Why should family doctors prescribe procognitive agents more frequently?

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Why should family doctors prescribe procognitive agents more frequently?"

Transkrypt

1 Why should family doctors prescribe procognitive agents more frequently? Dlaczego lekarze rodzinni powinni częściej wypisywać leki prokognitywne? Jakub Paliga acetylcholinesterase memantyna Samodzielny Starzenie się społeczeństwa sprawia, że mamy do czynienia, jako lekarze, z coraz liczniejszą grupą pacjentów w wieku podeszłym. Co za tym idzie, spotykamy coraz częściej pacjentów z zaburzeniami funkcji poznawczych, od łagodnych zaburzeń aż do ciężkiego otępienia. Jedynie częściowo pogorszenie funkcji poznawczych można tłumaczyć fizjologicznym starzeniem się, w większości przypadków jest ono objawem choroby mózgu lub też ogólnoustrojowej. Rozróżnienie typu etiologicznego otępienia jest niezbędne dla wyboru adekwatnego postępowania niefarmakologicznego i zastosowania leków. Lekarze rodzinni, z racji specyfiki swojej pracy, mają najczęstszy kontakt z pacjentami w wieku podeszłym. Oni także zwykle decydują o podjęciu odpowiedniej diagnostyki i ewentualnym skierowaniu do specjalisty. Bardzo często też to właśnie lekarz rodzinny podejmuje decyzję o włączeniu leczenia, zwłaszcza jeśli dostępność konsultacji specjalisty jest utrudniona, niedołężność bądź brak współpracy uniemożliwiają pacjentowi opuszczenie miejsca zamieszkania. Ważne więc, by także lekarze rodzinni potrafili postawić diagnozę, dokonać ogólnego klinicznego różnicowania i zastosować leki zgodnie z współczesną wiedzą. Otępienie jest zespołem spowodowanym chorobą mózgu, zwykle o charakterze przewlekłym lub postępującym, w którym zaburzone są takie wyższe funkcje korowe (funkcje poznawcze), jak pamięć, myślenie, orientacja, rozumienie, liczenie, zdolność uczenia się, język i ocena 1. Rozpoznanie otępienia może być postawione, jeśli spełnione są następujące warunki 2 : 1. Stwierdza się występowanie zarówno: a) zaburzeń pamięci (najwyraźniejsze w zakresie uczenia się nowych informacji), jak i b) zaburzeń innych funkcji poznawczych (osądu, myślenia, planowania, organizowania, ogólnego przetwarzania informacji), które uległy pogorszeniu w stosunku do wcześniejszego wyższego poziomu, w obu przypadkach w stopniu powodującym zaburzenia funkcjonowania w zakresie codziennego życia. Istnienie tych zaburzeń jest udokumentowane rzetelnym wywiadem od osób z najbliższego otoczenia chorego i, PROBLEMY MEDYCYNY RODZINNEJ, 35

2 w miarę możliwości, wynikami badania neuropsychologicznego lub ilościowymi metodami oceny procesów poznawczych. 2. Zachowana jest świadomość otoczenia, tj. brak przymglenia świadomości (definiowanego jako zmniejszona jasność rozpoznawania otoczenia z mniejszą zdolnością koncentracji, podtrzymywania i przemieszczania uwagi) przynajmniej przez czas niezbędny dla stwierdzenia występowania zaburzeń funkcji poznawczych. W przypadku nawarstwienia się epizodów zaburzeń świadomości (delirium) rozpoznanie otępienia należy odroczyć. 3. Występuje spadek emocjonalnej kontroli nad motywacją albo zmiana zachowań społecznych, przejawiająca się co najmniej jednym z następujących objawów: a) chwiejność emocjonalna, b) drażliwość, c) apatia, d) prymitywizacja zachowań społecznych. 4. Objawy zaburzeń pamięci jak i innych funkcji poznawczych występują od co najmniej 6 miesięcy. Podstawowe dla rozpoznania otępienia są zaburzenia funkcji poznawczych, a więc pamięci, zdolności do planowego, zbornego działania, kojarzenia faktów, przewidywania konsekwencji. Jak można zauważyć, pojęcie otępienie obejmuje jednak znacznie szerszą gamę objawów niż tylko deficyt pamięci. Pogorszenie pamięci, zwłaszcza w początkowej fazie, bywa ignorowane, traktowane jako norma. Część zaś innych objawów, jak drażliwość czy prymitywne, nieadekwatne zachowanie, bywa traktowana jako przejawy złośliwości czy złej woli pacjenta, i zamiast poszukiwania diagnozy i leczenia skłania do prób przywołania do porządku. Statystycznie najczęstszą przyczyną otępienia jest choroba Alzheimera (50 80%), otępienie naczyniopochodne (5 20%), otępienie z ciałkami Lewy ego (15 20%), otępienie czołowo- -skroniowe, otępienie w chorobie Parkinsona 3. Jak wynika z tej statystyki, zdecydowanie najczęściej mamy do czynienia z pierwotnie neurodegeneracyjnymi chorobami, o niejasnych przyczynach i tylko częściowo poznanej patogenezie. Stosunkowo nieliczną grupę (ok. 10%) stanowią otępienia o potencjalnie odwracalnych, znanych nam przyczynach, takich jak: hormonalna niedoczynność tarczycy, nadczynność nadnerczy, przewlekła hipoglikemia, przewlekła hiponatremia, niedobory witamin B 1, B 12, kwasu foliowego, niektóre choroby wątroby, niektóre choroby nerek, neuroinfekcje (neuroborelioza, gruźlica, grzybica, AIDS), procesy rozrostowe w OUN, urazy czaszkowo-mózgowe, przewlekłe zatrucia (tlenek węgla, mangan, rtęć, glin, bizmut), wodogłowie normotensyjne, przewlekłe używanie niektórych leków, np. benzodwuazepin, przewlekłe nadużywanie alkoholu. Po wykluczeniu tej grupy, gdy w części przypadków możliwe jest włączenie leczenia przyczynowego i odwrócenie zmian otępiennych, pozostaje grupa schorzeń o nieznanych lub nieodwracalnych przyczynach. Pozostaje wtedy jedynie możliwość podjęcia najlepszego leczenia objawowego. Pierwszym krokiem jest odpowiedź na pytanie, czy otępienie spowodowane jest chorobą neurodegeneracyjną mózgu, czy też naczyniopochodnym uszkodzeniem mózgu. Różnicowanie takie jest możliwe na podstawie wywiadu (przebyte incydenty mózgowe, choroba nadciśnieniowa, miażdżyca naczyń o innej lokalizacji) i badań obrazowych OUN. Głównymi wyznacznikami klinicznymi otępienia naczyniopochodnego są: względnie niewielki, w porównaniu z ch. Alzheimera, deficyt pamięci 4, pojawianie się we wczesnych stadiach otępienia przede wszystkim deficytu uwagi, przetwarzania informacji oraz dysfunkcji czynności wykonawczych zaburzenia planowania, dezorganizacji toku myślenia, uwagi, zaburzenia przerzutności uwagi, radzenia sobie w sytuacjach nowych, zaburzenia zachowania, nastroju (chwiejność emocjonalna, depresja) czy apatii. Biorąc jednak pod uwagę badania pośmiertne, czysta patologia naczyniowa jest stosunkowo rzadka i dotyczy jedynie 5 15% pacjentów 5, zdecydowanie rzadsza niżby to wynikało z oceny klinicznej i czasowego związku między wystąpieniem otępienia a incydentami mózgowymi. Podobne są konkluzje nowszych badań 6. Z dużym prawdopodobieństwem, nawet w przypadku potwierdzonych w neuroobrazowaniu zmian naczyniowych i charakterystycznych cech obrazu klinicznego, można więc przyjąć, że swój udział w powstaniu otępienia mają procesy neurodegeneracyjne. Są one, być może, uruchamiane przez uszkodzenie naczyniowe lub mamy do czynienia z przypadkową koincydencją wynikającą z faktu, że częstość zarówno incydentów naczyniowych, jak i chorób neurodegeneracyjnych rośnie wraz z wiekiem. Poszczególne typy otępień neurodegeneracyjnych z całą pewnością można zróżnicować dopiero w pośmiertnym lub biopsyjnym badaniu histopatologicznym. Różnicowanie kliniczne jest znacznie trudniejsze i diagnoza zawsze jest jedynie diagnozą prawdopodobną. Jednak z uwagi na 36 PROBLEMY MEDYCYNY RODZINNEJ,

3 istotne różnice dotyczące odpowiedzi na leczenie i wrażliwości na objawy uboczne próba rozróżnienia najczęstszych postaci klinicznych jest niezbędna, by wdrożyć właściwe postępowanie. Biorąc pod uwagę statystykę, zawsze najbardziej prawdopodobna jest diagnoza choroby Alzheimera. Kryteria prawdopodobnego, klinicznego jej rozpoznania (wg NINCDS- -ADRDA 7 ) to: otępienie ocenione na podstawie badania klinicznego, udokumentowane w takich skalach, jak np. Krótka Skala Oceny Stanu Psychicznego (MMSE) lub Skala Demencji Blesseda oraz potwierdzone w badaniu neuropsychologicznym deficyty w zakresie co najmniej dwóch funkcji poznawczych, postępujący charakter zaburzeń pamięci i innych funkcji poznawczych, nieobecność zaburzeń świadomości, początek zachorowania pomiędzy 40. a 90. rokiem życia, najczęściej powyżej 65. roku, nieobecność chorób ogólnoustrojowych i innych chorób mózgu. Rozpoznanie prawdopodobnej choroby Alzheimera jest dodatkowo potwierdzone przez: postępujące zaburzenia wyższych czynności nerwowych: afazja, apraksja i agnozja, zaburzenie aktywności życia codziennego i zmiana wzorców zachowania, występowanie podobnych zaburzeń w rodzinie, szczególnie jeśli były potwierdzone badaniem neuropatologicznym, badania dodatkowe prawidłowy wynik badania płynu mózgowo-rdzeniowego zapis EEG prawidłowy lub zmiany nieswoiste, np. pojawianie się czynności wolnej zanik mózgu w tomografii komputerowej z progresją zmian udokumentowaną w kolejnych badaniach. Objawami czyniącymi rozpoznanie choroby Alzheimera mało prawdopodobnym są: nagły udarowy początek, ogniskowe objawy neurologiczne, takie jak: niedowład połowiczy, zaburzenia czucia, ubytki w polu widzenia i zaburzenia koordynacji występujące we wczesnym stadium choroby, napady padaczkowe lub zaburzenia chodu na początku lub we wczesnym okresie choroby. Obraz kliniczny zwykle przybiera postać powoli postępujących zaburzeń pamięci, które przy braku innych objawów długo mogą pozostawać niezauważone. Obraz kliniczny otępienia z ciałkami Lewy ego jest znacznie bardziej burzliwy, gdyż obok zaburzeń poznawczych występują postępujące, inwalidyzujące zaburzenia psychiczne (zespoły psychotyczne i zaburzenia zachowania) i objawy parkinsonizmu. Zaburzenia pamięci nie zawsze są obecne we wczesnej fazie procesu chorobowego, pojawiają się na późniejszych etapach i dopiero po pewnym czasie rozwijają się w pełny zespół otępienny. Zwykle pierwszymi zwiastunami choroby są drażliwość i chwiejność emocjonalna, narastają zachowania agresywne, później pojawia się apatia. Stan psychiczny, w tym funkcje poznawcze falują, są zmienne w czasie, nawet w ciągu jednego dnia. Częścią obrazu klinicznego są też halucynacje wzrokowe, mają one charakter całych obrazów i scen, często przeżywane z lękiem lub agresją. Po ich ustąpieniu pacjenci bywają krytyczni do ich treści. Obecności objawów psychotycznych towarzyszy nadwrażliwość na wystąpienie poneuroleptycznych objawów pozapiramidowych. Prawie u wszystkich pacjentów występują również objawy zespołu parkinsonowskiego, choć w przeciwieństwie do otępienia w chorobie Parkinsona nie występują one przed pojawieniem się zaburzeń poznawczych. Charakterystyczne są zaburzenia układu autonomicznego z ortostatycznymi spadkami ciśnienia, omdleniami, nietrzymaniem moczu. W otępieniu czołowo-skroniowym pierwsze objawy związane są zazwyczaj ze zmianami osobowości, nastroju, napędu i zaburzeniami zachowania. Mogą one polegać na odhamowaniu, nadmiernym pobudzeniu słownym, ruchowym i seksualnym, wybuchach złości lub braku napędu z apatią i pasywnością. Częste są zachowania stereotypowe, perseweracyjne i kompulsyjne. Wczesnym objawem są też zaburzenia językowe w postaci zaburzeń ekspresji mowy lub trudności z nazywaniem i rozumieniem słowa. O otępieniu w przebiegu choroby Parkinsona możemy mówić, jeśli objawy otępienia rozwijają się u pacjenta z uprzednio zdiagnozowaną (co najmniej 12 miesięcy) chorobą Parkinsona. W obrazie klinicznym dominują zaburzenia uwagi, przypominania, koordynacji ruchowej, zaburzenia fluencji słownej. Pojawia się także apatia, abulia, spowolnienie procesów myślowych. Charakterystyczne dla choroby Alzheimera afazja, apraksja, agnozja są rzadkie lub nie występują. Oprócz zaburzeń poznawczych pojawiają się często: depresja, zaburzenia snu, pobudzenie, agresja, lęk, omamy oraz urojenia. Objawy psychotyczne mogą być, w tym wypadku, zarówno wynikiem samego procesu chorobowego, jak i powikłaniem leczenia p/parkinsonowskiego (z uwagi na nadmiar egzogennej dopaminy). Postępowanie z pacjentem, u którego rozpoznano zaburzenia poznawcze typowe dla otępienia, obejmuje diagnostykę (by wykluczyć odwracalne przyczyny), różnicowanie poszczególnych zespołów objawowych i propozycję leczenia farmakologicznego i niefarmakologicznego. Konieczna także jest edukacja opiekunów i pomoc w organizacji opieki. Ideałem byłoby leczenie przyczynowe, tylko takie postępowanie daje nadzieję na wyleczenie lub przynajmniej zatrzy- PROBLEMY MEDYCYNY RODZINNEJ, 37

4 manie postępu zmian patologicznych. W przypadku zespołu objawów, jakim jest otępienie, takie leczenie właściwie nie jest możliwe. W przypadku stwierdzenia otępienia naczyniopochodnego możliwe jest leczenie mające na celu zapobieganie kolejnym incydentom mózgowym, a tym samym pogłębianiu zmian poznawczych. Podstawową rolę odgrywa prawidłowe leczenie chorób współistniejących, takich jak nadciśnienie, cukrzyca czy hyperlipidemia 8. Nie jest może właściwe leczenie przyczynowe, ale przynajmniej ukierunkowane na schorzenia, które przyczyniają się do uszkodzenia naczyń mózgowych. Najczęściej wymienianymi lekami są w tym przypadku kwas acetylosalicylowy, statyny, nimodypina 5, mają one zapobiegać pogłębianiu się zaburzeń poznawczych i zwłaszcza w przypadku nimodypiny korzystnie wpływać na, inne niż poznawcze, objawy psychopatologiczne. Wyższość w stosunku do placebo wykazano w przypadku preparatów Ginko biloba, które mają być skuteczne w przypadku zarówno ch. Alzheimera, otępienia naczyniopochodnego, jak i postaci mieszanych 9. W przypadku pozostałych, neurodegeneracyjnych, typów otępienia nie dysponujemy ani leczeniem przyczynowym, ani też wpływającym na czynniki ryzyka. W przypadku choroby Alzheimera trwają szeroko zakrojone badania nad lekami wpływającymi na przebieg wczesnych etapów patogenezy zaburzenia: anty-β-amyloidami, antyoksydantami, lekami skierowanymi przeciwko białku Tau 10,11. W chwili obecnej jednak podstawowa rola w leczeniu otępienia, niezależnie od jego przyczyny, przypada lekom prokognitywnym. Ponieważ zaburzenia funkcji poznawczych są w znacznej części przyczyną kolejnych zaburzeń i zmian zachowania, ich leczenie daje szansę na poprawę bardziej ogólną niż tylko polepszenie pamięci. Poprawa pamięci i kojarzenia, przejawiająca się np. w ponownym rozpoznawaniu domowników, zdecydowanie łagodzi częstość zachowań agresywnych, poprawia współpracę przy zabiegach opiekuńczych itp. Praktyczne zastosowanie w naszych warunkach mają leki o dwu różnych mechanizmach: inhibitory esterazy acetylocholiny (riwastygmina, donepezil, galantamina) i antagonista NMDA (memantyna). W otępieniu, niezależnie od jego przyczyny, dochodzi do zaburzenia różnych układów neuroprzekaźnikowych, ale zaburzenia poznawcze wydają się wynikać z deficytu przewodnictwa w układzie cholinergicznym (zaburzenia dopaminowe odpowiedzialne za objawy psychotyczne, zaburzenia przekaźnictwa serotoninergicznego za zmiany nastroju, dysforię, utratę kontroli impulsów). Inhibitory acetylocholinesterazy kojarzone są zazwyczaj jako leki przeznaczone do leczenia objawów choroby Alzhei- mera. Objawowe leczenie choroby Alzheimera jest nadal podstawowym wskazaniem do ich stosowania i jedynym, w którym pacjent może liczyć na ich refundację. Mechanizm działania polega na zwiększeniu przewodnictwa w układzie cholinergicznym, w konsekwencji dochodzi do poprawy funkcji poznawczych, zależnych od funkcjonowania tego układu. Badania nad otępieniem z ciałkami Lewy ego sugerują, że up-regulacja postsynaptycznych receptorów muskarynowych, związana z deficytem acetylocholiny, może być źródłem halucynacji i urojeń w jej przebiegu. Tym samym, poprawa przewodnictwa cholinergicznego teoretycznie może nie tylko poprawiać funkcje poznawcze, ale i usuwać objawy psychotyczne (i inne zmiany w zachowaniu) w otępieniu 12. Leki z tej grupy są skuteczne w leczeniu otępienia w przebiegu choroby Alzheimera 3,10,13,14, w otępieniu z ciałkami Lewy ego 12,15, otępieniu w chorobie Parkinsona (w tym wypadku skuteczniejsza ma być riwastygmina) 15 i otępieniu naczyniopochodnym 4,5,13. W tym ostatnim przypadku najbardziej udokumentowane jest działanie donepezilu 4. Inhibitory cholinesterazy w czystych przypadkach otępienia czołowo-skroniowego są prawdopodobnie mniej skuteczne niż w chorobie Alzheimera, choć część doniesień mówi o zmniejszeniu zaburzeń zachowania pod ich wpływem 16. Leki z tej grupy są bezpieczne, objawami ubocznymi przez nie wywoływanymi są przede wszystkim nudności, wymioty, biegunka, rzadziej jadłowstręt. By je złagodzić, leczenie zaczyna się od mniejszych dawek (w przypadku donepezilu jest to 5 mg raz na dobę, w przypadku riwastygminy dawka 1,5 mg 2 razy dziennie, galantaminy 5 mg 2 razy na dobę). Pełne dawki terapeutyczne wprowadza się zwykle od 4 tygodnia leczenia i wynoszą one 10 mg/d dla donepezilu, 6 12 mg/d riwastygminy, 20 mg/d galantaminy. Jedynie donepezil można stosować w jednej dawce dobowej, pozostałe dwa w dwóch dawkach. Wygodną w użyciu formą może być postać transdermalna riwastygminy stosowana raz na dobę. Ocena efektywności leczenia powinna być dokonana po co najmniej 2 3 miesiącach ich stosowania. Antagonista NMDA, memantyna, przywraca fizjologiczne działania receptora NMDA, hamuje nadmierną stymulację neuronów glutaminergicznych i chroni je tym samym przed uszkodzeniem 17,18. Znajduje ona zastosowanie w leczeniu otępienia w chorobie Alzheimera 3,10,13,14, zarówno w monoterapii, jak i w połączeniu z inhibitorami cholinesterazy. Wykazuje przy tym skuteczność także w głębszych postaciach otępienia, w których efekty działania inhibitorów AChE są mniej wyraźne. Udowodnioną skuteczność ma także w otępieniu naczyniowym 4,5. W pozostałych postaciach otępienia jak dotąd nie znalazła zastosowania. Jest to lek dobrze tolerowany, najczęstszymi objawami ubocznymi są 38 PROBLEMY MEDYCYNY RODZINNEJ,

5 bóle głowy, czasami także zaburzenia świadomości. Dawka początkowa tego leku to 5 mg dwa razy dziennie, pełna to 20 mg/d w dwóch dawkach. Z uwagi na cenę jest to lek rzadziej używany, choć ze względu na odmienny mechanizm działania może być on skuteczny także u pacjentów, u których inhibitory AChE okazały się nieskuteczne, lub u tych z głębszym otępieniem. Poza lekami prokognitywnymi zastosowanie w leczeniu otępień, a zwłaszcza towarzyszących im zaburzeń zachowania, snu i zaburzeń psychotycznych, znajduje wiele innych leków. W każdej z postaci otępienia istnieją także pewne specyficzne różnice dotyczące zalecanych leków. Środkami, których stosowanie opóźnia utratę samodzielności i progresję zmian otępiennych w chorobie Alzheimera, są witamina E i selegilina 19. Lekami rekomendowanymi w przypadkach otępienia czołowo-skroniowego są leki o działaniu serotoninergicznym. Najlepiej przebadanym lekiem jest trazodon, inną opcją są leki z grupy SSRI. Leki z grupy SSRI mają także zastosowanie w leczeniu pobudzenia w przebiegu otępienia, zwłaszcza citalopram 19,20. W przypadku wystąpienia u pacjenta z otępieniem objawów psychozy: halucynacji i urojeń, zalecane są neuroleptyki. Najbardziej udokumentowana jest skuteczność haloperidolu i atypowych neuroleptyków: risperidonu, olanazapiny i kwetiapiny. Wszystkie one zalecane są w niskich dawkach, a w przypadku otępienia w chorobie z ciałkami Lewy ego i chorobie Parkinsona stosuje się głównie atypowe: kwetiapinę i olanzapinę 19,20. Wszystkie neuroleptyki zwiększają śmiertelność i częstość incydentów naczyniowych, w związku z tym powinny być stosowane przez maksymalnie krótki okres. W leczeniu standardowego powikłania psychotycznego, jakim jest majaczenie w przebiegu otępienia, zaleca się stosowanie neuroleptyku jedynie przez okres około tygodnia po opanowaniu objawów. Nie są zalecane leki o silnym działaniu cholinolitycznym, takie jak perazyna, promazyna czy chlorprotyksen, gdyż pogarszają i tak już upośledzone funkcje poznawcze. Są one przeciwwskazane również ze względu na ich istotny wpływ na układ sercowo-naczyniowy. Lekami, które znajdują czasami zastosowanie w opanowywaniu pobudzenia i labilności emocjonalnej towarzyszącej otępieniu, są leki przeciwdrgawkowe; używane są karbamazepina i walproiniany, jednak ich efektywność ograniczona jest działaniami ubocznymi i niewiele jest szerszych badań potwierdzających ich skuteczność 19. Benzodiazepiny mogą być używane jedynie sporadycznie, w ostrym pobudzeniu, gdyż pogarszają funkcje poznawcze i istotnie zwiększają ryzyko upadków, częste są także reakcje paradoksalnego pobudzenia po tej grupie leków. Podsumowanie W codziennej praktyce zarówno lekarze rodzinni, jak i innych specjalności często spotykają się z pacjentami w wieku podeszłym. U znacznej części z nich zauważalne są objawy otępienne w postaci pogorszenia funkcji poznawczych. Rzadko jednak one same są powodem zgłoszenia się po poradę, znacznie częściej niepokój budzą towarzyszące otępieniu zaburzenia zachowania, emocji, zaburzenia snu i objawy majaczenia. Jeśli pogorszeniu pamięci, zubożeniu myślenia i innych funkcji poznawczych nie towarzyszą inne, bardziej dokuczliwe dla otoczenia objawy, są one brane za element normalnego starzenia. Nawet przez lekarzy określane są terminem demencja starcza, który sugeruje, że to właśnie wiek jest przyczyną otępienia, lub bez głębszej refleksji uznawane za skutek zmian miażdżycowych ( miażdżyca uogólniona ). Takie podejście sprawia, że pacjenci zbyt rzadko są właściwie diagnozowani i leczeni. W leczeniu otępień zbyt rzadko są używane leki prokognitywne, o udowodnionej skuteczności, a zbyt często nadal stosuje się leki nootropowe (np. piracetam), których efekty są co najmniej dyskusyjne. Także w leczeniu towarzyszących otępieniu zaburzeń zachowania i emocji stosowane są, chyba jedynie siłą tradycji, głównie słabe neuroleptyki (promazyna, pernazyna) pogarszające funkcje poznawcze, często także benzodiazepiny dające paradoksalne objawy i osłabienie siły mięśniowej. Zastosowanie donepezilu, riwastygminy, galantaminy czy memantyny w takich przypadkach, poza poprawą pamięci i myślenia, przynosi także normalizację zachowania, uspokojenie, poprawę snu. Oczywiście, leki te nie powstrzymują progresji zmian patomorfologicznych, ale przynajmniej na jakiś czas dają ulgę choremu, jego opiekunom, przedłużają samodzielność, a tym samym zmniejszają ogólne koszty leczenia i opieki. PROBLEMY MEDYCYNY RODZINNEJ, 39

6 40 PROBLEMY MEDYCYNY RODZINNEJ,

CZĘSTOŚĆ WYSTĘPOWANIA OTĘPIEŃ

CZĘSTOŚĆ WYSTĘPOWANIA OTĘPIEŃ CZĘSTOŚĆ WYSTĘPOWANIA OTĘPIEŃ Według raportu WHO z 2010 roku ilość osób z otępieniem na świecie wynosi 35,5 miliona, W Polsce oceniono w 2014 roku, że dotyczy ponad 500 000 osób z różnymi rodzajami otępienia,

Bardziej szczegółowo

Kompleksowa Ambulatoryjna Opieka Specjalistyczna nad pacjentem z Otępieniem - propozycja ekspercka

Kompleksowa Ambulatoryjna Opieka Specjalistyczna nad pacjentem z Otępieniem - propozycja ekspercka Kompleksowa Ambulatoryjna Opieka Specjalistyczna nad pacjentem z Otępieniem - propozycja ekspercka D. Ryglewicz, M. Barcikowska, A. Friedman, A. Szczudlik, G.Opala Zasadnicze elementy systemu kompleksowej

Bardziej szczegółowo

Choroba Alzheimera rozpoznana zbyt pochopnie

Choroba Alzheimera rozpoznana zbyt pochopnie Choroba Alzheimera rozpoznana zbyt pochopnie Maria Barcikowska IMDiK PAN Epidemiologia w Polsce W Polsce rozpoznawanych jest: 15% chorych, na świecie ok. 50% Według danych Alzheimer Europe (2014) jest

Bardziej szczegółowo

Opis zakładanych efektów kształcenia na studiach podyplomowych. Efekty kształcenia dla studiów podyplomowych WIEDZA

Opis zakładanych efektów kształcenia na studiach podyplomowych. Efekty kształcenia dla studiów podyplomowych WIEDZA Opis zakładanych efektów kształcenia na studiach podyplomowych Nazwa studiów: NEUROLOGOPEDIA Z ELEMENTAMI AUDIOLOGII I FONIATRII Typ studiów: kwalifikacyjne/doskonalące Symbol Efekty kształcenia dla studiów

Bardziej szczegółowo

Obraz kliniczny i leczenie zespołów otępiennych. Małgorzata Urban Kowalczyk Klinika Zaburzeń Afektywnych i Psychotycznych UM w Łodzi

Obraz kliniczny i leczenie zespołów otępiennych. Małgorzata Urban Kowalczyk Klinika Zaburzeń Afektywnych i Psychotycznych UM w Łodzi Obraz kliniczny i leczenie zespołów otępiennych Małgorzata Urban Kowalczyk Klinika Zaburzeń Afektywnych i Psychotycznych UM w Łodzi Zespół otępienny - definicja Globalny, trwały spadek sprawności intelektualnej

Bardziej szczegółowo

WIEDZA K_W01 Posiada ogólną wiedzę na temat neurologopedii jako specjalności logopedycznej. K_W02 Zna neurolingwistyczne i psycholingwistyczne

WIEDZA K_W01 Posiada ogólną wiedzę na temat neurologopedii jako specjalności logopedycznej. K_W02 Zna neurolingwistyczne i psycholingwistyczne WIEDZA K_W01 Posiada ogólną wiedzę na temat neurologopedii jako specjalności logopedycznej. K_W02 Zna neurolingwistyczne i psycholingwistyczne uwarunkowania wypowiedzi językowych. K_W03 Posiada usystematyzowaną

Bardziej szczegółowo

WIEDZA K_W01 Zna standardy leczenia osób starszych oraz kierunki rozwoju geriatrii. K_W02 Zna konsekwencje zdrowotne zachodzących zmian

WIEDZA K_W01 Zna standardy leczenia osób starszych oraz kierunki rozwoju geriatrii. K_W02 Zna konsekwencje zdrowotne zachodzących zmian WIEDZA K_W01 Zna standardy leczenia osób starszych oraz kierunki rozwoju geriatrii. K_W02 Zna konsekwencje zdrowotne zachodzących zmian demograficznych w aspekcie stanu zdrowia populacji osób starszych.

Bardziej szczegółowo

Otępienie Depresja Zaburzenia świadomości Zaburzenia snu Katarzyna Broczek Klinika Geriatrii WUM kbroczek@gmail.com

Otępienie Depresja Zaburzenia świadomości Zaburzenia snu Katarzyna Broczek Klinika Geriatrii WUM kbroczek@gmail.com Psychogeriatria Otępienie Depresja Zaburzenia świadomości Zaburzenia snu Katarzyna Broczek Klinika Geriatrii WUM kbroczek@gmail.com Arystoteles (384-322 p.n.e.) Zachęta do filozofii Należałoby bowiem określić

Bardziej szczegółowo

Standardy postępowania w chorobach otępiennych. Maria Barcikowska

Standardy postępowania w chorobach otępiennych. Maria Barcikowska Standardy postępowania w chorobach otępiennych Maria Barcikowska Rozwój wiedzy od 1984 1. Przestało obowiązywać rozpoznanie AD przez wykluczenie - fenotyp został ostatecznie zdefiniowany 2. Rozwój metod

Bardziej szczegółowo

Zaburzenia zachowania i zaburzenia psychotyczne w przebiegu otępienia

Zaburzenia zachowania i zaburzenia psychotyczne w przebiegu otępienia Zaburzenia zachowania i zaburzenia psychotyczne w przebiegu otępienia Tomasz Gabryelewicz 2017 Warszawa Instytut Medycyny Doświadczalnej i Klinicznej im. M. Mossakowskiego, PAN Warszawa Objawy pozapoznawcze

Bardziej szczegółowo

Choroba Parkinsona. najczęstsze pytania i najtrudniejsze zagadnienia. Anna Potulska-Chromik, Izabela Stefaniak. egzemplarz bezpłatny

Choroba Parkinsona. najczęstsze pytania i najtrudniejsze zagadnienia. Anna Potulska-Chromik, Izabela Stefaniak. egzemplarz bezpłatny Choroba Parkinsona najczęstsze pytania i najtrudniejsze zagadnienia egzemplarz bezpłatny Anna Potulska-Chromik, Izabela Stefaniak Wydawnictwo w całości powstało dzięki wsparciu firmy Lundbeck Poland Sp.

Bardziej szczegółowo

Medyczne przyczyny chwiejności emocjonalnej

Medyczne przyczyny chwiejności emocjonalnej Medyczne przyczyny chwiejności emocjonalnej Małgorzata Dąbrowska-Kaczorek Lekarz specjalizujący się w psychiatrii i psychoterapii pozn-behehawioralnej Centrum Diagnozy i Terapii ADHD Zaburzenia psychiczne

Bardziej szczegółowo

Nazwa studiów: GERIATRIA I OPIEKA DŁUGOTERMINOWA Typ studiów: doskonalące WIEDZA

Nazwa studiów: GERIATRIA I OPIEKA DŁUGOTERMINOWA Typ studiów: doskonalące WIEDZA Załącznik nr 7 do zarządzenia nr 12 Rektora UJ z 15 lutego 2012 r. Opis zakładanych efektów kształcenia na studiach podyplomowych Nazwa studiów: GERIATRIA I OPIEKA DŁUGOTERMINOWA Typ studiów: doskonalące

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych

Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych Opinia Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych nr 118/2013 z dnia 13 maja 2013 r. o projekcie programu Program zdrowotny wczesnego wykrywania otępień lub innych

Bardziej szczegółowo

Emilia Socha Fundacja WHC socha@korektorzdrowia.pl

Emilia Socha Fundacja WHC socha@korektorzdrowia.pl Emilia Socha Fundacja WHC socha@korektorzdrowia.pl W styczniu 1907 roku, ukazała się praca niemieckiego neurologa, Aloisa Alzheimera, O szczególnej chorobie kory mózgowej Opisywała ona przypadek pacjentki,

Bardziej szczegółowo

Padaczka u osób w podeszłym wieku

Padaczka u osób w podeszłym wieku Padaczka u osób w podeszłym wieku W ostatnich latach obserwuje się wzrost przypadków padaczki u osób starszych zarówno w krajach Europy, jak i Ameryki Północnej co wynika ze starzenia się społeczeństwa

Bardziej szczegółowo

ZABURZENIA OTĘPIENIE W PODESZŁYM WIEKU

ZABURZENIA OTĘPIENIE W PODESZŁYM WIEKU Interdyscyplinarne Spotkania Geriatryczne ZABURZENIA OTĘPIENIE W PODESZŁYM WIEKU DR N. MED. DOMINIK KRZYŻANOWSKI Warszawa - 22.11.2013 DEFINICJA OTĘPIENIA WG WHO Jest zespołem spowodowanym chorobą mózgu,

Bardziej szczegółowo

Jakie czynniki zwiększają ryzyko wystąpienia majaczenia?

Jakie czynniki zwiększają ryzyko wystąpienia majaczenia? 27 MICHELLE IZMERLY MAJACZENIE ETIOLOGIA Co to jest majaczenie? Majaczenie, niekiedy nazywane toksyczną encefalopatią metaboliczną, jest ostrym stanem splątania o nagłym początku. Właśnie stwierdzenie

Bardziej szczegółowo

STAN PADACZKOWY. postępowanie

STAN PADACZKOWY. postępowanie STAN PADACZKOWY postępowanie O Wytyczne EFNS dotyczące leczenia stanu padaczkowego u dorosłych 2010; Meierkord H., Boon P., Engelsen B., Shorvon S., Tinuper P., Holtkamp M. O Stany nagłe wydanie 2, red.:

Bardziej szczegółowo

Choroby somatyczne, izolacja społeczna, utrata partnera czy nadużywanie leków to główne przyczyny częstego występowania depresji u osób starszych

Choroby somatyczne, izolacja społeczna, utrata partnera czy nadużywanie leków to główne przyczyny częstego występowania depresji u osób starszych Choroby somatyczne, izolacja społeczna, utrata partnera czy nadużywanie leków to główne przyczyny częstego występowania depresji u osób starszych 23 lutego, przypada obchodzony po raz szósty, ogólnopolski

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych

Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych Rada Przejrzystości Stanowisko Rady Przejrzystości nr 5/2012 z dnia 27 lutego 2012 r. w zakresie zakwalifikowania/niezasadności zakwalifikowania leku Valdoxan (agomelatinum)

Bardziej szczegółowo

Stany nagłe. Andrzej Wakarow Dariusz Maciej Myszka

Stany nagłe. Andrzej Wakarow Dariusz Maciej Myszka Stany nagłe Andrzej Wakarow Dariusz Maciej Myszka Definicja Zachowanie pacjenta, które ze względu na swą niezwykłość, niezrozumiałość, niedostosowanie, gwałtowny charakter może stwarzać zagrożenie Kontakt

Bardziej szczegółowo

Alkoholowy zespół abstynencyjny. i psychozy alkoholowe. - rozpoznawanie i postępowanie

Alkoholowy zespół abstynencyjny. i psychozy alkoholowe. - rozpoznawanie i postępowanie Alkoholowy zespół abstynencyjny i psychozy alkoholowe - rozpoznawanie i postępowanie Prof. dr hab. Marcin Wojnar ALKOHOLOWY ZESPÓŁ ABSTYNENCYJNY (AZA) F10.3 (ICD-10) Zespół objawów pojawiających się wskutek

Bardziej szczegółowo

Psychiatria z uwzględnieniem problemów ludzi starszych Pielęgniarstwo

Psychiatria z uwzględnieniem problemów ludzi starszych Pielęgniarstwo Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nysie Instytut Pielęgniarstwa Nazwa modułu (przedmiotu) Kierunek studiów Profil kształcenia Poziom studiów Forma studiów Semestr studiów Tryb zaliczenia przedmiotu Formy

Bardziej szczegółowo

Podsumowanie u zarządzania rzyzkiem dla produktu leczniczego Cartexan przeznaczone do publicznej wiadomości

Podsumowanie u zarządzania rzyzkiem dla produktu leczniczego Cartexan przeznaczone do publicznej wiadomości Podsumowanie u zarządzania rzyzkiem dla produktu leczniczego Cartexan przeznaczone do publicznej wiadomości Omówienie rozpowszechnienia choroby Rosnąca oczekiwana długość życia i starzejące się społeczeństwo

Bardziej szczegółowo

Aneks III. Zmiany w odpowiednich punktach charakterystyki produktu leczniczego i ulotkach dla pacjenta

Aneks III. Zmiany w odpowiednich punktach charakterystyki produktu leczniczego i ulotkach dla pacjenta Aneks III Zmiany w odpowiednich punktach charakterystyki produktu leczniczego i ulotkach dla pacjenta Uwaga: Konieczna może być późniejsza aktualizacja zmian w charakterystyce produktu leczniczego i ulotce

Bardziej szczegółowo

SZCZEGÓŁOWE WARUNKI BADANIA LEKARSKIEGO W ZAKRESIE UKŁADU

SZCZEGÓŁOWE WARUNKI BADANIA LEKARSKIEGO W ZAKRESIE UKŁADU Załącznik nr 5 Załącznik nr 5 SZCZEGÓŁOWE WARUNKI BADANIA LEKARSKIEGO W ZAKRESIE UKŁADU NERWOWEGO, SZCZEGÓŁOWE W WARUNKI TYM PADACZKI BADANIA LEKARSKIEGO W ZAKRESIE UKŁADU NERWOWEGO, W TYM PADACZKI 1.

Bardziej szczegółowo

O mózgu starzejącym się inaczej... -opowieści neuropsychologiczne

O mózgu starzejącym się inaczej... -opowieści neuropsychologiczne O mózgu starzejącym się inaczej... -opowieści neuropsychologiczne Emilia Sitek Gdański Uniwersytet Medyczny Szpital Specjalistyczny Św. Wojciecha, O. Neurologii gdański ośrodek European Huntington s Disease

Bardziej szczegółowo

Zaburzenia psychiczne w dzieciństwie. Iwona A. Trzebiatowska

Zaburzenia psychiczne w dzieciństwie. Iwona A. Trzebiatowska Zaburzenia psychiczne w dzieciństwie co będzie b w życiu dorosłym Iwona A. Trzebiatowska Schizofrenia Brak możliwości rozpoznanie poniżej 6 rż Wcześniejsze zachorowania u chłopców Udział czynnika organicznego

Bardziej szczegółowo

7 IV ŚWIATOWY DZIEŃ ZDROWIA

7 IV ŚWIATOWY DZIEŃ ZDROWIA 7 IV ŚWIATOWY DZIEŃ ZDROWIA DEPRESJA Depresja: przyczyny, objawy, rodzaje depresji, leczenie Przyczyny depresji są różne. Czasem chorobę wywołuje przeżycie bardzo przykrego zdarzenia najczęściej jest to

Bardziej szczegółowo

Stosowanie preparatu BioCardine900 u chorych. z chorobą wieńcową leczonych angioplastyką naczyń

Stosowanie preparatu BioCardine900 u chorych. z chorobą wieńcową leczonych angioplastyką naczyń Jan Z. Peruga, Stosowanie preparatu BioCardine900 u chorych z chorobą wieńcową leczonych angioplastyką naczyń wieńcowych II Katedra Kardiologii Klinika Kardiologii Uniwersytetu Medycznego w Łodzi 1 Jednym

Bardziej szczegółowo

Otępienie- systemowe możliwości diagnostyczne w i terapeutyczne w Polsce. Maria Barcikowska, kierownik Kliniki Neurologii CSK MSWiA, Warszawa

Otępienie- systemowe możliwości diagnostyczne w i terapeutyczne w Polsce. Maria Barcikowska, kierownik Kliniki Neurologii CSK MSWiA, Warszawa Otępienie- systemowe możliwości diagnostyczne w i terapeutyczne w Polsce Maria Barcikowska, kierownik Kliniki Neurologii CSK MSWiA, Warszawa Epidemiologia 2010 Przewidywana liczba osób na świecie które

Bardziej szczegółowo

PROGRAM STUDIÓW PODYPLOMOWYCH Z PSYCHOLOGII KLINICZNEJ 1

PROGRAM STUDIÓW PODYPLOMOWYCH Z PSYCHOLOGII KLINICZNEJ 1 Załącznik nr 1 do Uchwały nr 164 A/09 Senatu WUM z dnia 30 listopada 2009 r. PROGRAM STUDIÓW PODYPLOMOWYCH Z PSYCHOLOGII KLINICZNEJ 1 I. ZAŁOŻENIA ORGANIZACYJNO-PROGRAMOWE ZAKRES WIEDZY TEORETYCZNEJ 1.

Bardziej szczegółowo

SPOSÓB OCENY STANU ZDROWIA OSOBY CHOREJ NA CUKRZYCĘ W CELU STWIERDZENIA ISTNIENIA LUB BRAKU PRZECIWSKAZAŃ ZDROWOTNYCH DO KIEROWANIA POJAZDAMI

SPOSÓB OCENY STANU ZDROWIA OSOBY CHOREJ NA CUKRZYCĘ W CELU STWIERDZENIA ISTNIENIA LUB BRAKU PRZECIWSKAZAŃ ZDROWOTNYCH DO KIEROWANIA POJAZDAMI Załącznik nr 3 SPOSÓB OCENY STANU ZDROWIA OSOBY CHOREJ NA CUKRZYCĘ W CELU STWIERDZENIA ISTNIENIA LUB BRAKU PRZECIWSKAZAŃ ZDROWOTNYCH DO KIEROWANIA POJAZDAMI 1. Określenie: 1) ciężka hipoglikemia oznacza

Bardziej szczegółowo

Infantylny autyzm. prof. MUDr. Ivo Paclt, CSc.

Infantylny autyzm. prof. MUDr. Ivo Paclt, CSc. Infantylny autyzm prof. MUDr. Ivo Paclt, CSc. Infantilny autyzm Podstawowy symptom: niezdolność do ukazywania przyjacielskiej mimiki, unikanie kontaktu wzrokowego, zaburzenia komunikacji społecznej, dziwne

Bardziej szczegółowo

Zaburzenia pamięciczy. demencja? Maria Barcikowska, Zespół Kliniczno-Badawczy Chorób Zwyrodnieniowych CUN, IMDiK PAN

Zaburzenia pamięciczy. demencja? Maria Barcikowska, Zespół Kliniczno-Badawczy Chorób Zwyrodnieniowych CUN, IMDiK PAN Zaburzenia pamięciczy zawsze demencja? Maria Barcikowska, Zespół Kliniczno-Badawczy Chorób Zwyrodnieniowych CUN, IMDiK PAN Pamięć epizodyczna: typu wspomnieniowego, wiąże się z osobistą przeszłością i

Bardziej szczegółowo

Przedmowa... Wprowadzenie... Rozdział 1. Zasady uzyskiwania zgody na badanie i przebieg badania psychiatrycznego

Przedmowa... Wprowadzenie... Rozdział 1. Zasady uzyskiwania zgody na badanie i przebieg badania psychiatrycznego Spis treści Przedmowa............................................................ Wprowadzenie........................................................... Część I. Diagnostyka kliniczna w psychiatrii wieku

Bardziej szczegółowo

Marcin Leszczyk SKN przy Klinice Chorób Wewnętrznych i Kardiologii WUM

Marcin Leszczyk SKN przy Klinice Chorób Wewnętrznych i Kardiologii WUM Marcin Leszczyk SKN przy Klinice Chorób Wewnętrznych i Kardiologii WUM Definicja NS to zespół kliniczny, w którym wskutek dysfunkcji serca jego pojemność minutowa jest zmniejszona w stosunku do zapotrzebowania

Bardziej szczegółowo

Rodzaje zaburzeń psychicznych

Rodzaje zaburzeń psychicznych Choroby psychiczne i rodzaje zaburzeń psychicznych Rodzaje zaburzeń psychicznych Do typowych zaburzeń psychicznych należą: zaburzenia związane ze stresem, zaburzenia adaptacyjne, zaburzenia lękowe, zaburzenia

Bardziej szczegółowo

Zaburzenia nastroju u dzieci i młodzieży

Zaburzenia nastroju u dzieci i młodzieży Zaburzenia nastroju u dzieci i młodzieży Zaburzenia nastroju u dzieci i młodzieży: pojedynczy epizod dużej depresji nawracająca duża depresja dystymia mania lub submania stan mieszany zaburzenia afektywne

Bardziej szczegółowo

Wybrane zaburzenia lękowe. Tomasz Tafliński

Wybrane zaburzenia lękowe. Tomasz Tafliński Wybrane zaburzenia lękowe Tomasz Tafliński Cel prezentacji Przedstawienie najważniejszych objawów oraz rekomendacji klinicznych dotyczących rozpoznawania i leczenia: Uogólnionego zaburzenia lękowego (GAD)

Bardziej szczegółowo

VI.2 Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dla produktu Zanacodar Combi przeznaczone do publicznej wiadomości

VI.2 Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dla produktu Zanacodar Combi przeznaczone do publicznej wiadomości VI.2 Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dla produktu Zanacodar Combi przeznaczone do publicznej wiadomości VI.2.1 Omówienie rozpowszechnienia choroby Szacuje się, że wysokie ciśnienie krwi jest przyczyną

Bardziej szczegółowo

Aneks II. Niniejsza Charakterystyka Produktu Leczniczego oraz ulotka dla pacjenta stanowią wynik procedury arbitrażowej.

Aneks II. Niniejsza Charakterystyka Produktu Leczniczego oraz ulotka dla pacjenta stanowią wynik procedury arbitrażowej. Aneks II Zmiany dotyczące odpowiednich punktów Charakterystyki Produktu Leczniczego oraz ulotki dla pacjenta przedstawione przez Europejską Agencję Leków (EMA) Niniejsza Charakterystyka Produktu Leczniczego

Bardziej szczegółowo

Kluczowe znaczenie ma rozumienie procesu klinicznego jako kontinuum zdarzeń

Kluczowe znaczenie ma rozumienie procesu klinicznego jako kontinuum zdarzeń Lek Anna Teresa Filipek-Gliszczyńska Ocena znaczenia biomarkerów w płynie mózgowo-rdzeniowym w prognozowaniu konwersji subiektywnych i łagodnych zaburzeń poznawczych do pełnoobjawowej choroby Alzheimera

Bardziej szczegółowo

Podstawowe zasady leczenia zaburzeń psychicznych

Podstawowe zasady leczenia zaburzeń psychicznych Podstawowe zasady leczenia zaburzeń psychicznych Instytucjonalizacja i wykluczenia. i zapomnienie Metody leczenia 1. Biologiczne - farmakologiczne - niefarmakologiczne - neurochirurgiczne 2. Psychologiczne

Bardziej szczegółowo

ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA. Rimantin, 50 mg, tabletki. Rymantadyny chlorowodorek

ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA. Rimantin, 50 mg, tabletki. Rymantadyny chlorowodorek ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA Rimantin, 50 mg, tabletki Rymantadyny chlorowodorek Należy przeczytać uważnie całą ulotkę, ponieważ zawiera ona informacje ważne dla pacjenta. Należy zachować

Bardziej szczegółowo

Depresja wyzwanie dla współczesnej medycyny

Depresja wyzwanie dla współczesnej medycyny Projekt jest współfinansowany ze środków Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej w ramach Programu Operacyjnego Fundusz Inicjatyw Obywatelskich na lata 2014 2020 Depresja wyzwanie dla współczesnej medycyny

Bardziej szczegółowo

Niedociśnienie tętnicze. IKARD r dr Radosław Sierpiński

Niedociśnienie tętnicze. IKARD r dr Radosław Sierpiński Niedociśnienie tętnicze IKARD 15.12.2015r dr Radosław Sierpiński Definicja Przez niedociśnienie tętnicze, czyli hipotonię, rozumiemy trwale utrzymujące się niskie ciśnienie tętnicze, zazwyczaj skurczowe

Bardziej szczegółowo

Objawy zwiastujące początek otępień. Tomasz Sobów, dr hab. Profesor Uniwersytetu Medycznego w Łodzi Zakład Psychologii Lekarskiej, UMed Łódź

Objawy zwiastujące początek otępień. Tomasz Sobów, dr hab. Profesor Uniwersytetu Medycznego w Łodzi Zakład Psychologii Lekarskiej, UMed Łódź Objawy zwiastujące początek otępień Tomasz Sobów, dr hab. Profesor Uniwersytetu Medycznego w Łodzi Zakład Psychologii Lekarskiej, UMed Łódź Przedkliniczne stadia otępienia: AD Przedkliniczne stadia chorób

Bardziej szczegółowo

Rozdział 7. Nieprawidłowy zapis EEG: EEG w padaczce

Rozdział 7. Nieprawidłowy zapis EEG: EEG w padaczce Rozdział 7. Nieprawidłowy zapis EEG: EEG w padaczce Znaczenie zapisu EEG w rozpoznaniu i leczeniu EEG wspiera kliniczne rozpoznanie padaczki, ale na ogół nie powinno stanowić podstawy rozpoznania wobec

Bardziej szczegółowo

WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH STACJONARNYCH PSYCHIATRYCZNYCH ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI

WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH STACJONARNYCH PSYCHIATRYCZNYCH ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI Załączniki do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 2014 r. (poz. ) Załącznik nr 1 WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH STACJONARNYCH PSYCHIATRYCZNYCH ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI Lp.

Bardziej szczegółowo

Padaczka lekooporna - postępowanie. Joanna Jędrzejczak Klinika Neurologii i Epileptologii, CMKP Warszawa

Padaczka lekooporna - postępowanie. Joanna Jędrzejczak Klinika Neurologii i Epileptologii, CMKP Warszawa Padaczka lekooporna - postępowanie Joanna Jędrzejczak Klinika Neurologii i Epileptologii, CMKP Warszawa Definicja padaczki lekoopornej Nie ma padaczki lekoopornej, są lekarze oporni na wiedzę Boenigh,

Bardziej szczegółowo

OBJAWY OSTRE Ostre pobudzenie 3 Peter Neu

OBJAWY OSTRE Ostre pobudzenie 3 Peter Neu SPIS TREŚCI OBJAWY OSTRE 1 1. Ostre pobudzenie 3 1.1. Diagnostyka 4 1.2. Leczenie zorientowane na przyczynę 6 1.2.1. Majaczenie i zatrucia 6 1.2.2. Schizofrenia. 8 1.2.3. Mania / 9 1.2.4. Zaburzenia osobowości

Bardziej szczegółowo

Kod zdrowia dla początkujących Zuchwałych 1 : 2,5-3,5 : 0,5-0,8

Kod zdrowia dla początkujących Zuchwałych 1 : 2,5-3,5 : 0,5-0,8 // Kod zdrowia dla początkujących Zuchwałych 1 : 2,5-3,5 : 0,5-0,8 Białko 1 : Tłuszcz 2,5-3,5 : Węglowodany 05-0,8 grama na 1 kilogram wagi należnej i nie przejmuj się kaloriami. Po kilku tygodniach dla

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych

Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych Rada Przejrzystości Opinia Rady Przejrzystości nr 26/2014 z dnia 20 stycznia 2014 r. w sprawie zasadności dalszego finansowania produktów leczniczych zawierających

Bardziej szczegółowo

spis treści Część i: Podstawy neuroanatomii i neurofizjologii... 15 Cele rozdziałów... 16 Słowa kluczowe... 16

spis treści Część i: Podstawy neuroanatomii i neurofizjologii... 15 Cele rozdziałów... 16 Słowa kluczowe... 16 spis treści Część i: Podstawy neuroanatomii i neurofizjologii... 15 Cele rozdziałów... 16 Słowa kluczowe... 16 1. Rozwój i podział układu nerwowego Janusz Moryś... 17 1.1. Rozwój rdzenia kręgowego... 17

Bardziej szczegółowo

Standardy leczenia otępień Standards in dementia care

Standardy leczenia otępień Standards in dementia care PSYCHOGERIATRIA POLSKA 2008;5(2):59-94 artykuł oryginaly oryginal article Standardy leczenia otępień Standards in dementia care Andrzej Kiejna 1, Przemysław Pacan 1, Elżbieta Trypka 1, Tomasz Sobów 2,

Bardziej szczegółowo

Nowe standardy AP A leczenia w schizofrenii

Nowe standardy AP A leczenia w schizofrenii FARMAKOTERAPIA W PSYCHIATRII I NEUROLOGII, 99, 3, 5~ Małgorzata Rzewuska Nowe standardy AP A leczenia w schizofrenii Samodzielna Pracownia Farmakoterapii Instytutu Psychiatrii i Neurologii w Warszawie

Bardziej szczegółowo

Aneks III. Zmiany w odpowiednich punktach skróconej charakterystyki produktu leczniczego i ulotce dla pacjenta.

Aneks III. Zmiany w odpowiednich punktach skróconej charakterystyki produktu leczniczego i ulotce dla pacjenta. Aneks III Zmiany w odpowiednich punktach skróconej charakterystyki produktu leczniczego i ulotce dla pacjenta. Uwaga: Niniejsze zmiany w odpowiednich punktach skróconej charakterystyki produktu leczniczego

Bardziej szczegółowo

WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH STACJONARNYCH LECZENIA UZALEŻNIEŃ ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI. Świadczenia szpitalne

WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH STACJONARNYCH LECZENIA UZALEŻNIEŃ ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI. Świadczenia szpitalne Załącznik nr 2 WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH STACJONARNYCH LECZENIA UZALEŻNIEŃ ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI Lp. Profil lub rodzaj komórki organizacyjnej Warunki realizacji świadczenia

Bardziej szczegółowo

FARMAKOTERAPIA W GERIATRII

FARMAKOTERAPIA W GERIATRII Interdyscyplinarne Spotkania Geriatryczne FARMAKOTERAPIA W GERIATRII mgr Teresa Niechwiadowicz-Czapka Instytut Pielęgniarstwa Zakład Podstaw Opieki Pielęgniarskiej Wchłanianie środków farmakologicznych

Bardziej szczegółowo

Aneks I. Wnioski naukowe i podstawy zmiany warunków pozwolenia (pozwoleń) na dopuszczenie do obrotu

Aneks I. Wnioski naukowe i podstawy zmiany warunków pozwolenia (pozwoleń) na dopuszczenie do obrotu Aneks I Wnioski naukowe i podstawy zmiany warunków pozwolenia (pozwoleń) na dopuszczenie do obrotu Wnioski naukowe Uwzględniając raport oceniający komitetu PRAC w sprawie okresowych raportów o bezpieczeństwie

Bardziej szczegółowo

Zaburzenia emocjonalne, behawioralne, poznawcze oraz jakość życia u dzieci i młodzieży z wrodzonym zakażeniem HIV STRESZCZENIE

Zaburzenia emocjonalne, behawioralne, poznawcze oraz jakość życia u dzieci i młodzieży z wrodzonym zakażeniem HIV STRESZCZENIE Autor: Tytuł: Promotor: lek. Anna Zielińska Zaburzenia emocjonalne, behawioralne, poznawcze oraz jakość życia u dzieci i młodzieży z wrodzonym zakażeniem HIV dr hab. Anita Bryńska STRESZCZENIE WSTĘP: W

Bardziej szczegółowo

Zobacz wywiad z Pacjentem Ośrodka

Zobacz wywiad z Pacjentem Ośrodka Leczenie alkoholizmu to leczenie ciała, umysłu i duszy. Oznacza to, że alkoholizm nie wynika z żadnej innej choroby czy zaburzenia, ale sam w sobie jest chorobą, z której wypływają dalsze konsekwencje,

Bardziej szczegółowo

Rejestr codziennej praktyki lekarskiej w zakresie leczenia choroby wieńcowej

Rejestr codziennej praktyki lekarskiej w zakresie leczenia choroby wieńcowej Rejestr codziennej praktyki lekarskiej w zakresie leczenia choroby wieńcowej Badanie Nr: BETAX_L_01459 Autorzy: Dr hab. n. med. Marek Kuch, Klinika Kardiologii, Uniwersytet Medyczny w Warszawie Michał

Bardziej szczegółowo

INFORMACJA O LEKU 1. NAZWA PRODUKTU LECZNICZEGO Donepex, 10 mg, tabletki powlekane

INFORMACJA O LEKU 1. NAZWA PRODUKTU LECZNICZEGO Donepex, 10 mg, tabletki powlekane INFORMACJA O LEKU 1. NAZWA PRODUKTU LECZNICZEGO Donepex, 5 mg, tabletki powlekane Donepex, 10 mg, tabletki powlekane 2. SKŁAD JAKOŚCIOWY I ILOŚCIOWY Donepezili hydrochloridum Każda tabletka powlekana 5

Bardziej szczegółowo

AD/HD ( Attention Deficit Hyperactivity Disorder) Zespół Nadpobudliwości Psychoruchowej z Zaburzeniami Koncentracji Uwagi

AD/HD ( Attention Deficit Hyperactivity Disorder) Zespół Nadpobudliwości Psychoruchowej z Zaburzeniami Koncentracji Uwagi AD/HD ( Attention Deficit Hyperactivity Disorder) Zespół Nadpobudliwości Psychoruchowej z Zaburzeniami Koncentracji Uwagi GENETYCZNIE UWARUNKOWANA, NEUROLOGICZNA DYSFUNKCJA, CHARAKTERYZUJĄCA SIĘ NIEADEKWATNYMI

Bardziej szczegółowo

UPOŚLEDZENIE UMYSŁOWE. Bartłomiej Gmaj Andrzej Wakarow

UPOŚLEDZENIE UMYSŁOWE. Bartłomiej Gmaj Andrzej Wakarow UPOŚLEDZENIE UMYSŁOWE Bartłomiej Gmaj Andrzej Wakarow Upośledzenie umysłowe Obniżenie sprawności umysłowej powstałe w okresie rozwojowym. Stan charakteryzujący się istotnie niższą od przeciętnej ogólną

Bardziej szczegółowo

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35)

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) 1. Kryteria kwalifikacji: ŚWIADCZENIOBIORCY 1.1. Leczenie interferonem beta: 1) rozpoznanie postaci rzutowej stwardnienia rozsianego oparte na kryteriach

Bardziej szczegółowo

Zapalenie ucha środkowego

Zapalenie ucha środkowego Zapalenie ucha środkowego Poradnik dla pacjenta Dr Maciej Starachowski Ostre zapalenie ucha środkowego. Co to jest? Ostre zapalenie ucha środkowego jest rozpoznawane w przypadku zmian zapalnych w uchu

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Przedmowa Badanie pacjenta z chorobami sercowo-naczyniowymi... 13

Spis treści. Przedmowa Badanie pacjenta z chorobami sercowo-naczyniowymi... 13 Spis treści Przedmowa................ 11 1. Badanie pacjenta z chorobami sercowo-naczyniowymi.................. 13 Najważniejsze problemy diagnostyczne....... 13 Ból w klatce piersiowej........... 14 Ostry

Bardziej szczegółowo

DZIECKO Z DEPRESJĄ W SZKOLE I PRZEDSZKOLU INFORMACJE DLA RODZICÓW I OPIEKUNÓW

DZIECKO Z DEPRESJĄ W SZKOLE I PRZEDSZKOLU INFORMACJE DLA RODZICÓW I OPIEKUNÓW DZIECKO Z DEPRESJĄ W SZKOLE I PRZEDSZKOLU INFORMACJE DLA RODZICÓW I OPIEKUNÓW CO TO JEST DEPRESJA? Depresja jako choroba czyli klinicznie rozpoznany zespół depresyjny to długotrwały, szkodliwy i poważny

Bardziej szczegółowo

ŚLĄSKIE CENTRUM ZDROWIA PUBLICZNEGO Ośrodek Analiz i Statystyki Medycznej Dział Chorobowości Hospitalizowanej APETYT NA ŻYCIE

ŚLĄSKIE CENTRUM ZDROWIA PUBLICZNEGO Ośrodek Analiz i Statystyki Medycznej Dział Chorobowości Hospitalizowanej APETYT NA ŻYCIE ŚLĄSKIE CENTRUM ZDROWIA PUBLICZNEGO Ośrodek Analiz i Statystyki Medycznej Dział Chorobowości Hospitalizowanej APETYT NA ŻYCIE Katowice 2007 Śl.C.Z.P Dział Chorobowości Hospitalizowanej 23 luty Ogólnopolski

Bardziej szczegółowo

ANEKS III UZUPEŁNIENIA DO CHARAKTERYSTYKI PRODUKTU LECZNICZEGO ORAZ ULOTKI PLA PACJENTA

ANEKS III UZUPEŁNIENIA DO CHARAKTERYSTYKI PRODUKTU LECZNICZEGO ORAZ ULOTKI PLA PACJENTA ANEKS III UZUPEŁNIENIA DO CHARAKTERYSTYKI PRODUKTU LECZNICZEGO ORAZ ULOTKI PLA PACJENTA 42 UZUPEŁNIENIA ZAWARTE W ODPOWIEDNICH PUNKTACH CHARAKTERYSTYKI PRODUKTU LECZNICZEGO DLA PRODUKTÓW ZAWIERAJĄCYCH

Bardziej szczegółowo

LECZENIE WTÓRNEJ NADCZYNNOŚCI PRZYTARCZYC U PACJENTÓW HEMODIALIZOWANYCH ICD-10 N

LECZENIE WTÓRNEJ NADCZYNNOŚCI PRZYTARCZYC U PACJENTÓW HEMODIALIZOWANYCH ICD-10 N Załącznik nr 42 do zarządzenia Nr 59/2011/DGL Prezesa NFZ z dnia 10 października 2011 roku Nazwa programu: LECZENIE WTÓRNEJ NADCZYNNOŚCI PRZYTARCZYC U PACJENTÓW HEMODIALIZOWANYCH ICD-10 N 25.8 Inne zaburzenia

Bardziej szczegółowo

Art copyright 2012, 2008 by Nursing Education Consultants. Leki psychoaktywne 159

Art copyright 2012, 2008 by Nursing Education Consultants. Leki psychoaktywne 159 Art copyright 2012, 2008 by Nursing Education Consultants. Leki psychoaktywne 159 Leki psychoaktywne 160 DZIAŁANIE Najważniejsze informacje Selektywne inhibitory zwrotnego wychwytu serotoniny (SSRI) SSRI

Bardziej szczegółowo

Przykłady opóźnień w rozpoznaniu chorób nowotworowych u dzieci i młodzieży Analiza przyczyn i konsekwencji

Przykłady opóźnień w rozpoznaniu chorób nowotworowych u dzieci i młodzieży Analiza przyczyn i konsekwencji PROGRAM POPRAWY WCZESNEGO WYKRYWANIA I DIAGNOZOWANIA NOWOTWORÓW U DZIECI W PIĘCIU WOJEWÓDZTWACH POLSKI Przykłady opóźnień w rozpoznaniu chorób nowotworowych u dzieci i młodzieży Analiza przyczyn i konsekwencji

Bardziej szczegółowo

ANKIETA ANESTEZJOLOGICZNA

ANKIETA ANESTEZJOLOGICZNA ANKIETA ANESTEZJOLOGICZNA IMIĘ I NAZWISKO PESEL. 1. Czy leczy się Pan/Pani? Jeśli tak to na jakie schorzenie? TAK / NIE 2. Jakie leki przyjmuje Pan/Pani obecnie? TAK / NIE 3. Czy był/a Pan/Pani operowana?

Bardziej szczegółowo

WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH STACJONARNYCH LECZENIA UZALEŻNIEŃ ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI

WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH STACJONARNYCH LECZENIA UZALEŻNIEŃ ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI Załączniki do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia..(poz. ) WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH STACJONARNYCH LECZENIA UZALEŻNIEŃ ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI Załącznik nr 1 Lp. Nazwa

Bardziej szczegółowo

ANEKS III Zmiany w odpowiednich punktach charakterystyki produktu leczniczego i ulotki dla pacjenta

ANEKS III Zmiany w odpowiednich punktach charakterystyki produktu leczniczego i ulotki dla pacjenta ANEKS III Zmiany w odpowiednich punktach charakterystyki produktu leczniczego i ulotki dla pacjenta Uwaga: Konieczna może być późniejsza aktualizacja charakterystyki produktu leczniczego i ulotki dla pacjenta

Bardziej szczegółowo

Terapeutyczne Programy Zdrowotne 2008 Leczenie stwardnienia rozsianego

Terapeutyczne Programy Zdrowotne 2008 Leczenie stwardnienia rozsianego załącznik nr 16 do zarządzenia Nr 36/2008/DGL Prezesa NFZ z dnia 19 czerwca 2008 r. Nazwa programu: LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO ICD-10 G.35 - stwardnienie rozsiane Dziedzina medycyny: neurologia I.

Bardziej szczegółowo

Konferencja SAMOLECZENIE A EDUKACJA ZDROWOTNA, POLITYKA ZDROWOTNA, ETYKA Kraków, 20.04.2009 r.

Konferencja SAMOLECZENIE A EDUKACJA ZDROWOTNA, POLITYKA ZDROWOTNA, ETYKA Kraków, 20.04.2009 r. Piotr Burda Biuro In formacji T oksykologicznej Szpital Praski Warszawa Konferencja SAMOLECZENIE A EDUKACJA ZDROWOTNA, POLITYKA ZDROWOTNA, ETYKA Kraków, 20.04.2009 r. - Obejmuje stosowanie przez pacjenta

Bardziej szczegółowo

PROGRAM SZKOLENIA: PSYCHOSPOŁECZNE UWARUNKOWANIA ROZWOJU DZIECI I MŁODZIEZY PSYCHOLOGIA ROZWOJOWA, KSZTAŁTOWANIE SIĘ OSOBOWOŚCI

PROGRAM SZKOLENIA: PSYCHOSPOŁECZNE UWARUNKOWANIA ROZWOJU DZIECI I MŁODZIEZY PSYCHOLOGIA ROZWOJOWA, KSZTAŁTOWANIE SIĘ OSOBOWOŚCI PROGRAM SZKOLENIA: PSYCHOSPOŁECZNE UWARUNKOWANIA ROZWOJU DZIECI I MŁODZIEZY Tematy szkolenia PSYCHOLOGIA ROZWOJOWA, KSZTAŁTOWANIE SIĘ OSOBOWOŚCI Wykład 2 godz. - Podejście do rozwoju psychicznego w kontekście

Bardziej szczegółowo

Opis problemu zdrowotnego w zakresie chorób otępiennych i innych zaburzeń psychicznych

Opis problemu zdrowotnego w zakresie chorób otępiennych i innych zaburzeń psychicznych Załącznik Nr 2 do Uchwał Nr 1990/2017 Zarządu Powiatu w Poznaniu z dnia 11 października 2017 r. Opis problemu zdrowotnego w zakresie chorób otępiennych i innych zaburzeń psychicznych 1 I. Opis problemu

Bardziej szczegółowo

LECZENIE TĘTNICZEGO NADCIŚNIENIA PŁUCNEGO SILDENAFILEM I EPOPROSTENOLEM (TNP) (ICD-10 I27, I27.0)

LECZENIE TĘTNICZEGO NADCIŚNIENIA PŁUCNEGO SILDENAFILEM I EPOPROSTENOLEM (TNP) (ICD-10 I27, I27.0) Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 719 Poz. 27 Załącznik B.68. LECZENIE TĘTNICZEGO NADCIŚNIENIA PŁUCNEGO SILDENAFILEM I EPOPROSTENOLEM (TNP) (ICD-10 I27, I27.0) ŚWIADCZENIOBIORCY I. Terapia sildenafilem

Bardziej szczegółowo

Podsumowanie danych o bezpieczeństwie stosowania produktu leczniczego Demezon

Podsumowanie danych o bezpieczeństwie stosowania produktu leczniczego Demezon VI.2 VI.2.1 Podsumowanie danych o bezpieczeństwie stosowania produktu leczniczego Demezon Omówienie rozpowszechnienia choroby Deksametazonu sodu fosforan w postaci roztworu do wstrzykiwań stosowany jest

Bardziej szczegółowo

LECZENIE CHOROBY GAUCHERA ICD-10 E

LECZENIE CHOROBY GAUCHERA ICD-10 E załącznik nr 19 do zarządzenia Nr 36/2008/DGL Prezesa NFZ z dnia 19 czerwca 2008 r. Nazwa programu: LECZENIE CHOROBY GAUCHERA ICD-10 E 75 Zaburzenia przemian sfingolipidów i inne zaburzenia spichrzania

Bardziej szczegółowo

6.2. Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dotyczącego produktu leczniczego DUOKOPT przeznaczone do wiadomości publicznej

6.2. Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dotyczącego produktu leczniczego DUOKOPT przeznaczone do wiadomości publicznej 6.2. Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dotyczącego produktu leczniczego DUOKOPT przeznaczone do wiadomości publicznej 6.2.1. Podsumowanie korzyści wynikających z leczenia Co to jest T2488? T2488

Bardziej szczegółowo

FORMULARZ MEDYCZNY PACJENTA

FORMULARZ MEDYCZNY PACJENTA Data wypełnienia: FORMULARZ MEDYCZNY PACJENTA NAZWISKO i IMIĘ PESEL ADRES TELEFON Nazwisko i imię opiekuna/osoby upoważnionej do kontaktu: Telefon osoby upoważnionej do kontaktu: ROZPOZNANIE LEKARSKIE

Bardziej szczegółowo

Problemy kostne u chorych ze szpiczakiem mnogim doświadczenia własne

Problemy kostne u chorych ze szpiczakiem mnogim doświadczenia własne Problemy kostne u chorych ze szpiczakiem mnogim doświadczenia własne dr n.med. Piotr Wojciechowski Szpiczak Mnogi Szpiczak Mnogi (MM) jest najczęstszą przyczyną pierwotnych nowotworów kości u dorosłych.

Bardziej szczegółowo

I. PODSTAWY TEORETYCZNE WSPÓŁCZESNEJ PSYCHIATRII, PSYCHOPATOLOGII I DIAGNOSTYKI PSYCHIATRYCZNEJ... 15

I. PODSTAWY TEORETYCZNE WSPÓŁCZESNEJ PSYCHIATRII, PSYCHOPATOLOGII I DIAGNOSTYKI PSYCHIATRYCZNEJ... 15 SPIS TREŚCI PRZEDMOWA Janusz Heitzman........................ 5 I. PODSTAWY TEORETYCZNE WSPÓŁCZESNEJ PSYCHIATRII, PSYCHOPATOLOGII I DIAGNOSTYKI PSYCHIATRYCZNEJ... 15 1. ETIOLOGIA, PATOGENEZA I EPIDEMIOLOGIA

Bardziej szczegółowo

Ostre zatrucie spowodowane użyciem alkoholu. świadczeniu gwarantowanemu (ICD 10) nasennych (F13.3); (F10.4); lekarz specjalista w dziedzinie chorób

Ostre zatrucie spowodowane użyciem alkoholu. świadczeniu gwarantowanemu (ICD 10) nasennych (F13.3); (F10.4); lekarz specjalista w dziedzinie chorób Dziennik Ustaw 22 Poz. 1386 Załącznik nr 2 WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH STACJONARNYCH LECZENIA UZALEŻNIEŃ ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI Lp. Nazwa świadczenia gwarantowanego Warunki

Bardziej szczegółowo

Farmakologia leków stosowanych w chorobach afektywnych

Farmakologia leków stosowanych w chorobach afektywnych Farmakologia leków stosowanych w chorobach afektywnych Prof. UM dr hab. Przemysław Mikołajczak Katedra i Zakład Farmakologii Uniwersytet Medyczny im. K.Marcinkowskiego w Poznaniu 1 Depresja Obniżony nastrój

Bardziej szczegółowo

Rejestr codziennej praktyki lekarskiej dotyczący cy leczenia nadciśnienia nienia tętniczego t tniczego. czynnikami ryzyka sercowo- naczyniowego

Rejestr codziennej praktyki lekarskiej dotyczący cy leczenia nadciśnienia nienia tętniczego t tniczego. czynnikami ryzyka sercowo- naczyniowego Rejestr codziennej praktyki lekarskiej dotyczący cy leczenia nadciśnienia nienia tętniczego t tniczego współwyst występującego z innymi czynnikami ryzyka sercowo- naczyniowego Nr rejestru: HOE 498_9004

Bardziej szczegółowo

NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY

NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY Poradnik dla pacjenta i jego rodziny Konsultacja: prof. dr hab. med. Zbigniew Gaciong CO TO JEST ZESPÓŁ METABOLICZNY Nadciśnienie tętnicze (inaczej podwyższone ciśnienie

Bardziej szczegółowo

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35)

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) Załącznik B.29. LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) 1. Kryteria kwalifikacji: ŚWIADCZENIOBIORCY 1.1. Leczenie interferonem beta: 1) wiek od 12 roku życia; 2) rozpoznanie postaci rzutowej stwardnienia

Bardziej szczegółowo

PORADNIK DLA OPIEKUNÓW OSÓB STARSZYCH

PORADNIK DLA OPIEKUNÓW OSÓB STARSZYCH PORADNIK DLA OPIEKUNÓW OSÓB STARSZYCH Co mam zrobić gdy podopieczny skarży się na boleści? Co zrobić gdy zachoruje? Jak opiekować się osobą z Alzheimerem, Demencją czy inna chorobą? Jakie problemy mogą

Bardziej szczegółowo

ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA. VICEBROL, 5 mg, tabletki. Vinpocetinum

ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA. VICEBROL, 5 mg, tabletki. Vinpocetinum ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA VICEBROL, 5 mg, tabletki Vinpocetinum Należy zapoznać się z treścią ulotki przed zastosowaniem leku. - Należy zachować tę ulotkę, aby w razie potrzeby móc

Bardziej szczegółowo

Rodzaje demencji. Co to jest demencja? Choroba Alzheimera

Rodzaje demencji. Co to jest demencja? Choroba Alzheimera Co to jest demencja? Według Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób demencja/otępienie to zespół objawów spowodowanych chorobą mózgu, stopniowo postępujący i zazwyczaj przewlekły, w którym zaburzone są takie

Bardziej szczegółowo

BADANIE KLINICZNE PACJENTA Z ZABURZENIAMI PSYCHICZNYMI KONTAKT TERAPEUTYCZNY

BADANIE KLINICZNE PACJENTA Z ZABURZENIAMI PSYCHICZNYMI KONTAKT TERAPEUTYCZNY BADANIE KLINICZNE PACJENTA Z ZABURZENIAMI PSYCHICZNYMI KONTAKT TERAPEUTYCZNY BADANIE KLINICZNE PACJENTA Z ZABURZENIAMI PSYCHICZNYMI Zbieranie wywiadu psychiatrycznego Ocena osobowości pacjenta Badanie

Bardziej szczegółowo