PROJEKT SYSTEMU WSPOMAGAJĄCEGO POZYSKIWANIE UŻYTKOWNIKÓW WYSZUKIWAREK

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "PROJEKT SYSTEMU WSPOMAGAJĄCEGO POZYSKIWANIE UŻYTKOWNIKÓW WYSZUKIWAREK"

Transkrypt

1 Politechnika Poznańska Wydział Informatyki i Zarządzania Instytut Inżynierii Zarządzania Praca dyplomowa magisterska PROJEKT SYSTEMU WSPOMAGAJĄCEGO POZYSKIWANIE UŻYTKOWNIKÓW WYSZUKIWAREK Łukasz Sutkowski Promotor prof. dr hab. inż. Władysław Mantura Poznań, 2010 r.

2 2 Podzi kowania Chciaªbym podzi kowa prof. dr hab. in». Wªadysªawowi Manturze za pomoc i sugestie w trakcie pisania niniejszej pracy oraz Maciejowi Chabeckiemu z Ad Artem Sp. z o.o. za udost pnienie danych do przeprowadzenia testów. Dzi kuj równie» Mamie i Tacie oraz wszystkim tym, którzy odci»yli mnie od innych zaj w trakcie pisania tej pracy.

3 3 Streszczenie Du»a konkurencja mi dzy stronami w wynikach wyszukiwania stron www powoduje,»e konieczna jest optymalizacja ich. W pracy tej przejrzano metody i narz dzia sªu» ce do promocji stron w wyszukiwarkach. W ramach implementacji stworzono system Thot, który automatycznie optymalizuje opis stron www. Opis jest jednym z trzech elementów wy±wietlanych dla ka»dej pozycji wyniku wyszukiwania. Thot jest instalowany jako cz ± witryny www i wspóªpracuje z systemem zarz dzania tre±ci. Wa»y on sªowa, które wpisali u»ytkownicy przed wej±ciem na stron www, wykorzystuj c do tego sie neuronow Adaline. Wybiera zdania z tre±ci strony www, które najlepiej pasuj do wyszukiwanych sªów i buduje z nich opis. Dzi ki temu opis w wynikach sam dostosowuje si do oczekiwa«u»ytkowników. Zaprezentowano tak»e wynik dziaªania systemu z wykorzystaniem danych witryny www. Sªowa kluczowe: promocja w wyszukiwarkach, przetwarzanie j zyka naturalnego Abstract Intense competition between the web pages in the search engine results pages makes it necessary to optimize them. In this thesis was reviewed the methods and tools for the promotion of pages in search engines. In the implementation was created Thot system that automatically optimizes the description of the web pages. The description is one of the three items that are displayed for each search result item. Thot is installed as part of the web site and works with content management system. It weighs the words that users have typed before entering the website, using the Adaline neural network. Next Thot selects sentences from the content of web pages that best match searched words and builds from them the description. This makes that the description in the results adapts to users' expectations. Thesis presents also the results of the system using data website. Keywords: search engine optimization, natural language processing

4 Spis tre±ci Rozdziaª 1. Wst p Wprowadzenie do tematyki pracy Cel i zakres pracy Ukªad pracy Sªownik poj Rozdziaª 2. Marketing internetowy Internet jako sie i jako medium Poj cie internetu Porównanie internetu i innych mediów Dost p do internetu Nadzór Twórcy i odbiorcy tre±ci w internecie Marketing internetowy a inne formy marketingu Cechy charakterystyczne internetu Marketing Mix Badania marketingowe Nadu»ycia Najcz ±ciej spotykane metody promocji w internecie Witryna internetowa Reklama Promocja w wyszukiwarkach Serwisy typu Web Marketing wirusowy Kanaªy sprzeda»y Programy partnerskie Trendy w metodach promocji Technologie Wydatki na promocj Rozdziaª 3. Wyszukiwanie stron internetowych Przeszukiwanie zasobów internetu Obiekty wyszukiwane w internecie Wyszukiwarki wewn trzne

5 Spis tre±ci Wyszukiwanie bez tekstu Katalogowanie tre±ci Ogólny mechanizm dziaªania wyszukiwarek internetowych Rynek wyszukiwarek Wyszukiwarki w Polsce Wyszukiwarki na wiecie U»ywanie wyszukiwarki Wprowadzanie zapytania Wygl d wyników Korzy±ci wynikaj ce z bycia widocznym w wynikach wyszukiwania Zapytania kierowane przez u»ytkowników do wyszukiwarki Oferta reklamy w wynikach wyszkiwania Rozdziaª 4. Bezpªatne wyniki wyszukiwania Czynniki wpªywaj ce na pozycj strony internetowej w wynikach wyszukiwania Wewn trzne Linki zewnetrzne Indywidualne Dobór sªów kluczowych Pozycjonowanie stron Narz dzia automatyzuj ce optymalizacj i pozycjonowanie witryn internetowych Optymalizacja Pozycjonowanie Indeksowanie Statystyki i diagnostyka Manipulacja wynikami wyszukiwania Metody manipulacji Kary ze strony wyszukiwarek Rozdziaª 5. Techniki komputerowego przetwarzania tekstu Wa»enie sªów Lematyzacja Selekcja zda« Sieci neuronowe Rozdziaª 6. Wymagania stawiane systemowi Idea systemu Zakres zada«systemu Przypadki u»ycia Wymagania sprz towe i programowe Rozdziaª 7. Projekt i implementacja Algorytmy systemu Przygotowanie bazy danych Zapis artykuªów

6 Spis tre±ci Podziaª na zdania Odsªona strony Wa»enie sªów Wybór zda«do opisu Architektura systemu Oprogramowanie Model danych Kontrolery Poª czenie z CMS-em Testowanie systemu Testowanie z blogiem Testowanie algorytmów Test w ±rodowisku produkcyjnym Interfejs u»ytkownika Pakiet dystrybucyjny Instalacja Konguracja Instalacja Odinstalowywanie Metody oceny efektywno±ci Rozdziaª 8. Podsumowanie Zastosowanie komercyjne Kierunki dalszego rozwoju Literatura Dodatek A. Zawarto± pªyty CD Dodatek B. Wyniki testu

7 Rozdziaª 1 Wst p 1.1. Wprowadzenie do tematyki pracy Rozwój internetu spowodowaª,»e znale¹ mo»na w nim informacje niemal na ka»dy temat. Brak jednolitej, hierarchicznej struktury powoduje,»e najªatwiejszym sposobem na znalezienie konkretnej informacji jest skorzystanie z wyszukiwarki. Cz sto pozwala to niemal natychmiast wydoby najtrafniejsze informacje, spo±ród miliardów zaindeksowanych dokumentów. Witryny www speªniaj gªównie funkcje marketingowe, dlatego ich wªa±cicielom zale»y, aby traaªo na nie du»o odbiorców z grupy docelowej. Wyszukiwarki s do tego dobrym narz dziem, gdy» na witryn traaj osoby zainteresowane informacjami zamieszczonymi na stronie. Na dodatek, to wªa±nie odbiorcy s inicjatorami wizyty, wi c nie jest to przez nich odbierane tak, jak typowe reklamy. Istniej dwie metody promocji stron w wyszukiwarkach. Pierwsza z nich to wykorzystanie mechanizmu wyszukiwarki w celu umieszczenia strony w jej indeksie, dzi ki czemu strona b dzie si pokazywa w wynikach wyszukiwania. Druga polega na utworzeniu reklamy i pªaceniu za przekierowania na stron po klikni ciu w reklam. U»ytkownicy wyszukiwarki sprawdzaj zazwyczaj tylko kilka pierwszych pozycji. Dlatego pojawia si tutaj konkurencja mi dzy wªa±cicielami witryn. Zach cenie u»ytkownika do wybrania danej strony wymaga wi c uzyskania wysokiej pozycji w wynikach wyszukiwania i zaprezentowania w nich interesuj cych informacji. Zakres metod i narz dzi do promocji strony w wyszukiwarkach jest bardzo szeroki. Niektóre czynno±ci mo»na zautomatyzowa. Jest wiele mo»liwo±ci rozwoju nowych narz dzi w tym zakresie, gdy» istniej ce rozwi zania wykorzystuj proste metody. Dost pnych jest tak»e wiele ¹ródeª danych. Najwi ksz trudno±ci jest operowanie na tek±cie Cel i zakres pracy Celem pracy jest stworzenie systemu automatycznie rozpoznaj cego najwa»niejsze sªowa na podstawie zapyta«wprowadzonych przez u»ytkowników wyszukiwarki i tworz cego z ich wykorzystaniem zoptymalizowany opis strony. Stworzenie takiego systemu wymaga rozwa»enia kilku problemów. Pierwszym z nich jest przyjrzenie si obecnym metodom promocji w wyszukiwarkach. Etap ten pomógª

8 Rozdziaª 1. Wst p 8 okre±li zadania, które mo»na zautomatyzowa dzi ki tego typu systemowi. Dlatego tytuª pracy nie precyzuje na czym polega dziaªanie systemu. System ten operuje na tek±cie, powiewa» jest on w najwi kszym stopniu brany pod uwag przez wyszukiwarki. Optymalizacja wybranych elementów strony www wymagaªa wi c zastosowania metod przetwarzania j zyka naturalnego (ang. Natural Language Processing, NLP) i wyszukiwania informacji (ang. Information Retrieval, IR). Przejrzano i wybrano metody do streszczania tekstów poprzez wybranie najistotniejszych zda«. W celu obliczenia wag sªów pochodz cych z zapyta«u»ytkowników zastosowano sztuczn sie neuronow (ang. Articial neural network ). W wyniku tych dziaªa«okre±lono funkcje systemu i sposób ich dziaªania. Nast pnie zaprojektowano i zaimplementowano system wraz z adapterem, ª cz cym go z wybranym systemem CMS. Przeprowadzono test wykorzystuj c zebrane wcze±niej dane z jedej z witryn. Miaªo to na celu sprawdzenie efektów dziaªania algorytmów. Zainstalowano tak»e system na witrynie www, aby sprawdzi go w rzeczywistych warunkach. Mo»na wyró»ni kilka typów danych literaturowych u»ytych w pracy. Pierwszym s informacje pohodz ce od wydawców wyszukiwarek. Zawieraj one najcz ±ciej informacje o dziaªaniu wyszukiwarek i udost pnionych narz dziach. Kolejne ¹ródªa pochodz od osób i rm zajmuj cych si promocj w wyszukiwarkach. S to zarówno ksi»ki jak i publikacje w internecie. Zawieraj dane statystyczne, porady dotycz ce pozycjonowania i optymalizacji stron www oraz ró»ne narz dzia, które maj w tym pomóc. Wi kszo± publikacji naukowych dotyczy przetwarzania tekstów i sieci neuronowych. Jest te» kilka pozycji, których nie mo»na przydzieli do»adnej z tych kategorii Ukªad pracy Rozdziaª 2 dotyczy ogólnie marketingu internetowego. Porównano internet z innymi mediami. Opisano najwa»niejsze wspóªcze±nie wykorzystywane metody marketingu internetowego i nowe technologie. W rozdziale 3 opisano dziaªanie wyszukiwarek internetowych oraz ich znaczenie w promocji. Porównano tak»e pªatn i bezpªatn metod promocji w wyszukiwarkach. Rozdziaª 4 skupia si na bezpªatnych wynikach wyszukiwania. Wymieniono czynniki wpªywaj ce na wyniki wyszukiwania oraz przejrzano metody i narz dzia wspomagaj ce promocj stron www t drog. Rozdziaª 5 prezentuje zagadnienia NLP. Przejrzano metody potrzebne podczas streszczania tekstu. Dokonano tak»e przegl du prostych sieci neuronowych. W rozdzialne 6 opisano zaªo»enia projektowe do tworzonego systemu. Okre±lono funkcje, które ma wykonywa system i jakie wymagania zostaªy na niego naªo»one. Rozdziaª 7 zawiera szczegóªy dotycz ce zastosowanych metod i architektury systemu. Opisuje wykonane testy i ich rezultaty. Zawiera opis procesu instalacji systemu.

9 Rozdziaª 1. Wst p 9 Ostatni rozdziaª 8 zawiera podsumowanie pracy. Podano zalecenia dotycz ce komercyjnego zastosowania systemu. Rozwa»ono tak»e kierunki jego dalszego rozwoju. W dodatku A wymieniono zawarto± pªyty CD doª czonej do pracy. Dodatek B zawiera wyniki przetwarzania danych przez system Sªownik poj Poni»szy sªownik ma na celu przybli»enie i u±ci±lenie poj, które nie s wytªumaczone w dalszych cz ±ciach pracy. CMS (Content Management System) System zarz dzania tre±ci. Program do zarz dzania zawarto±ci witryny www. Interfejs dostepny jest najcz ±ciej poprzez przegl - dark internetow i pozwala na dodawanie zawarto±ci podobnie jak w edytorze tekstu. Niektóre systemy CMS pozwalaj na dodawanie nowych funkcjonalno±ci. Najcz ±ciej oparte s o skrypty wykonywane po stronie serwera. CTR (Click-through rate) Wska¹nik klikni Iloraz liczby klikni do liczby wy±wietle«, np. reklamy banerowej lub kontekstowej. Domena (Domena internetowa) Sªu»y do nazywania urz dzenia w internecie. Nazwy s uªo»one hierarchicznie. Cz sto domen okre±la si ten stopie«w hierarchi, który jest powszechnie udost pniony do rejestracji, np. domena.com.pl. Domena jest cz ±ci URL. Hosting Wykorzystywanie zasobów serwera w celu udost pnienia ró»nych usªug. Najcz ±ciej s to witryny www, , FTP. HTML (ang. HyperText Markup Language) Podstawowy j zyk wykorzystywany do tworzenia stron www. Opisuje on gªównie struktur dokumentu. Rozwini ciem HTML-u jest XHTML. W pracy tej nie ma potrzeby ich rozró»nia i HTML mo»e oznacza tak»e XHTML. Link (odno±nik, hiperª cze) Fragment tekstu lub innej zawarto±ci, za któr mo»na pod»y (przez klikni cie) do innego dokumentu. Odsªona Pobranie i wy±wietlenie strony www przez przegl dark. Pozycjonowanie Dziaªania maj ce na celu podwy»szenie pozycji witryny www w wynikach wyszukiwania, z wyª czeniem modykowania witryny www. W pracy tej sªowo to u»yto tylko w tym znaczeniu i nie nale»y go myli z pozycjonowaniem marki lub produktu. PPC (ang. pay per click) Pªa za klikni cie. Model pªatno±ci za reklam w wyszukiwarkach, polegaj cy na pªaceniu za klikni cie w link.

10 Rozdziaª 1. Wst p 10 Przegl darka Program komputerowy do przegl dania stron www. Niektóre przegl darki posiadaja tak»e dodatkowe funkcje zwi zane z obsªug internetu. SEM (ang. search engine marketing) Marketing w wyszukiwarkach internetowych. Promocja witryny www w wynikach wyszykiwania stron www. Obejmuje SEO i PPC. W literaturze SEM jest czasami u»ywany jako równy PPC. SEO (ang. search engine optimization) Optymalizacja pod k tem wyszukiwarek. Zró»nicowany zestaw dziaªa«maj cy na celu zwi kszenie liczby u»ytkowników witryny pochodz cych z wyszukiwarek [25, s. 28], dokªadniej z bezpªatnych wyników. W pracy tej rozdzielono poj cia SEO i pozycjonowanie, dlatego SEO ogranicza si do modykowania witryny www. W literaturze mianem tym okre±la si tak»e osoby i rmy, które si tym zajmuj. SQL (ang. Structured Query Language) Strukturalny j zyk zapyta«. J zyk u»ywany do przetwarzania (odczytu, modykacji, dodawania i usuwania) danych w bazie danych. Strona (strona www, strona internetowa) Dokument HTML dost pny pod danym adresem URL. Subdomena Domena ni»szego poziomu ni» ogólnie dost pna przy rejestracji, np. pl.wikipedia.org jest subdomen wikipedia.org. URL (ang. Uniform Resource Locator) Ujednolicony sposób adresowania zasobów w internecie i innych sieciach. Najcz ±ciej u»ywany do wskazywania zasobów z protokoªem HTTP (np. strony www) lub FTP (pliki). Witryna (witryna www, witryna internetowa) Grupa stron www lub pojedyncza strona w danej domenie lub subdomenie o wspólnej nawigacji i szacie gracznej. Wyszukiwarka Usªuga internetowa oferuj ca mo»liwo± wyszukiwania obiektów w wewn trznej bazie danych. Mog bo by strony www z okre±lonej witryny lub caªego internetu, graki lub pliki innego typu.

11 Rozdziaª 2 Marketing internetowy 2.1. Internet jako sie i jako medium Poj cie internetu Sªowo internet jest powszechnie u»ywane, jednak trudno o jego jednoznaczn i prost denicj. Rozró»ni mo»na dwa znaczenia tego sªowa: Internet jako sie komputerowa jest wtedy nazw wªasn i pisz si j du» liter. internet jako medium podobnie jak telewizja czy prasa, pisane jest wtedy maª liter. Federalna Rada ds. Sieci Komputerowych (ang. Federal Networking Council ) w konsultacji ze Wspólnot Prawa Wªasno±ci Intelektualnej i Internetu (ang. Internet and Intellectual Property Rights Communities ) przyj ªa 24 pa¹dziernika 1995 r. rezolucj precyzuj c znaczenie sªowa Internet [12]: Internet to ±wiatowy system informacyjny, który: jest logicznie powi zany jedn globaln przestrzeni adresow opart na protokole internetowym IP (Internet Protocol) lub jego przyszªym rozwini ciu; jest zdolny zapewni ª czno± przy u»yciu protokoªu kontroli transmisji danych wraz z protokoªem internetowym (TCP/IP Transmission Control Protocol/Internet Protocol ), albo jego przyszªego rozwini cia i/lub innych zgodnych z IP protokoªów; zapewnia, wykorzystuje, udost pnia publiczne lub prywatne usªugi wysokiego poziomu oparte na opisanym tu systemie komunikacji i odpowiedniej strukturze. Jest to bardzo ogólna i techniczna denicja. Mimo upªywu kilkunastu lat i znacznych zmian, jakie w mi dzyczasie zaszªy, jest ona nadal aktualna. Internet daje dost p do wielu usªug, najcz ±ciej spotykane z nich to: World Wide Web strony internetowe, transfer plików, poczta , komunikatory internetowe. Poj cia Internet i World Wide Web (WWW) nie s wi c to»same, cho cz sto bywaj mylone. Denicj WWW [66] podaje World Wide Web Consortium (W3C) organizacja opracowuj ca standardy tej usªugi:

12 Rozdziaª 2. Marketing internetowy 12 World Wide Web (WWW) jest przestrzeni informacyjn, w której elementy, nazywane zasobami, s identykowane przez globalne identykatory, nazwane Uniform Resource Identiers (URI). W dalszej cz ±ci pracy sªowa internet i www b d pisane w caªo±ci maªymi literami. Poj cia strona www i strona internetowa s równoznaczne i mog by stosowane zamiennie Porównanie internetu i innych mediów Porównanie internetu z tradycyjnymi mediami w tabeli 2.1 uwidacznia ró»nice i podobie«stwa mi dzy nimi. Medium masowe Zasi g Tabela 2.1. Porównanie komunikacyjnych wªa±ciwo±ci mediów. prasa radio telewizja sie komputerowa lokalny lokalny lokalny lokalny, (krajowy, (krajowy, (krajowy, globalny regionalny, regionalny, regionalny) ±rodowiskowy) rzadko ponadlokalny ±rodowiskowy) (w przypadku transmisji satelitarnej) Liczba ograniczona ograniczona ograniczona ograniczona odbiorców (lokalnie, (lokalnie, (lokalnie, (j zykowo lub j zykowo, j zykowo, j zykowo, ±rodowiskowo, ±rodowiskowo) ±rodowiskowo) ±rodowiskowo) lecz tylko w cz ±ci) Nadawca instytucjonalny instytucjonalny instytucjonalny instytucjonalny, Aktywno± odbiorców Stosunek nadawcaodbiorca Zaprojek-towany odbiorca indywidualny niezbyt wysoka niska bardzo niska bardzo wysoka nierówno± ról nierówno± ról nierówno± ról równo± ról i ich przemienno± w akcie komunikacji grupa, ±rodowisko zorientowane tematycznie grupa grupa grupa, jednostka ródªo: [26] Najwa»niejsz cech jest interaktywno± internetu, co jest zwi zane z przemienno±ci ról odbiorcy i nadawcy oraz ich wysok aktywno±ci. Pozostaªe cechy wyró»niaj ce internet spo±ród innych mediów to jego globalny zasi g oraz mo»liwo± skierowania komunikatu do konkretnej osoby. Odbiór tre±ci mo»na

13 Rozdziaª 2. Marketing internetowy 13 w du»ej mierze dostosowa do swoich potrzeb, poprzez skorzystanie z odpowiedniego oprogramowania, co uªatwia korzystanie z internetu osobom niepeªnosprawnym, nawet niewidomym. Ciekaw wªa±ciwo±ci internetu jest to,»e umo»liwia on odbiór tradycyjnych mediów. Mo»liwe jest wi c sªuchanie radia na»ywo, wystarczy wybra stacj. Jedyn ró»nic mo»e by jako± d¹wi ku. Aby z kolei obejrze telewizj, trzeba wybra konkretny program, a nie kanaª. Umo»liwia to odbiór nawet wtedy, gdy program byª nadawany jaki± czas temu. Pras natomiast mo»na czyta na stronach internetowych lub przez specjalne programy komputerowe. W przypadku prasy wiele tre±ci jest pªatnych Dost p do internetu Dost p do internetu wymaga urz dzenia zdolnego podª czy si do sieci i zaprezentowa pobran tre±. Dawniej konieczny byª do tego komputer stacjonarny, obecnie coraz wi cej urz dze«, szczególnie przeno±nych, jest w stanie korzysta z internetu. Rozwija si tak»e sie dost pu do internetu. Š czy si mo»na na wiele sposobów, od sieci telefonicznej a» do dost pu satelitarnego czy ±wiatªowodowego. Ró»ni si one zasi giem i przepustowo±ci. W wi kszo±ci wypadków jedyn przeszkod jest koszt abonamentu. W 2009 r. odsetek osób na caªym wiecie u»ywaj cych internetu przekroczyª 25% [35]. Wci» bardziej rozpowszechniona jest telewizja (70,8%) i telefonia komórkowa (blisko 67%). W Polsce, wg ró»nych bada«[38], jest 44-59% u»ytkowników internetu, w±ród osób z przedziaªu wiekowego lat lub szerszego (zale»nie od badania). Osoby korzystaj ce z internetu okre±la si potocznie mianem internautów. Sªowo to jest cz sto stosowane w ró»nych raportach dotycz cych korzystania z internetu (np. publikowanych przez Gemius S.A.). Czasami podaje si dodatkowe warunki dla takich osób, np. wiek u»ytkownika powy»ej 15 lat lub korzystanie z internetu co najmniej raz w miesi cu Nadzór Internet nie ma wªa±ciciela, jednak do jego rozwoju, ustanowienia standardów i utrzymania podstawowej infrastruktury konieczne jest dziaªanie odpowiedniej organizacji. Internetowa Korporacja ds. Nadawania Nazw i Numerów (ang. Internet Corporation for Assigned Names and Numbers, ICANN) to prywatna, niezale»na organizacja zajmuj ca si zarz dzaniem domenami najwy»szego poziomu (ang. top-level domain, TLD), np. com, org itp. Utrzymuje tak»e system DNS (ang. domain name and addressing system). Od pocz tku jej powstania w 1998 r. byªa nadzorowana przez Departament Handlu USA. 30 wrze±nia 2009 r. zawarto porozumienie [37], na mocy którego nadzór nad ICANN b dzie sprawowany przez mi dzynarodowy zespóª. Obecnie wi c»adne pa«stwo nie ma ju» wyª cznego nadzoru nad internetem.

14 Rozdziaª 2. Marketing internetowy Twórcy i odbiorcy tre±ci w internecie Internet daje jednocze±nie mo»liwo± bycia odbiorc i twórc tre±ci w nim zamieszczonych. Publikowanie tre±ci w internecie nie jest w znacz cy sposób ograniczone prawnie, technicznie ani nansowo, jak to ma miejsce w tradycyjnych mediach. Zale»y ono gªównie od ch ci u»ytkowników. Publikowanie tre±ci w tym wypadku oznacza,»e nie maj one konkretnego adresata. Inaczej jest w przypadku poczty czy komunikatorów internetowych. Jest to forma komunikacji ze wskazanym odbiorc lub odbiorcami. W pocz tkach internetu do publikacji tre±ci konieczne byªo ponoszenie du»ych nakªadów nansowych na serwer i staªe podª czenie do sieci. Tworzenie stron internetowych wymagaªo dodatkowo znajomo±ci j zyka HTML. Grupy dyskusyjne pozwalaªy na publikacj wiadomo±ci w formie podobnej do i, jednak nie dawaªy takich mo»liwo±ci co wªasna strona internetowa. Sie www byªa zapeªniona gªównie stronami rm, uczelni wy»szych i organizacji rz dowych. Rozwój usªug internetowych (gªównie hostingu i dost pu do internetu) oraz oprogramowania spowodowaªy obni»enie kosztów i uªatwiªy publikacj tre±ci. Obecnie wiele materiaªów mo»na udost pni za darmo, od tekstu a» do nagra«wideo, a na kompletnych stronach internetowych ko«cz c. Fora internetowe i blogi s cz sto wypeªniane przez zwykªych u»ytkowników, nie maj cych wiedzy informatycznej, poza podstawow obsªug internetu. Serwisy spoªeczno±ciowe i mikroblogi jeszcze bardziej przyczyniªy si do uªatwienia tworzenia tre±ci przez u»ytkowników (ang. User Generated Content). Tworzeniem du»ych i profesjonalnych stron internetowych cz sto zajmuj si agencje reklamowe. Niektóre specjalizuj si tylko w tworzeniu stron www, inne oferuj to jako cz ± dziaªa«reklamowych na szersz skal. Aby strona byªa dost pna w internecie, wykorzystuje si zwykle pªatny hosting i rejestruje domen internetow. Podejmuje si tak»e dziaªania promocyjne w celu zach cenia u»ytkowników do odwiedzenia strony www. Zale»nie wi c od wielko±ci i przeznaczenia strony www, w jej tworzenie mo»e by zaanga»owana bardzo ró»na liczba osób i rm Marketing internetowy a inne formy marketingu Cechy charakterystyczne internetu Globalny zasi g internetu pozwala na wykorzystanie go w kierowaniu przekazu do odbiorców z caªego wiata lub z okre±lonego obszaru. Poªo»enie geograczne nie ma du»ego znaczenia. Wa»ne jest jednak aby j zyk byª zrozumiaªy dla u»ytkownika. Inaczej ni» w innych mediach wygl da te» kontrola nad tre±ci. Gdy mamy odpowiedni dost p techniczny, mo»emy szybko usun, doda lub zmieni tre±. Mo»e ona by jednak

15 Rozdziaª 2. Marketing internetowy 15 utrwalona w innych miejscach przez u»ytkowników lub programy przeszukuj ce i archiwizuj ce tre±ci w sieci www Marketing Mix Promocja Jak ka»de medium, internet jest wykorzystywany w promocji. Cz ± metod zostaªa przeniesiona z innych mediów, jak np. reklamy w prasie. Inne wykorzystuj charakterystyczne cechy internetu i dziaªaj tylko w tym medium, np. promocja w wyszukiwarkach. Zakres metod promocji jest wi kszy ni» w innych mediach. Dzi ki temu mo»liwy jest wybór i dostosowanie metod promocji do ka»dego typu organizacji i przeznaczonego bud»etu. Du» zalet prowadzeni dziaªa«promocyjnych w internecie jest mo»liwo± ªatwego i dokªadnego pomiaru ich skuteczno±ci. Pozwala to na znalezienie skutecznych metod dotarcia do odbiorców i optymalizacj wydatków na promocj. Opakowanie Opakowanie produktu ma zazwyczaj maªe znaczenie w promocji przez internet. Prezentuje si je gdy jest nieodª cznym elementem towaru lub gdy przedstawia produkty cyfrowe (oprogramowanie, pªyty CD z muzyk itp.). Funkcje promocyjne i informacyjne przejmuje strona www. Produkt Mo»liwo±ci internetu przestaªy ogranicza si do informowania o produkcie. U»ytkowników internetu mo»na zaanga»owa w rozwój i doskonalenie produktu. Pozwala to tak»e bardziej zwi za klientów z mark i dostosowa produkt do ich potrzeb. Przykªadem mo»e by Bank Zachodni WBK [1], który wdra»a do bankowo±ci elektronicznej pomysªy klientów tej usªugi. Powszechn praktyk staje si personalizacja produktów i to nie tylko cyfrowych. Dzi ki metodzie produkcji Just-In-Time mo»liwe jest tworzenie pojedynczych egzemplarzy produktu dostosowanego do potrzeb u»ytkowników. Przez internet mo»na opublikowa projekt lub zamówi np. koszulki lub kubki z wªasnym nadrukiem. Spoªeczno± internetowa zgromadzona wokóª jednego tematu potra stworzy od podstaw tak»e wi kszy produkt. Przykªadem jest samochód Rally Fighter produkowany przez rm Local Motors [48]. Zarówno samochód jak i rma powstaªy dzi ki takiej spoªeczno±ci. Ka»da osoba maj ca dostateczn wiedz techniczn mo»e wnie± swój wkªad do projektu. Dystrybucja Przez internet mo»na dystrybuowa dowolne produkty w postaci cyfrowej. Najcz ±ciej dotyczy to oprogramowania, muzyki, lmów, zdj, oraz elektronicznych ksi»ek, gazet i czasopism. Dla cz ±ci z tych produktów powstaªy nawet dedykowane urz dzenia (np. odtwarzacze muzyki, czytniki ksi»ek elektronicznych). Towary maj ce posta zyczn musz by przekazane w inny sposób. Zazwyczaj jest to przesyªka lub odbiór we wskazanym miejscu (np. tradycyjnym sklepie). Internet

16 Rozdziaª 2. Marketing internetowy 16 uªatwia w tym przypadku komunikacj kupuj cego ze sprzedawc lub dostawc, a nawet umo»liwia ±ledzenie przesyªki kurierskiej. Cena Ksztaªtowanie ceny wymaga uwzgl dnienia narz dzi, którymi dysponuje u»ytkownik. Aukcje internetowe i porównywarki cen sprawiaj,»e mo»na ªatwo znale¹ najatrakcyjniejsze cenowo oferty. Konkurowanie cen jest w niektórych bran»ach trudne Badania marketingowe Badania skupione na witrynie Przedmiotem badania skupionego na witrynie (ang. site-centric) jest ruch w witrynie internetowej. Dane s gromadzone przez systemy statystyczne zainstalowane w witrynie. Dzi ki nim uzyskuje si informacje m.in. o tym jak poruszaj si u»ytkownicy w witrynie, sk d do niej weszli i jakie strony w niej odwiedzili. Pozwalaj one na sprawdzi czy witryna jest dobrze zbudowana i intuicyjna w obsªudze. Je±li u»ytkownik znalazª stron przez wyszukiwark, mo»na dowiedzie si jakie zapytanie do niej wpisaª. Jest to cenna informacja z punktu widzenia promocji w wyszukiwarkach. Badania skupione na u»ytkownikach Celem badania skupionego na u»ytkownikach (ang. user-centric ) jest poznanie u»ytkowników danego serwisu internetowego. Przedstawia si im przez stron www ankiet do wypeªnienia. Trzeba mie na uwadze reprezentatywno± próby, poniewa» tylko cz ± u»ytkowników wypeªni ankiet. Zebrane dane pozwalaj na przybli»enie prolu spoªeczno-demogracznego osób odwiedzaj cych witryn. Pytaj c u»ytkowników o opinie na temat serwisu, mo»na uzyska informacje umo»liwiaj ce jego dostosowanie do oczekiwa«odwiedzaj cych. Chodzi gªównie o zawarto± serwisu, ªatwo± nawigacji, wygl d i funkcjonalno±. W tym przypadku cel jest podobny co w badaniach site-centric, lecz uzyskujemy dodatkowe informacje. Badania panelowe Badania panelowe maj na celu przybli»enie prolu ogóªu internautów, ograniczonych np. do terytorium danego kraju. S typem bada«user-centric. Prowadzi si je na reprezentatywnej grupie internautów, któr nazywa si panelem. Specjalna aplikacja zainstalowana w komputerze u»ytkownika gromadzi dane o jego aktywno±ci i przesyªa je do rmy badawczej. Zachowana zostaje przy tym prywatno± u»ytkowników. Poª czenie badania panelowego z badaniem typu site-centric pozwala uzyska peªniejszy obraz internautów i ich zachowania [15]. Monitoring internetu W internecie publikowanych jest wiele informacji i na ró»ne tematy. Mog to by tak»e informacje dotycz ce rmy, jej dziaªa«, produktów czy marki. Aby by na bie» co z opiniami i postawami internautów potrzebny jest monitoring internetu.

17 Rozdziaª 2. Marketing internetowy 17 Zadanie to utrudnia bardzo du»e rozproszenie informacji. Istniej jednak usªugi internetowe i oprogramowanie, które umo»liwiaj zbieranie i ±ledzenie interesuj cych wiadomo±ci. Badania tradycyjne Mo»liwe jest przeprowadzenie bada«, które przypominaj badania tradycyjne. Poprzez chat lub komunikator internetowy mo»na przeprowadzi wywiad indywidualny lub grupowy. Zmniejsza si przez to koszty badania, lecz wyst puj pewne ograniczenia spowodowane zycznym oddaleniem Nadu»ycia Mo»liwo±ci techniczne internetu, niestety, uªatwiaj tak»e stosowanie nadu»y. Najbardziej znan praktyk jest spam. W odniesieniu do poczty elektronicznej lub komunikatorów internetowych, spam to niechciane wiadomo±ci, najcz ±ciej rozsyªane masowo. Spamem mog by równie» strony www o nieprzydatnej tre±ci (np. duplikowanej lub wytworzonej sztucznie). Wa»na jest tak»e kwestia prywatno±ci. Aktywno± u»ytkowników jest monitorowana, a podawane przez nich dane mog zosta wykorzystane w niewªa±ciwy sposób. Zapisywane s odwiedzane strony, wyszukiwane zapytania, dane z wypeªnianych formularzy, poªo»enie geograczne, informacje o u»ywanym oprogramowaniu itp. Pozwala to np. zareklamowa produkt lepiej dopasowany do konkretnego u»ytkownika. Mo»e to jednak oznacza,»e dane u»ytkownika zostan przekazane reklamodawcy, co narusza jego prywatno± Najcz ±ciej spotykane metody promocji w internecie Ró»ne metody promocji w internecie mog dziaªa niezale»nie lub nawzajem si wspiera. U»ytkownik porusza si po ró»nych witrynach i aplikacjach. Dlatego ªatwo go skierowa z jednej strony www na inn. Dziaªania promocyjne w internecie i poza nim tak»e powinny by spójne. Reklama w telewizji lub radiu podaje czasami adres strony www lub proponuje wyszuka okre±lone zapytanie Witryna internetowa Najbardziej oczywist metod promocji jest stworzenie witryny www. Daje ona szerokie mo»liwo±ci w przekazywaniu informacji, oferuje u»ytkownikowi ró»ne funkcje. Konieczne jest pozyskanie po» danej grupy docelowej na witryn www, aby speªniaªa ona swoj promocyjn funkcj. W tym celu potrzebne s dziaªania zach caj ce do odwiedzenia witryny www. W przypadku znanych marek u»ytkownicy znajd j i bez tego (gdy my±limy o Coca-Coli, prawdopodobnie wpiszemy do przegl darki coca-cola.com lub coca-cola.pl), jednak podj cie dodatkowych dziaªa«zwi kszy liczb u»ytkowników odwiedzaj cych stron www.

18 Rozdziaª 2. Marketing internetowy 18 Stworzenie witryny www jest cz sto jednym z pierwszych dziaªa«promocyjnych w internecie. Reklamy maj cz sto za zadanie skierowa u»ytkownika na witryn www. Tak»e sami u»ytkownicy wymieniaj c si informacjami, podaj adres internetowy. Adres witryny www i adres cz sto podaje si wraz z danymi kontaktowymi. S to wi c elementy, które pojawiaj si poza internetem. Jeden podmiot mo»e mie jedn lub wiele witryn www, które mog speªnia ró»ne zadania. Je±li przedsi biorstwo posiada kilka marek to cz sto dla ka»dej z nich tworzone s witryny w osobnych domenach Reklama Klasyczne formy reklamowe W tej grupie znajduj si gªównie banery, billboardy i ich odmiany. Wyró»nia si tutaj kilkana±cie typów form reklamowych ze wzgl du na ich rozmiar i zachowanie. Maj posta graki statycznej lub animowanej. Po ich klikni ciu, przekierowuj u»ytkownika na stron www reklamodawcy. S umieszczane jako element strony www lub j cz ±ciowo zasªaniaj. Wyst puj tak»e w niektórych innych aplikacjach ª cz cych si z internetem, np. komunikatorach internetowych i programach do pobierania plików. Reklamy te maj maª skuteczno± i s zazwyczaj ignorowane przez u»ytkowników. Zbyt du»a ilo± animowanych reklam przeszkadza w odbiorze tre±ci. Gdy u»ytkownik dysponuje ª czem o maªej przepustowo±ci lub powolnym komputerem, reklamy te wydªu»aj czas ªadowania strony www. Reklamy kontekstowe System reklamy kontekstowej wybiera reklam (z okre±lonej puli), dopasowan do tekstu, w którym si znajduje. Takie zachowanie ma na celu zwi kszenie skuteczno±ci reklamy, gdy» zakªada si,»e b dzie ona zgodna z aktualnym zainteresowaniem u»ytkownika. W systemie tym uczestnicz najcz ±ciej 3 strony: Reklamodawca tworzy reklam i okre±la sªowa kluczowe, które musz pojawi si w otoczeniu reklamy, aby mogªa by ona wy±wietlona. Wybiera z dost pnych opcji, czy pªaci za wy±wietlenie reklamy, jej klikni cie, czy te» za podj cie konkretnej akcji przez u»ytkownika. Dodatkowo ustala stawki pieni»ne, które jest gotów zapªaci, dla Rysunek 2.1. Przykªad reklamy kontekstowej. wybranej opcji i sªów kluczowych. ródªo: Reklamoboirca zarz dza stron www, na której umieszcza Dost p: r. kod systemu reklamy kontekstowej. Reklamy te s widoczne podczas ka»dych odwiedzin strony i automatycznie dobierane do jej tre±ci. Reklamoboirca dostaje wynagrodzenie, w zale»no±ci od stawek reklamodawców i modelu rozlicze«.

19 Rozdziaª 2. Marketing internetowy 19 Mi dzy obiema stronami wyst puje po±rednik, który dostarcza system i umo»liwia rozliczenia. Dzi ki niemu mo»liwe jest reklamowanie si na wielu stronach www. Tak»e reklamobirca mo»e wy±wietla reklamy z ró»nych ¹ródeª. Najcz ±ciej reklama ta ma form czystego tekstu, rzadziej graczn. Przykªad wida na rysunku 2.1. Umieszczona jest ona w prostok cie, cz sto blisko elementów nawigacji strony www lub tekstu, podobnie jak w tre±ci tej pracy. Najpopularniejszy system tego typu, zarówno w Polsce jak i na wiecie, dostarcza Google. Po stronie reklamodawcy jest to AdWords, a po stronie reklamobiorcy Ad- Sense. Mailing Mailing polega na wysyªaniu i do okre±lonej grupy odbiorców. Trzeba mie jednak zgod odbiorców na wysyªanie do nich przesyªek reklamowych, w przeciwnym wypadku mo»na by oskar»onym o wysyªanie spamu. O zgod t mo»na zapyta np. podczas rejestracji u»ytkowników na stronie www. Portale prowadz ce darmowe konta cz sto oferuj reklamodawcom odpªatne wysªanie i do swoich u»ytkowników. e maj posta czystego tekstu lub s w formacie HTML, czasami z doª czon grak. Mog wi c przybra wygl d maªej strony www. Skuteczno± tej formy reklamy zmniejszaj ltry antyspamowe, które mog odrzuci taki Promocja w wyszukiwarkach Wyszukiwarki wy±wietlaj informacje po wprowadzeniu zapytania przez u»ytkownika. Ich celem jest wyszukanie obiektów okre±lonego typu, najcz ±ciej odno±ników do stron www. S wi c pomocne w promocji, pod warunkiem posiadania strony www. Istniej dwie metody promocji. Pierwsza z nich wykorzystuje prezentowanie bezpªatnych wyników, zwanych tak»e organicznymi lub naturalnymi. Druga to mo»liwo± zapªacenia wydawcy wyszukiwarki za wy±wietlenie reklam. Oba rodzaje wyników pojawiaj si jednocze±nie. S one oznaczone, przez co ªatwo je rozró»ni. Na wyniki bezpªatne nikt nie ma bezpo±redniego wpªywu. Ustala je mechanizm wyszukiwarki. Mo»e to pomóc w promocji strony www nawet bez ingerencji jej wªa±ciciela. Najcz ±ciej jednak konkurencja jest w tym obszarze du»a. Konieczne w takim wypadku b dzie podj cie dziaªa«seo i pozycjonowania. Poniesione koszty nie s jednak przeznaczone na rzecz wydawcy wyszukiwarki, tak jak w przypadku reklamy. Reklama w wyszukiwarkach wygl dem przypomina tekstowe reklamy kontekstowe, s jednak od nich wi ksze. Zapytanie, po którym ma pojawi si reklama, jest ogólnie lub szczegóªowo okre±lane przez reklamodawc. Klikni cie powoduje przekierowanie na stron reklamodawcy i pobranie od niego opªaty. W±ród zalet wymieni nale»y maªy wymagany wkªad pocz tkowy, elastyczno± w zarz dzaniu reklamami oraz mo»liwo± dokªadnej kontroli kosztów i efektów.

20 Rozdziaª 2. Marketing internetowy Serwisy typu Web 2.0 W przypadku tradycyjnych stron www, ich tre± jest tworzona przez uprawnione osoby. Natomiast tre± stron, okre±lanych potocznie jako Web 2.0, jest tworzona przez ich u»ytkowników. Okre±lenie Web 2.0 nie oznacza jednak nowej wersji WWW czy internetu. Strony tego typu wykorzystuj technologie, które zwi kszaj funkcjonalno± stron www i daj mo»liwo± ªatwej edycji tre±ci. Efektem jest szybka wymiana wiadomo±ci i tre±ci mi dzy u»ytkownikami. W±ród publikowanych informacji mog si znale¹ takie, które dotycz okre±lonych przedsi biorstw czy innych organizacji. Opinie innych osób s cz sto brane pod uwag przy podejmowaniu decyzji, np. dotycz cej zakupu. Dlatego warto monitorowa te strony i uczestniczy w wymianie informacji. Serwisy spoªeczno±ciowe Serwisy lub portale spoªeczno±ciowe gromadz u»ytkowników, pozwalaj c im na wzajemn komunikacj. Cz sto towarzyszy temu publikowanie tre±ci na temat wªasnej osoby lub swoich zainteresowa«. Wspólne zainteresowania czy przynale»no± do grupy spoªecznej mog by powodem powstania serwisu spoªeczno±ciowego lub grupy w ramach istniej cego serwisu. Czynniki te powoduj,»e serwis spoªeczno±ciowy ma du»o informacji na temat zarejestrowanych u»ytkowników. Dzi ki temu reklamodawca mo»e odpowiednio dostosowa swój przekaz do konkretnej grupy docelowej u»ytkowników danego serwisu. Wykorzystanie danych uzyskanych podczas rejestracji umo»liwia np. wy±wietlenie reklamy zwracaj cej si do u»ytkownika po imieniu. Serwisy spoªeczno±ciowe s tak»e dobrym narz dziem do promocji marki. Šatwo w ten sposób zgromadzi fanów danej marki i komunikowa si z nimi. U»ytkownicy mog wymienia si tak»e wiadomo±ciami niekorzystnymi dla danej marki. Szybko± odpowiedzi na zastrze»enia u»ytkowników mo»e mie wtedy znaczenie. Blogi Blogi s stronami www, na których publikowane s artykuªy uªo»one w odwróconej kolejno±ci chronologicznej. Autorem mo»e by jedna lub wiele osób. Cz stotliwo± publikacji tak»e mo»e by ró»na (najcz ±ciej od kilku wpisów na dzie«do kilku na miesi c). Blogi s dobr metod publikowania aktualno±ci. Dzi ki technologi RSS (ang. Really Simple Syndication) u»ytkownicy mog odbiera wiadomo±ci nie tylko przez przegl dark, lecz tak»e przez specjalne programy. Mo»liwe jest komentowanie i odwoªywanie si do wpisów z innych blogów. Te cechy blogów s pomocne w podtrzymywaniu relacji z klientami. Blogi s wykorzystywane tak»e w Public Relations i w komunikacji wewn trznej [67]. W blogach pojawiaj si tak»e artykuªy sponsorowane. S to teksty opisuj ce najcz ±ciej jaki± produkt. Autor pisze go i publikuje w blogu za wynagrodzeniem od sponsora. Mo»e to by dobra forma promocji je±li blog czytaj osoby z grupy docelowej sponsora. Dziel c blogi wg ich zawarto±ci mo»na rozró»ni : zwykªe blogi zawieraj gªównie tekst, czasami grak i multimedia.

21 Rozdziaª 2. Marketing internetowy 21 blogi ze zdj ciami (ang. photoblog) gªówn ich zawarto±ci s zdj cia, rysunki. blogi wideo (ang. vodcast) zawieraj nagrania wideo, np. wywiady, instrukcje. blogi z nagraniami d¹wi kowymi (ang. podcast) zawieraj pliki z nagraniami d¹wi kowymi, np. wykªady, lekcje do nauki j zyka obcego, audycje radiowe. Mikroblogi Mikroblogi sªu» do publikowania krótkich wiadomo±ci (o dªugo±ci podobnej do wiadomo±ci SMS). Umo»liwiaj odbieranie wiadomo±ci od wybranych u»ytkowników i wyszukiwanie dotycz ce okre±lonego tematu. Oprócz przegl darki internetowej mo»na w tym celu u»y komunikatora internetowego lub telefonu komórkowego. Dzi ki temu komunikacja odbywa si w czasie rzeczywistym, w przeciwie«stwie do blogów, z których wiadomo±ci s zbierane okresowo lub na» danie Marketing wirusowy Marketing wirusowy zach ca odbiorców do przekazywania tre±ci kolejnym osobom. Nazwa pochodzi wªa±nie od sposobu dystrybucji tre±ci, nie jest to w»adnym wypadku infekowanie komputerów. Najcz ±ciej s to zabawne lub kontrowersyjne materiaªy. Odbiorcy czasami dokonuj modykacji takich tre±ci i parodiuj j. Metoda ta sprawdza si dobrze w budowaniu ±wiadomo±ci marki lub w przypadku kampanii spoªecznych. Tre± ma cz sto form materiaªu wideo. Nie przypominaj one jednak tradycyjnych reklam telewizyjnych. Produkt nie jest tutaj tak mocno eksponowany. W tworzeniu kampanii wirusowych pomagaj specjalne agencje reklamowe. Po stworzeniu materiaªu zajmuj si wprowadzeniem go do internetu tak, aby odbiorcy mogli go zauwa»y i rozpowszechnia. Nast pnie monitoruj efekty kampanii. Agencja reklamowa Adv.pl opisuje to zagadnienie i podaje przykªady kampanii wirusowych[54] Kanaªy sprzeda»y Przez internet mo»liwe jest nie tylko promowanie towarów ale tak»e ich sprzeda». Dokªadniej na proces ten skªada si zaprezentowanie produktu, zawarcie transakcji, wymiana danych kontaktowych i ewentualnie zapªata czy przesªanie towaru, gdy ma on posta cyfrow. Niektóre formy sprzeda»y odwzorowuj te znane z codziennej rzeczywisto±ci, inne s charakterystyczne tylko dla internetu. Sklepy internetowe Sklepy internetowe prezentuj towary jednego sprzedawcy lub producenta. Proces zakupu rozpoczyna si od zaznaczenia wybranych produktów, poprzez dodanie ich do koszyka. Nast pnym etapem jest zªo»enie zamówienia, o którym informowany jest sprzedawca. Najcz ±ciej mo»liwe jest tak»e dokonanie elektronicznej pªatno±ci. Klienci nie maj wpªywu na cen, mo»e ona by aktualizowana tylko przez sprzedawc. Sklep internetowy mo»e wykorzystywa oprogramowanie standardowe lub tworzone od podstaw. Pierwsze rozwi zanie przyspiesza wdro»enie i znacznie zmniejsza jego koszty.

22 Rozdziaª 2. Marketing internetowy 22 Mo»na przy tym u»y gotowych dodatków. Drugi sposób pozwala stworzy optymalne rozwi zanie. Sklepy te mog by jedyn form sprzeda»y lub te» stanowi dodatek do zycznie prowadzonego sklepu lub sieci punktów sprzeda»y. Poza pojedynczymi sklepami internetowymi istniej tak»e pasa»e, które skupiaj kilka sklepów. Aukcje Podobnie jak w tradycyjnych aukcjach, kupuj cy licytuj cen. Czas jej trwania jest z góry okre±lony. Po zako«czeniu aukcji dochodzi do transakcji kupna-sprzeda»y. Istniej tak»e ró»ne odmiany aukcji i mo»liwo± natychmiastowego zakupu, zale»nie od opcji wybranej przez sprzedaj cego. Nale»y pami ta,»e oprócz kupuj cego i sprzedaj cego jest tutaj jeszcze platforma aukcyjna. Okre±la ona zasady zawierania transakcji. Zajmuje si tak»e rozwojem oprogramowania serwisu i promocj platformy. Uªatwia to szybkie rozpocz cie sprzeda»y i pozyskanie kupuj cych. Wi ksza jest jednak konkurencja ze strony sprzedawców. Za swoje usªugi platforma cz sto pobiera prowizj. Liczba platform aukcyjnych jest znacznie mniejsza ni» sklepów internetowych. Powodem jest konieczno± zdobycia odpowiedniej liczby u»ytkowników, zarówno ze strony kupuj cych jak i sprzedaj cych. Obecnie niektóre platformy aukcyjne prowadz w swoich ramach tak»e sklepy internetowe. W Polsce najpopularniejsz platform aukcyjn jest Allegro. Porównywarki cen Porównywarki cen to witryny www, które wy±wietlaj ceny danego produktu w ró»nych sklepach internetowych. U»ytkownik ma mo»liwo± przej±cia do wybranego sklepu oferuj cego dany produkt. Jest to wi c dobre rozwi zanie dla sklepów, które oferuj produkty w niskich cenach. Sklepy internetowe pªac za przej±cie u»ytkownika z porównywarki do sklepu Programy partnerskie Programy partnerskie (ang. aliate marketing) to rodzaj wspóªpracy mi dzy patronem, który zleca pewne dziaªania promocyjne, a partnerami, którzy je wykonuj. Patron okre±la cel, np. pozyskiwanie klientów na swoje produkty lub czytelników do swojej strony www. Dostarcza on partnerom podstawowe narz dzia i materiaªy promocyjne. Partnerzy zgªaszaj ch wspóªpracy je±li wymagana jest akceptacja patrona lub od razu przyst puj do promocji. Patron wypªaca prowizje ka»demu z partnerów na tych samych warunkach. Stosowana technologia umo»liwia dokªadny pomiar skuteczno±ci, np. kwot zakupów dokonanych przez klientów pozyskanych przez partnera. Patron pªaci wi c za ko«cowy efekt. Problemem jest brak ±cisªej kontroli nad dziaªaniami partnerów. Partnerzy mog konkurowa z dziaªaniami prowadzonymi bezpo±rednio przez patrona, np. w wyszukiwarkach internetowych. Je±li dziaªania partnerów zostan ¹le odebrane przez klientów (np. spam), mo»e to zaszkodzi marce patrona.

23 Rozdziaª 2. Marketing internetowy Trendy w metodach promocji Technologie Popularyzacja nowych technologii powoduje zmiany w podej±ciu do marketingu internetowego. Z jednej strony technologie daj nowe mo»liwo±ci, a z drugiej mog powodowa,»e dotychczasowe rozwi zania staj si mniej skuteczne. Przykªadem mog by reklamy pop-up, które wyskakiwaªy w nowym oknie po wej±ciu na niektóre strony. Obecnie s one blokowane przez wi kszo± nowych przegl darek. Zmiany zachodz znacznie szybciej ni» w innych mediach. Jest to wi c dobre ±rodowisko dla zwinnych przedsi biorstw (ang. agile enterprise), które wykorzystuj nadarzaj ce sie okazje [59, s. 63]. Trendy, które mo»na zaobserwowa to: wi ksze wykorzystanie multimediów na stronach www, przesyªanie wideo, doskonalenie technologii wyszukiwania bardziej intuicyjne wyszukiwanie i trafniejsze wyniki, przenoszenie cz ±ci zada«z komputera lokalnego do internetu np. edycji dokumentów, nowe formy komunikacji mi dzy u»ytkownikami, lepiej dopasowane i mniej inwazyjne formy reklamowe, rozwój technologii mobilnych. Targetowanie behawioralne Technologi, która ju» dziaªa i prawdopodobnie rozwinie si w przyszªo±ci jest targetowanie behawioralne [62]. Umo»liwia ono ±ledzenie zachowania u»ytkowników i wy±wietlanie stosownych reklam. W odró»nieniu od reklamy kontekstowej dziaªa ona w dªu»szym czasie, zapami tuj c wyszukiwane zapytania i przegl dane strony. Reklamy mog by podobne to tych stosowanych w reklamie kontekstowej. Nie s jednak zbierane dane personalne. Wyszukiwanie semantyczne Obecnie mechanizm wyszukiwarek opiera si gªównie na sªowach kluczowych. Nie rozumiej one zapyta«zadawanych przez u»ytkowników, a jedynie przeszukuj wprowadzone sªowa na stronach internetowych. Wyszukiwanie semantyczne polega na zrozumieniu zapytania u»ytkownika, które mo»e mie form naturalnego pytania. Sposób prezentacji wyniku ró»ni si w zale»no±ci od zapytania. Cz sto s to tabele, ilustracje, wykresy itp. Przedstawiane s równie» dodatkowe informacje. Przykªadowy wynik jest widoczny na rysunku 2.2. Narz dzia tego typu s jeszcze w fazie rozwoju. Najlepiej dopracowane wyszukiwarki dziaªaj w j zyku angielskim. Ich udziaª w rynku jest na razie niewielki, cho rozwojem zajmuj si zarówno najwi ksi wydawcy wyszukiwarek jak i przedsi biorstwa, które wchodz dopiero na ten rynek. Popularyzacja tego typu narz dzi b dzie prawdopodobnie wymagaªa zmian w metodach promocji w wyszukiwarkach. Zastosowanie technologii Semantic Web [29] na stronach internetowych usprawni dziaªanie wyszukiwarek semantycznych.

24 Rozdziaª 2. Marketing internetowy 24 Rysunek 2.2. Wynik wyszukiwania semantycznego dla zaptania how far is from ny to la?. ródªo: Dost p: r Wydatki na promocj Wydatki na reklam w internecie rosn szybciej ni» w innych mediach. Porównuj c pierwsze kwartaªy lat 2008 i 2009, okazuje si»e wrosªy wydatki tylko na reklam internetow, co pokazuje tabela 2.3. W 2009 r. w Wielkiej Brytanii wydatki te przewy»szyªy ju» wydatki na reklam w telewizji [36]. Tabela 2.3. Rynek reklamy: I kwartaª 2009 versus I kwartaª Medium telewizja internet magazyny outdoor gazety radio Szacunki wg domu -5,9% 17,0% -10,4% -10,6% -13,1% -7,1% mediowego Starlink Szacunki wg domu -6,2% 7,0% -16,6% -8,0% -18,7% -6,0% mediowego MPG ródªo: Starlink, MPG, za internetstats.pl Reklama internetowa jest ch tnie wykorzystywana równie» przez polskich przedsi biorców. Najwi cej z nich wskazuje internet jako medium, w którym planuj wzrost wydatków reklamowych [34]. Zmienia si struktura wydatków na reklam w internecie w Polsce.

25 Rozdziaª 2. Marketing internetowy 25 Najwi cej wydaje si na reklam graczn (ang. display), wzrasta jednak udziaª reklam w wyszukiwarkach, co wida w tabeli 2.4. Tabela 2.4. Udziaª form reklamy online w Polsce w latach Forma display ogªoszenia SEM inne Udziaª w roku % 6% 19% 23% 12% Udziaª w roku % 6% 20% 20% 12% Zmiana udziaªu 2008 (w -2% 0% -1% 3% 0% punktach procentowych) ródªo: AdEx IAB Polska, za internetstats.pl

26 Rozdziaª 3 Wyszukiwanie stron internetowych 3.1. Przeszukiwanie zasobów internetu Dane zgromadzone w internecie s bardzo rozproszone. Nie s one ±ci±le hierarchiczne, ani te» nie s przesyªane strumieniowo, tak jak w przypadku radia czy telewizji 1. Potrzebna jest wi c dodatkowa informacja o lokalizacji interesuj cych obiektów. Aby móc przeszukiwa zasoby internetowe stworzono mechanizmy indeksuj ce oraz kataloguj ce Obiekty wyszukiwane w internecie Ró»ne typy obiektów spoktykanych w internecie wymagaj innych mechanizmów wyszukiwania. Wyszukiwanie jest trafne, gdy jest zgodne z intencj osoby wyszukuj cej. Strony internetowe Najcz ±ciej u»ywany typ wyszukiwania. Pozwala znale¹ wiele stron www na dany temat. Trafne wyniki pojawiaj si zwªaszcza dla cz ±ciej wyszukiwanych fraz. Graki Wyszukiwarki graki pokazuj miniaturki wszkazuj ce na stron zawieraj c dan grak. Indeksowanie odbywa si podobnie jak w przypadku stron internetowych, przy czym najwi ksz rol odgrywa warto± atrybutu alt znacznika img 2. Rozpatrywany mo»e by tak»e tekst otaczaj ce grak. Warto±ci te mog jednak ró»ni si od rzeczywistej zawarto±ci graki, przez co wyniki mog by nietrafne. Trwaj prace nad rozpoznawaniem zawarto±ci obrazów co pozwoli na polepszenie wyników wyszukiwania. Obecnie, dzi ki tej technice, jest ju» mo»liwe wyszukiwanie podobnych obrazów lub grak o podobnej kolorystyce. Wi cej o tym w pkt Lokalizacje Ten typ wyszukiwania dotyczy zycznych obiektów. W polu wyszukiwania mo»na poda nazw konkretnego obiektu, jego adres lub wspóªrz dne geograczne. 1 Wyj tkiem s przekazy audio i wideo, w tym internetowe radio i telewizja 2 Znacznik HTML wstawiaj cy grak na stronie www. Atrybut alt jest przeznaczony do umieszczenia krótkiego opisu graki.

27 Rozdziaª 3. Wyszukiwanie stron internetowych 27 Jako wynik prezentowana jest mapa z zaznaczon lokalizacj obiektu(-ów) i dodatkowymi informacjami o nim. Inne Oprócz wy»ej wymienionych, istniej wyszukiwarki innych obiektów. Wyszukiwa mo»na: pliki wideo, blogi, ksi»ki, pliki okre±lonego typu a nawet kody ¹ródªowe ró»nych j zyków programowania Wyszukiwarki wewn trzne Oprócz wspomnianych wy»ej wyszukiwarek przeszukuj cych zasoby internetu, istniej tak»e wyszukiwarki wewn trzne, podaj ce wyniki ograniczone najcz ±ciej do pojedynczej witryny www. Znale¹ je mo»na na wi kszo±ci wi kszych witryn www. Czasami oferuj dodatkowe opcje wyszukiwania, specyczne dla danej witryny, np. kategorie lub metod sotrowania. Wyszukiwark tego typu mo»e by wyszukiwarka ogólna, która ogranicza swoje wyniki do konkretnej witryny www. Google oferuje wersj pªatn i bezpªatn wyszukiwarki do umieszczenia na witrynie www [24] Wyszukiwanie bez tekstu Do wyszukiwania wymienionych powy»ej obiektów u»ywa si najcz ±ciej sªów i fraz kluczowych. Rozwijane s jednak techniki pozwalaj ce na poszukiwanie informacji innymi metodami. Google [28] wprowadziªo mo»liwo± wyszukiwania przez u»ycie gªosu, wykorzystanie informacji o poªo»eniu geogracznym lub przez zrobienie zdj cia interesuj cego przedmiotu. Podobn do ostaniej mo»liwo± oferuje serwis TinEye [33]. Jest to odwrócona wyszukiwarka obrazów (ang. reverse image search engine). Po wskazaniu lub zaªadawoniu obrazu, wyszukiwarka zwraca list stron www, na której si on znajduje Katalogowanie tre±ci Przegl danie zasobów katalogów internetowych polega na wybieraniu kategori na kolejnych poziomach, od najbardziej ogólnej, do najbardziej szczegóªowej. Na ko«cu uzyskuje si list obiektów. Najcz ±ciej katalogowane s strony www i rmy. Ka»dy wpis zawiera podstawowe informacje wraz z krótkim opisem. Katalogi moga by tematyczne, czyli zawiera informacje z okre±lonej dziedziny, lub ogólne zawieraj wpisy z ró»nych dziedzin. Katalogi moderowane zawieraj wpisy sprawdzone przez administratora katalogu. Dzi ki temu jego jako± jest wi ksza ni» katalogów niemoderowanych. Trafno± wyników mo»e by wi ksza ni» wyszukiwania gdy» proces ten jest wykonywany r cznie. Katalogowanie miaªo wi ksze znaczenie przed upowszechnieniem si wyszukiwania. Wyszukiwanie jest szybsze ni» przegl danie kategorii w katalogach, gdzie trzeba po±wi ci czas przy zastanawianiu si nad wyborem podkategori. Ponadto wyszukiwarka bierze pod uwag znacznie wi cej zasobów.

28 Rozdziaª 3. Wyszukiwanie stron internetowych Ogólny mechanizm dziaªania wyszukiwarek internetowych Mimo du»ej ró»norodno±ci wyszukiwarek, ich ogólny mechanizm jest bardzo podobny. Opisuj go zaªo»yciele Google [4]. Skªada si on z trzech cz ±ci: Bot, Robot, Crawler, Paj k - program pobieraj cy zawarto± strony www - dokumenty HTML, pliki graczne i inne, które mo»na zaindeksowa lub s pomocne temu programowi. Mechanizm indeksuj cy - buduje indeks, ocenia strony www i ich zawarto±. Interfejs - wy±wietla pole wyszukiwania, przetwarza zapytanie i prezentuje wyniki. Te trzy elementy tworz silnik wyszukiwarki, przy czym mo»e by kilka wersji wygl du interfejsu i wiele domen, pod którymi si znajduje. Indeksowanie wykorzystuje sªowa wyst puj ce w tre±ci strony www. Zasoby s odnajdywane gªownie przez linki prowadz ce do danej strony www, znajduj ce si na innych stronach. Linki te s tak»e brane pod uwag przy ocenie wa»no±ci strony Rynek wyszukiwarek Statystyki u»ycia wyszukiwarek mo»na przedstawi na 2 sposoby: wg nazw domen, z których rozpoczyna si wyszukiwanie lub wg silników wyszukiwarek. Silnik mo»e wyst powa pod wªasn domen (np. google.pl) lub inn (np. silnik Google w domenie onet.pl). Poniewa» wyniki zale» od silnika wyszukiwarki a nie domeny, wyniki w ró»nych domenach mog by takie same (np. google.pl i onet.pl). Dlatego z punktu widzenia promocji w wyszukiwarkach, istotne s statystyki silników wyszukiwarek Wyszukiwarki w Polsce Udziaª wyszukiwarek w rynku przedstawiony w tabeli 3.1 obliczono na podstawie liczby klikni w wynikach wyszukiwania. Wida tutaj dominacj wyszukiwarki Google. Z tego wzgl du dalsze rozwa»ania dotyczy b d gªównie tej wyszukiwarki. Tabela 3.1. Udziaª silników wyszukiwarek w Polsce. Nazwa Udziaª Google 97,89% MSN (Bing) 1,03% NetSprint 0,49% Yahoo 0,37% AskJeeves 0,18% ródªo: Gemius SA, gemiustrac, Wyszukiwarki na wiecie Statystyki w tabeli 3.2 obejmuj wszystkie wyszukiwania z podanych grup witryn. Spo±ród wymienionych na uwag zasªuguj wyszukiwarki lokalne. S to: Baidu (Chiny),

29 Rozdziaª 3. Wyszukiwanie stron internetowych 29 NHN (Korea Poªudniowa) i Yandex (Rosja). S liderami na lokalnych, du»ych rynkach. Wida wi c,»e Google nie zdominowaªo wszystkich rynków. Tabela 3.2. Udziaª silników wyszukiwarek na wiecie. Nazwa Udziaª Google 67,45% Yahoo! 7,83% Baidu.com 7,02% MSN (Bing) 2,92% ebay 1,52% NHN Corporation 1,34% Ask Network 1,14% Yandex 1,13% ródªo: opracowanie wªasne na podstawie [6]. Wyró»nia si tak»e ebay, który nie jest wyszukiwark ogóln, lecz ogranicza si do wªasnej grupy serwisów, gªównie aukcji U»ywanie wyszukiwarki Wprowadzanie zapytania Przed rozpocz ciem wyszukiwania u»ytkownik wpisuje zapytanie do odpowiedniego pola. Mo»e to by pole tekstowe na stronie wyszukiwarki lub innej witryny www. Wyst puje tak»e jako cz ± przegl darki internetowej - najcz ±ciej obok paska adresu (np. w przegl darkach Firefox i Opera). Jeszcze przed zatwierdzeniem zapytania mog pojawi si podpowiedzi jego doko«czenia. S one widoczne jako lista pod polem wyszukiwania. Mo»e to uªatwi i przyspieszy wprowadzenie zapytania. Proces generowania wyników jest bardzo szybki i wynosi zazwyczaj kilka dziesi tych cz ±ci sekundy. Nast pnie przegl darka pobiera je i wy±wietla. W przypadku wybrania przycisku Szcz ±liwy traf (ang. I'm Feeling Lucky) wyniki nie s wy±wietlane, lecz wyszukiwarka przekierowuje od razu do pierwszej strony Wygl d wyników Typowe wyniki wyszukiwania, na przykªadzie zapytania krzesªa biurowe, s widoczne na rysunku 3.1. Lini kreskow oznaczono miejsce, z którego wyci to cz ± wyników.

30 Rozdziaª 3. Wyszukiwanie stron internetowych 30 Rysunek 3.1. Przykªad wyniku wyszukiwania w Google. ródªo: Dost p: r. Domy±lnie wyszukiwarka wy±wietla 10 wyników organicznych na stronie i ewentualnie kilka linków sponsorowanych. Wyniki pªatne pokazuj si po prawej stronie, rzadziej po lewej nad wynikami organicznymi (maksymalnie 3 wyniki). Linki sponsorowane lub Link sponsorowan y. S one oznaczone napisem

31 Rozdziaª 3. Wyszukiwanie stron internetowych 31 Strona z okre±lonej domeny lub subdomeny pokazuje si najcz ±ciej raz. Je±li pokazuje si wi cej stron z danej domeny lub subdomeny to pierwszy wynik jest wy±wietlony normalnie, a drugi jest wci ty z lewej strony. Ewentualne pozostaªe s widoczne po klikni ciu w przycisk Poka» wi cej wyników z (...). Mog pojawi si równie» linki witryny (ang. site links) pod opisem pierwszego wyniku, które prowadz do konktertnych podstron witryny. Linki te wyst puj w jednej linii lub s uªo»one w dwóch kolumnach. Na rysunku 3.2 widoczne s one jako wi ta, Wydarzenia w Polsce (...). Rysunek 3.2. Fragment wyniku wyszukiwania pokazuj cy kilka wyników z jednej subdomeny. ródªo: Dost p: r. Ka»da pozycja skªada si z co najmniej trzech cz ±ci: tytuªu strony, jej opisu i adresu URL. Sªowa kluczowe wpisane do pola wyszukiwania s w wynikach widoczne jako pogrubione w tytule, opisie i URL-u. Rozpoznawane s ró»ne formy wyrazów, a nawet synonimy czy akronimy. Na stronie wyników cz sto mo»na zobaczy nie tylko odno±niki do stron www, ale tak»e dodatkowe propozycje: kilka miniaturek z wyszukiwarki grak, statyczne miniaturki plików wideo obok normalnego opisu, mapk z lokalizacjami szukanych obiektów w najbli»szej okolicy. Na dole, przy niektórych wyniakch, pojawiaj si propozycje podobnych zapyta«. Mo»e to uªatwi wyszukiwanie, gdy bierz ce wyniki s niezadowalaj ce. Podpowiedzi widoczne s pod napisem Wyszukiwania podobne do (zapytanie) 3.1. W podpowiedziach tych pogrubione zostaªy sªowa nie wymienione w zapytaniu.

32 Rozdziaª 3. Wyszukiwanie stron internetowych Korzy±ci wynikaj ce z bycia widocznym w wynikach wyszukiwania Wyszukiwarki s jednym z trzech gªównych ¹ródeª odwiedzin na stronach www. Pozostaªe to odwiedziny bezpo±rednie (poprzez wpisanie adresu strony www do przegl darki) i linki z innych stron www. Odwiedziny witryny mog przekªada si na wiele innych korzy±ci. Jest to zale»ne od celu i budowy witryny www. Wi cej opisano w punktach dotycz cych stron www i sklepów internetowych SEM wykorzystuj tak»e uczestnicy programów partnerskich Druga korzy±ci jest ju» sama widoczno± w wynikach wyszukiwania. U»ytkownik przegl daj c wyniki widzi tytuª i opis strony, nawet je±li na niego nie kliknie, pod warunkiem dostatecznie wysokiej pozycji strony. Mo»na wi c w tym miejscu umie±ci np. nazw rmy, produktu lub lokalizacj. U»ytkownicy ufaj,»e pozycje zostaªy wªa±ciwie dobrane [53, s. 19]. Rysunek 3.3. Czas spogl dania na wyniki wyszukiwania. ródªo: [39]

33 Rozdziaª 3. Wyszukiwanie stron internetowych 33 Monitorowanie wzroku u»ytkownika (ang. eyetracking) na stronie wyników wyszukiwania pozwala zidentykowa najlepiej eksponowane miejsca. Rysunek 3.3 przedstawia wyniki wyszukiwania dla sªowa bolån (kredyt hipoteczny po szwedzku) w wyszukiwarce Google. Jasne obszary to miejsca, gdzie u»ytkownicy spogl dali najcz ±ciej. Du»e jasne pole po lewej obejmuje 3 górne wyniki pªatne i 6 wyników organicznych. U»ytkownicy spogl dali tam przez 36% czasu. Dla pªatnych wyników po prawej jest to 7% czasu. Przez pozostaªy czas u»ytkownicy spogl dali w inne miejsca. Wyniki te ró»ni si w zale»no±ci od szukanej frazy jak i obecno±ci dodatkowych elementów na stonie wyników wyszukiwania, takich jak mapy i graki Zapytania kierowane przez u»ytkowników do wyszukiwarki Pojedyncze słowa Popularne zwroty Zapytania wielowyrazowe Rysunek 3.4. Ilustracja dªugiego ogona. ródªo: opracowanie wªasne Gªównym czynnikiem branym pod uwag przy tworzeniu wyników wyszukiwania jest zapytanie u»ytkownika. Aby zaprezentowa stron porz danej grupie odbiorców trzeba dowiedzie si czego szukaj. Problemem w tym przypadku jest du»a róznorodno± wpisywanych fraz. Mamy tutaj do czynienia z koncepcj dªugiego ogona (ang. Long tail). W skrócie, suma wszystkich mniejszych warto±ci jest wi ksza od sumy kilku najwi kszych. Jest to pewnym przeciwie«stwem zasady Pareto. Rozkªad ten wyst puje zarówno dla fraz wpisywanych do wyszukiwarek jak i zapyta«, które skierowaªy u»ytkowników na konkretn witryn. Podobnie jest w przypadku sprzeda»y produktów przez internet.

34 Rozdziaª 3. Wyszukiwanie stron internetowych 34 Rysunek 3.4 prezentuje typowy rozkªad liczby zapyta«. Ksztaª wykresu i granice mi dzy zapytaniami ró»ni si w zale»no±ci od witryny www lub wyszukiwarki. Tabela 3.3. Procent klikni w zale»no±ci od dªugo±ci zapytania. Dane z USA. Ilo± sªów Zmiana roczna 1 20,96% 20,70% 20,29% -3% 2 24,91% 24,13% 23,65% -5% 3 22,03% 21,94% 21,92% 0% 4 14,54% 14,67% 14,89% 2% 5 8,20% 8,37% 8,68% 6% 6 4,32% 4,47% 4,65% 8% 7 2,23% 2,40% 2,49% 12% 8+ 2,81% 3,31% 3,43% 22% ródªo: [30] Dane w tabeli 3.3 pokazuj wzrost dªugo±ci zapyta«kierowanych do wyszukiwarek w ostatnim czasie. Prawdopodobnie wzrasta ±wiadomo± w±ród u»ytkowników,»e dªu»sze, bardziej precyzyjne zapytania, daj lepsze rezultaty. Warto zauwa»y,»e wraz ze wzrostem dªugo±ci zapytania, liczba ich mo»liwych kombinacji ro±nie geometrycznie Oferta reklamy w wynikach wyszkiwania Wydawcy wyszukiwarek oferuj mo»liwo± umieszczenia reklam w wynikach wyszukiwania. S one wyra¹nie rozdzielone od wyników organicznych, jak to wida na rysunku 3.1. Dziaªanie takich reklam zostanie opisane na przykªadzie programu Google AdWords [18], który jest bardzo popularny i zaawansowany technicznie. Pierwszym krokiem jest utworzenie kampanii, a w jej ramach grup reklam. Kampanie s ukierunkowane na wybran witryn. Dla ka»dej grupy reklam dobiera si sªowa kluczowe. W ramach grupy jest kilka reklam, które wy±wietlaj si zamiennie. Dla sªów kluczowych ustala si stawki za klikni cie. Podaje si tak»e bud»et dzienny, co zapobiega nadmiernym wydatkom. Reklamy mo»na skierowa na okre±lony obszar lub miasto, co jest przydatne dla rm dziaªaj cych lokalnie. AdWords pota niektóre rzeczy optymalizowa automatycznie. Reklamy o wy»szym wska¹niku CTR pokazuj si cz ±ciej od pozostaªych z grupy reklam. Wy±wietlanie reklam mo»e by rozªo»one równomiernie w czasie. AdWords daje równie» mo»liwo± wy±wietlenia reklamy kontekstowej, któr opisano w pkt Przygotowanie reklamy technicznie wygl da podobnie jak w wersji dla wyszukiwarki. Nale»y pami ta,»e okoliczno±ci pojawienia si takiej reklamy s jednak zupeªnie inne i najlepiej przygotowa dla tej metody inn wersj reklamy. Kilka najwa»niejszych ró»nic mi dzy wynikami organicznym a pªatnymi zestawiono w tabeli 3.4. Poª czenie obu tych metod mo»e przynie± lepsze rezultaty ni» stosowanie ka»dej z osobna [54].

35 Rozdziaª 3. Wyszukiwanie stron internetowych 35 Tabela 3.4. Porównanie dziaªania SEO i PPC. Cecha SEO PPC Pªatno± darmowe pªatne za klikni cie wydawcy wyszukiwarki Generowanie na podstawie zawarto±ci strony pisane przez reklamodawc wyników Wygl d wyniku dªu»szy tekst krótszy tekst Ustalanie rankinku przez algorytm wyszukiwarki (czynniki wymienione w pkt. 4.1) na podstawie stawek za klikni cie, CTR, jako±ci strony docelowej Szybko± pojawienia si wyników bardzo ró»na, od minut (indeksacja nowej podstrony blogu) do miesi cy i lat (pozycjonowanie po przygotowaniu kampani i ewentualnej wpªacie ±rodków na konto (przy przedpªacie) bardzo konkurencyjnych fraz) Zalecane dla dªugoterminowych krótkoterminowych dziaªa«modykacja pod k tem wyszukiwarek pod k tem u»ytkownika strony Kontrola fraz niepeªna, mog pojawi si frazy, dla których nie planowano optymalizacji ródªo: opracowanie wªasne. ±cisªa, przygotowana lista fraz i wyklucze«

36 Rozdziaª 4 Bezpªatne wyniki wyszukiwania 4.1. Czynniki wpªywaj ce na pozycj strony internetowej w wynikach wyszukiwania Pozycja w wynikach organicznych jest obliczana przez specjalny algorytm, który bierze pod uwag wiele czynników. Ich identykacja oraz ocena wagi jest problematyczna z kilku powodów. Przede wszystkim wydawcy wyszukiwarek niech tnie podaj szczegóªowe informacje, gdy» chc unikn prób manipulacji wynikami. Trudno rozdzieli wpªyw poszczególnych czynników na pozycje, wi c nie ma pewno±ci co do znaczenia ka»dego z nich. Ponadto algorytmy s wci» udoskonalane, wi c cz ± wiedzy na ten temat si dezaktualizuje. Poni»ej zaprezentowano wybrane czynniki podzielone na grupy. Odnosz si one do Google, jednak pozostaªe wyszukiwarki tak»e bior wi kszo± z nich pod uwag. Skupiono si na Google ze wzgl du na najwi kszy udziaª rynkowy oraz zaawansowanie techniczne. Wymieniono przede wszystkim te czynniki, które dotycz wi kszo±ci witryn Wewn trzne Zawarto± Zawarto± strony www jest rozumiana jako tekst wy±wietlany w oknie przegl - darki. Roboty wyszukuj ce rozpoznaj struktur dokumentu, nie widz natomiast jego formatowania. Brany jest pod uwag caªy tekst, jednak jego waga zale»y od u»ytych znaczników HTML. Najwi ksze znaczenie maj znaczniki nagªówków, od h1 do h6. Zaleca si, aby tekst byª czytelny, logicznie podzielony i napisany j zykiem u»ywanym przez odbiorców [17, s. 12]. Tytuª Jednym z najwa»niejszych czynników branych pod uwag przy ustalaniu pozycji jest tytuª strony. Jest on widoczny na pasku tytuªowym przegl darki internetowej. W organicznych wynikach wyszukiwania wyst puje on jako niebieski link prowadz cy do konkretnej strony www. Je±li jest za dªugi, to poka»e si tylko jego cz ± z doª czonym wielokropkiem. Google [17, s. 4] wskazuje nast puj ce praktyki dotycz ce tworzenia tytuªu: tytuª powinien by odpowiedni do zawarto±ci, ka»da strona powinna zawiera unikalny tytuª,

37 Rozdziaª 4. Bezpªatne wyniki wyszukiwania 37 nale»y zadba o warto± informacyjn, nie zwi kszaj c za nadto dªugo±ci. Opis W trakcie wy±wietlania strony, opis jest niewidoczny. Mo»e on by jednak wykorzystywany przez wyszukiwarki do prezentacji wyników. W takim wypadku jest widoczny pod tytuªem, najcz ±ciej jako dwie linijki tekstu. Google mo»e w tym miejscu wstawi tak»e dowolny inny fragment strony (ang. snippet), je±li b dzie on lepiej pasowaª do zapytania [17, s. 5]. Dobre praktyki w tym zakresie s podobne jak dla tytuªu. Google [17, s. 6] sugeruje automatyczne generowanie opisu na podstawie zawarto±ci strony w przypadku du»ych witryn. Opis nie ma wpªywu na pozycj strony w rankingu [27]. Sªowa kluczowe Sªowa kluczowe zawarte w sekcji meta s przeznaczone tylko dla robotów, gdy» nie s nigdzie wy±wietlane. Niektóre wyszukiwarki je uwzgl dniaj [68]. Nie s ju» jednak brane pod uwag przez Google [27]. URL Budowa URL jest wa»na ze wzgl du na mo»liwo± indeksowania. Wielokrotne przekierowania lub u»ywanie w adresie URL np. identykatora sesji, mog uniemo»liwi pobranie strony przez robota [16, s. 6]. Nie b dzie jej mo»na w ten sposób zaindeksowa i wyszuka. URL jest widoczny w wynikach wyszukiwania pod opisem stron. Cz sto jest tak»e u»ywany przez u»ytkowników w innych sytuacjach, np. przekazywany do innych osób, umieszczany na stronach www. Dobre praktyki tworzenia URL [17, s. 8,9]: wyst powanie sªów w URL, stworzenie prostej struktury katalogów, u»ywanie jednej wersji URL, gdy» czasami jedna strona dost pna jest pod kilkoma adresami. Nawigacja Elementy nawigacji pomagaj w poruszaniu si pomi dzy stronami. Tutaj ograniczona jest ona gównie do stron tej samej witryny. Najlepiej, aby nawigacja [17, s. 10]: przechodziªa od ogólnych tematów do bardziej szczegóªowych, stosowaªa tekstowe elementy w nawigacji, w celu zwi kszenia dost pno±ci robotom, u»ywaªa okruszków chleba (ang. breadcrumb), czyli linków uªo»onych w jednej linii, które pozwalaj wróci do bardziej ogólnych sekcji lub strony gªównej. Taka forma bywa spotykana tak»e w wynikach wyszukiwania, zamiast zwykªego adresu URL, jednak bez mo»liwo±ci ich klikania. Powielanie tre±ci Google stara si, aby wy±wietlana tre± byªa unikalna. Dlatego je±li istnieje wiele stron o tej samej zawarto±ci, to zaindeksowana zostanie prawdopodobnie tylko jedna z nich [44, s. 184]. Problem ten okre±la si jako duplikacja tre±ci (ang. Duplicate Content). Mo»e to wyst pi zarówno w przypadku stron tej samej witryny, jak i na ró»nych witrynach.

38 Rozdziaª 4. Bezpªatne wyniki wyszukiwania Linki zewnetrzne Wyszukiwarki oceniaj strony www w du»ej mierze poprzez linki prowadz ce do danej strony (ang. backlinks) z innych witryn. S one w pewnym sensie gªosami oddanymi na dana stron. Linki s wa»one, tzn. ich znaczenie jest zale»ne od oceny strony, z której prowadz oraz od liczby linków wychodz cych z tej strony. Wzór zaprezentowano w patencie algorytmu PageRank [52], z którego korzysta Google. Tekst umieszczony w linku prowadz cym do danej strony (ang. anchor text) ma podobne znaczenie jak zawarto± strony. Podwy»sza on pozycj strony, do której prowadzi, gdy w zapytaniu pojawi si ten lub podobny tekst. Google zaleca, aby tekst ten byª krótki i tre±ciwy [17, s. 13] Indywidualne Oprócz powy»szych czynników, istnieje pewna ich grupa, która jest zale»na od okoliczno±ci wyszukiwania. Powoduje to,»e ró»ne osoby zadaj ce identyczne zapytanie mog otrzyma ró»ne wyniki. Serwery wyszukiwarki Najpopularniejsze wyszukiwarki wykorzystuj wiele centrów danych (ang. data centers). Jest to konieczne przy obsªudze du»ej liczby zapyta«. Zapytania s skierowywane do jednego z centrów danych w zale»no±ci od obci»enia. Aktualizacja centrów danych nie przebiega identycznie, dlatego zawarto± ka»dego z nich jest inna. Z tego powodu identyczne zapytanie do ró»nych centrów danych mo»e zwróci ró»ne wyniki. Geolokalizacja Cz sto mo»liwa jest lokalizacja u»ytkownika z dokªadno±ci do miasta, co wida w niektórych systemach zbieraj cych i prezentuj cych dane o odwiedzinach, np. Google Analytics. Wyszukiwarka mo»e wzi tak informacje pod uwag i zwróci np. informacje o interesuj cych obiektach w mie±cie u»ytkownika. Przegl darka Przegl darka u»ytkownika przekazuje pewne informacje do wyszukiwarki. Jest to preferowany j zyk do wy±wietlania stron, informacje o samej przegl darce i systemie operacyjnym. Historia u»ytkowania Mechanizm personalizacji wyników zbiera dane o poprzednich wyszukiwaniach u»ytkownika i bierze je pod uwag przy ustalaniu nowych wyników. Dane te s zbierane niezale»nie od tego, czy u»ytkownik jest zalogowany na swoim koncie Google czy nie, cho w tym pierwszym wypadku jest to bardziej jednoznaczne. Ustawienia wyszukiwarki U»ytkownik mo»e w ustawieniach wyszukiwarki zmieni swoje preferencje. Najwa»niejsze s ustawienia dotycz ce j zyka. Dzi ki temu wy±wietl si strony tylko w wybranych j zykach.

39 Rozdziaª 4. Bezpªatne wyniki wyszukiwania Dobór sªów kluczowych Przed rozpocz ciem pozycjonowania i optymalizacji tre±ci, trzeba wiedzie jakie sªowa i frazy s u»ywane do wyszukiwania przez u»ytkowników, których chcemy pozyska. Wysokie pozycje na frazy rzadko wyszukiwane lub u»ywane przez inn grup docelow nie przyniesie wªa±ciwych efektów. Lista potencjalnych fraz mo»e by bardzo dluga ze wzgl du na dªugi ogon wyszukiwania, o którym mowa w punkcie 3.6. W rmie Web Search Factory list sªów kluczowych tworz specjali±ci ró»nych dziedzin [43, s. 9-10]. Proces ten nazwano Analiz Pola Semantycznego i wykorzystuje si w nim m.in.: synonimy wyrazy, które mo»na u»ywa zamiennie, np. karetka, ambulans, pogotowie, rodziny wyrazów wyrazy maj ce wspólne pochodzenie, np. lekarz, lekarstwo, liczb mnog i pojedyncz, formy z i bez znaków diakrytycznych np. póªnoc, polnoc, odmian przez przypadki, literówki drobne bª dy powstaªe podczas pisania na klawiaturze, skojarzenia, paronimy wyrazy, które maj ró»ne znaczenie, ale ªatwo je pomyli ze wzgl du na podobie«stwo brzmieniowe, np. statut, status, bª dy ortograczne, homonimy wyrazy wieloznaczne, np. zamek, homofony wyrazy o identycznym brzmieniu, lecz ró»nym znaczeniu, np. morze, mo»e, hiponimy wyrazy o w»szym znaczeniu, np. wróbel jest hiponimem sªowa ptak, hiperonimy wyrazy o ogólniejszym znaczeniu, np. drzewo jest hiperonimem sªowa brzoza, meronimy cz ±ci skªadowe, np. gaª ¹ jest meronimem drzewo, akronimy (skrótowce) powstaje najcz ±ciej poprzez wybranie pierwszych liter z wyrazów, wykluczenia sªów, zwi zki frazeologiczne poª czenia wyrazowe, które maj wªasne znaczenie, gwar. Frontczak [14, s ] podaje tak»e inne metody. Najpro±ciej jest po prostu zapyta ludzi o to, jakich sªów u»yliby do wyszukania danej informacji. Zastosowa mo»na tak»e burz mózgów.

40 Rozdziaª 4. Bezpªatne wyniki wyszukiwania Pozycjonowanie stron www Pozycjonowanie strony www sprowadza si do pozyskiwania do niej linków zewn trznych. Mo»na to przeprowadzi na wiele sposobów. Do najcz ±ciej spotykanych, niezautomatyzowanych metod nale» : Naturalne pozyskiwanie linków Tworz c tre±ci do internetu mo»na powoªa si na ¹ródªo podajac do niego link. Dlatego je±li tre± strony jest interesuj ca, to mo»na si spodziewa,»e inne osoby b d tworzy do niej linki. Jest to dziaªanie aprobowane przez wyszukiwarki, gdy» jest obiektywne. Katalogi Katalogi stron www powstaªy po to, aby mo»na byªo w nich przeszukiwa strony wg kategorii. Obecnie s rzadko u»ywane w tym celu. Nadal dodaje si do nich linki do stron www, ale s one przeznaczone raczej dla robotów wyszukiwarek. Warto jednak zwróci uwag, czy katalog jest przydatny dla u»ytkowników, bo ±wiadczy to o jego jako±ci [45, s. 85]. Pisanie artykuªów Pisz c artykuªy na strony www cz sto umieszcza si w nich linki do innych stron www. Mo»na zaoferowa wªa±cicielowi innej witryny gotowy artykuª, który mógªby umie±ci na swojej witrynie [44, s. 198]. Warunkiem byªoby zachowanie linku w tym artykule, prowadz cego do naszej witryny. Dzi ki temu mo»na uzyska link z innej witryny i prawdopodobnie tak»e u»ytkowników, którzy klikn liby w ten link. Blogi Blogi s cz sto ciekawym ¹ródªem informacji z okre±lonej dziedziny i maj zainteresowanych nimi czytelników. Dlatego pozyskanie linków z tych miejsc jest dobre nie tylko z punktu widzenia pozycjonowania. Aby autor bloga chciaª napisa co± na nasz temat, najlepiej skontaktowa si z nim i przekaza mu informacje na temat naszego produktu czy organizacji, które mogªyby go zainteresowa [44, s. 198] Narz dzia automatyzuj ce optymalizacj i pozycjonowanie witryn internetowych Optymalizacja Ze wzgl du na du» liczb tego typu programów, opisane zostaªy ich gªowne funkcje wraz z wybranymi przykªadami. Generowanie meta-tagów Program taki najcz ±ciej instaluje si jako dodatek do CMS-a. Program pobieraja dane z CMS-a i umieszczaj w odpowiednich meta tagach. Przykªa-

41 Rozdziaª 4. Bezpªatne wyniki wyszukiwania 41 dem jest wtyczka All in One SEO Pack [58] dla WordPressa. Opis jest tworzony przez wybranie pocz tkowych sªów artykuªu. Optymalizacja adresów URL Operacja ta polega na wygenerowaniu i obsªudze adresów przyjaznych robotom wyszukiwarek i u»ytkownikom. Dzi ki temu adresy URL wygl - daj jakby zawieraªy strony statyczne, cho s one generowane dynamicznie. Najcz ±ciej cz ± adresu powstaje z tytuªu strony i ewentualnie sªów kluczowych. U»ytkownik mo»e dzi ki takiemu adresowi lepiej zoreintowa si, co zawiera dana strona Pozycjonowanie Automatyczne pozycjonowanie oznacza wykorzystanie niedozowolonych przez wyszukiwarki metod. Ich u»ycie mo»e powodowa kary ze strony wyszukiwarki. Systemy wymiany linków Dziaªanie systemów wymiany linków (SWL) polega na automatycznym umieszczaniu linków na cudzych witrynach www w zamian za udost pnienie takiej mo»liwo±ci innym osobom na swojej witrynie. Linki wªasne i cudze s przeliczne na punkty. Umo»liwia to uwzgl dnienie ró»nych czynników, jak np. jako± witryny. Przyst pienie do SWL wymaga zainstalowania na swojej stronie odpowiedniego oprogramowania. Nast pnie pojawiaj si na niej linki, a wªa±ciciel dostaje za to punkty umo»liwiaj ce mu dodawanie linków na cudzych stronach. Skuteczno± SWL w pozycjonowaniu jest obecnie znikoma. Wyszukiwarki lepiej radz sobie z ich wykrywaniem. Linki s umieszczane cz sto na stronach nie zwi zanych tematycznie z witryn docelow. Strony z zainstalowanym SWL mog zosta wyrzucone z indeksu wyszukiwania. Programy dodaj ce strony do katalogów Programy te pozwaj na dodawanie wpisów z linkami do strony do wielu katalogów. Powoduje to pojawienie si wielu podobnych lub identycznych wpisów. W moderowanych katalogach takie wpisy s cz sto odrzucane. Automatyczne generowanie tre±ci Linki mo»na umieszcza na blogach, ale potrzebna jest dla nich tre±. Mo»na j pobra z innych ¹ródeª, np. przez RSS. Oznacza to jednak powielenie tre±ci. Inn metod jest generowanie tekstów za pomoc ªa«cuchów Markowa [8, s. 164], jednak tekst taki jest pozbawiony sensu Indeksowanie Wyszukiwarka zbiera dane z witryn www, aby móc utworzy z nich indeks niezb dy do wyszukiwania. Poniewa» indeksowanie tre±ci, zwªaszcza nowych serwisów, nie jest natychmiastowe, mo»na je uªatwi robotom wyszukiwarek. Generatory mapy witryny Poniewa» istniej 2 rodzaje map witryny, programy tego typu mog generowa jedn z nich lub obie. Zarówno mapa b d ca ston www jaki i ta w postaci specjalnego pliku XML mog pomóc robotowi w dotarciu do podstron witryny.

42 Rozdziaª 4. Bezpªatne wyniki wyszukiwania 42 Programy te mog dziaªa na 2 sposoby: od wewn trz jako dodatek do CMS lub jego cz ±. Šatwiej jest kontrolowa zawarto± generowaej mapy, program mo»e wykorzysta dane, które nie s normalnie publikowane (np. priorytet strony). Przykªadem jest wtyczka do WordPress o nazwie Google XML Sitemaps [3]. z zewn trz podobnie jak robi to robot wyszukiwarki czy uzytkownik przechodz c mi dzy stronami za pomoc linków. Wyniki s zazwyczaj gorszej jako±ci, niektóre podstrony mog si powtarza lub mog wyst powa te, których nie nale»y indeksowa. Dziaªa jednak niezale»nie od tego czy witryna korzysta z jakiego± CMS-u. Przykªadem takiego programu jest SiteMap Generator [63]. Pingowanie W zakresie SEO pingowanie oznacza powiadomienie wyszukiwarki o nowej zawarto±ci do zaindeksowania. Nie gwarantuje to jednak szybkiej indeksacji. Najcz ±ciej pinguje si mapy XML witryny [40, s. 207]. Polega to na wywoªaniu odpowiedniego URL-u z adresem mapy jako parametrerm. Mo»na to zrobi r cznie (wpisujac adres do przegl darki) lub automatycznie. Niektóre CMS-y (np. WordPress) maj t funkcj wbudowan. Generatory pliku robots.txt Plik robots.txt jest umieszczany w gªównym katalogu domeny lub subdomeny. Zawiera on instrukcje dla odwiedzaj cych witryn robotów. Najcz ±ciej sªu»y do wskazywania podstron i plików wyª czonych z indeksowania. Zamiast pliku mo»na równie» stosowa meta tag robots na poszczególnych stronach, który okre±la czy indeksowa stron oraz czy robot powinien pod»a za linkami umieszczonymi na stronie Statystyki i diagnostyka Programy prezentuj ce statystyki dotycz ce strony www s istotne w procesie optymalizacji i pozycjonowania, gdy» pozwalaj na mierzenie skuteczno±ci tych dziaªa«. Statystyki odwiedzin Pozwalaj one na przeprowadzenie bada«typu site-centric Zebrane dane o odwiedzinach pozwalaj zmierzy efekty promocji witryny www. Je±li ruch zostaª wygenerowany za po±rednictwem wyszukiwarek, to mo»na przejrze frazy, które doprowadziªy u»ytkowników na stron. Jest to cenna informacja, gdy» pozwala sprawdzi efekty promocji w wyszukiwarkach i poszuka nowych fraz, na które warto si pozycjonowa. Popularnym i rozbudowanym programem tego typu jest Google Analytics [19]. Statystyki wyszukiwarek Narz dzie propozycji sªów kluczowych Google (ang. Keyword Tool) [21] pozwala na przegl danie statystyk wyszuka«w Google dla wybranych sªów i fraz. Program rozpoznaje tak»e synonimy i proponuje inne sªowa kluczowe. Dla ka»dej frazy podana jest przybli»ona liczba wyszuka«w ci gu miesi ca, konkurencyjno± w wynikach pªatnych i inne zwi zane z tymi danymi parametry.

43 Rozdziaª 4. Bezpªatne wyniki wyszukiwania 43 Narz dzie to potra tak»e wydobywa i ocenia frazy kluczowe ze wskazanej strony www. W odró»nieniu od poprzednich wyników, dane s pogrupowane wg fraz kluczowych. Rysunek 4.1. Fragment listy proponowanych sªów kluczowcyh. ródªo: [21]. Dost p: r. Jeszcze wi cej informacji mo»na znale¹ w Statystykach wyszukiwarki Google [23]. Zapytania s pogrupowane wg kategorii, pokazana jest zmiana liczby wyszuka«w czasie oraz rozªo»enie geograczne u»ytkowników. Mo»na tak»e sprawdzi frazy, których cz stotliwo± wyszukiwania wzrosªa w ostatnim czasie. Monitorowanie pozycji strony w wyszukiwarkach W przypadku promowania du»ej liczby witryn lub sªów kluczowych, r czne sprawdzanie pozycji jest czasochªonne. Dlatego stworzono narz dzia, które robi to automatycznie dla wybranych fraz i dodatkowo mog zapisywa histori zmian pozycji. Narz dzia Google dla webmasterów [20] informuj tak»e o cz stotliwo±ci pojawienia si strony w wynikach dla ka»dej frazy oraz liczbie klikni u»ytkowników. Podgl d strony widzianej przez robota wyszukiwarek Narz dzie to pozwala zdiagnozowa ewentualne problemy zwi zane z indeksowaniem. Wyst puje w ramach narz dzi Google dla webmasterów [20].

44 Rozdziaª 4. Bezpªatne wyniki wyszukiwania Manipulacja wynikami wyszukiwania Du»a konkurencja w wynikach wyszukiwania powoduje,»e niektóre osoby zajmuj ce si pozycjonowaniem korzystaj z metod niedozwolonych przez wyszukiwarki. W literaturze dziaªania te okre±la si jako spam lub black hat SEO. Wykorzystuje si je m.in. do promowania ston zawieraj cych zªo±liwe oprogramowanie (ang. malicious software, malware) [31]. Jest te» szereg metod, które trudno jednoznacznie okre±li jako dozwolone lub nie Metody manipulacji Poni»ej za- Istnieje wiele sposobów na oszukanie robotów odwiedzj cych witryn. prezentowano najbardziej typowe. Strony przej±ciowe (ang. doorway pages) to strony, które s optymalizowane pod k tem wyszukiwarek, ale nie s przeznaczone dla u»ytkownika. Gdy u»ytkownik spróbuje wej± na tak stron, zostanie natychmiast przekierowany na stron docelow. Istnieje kilka technik przekierowania. Robot wyszukiwarki indeksuje strony przej±ciowe, je±li jednak zauwa»y niedozwolone przekierowanie to mo»e j odrzuci [44, s. 185]. Ukryty tekst Tekst na stronie mo»na sformatowa tak, by byª niewidoczny dla u»ytkownika. Bedzie jednak widoczny dla wyszukiwarek. Technika ta pozwala na przekazanie sªów kluczowych, które nie musz si ukªada w sensowny tekst [44, s. 186]. Maskowanie (ang. cloaking) polega na prezentowaniu robotom innej wersji strony, ni» u»ytkownikom. W ten sposób robotowi mo»na przekaza lepiej zoptymalizowan stron, ni» jest w rzeczywisto±ci [44, s. 187]. Rozpoznanie robotów odbywa si najcz ±ciej na podstawie nazwy klienta u»ytkownika (ang. user agent). Maskowanie mo»e by u»yte w dobrej intencji, nie ma jednak pewno±ci jak potraktuj to wyszukiwarki [11, s. 238] Kary ze strony wyszukiwarek Wyszukiwarka mo»e niektóre metody wykry automatycznie. W innym wypadku niedozwolone praktyki ka»dy mo»e zgªosi do Google. B d one rozpatrzone r cznie lub posªu» do usprawnienia algorytmów, które robi to automatycznie [22]. Witryna, na której zostanie rozpoznany spam, mo»e zosta wykluczona z indeksu wyszukiwarki. Nie pojawia si wówczas w wynikach wyszukiwania. Wªa±ciciel witryny www powinien wtedy usun spam z witryny i zgªo±ci j do r cznego rozpatrzenia przez wydawc wyszukiwarki. Je±li to nie pomo»e pozostaje przenie± witryn na now domen [40, s. 373], co wi»e si z rozpocz ciem pozycjonowania od nowa.

45 Rozdziaª 5 Techniki komputerowego przetwarzania tekstu 5.1. Wa»enie sªów Sªowa kluczowe dla danego dokumentu wskazuj o czym on jest i pozwalaj na ªatwiejsze jego wyszukanie. Ich znalezienie jest tak»e punktem wyj±cia w niektórych metodach streszczania tekstu. Wa»enie sªów ma na celu okre±lenie jak istotne s poszczególne sªowa w danym dokumencie. TF-IDF Szeroko stosowan metod jest TF-IDF (ang. Term Frequency - Inverse Document Frequency) [55, 46, s ]. Do obliczenia wagi wykorzystuje ona cz stotliwo± wyst powania sªowa w danym dokumencie i caªej kolekcji. Waga dla sªowa t w dokumencie d wynosi: tf idf t,d = tf t,d log N df t (5.1) Gdzie tf t,d oznacza liczb wyst pie«wyrazu t w dokumencie d, N liczb dokumentów w kolekcji, a df t liczb dokumentów, w których wyst puje sªowo t. Najwy»ej oceniane s wi c sªowa cz sto pojawiaj ce si w danym dokumencie, ale rzadko w pozostaªych. U»ycie historii wyszukiwania u»ytkownika Matsuo [47] opracowaª metod wa»enia sªów kluczowych na podstawie prolu u»ytkownika, a dokªadniej jego historii wyszukiwania. Opiera si ona na znajomo±ci danych sªów dla u»ytkownika, zamiast ich cz stotliwo±ci wyst powania Lematyzacja Lematyacja to proces identykacji formy podstawowej wyrazu. Leksem obejmuje ró»ne formy tego samego wyrazu, np. tworzy, tworzyli, tworz. Lemma (forma podstawowa) to kanoniczna posta leksemu. Dla rzeczownika lemm jest mianownik w liczbie pojedynczej, a dla czasownika bezokolicznik. Dla niektórych wyrazów istnieje kilka form podstawowych, np. cele cel (osi ga cel, celowa ), cela (pomieszczenie). Dawid Weiss i Marcin Miªkowski prowadz projekt Morfologik [60]. Program ten dokonuje analizy morfologicznej, tzn. oprócz formy podstawowej podaje tak»e tagi (znaczniki

46 Rozdziaª 5. Techniki komputerowego przetwarzania tekstu 46 morfologiczne), np. cz ± mowy, przypadek, liczb itp. Program napisany jest w j zyku Java Selekcja zda«wybór najwa»niejszych zda«z tekstu pozwala na stworzenie streszczenia bez konieczno±ci jego rozumienia. Do oceny wykorzystuje si ró»ne cechy dokumentów [10, s. 5]. Typowe metody wymieniono poni»ej. Ocena wa»no±ci sªów W pierwszej kolejno±ci wa»one s sªowa (wszystkie lub tylko niektóre, np. rzeczowniki) w tek±cie wybranym algorytmem, np. tf-idf. Nast pnie sumowana jest waga wszyskich sªów w zdaniu. Do streszczenia traaj zdania o najwy»szych wagach. Pozycja zdania w tek±cie Wybierane s pierwsze zdania z ka»dego akapitu, potem drugie itd., a» zostanie osi gni ta granica streszczenia. Zdania s uªo»one w tej samej kolejno±ci co w oryginalnym tek±cie. Metoda ta wymaga dodatkowej informacji o podziale na akapity. Pozostaªe czynniki Obecno± wyrazów sugeruj cych podsumowanie, obecno± nazw wªasnych, dªugo± zdania itp. Ša«cuchy leksykalne Metoda ta, w przeciwie«stwie do powy»szych, bada zale»no± mi dzy wyrazami, przez co wymaga informacji z Tezaurusa 1. Testy [10, s. 22] wykazaªy te»,»e jest bardziej kosztowna obliczeniowo od pozostaªych metod. Mo»liwe s równie» metody skªadaj ce si z kilku powy»szych Sieci neuronowe Sztuczne sieci neuronowe zalicza si do metod sztucznej inteligencji (ang. Articial Intelligence, AI). S u»ywane do oblicze«numerycznych. Celem mo»e by m.in. klasy- kacja, optymalizacja lub rozpoznawanie wzorców danych wej±ciowych. Ka»dy neuron skªada si z nast puj cych elementów [57, s. 19]: u sygnaªy wej±ciowe, w wagi synaptyczne, y sygnaª wyj±ciowy, v warto± progowa, sygnaª biaªy (ang. bias) = w 0. Sygnaª wyj±ciowy przyjmuje najcz sciej warto± : y = f( N w i u i + v) (5.2) i=1 gdzie f jest funkcj aktywacji, która zwraca najcz ±ciej warto±ci z zakresu <-1,1>. Jest kilka cz sto u»ywanych do tego funkcji [32, s. 14]. W wielowarstwowych sieciach sygnaªy 1 Tezaurus to zbiór semantycznie i hierarchicznie powi zanych terminów.

47 Rozdziaª 5. Techniki komputerowego przetwarzania tekstu 47 wyj±ciowe jednej warstwy stanowi sygnaªy wej±ciowe kolejnej. Poni»ej przedstawiono najprostsze sieci. Perceptron Ten najprostszy model jest u»ywany do klasykacji. Wszystkie sygnaªy s mno»one przez wagi i sumowane. Na wyj±ciu stosuje si funkcj aktywacji o wzorze [57, s. 20] { f(x) = Wagi s zmieniane za pomoc wzoru 1 gdy x 0 1 gdy x<0 (5.3) ŵ(n + 1) = ŵ(n) + ηu(n)[d(n) y(n)] (5.4) gdzie skªadowymi wektowa ŵ s wagi synaptyczne, krok korekcji η jest w przedziale 0 < η < 1, a d(n) to sygnaª wzorcowy, u»ywany do uczenia sieci. Liniowy sumator wa»ony Sumowanie przebiega podobne jak w perceptronie, z tym»e nie wyst puje tutaj sygnaª biaªy. Na wyj±ciu nie ma funkcji aktywacji, sygnaª wyj±ciowy (y) porównywany jest z sygnaªem wzorowym (d) [57, s. 26]. W ten sposób uzyskuje si bª d estymacji (ε) ε (n) = d (n) y (n) (5.5) Wagi dobiera si tak, aby zminimalizowa ten bª d. Adaline Ukªad ten opracowali Widrow i Ho [61], a nazw wzi li od adaptive linear (adaptacyjny liniowy sumator wa»ony). Skªada si on z dwóch cz ±ci [57, s ]: z liniowego sumatora wa»onego z adaptacyjnie korygowanymi wagami, z algorytmu LMS (ang. Least mean squares), który oblicza warto±ci wag. Algorytm LMS jest zdeniowany nast puj co [57, s. 31] ŵ(n + 1) = ŵ(n) + ηu(n)[d(n) ŵ T (n)u(n)] (5.6) Jest to zapis wektorowy. ŵ T oznacza macierz transponowan 2 wektora ŵ. Fragment w nawiasie kwadratowym to bª d estymacji. Parametr η dobiera si z zakresu 0 < η < 2 N k=1 E[(u k(n)) 2 ] (5.7) gdzie E oznacza warto± oczekiwan. 2 Zamienione wiersze z kolumnami

48 Rozdziaª 6 Wymagania stawiane systemowi 6.1. Idea systemu Pozycjonowanie i optymalizacja witryn www obejmuje wiele dziaªa«, z których cz ± zostaªa zautomatyzowana. Istniej jednak elementy, które s sªabo optymalizowane przez narz dzia SEO. Nale»y do nich opis strony, który jest najcz ±ciej tworzony przez pobranie pocz tkowego fragmentu zawarto±ci strony. W przeciwie«stwie do tytuªu, jest tak»e cz sto pomijany przez autorów tekstów. Efekty s widoczne w wynikach wyszukiwania, co ma przeªo»enie na klikni cia. Jak wspomniano w punkcie 3.4.2, sªowa kluczowe wpisane przez wyszukiwark s pogrubione tak»e w opisie. Aby poprawi taki stan rzeczy postanowiono stworzy system do automatycznej optymalizacji opisu stron w witrynie www,»eby lepiej odpowiadaª on u»ywanym przez u»ytkowników sªowom. Wiele witryn jest generowana dynamicznie i jest zarzadzana przez system CMS. Nie ma wi c potrzeby tworzenia caªego systemu do zarz dzania witryn, a jedynie wtyczki (ang. plugin) do CMS. System ten nazwano Thot 1 (wym. tot) Zakres zada«systemu Gªównym zadaniem systemu jest modykowanie opisu stron www, w celu zwi kszenia liczby odwiedzin z wyszukiwarki. Thot powinien w szczególno±ci: rozpoznawa sªowa zawarte w tre±ci witryny, korzysta z danych dotycz cych odwiedzin, w szczególno±ci z wyszukiwarek, optymalizowa opis strony. Thot jest wi c poª czeniem systemu statystycznego i narz dzia do optymalizacji. Powinien on ªatwo integrowa si z ró»nymi systemami zarz dzania tre±ci : nie powinien ingerowa w dziaªanie CMS (poza dziaªaniami dozwolonymi dla rozszerze«), w jego kod i baz danych, powinna by mo»liwo± wstrzymania dziaªania systemu i jego odinstalowania. Zadania, które przejmuje system CMS to: generowanie caªych stron www, obsªuga kont i uprawnie«u»ytkowników, 1 Wg mitologii egipskiej bóg m.in. pisma i skrybów oraz wynalazca hieroglifów [42]

49 Rozdziaª 6. Wymagania stawiane systemowi 49 Dla wi kszej jasno±ci, wymieniono dziaªania, których system nie b dzie wykonywaª: optymalizaja samej tre±ci stron www, dodawanie meta tagów innych ni» opis, ingerowanie w tre± plików robots.txt i mapy witryny w wersji XML, decydowanie o tym, które strony b d indeksowane, a które nie, Thot tworzony jest z my±l o obsªudze j zyka polskiego. Dotyczy to interfejsu u»ytkownika oraz tre±ci umieszczonych w witrynie. Interfejs u»ytkownika Interfejs Thotu jest dost pny przez przegl dark internetow. Je±li interfejs CMS tak»e dost pny jest w ten sposoób, zostan one zintegorwane, co zwi kszy wygod pracy u»ytkownika systemu Przypadki u»ycia Diagram przypadków u»ycia (ang. use case) widoczny na rysunku 6.1 przedstawia gªówne zadania wykonywane w Thocie przez u»ytkowników. Thot Pobierz zoptymalizowany opis strony www Uaktualnij artykuł <<Extend>> Robot Uogólnienie <<Extend>> Dodaj artykuł Pobierz opis strony www Extension Points Artykuł istnieje CMS Klient użytkownika Extension Points Robot uprzywilejowany Usuń artykuł Uogólnienie Przeglądarka internetowa Przekaż dane dotyczące odwiedzin Sprawdź stan systemu Administrator Rysunek 6.1. Diagram przypadków u»ycia. Aktorzy to u»ytkownicy witryny i systemu Thot. S to ludzie i zewn trzne oprogramowanie. Robot Dowolny program komputerowy pobieraj cy stron www, nie b d cy przegl - dark internetow. W szczególno±ci s to roboty indeksuj ce tre± dla wyszukiwarek.

50 Rozdziaª 6. Wymagania stawiane systemowi 50 Przegl darka internetowa Program komputerowy wy±wietlaj cy strony www. Przegl - dark obsªuguje u»ytkownik witryny. Klient u»ytkownika Robot lub przegl darka internetowa. Wywoªuje on czynno±ci Thotu i otrzymuje jego reultaty, jednak nie jest tego ±wiadomy. Nie wie nawet o dziaªaniu Thotu na danej witrynie, podobnie jak systemu CMS. Mo»na si jedynie domy±la istnienia tych systemów na podstawie rezultatów ich dziaªania. CMS Czynno±ci w CMS-ie s dokonywane przez jego u»ytkownika. Je±li CMS obsªuguje ró»ne typy u»ytkowników, tutaj jest to osoba z uprawnieniami do dodawania, edycji lub usuwania artykuªów. Podczas operacji na artykuªach osoby te nie maj bezpo±redniego kontaktu z Thotem, co najwy»ej podgl d informacji dotycz cych jego dziaªania. Administrator Administrator Thotu, najcz ±ciej tak»e systemu CMS Wymagania sprz towe i programowe J zyk programowania wykorzystany do implementacji powinien by szeroko wspierany na platformach hostingowych. Zdecydowano si na PHP, który jest pewnym standarem w zakresie dynamicznego generowania stron. PHP w wersji 5 pozwala na programowanie zorientowane obiektowo. Tak»e baza danych powinna by cz sto wykorzystywana przez systemy CMS, gdy» zakªada si,»e oba systemy mog korzysta ze wspólnej bazy danych. Wybrano relacyjn baz danych MySQL, która cz sto wyst puje w konguracji z PHP. MySQL zapewnia dobr wydajno± oraz wsparcie dla standardu SQL. Aby przyspieszy tworzenie oprogramowania wykorzystano szkielet (ang. framework), który wspiera mapowanie obiektowo-relacyjne (ang. Object-Relational Mapping, ORM). Pozwala to przeksztaªca obiekty j zyka PHP na tablele MySQL wraz z relacjami i vice-versa. Wspomniane wy»ej oprogramowanie jest dost pne za darmo. Istniej tak»e wersje pªatne, ich mo»liwo±ci nie b d jednak konieczne do dziaªania systemu. Kodowanie znaków powinno pozwala na zapis polskich znaków. Wybrano kodowanie UTF-8, które obsªuguje tak»e wiele innych j zyków. Thot powinien da si zainstalowa i u»ywa na przeci tnym serwerze wirtualnym 2, tak jak wiele niedu»ych witryn www. Rozmiar bazy danych wpªywa na szybko± dziaªania Thotu i obci»enie procesora. Dlatego mo»na przyj,»e maksymalna przestrze«dla plikow to 200 MB, a dla bazy danych 150 MB. 2 Zasoby serwera s podzielone na wiele kont (serwerów wirtualnych). Jest to jedna z najta«szych opcji hostingu.

51 Rozdziaª 7 Projekt i implementacja 7.1. Algorytmy systemu Przygotowanie bazy danych Do bazy danych wprowadzono dane o sªowach wystepuj cych w j zyku polskim. U»yto w tym celu sªowników elektronicznych, które opracowaª Jerzy Kazoj [41]. List sªowników podano w tabeli 7.1. Wszystkie one s dost pne na licencji GPL 3 [13]. Tabela 7.1. Sªowniki wykorzystane do budowy bazy danych. Typ sªownika Wersja Odmiana rzeczowników polskich Odmiana czasowników polskich (l.poj.) Odmiana czasowników polskich (l.mn.) Odmiana przymiotników polskich Sªownik rzeczowników odsªownych Sªownik imiesªowów ródªo: opracowanie wªasne. Sªowniki te zawieraj pary sªów odmiana=forma podstawowa lub odwrotnie. Dzi ki temu uzyskano informacje o formie podstawowej sªów, co umo»liwiªo prost lematyzacj. Nie u»yto programu Morfologik 5.2, gdy» wymagaªoby to serwera z obsªug Javy lub przepisania kodu programu do PHP. Podziaª na pliki wg cz ±ci mowy pozwoliª wprowadzi tak»e t informacj. W sumie dane te pozwoliªy zautomatyzowa odmian przez przypadki oraz liczb pojedyncz i mnog, o których pisano w pkt 4.2. Wprowadzono tak»e cz stotliwo± sªów ze sªownika frekwencyjnego [41] tego samego autora. Sªownik ten, w wersji , zostaª opracowany na podstawie korpusu 1 skªadaj cego si z sªów, z czego jest unikalnych. Udost pniony zostaª na licencji Creative Commons BY SA [7]. Cz stotliwo± obliczono na podstawie wzoru f t = n t nk (7.1) gdzie n t oznacza liczb wyst pie«danego sªowa w korpusie, a n k liczb wszystkich wyst pie«wyrazów w tym korpusie. 1 Korpus - zbiór tekstów sªu» cy badaniom lingwistycznym.

52 Rozdziaª 7. Projekt i implementacja 52 Do przetworzenia danych ze sªowników utworzono skrypt PHP, który wczytuje sªowa z plików tekstowych i odpowiednio ª czy dane. Na wyj±ciu tworzony jest plik SQL z instrukcjami umieszczaj cymi dane w bazie Zapis artykuªów Do dziaªania Thot niezb dne s teksty artykuªów (ang. post), których opisy maj by optymalizowane. System pobiera je w trakcie zapisu i uaktualniania artykuªów. Nast pnie tekst jest czyszczony ze zb dnych elementów: tagów HTML, znaków interpunkcyjnych i liczb. Wykorzystano w tym celu funkcje, których autorem jest David R. Nadeau [49] i s udost pnione na licencji BSD [50]. Podczas zapisu sªowa s lematyzowane, je±li w bazie danych znajduje si odno±nik do formy podstawowej. Podczas przetwarzania tekstów pomini to cz sto powtarzaj ce si sªowa. Przyj to, aby pomija te, których cz stotliwo± wyst powania jest wi ksza ni» 1 na (ka»da forma traktowana osobno), czyli ok. 920 sªów Podziaª na zdania Tekst artykuªu trzeba rozbi na zdania, aby móc je oceni i wybra najlepsze. Algorytm przegl da tekst w poszukiwaniu znaków, które mog ko«czy zdanie, czyli kropki, wykrzyknika i znaku zapytania. Jako koniec bie» cego zdania przyjmuje najbli»sze wyst pienie dowolnego z tych znaków. Koniec bie» cego zdania jest pocz tkiem nast pnego. Usuwane s biaªe znaki wyst puj ce mi dzy zdaniami, najcz ±ciej jest to spacja. Zdania dªu»sze ni» 255 znaków s przycinane podczas ich zapisu do bazy danych Odsªona strony Wizyty s gªównym ¹ródªem danych dla Thotu i wyj±ciem dla jego wyników. Na rysunku 7.1 widoczny jest diagram czynno±ci zachodz cych podczas odsªony strony, a dokªadniej konkretnego artykuªu. Zawarte s w nim wszystkie funkcje wywoªywane przez klienta u»ytkownika, które przedstawiono w przypadkach u»ycia 6.3. Sprawdzenie, czy to kolejne odwiedziny odbywa si na podstawie numeru IP komputera u»ytkownika. Wybrano t metod ze wzgl du na jej prostot i brak wpªywu na dziaªanie klienta u»ytkownika. Zaªo»ono,»e czas pomi dzy kolejnymi odsªonami nie powinien przekroczy 30 minut w ramach jednych odwiedzin Wa»enie sªów Ka»dy artykuª ma sªowa wa»one osobno, gdy» jedno sªowo w ró»nych artykuªach mo»e mie mniejsze b d¹ wi ksze znaczenie. Sªowa, dla których oblicza si wagi, pochodz z zapyta«u»ytkowników. Podobnie jak w przypadku artykuªów, s one lematyzowane. Sªowo takie musi wyst powa tak»e w artykule, do którego prowadziªo zapytanie w przeciwnym wypadku jest ono pomijane. Pozostaªe sªowa w artykule, które nie pojawiªy si w»adnym zapytaniu, maj wag 0.

53 Rozdziaª 7. Projekt i implementacja 53 Odebranie żądania pobrania strony Sprawdzenie, czy nowe odwiedziny Zwiększ licznik odsłon dla bieżących odwiedzin kolejna odsłona nowe Określenie typu klienta użytkownika Rejestruj zachowanie przeglądarka robot Rejestruj zdarzenie Sprawdzenie źródła odwiedzin Sprawdzenie, czy robot jest uprzywilejowany Zapisz zapytanie wyszukiwarka Zważ słowa z zapytań i zoptymalizuj opis strony inne źródło uprzywilejowany nieuprzywilejowany Zwróć opis strony Rysunek 7.1. Diagram czynno±ci dla odsªony strony. Do obliczenia wag wykorzystano ukªad Adaline opisany w punkcie 5.4. Na rysunku 7.2 przedstawiono schemat tego ukªadu z przykªadowym zapytaniem marketing w internecie. Po lewej znajduj si sªowa po przetworzeniu artykuªu. Sygnaª wej±ciowy stanowi informacja o wyst powaniu danego sªowa w zapytaniu (u=1) lub jego braku (u=0). Sªowa w zapytaniu s przetwarzane podobnie jak sªowa w artykule. Dlatego nie wyst puje tutaj sªowo w z uwagi na jego du» cz stotliwo± wyst powania, a sªowo internecie zostaªo zamienione na form podstawow internet. Wyznaczenie górnej granicy parametru η we wzorze 5.7 wymaga obliczenia warto±ci oczekiwanej sygnalu wej±ciowego E[(u k (n)) 2 ] = E[u k (n)] = P (u k (n) = 1) (7.2) Rowno± (u k (n)) 2 = u k (n) wynika z wyst powania tutaj tylko waro±ci 0 i 1. u k (n) ma rozkªad zerojedynkowy, st d warto± oczekiwana jest równa prawdopodobie«stwu wyst pienia warto±ci 1. Podstawiajac wzór 7.2 do nierówno±ci 5.7 otrzymujemy 0 < η < 2 N k=1 P (u k(n) = 1) = 2 Q (7.3) gdzie Q oznacza liczb sªów w zapytaniu. Powy»sza równo± wynika z tego,»e na wej±ciu pojawi si Q sygnaªów = 1, a reszta b dzie równa 0. Do oblicze«przyj to ±rodek

54 Rozdziaª 7. Projekt i implementacja 54 marketing u 1 (n)=1 w 1 (n) promocja u 2 (n)=0 prasa u 3 (n)=0 internet u n (n)=1. w 2 (n). w 3 (n) w n (n) w(n + 1)=w(n) + ηε(n)u(n). y(n). (n) d(n). Rysunek 7.2. Ukªad Adaline wa» cy sªowa. ródªo: opracowanie wªasne, na podstawie [57, s. 31] przedziaªu, czyli η = 1. Jako sygnaª wzorcowy (d) wykorzystano informacj o cz stotliwo±ci wyst powania sªowa, obliczon w punkcie Je±li wynosi ona 0, to przyj to Q warto± tak, jakby sªowo wyst powaªo raz. Analogicznie do równania TF-IDF 5.1, u»yto logarytmu, ze wzgl du na du»e ró»nice w cz stotliwo±ci. Pomini to jednak cz ± TF, gdy» wi ksza cz stotliwo± sªowa zwi ksza ju» jego prawdopodobie«stwo wyst pienia w opisie. d(n) = Q 1 log 10 = t=1 ft Q log 10 ft (7.4) Wzór ten w wi kszym stopniu zwi ksza wagi wyrazów o mniejszej cz stotliwo±ci wyst powania. t= Wybór zda«do opisu Pocz tkowo, gdy wagi sªów s zerowe, wybierane s pierwsze zdania z artykuªy, tak, aby nie przekroczy zalecanej dªugo±ci opisu. Dzi ki temu opis wyst puje od samego pocz tku. Po wej±ciu robota nastepuje procedura wyboru zda«. Jest to podyktowane tym,»eby przekaza robotowi jak najbardziej aktualn wersj. Najpierw wa»y si sªowa u»ywaj c algorytmu z pkt Kolejny krok to sumowanie wag sªów w ka»dym zdaniu. Dalej zdania s sortowane wg wagi, poczynaj c od najwy»szej. Podobnie jak w pocz tkowym

55 Rozdziaª 7. Projekt i implementacja 55 etapie, do opisu wybieranych jest tyle zda«, by nie byª on za dªugi. Wybrane zdania s dodawane do opisu w kolejno±ci ich wystepowania w artykule Architektura systemu Schemat systemu 7.3 pokazuje Thot i jego interakcje z otoczeniem. Witryna jest generowana przez CMS, który odbiera» danie pobrania strony od robotów i przegl darek. Mi dzy systemem CMS a Thotem wyst puje adapter, który jest tworzony dla ka»dego CMS-u. Dzi ki temu nie trzeba dostosowywa caªego systemu do danego CMS-u, a tylko maªy fragment. Administrator Baza danych Interfejs CMS CMS Adapter Interfejs Artykuł Opis strony Żądanie Interfejs Thot Thot Zawartość Żądanie Użytkownik Robot Witryna Baza danych Rysunek 7.3. Schemat Thotu i jego otoczenia. Interfejs u»ytkownika jest przekazywany do CMS-a, który go wy±wietla w odpowiednim kontek±cie. Do Thotu przekazywane s artykuªy. Opis strony jest pobierany po powiadomieniu Thotu o» daniu pobrania strony. CMS po uzyskaniu odpowiedzi generuje stron i zwraca j do klienta u»ytkownika. Baza danych mo»e by wspólna lub oddzielna, o ile nie wyst puje konikt nazw tabel. Niektóre CMS-y maj mo»liwo± dodania preksów do nazw tabel, co rozwi zuje ewentualne problemy Oprogramowanie Do zaprojektowania systemu u»yto programu Visual Paradigm for UML. Utworzono w ten sposób przypadki u»ycia, diagram czynno±ci oraz diagramy klas modelu, kontrolerów, poª czenia z CMS-em i klasy do testu. Podczas uruchamiania systemu na lokalnym komputerze (ang. localhost) wykorzystano oprogramowanie WampServer 2.0 [2]. W jego skªad wchodzi serwer Apache , interpreter j zyka PHP oraz baza danych MySQL Te trzy elementy s niezb dne do uruchomienia Thotu, oprogramowania ORM i CMS.

56 Rozdziaª 7. Projekt i implementacja 56 Thot zaimplementowano przez programowanie obiektowe. W celu wygodniejszej obsªugi bazy danych u»yto oprogramowania Doctrine ORM for PHP [9], w wersji 1.2. Jako system CMS wybrano oprogramowanie WordPress [65] w polskiej wersji j zykowej WordPress jest powszechnie u»ywany jako oprgramowanie dla blogów oraz udost pnia mo»liwo± tworzenia rozszerze«z wykorzystaniem API 2 [64] Model danych Jako pierwsze zdeniowano klasy, które odwzorowuj tabele w bazie danych, a ich poª czenia s odpowiednikiem relacji mi dzy tabelami. Pozwoliªo to na wygodn obsªug bazy danych z poziomu j zyka programowania. -id : int -weight : float Weight WordWeight 1..* 0..* Word Weight 1 Word -id : int -wordvalue : string -frequency : float -partofspeech : byte -lemma : int 1..* Queries Words 0..* Query -id : int Query id : int -url : string Reference OuterURL 0..1 Words 1..* Content 1..* 0..* Sentence -id : int -raw : string Description 0..* Sentences 1..* Visit UserVisit -id : int -ip : int -createdat : timestamp -updatedat : timestamp -pageviews : int = 1 1..* Visit User 0..* 1 MadeBy UserAgent -id : short -fullname : string -shortname : string -type : byte User 0..* MadeBy 1 1 Post DigitalizedPost -id : int -cmspostid : int -optimizedat : timestamp 1 Container 0..1 Post 0..1 URL Post 0..* 1 RequestURL InnerURL -id : int -url : string -optimizedat : timestamp URL 1 0..* Indexer 0..* Bot BotVisit -id : int -ip : int -createdat : timestamp -istrigger : boolean Rysunek 7.4. Diagram UML klas modelu. Na rysunku 7.4 widoczny jest diagram przedstawiaj cy klasy i zale»no±ci mi dzy nimi. BotVisit Odwiedziny robotów. Ka»da odsªona jest traktowana jako osobne odwiedziny. istrigger oznacza, czy robot mo»e wywoªywa optymalizacj opisu. Domy±lnie jest to robot Google (googlebot). DigitalizedPost Artykuª, który zostaª przetworzony przez Thot. Zawiera informacj o czasie ostatniej optymalizacji artykuªu. 2 Application Programming Interface interfejs programowania aplikacji, pozwala na komunikacj z innymi programami.

57 Rozdziaª 7. Projekt i implementacja 57 InnerURL Adresy URL w witrynie, które zostaªy wywoªane przez u»ytkownika albo robota, lub te» zostaªy wprowadzone wraz z zapisem artykuªu. OuterURL Adresy URL, z których przyszli u»ytkownicy witryny. Query Zapytania u»ytkowników w formie odwoªa«do sªów. Sentence Zdania pochodz ce z artykuªów w formie surowej (z zachowaniem znaków interpunkyjnych i liczb) oraz w formie odwoªa«do sªów. UserAgent Informacje o kliencie u»ytkownika (przegl darkach i robotach). UserVisit Odwiedziny u»ytkowników z informacj o numerze IP, czasie pierwszej i ostatniej odsªony oraz ich liczbie. Word Zawiera sªowo w formie tekstu, cz stotliwo± wyst powania, informacj o cz ±ci mowy i formie podstawowej (lemma). WordWeight Waga sªowa dla danego artykuªu. Klasy te mo»na podzieli na dwie grupy: odpowiedzialne za przechowywanie zawarto±ci witryny (DigitalizedPost, Sentence, Word i WordWeight) oraz zawieraj cych informacje o odwiedzinach (pozostaªe klasy). Podziaª ten nie jest jednak ±cisªy i ma na celu jedynie lepsze zrozumienie modelu danych. Mimo zadeklarowania atrybutów jako prywatnych, byªy one dost pne poza posiadaj c je klas, w tym dla kontrolerów. Wynika to z dziaªania zastosowanego ORM-u. Baza danych Struktura bazy danych jest taka sama jak diagramu klas, z tym»e pomi dzy klasami z relacjami wiele-do-wielu, wyst puje dodatkowa tabela, która przeksztaªca te relacj na dwie typu jeden-do-wielu. Zoptymalizowano dªugo±ci kluczy i danych w tabelach, gdzie przekroczenie maksymalnej warto±ci byªo maªo prawdopodobne. Zmieniono typ INT na TINYINT lub MEDIUMINT Kontrolery Wi kszo± operacji jest wykonywana w pozostaªych klasach, które operuj na obiektach modelu. Przedstawiono je na rysunku 7.5. RawSentence Przechowuje zdanie w caªo±ci oraz rozbite na pojedyncze sªowa. Receiver Zawiera dane dotycz ce bie» cej wizyty i funkcje do jej obsªugi. Search Zawiera list wyszukiwarek wraz z funkcj do wydobywania zapytania z adresu URL. StringFunctions Zawiera funkcje czyszcz ce tekst i tworz ce zdania do zapisu do bazy danych. Wyznacza tak»e granice zda«. Wywoªuje funkcje opisane w punkcie Weighting Wa»y sªowa dla artykuªu na podstawie zgromadzonych danych, optymalizuje opis i daje mo»liwo± jego pobrania.

58 Rozdziaª 7. Projekt i implementacja 58 Receiver -ip : int -request_uri : string -localhost : string -referer : string -useragent : string -instance : Receiver - construct() +getinstance() : Receiver +makevisit() +getrequesturi() : string -getqueryfromreferrer() : Query -convertip(iparr : string) : int -domain : string -param : string -searches : Search[] Weighting + construct(post : DigitalizedPost) +weightwordsforpost() +optimizedescription() +getdescription() Search - construct(domain : string, param : string) +getquery(url : string) : string StringFunctions +cleantext(text : string) : string +splittext(text : string) : RawSentence [] +getsentenceboundary(text : string, offset : int) : int RawSentence -whole : string -words : string[] + construct(whole : string) Rysunek 7.5. Diagram UML klas kontrolerów Poª czenie z CMS-em Do dziaªania Thotu konieczna jest dwustronna komunikacja z CMS-em. Do tego zadania utworzono osobne klasy widocznene na rysunku 7.6. Wszystkie funkcje, które mo»e wywoªywa CMS, zostaªy zgromadzone w klasie ThotInterface jako statyczne metody. W przypadku WordPressa wskazano kiedy maj by wykonywane okre±lone metody. Bridge ThotInterface +request(post : CMSPost) +savepost(post : CMSPost) +deletepost(post : CMSPost) +getdescription(post : CMSPost) : string +postui(post : CMSPost) +optionsui() <<Interface>> CMSPost +getid() : int +gettitle() : string +getdescription() : string +getcontent() : string +geturls() : string [] -post WPPost - construct(post) +createbyid(post_id : int) : WPPost +createbypost(post) : WPPost Rysunek 7.6. Diagram UML klas poª czenia Thotu z CMS-em. Aby Thot mógª odczyta istotne dla niego dane dotycz ce artykuªu, przekazywany obiekt musi implementowa znany mu interfejs. Thot pobiera dane przez wywoªywanie funkcji zadeklarowanych w interfejsie CMSPost. Dzi ki temu implementacja tego interfejsu (w przykªadzie klasa WPPost) jest niewidoczna dla Thotu i mo»e by dostosowywana do dowolnego CMS-u. Thot dziaªa wi c od wewn trz, podobnie jak wspomniany w punkcie Google XML Sitemaps. Klasa WPPost jest przygotowana specjalnie dla WordPressa. Obiekt tej klasy przechowuje artykuª z systemu WordPress i pobiera z niego dane, które udost pnia przez

59 Rozdziaª 7. Projekt i implementacja 59 zaimplementowne metody interfejsu CMSPost. Metody, które wyst puj w interfejsie CMSPost zwracaj : getid numer ID, na jego podstawie stwierdza si, czy artykuª wyst puje ju» w Thocie. gettitle tytuª, metoda obecnie nie wykorzystywana, potencjalnie przydatna dla kolejnych wersji Thotu. getdescription meta opis, metoda obecnie nie wykorzystywana, j.w. getcontent zawarto±, mo»e by w formie HTML lub zwykªego tekstu. geturls URL-e, pod którymi mo»na znale¹ artykuª. Poniewa» CMSPost jest interfejsem a nie klas 3, mo»liwa jest tak»e jego implementacja przez dziedziczenie klasy artykuªu danego CMS-u (je±li taka wyst puje). Metody zgromadzone w klasie ThotInterface: request wywoªywana podczas pobierania przez u»ytkownika b d¹ robota konkretnego artykuªu. Odsªona strony, na której jest widocznych kilka artykuªów nie powinna wywoªywa tej metody. savepost zapisuje lub uaktualnia tekst artykuªu po jego utworzeniu lub edycji w CMS-ie. deletepost usuwa tekst dotycz cy artykuªu i powi zane z nim dane. getdescription pobiera zoptymalizowany opis danego artykuªu. postui wy±wietla interfejs u»ytkownika z informacjami dotycz cymi danego artykuªu. optionsui wy±wietla interfejs u»ytkownika z ogólnymi informacjami o stanie systemu. Metody te stanowi odzwierciedlenie przypadków u»ycia opisanych w punkcie Testowanie systemu Testowanie z blogiem Podczas tworzenia poª czenia z WordPressem konieczne byªo sprawdzenie poprawno±ci komunikacji obu systemów. Równolegle z implementowaniem Thotu tworzono wtyczk do WordPressa. Sprawdzono, czy odpowiednie funkcje s wywoªywane na zdarzenia zachodz ce w blogu. Zamiast peªnych funkcji Thotu stosowano uproszczone, maj ce sprawdzi zgodno± przekazywanych typów danych. Test ten wykonano na lokalnym komputerze Testowanie algorytmów Test ten wykonano z u»yciem wi kszej ilo±ci danych, aby sprawdzi efektywno± algorytmów. W tabeli 7.2 jest zestawienie ilo±ci zebranych i przetworzonych danych. 3 PHP nie umo»liwia wielokrotngo dziedziczenia klas, mo»liwa jest jednak implementacja wielu interfejsów.

60 Rozdziaª 7. Projekt i implementacja 60 Tabela 7.2. Dane do testów. Dane Liczba Odsªony Odwiedziny robotów 7928 Odwiedziny u»ytkowników 3528 Zapytania 2967 Sªowa w zapytaniach 9029 Wewn trzne adresy URL 8035 Zebranie danych o odsªonach Do witryny [5] o du»ej liczbie odwiedzin z wyszukiwarek wprowadzono prosty skrypt, który zapisywaª dane o ka»dej odsªonie do jednej tabeli w bazie danych. Podobnie jak w modelu danych, utworzono w tym celu klas pokazan na rysunku 7.7 i odpowiadaj c jej tabel w bazie danych. W ten sposób zebrano potrzebne dane bez ryzyka spowolnienia dziaªania witryny i konieczno±ci instalacji Thotu. StatVisits -id : int -ip : int -innerurl : string -outerurl : string -useragent : string -createdat : timestamp Rysunek 7.7. Klasa przechowuj ca dane z odwiedzin. Wprowadzenie danych do Thotu Nast pne kroki prowadzono ju» na lokalnym komputerze z zainstalowanym Thotem. Opracowano skrypt, który symuluje odsªony stron, na podstawie zebranych danych. Konieczne byªo w niektórych miejscach zmienienie kodu, który oznaczono odpowiednim komentarzem. Ze wzgl du na ograniczon pami przeznaczon dla PHP, skrypt wywoªywano kilka razy przetwarzaj c za ka»dym razem kolejn porcj danych. Wybór stron do optymalizacji Kolejny skrypt sprawdzaª liczb wej± z wyszukiwarek dla ka»dego wewn trznego adresu. Zapisano te adresy, dla których liczba wej± wynosiªa co najmniej 10. Pobranie zawarto±ci stron Z wybranych adresów pobrano strony i wyci gni to z nich najwa»niejsz tre±. Do automatycznego pobierania stron u»yto programu WinHTTrack Website Copier [56]. Nast pnie usuni to te strony, które nie posiadaªy konkretnej tre±ci, np. wyniki wyszukiwania w witrynie, lub posiadaªy jej za maªo. W pozostaªych usuni to r cznie zb dny kod i pozostawiono gªówn zawarto±.

61 Rozdziaª 7. Projekt i implementacja 61 Wa»enie sªów W tym etapie wywoªano funkcj wa» c sªowa dla artykuªów, których tre± dodano wcze±niej. Optymalizacja opisów Wa»enie zda«i ich wybór do opisu. Wy±wietlenie wyników Na ko«cu wy±wietlono dwa rodzaje wyników. Pierwsze to niezerowe wagi i odpowiadaj ce im sªowa. Drugie to zdania wybrane do opisu i wszystkie zdania w artykule, wraz z informacj o wadze caªego zdania i jego dªugo±ci. Efekt ko«cowy jest zaprezentowany w zaª czniku B. Wynik W wyniku otrzymano 69 zwa»onych sªów, przy czym niektóre si powtarzaªy w kilku artykuªach. Zoptymalizowano opisy 9 artykuªów. W 6 przypadkach byªo to pojedyncze zdanie, a 4 z nich byªo pierwszym w artykule. Pozostaªe 3 artykuªy miaªy po 2 zdania opisu. Cz ± zbyt dªugich zda«zostaªa odrzucona, mimo najwy»szych wag, zostaªy tak»e przyci te podczas zapisu Test w ±rodowisku produkcyjnym Ostatni test jest poª czeniem dwóch poprzednich. Gotowy system zainstalowano na istniej cym blogu WordPress. Thot dziaªaª poprawnie podczas zapisu artykuªów, wy±wietlania interfejsu u»ytkownika i generowania strony. Pozostalych funkcji nie zdoªano sprawdzi w tym te±cie ze wzgl u na maª liczb odwiedzin Interfejs u»ytkownika Thot po zainstalowaniu dziaªa automatycznie. Warto jednak wiedzie jak wygl - daj efekty jego dziaªania. Poni»ej zamieszczono zrzuty ekranu interfejsu Thotu zainstalowanego w dziaªaj cym blogu WordPress. Na rysunku 7.8 widoczny jest interfejs przeznaczony dla administratora Thotu. Wy±wietla on podsumowanie stanu systemu. Dzi ki temu mo»na zorientowa si na jakim etapie jest optymalizacja caªej witryny. Rysunek 7.8. Interfejs administratora Thotu. Podczas edycji artykulu wy±wietla si opis wygenerowany przez Thot. Przykªad widoczny jest na rysunku 7.9. Podana jest tak»e liczba zda«opisu i jego dªugo±.

62 Rozdziaª 7. Projekt i implementacja 62 Rysunek 7.9. Fragment interfejsu WordPressa widocznego podczas edycji artykuªu. Poª czenie z WordPressem powoduje,»e Thot jest w nim widoczny jako wtyczka. Rysunek 7.10 przedstawia fragment z listy wtyczek, na której widoczny jest Thot. Rysunek Thot na li±cie wtyczek WordPressa Pakiet dystrybucyjny Aby uªatwi dystrybucj i instalacj systemu trzeba przygotowa odpowiedni zestaw oprogramowania, danych i dokumentacji. Poniewa» jest to pierwsza wersja, pomini te zostanie przygotowanie paczki aktualizacyjnej. Pakiet dla osób odpowiedzialnych za SEO Zawiera elementy niezb dne dla dziaªania systemu: pliki Thot (PHP), plik SQL z danymi ze sªowników gotowymi do wprowadzenia do bazy danych, adaptery dla systemów CMS (obecnie tylko dla WordPressa), Doctrine ORM for PHP. Pakiet do dalszego rozwoju (ang. Software Development Kit, SDK) Poza tym co powy»szy pakiet, zawiera dodatkowo: dokumentacj pozostaªego oprogramowania (Doctrine ORM for PHP), pliki ¹ródªowe z danymi (sªowniki), skrypt przetwarzaj cy dane ¹ródªowe.

Audyt SEO. Elementy oraz proces przygotowania audytu. strona

Audyt SEO. Elementy oraz proces przygotowania audytu. strona Audyt SEO Elementy oraz proces przygotowania audytu 1 Spis treści Kim jesteśmy? 3 Czym jest audyt SEO 4 Główne elementy audytu 5 Kwestie techniczne 6 Słowa kluczowe 7 Optymalizacja kodu strony 8 Optymalizacja

Bardziej szczegółowo

przewidywania zapotrzebowania na moc elektryczn

przewidywania zapotrzebowania na moc elektryczn do Wykorzystanie do na moc elektryczn Instytut Techniki Cieplnej Politechnika Warszawska Slide 1 of 20 do Coraz bardziej popularne staj si zagadnienia zwi zane z prac ¹ródªa energii elektrycznej (i cieplnej)

Bardziej szczegółowo

Regulamin Usªugi VPS

Regulamin Usªugi VPS Regulamin Usªugi VPS 1 (Poj cia) Poj cia u»ywane w niniejszym Regulaminie maj znaczenia jak okre±lone w Ÿ1 Regulaminu Ogólnego Usªug Auth.pl Sp. z o.o. oraz dodatkowo jak ni»ej: Wirtualny Serwer Prywatny

Bardziej szczegółowo

Enterprise Test Manager Architektura systemu. Krzysztof Kryniecki Filip Balejko Artur M czka Szymon Seliga Jakub Dziedzina 24 stycze«2009

Enterprise Test Manager Architektura systemu. Krzysztof Kryniecki Filip Balejko Artur M czka Szymon Seliga Jakub Dziedzina 24 stycze«2009 Enterprise Test Manager Architektura systemu Krzysztof Kryniecki Filip Balejko Artur M czka Szymon Seliga Jakub Dziedzina 24 stycze«2009 1 Spis tre±ci 1 Wprowadzenie 4 1.1 Cel........................................

Bardziej szczegółowo

INTERNET - NOWOCZESNY MARKETING

INTERNET - NOWOCZESNY MARKETING STRONA INTERNETOWA TO JUŻ ZBYT MAŁO! INTERNET ROZWIJA SIĘ Z KAŻDYM DNIEM MÓWIMY JUŻ O: SEM Search Engine Marketing, czyli wszystko co wiąże się z marketingiem internetowym w wyszukiwarkach. SEM jest słowem

Bardziej szczegółowo

SEO / SEM PREZENTACJA OFERTY

SEO / SEM PREZENTACJA OFERTY SEO / SEM PREZENTACJA OFERTY 1CONTENT 2 Zajmujemy się marketingiem internetowym. Zdobywaliśmy doświadczenie w znanych firmach pcozycjonerskich oraz agencjach interaktywnych. Wypracowaliśmy własne metody

Bardziej szczegółowo

Lekcja 9 - LICZBY LOSOWE, ZMIENNE

Lekcja 9 - LICZBY LOSOWE, ZMIENNE Lekcja 9 - LICZBY LOSOWE, ZMIENNE I STAŠE 1 Liczby losowe Czasami spotkamy si z tak sytuacj,»e b dziemy potrzebowa by program za nas wylosowaª jak ± liczb. U»yjemy do tego polecenia: - liczba losowa Sprawd¹my

Bardziej szczegółowo

W dobie postępującej digitalizacji zasobów oraz zwiększającej się liczby dostawców i wydawców

W dobie postępującej digitalizacji zasobów oraz zwiększającej się liczby dostawców i wydawców W dobie postępującej digitalizacji zasobów oraz zwiększającej się liczby dostawców i wydawców oferujących dostępy do tytułów elektronicznych, zarówno bibliotekarze jak i użytkownicy coraz większą ilość

Bardziej szczegółowo

Archiwum Prac Dyplomowych

Archiwum Prac Dyplomowych Archiwum Prac Dyplomowych Instrukcja dla studentów Ogólna procedura przygotowania pracy do obrony w Archiwum Prac Dyplomowych 1. Student rejestruje pracę w dziekanacie tej jednostki uczelni, w której pisana

Bardziej szczegółowo

Baza danych - Access. 2 Budowa bazy danych

Baza danych - Access. 2 Budowa bazy danych Baza danych - Access 1 Baza danych Jest to zbiór danych zapisanych zgodnie z okre±lonymi reguªami. W w»szym znaczeniu obejmuje dane cyfrowe gromadzone zgodnie z zasadami przyj tymi dla danego programu

Bardziej szczegółowo

Instalacja. Zawartość. Wyszukiwarka. Instalacja... 1. Konfiguracja... 2. Uruchomienie i praca z raportem... 4. Metody wyszukiwania...

Instalacja. Zawartość. Wyszukiwarka. Instalacja... 1. Konfiguracja... 2. Uruchomienie i praca z raportem... 4. Metody wyszukiwania... Zawartość Instalacja... 1 Konfiguracja... 2 Uruchomienie i praca z raportem... 4 Metody wyszukiwania... 6 Prezentacja wyników... 7 Wycenianie... 9 Wstęp Narzędzie ściśle współpracujące z raportem: Moduł

Bardziej szczegółowo

W zadaniach na procenty wyró»niamy trzy typy czynno±ci: obliczanie, jakim procentem jednej liczby jest druga liczba,

W zadaniach na procenty wyró»niamy trzy typy czynno±ci: obliczanie, jakim procentem jednej liczby jest druga liczba, 2 Procenty W tej lekcji przypomnimy sobie poj cie procentu i zwi zane z nim podstawowe typy zada«. Prosimy o zapoznanie si z regulaminem na ostatniej stronie. 2.1 Poj cie procentu Procent jest to jedna

Bardziej szczegółowo

Firma Informatyczna JazzBIT

Firma Informatyczna JazzBIT Artykuły i obrazy Autor: Stefan Wajda [zwiastun] 10.02.2006. Dodawanie i publikowanie artykułów to najczęstsze zadanie. I chociaż nie jest skomplikowane, może początkujacych wprawiać w zakłopotanie. Trzeba

Bardziej szczegółowo

EDUKARIS - O±rodek Ksztaªcenia

EDUKARIS - O±rodek Ksztaªcenia - O±rodek Ksztaªcenia Zabrania si kopiowania i rozpowszechniania niniejszego regulaminu przez inne podmioty oraz wykorzystywania go w dziaªalno±ci innych podmiotów. Autor regulaminu zastrzega do niego

Bardziej szczegółowo

Nowości w module: BI, w wersji 9.0

Nowości w module: BI, w wersji 9.0 Nowości w module: BI, w wersji 9.0 Copyright 1997-2009 COMARCH S.A. Spis treści Wstęp... 3 Obszary analityczne... 3 1. Nowa kostka CRM... 3 2. Zmiany w obszarze: Księgowość... 4 3. Analizy Data Mining...

Bardziej szczegółowo

Alarm Kent Aura Obuwie Eltkom Firma Gorkan Firma Styrodek Gmina Kęty Meble Pierkiel Stowarzyszenie Miasto i Gmina Kęty XXI Telewizja Kęty

Alarm Kent Aura Obuwie Eltkom Firma Gorkan Firma Styrodek Gmina Kęty Meble Pierkiel Stowarzyszenie Miasto i Gmina Kęty XXI Telewizja Kęty Firma HUGO Paweł Wojewodzic istnieje na rynku usług od 2011 roku, od tego czasu zdołaliśmy wybudować markę kojarzoną z solidnością i profesjonalizmem. Nasi klienci to przede wszystkim małe i średnie firmy,

Bardziej szczegółowo

World Wide Web? rkijanka

World Wide Web? rkijanka World Wide Web? rkijanka World Wide Web? globalny, interaktywny, dynamiczny, wieloplatformowy, rozproszony, graficzny, hipertekstowy - system informacyjny, działający na bazie Internetu. 1.Sieć WWW jest

Bardziej szczegółowo

Formularz rzeczowo-cenowy PAKIET 2

Formularz rzeczowo-cenowy PAKIET 2 Formularz rzeczowo-cenowy PAKIET 2 Lp. Nazwa systemu Opis zadania do wykonania Cena netto 1. Extranet 1. Zapisywanie do bazy nowo dodanych przez redaktorów slajdów w oryginalnym rozmiarze oraz następnie

Bardziej szczegółowo

GEO-SYSTEM Sp. z o.o. GEO-RCiWN Rejestr Cen i Wartości Nieruchomości Podręcznik dla uŝytkowników modułu wyszukiwania danych Warszawa 2007

GEO-SYSTEM Sp. z o.o. GEO-RCiWN Rejestr Cen i Wartości Nieruchomości Podręcznik dla uŝytkowników modułu wyszukiwania danych Warszawa 2007 GEO-SYSTEM Sp. z o.o. 02-732 Warszawa, ul. Podbipięty 34 m. 7, tel./fax 847-35-80, 853-31-15 http:\\www.geo-system.com.pl e-mail:geo-system@geo-system.com.pl GEO-RCiWN Rejestr Cen i Wartości Nieruchomości

Bardziej szczegółowo

MySource Matrix CMS - PROSTY INTERFEJS UŻYTKOWNIKA. INSTRUKCJA ver 1.2

MySource Matrix CMS - PROSTY INTERFEJS UŻYTKOWNIKA. INSTRUKCJA ver 1.2 MySource Matrix CMS - PROSTY INTERFEJS UŻYTKOWNIKA INSTRUKCJA ver 1.2 1 PRZEGLĄDARKA INTERNETOWA Do pracy na systemie MySource Matrix zalecane jest używanie przeglądarki internetowej Mozilla Firefox. Przeglądarkę

Bardziej szczegółowo

ANALIZA NUMERYCZNA. Grzegorz Szkibiel. Wiosna 2014/15

ANALIZA NUMERYCZNA. Grzegorz Szkibiel. Wiosna 2014/15 ANALIZA NUMERYCZNA Grzegorz Szkibiel Wiosna 2014/15 Spis tre±ci 1 Metoda Eulera 3 1.1 zagadnienia brzegowe....................... 3 1.2 Zastosowanie ró»niczki...................... 4 1.3 Output do pliku

Bardziej szczegółowo

System Informatyczny CELAB. Przygotowanie programu do pracy - Ewidencja Czasu Pracy

System Informatyczny CELAB. Przygotowanie programu do pracy - Ewidencja Czasu Pracy Instrukcja obsługi programu 2.11. Przygotowanie programu do pracy - ECP Architektura inter/intranetowa System Informatyczny CELAB Przygotowanie programu do pracy - Ewidencja Czasu Pracy Spis treści 1.

Bardziej szczegółowo

Android. Podstawy tworzenia aplikacji. Piotr Fulma«ski. March 4, 2015

Android. Podstawy tworzenia aplikacji. Piotr Fulma«ski. March 4, 2015 Android Podstawy tworzenia aplikacji Piotr Fulma«ski Instytut Nauk Ekonomicznych i Informatyki, Pa«stwowa Wy»sza Szkoªa Zawodowa w Pªocku, Polska March 4, 2015 Table of contents Framework Jednym z najwarto±ciowszych

Bardziej szczegółowo

Program Google AdSense w Smaker.pl

Program Google AdSense w Smaker.pl Smaker.pl Program Google AdSense w Smaker.pl Pytania i odpowiedzi dotyczące programu Google AdSense Spis treści Czym jest AdSense... 2 Zasady działania AdSense?... 2 Jak AdSense działa w Smakerze?... 3

Bardziej szczegółowo

Pozycjonowanie stron w wyszukiwarkach internetowych. Szansa dla małych i średnich firm na konkurowanie z największymi

Pozycjonowanie stron w wyszukiwarkach internetowych. Szansa dla małych i średnich firm na konkurowanie z największymi Pozycjonowanie stron w wyszukiwarkach internetowych Szansa dla małych i średnich firm na konkurowanie z największymi Podstawowe informacje na temat pozycjonowania Według badań Search Engine Watch 81% internautów

Bardziej szczegółowo

Pracownia internetowa w ka dej szkole (edycja 2004/2005)

Pracownia internetowa w ka dej szkole (edycja 2004/2005) Instrukcja numer SPD3/15_04/Z3 Pracownia internetowa w ka dej szkole (edycja 2004/2005) Opiekun pracowni internetowej cz. 3 Komunikatory internetowe - MS Messenger (PD3) Do czego s u y MSN Messenger? Wi

Bardziej szczegółowo

Chmura obliczeniowa. do przechowywania plików online. Anna Walkowiak CEN Koszalin 2015-10-16

Chmura obliczeniowa. do przechowywania plików online. Anna Walkowiak CEN Koszalin 2015-10-16 Chmura obliczeniowa do przechowywania plików online Anna Walkowiak CEN Koszalin 2015-10-16 1 Chmura, czyli co? Chmura obliczeniowa (cloud computing) to usługa przechowywania i wykorzystywania danych, do

Bardziej szczegółowo

POLITYKA PRYWATNOŚCI SKLEPU INTERNETOWEGO

POLITYKA PRYWATNOŚCI SKLEPU INTERNETOWEGO POLITYKA PRYWATNOŚCI SKLEPU INTERNETOWEGO www.tokyotey.pl 1. Zagadnienia wstępne. 1. Pod pojęciem Serwisu rozumie się stronę internetową znajdującą się pod adresem www.tokyotey.pl wraz z wszelkimi podstronami

Bardziej szczegółowo

NOWE TRENDY REKLAMY ONLINE. - Allbiz Międzynarodowe Centrum E-commerce

NOWE TRENDY REKLAMY ONLINE. - Allbiz Międzynarodowe Centrum E-commerce NOWE TRENDY REKLAMY ONLINE - Allbiz Międzynarodowe Centrum E-commerce PODZIAŁ PREZENTACJI: 1 Potencjał sieci Internet dla rozwoju biznesu. 2 Aktualne sposoby przyciągania klientów przy użyciu globalnej

Bardziej szczegółowo

JAK NESTLE SCHOLLER STOSUJE PLIKI COOKIES ORAZ INNĄ TECHNOLOGIĘ ŚLEDZENIA

JAK NESTLE SCHOLLER STOSUJE PLIKI COOKIES ORAZ INNĄ TECHNOLOGIĘ ŚLEDZENIA JAK NESTLE SCHOLLER STOSUJE PLIKI COOKIES ORAZ INNĄ TECHNOLOGIĘ ŚLEDZENIA Polityka cookies Dziękujemy za odwiedzenie www.zlotysezonznestle.pl ( Strona Internetowa ). Niniejsza polityka plików cookie ma

Bardziej szczegółowo

O autorze 11 O recenzentach 13 Przedmowa 15

O autorze 11 O recenzentach 13 Przedmowa 15 O autorze 11 O recenzentach 13 Przedmowa 15 Rozdzia 1. Wprowadzenie 19 Dla kogo przeznaczona jest ta ksi ka? 20 Plan tworzenia witryny nauczania 20 Krok po kroku korzystanie z ka dego z rozdzia ów 21 Krok

Bardziej szczegółowo

CZEŚĆ I I. TECHNIKUM - PODSTAWOWE INFORMACJE

CZEŚĆ I I. TECHNIKUM - PODSTAWOWE INFORMACJE Ogólny opis zawartości informacji dotyczących kierunków kształcenia. CZEŚĆ I I. TECHNIKUM - PODSTAWOWE INFORMACJE Technikum jest średnią szkołą zawodową przygotowującą uczniów do egzaminu maturalnego oraz

Bardziej szczegółowo

Lekcja 8 - ANIMACJA. 1 Polecenia. 2 Typy animacji. 3 Pierwsza animacja - Mrugaj ca twarz

Lekcja 8 - ANIMACJA. 1 Polecenia. 2 Typy animacji. 3 Pierwsza animacja - Mrugaj ca twarz Lekcja 8 - ANIMACJA 1 Polecenia Za pomoc Baltiego mo»emy tworzy animacj, tzn. sprawia by obraz na ekranie wygl daª jakby si poruszaª. Do animowania przedmiotów i tworzenia animacji posªu» nam polecenia

Bardziej szczegółowo

Instrukcja programu PControl Powiadowmienia.

Instrukcja programu PControl Powiadowmienia. 1. Podłączenie zestawu GSM. Instrukcja programu PControl Powiadowmienia. Pierwszym krokiem w celu uruchomienia i poprawnej pracy aplikacji jest podłączenie zestawu GSM. Zestaw należy podłączyć zgodnie

Bardziej szczegółowo

1. Wprowadzenie do C/C++

1. Wprowadzenie do C/C++ Podstawy Programowania :: Roman Grundkiewicz :: 014 Zaj cia 1 1 rodowisko Dev-C++ 1. Wprowadzenie do C/C++ Uruchomienie ±rodowiska: Start Programs Developments Dev-C++. Nowy projekt: File New Project lub

Bardziej szczegółowo

Szukaj miejsc i wydarzeń pozytywnie nakręconych!

Szukaj miejsc i wydarzeń pozytywnie nakręconych! Szukaj miejsc i wydarzeń pozytywnie nakręconych! Oferta dla partnerów biznesowych Historia Jesteśmy rodzicami i często szukamy sposobu na zorganizowanie czasu naszym dzieciom. Zauważyliśmy, że znalezienie

Bardziej szczegółowo

Co zrobić aby dołączyć do Programu Partnerskiego Ceneo.pl?

Co zrobić aby dołączyć do Programu Partnerskiego Ceneo.pl? OFERTA Spis treści: 1) Jak zacząć? - str.2 2) Dostępne kreacje - str.4 3) Dodawanie kreacji - str.6 4) Kampanie dedykowane - str.16 5) System poleceń - str.17 str. 1 Co zrobić aby dołączyć do Programu

Bardziej szczegółowo

Oferta dla na autorską akcję Commerce PRO, czyli kompleksowe działania polegające na wsparciu sprzedaży przy wykorzystaniu Search Engine Marketing

Oferta dla na autorską akcję Commerce PRO, czyli kompleksowe działania polegające na wsparciu sprzedaży przy wykorzystaniu Search Engine Marketing Oferta dla na autorską akcję Commerce PRO, czyli kompleksowe działania polegające na wsparciu sprzedaży przy wykorzystaniu Search Engine Marketing // Search Engine Marketing Commerce PRO to autorskie rozwiązanie

Bardziej szczegółowo

Analiza wydajno±ci serwera openldap

Analiza wydajno±ci serwera openldap Analiza wydajno±ci serwera openldap Autor: Tomasz Kowal 13 listopada 2003 Wst p Jako narz dzie testowe do pomiarów wydajno±ci i oceny konguracji serwera openldap wykorzystano pakiet DirectoryMark w wersji

Bardziej szczegółowo

Numer obszaru: 8 E-learning w szkole - wykorzystanie platform edukacyjnych w pracy szkoły

Numer obszaru: 8 E-learning w szkole - wykorzystanie platform edukacyjnych w pracy szkoły Numer obszaru: 8 E-learning w szkole - wykorzystanie platform edukacyjnych w pracy szkoły Temat szkolenia: Zastosowania e-learningu na przykładzie platformy Moodle w nauczaniu różnych przedmiotów SZCZEGÓŁOWY

Bardziej szczegółowo

obsług dowolnego typu formularzy (np. formularzy ankietowych), pobieranie wzorców formularzy z serwera centralnego,

obsług dowolnego typu formularzy (np. formularzy ankietowych), pobieranie wzorców formularzy z serwera centralnego, Wstp GeForms to program przeznaczony na telefony komórkowe (tzw. midlet) z obsług Javy (J2ME) umoliwiajcy wprowadzanie danych według rónorodnych wzorców. Wzory formularzy s pobierane z serwera centralnego

Bardziej szczegółowo

OFERTA PERFORMANCE MARKETINGU. KERRIS performance - Efektywność ponad wszystko

OFERTA PERFORMANCE MARKETINGU. KERRIS performance - Efektywność ponad wszystko OFERTA PERFORMANCE MARKETINGU KERRIS performance - Efektywność ponad wszystko O nas 2 1 2 Efektywność ponad W skrócie: wszystko Nie uznajemy kompromisów i nie zadowalamy się średnimi wynikami. Naszym celem

Bardziej szczegółowo

Wyszukiwanie i Przetwarzanie Informacji WWW

Wyszukiwanie i Przetwarzanie Informacji WWW Wyszukiwanie i Przetwarzanie Informacji WWW Ekonomiczne aspekty WWW: (1) reklamy wyszukiwarkowe Marcin Sydow PJWSTK Marcin Sydow (PJWSTK) Wyszukiwanie i Przetwarzanie Informacji WWW 1 / 30 Plan tego wykªadu

Bardziej szczegółowo

Korzystanie z mediów mobilnych i stosunek do nich. Polska

Korzystanie z mediów mobilnych i stosunek do nich. Polska Warszawa, 20 października 2010 Exposure research Korzystanie z mediów mobilnych i stosunek do nich Polska Spis treści Metodologia Kim są użytkownicy mediów mobilnych? Jakie są zalety korzystania z mediów

Bardziej szczegółowo

1. Informacje ogólne.

1. Informacje ogólne. Polityka prywatności (Pliki Cookies) 1. Informacje ogólne. Lęborskie Centrum Kultury Fregata 1. Operatorem Serwisu www.lck-fregata.pl jest L?borskie Centrum Kultury "Fregata" z siedzib? w L?borku (84-300),

Bardziej szczegółowo

System kontroli wersji SVN

System kontroli wersji SVN System kontroli wersji SVN Co to jest system kontroli wersji Wszędzie tam, gdzie nad jednym projektem pracuje wiele osób, zastosowanie znajduje system kontroli wersji. System, zainstalowany na serwerze,

Bardziej szczegółowo

Bolączki międzynarodowego systemu - jak z tego korzystać?

Bolączki międzynarodowego systemu - jak z tego korzystać? Bolączki międzynarodowego systemu - jak z tego korzystać? - zdalne badanie na użytkownikach Case study: Miles and More O Miles&More Zrobiliśmy badanie za pomocą Uxerii Miles&More to system lojalnościowy

Bardziej szczegółowo

Platforma do obsługi zdalnej edukacji

Platforma do obsługi zdalnej edukacji Andrzej Krzyżak. Platforma do obsługi zdalnej edukacji Projekt platformy e-learningowej wykonanej w ramach pracy magisterskiej obejmował stworzenie w pełni funkcjonalnego, a zarazem prostego i intuicyjnego

Bardziej szczegółowo

Sklep Internetowy - OS Commerce

Sklep Internetowy - OS Commerce Sklep Internetowy - OS Commerce Prezentacja powstała do celów edukacyjnych. Arkadiusz Chmielewski -Student I roku Informatyki Spis treści : Czym jest OS COMMERCE? Funkcje administracyjne sklepu int. Możliwości

Bardziej szczegółowo

Technologie Informacyjne

Technologie Informacyjne Technologie Informacyjne Wykªad 6 Paweª Witkowski MIM UW Wiosna 2013 P. Witkowski (MIM UW) Technologie Informacyjne Wiosna 2013 1 / 18 HTML HyperText Markup Language J zyk oparty na znacznikach Opisuje

Bardziej szczegółowo

netsprint Oferta 360 stopni artur.banach@netsprint.eu 1

netsprint Oferta 360 stopni artur.banach@netsprint.eu 1 netsprint Oferta 360 stopni artur.banach@netsprint.eu 1 Gdzie jesteśmy Polska (Adkontekst.pl & 6 innych sieci) Ukraina (Adpower.com.ua) Dania (Openadex.com) Litwa, Łotwa (Textads) Norwegia (Adpower) Bułgaria,

Bardziej szczegółowo

Z pełną wersją książki możesz zapoznać się na tej stronie: http://reklamawinternecie.org/poradnik

Z pełną wersją książki możesz zapoznać się na tej stronie: http://reklamawinternecie.org/poradnik Niniejszy plik PDF jest skróconym przewodnikiem po książce Reklama w Internecie praktyczny poradnik autorstwa Artura Kosińskiego. Z pełną wersją książki możesz zapoznać się na tej stronie: http://reklamawinternecie.org/poradnik

Bardziej szczegółowo

Skuteczne sposoby budowania ruchu w oparciu o SEM/SEO. - Karol Wnukiewicz

Skuteczne sposoby budowania ruchu w oparciu o SEM/SEO. - Karol Wnukiewicz Skuteczne sposoby budowania ruchu w oparciu o SEM/SEO - Karol Wnukiewicz Pino Brunch - 26 marca 2009 Agenda Wstęp SEM a SEO Strategie i założenia Wybór słów kluczowych Techniczne aspekty budowy strony

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie do programowania www

Wprowadzenie do programowania www Wprowadzenie do programowania www Niezbędne elementy klient kontra programista Internet Przeglądarka Wyszukiwarka Szybki Internet Hosting Domena Program graficzny (projekt) Klient FTP Edytor HTML CMS Przeglądarki

Bardziej szczegółowo

Poniżej instrukcja użytkowania platformy

Poniżej instrukcja użytkowania platformy Adres dostępowy: http://online.inter-edukacja.wsns.pl/ Poniżej instrukcja użytkowania platformy WYŻSZA SZKOŁA NAUK SPOŁECZNYCH z siedzibą w Lublinie SZKOLENIA PRZEZ INTERNET Instrukcja użytkowania platformy

Bardziej szczegółowo

INTERAKTYWNA APLIKACJA MAPOWA MIASTA RYBNIKA INSTRUKCJA OBSŁUGI

INTERAKTYWNA APLIKACJA MAPOWA MIASTA RYBNIKA INSTRUKCJA OBSŁUGI INTERAKTYWNA APLIKACJA MAPOWA MIASTA RYBNIKA INSTRUKCJA OBSŁUGI Spis treści Budowa okna aplikacji i narzędzia podstawowe... 4 Okno aplikacji... 5 Legenda... 5 Główne okno mapy... 5 Mapa przeglądowa...

Bardziej szczegółowo

Sposoby wyszukiwania multimedialnych zasobów w Internecie

Sposoby wyszukiwania multimedialnych zasobów w Internecie Sposoby wyszukiwania multimedialnych zasobów w Internecie Lidia Derfert-Wolf Biblioteka Główna Uniwersytetu Technologiczno-Przyrodniczego w Bydgoszczy e-mail: lidka@utp.edu.pl III seminarium z cyklu INFOBROKER:

Bardziej szczegółowo

Sposoby analizy i interpretacji statystyk strony WWW.

Sposoby analizy i interpretacji statystyk strony WWW. Sposoby analizy i interpretacji statystyk strony WWW. Jak oceniać sprzedaŝ przez WWW? Grzegorz Skiera, Łukasz PraŜmowski grzegorz.skiera@cyberstudio.pl lukasz.prazmowski@cyberstudio.pl O czym powiemy?

Bardziej szczegółowo

Zacznij zarabiać z programem partnerskim iparts.pl!

Zacznij zarabiać z programem partnerskim iparts.pl! Zacznij zarabiać z programem partnerskim iparts.pl! Dołącz do Programu Partnerskiego iparts.pl! Polecaj sklep internetowy iparts.pl swoim klientom i zarabiaj na ich transakcjach! iparts Program Partnerski

Bardziej szczegółowo

Oferta. Przedmiot: System odczytu, transmisji i archiwizacji danych z ciepłomierzy i wodomierzy.

Oferta. Przedmiot: System odczytu, transmisji i archiwizacji danych z ciepłomierzy i wodomierzy. Oferent: FlowService Adresat: Oferta Przedmiot: System odczytu, transmisji i archiwizacji danych z ciepłomierzy i wodomierzy. Warszawa, lipiec 2006 Wstęp Przedmiotem niniejszej oferty jest wdrożenie systemu

Bardziej szczegółowo

Konfiguracja historii plików

Konfiguracja historii plików Wielu producentów oprogramowania oferuje zaawansowane rozwiązania do wykonywania kopii zapasowych plików użytkownika czy to na dyskach lokalnych czy w chmurze. Warto jednak zastanowić się czy instalacja

Bardziej szczegółowo

Instrukcja obsługi Norton Commander (NC) wersja 4.0. Autor: mgr inż. Tomasz Staniszewski

Instrukcja obsługi Norton Commander (NC) wersja 4.0. Autor: mgr inż. Tomasz Staniszewski Instrukcja obsługi Norton Commander (NC) wersja 4.0 Autor: mgr inż. Tomasz Staniszewski ITM Zakład Technologii Maszyn, 15.10.2001 2 1.Uruchomienie programu Aby uruchomić program Norton Commander standardowo

Bardziej szczegółowo

Ranking grup witryn i witryn niezgrupowanych według zasięgu miesięcznego

Ranking grup witryn i witryn niezgrupowanych według zasięgu miesięcznego Informacja prasowa 28 czerwca 2013 Wyniki Megapanel PBI/Gemius za kwiecień 2013 Polskie Badania Internetu Sp. z o.o. (PBI) i firma badawcza Gemius SA, współpracujące w zakresie realizacji badania Megapanel

Bardziej szczegółowo

E-commerce dofollow list

E-commerce dofollow list E-commerce dofollow list Lista zawiera 5 adresów stron, które można wykorzystać do promocji sklepów internetowych. Została ona udostępniona użytkownikom serwisu http://www.seostation.pl/ Sugerujemy wykorzystanie

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Marketing internetowy

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Marketing internetowy Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Marketing internetowy Dr Leszek Gracz Uniwersytet Szczeciński 25 marca 2015 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY WWW.UNIWERSYTET-DZIECIECY.PL O czym dzisiaj będziemy mówić

Bardziej szczegółowo

Produkt finalny projektu Przedsiębiorcze szkoły jest dostępny na portalu projektu www.przedsiebiorczeszkoly.pl.

Produkt finalny projektu Przedsiębiorcze szkoły jest dostępny na portalu projektu www.przedsiebiorczeszkoly.pl. Dostęp do pakietu innowacyjnych narzędzi edukacyjnych do nauczania podstaw przedsiębiorczości i ekonomii w praktyce w szkołach ponadgimnazjalnych stworzonych w ramach projektu Przedsiębiorcze szkoły W

Bardziej szczegółowo

http://www.microsoft.com/poland/technet/article/art0087_01.mspx

http://www.microsoft.com/poland/technet/article/art0087_01.mspx Strona 1 z 5 Kliknij tutaj, aby zainstalować program Silverlight Polska Zmień Wszystkie witryny firmy Microsoft Szukaj w witrynach Microsoft.com Prześlij zapytanie Strona główna TechNet Produkty i technologie

Bardziej szczegółowo

netsprint Firma i produkty artur.banach@netsprint.eu 1

netsprint Firma i produkty artur.banach@netsprint.eu 1 netsprint Firma i produkty artur.banach@netsprint.eu 1 Oferta artur.banach@netsprint.eu 2 Sieć kontekstowo-behawioralna Adkontekst największa polska sieć reklamy kontekstowej umożliwiająca emisję reklam

Bardziej szczegółowo

Użytkowanie elektronicznego dziennika UONET PLUS.

Użytkowanie elektronicznego dziennika UONET PLUS. Użytkowanie elektronicznego dziennika UONET PLUS. Po wejściu na stronę https://uonetplus.vulcan.net.pl/bialystok i zalogowaniu się na swoje konto (przy użyciu adresu e-mail podanego wcześniej wychowawcy

Bardziej szczegółowo

POLITECHNIKA WROCŠAWSKA WYDZIAŠ ELEKTRONIKI PRACA DYPLOMOWA MAGISTERSKA

POLITECHNIKA WROCŠAWSKA WYDZIAŠ ELEKTRONIKI PRACA DYPLOMOWA MAGISTERSKA POLITECHNIKA WROCŠAWSKA WYDZIAŠ ELEKTRONIKI Kierunek: Specjalno± : Automatyka i Robotyka (AIR) Robotyka (ARR) PRACA DYPLOMOWA MAGISTERSKA Podatny manipulator planarny - budowa i sterowanie Vulnerable planar

Bardziej szczegółowo

21-22 października 2010, hotel Marriott, Warszawa OFERTA. dla sponsorów partnerów wystawców reklamodawców

21-22 października 2010, hotel Marriott, Warszawa OFERTA. dla sponsorów partnerów wystawców reklamodawców 21-22 października 2010, hotel Marriott, Warszawa OFERTA dla sponsorów partnerów wystawców reklamodawców Kongres Badaczy Rynku i Opinii Kongres organizowany przez Polskie Towarzystwo Badaczy Rynku i Opinii

Bardziej szczegółowo

Marketing w wyszukiwarkach, wyniki organiczne i sponsorowane

Marketing w wyszukiwarkach, wyniki organiczne i sponsorowane Marketing w wyszukiwarkach, wyniki organiczne i sponsorowane 1 Strona wyników wyszukiwania (SERP) Strona wyników wyszukiwania to dwa obszary: PPC i SEO. Tworzą one jeden ekosystem i są współzależne, mimo,

Bardziej szczegółowo

Wyszukiwanie i Przetwarzanie Informacji WWW

Wyszukiwanie i Przetwarzanie Informacji WWW Wyszukiwanie i Przetwarzanie Informacji WWW Wprowadzenie Marcin Sydow Web Mining Lab, PJWSTK Marcin Sydow (Web Mining Lab, PJWSTK) Wyszukiwanie i Przetwarzanie Informacji WWW 1 / 19 Prowadz cy Organizacja

Bardziej szczegółowo

Sieci komputerowe cel

Sieci komputerowe cel Sieci komputerowe cel współuŝytkowanie programów i plików; współuŝytkowanie innych zasobów: drukarek, ploterów, pamięci masowych, itd. współuŝytkowanie baz danych; ograniczenie wydatków na zakup stacji

Bardziej szczegółowo

Orange Mobile Exposure 2010 - Polacy lubią mobilne media

Orange Mobile Exposure 2010 - Polacy lubią mobilne media Orange Mobile Exposure 2010 - Polacy lubią mobilne media Polacy znacznie częściej niż użytkownicy mobilnego internetu w innych krajach europejskich wyszukują informacje za pomocą telefonu komórkowego,

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie nr 1 Projekt Podstawy In»ynierii Oprogramowania, Wydziaª Elektryczny

Sprawozdanie nr 1 Projekt Podstawy In»ynierii Oprogramowania, Wydziaª Elektryczny Sprawozdanie nr 1 Projekt Podstawy In»ynierii Oprogramowania, Wydziaª Elektryczny Artur Skonecki Mikoªaj Kowalski Marcin Wartecz-Wartecki Prowadz cy: mgr in». Adam Srebro Wygenerowano: 23 marca 2010 Spis

Bardziej szczegółowo

Edyta Juszczyk. Akademia im. Jana Dªugosza w Cz stochowie. Lekcja 1Wst p

Edyta Juszczyk. Akademia im. Jana Dªugosza w Cz stochowie. Lekcja 1Wst p Lekcja 1 Wst p Akademia im. Jana Dªugosza w Cz stochowie Baltie Baltie Baltie jest narz dziem, które sªu»y do nauki programowania dla dzieci od najmªodszych lat. Zostaª stworzony przez Bohumira Soukupa

Bardziej szczegółowo

KLASYCZNE ZDANIA KATEGORYCZNE. ogólne - orzekaj co± o wszystkich desygnatach podmiotu szczegóªowe - orzekaj co± o niektórych desygnatach podmiotu

KLASYCZNE ZDANIA KATEGORYCZNE. ogólne - orzekaj co± o wszystkich desygnatach podmiotu szczegóªowe - orzekaj co± o niektórych desygnatach podmiotu ➏ Filozoa z elementami logiki Na podstawie wykªadów dra Mariusza Urba«skiego Sylogistyka Przypomnij sobie: stosunki mi dzy zakresami nazw KLASYCZNE ZDANIA KATEGORYCZNE Trzy znaczenia sªowa jest trzy rodzaje

Bardziej szczegółowo

Zastosowania matematyki

Zastosowania matematyki Zastosowania matematyki Monika Bartkiewicz 1 / 126 ...czy«cie dobrze i po»yczajcie niczego si nie spodziewaj c(šk. 6,34-35) Zagadnienie pobierania procentu jest tak stare jak gospodarka pieni»na. Procent

Bardziej szczegółowo

Zdalne odnawianie certyfikatów do SWI

Zdalne odnawianie certyfikatów do SWI Zdalne odnawianie certyfikatów do SWI Instrukcja użytkownika Wersja 1.0 Strona 1 Spis treści Wstęp... 3 Dostęp do systemu... 4 Wymagania systemowe... 5 Instalacja certyfikatu użytkownika... 8 Sprawdzenie

Bardziej szczegółowo

Wst p do informatyki. Systemy liczbowe. Piotr Fulma«ski. 21 pa¹dziernika 2010. Wydziaª Matematyki i Informatyki, Uniwersytet Šódzki, Polska

Wst p do informatyki. Systemy liczbowe. Piotr Fulma«ski. 21 pa¹dziernika 2010. Wydziaª Matematyki i Informatyki, Uniwersytet Šódzki, Polska Wst p do informatyki Systemy liczbowe Piotr Fulma«ski Wydziaª Matematyki i Informatyki, Uniwersytet Šódzki, Polska 21 pa¹dziernika 2010 Spis tre±ci 1 Liczby i ich systemy 2 Rodzaje systemów liczbowych

Bardziej szczegółowo

Podstawa programowa kształcenia ogólnego informatyki w gimnazjum

Podstawa programowa kształcenia ogólnego informatyki w gimnazjum 1 Podstawa programowa kształcenia ogólnego informatyki w gimnazjum Obowiązująca podstawa programowa nauczania informatyki w gimnazjum, w odniesieniu do propozycji realizacji tych zagadnień w podręcznikach

Bardziej szczegółowo

Pentagon Research, ul. Świdnicka 21-23, 50-066 Wrocław, tel. (71) 774 78 40, fax. (71) 784 45 41 www.pentagon-research.com,

Pentagon Research, ul. Świdnicka 21-23, 50-066 Wrocław, tel. (71) 774 78 40, fax. (71) 784 45 41 www.pentagon-research.com, 2 O AUTORACH Pentagon Research to agencja badawcza obecna na polskim rynku od 2006 roku. Zespół Pentagon Research specjalizuje się między innymi w ilościowych i jakościowych badaniach marketingowych w

Bardziej szczegółowo

Technologie internetowe Internet technologies Forma studiów: Stacjonarne Poziom kwalifikacji: I stopnia. Liczba godzin/tydzień: 2W, 2L

Technologie internetowe Internet technologies Forma studiów: Stacjonarne Poziom kwalifikacji: I stopnia. Liczba godzin/tydzień: 2W, 2L Nazwa przedmiotu: Kierunek: Informatyka Rodzaj przedmiotu: moduł specjalności obowiązkowy: Sieci komputerowe Rodzaj zajęć: wykład, laboratorium Technologie internetowe Internet technologies Forma studiów:

Bardziej szczegółowo

1. Wprowadzenie do C/C++

1. Wprowadzenie do C/C++ Podstawy Programowania - Roman Grundkiewicz - 013Z Zaj cia 1 1 rodowisko Dev-C++ 1. Wprowadzenie do C/C++ Uruchomienie ±rodowiska: Start Programs Developments Dev-C++. Nowy projekt: File New Project lub

Bardziej szczegółowo

POZYCJONOWANIE STRON INTERNETOWYCH (SEO)

POZYCJONOWANIE STRON INTERNETOWYCH (SEO) POZYCJONOWANIE STRON INTERNETOWYCH (SEO) Nasza oferta różni się od ofert innych firm pozycjonujących. W Polsce firmy pozycjonujące strony przygotowują zestaw słów kluczowych pod które przygotowują pozycjonowanie.

Bardziej szczegółowo

Instrukcja Obsługi STRONA PODMIOTOWA BIP

Instrukcja Obsługi STRONA PODMIOTOWA BIP Instrukcja Obsługi STRONA PODMIOTOWA BIP Elementy strony podmiotowej BIP: Strona podmiotowa Biuletynu Informacji Publicznej podzielona jest na trzy części: Nagłówek strony głównej Stopka strony podmiotowej

Bardziej szczegółowo

Zobacz to na własne oczy. Przyszłość już tu jest dzięki rozwiązaniu Cisco TelePresence.

Zobacz to na własne oczy. Przyszłość już tu jest dzięki rozwiązaniu Cisco TelePresence. Informacje dla kadry zarządzającej Zobacz to na własne oczy. Przyszłość już tu jest dzięki rozwiązaniu Cisco TelePresence. 2010 Cisco i/lub firmy powiązane. Wszelkie prawa zastrzeżone. Ten dokument zawiera

Bardziej szczegółowo

Wpisany przez Piotr Klimek Wtorek, 11 Sierpień 2009 22:36 - Zmieniony Poniedziałek, 03 Czerwiec 2013 03:55

Wpisany przez Piotr Klimek Wtorek, 11 Sierpień 2009 22:36 - Zmieniony Poniedziałek, 03 Czerwiec 2013 03:55 Na początku PHP było przystosowane do programowania proceduralnego. Możliwości obiektowe wprowadzono z językiem C++ i Smalltalk. Obecnie nowy sposób programowania występuje w większości językach wysokopoziomowych

Bardziej szczegółowo

Jak usprawnić procesy controllingowe w Firmie? Jak nadać im szerszy kontekst? Nowe zastosowania naszych rozwiązań na przykładach.

Jak usprawnić procesy controllingowe w Firmie? Jak nadać im szerszy kontekst? Nowe zastosowania naszych rozwiązań na przykładach. Jak usprawnić procesy controllingowe w Firmie? Jak nadać im szerszy kontekst? Nowe zastosowania naszych rozwiązań na przykładach. 1 PROJEKTY KOSZTOWE 2 PROJEKTY PRZYCHODOWE 3 PODZIAŁ PROJEKTÓW ZE WZGLĘDU

Bardziej szczegółowo

PERSON Kraków 2002.11.27

PERSON Kraków 2002.11.27 PERSON Kraków 2002.11.27 SPIS TREŚCI 1 INSTALACJA...2 2 PRACA Z PROGRAMEM...3 3. ZAKOŃCZENIE PRACY...4 1 1 Instalacja Aplikacja Person pracuje w połączeniu z czytnikiem personalizacyjnym Mifare firmy ASEC

Bardziej szczegółowo

Regulamin korzystania z Systemu invooclip przez Adresata i Odbiorcę

Regulamin korzystania z Systemu invooclip przez Adresata i Odbiorcę Krajowa Izba Rozliczeniowa S.A. Regulamin korzystania z Systemu invooclip przez Adresata i Odbiorcę Wersja 1.0 Krajowa Izba Rozliczeniowa S.A. Strona 1 z 6 1. Postanowienia ogólne i definicje 1. Niniejszy

Bardziej szczegółowo

e-promocja agroturystyki. Szanse, praktyczne możliwości, problemy

e-promocja agroturystyki. Szanse, praktyczne możliwości, problemy e-promocja agroturystyki. Szanse, praktyczne możliwości, problemy Krzysztof Stepaniuk Katedra Turystyki i Rekreacji 17.03.2010 Plan wystąpienia Istota e-promocji; Rola sieci WWW w promowaniu działalności

Bardziej szczegółowo

Strona wizytówka od 400 zł

Strona wizytówka od 400 zł Strona wizytówka od 400 zł Oferta z dnia 21.01.2010 Prosta strona zawierająca podstawowe informacje o firmie oraz jej ofercie. Pozwala ona klientom na odnalezienie firmy w sieci, zapoznanie się z jej ofertą,

Bardziej szczegółowo