na swoje konto (przy użyciu adresu e-mail podanego wcześniej wychowawcy

Bardziej szczegółowo

Konfiguracja przeglądarek internetowych oraz Panelu Java dla klientów instutucjonalnych problemy z apletem do logowania/autoryzacji

Konfiguracja przeglądarek internetowych oraz Panelu Java dla klientów instutucjonalnych problemy z apletem do logowania/autoryzacji Konfiguracja przeglądarek internetowych oraz Panelu Java dla klientów instutucjonalnych problemy z apletem do logowania/autoryzacji Rozdział 1 Przeglądarka internetowa Internet Explorer (32-bit)... 2 Rozdział

Bardziej szczegółowo

PODRĘCZNIK UŻYTKOWNIKA

PODRĘCZNIK UŻYTKOWNIKA PODRĘCZNIK UŻYTKOWNIKA ENGLISH NEDERLANDS DEUTSCH FRANÇAIS ESPAÑOL ITALIANO PORTUGUÊS POLSKI ČESKY MAGYAR SLOVENSKÝ SAFESCAN MC-Software OPROGRAMOWANIE DO LICZENIA PIENIĘDZY SPIS TREŚCI WPROWADZENIE I

Bardziej szczegółowo

Instrukcja dotycząca generowania klucza dostępowego do Sidoma v8

Instrukcja dotycząca generowania klucza dostępowego do Sidoma v8 Szanowni Państwo! Instrukcja dotycząca generowania klucza dostępowego do Sidoma v8 Przekazujemy nową wersję systemu SidomaOnLine v8. W celu zalogowania się do systemu niezbędny jest nowy klucz dostępu,

Bardziej szczegółowo

Produkt finalny projektu Przedsiębiorcze szkoły jest dostępny na portalu projektu www.przedsiebiorczeszkoly.pl.

Produkt finalny projektu Przedsiębiorcze szkoły jest dostępny na portalu projektu www.przedsiebiorczeszkoly.pl. Dostęp do pakietu innowacyjnych narzędzi edukacyjnych do nauczania podstaw przedsiębiorczości i ekonomii w praktyce w szkołach ponadgimnazjalnych stworzonych w ramach projektu Przedsiębiorcze szkoły W

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA Panel administracyjny

INSTRUKCJA Panel administracyjny INSTRUKCJA Panel administracyjny Konto trenera Spis treści Instrukcje...2 Opisy...3 Lista modułów głównych...3 Moduł szkoleniowy...4 Dodaj propozycję programu szkolenia...4 Modyfikuj arkusz wykładowcy...6

Bardziej szczegółowo

Formularz rzeczowo-cenowy PAKIET 2

Formularz rzeczowo-cenowy PAKIET 2 Formularz rzeczowo-cenowy PAKIET 2 Lp. Nazwa systemu Opis zadania do wykonania Cena netto 1. Extranet 1. Zapisywanie do bazy nowo dodanych przez redaktorów slajdów w oryginalnym rozmiarze oraz następnie

Bardziej szczegółowo

db powernet Instalacja czytnika kart mikroprocesorowych (instrukcja)

db powernet Instalacja czytnika kart mikroprocesorowych (instrukcja) db powernet Instalacja czytnika kart mikroprocesorowych (instrukcja) Ostatnia aktualizacja: 17.02.2014tr. 4 1 Spis tre ci 1. Wst p... 3 2. Pobieranie plików instalacyjnych... 4 3. Instalacja... 5 3.1 Instalacja

Bardziej szczegółowo

EDUKARIS - O±rodek Ksztaªcenia

EDUKARIS - O±rodek Ksztaªcenia - O±rodek Ksztaªcenia Zabrania si kopiowania i rozpowszechniania niniejszego regulaminu przez inne podmioty oraz wykorzystywania go w dziaªalno±ci innych podmiotów. Autor regulaminu zastrzega do niego

Bardziej szczegółowo

Pracownia internetowa w ka dej szkole (edycja 2004/2005)

Pracownia internetowa w ka dej szkole (edycja 2004/2005) Instrukcja numer SPD3/15_04/Z3 Pracownia internetowa w ka dej szkole (edycja 2004/2005) Opiekun pracowni internetowej cz. 3 Komunikatory internetowe - MS Messenger (PD3) Do czego s u y MSN Messenger? Wi

Bardziej szczegółowo

obsług dowolnego typu formularzy (np. formularzy ankietowych), pobieranie wzorców formularzy z serwera centralnego,

obsług dowolnego typu formularzy (np. formularzy ankietowych), pobieranie wzorców formularzy z serwera centralnego, Wstp GeForms to program przeznaczony na telefony komórkowe (tzw. midlet) z obsług Javy (J2ME) umoliwiajcy wprowadzanie danych według rónorodnych wzorców. Wzory formularzy s pobierane z serwera centralnego

Bardziej szczegółowo

Polityka bezpieczeństwa.

Polityka bezpieczeństwa. Polityka bezpieczeństwa. Cookies Polityka dotycząca Ciasteczek Niniejsza Polityka dotycząca Ciasteczek odnosi się do wszystkich stron internetowych oraz aplikacji na urządzenia mobilne, odwiedzających

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA KORZYSTANIA Z ELEKTRONICZNEJ ŚCIEŻKI WYKAZÓW

INSTRUKCJA KORZYSTANIA Z ELEKTRONICZNEJ ŚCIEŻKI WYKAZÓW INSTRUKCJA KORZYSTANIA Z ELEKTRONICZNEJ ŚCIEŻKI WYKAZÓW Aby sprawnie korzystać z możliwości wysyłania wykazów z wykorzystaniem elektronicznej skrzynki podawczej należy przede wszystkim założyć sobie skrzynkę

Bardziej szczegółowo

Opis obsługi systemu Ognivo2 w aplikacji Komornik SQL-VAT

Opis obsługi systemu Ognivo2 w aplikacji Komornik SQL-VAT Opis obsługi systemu Ognivo2 w aplikacji Komornik SQL-VAT Spis treści Instrukcja użytkownika systemu Ognivo2... 3 Opis... 3 Konfiguracja programu... 4 Rejestracja bibliotek narzędziowych... 4 Konfiguracja

Bardziej szczegółowo

Zdalne odnawianie certyfikatów do SWI

Zdalne odnawianie certyfikatów do SWI Zdalne odnawianie certyfikatów do SWI Instrukcja użytkownika Wersja 1.0 Strona 1 Spis treści Wstęp... 3 Dostęp do systemu... 4 Wymagania systemowe... 5 Instalacja certyfikatu użytkownika... 8 Sprawdzenie

Bardziej szczegółowo

Instrukcja programu PControl Powiadowmienia.

Instrukcja programu PControl Powiadowmienia. 1. Podłączenie zestawu GSM. Instrukcja programu PControl Powiadowmienia. Pierwszym krokiem w celu uruchomienia i poprawnej pracy aplikacji jest podłączenie zestawu GSM. Zestaw należy podłączyć zgodnie

Bardziej szczegółowo

Aktualizacja CSP do wersji v7.2. Sierpień 2014

Aktualizacja CSP do wersji v7.2. Sierpień 2014 Aktualizacja CSP do wersji v7.2 Sierpień 2014 Co się stanie? Portal CSP będzie wyłączony od 28 sierpnia do poniedziałku 1 września na czas aktualizacji do nowej wersji Co to znaczy? Wygląd portalu ulegnie

Bardziej szczegółowo

Jak zmienić ustawienia cookies?

Jak zmienić ustawienia cookies? Jak zmienić ustawienia cookies? Pamiętaj, że zablokowanie ciasteczek używanych przez nas może negatywnie wpłynąć na wygodę korzystania z naszych stron, na przykład możesz nie być w stanie odwiedzić pewnych

Bardziej szczegółowo

Przewodnik AirPrint. Ten dokument obowiązuje dla modeli atramentowych. Wersja A POL

Przewodnik AirPrint. Ten dokument obowiązuje dla modeli atramentowych. Wersja A POL Przewodnik AirPrint Ten dokument obowiązuje dla modeli atramentowych. Wersja A POL Modele urządzenia Niniejszy podręcznik użytkownika obowiązuje dla następujących modeli. DCP-J40DW, MFC-J440DW/J450DW/J460DW

Bardziej szczegółowo

http://www.microsoft.com/poland/technet/article/art0087_01.mspx

http://www.microsoft.com/poland/technet/article/art0087_01.mspx Strona 1 z 5 Kliknij tutaj, aby zainstalować program Silverlight Polska Zmień Wszystkie witryny firmy Microsoft Szukaj w witrynach Microsoft.com Prześlij zapytanie Strona główna TechNet Produkty i technologie

Bardziej szczegółowo

Opis zmian funkcjonalności platformy E-GIODO wprowadzonych w związku z wprowadzeniem możliwości wysyłania wniosków bez podpisu elektronicznego

Opis zmian funkcjonalności platformy E-GIODO wprowadzonych w związku z wprowadzeniem możliwości wysyłania wniosków bez podpisu elektronicznego Opis zmian funkcjonalności platformy E-GIODO wprowadzonych w związku z wprowadzeniem możliwości wysyłania wniosków bez podpisu elektronicznego Wstęp. Dodanie funkcjonalności wysyłania wniosków bez podpisów

Bardziej szczegółowo

Microsoft Management Console

Microsoft Management Console Microsoft Management Console Konsola zarządzania jest narzędziem pozwalającym w prosty sposób konfigurować i kontrolować pracę praktycznie wszystkich mechanizmów i usług dostępnych w sieci Microsoft. Co

Bardziej szczegółowo

Kancelaris - Zmiany w wersji 2.50

Kancelaris - Zmiany w wersji 2.50 1. Listy Kancelaris - Zmiany w wersji 2.50 Zmieniono funkcję Dostosuj listę umożliwiając: o Zapamiętanie wielu widoków dla danej listy o Współdzielenie widoków między pracownikami Przykład: Kancelaria

Bardziej szczegółowo

elektroniczna Platforma Usług Administracji Publicznej

elektroniczna Platforma Usług Administracji Publicznej elektroniczna Platforma Usług Administracji Publicznej A Instrukcja użytkownika Instalacja usług wersja 1.1 Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji ul. Batorego 5, 02-591 Warszawa www.epuap.gov.pl

Bardziej szczegółowo

ANALIZA NUMERYCZNA. Grzegorz Szkibiel. Wiosna 2014/15

ANALIZA NUMERYCZNA. Grzegorz Szkibiel. Wiosna 2014/15 ANALIZA NUMERYCZNA Grzegorz Szkibiel Wiosna 2014/15 Spis tre±ci 1 Metoda Eulera 3 1.1 zagadnienia brzegowe....................... 3 1.2 Zastosowanie ró»niczki...................... 4 1.3 Output do pliku

Bardziej szczegółowo

SKRÓCONA INSTRUKCJA OBSŁUGI ELEKTRONICZNEGO BIURA OBSŁUGI UCZESTNIKA BADANIA BIEGŁOŚCI

SKRÓCONA INSTRUKCJA OBSŁUGI ELEKTRONICZNEGO BIURA OBSŁUGI UCZESTNIKA BADANIA BIEGŁOŚCI SKRÓCONA INSTRUKCJA OBSŁUGI ELEKTRONICZNEGO BIURA OBSŁUGI UCZESTNIKA BADANIA BIEGŁOŚCI 1. CO TO JEST ELEKTRONICZNE BIURO OBSŁUGI UCZESTNIKA (EBOU) Elektroniczne Biuro Obsługi Uczestnika to platforma umożliwiająca

Bardziej szczegółowo

STRONA GŁÓWNA SPIS TREŚCI. Zarządzanie zawartością stron... 2 Tworzenie nowej strony... 4 Zakładka... 4 Prawa kolumna... 9

STRONA GŁÓWNA SPIS TREŚCI. Zarządzanie zawartością stron... 2 Tworzenie nowej strony... 4 Zakładka... 4 Prawa kolumna... 9 STRONA GŁÓWNA SPIS TREŚCI Zarządzanie zawartością stron... 2 Tworzenie nowej strony... 4 Zakładka... 4 Prawa kolumna... 9 1 ZARZĄDZANIE ZAWARTOŚCIĄ STRON Istnieje kilka sposobów na dodanie nowego szablonu

Bardziej szczegółowo

Centrum Informatyki "ZETO" S.A. w Białymstoku. Instrukcja użytkownika dla urzędników nadających uprawnienia i ograniczenia podmiotom w ST CEIDG

Centrum Informatyki ZETO S.A. w Białymstoku. Instrukcja użytkownika dla urzędników nadających uprawnienia i ograniczenia podmiotom w ST CEIDG Centrum Informatyki "ZETO" S.A. w Białymstoku Instrukcja użytkownika dla urzędników nadających uprawnienia i ograniczenia podmiotom w ST CEIDG BIAŁYSTOK, 12 WRZEŚNIA 2011 ograniczenia podmiotom w ST CEIDG

Bardziej szczegółowo

Konfiguracja przeglądarek do pracy z aplikacjami Asix.Evo Instalacja i konfiguracja dodatku IE Tab

Konfiguracja przeglądarek do pracy z aplikacjami Asix.Evo Instalacja i konfiguracja dodatku IE Tab NIEZAWODNE ROZWIĄZANIA SYSTEMÓW AUTOMATYKI Konfiguracja przeglądarek do pracy z aplikacjami Asix.Evo Instalacja i konfiguracja dodatku IE Tab Pomoc techniczna Dok. Nr PLP0022 Wersja:05-06-2014 ASKOM i

Bardziej szczegółowo

KONFIGURACJA PRZEGLĄDAREK

KONFIGURACJA PRZEGLĄDAREK KONFIGURACJA PRZEGLĄDAREK Konfiguracja przeglądarki Internet Explorer 8.0... 2 Konfiguracja przeglądarki Internet Explorer 9.0... 7 Konfiguracja przeglądarki Internet Explorer 10.0... 13 Konfiguracja przeglądarki

Bardziej szczegółowo

System midzybankowej informacji gospodarczej Dokumenty Zastrzeone MIG DZ ver. 2.0. Aplikacja WWW ver. 2.1 Instrukcja Obsługi

System midzybankowej informacji gospodarczej Dokumenty Zastrzeone MIG DZ ver. 2.0. Aplikacja WWW ver. 2.1 Instrukcja Obsługi System midzybankowej informacji gospodarczej Dokumenty Zastrzeone MIG DZ ver. 2.0. Aplikacja WWW ver. 2.1 Instrukcja Obsługi 1.Wymagania techniczne 1.1. Wymagania sprztowe - minimalne : komputer PC Intel

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN. Cookies. Co to są ciasteczka?

REGULAMIN. Cookies. Co to są ciasteczka? Cookies REGULAMIN Polityka dotycząca Ciasteczek Niniejsza Polityka dotycząca Ciasteczek odnosi się do wszystkich stron internetowych oraz aplikacji na urządzenia mobilne, należących do tkkf.tarnobrzeg.pl.

Bardziej szczegółowo

1. Wprowadzenie do C/C++

1. Wprowadzenie do C/C++ Podstawy Programowania :: Roman Grundkiewicz :: 014 Zaj cia 1 1 rodowisko Dev-C++ 1. Wprowadzenie do C/C++ Uruchomienie ±rodowiska: Start Programs Developments Dev-C++. Nowy projekt: File New Project lub

Bardziej szczegółowo

CitiDirect EB - Mobile

CitiDirect EB - Mobile CitiDirect Ewolucja Bankowości System bankowości elektronicznej dla firm Podręcznik Użytkownika CitiDirect EB - Mobile CitiService Pomoc Techniczna CitiDirect Tel. 0 801 343 978, +48 (22) 690 15 21 Poniedziałek-piątek

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie Zasobami by CTI. Instrukcja

Zarządzanie Zasobami by CTI. Instrukcja Zarządzanie Zasobami by CTI Instrukcja Spis treści 1. Opis programu... 3 2. Konfiguracja... 4 3. Okno główne programu... 5 3.1. Narzędzia do zarządzania zasobami... 5 3.2. Oś czasu... 7 3.3. Wykres Gantta...

Bardziej szczegółowo

System kontroli wersji SVN

System kontroli wersji SVN System kontroli wersji SVN Co to jest system kontroli wersji Wszędzie tam, gdzie nad jednym projektem pracuje wiele osób, zastosowanie znajduje system kontroli wersji. System, zainstalowany na serwerze,

Bardziej szczegółowo

dbsamples.udl lub przygotowany wcześniej plik dla Excela) i OK,

dbsamples.udl lub przygotowany wcześniej plik dla Excela) i OK, PRACA Z BAZAMI DANYCH w AutoCAD-zie AutoCAD umożliwia dostęp do zewnętrznych baz danych, utworzonych zarówno w MS ACCESS czy w MS EXCEL, jak i w dbase czy SQL Server. Połączenie następuje poprzez odwołanie

Bardziej szczegółowo

Audyt SEO. Elementy oraz proces przygotowania audytu. strona

Audyt SEO. Elementy oraz proces przygotowania audytu. strona Audyt SEO Elementy oraz proces przygotowania audytu 1 Spis treści Kim jesteśmy? 3 Czym jest audyt SEO 4 Główne elementy audytu 5 Kwestie techniczne 6 Słowa kluczowe 7 Optymalizacja kodu strony 8 Optymalizacja

Bardziej szczegółowo

POLITYKA PRYWATNOŚCI SKLEPU INTERNETOWEGO

POLITYKA PRYWATNOŚCI SKLEPU INTERNETOWEGO POLITYKA PRYWATNOŚCI SKLEPU INTERNETOWEGO www.tokyotey.pl 1. Zagadnienia wstępne. 1. Pod pojęciem Serwisu rozumie się stronę internetową znajdującą się pod adresem www.tokyotey.pl wraz z wszelkimi podstronami

Bardziej szczegółowo

Korzystanie z poczty e-mail i Internetu

Korzystanie z poczty e-mail i Internetu Korzystanie z poczty e-mail i Internetu Jesteś nowym użytkownikiem systemu Windows 7? Wiele elementów odpowiada funkcjom znanym z poprzednich wersji systemu Windows, możesz jednak potrzebować pomocy, aby

Bardziej szczegółowo

VinCent Office. Moduł Drukarki Fiskalnej

VinCent Office. Moduł Drukarki Fiskalnej VinCent Office Moduł Drukarki Fiskalnej Wystawienie paragonu. Dla paragonów definiujemy nowy dokument sprzedaży. Ustawiamy dla niego parametry jak podano na poniższym rysunku. W opcjach mamy możliwość

Bardziej szczegółowo

Zintegrowane Systemy Zarządzania Biblioteką SOWA1 i SOWA2 SKONTRUM

Zintegrowane Systemy Zarządzania Biblioteką SOWA1 i SOWA2 SKONTRUM Zintegrowane Systemy Zarządzania Biblioteką SOWA1 i SOWA2 SKONTRUM PROGRAM INWENTARYZACJI Poznań 2011 Spis treści 1. WSTĘP...4 2. SPIS INWENTARZA (EWIDENCJA)...5 3. STAŁE UBYTKI...7 4. INTERPRETACJA ZAŁĄCZNIKÓW

Bardziej szczegółowo

Chmura obliczeniowa. do przechowywania plików online. Anna Walkowiak CEN Koszalin 2015-10-16

Chmura obliczeniowa. do przechowywania plików online. Anna Walkowiak CEN Koszalin 2015-10-16 Chmura obliczeniowa do przechowywania plików online Anna Walkowiak CEN Koszalin 2015-10-16 1 Chmura, czyli co? Chmura obliczeniowa (cloud computing) to usługa przechowywania i wykorzystywania danych, do

Bardziej szczegółowo

Instrukcja Obsługi STRONA PODMIOTOWA BIP

Instrukcja Obsługi STRONA PODMIOTOWA BIP Instrukcja Obsługi STRONA PODMIOTOWA BIP Elementy strony podmiotowej BIP: Strona podmiotowa Biuletynu Informacji Publicznej podzielona jest na trzy części: Nagłówek strony głównej Stopka strony podmiotowej

Bardziej szczegółowo

W dobie postępującej digitalizacji zasobów oraz zwiększającej się liczby dostawców i wydawców

W dobie postępującej digitalizacji zasobów oraz zwiększającej się liczby dostawców i wydawców W dobie postępującej digitalizacji zasobów oraz zwiększającej się liczby dostawców i wydawców oferujących dostępy do tytułów elektronicznych, zarówno bibliotekarze jak i użytkownicy coraz większą ilość

Bardziej szczegółowo

INFORMATOR TECHNICZNY WONDERWARE

INFORMATOR TECHNICZNY WONDERWARE Informator techniczny nr 95 04-06-2007 INFORMATOR TECHNICZNY WONDERWARE Synchronizacja czasu systemowego na zdalnych komputerach względem czasu systemowego na komputerze z serwerem Wonderware Historian

Bardziej szczegółowo

Logowanie do systemu pocztowego GroupWise

Logowanie do systemu pocztowego GroupWise Logowanie do systemu pocztowego GroupWise GroupWise to kompleksowe, wieloplatformowe rozwi zanie do komunikacji i pracy grupowej. Udost pnia funkcje poczty elektronicznej, komunikatora, kalendarza, terminarza,

Bardziej szczegółowo

WSTĘP. Delphi. DDGX210(PL) - Edycja 1 du 01/2010 1-1

WSTĘP. Delphi. DDGX210(PL) - Edycja 1 du 01/2010 1-1 SPIS TREŚCI 1. WSTĘP 2. REJESTRACJA 2.1 Dostęp do strony...2-1 2.2 Pierwsza wizyta...2-2 3. W ZASIĘGU RĘKI 3.1 Strona główna...3-1 3.1.1 Pasek narzędzi... 3-3 3.1.2 Informacja uŝytkownika...3-3 3.1.3 Zwiastuny

Bardziej szczegółowo

Moduł. Rama 2D suplement do wersji Konstruktora 4.6

Moduł. Rama 2D suplement do wersji Konstruktora 4.6 Moduł Rama 2D suplement do wersji Konstruktora 4.6 110-1 Spis treści 110. RAMA 2D - SUPLEMENT...3 110.1 OPIS ZMIAN...3 110.1.1 Nowy tryb wymiarowania...3 110.1.2 Moduł dynamicznego przeglądania wyników...5

Bardziej szczegółowo

Wyszukiwanie informacji

Wyszukiwanie informacji Wyszukiwanie informacji Informatyka Temat 1 Krotoszyn, wrzesień 2015 r. 1 Informatyka 1 Przeszukiwanie zasobów internetowych Krotoszyn, 2015 r. Spis treści prezentacji 1. Wprowadzenie 2. Gdzie szukać informacji?

Bardziej szczegółowo

I. Zakładanie nowego konta użytkownika.

I. Zakładanie nowego konta użytkownika. I. Zakładanie nowego konta użytkownika. 1. Należy wybrać przycisk załóż konto na stronie głównej. 2. Następnie wypełnić wszystkie pola formularza rejestracyjnego oraz zaznaczyć akceptację regulaminu w

Bardziej szczegółowo

Przekształcenie danych przestrzennych w interaktywne mapy dostępne na stronach www (WARSZTATY, poziom podstawowy)

Przekształcenie danych przestrzennych w interaktywne mapy dostępne na stronach www (WARSZTATY, poziom podstawowy) Wrocławski Instytut Zastosowań Informacji Przestrzennej i Sztucznej Inteligencji Przekształcenie danych przestrzennych w interaktywne mapy dostępne na stronach www (WARSZTATY, poziom podstawowy) Szkolenia

Bardziej szczegółowo

O autorze 11 O recenzentach 13 Przedmowa 15

O autorze 11 O recenzentach 13 Przedmowa 15 O autorze 11 O recenzentach 13 Przedmowa 15 Rozdzia 1. Wprowadzenie 19 Dla kogo przeznaczona jest ta ksi ka? 20 Plan tworzenia witryny nauczania 20 Krok po kroku korzystanie z ka dego z rozdzia ów 21 Krok

Bardziej szczegółowo

Metodydowodzenia twierdzeń

Metodydowodzenia twierdzeń 1 Metodydowodzenia twierdzeń Przez zdanie rozumiemy dowolne stwierdzenie, które jest albo prawdziwe, albo faªszywe (nie mo»e by ono jednocze±nie prawdziwe i faªszywe). Tradycyjnie b dziemy u»ywali maªych

Bardziej szczegółowo

1. Informacje ogólne.

1. Informacje ogólne. Polityka prywatności (Pliki Cookies) 1. Informacje ogólne. Lęborskie Centrum Kultury Fregata 1. Operatorem Serwisu www.lck-fregata.pl jest L?borskie Centrum Kultury "Fregata" z siedzib? w L?borku (84-300),

Bardziej szczegółowo

Wstawianie gotowych rysunków w texu - informacje podstawowe.

Wstawianie gotowych rysunków w texu - informacje podstawowe. Wstawianie gotowych rysunków w texu - informacje podstawowe. By móc wstawi rysunek musimy w preambule pliku dopisa odpowiedni pakiet komend : \usepackage. W przypadku graki doª czamy pakiet:graphicx, (nieco

Bardziej szczegółowo

KORZYSTANIE Z BAZY DANYCH UpToDate

KORZYSTANIE Z BAZY DANYCH UpToDate KORZYSTANIE Z BAZY DANYCH UpToDate 1 KORZYSTANIE Z BAZY DANYCH UpToDate 1. Wejdź na stronę Biblioteki Głównej Uniwersytetu Medycznego w Lublinie: http://www.biblioteka.umlub.pl 2. W ZASOBY kliknij na Zdalny

Bardziej szczegółowo

Android. Podstawy tworzenia aplikacji. Piotr Fulma«ski. March 4, 2015

Android. Podstawy tworzenia aplikacji. Piotr Fulma«ski. March 4, 2015 Android Podstawy tworzenia aplikacji Piotr Fulma«ski Instytut Nauk Ekonomicznych i Informatyki, Pa«stwowa Wy»sza Szkoªa Zawodowa w Pªocku, Polska March 4, 2015 Table of contents Framework Jednym z najwarto±ciowszych

Bardziej szczegółowo

Polityka prywatności stron BIP WIJHARS w Opolu

Polityka prywatności stron BIP WIJHARS w Opolu Polityka prywatności stron BIP WIJHARS w Opolu Niniejsza Polityka ma na celu poszanowanie prywatności każdego z użytkowników serwisu BIP Wojewódzkiego Inspektoratu Jakości Handlowej Artykułów Rolno - Spożywczych

Bardziej szczegółowo

1. Korzyści z zakupu nowej wersji... 2. 2. Poprawiono... 2. 3. Zmiany w słowniku Stawki VAT... 2. 4. Zmiana stawki VAT w kartotece Towary...

1. Korzyści z zakupu nowej wersji... 2. 2. Poprawiono... 2. 3. Zmiany w słowniku Stawki VAT... 2. 4. Zmiana stawki VAT w kartotece Towary... Forte Handel 1 / 8 Nowe funkcje w module Forte Handel w wersji 2011a Spis treści: 1. Korzyści z zakupu nowej wersji... 2 2. Poprawiono... 2 Nowe funkcje w module Forte Handel w wersji 2011 Spis treści:

Bardziej szczegółowo

Wstęp 5 Rozdział 1. Przeglądarki 7

Wstęp 5 Rozdział 1. Przeglądarki 7 Wstęp 5 Rozdział 1. Przeglądarki 7 Informacje podstawowe 7 Internet Explorer 13 Mozilla Firefox 29 Rozdział 2. Surfowanie 51 Surfowanie przy pomocy paska adresowego 51 Odnośniki na stronach WWW 54 Nawigacja

Bardziej szczegółowo

World Wide Web? rkijanka

World Wide Web? rkijanka World Wide Web? rkijanka World Wide Web? globalny, interaktywny, dynamiczny, wieloplatformowy, rozproszony, graficzny, hipertekstowy - system informacyjny, działający na bazie Internetu. 1.Sieć WWW jest

Bardziej szczegółowo

TECHNOLOGIA INFORMACYJNA

TECHNOLOGIA INFORMACYJNA KATEDRASYSTEMÓWOBLICZENIOWYCH TECHNOLOGIA INFORMACYJNA 1. Podstawy Zajęcia opierają się na wykorzystaniu dostępnych zasobów sprzętowych (serwery) oraz rozwiązań programowych (platforma uczelniana, systemy

Bardziej szczegółowo

KONFIGURACJA PRZEGLĄDAREK. Poniższa konfiguracja dedykowana jest dla Bankowości Internetowej SGB

KONFIGURACJA PRZEGLĄDAREK. Poniższa konfiguracja dedykowana jest dla Bankowości Internetowej SGB KONFIGURACJA PRZEGLĄDAREK Poniższa konfiguracja dedykowana jest dla Bankowości Internetowej SGB Konfiguracja przeglądarki Internet Explorer 8.0... 2 Konfiguracja przeglądarki Internet Explorer 9.0... 7

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA:

OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA: Szkolenia są realizowane w ramach projektów współfinansowanych ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego. Program Operacyjny Kapitał Ludzki 2007-2013 Załącznik nr 1 Do SIWZ

Bardziej szczegółowo

Opera 9.10. Wykorzystanie certyfikatów niekwalifikowanych w oprogramowaniu Opera 9.10. wersja 1.1 UNIZETO TECHNOLOGIES SA

Opera 9.10. Wykorzystanie certyfikatów niekwalifikowanych w oprogramowaniu Opera 9.10. wersja 1.1 UNIZETO TECHNOLOGIES SA Opera 9.10 Wykorzystanie certyfikatów niekwalifikowanych w oprogramowaniu Opera 9.10 wersja 1.1 Spis treci 1. INSTALACJA WŁASNEGO CERTYFIKATU Z PLIKU *.PFX... 3 2. WYKONYWANIE KOPII BEZPIECZESTWA WŁASNEGO

Bardziej szczegółowo

SINAMICS G120C STARTER. Tworzenie nowego projektu w trybie online.

SINAMICS G120C STARTER. Tworzenie nowego projektu w trybie online. SINAMICS G120C STARTER Tworzenie nowego projektu w trybie online. 1 Uruchomienie asystenta tworzenia projektu 1 2 3 page 2 W celu uruchomienia asystenta tworzenia nowego projektu nale y z menu (1) programu

Bardziej szczegółowo

Instrukcja procesu aktywacji oraz obsługi systemu Banku Internetowego dla BS Mikołajki

Instrukcja procesu aktywacji oraz obsługi systemu Banku Internetowego dla BS Mikołajki Instrukcja procesu aktywacji oraz obsługi systemu Banku Internetowego dla BS Mikołajki w oparciu o przeglądarkę Microsoft Internet Explorer System stworzony został w oparciu o aktualne narzędzia i programy

Bardziej szczegółowo

Mozilla Firefox 2.0.0.2 PL. Wykorzystanie certyfikatów niekwalifikowanych w oprogramowaniu Mozilla Firefox 2.0.0.2 PL. wersja 1.1

Mozilla Firefox 2.0.0.2 PL. Wykorzystanie certyfikatów niekwalifikowanych w oprogramowaniu Mozilla Firefox 2.0.0.2 PL. wersja 1.1 Mozilla Firefox 2.0.0.2 PL Wykorzystanie certyfikatów niekwalifikowanych w oprogramowaniu Mozilla Firefox 2.0.0.2 PL wersja 1.1 Spis treci 1. INSTALACJA CERTYFIKATÓW URZDÓW POREDNICH... 3 2. INSTALACJA

Bardziej szczegółowo

ZAJĘCIA KOMPUTEROWE Kryteria ocen klasa IV

ZAJĘCIA KOMPUTEROWE Kryteria ocen klasa IV ZAJĘCIA KOMPUTEROWE Kryteria ocen klasa IV 1 1. Podstawowe zasady posługiwania się komputerem i programem komputerowym dba o porządek na stanowisku komputerowym posługuje się myszą i klawiaturą; z pomocą

Bardziej szczegółowo

Podręcznik Użytkownika Plus Internet dla Mac OS X 10.5. lub wyższa. Huawei E398 LTE

Podręcznik Użytkownika Plus Internet dla Mac OS X 10.5. lub wyższa. Huawei E398 LTE Podręcznik Użytkownika Plus Internet dla Mac OS X 10.5. lub wyższa Huawei E398 LTE Plus Internet wita w świecie mobilnego internetu! Plus Internet to najlepszy mobilny dostęp do internetu z dowolnego miejsca.

Bardziej szczegółowo

WordPad. Czyli mój pierwszy edytor tekstu

WordPad. Czyli mój pierwszy edytor tekstu WordPad Czyli mój pierwszy edytor tekstu Żadna sztuka? Witaj młody adepcie sztuk tajemnych. Jestem Maggus twój nauczyciel i przewodnik w świecie edytora tekstu. Zapewne, mój młody i niedoświadczony uczniu,

Bardziej szczegółowo

Regulaminy. Cookies. Polityka dotycząca Ciasteczek

Regulaminy. Cookies. Polityka dotycząca Ciasteczek Regulaminy Cookies Polityka dotycząca Ciasteczek Niniejsza Polityka dotycząca Ciasteczek odnosi się do wszystkich stron internetowych, należących do Grupy portali i sklepów Zi-Co Sp. z o.o.: - dekarze.pl

Bardziej szczegółowo

Rozliczenia z NFZ. Ogólne założenia. Spis treści

Rozliczenia z NFZ. Ogólne założenia. Spis treści Rozliczenia z NFZ Spis treści 1 Ogólne założenia 2 Generacja raportu statystycznego 3 Wczytywanie raportu zwrotnego 4 Szablony rachunków 4.1 Wczytanie szablonów 4.2 Wygenerowanie dokumentów rozliczenia

Bardziej szczegółowo

JADWIGA SKIMINA PUBLIKACJA NA TEMAT: NAUKA MS. WORD 2000 W KLASIE IV

JADWIGA SKIMINA PUBLIKACJA NA TEMAT: NAUKA MS. WORD 2000 W KLASIE IV JADWIGA SKIMINA PUBLIKACJA NA TEMAT: NAUKA MS. WORD 2000 W KLASIE IV Uczniowie klas czwartych dopiero zaczynają naukę o komputerach. Niektórzy z nich dopiero na lekcjach informatyki zetknęli się po raz

Bardziej szczegółowo