Gospodarowanie na rynku zasobów, dóbr i usług 341[02].O1.02

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Gospodarowanie na rynku zasobów, dóbr i usług 341[02].O1.02"

Transkrypt

1

2 MINISTERSTWO EDUKACJI i NAUKI Janina Rosiak Gospodarowanie na rynku zasobów, dóbr i usług 341[02].O1.02 Poradnik dla ucznia Wydawca Instytut Technologii Eksploatacji Państwowy Instytut Badawczy Radom 2005

3 Recenzenci: mgr Grażyna Gabryliszyn mgr inż. Aleksandra Grobelna Opracowanie redakcyjne: mgr inż. Katarzyna Maćkowska Konsultacja: mgr Andrzej Zych Korekta: mgr Joanna Fundowicz Poradnik stanowi obudowę dydaktyczną programu jednostki modułowej 341[02].O1.02. Gospodarowanie na rynku zasobów, dóbr i usług zawartego w programie nauczania dla zawodu technik ekonomista. Wydawca Instytut Technologii Eksploatacji Państwowy Instytut Badawczy, Radom

4 SPIS TREŚCI 1. Wprowadzenie 4 2. Wymagania wstępne 6 3. Cele kształcenia 7 4. Materiał nauczania Wybór i koszt alternatywny Materiał nauczania Pytania sprawdzające Ćwiczenia Sprawdzian postępów 4.2. Decyzje konsumentów i producentów w procesie gospodarowania Materiał nauczania Pytania sprawdzające Ćwiczenia Sprawdzian postępów 4.3. Systemy ekonomiczne Materiał nauczania Pytania sprawdzające Ćwiczenia Sprawdzian postępów 4.4. Obieg okrężny produktu i dochodu. Odpływy i dopływy płatności Materiał nauczania Pytania sprawdzające Ćwiczenia Sprawdzian postępów 4.5. Mierzenie efektów działalności gospodarczej. Produkt Krajowy Brutto Materiał nauczania Pytania sprawdzające Ćwiczenia Sprawdzian postępów 4.6. Mechanizm funkcjonowania rynku dóbr i usług. Elastyczność popytu i podaży Materiał nauczania Pytania sprawdzające Ćwiczenia Sprawdzian postępów 4.7. Równowaga rynkowa. Zachwianie równowagi rynkowej i jej konsekwencje Materiał nauczania Pytania sprawdzające Ćwiczenia Sprawdzian postępów 4.8. Bezrobocie i inflacja Materiał nauczania Pytania sprawdzające Ćwiczenia Sprawdzian postępów 4.9. Ingerencja rządu i banku centralnego w procesy gospodarcze Materiał nauczania Pytania sprawdzające

5 Ćwiczenia Sprawdzian postępów Polityka fiskalna i monetarna Materiał nauczania Pytania sprawdzające Ćwiczenia Sprawdzian postępów Ekonomia gospodarki otwartej Materiał nauczania Pytania sprawdzające Ćwiczenia Sprawdzian postępów Jednolity rynek europejski. Fundusze strukturalne i spójności Materiał nauczania Pytania sprawdzające Ćwiczenia Sprawdzian postępów Sprawdzian osiągnięć Literatura 54 3

6 1. WPROWADZENIE Poradnik ten będzie Ci pomocny w przyswajaniu wiedzy dotyczącej gospodarowania na rynku zasobów, dóbr i usług. W poradniku zamieszczono: wymagania wstępne, wykaz umiejętności, jakie powinieneś mieć już ukształtowane, abyś bez problemów mógł korzystać z poradnika, cele kształcenia, wykaz umiejętności, jakie ukształtujesz podczas pracy z poradnikiem, materiał nauczania, pigułkę wiadomości teoretycznych niezbędnych do opanowania treści jednostki modułowej, zestaw pytań przydatny do sprawdzenia, czy już opanowałeś podane treści, ćwiczenia, które pomogą Ci zweryfikować wiadomości teoretyczne oraz ukształtować umiejętności praktyczne, sprawdzian osiągnięć, przykładowy zestaw zadań i pytań. Pozytywny wynik sprawdzianu potwierdzi, że dobrze pracowałeś podczas lekcji i że nabrałeś wiedzy i umiejętności z zakresu tej jednostki modułowej, literaturę uzupełniającą. Znajdziesz w tym podręczniku podstawową wiedzę na temat, jak gospodarować ograniczonymi dobrami i zasobami, przy nieograniczoności potrzeb ludzkich. Poznasz zasady dokonywania wyborów ekonomicznych, a także nauczysz się identyfikować koszt alternatywny dokonanych wyborów. Zrozumiesz, czym kierują się konsumenci i producenci, podejmując decyzje ekonomiczne w procesie konsumpcji i produkcji. Będziesz potrafił scharakteryzować sposoby rozwiązywania problemów niedoboru dóbr i zasobów w różnych systemach ekonomicznych oraz w obecnym systemie rynkowym w Polsce. Zidentyfikujesz elementy ruchu okrężnego produktu i dochodu, a także poznasz, które z nich stanowią odpływy i dopływy do obiegu. Poznasz mechanizm funkcjonowania rynku, jego kategorie ekonomiczne oraz czynniki wpływające na ich wielkość. Nauczysz się obliczać i charakteryzować mierniki wzrostu gospodarczego oraz je interpretować, jako czynniki określające stan gospodarki kraju. Kolejne jednostki tematyczne pozwolą Ci wyjaśnić konieczność ingerencji państwa w procesy gospodarcze, określane mianem interwencjonizmu państwowego. Poznasz narzędzia i instrumenty oddziaływania państwa w ramach polityki fiskalnej i monetarnej. Pozwoli Ci to poznać sfery ingerencji oraz uzasadnić jej konieczność ze względu na odpowiedzialność, jaką państwo powinno ponosić za kraj i jego gospodarkę. W materiale nauczania Bezrobocie i inflacja poznasz negatywne skutki, recesji, będącej wynikiem cyklicznego rozwoju gospodarki. Rodzaje bezrobocia występujące w naszej rzeczywistości jego przyczyny i skutki, powinny skłonić Cię do szukania dróg przezwyciężania tego zjawiska. Będziesz potrafił wyjaśnić, dlaczego bezrobocie jest zjawiskiem negatywnym i jak można z nim walczyć oraz wyjaśnić, dlaczego zwalczanie inflacji z reguły prowadzi do bezrobocia. W kolejnych partiach nauczania poznasz, na czym polega ekonomia gospodarki otwartej, zrozumiesz, jak duże znaczenie dla rozwoju gospodarczego kraju ma wymiana i współpraca z zagranicą. W ostatnim rozdziale nauczysz się, jakie fundusze można pozyskać z Unii Europejskiej na wyrównanie poziomu gospodarczego i standardu życia ludności w stosunku do innych krajów 4

7 unijnych. Poznasz rodzaje funduszy strukturalnych i spójności oraz dowiesz się, na jakiego rodzaju działalność można je pozyskiwać. Przykładowe ćwiczenia pozwolą Ci zrozumieć i przyswoić wiedzę w praktyce. W razie wątpliwości zwróć się o pomoc do nauczyciela. Na końcu każdego tematu znajdują się pytania sprawdzające. Pozwolą Ci one zweryfikować Twoją wiedzę. Jeżeli okaże się, że czegoś jeszcze nie pamiętasz lub nie rozumiesz, to zawsze możesz wrócić do rozdziału Materiał nauczania i tam znajdziesz odpowiedź na pytania, które sprawiły Ci kłopot. Przykładowy sprawdzian osiągnięć może okazać się świetnym treningiem przed zaplanowanym przez nauczyciela sprawdzianem, sprawdzającym Twoją wiedzę i umiejętności zawarte w tej jednostce modułowej. Pamiętaj, że wiedza ta i nabyte umiejętności są bazą do zrozumienia treści zawartych w kolejnych jednostkach modułowych. 5

8 2. WYMAGANIA WSTĘPNE Przystępując do realizacji programu jednostki modułowej powinieneś umieć rozróżniać podstawowe pojęcia z dziedziny prawa, rozróżniać podstawowe pojęcia ekonomiczne, korzystać z różnych źródeł informacji, stosować technologię komputerową i informacyjną, współpracować w grupie, rozwiązywać problemy w sposób twórczy. 6

9 3. CELE KSZTAŁCENIA W wyniku realizacji programu jednostki modułowej powinieneś umieć: wyjaśnić konieczność dokonywania wyborów ekonomicznych, podać przykłady kosztów alternatywnych dokonywanych wyborów, podjąć decyzję ekonomiczną w procesie produkcji, wymiany i konsumpcji, scharakteryzować sposoby rozwiązywania problemów niedoboru w różnych systemach ekonomicznych, wykazać współzależność działających na rynku podmiotów gospodarczych, wyjaśnić zasadność równowagi odpływów płatności z dopływami do ruchu okrężnego produktu i dochodu, wyjaśnić mechanizm funkcjonowania rynku, uzasadnić, że decyzje producenta w zakresie zmiany ceny zależą od elastyczności popytu, uzasadnić, że decyzje konsumenta w zakresie dokonywania zakupu zależą od elastyczności podaży, uzasadnić konieczność równoważenia rynku, wskazać konsekwencje zachwiania równowagi gospodarczej, dokonać interpretacji wskaźników opisujących skutki zachwiania równowagi gospodarczej, uzasadnić potrzebę ingerencji rządu i banku centralnego w procesy gospodarcze, wykazać wpływ instrumentów polityki fiskalnej i monetarnej na decyzje przedsiębiorców, wykazać znaczenie wymiany międzynarodowej dla gospodarki Polski, określić znaczenie unijnych funduszy strukturalnych i spójności dla rozwoju społecznogospodarczego kraju. 7

10 4. MATERIAŁ NAUCZANIA 4.1.Wybór i koszt alternatywny Materiał nauczania Ekonomia jest nauką o dokonywaniu wyborów, dotyczących gospodarczej sfery życia, których dokonuje każdy człowiek, każda rodzina, przedsiębiorstwo, organizacja, rząd. Ekonomia (pozytywna) jest nauką zajmującą się badaniem, w jaki sposób ludzie podejmują decyzje o wykorzystaniu rzadkich zasobów mających różnorodne zastosowania produkcyjne i konsumpcyjne oraz badaniem skutków tych decyzji, w procesie produkcji, podziale i konsumpcji. Konieczność dokonywania wyborów wynika z tego, że nasze potrzeby są nieograniczone, natomiast zasoby ograniczone. Ludzkie potrzeby tworzą pewną stałą hierarchię, która decyduje o kolejności ich zaspokajania dopiero po zaspokojeniu potrzeb niższego rzędu mogą zostać zrealizowane potrzeby wyższego rzędu. Podział zasobów Zasoby naturalne Zasoby ludzkie Zasoby kapitałowe Rys. 1. Podział zasobów Zasoby można podzielić na (rys. 1): 1. Zasoby naturalne, dostarczane przez przyrodę. Są to: minerały, rośliny, zwierzęta, woda i powietrze. 2. Praca człowieka, czyli jego zdolności fizyczne i umysłowe, jakie może zaangażować w tworzenie dóbr i usług. 3. Zasoby kapitałowe tworzy kapitał rzeczowy: środki pracy (fabryki, narzędzia, maszyny), przedmioty pracy (surowce, materiały) oraz kapitał finansowy. Zasoby, używane do wytwarzania konkretnych dóbr i usług w danym procesie produkcji, nazywane są czynnikami produkcji. Konfrontacja nieograniczonych potrzeb ludzkich z ograniczonymi możliwościami ich zaspokojenia zmusza ludzi do gospodarowania, czyli dokonywania wyborów ekonomicznych. Każdy wybór wymusza konieczność rezygnacji z innych dostępnych możliwości. Decydując się na jedną z możliwości, ponosimy koszt, ponieważ musimy zrezygnować z drugiej możliwości. Koszt taki, będący skutkiem wyboru, nazywamy kosztem alternatywnym. I tak na przykład przedsiębiorstwo mając 5 tys. zł. może kupić wyposażenie biura albo przeznaczyć te pieniądze na szkolenia pracowników. Decydując się na zakup wyposażenia 8

11 przedsiębiorca rezygnuje ze szkoleń pracowników. Strata korzyści, którą osiągnęłoby przedsiębiorstwo szkoląc pracowników, to właśnie koszt alternatywny. Koszt alternatywny to najkorzystniejsza możliwość, z której rezygnujemy, dokonując konkretnego wyboru. Dotyczy nie tylko pojedynczych konsumentów, ale też przedsiębiorstw i państw, a więc wszystkich tych, którzy podejmują decyzje dotyczące alokacji zasobów. Gdyby wszystkie dobra były dostępne w nieograniczonych ilościach, to nie mielibyśmy żadnych problemów z zaspokajaniem naszych nieograniczonych potrzeb Pytania sprawdzające Odpowiadając na pytania sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń. 1. Dlaczego ekonomia jest nauką o dokonywaniu wyborów? 2. Skąd wynika konieczność dokonywania wyborów? 3. Jak dzielimy zasoby? 4. Dlaczego potrzeby są nieograniczone w stosunku do ograniczoności zasobów? 5. Co to jest koszt alternatywny? Ćwiczenia Ćwiczenie 1 Kasia jest studentką pierwszego roku ekonomii. Jest osobą ambitną, pracowitą, jednocześnie lubi spędzać wolny czas z przyjaciółmi. Po pierwszym semestrze nauki uzyskała bardzo dobre oceny, ma szanse na stypendium naukowe. Otrzymała właśnie bardzo interesującą ofertę pracy na umowę zlecenie od dobrze rokującej firmy, w której mogłaby zdobywać doświadczenie zawodowe, a może w przyszłości znaleźć zatrudnienie. Poznała też interesującego chłopaka, z którym chciałaby spędzać jak najwięcej czasu. Musi podjąć decyzję, jak wykorzystać czas wolny, którym dysponuje po zajęciach na uczelni i dokonać wyboru: poświęcić czas na naukę, podjąć dodatkowo pracę, spotykać się z chłopakiem. Sposób wykonania ćwiczenia Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś: 1) przeczytać dokładnie treść zadania, 2) podjąć decyzję wyboru za Kasię, 3) przedstawić korzyści płynące z podjętej decyzji, 4) określić koszt alternatywny, jaki musi ponieść Kasia w związku z wyborem, 5) wpisać odpowiedź w miejsce do tego wyznaczone. Wyposażenie stanowiska pracy: literatura zgodna z punktem 6 Poradnika dla ucznia. 9

12 Ćwiczenie 2 Właściciel firmy Oskar Jan Kowalski wypracował właśnie niezbędne środki na dawno zaplanowany remont magazynu handlowego. Równocześnie nadarzyła się okazja poszerzenia oferty handlowej o sprowadzane z Niemiec atrakcyjne towary po bardzo korzystnej cenie. Przedsiębiorca musi podjąć decyzję, którą inwestycję wybrać. Z jednej strony remont jest niezbędny, z drugiej sprzedaż niemieckich towarów pozwoliłaby osiągnąć większe zyski. Zadanie do wykonania: Jaką decyzję podejmie Jan Kowalski i jaki poniesie koszt alternatywny? Sposób wykonania ćwiczenia Aby wykonać ćwiczenie powinieneś: 1) przeczytać dokładnie treść zadania, 2) podjąć decyzję wyboru za Jana Kowalskiego, 3) przedstawić korzyści płynące z podjętej decyzji, 4) określić koszt alternatywny, jaki musi ponieść właściciel przedsiębiorstwa w związku z wyborem, 5) wpisać odpowiedź w miejsce do tego wyznaczone. Wyposażenie stanowiska pracy: literatura zgodna z punktem 6 Poradnika dla ucznia Sprawdzian postępów Tak Nie Czy potrafisz: 1) wyjaśnić, dlaczego ekonomia jest nauką o dokonywaniu wyborów? 2) scharakteryzować rodzaje zasobów? 3) wyjaśnić, dlaczego potrzeby są nieograniczone a zasoby ograniczone? 4) zdefiniować pojęcie kosztu alternatywnego? 5) dokonać wyboru i określić jego koszt alternatywny? 10

13 4.2. Decyzje konsumentów i producentów w procesie gospodarowania Materiał nauczania Konsumenci podejmują na rynku takie decyzje, które pozwalają im uzyskać maksymalną satysfakcję. Jest ona utożsamiana z użytecznością, czyli zadowoleniem, jakie uzyskuje pojedynczy człowiek w wyniku konsumpcji określonego dobra lub usługi. Aby osiągnąć ten cel spełnione muszą być warunki: osoba musi wybierać spośród wielu możliwości, dokonanie wyboru musi zawsze oznaczać rezygnację z wariantu alternatywnego, osoba musi dokonywać takich wyborów, w efekcie których uzyskiwane korzyści przewyższają w jej ocenie ponoszone koszty. Zachowanie konsumentów na rynku, przy spełnieniu tych warunków, nazywamy postępowaniem racjonalnym. Jeśli postępujemy racjonalnie, to zawsze wybierzemy to rozwiązanie, które w efekcie przyniesie nam większą korzyść niż koszty, a w skrajnym przypadku będzie im równe. Konsument dokonuje takich wyborów, które maksymalizują jego satysfakcję, a więc kieruje się w swoim zachowaniu maksymalizacją użyteczności. Całość satysfakcji pochodzącej z konsumowanej ilości dóbr i usług to użyteczność całkowita. W miarę wzrostu ilości spożywanych produktów, wzrasta również użyteczność całkowita. Wzrost ten jednak jest coraz mniejszy, aż w pewnym punkcie następuje odwrócenie tendencji, czyli spadek użyteczności całkowitej. Spożywając każdą dodatkową ilość produktu nasze zadowolenie maleje. Przejawia się to w tzw. użyteczności krańcowej (marginalnej), która jest miarą dodatkowej satysfakcji konsumenta spowodowanej spożyciem kolejnej jednostki produktu. Po skonsumowaniu już pewnej ilości dóbr i usługi, dalsze ich spożycie wywołuje efekt niezadowolenia. Tak więc konsument chcąc osiągnąć zadowolenie z konsumpcji będzie ją zwiększał aż do momentu, gdy użyteczność krańcowa wyniesie zero. Jest to prawo malejącej użyteczności krańcowej satysfakcja z pierwszej spożywanej jednostki produktu jest zawsze większa niż z konsumpcji jednostki drugiej, drugiej większa niż trzeciej itd. Użyteczność dobra niewątpliwie warunkuje zakup. Konsument nie zaopatruje się w dobra jemu niepotrzebne. Dokonując zakupów, musi wziąć pod uwagę jeszcze ilość posiadanych pieniędzy oraz cenę dóbr dwa istotne ograniczenia jego wyborów. Rozpatruje więc różne koszyki, które powstają z kombinacji dwóch dóbr, dających mu takie samo zadowolenie. Wszystkie możliwe kombinacje koszyka dóbr, którego wartość mieści się w dochodzie, leżą na linii budżetowej, zwanej ścieżką cen. Jest to droga, którą może przejść konsument wybierając koszyk dóbr przy określonych funduszach. Obok konsumentów, drugą ważną grupą podmiotów działających na rynku stanowią producenci. Ich zadaniem jest wytwarzanie dóbr i usług, które następnie nabywają konsumenci. Producent to jednostka prowadząca działalność produkcyjną lub (i) usługową na własny rachunek w celu osiągnięcia określonych korzyści, stosując wybraną technologię i organizację produkcji i sprzedaży. Celem każdego przedsiębiorstwa jest maksymalizacja zysku. Stara się więc posiadane czynniki wykorzystać optymalnie. Jednakże przedsiębiorcy prowadząc działalność gospodarczą podlegają ograniczeniom rynkowym i technologicznym. Na pierwsze składają się warunki, w jakich kupowane są czynniki produkcji i sprzedawane są produkty. Ograniczenia technologiczne tworzone są przez dostępne metody produkcyjne. 11

14 Pytania sprawdzające Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń. 1. Jakie główne podmioty funkcjonują na rynku? 2. Jakie są powiązania pomiędzy głównymi podmiotami funkcjonującymi na rynku? 3. Co jest celem postępowania konsumentów na rynku? 4. Jakie czynniki mają wpływ na preferencje konsumenta i jego postępowanie? 5. Na czym polega maksymalizacja użyteczności? 6. Czego dotyczą decyzje producenta? 7. Jakim ograniczeniom podlegają producenci? 8. Jaka jest rola producenta na rynku? Ćwiczenia Ćwiczenie 1 Właśnie kończysz szkołę ponadgimnazjalną i zamierzasz wyjechać na studia do innego miasta. Opracuj swój miesięczny budżet. Pomyśl nad sposobem pozyskania dochodów. Dochody Kwota w zł Wydatki Kwota w zł Sposób wykonania ćwiczenia Aby wykonać ćwiczenie powinieneś: 1) przeczytać dokładnie treść zadania, 2) przeanalizować możliwe do uzyskania dochody z różnych źródeł, 3) oszacować koszty związane z utrzymaniem na studiach w innym mieście, 4) określić niezbędne wydatki, 5) sporządzić własny miesięczny budżet, 6) wpisać odpowiedź w miejsce do tego wyznaczone. Wyposażenie stanowiska pracy: literatura zgodna z punktem 6 Poradnika dla ucznia. 12

15 Ćwiczenie 2 Wyobraź sobie, że jesteś właścicielem pralni chemicznej mieszczącej się w Szczecinie, na Osiedlu Słonecznym. W pobliżu znajdują się jeszcze trzy inne pralnie chemiczne świadczące ten sam rodzaj usług. Jakie podejmiesz działania, aby maksymalizować zysk Twojego przedsiębiorstwa? Sposób wykonania ćwiczenia Aby wykonać ćwiczenie powinieneś: 1) przeczytać uważnie treść ćwiczenia, 2) opracować strategię dotyczącą maksymalizacji zysku swojego przedsiębiorstwa, 3) wpisać odpowiedź w wykropkowane miejsce w ćwiczeniu. Wyposażenie stanowiska pracy: literatura zgodna z punktem 6 Poradnika dla ucznia Sprawdzian postępów Tak Nie Czy potrafisz: 1) określić główne podmioty funkcjonujące na rynku? 2) wskazać powiązania pomiędzy głównymi podmiotami funkcjonującymi na rynku? 3) określić cele postępowania konsumentów na rynku? 4) przedstawić czynniki, które mają wpływ na preferencje konsumenta i jego postępowanie? 5) wyjaśnić, na czym polega maksymalizacja użyteczności? 6) omówić decyzje producenta? 7) wyjaśnić ograniczenia, jakim podlegają producenci? 8) omówić rolę producenta na rynku? 13

16 4.3. Systemy ekonomiczne Materiał nauczania Gospodarowanie odbywa się zawsze w określonych warunkach (materiałowych, instytucjonalnych, społecznych, politycznych). Całokształt tych warunków oraz reguł i mechanizmów gospodarowania składa się na pojęcia: gospodarka i system gospodarczy, ponieważ daną gospodarkę można zawsze potraktować jako pewien dający się wyróżnić system. Gospodarka narodowa jest to cała działalność gospodarcza prowadzona w danym kraju z oddziaływaniem ludzi na zasoby ekonomiczne w celu wzbudzenia obrotu towarowego i konsumpcji. Gospodarka narodowa obejmuje zbiór wszystkich podmiotów gospodarujących oraz organizacji i instytucji współpracujących, a także wszystkie zależności i sprzężenia zwrotne między nimi zachodzące. Rozwój ludzkości nierozłącznie przeplata się ze zmianami systemów ekonomicznych. Przez system ekonomiczny rozumiemy skomplikowane powiązania ekonomiczne, społeczne i prawne pomiędzy jednostkami, instytucjami i państwem. Głównym zadaniem każdego systemu ekonomicznego jest podział ograniczonych zasobów (czynników produkcji) między poszczególne dziedziny gospodarki, zaspokajające różne potrzeby społeczeństwa (rys. 2). Systemy ekonomiczne Gospodarka tradycyjna System nakazowy System rynkowy System mieszany Rys. 2. Systemy ekonomiczne Możemy wyróżnić następujące systemy ekonomiczne: 1. Gospodarka tradycyjna w takiej gospodarce ludzie żyją zgodnie z odwiecznymi zwyczajami i tradycjami. Kwestie, co ma być produkowane, w jaki sposób i jak rozdzielone, nie stanowią problemów ekonomicznych. 2. System nakazowy (centralnie planowany) występuje państwowa własność czynników wytwórczych, co związane jest z centralnym podejmowaniem decyzji, które przekazywane są jednostkom gospodarczym w formie obowiązujących, szczegółowych planów gospodarczych. Plany te przygotowywane są przez specjalistów z różnych dziedzin przemysłu, zgodnie z wytycznymi decydentów. To właśnie oni decydują, które dobra i usługi należy wyprodukować. Zgodnie z zaleceniami politycznego kierownictwa państwa, także planiści ustalają, kto otrzyma wytworzone dobra i usługi. 3. System rynkowy charakteryzuje się tym, że większość zasobów jest własnością prywatną, decyzje podejmowane są w przeważającej części na rynku. Oznacza to, iż konkurencyjne rynki kierują zasoby tam, gdzie są one najefektywniej wykorzystywane. Pod pojęciem własność prywatna rozumiemy prawo poszczególnych osób oraz jednostek organizacyjnych do posiadania środków produkcji. Daje to właścicielom motywację do wykorzystywania tego, co posiadają, do produkowania tych wyrobów, które korzystnie 14

17 mogą sprzedać i dzięki temu osiągać zyski. Pragnienie osiągania zysków to motor napędowy działań ludzkich, który sprawia, że produkują oni rzeczy poszukiwane przez kupujących, starając się przy tym utrzymać koszty produkcji na jak najniższym poziomie. 4. System mieszany składa się zarówno z sektora publicznego, jak i prywatnego. Większość gospodarek na świecie funkcjonuje właśnie w tym systemie Pytania sprawdzające Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń. 1. Jakie warunki determinują gospodarowanie? 2. Co znaczy pojęcie gospodarka narodowa? 3. Jakie znasz systemy ekonomiczne? 4. Czym charakteryzują się poszczególne systemy ekonomiczne? Ćwiczenia Ćwiczenie 1 Wpisz do tabeli, jak w każdym z systemów ekonomicznych rozwiązywane są podstawowe kwestie ekonomiczne. Typ systemu Podstawowe pytania ekonomiczne ekonomicznego Co produkować? Ile produkować? Jak produkować? Gospodarka tradycyjna Gospodarka rynkowa Gospodarka nakazowa Dla kogo produkować? Sposób wykonania ćwiczenia Aby wykonać ćwiczenie powinieneś: 1) przeczytać uważnie polecenie, 2) przeanalizować rodzaje systemów w materiale nauczania, 3) wpisać odpowiedzi na zawarte w tabeli pytania, zgodnie z podanymi kryteriami Wyposażenie stanowiska pracy: literatura zgodnie z punktem 6 Poradnika dla ucznia. Ćwiczenie 2 Wskaż różnice pomiędzy gospodarką rynkową a nakazową uwzględniając: 1) własności czynników produkcji, 2) sposób podejmowania decyzji produkcyjnych, 3) sposób podejmowania decyzji cenowych, 4) efektywność gospodarowania. 15

18 Lp. Gospodarka nakazowa Gospodarka rynkowa Sposób wykonania ćwiczenia Aby wykonać ćwiczenie powinieneś: 1) przeczytać uważnie polecenie zawarte w ćwiczeniu, 2) przedstawić różnice między systemami, 3) wpisać odpowiedzi w wyznaczone w tabeli w miejsca. Wyposażenie stanowiska: literatura zgodna z punktem 6 Poradnika dla ucznia Sprawdzian postępów Czy potrafisz: 1) zdefiniować pojęcie gospodarki narodowej? 2) określić warunki gospodarowania? 3) wymienić rodzaje systemów ekonomicznych? 4) scharakteryzować rodzaje systemów ekonomicznych? 5) wskazać różnice między systemami ekonomicznymi? Tak Nie 16

19 4.4. Obieg okrężny produktu i dochodu. Odpływy i dopływy płatności Materiał nauczania Do przedstawienia działania gospodarki jako całości oraz zależności pomiędzy jej różnymi podmiotami służy model okrężnego obiegu produktu i dochodu. Obieg okrężny to odbywający się na rynkach przepływ strumieni produktów i czynników wytwórczych między podmiotami gospodarującymi, w zamian za płatności dokonywane za nie. Między przedsiębiorstwami, gospodarstwami domowymi i tysiącami organizacji tworzących państwo cały rok krążą dobra i pieniądze. Gospodarstwa domowe w ciągu roku sprzedają przedsiębiorcom pracę, kapitał i ziemię, za które dostają płace, zyski, czynsze i inne dochody. Dodatkowo państwo daje im tzw. płatności transferowe, czyli pieniądze, za które nie żąda w zamian żadnych dóbr (np. zasiłki dla bezrobotnych). Gospodarstwa domowe płacą podatki, a resztę pieniędzy wydają na konsumpcję i oszczędności. Oszczędności zatem, są to dochody gospodarstw domowych pomniejszone o podatki i wartość dóbr konsumpcyjnych kupionych w ciągu roku. Na rys. 1 zostały graficznie przedstawione dochody i wydatki gospodarstwa domowego. Wynagrodzenie czynników produkcji Płatności transferowe GOSPODARSTWA DOMOWE Podatki Konsumpcja Oszczędności Rys. 3. Dochody i wydatki gospodarstw domowych Przedsiębiorstwa (rys. 4) dostają zapłatę za produkty, które sprzedają innym przedsiębiorstwom, gospodarstwom domowym lub państwu. Także im państwo może przekazywać transfery, np. zwrot części kosztów zatrudnienia osób od dawna bezrobotnych. Swoje dochody przedsiębiorstwa przekazują innym przedsiębiorstwom. Płacą za dobra pośrednie, czyli zużywane do produkcji dóbr finalnych. Gospodarstwom domowym przedsiębiorstwa płacą za czynniki produkcji. Resztę dochodów przedsiębiorstwa wydają na inwestycje, czyli zakup nowych dóbr kapitałowych (np. maszyn, urządzeń, budynków i budowli). Zapłata za produkty Płatności transferowe PRZEDSIĘBIORSTWA Zapłata za dobra pośrednie Zapłata za czynniki produkcji Rys. 4. Dochody i wydatki przedsiębiorstw Budżet państwa tworzą między innymi podatki pośrednie i bezpośrednie. Podatki pośrednie są ukryte w cenach części produktów. Natomiast podatki bezpośrednie zwykle obciążają dochody gospodarstw domowych. Poza podatkami państwo może otrzymywać dochody z własności czynników produkcji. Swoje pieniądze państwo wydaje na dobra 17

20 kupowane od przedsiębiorstw i gospodarstw domowych lub przekazuje w formie transferów płatniczych. Podatki pośrednie Dochody z własności Podatki bezpośrednie PAŃSTWO Wydatki na dobra Płatności transferowe Rys. 5. Wybrane dochody i wydatki państwa Łącząc te trzy elementy, czyli gospodarstwa domowe, przedsiębiorstwa i państwo uzyskujemy obraz ruchu okrężnego płatności w gospodarce (rys. 6). Przepływowi pieniędzy zwykle odpowiada przepływ dóbr i usług. Na przykład od gospodarstw domowych do przedsiębiorstw płyną wydatki na konsumpcję, a w odwrotnym kierunku przemieszczają się dobra lub usługi. Jednak np. płatnościom transferowym nie odpowiada żaden strumień produktów czy też usług. Rys. 6. Obieg okrężny produktu i dochodu [7] Pytania sprawdzające Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń. 1. Jaką rolę odgrywają gospodarstwa domowe w ruchu okrężnym? 2. Jakie związki zachodzą pomiędzy podmiotami na rynku? 3. Dlaczego powinna być równowaga odpływów płatności z dopływami do ruchu okrężnego produktu i dochodu? 4. Jakie elementy ruchu okrężnego produktu i dochodu powodują odpływ, a które dopływ do obiegu? 18

21 Ćwiczenia Ćwiczenie 1 Dokończ podane poniżej zdania, określając, które z podanych elementów ruchu okrężnego produktu i dochodu powodują odpływ, a które dopływ pieniędzy do obiegu. 1. Oszczędności powodują Wydatki przedsiębiorstw na inwestycje powodują.. 3. Eksport powoduje 4. Wydatki państwa na dobra powodują.. 5. Import powoduje.. 6. Podatki powodują. Sposób wykonania ćwiczenia Aby wykonać ćwiczenie powinieneś: 1) przeczytać dokładnie treść ćwiczenia, 2) określić, które elementy ruchu okrężnego powodują dopływ, a które odpływ pieniędzy do obiegu, 3) odpowiedzieć na podane w ćwiczeniu pytania, 4) wpisać odpowiedzi w wyznaczone miejsce. Wyposażenie stanowiska pracy: literatura zgodnie z punktem 6 Poradnika dla ucznia. Ćwiczenie 2 Wyszukaj i wpisz do tabeli dane dotyczące wybranych przez Ciebie elementów ruchu okrężnego produktu i dochodu: Wyszczególnienie 2003 rok 2004 rok Odpływ pieniędzy z obiegu Dopływ pieniędzy do obiegu Sposób wykonania ćwiczenia Aby wykonać ćwiczenie powinieneś: 1) przeczytać dokładnie treść ćwiczenia, 2) określić elementy ruchu okrężnego, które powodują odpływ i dopływ pieniądza do obiegu, 3) wybrać po trzy elementy odpływu i dopływu, 4) wyszukać w roczniku statystycznym bądź Internecie niezbędne dane, 5) wpisać odpowiedzi w wyznaczone miejsce. Wyposażenie stanowiska: rocznik statystyczny, komputer z dostępem do Internetu, literatura zgodna z punktem 6 Poradnika dla ucznia. 19

22 Sprawdzian postępów Czy potrafisz: 1) wyjaśnić związki zachodzące pomiędzy podmiotami na rynku? 2) uzasadnić konieczność równowagi odpływów płatności z dopływami do ruchu okrężnego produktu i dochodu? 3) wymienić elementy ruchu okrężnego produktu i dochodu oraz wskazać, które powodują odpływ, a które dopływ do obiegu? Tak Nie 20

23 4.5. Mierzenie efektów działalności gospodarczej. Produkt Krajowy Brutto Materiał nauczania Miarą wzrostu gospodarczego jest procentowy przyrost podstawowych wielkości makroekonomicznych, takich jak: produkt krajowy lub dochód narodowy w analizowanym okresie (najczęściej jednego roku). W teorii ekonomii miara ta jest nazywana tempem wzrostu gospodarczego. Produkt Narodowy Brutto (PNB) jest pieniężną wartością bieżącej produkcji rynkowej wszystkich dóbr finalnych i usług wytworzonych podczas określonego czasu przez czynniki wytwórcze będące własnością danego kraju lub jego obywateli, niezależnie od tego, czy znajdują się w kraju, czy za granicą. Produkt Krajowy Brutto jest miarą wartości produkcji wytworzonej w danym kraju. Wyraża sumę wytworzonych w ciągu roku towarów i usług lub sumę dochodów powstałych w wyniku ich wytworzenia. Innym sposobem obliczania PKB jest zsumowanie wydatków gospodarstw domowych na konsumpcję, wydatków rządowych, wydatków inwestycyjnych przedsiębiorstw oraz bilansu handlu zagranicznego. PKB = C + I + G + Xn C osobiste wydatki konsumpcyjne, I krajowe wydatki inwestycyjne, G rządowe zakupy dóbr i usług, Xn sektor międzynarodowy - eksport netto lub pieniężna nadwyżka eksportu nad importem, lub pieniężna nadwyżka dochodów z transakcji zagranicznych nad wydatkami W Polsce przy obliczaniu PKB uwzględnia się nie tylko krajowych producentów, ale również przedsiębiorstwa z udziałem kapitału zagranicznego. Właściciele tych jednostek mają prawo do transferu uzyskanych dochodów za granicę. Również polskie przedsiębiorstwa działające poza granicami kraju i pracownicy zatrudnieni za granicą mogą dokonać transferu swych dochodów do Polski. Uproszczony model obiegu okrężnego produktu i dochodu pozwala obliczyć PKB trzema metodami, przez sumowanie: wartości wytworzonych dóbr finalnych i usług (metoda wartości dodanej), wydatków na dobra finalne i usługi (metoda strumienia produktów), dochodów czynników produkcji (metoda dochodowa, kosztowa). Aby dokładniej określić wzrost gospodarczy, stosuje się zamiast PKB miernik Produktu Krajowego Netto. Nie zawiera on bowiem wartości zużytego majątku. PKN oblicza się odejmując od PKB odpisy amortyzacyjne przeznaczone na odtworzenie zużytego majątku trwałego przedsiębiorstw (budynków, hal fabrycznych, maszyn i urządzeń produkcyjnych, środków transportu). Produkt Krajowy Netto pozwala oszacować nowe przyrosty poziomu produkcji, natomiast nie określa całości dochodów wypłacanych za wykorzystanie czynników produkcji w określonym czasie ich właścicielom. Do tego służy Dochód Narodowy DN. Od PKN należy odjąć wartość podatków pośrednich, czyli sum, które nie trafiają do rąk właścicieli czynników produkcji, a występują w wartości PKB oraz dodać wartość subsydiów, czyli sum, które wspomagają proces produkcji dóbr i usług. 21

24 Pytania sprawdzające Odpowiadając na pytania sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń. 1. Dlaczego należy obliczać i interpretować miernik PKB? 2. Jak oblicza się miernik PKB? 3. Jak oblicza się PKN? 4. Czemu służy obliczanie DN? 5. Jakie są zależności między poszczególnymi miernikami? Ćwiczenia Ćwiczenie 1 Z poniżej podanych pozycji wybierz te, które należy uwzględnić przy obliczaniu PKB metodą dochodową (kosztowa). Następnie ustal wartość PKB (dane w jednostkach umownych). 1. Dochody z czynszów Wydatki konsumpcyjne na dobra trwałe Płace i inne wynagrodzenia pracowników Amortyzacja (koszt zużycia maszyn i urządzeń Wydatki rządu na dobra i usługi finalne Wydatki konsumpcyjne na dobra nietrwałe Odsetki z udostępnionego kapitału Inwestycje brutto przedsiębiorstw (wydatki przedsiębiorstw na zakup dóbr produkcyjnych) Wydatki konsumpcyjne na usługi Sposób wykonania ćwiczenia Aby wykonać ćwiczenie powinieneś: 1) przeczytać uważnie polecenie zawarte w ćwiczeniu, 2) wybrać z ćwiczenia te pozycje, które należy uwzględnić przy obliczaniu PKB metodą dochodową (kosztową), 3) ustalić wielkość PKB, 4) wpisać obliczenia w miejsce do tego wyznaczone. Wyposażenie stanowiska pracy: literatura zgodna z punktem 6 Poradnika dla ucznia Sprawdzian postępów Czy potrafisz: 1) zdefiniować miernik PNB? 2) obliczyć PKB, na podstawie konkretnych danych? 3) wyjaśnić pojęcie PKN? 4) przedstawić zależności między poszczególnymi miernikami? Tak Nie 22

25 4.6. Mechanizm funkcjonowania rynku dóbr i usług. Elastyczność popytu i podaży Materiał nauczania Rynek to nieprzerwany proces przepływu informacji pomiędzy kupującymi i sprzedającymi oraz wymiany dóbr i usług dokonywany poprzez akty kupna sprzedaży. Rynek ze względu na przedmiot transakcji dzielimy na rynek dóbr i usług oraz zasobów. Koniecznym warunkiem istnienia rynku jest wymiana, która ma najczęściej formę towarowo pieniężną (rys. 7). Towar Pieniądz Rys. 7. Wymiana towarowo-pieniężna Towar Aby transakcje wymienne mogły się dokonywać, muszą istnieć dostawcy i nabywcy towarów i usług, będący podmiotami rynku. Podstawowymi elementami rynku są: popyt, podaż i ceny, a zachodzące między nimi zależności przyczynowo-skutkowe nazywa się mechanizmem rynkowym. Istotą tego mechanizmu jest to, że zależności popytowo-podażowe powstają za pośrednictwem cen między równoprawnymi podmiotami, dążącymi do osiągnięcia korzyści ekonomicznych poprzez dokonywanie dobrowolnych transakcji kupna i sprzedaży towarów i usług. Popyt to zapotrzebowanie na konkretne produkty w danym czasie, jakie zgłasza kupujący przy różnych cenach i w ramach posiadanego funduszu nabywczego. Wielkość popytu jest to ilość dobra (lub usługi), jaką konsumenci chcą i mogą kupić po danej cenie i w danym okresie. Wielkość popytu zależy od poziomu ceny danego dobra. Wzrost ceny zniechęca konsumentów do zakupu danego dobra lub usługi, natomiast spadek ceny powoduje wzrost zainteresowania danym dobrem lub usługą. Popyt dzielimy na: produkcyjny i konsumpcyjny (rys. 8). Popyt Produkcyjny Konsumpcyjny Rys. 8. Podział popytu Popyt produkcyjny jest zapotrzebowaniem na dobra i usługi produkcyjne. Popyt konsumpcyjny jest zapotrzebowaniem na produkty służące bezpośrednio do zaspokojenia potrzeb ludzkich. 23

26 Popyt na dane dobro zależy od następujących czynników: ceny innych dóbr (głównie substytucyjnych i komplementarnych), jeżeli spada popyt na dane dobro komplementarne, to pociąga za sobą spadek popytu na dobro komplementarne względem niego, np. spadek ceny na samochody pociąga za sobą spadek popytu na benzynę. W przypadku dóbr substytucyjnych, jeżeli spada cena na dane dobro, to rośnie popyt na jego substytut, np. rosną ceny masła, rośnie popyt na margarynę. poziomu realnych dochodów ludności jeżeli dochód ludności wzrasta to decydują się oni na zakup większych niż dotychczas ilości danego dobra, poziomu dobrobytu nabywców wzrost stopy życiowej powoduje wzrost popytu na dobra wyższego rzędu, preferencji i gustów konsumentów zmiana tego czynnika w kierunku zwiększenia zainteresowania danym dobrem powoduje wzrost popytu na to dobro, przemijająca moda powoduje spadek popytu na dane dobro, liczby i struktury ludności wzrost, np. liczby urodzin, powoduje wzrost popytu na odżywki dla dzieci, oczekiwań dotyczących zmian cen i dochodów przewidywany wzrost cen spowoduje zwiększenie popytu na dane dobro, przewidywany wzrost dochodów może skłaniać do przełożenia zakupów na przyszłość, natomiast spadek dochodów może spowodować ograniczenie popytu, różne czynniki społeczne, jak np.: wykształcenie, płeć, wiek, zdarzenia losowe ogłoszenie klęski żywiołowej spowoduje wzrost popytu przede wszystkim na dobra żywnościowe. Prawo popytu mówi, iż popyt jest zależnością odwrotnie proporcjonalną między ceną a ilością dobra, którą nabywcy chcą i są w stanie nabyć przy założeniu, iż inne elementy charakteryzujące sytuację rynkową nie ulegną zmianie (ceteris paribus). Obok popytu, drugim podstawowym elementem procesu rynkowego jest podaż (rys. 9). Podaż to ilości dóbr i usług oferowane do sprzedaży przez producenta w danym czasie przy różnej cenie. Podaż Dóbr i usług produkcyjnych Dóbr i usług konsumpcyjnych Rys. 9. Rodzaje podaży Wielkość podaży jest to ilość dobra (lub usługi), jaką producenci zamierzają sprzedać po danej cenie i w określonym czasie. Wielkość podaży zależy od poziomu ceny danego dobra wzrost ceny zachęca producentów do zwiększenia ilości dostarczonego dobra, gdyż w ten sposób wzrosną ich zyski, natomiast obniżka ceny powoduje spadek opłacalności produkcji i zmniejszenie wielkości podaży. Podaż danego dobra zależy od następujących czynników: ceny czynników produkcji spadek cen surowców powoduje wzrost podaży, wzrost stawek płac w danej branży powoduje spadek podaży, 24

27 stosowanych technologii lepsze i nowocześniejsze technologie umożliwiają wytwarzanie dóbr przy użyciu mniejszych nakładów czynników produkcji, co w efekcie powoduje zmniejszenie kosztów wytwarzania i wzrost opłacalności produkcji, celów działalności przedsiębiorstwa w większości przypadków ostatecznym celem działalności przedsiębiorstwa jest osiąganie zysku, a możliwość jego osiągnięcia zachęca do zwiększenia podaży, cen innych dóbr (komplementarnych, substytucyjnych), oczekiwań dotyczących zmian cen jeżeli przewiduje się że cena danego dobra w przyszłości wzrośnie, to producenci mogą ograniczyć lub wstrzymać bieżącą produkcję, czynników losowych. Prawo podaży mówi, iż wielkość podaży zmienia się wprost proporcjonalnie do zmiany ceny (ceteris paribus). Wielkość popytu (ilość nabywana) podlega zmianom pod wpływem zmian cen, dochodów lub cen dóbr substytucyjnych bądź komplementarnych. Miarą intensywności tej zależności jest: a) elastyczność cenowa popytu (E dc ). Informuje ona o wpływie wahań cen na gotowość i zdolność klientów do zakupów danego dobra. Elastyczność cenową popytu oblicza się według wzoru: E dc = % zmiana ilości nabywanej % zmiana ceny Stopnie elastyczności cenowej popytu: popyt doskonale elastyczny minimalna zmiana ceny powoduje maksymalną reakcję nabywcy, popyt elastyczny procentowa zmiana ceny powoduje znacznie większą procentową zmianę ilości nabywanej, popyt proporcjonalny procentowa zmiana ilości nabywanej jest równa procentowej zmianie ceny, popyt nieelastyczny procentowa zmiana ceny powoduje nieznaczną procentową zmianę ilości nabywanej, popyt sztywny absolutny brak reakcji nabywców na zmianę ceny. Najważniejszymi czynnikami określającymi cenową elastyczność popytu są: dostępność substytutów, ilość producentów, znaczenie dobra dla konsumentów, udział wydatku w dochodzie osobistym, czasu, jaki mają konsumenci na dostosowanie struktury swych wydatków do zmieniających się cen. b) elastyczność dochodowa popytu wyraża stosunek procentowej zmiany ilości nabywanej do procentowej zmiany dochodu. % zmiana ilości nabywanej E dy = % zmiana dochodu Stopień elastyczności dochodowej popytu: popyt doskonale elastyczny >1 procentowa zmiana ilości nabywanej jest większa niż procentowa zmiana dochodów, popyt proporcjonalny procentowa zmiana ilości nabywanej jest dokładnie równa procentowej zmianie dochodów, 25

28 popyt względnie nieelastyczny < 1 procentowa zmiana ilości nabywanej jest mniejsza od procentowej zmiany dochodu, odwrotnie elastyczny < 0 rezygnacja z dobra przy wzroście dochodów, zakup towarów przy zmniejszeniu się dochodów Elastyczność krzyżowa popytu bada stosunek procentowych zmian w ilości nabywanej danego dobra do procentowej zmiany ceny innego dobra: jeżeli wskaźnik elastyczności krzyżowej popytu jest > 0, to dotyczy dóbr substytucyjnych, jeżeli wskaźnik elastyczności krzyżowej popytu jest < 0, to dotyczy dóbr komplementarnych, jeżeli wskaźnik elastyczności krzyżowej popytu jest = 0 to badane dobra są wobec siebie niezależne. E dm = % zmiana ilości nabywanej dobra X % zmiana ceny dobra Y Wskaźniki elastyczności popytu mają istotne znaczenie przy podejmowaniu decyzji ekonomicznych przez producentów: 1. Wartość wskaźnika elastyczności cenowej popytu wpływa na przychody ze sprzedaży przy zmianie ceny dobra. Wskaźnik cenowej Przychody całkowite przy: elastyczności popytu wzroście ceny spadku ceny E dc >1 E dc <1 E dc =1 bez zmian bez zmian 2. Wartość wskaźnika elastyczności dochodowej popytu informuje o konieczności zmiany ilości bądź asortymentu produkcji. Przy wzroście dochodów konsumentów producent może zwiększyć produkcję dóbr wyższego rzędu lub luksusowych czy zastąpić produkcję dóbr podrzędnych innymi, o wyższym standardzie, większej atrakcyjności. Przy spadku dochodów należy obniżyć produkcję dóbr wyższego rzędu, luksusowych i zwiększyć produkcję dóbr podrzędnych. 3. Producent analizuje też wartość wskaźnika mieszanej elastyczności popytu. Dobro produkowane przez niego jest często substytutem lub dobrem komplementarnym względem innego dobra. Stąd ilość nabywana jego produktów jest zależna od cen innych dóbr. W jakim stopniu producent reaguje na zmianę ceny rynkowej można zaobserwować, analizując elastyczność cenową podaży. Jeżeli może on łatwo i szybko, w sytuacji dla siebie korzystnej, zmienić ilość oferowanego dobra, wtedy podaż jest elastyczna. Jeżeli zmiana ilości jest trudna lub niemożliwa, wówczas podaż określa się jako nieelastyczną lub wręcz sztywną (doskonale nieelastyczną). Elastyczność cenowa podaży zależy między innymi od: czasu, w którym producenci mogą zareagować na zmianę ceny; elastyczność jest tym większa im dłuższy jest czas, rodzaju dobra i rodzaju czynników produkcji niezbędnych do jego wytworzenia; większa jest elastyczność na dobra przemysłowe niż rolnicze, rezerw mocy wytwórczych; większa jest elastyczność, gdy producent posiada rezerwy mocy wytwórczych. 26

29 Pytania sprawdzające Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń. 1. Co jest przedmiotem wymiany na rynku? 2. Co to jest popyt i jakich dóbr dotyczy? 3. Co decyduje o wielkości popytu? 4. Co to jest prawo popytu? 5. Co to jest podaż i jak brzmi prawo podaży? 6. Jakie czynniki decydują o podaży? 7. Jakie są rodzaje elastyczności popytu? 8. Jakie są stopnie elastyczności cenowej popytu? 9. Jakie są stopnie elastyczności dochodowej popytu? 10. Czym charakteryzuje się elastyczność krzyżowa popytu? 11. Dlaczego należy analizować wskaźniki elastyczności popytu? Ćwiczenia Ćwiczenie 1 Poniższa tabela zawiera dane o liczbie oferowanych i nabywanych butelek wody mineralnej przy różnym poziomie cen. Sporządź wykres krzywej popytu i podaży. Cena produktu [zł] Liczba nabywana [mln butelek] 1, , , , , Sposób wykonania ćwiczenia Aby wykonać ćwiczenie powinieneś: 1) przeczytać uważnie podane w ćwiczeniu polecenie, 2) przeanalizować materiał nauczania, 3) sporządzić wykres krzywej popytu i podaży, 4) zinterpretować uzyskane wyniki. Wyposażenie stanowiska pracy: literatura zgodna z punktem 6 Poradnika dla ucznia. Liczba oferowana [mln butelek rocznie] Ćwiczenie 2 Uzupełnij tekst, wpisując odpowiednio znak: =, <, >. 1. Popyt jest elastyczny, gdy procentowa zmiana ilości nabywanej, jest od procentowej zmiany ceny. 2. Popyt jest nieelastyczny, gdy procentowa zmiana ilości nabywanej, jest od procentowej zmiany ceny. 3. Popyt ma elastyczność jednostkową, gdy procentowa zmiana ilości nabywanej, jest procentowej zmianie ceny. 27

30 Sposób wykonania ćwiczenia Aby wykonać ćwiczenie powinieneś: 1) przeczytać uważnie podane w ćwiczeniu polecenie, 2) przeanalizować materiał nauczania dotyczący elastyczności popytu, 3) przeanalizować dane zawarte w ćwiczeniu, 4) wpisać w miejsca wykropkowane znak: +, <, >. Wyposażenie stanowiska pracy: literatura zgodna z punktem 6 Poradnika dla ucznia Sprawdzian postępów Czy potrafisz: Tak Nie 1) przedstawić, co jest przedmiotem wymiany na rynku? 2) zdefiniować pojęcie popytu? 3) scharakteryzować czynniki decydujące o popycie? 4) wyjaśnić prawo popytu? 5) zdefiniować pojęcie podaży? 6) wyjaśnić prawo podaży? 7) omówić czynniki decydujące o podaży? 8) scharakteryzować rodzaje elastyczności popytu? 9) omówić stopnie elastyczności cenowej popytu? 10) przedstawić stopnie elastyczności dochodowej popytu? 11) scharakteryzować elastyczność krzyżową popytu? 12) uzasadnić konieczność analizowania przez producentów wskaźników elastyczności popytu? 28

31 4.7. Równowaga rynkowa. Zachwianie równowagi rynkowej i jej konsekwencje Materiał nauczania Równowaga rynkowa oznacza stan, w którym przy danej cenie, ilości nabywanego dobra na danym rynku, odpowiada dokładnie takiej samej ilości oferowanego dobra. Jest ona opisywana przez dwa parametry, zwane parametrami stanu równowagi. Są to: cena równowagi oraz ilość równowagi (rys. 10). P E cena równowagi Q E ilość równowagi D popyt S podaż P P 2 Nadwyżka podaży (rynkowa) S P E E punkt równowagi P 1 Nadwyżka popytu D Q E Q Rys. 9. Równowaga rynkowa Graficznie równowagę na rynku danego dobra wyznacza punkt przecięcia krzywych popytu i podaży. Jest to punkt równowagi, w którym ilość nabywanego dobra jest równa ilości oferowanej przy określonej cenie. Gdy cena dobra jest wyższa od ceny rynkowej jest nadwyżka rynkowa ilość oferowana przewyższa ilość nabywaną. Gdy cena dobra jest niższa od ceny równowagi jest niedobór rynkowy ilość nabywana przewyższa ilość oferowaną. Wolny rynek ustala ceny wyłącznie w wyniku gry sił podaży i popytu. Niekiedy, ze względu na szczególne znaczenie niektórych dóbr, państwo interweniuje, określając poziom cen minimalnych i maksymalnych. Cena maksymalna to cena, powyżej której dane dobro nie może być sprzedawane. Jest ona niższa od ceny równowagi. Cena minimalna to cena, poniżej której dane dobro nie może być sprzedawane. Jest ona wyższa od ceny równowagi. 29

32 Pytania sprawdzające Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń. 1. Co znaczy pojecie równowaga rynkowa? 2. Jakie parametry determinują równowagę rynkową? 3. Co to jest cena równowagi, cena minimalna, cena maksymalna Ćwiczenia Ćwiczenie 1 Na rynku pojawił się nowy gatunek wędliny boczek rolowany. Ceny boczku, ilość oferowaną przez producentów i nabywaną przez konsumentów przedstawia tabela. Na podstawie danych odczytaj z tabeli, na jakim poziomie ustali się cena i ilość równowagi. Cena 1 kg boczku w zł Ilość oferowana w tys. ton Ilość nabywana w tys. ton Sposób wykonania ćwiczenia Aby wykonać ćwiczenie powinieneś: 1) przeczytać uważnie treść zadania, 2) przeanalizować materiał nauczania, 3) ustalić, na jakim poziomie będzie się kształtowała cena i ilość równowagi, 4) odpowiedzieć na pytanie zawarte w zadaniu. Wyposażenie stanowiska pracy: literatura zgodna z punktem 6 Poradnika dla ucznia Sprawdzian postępów Czy potrafisz: 1) scharakteryzować równowagę na rynku? 2) scharakteryzować parametry determinujące równowagę rynkową? 3) rozróżnić pojęcia: cena równowagi, cena minimalna, cena maksymalna Tak Nie 30

33 4. 8. Bezrobocie i inflacja Materiał nauczania Inflacja jest zjawiskiem uważanym w gospodarce za jeden ze znaczących przejawów makroekonomicznej nierównowagi gospodarczej. Jest definiowana zazwyczaj jako trwały wzrost ogólnego poziomu cen, któremu nie odpowiada równoważący wzrost przeciętnej jakości konsumowanych dóbr i usług. Inflacja nie ma miejsca, gdy pewne dobra i usługi drożeją, inne zaś tanieją. Jeżeli przyrost ogólnego poziomu cen dóbr i usług w gospodarce określimy w procentach, to otrzymaną miarę nazywamy stopą inflacji. Najczęściej przyrost ten określany jest w okresie 1 roku, a więc wskaźnik nosi nazwę rocznej stopy inflacji. Trudno jest dokładnie sprecyzować przyczyny inflacji, mogą one tkwić w niewłaściwej polityce pieniężnej, budżetowej lub być spowodowane nadmiernym inwestowaniem, dewaluacją waluty krajowej w stosunku do obcych walut, wzrostem cen surowców, nadmiernymi oczekiwaniami inflacyjnymi, nadmiernym popytem, czy presją związków zawodowych na wzrost płac nieuzasadniony przyrostem wydajności. Przyczyny inflacji są jednym z podstawowych kryteriów jej klasyfikacji. W związku z tym rozróżnia się trzy typy inflacji: popytową, podażową i strukturalną. Inflacja popytowa (konsumentów lub ciągniona przez popyt) to wzrost ogólnego poziomu cen w gospodarce w danym okresie czasu, wywołany szybszym wzrostem całkowitych wydatków niż całkowitej wielkości produkcji. Pobudzenie popytu może wynikać z następujących źródeł: wzrostu wynagrodzeń pracowników, wzrostu wydatków publicznych (z budżetu państwa), wzrostu popytu inwestycyjnego, szybkiego wzrostu eksportu. Inflacja podażowa (dostawców lub pchana przez koszty) związana jest ze wzrostem kosztów produkcji lub gwałtownym wzrostem płac. Pojawia się w przypadku ograniczeń w podaży jednego lub kilku zasobów oraz przy wzroście cen na te zasoby (np. ograniczenie dostaw surowców rolnych z powodu nieurodzaju). Powodują one fakt, że fizycznie zmniejsza się ilość zasobów do produkcji i wzrastają ich ceny. Poza tym, wzrost kosztów skłania wielu producentów do ograniczania wielkości produkcji, co przy niezmienionym popycie także powoduje wzrost cen. Nakładające się na siebie te zjawiska tworzą pewną spiralę doprowadzającą najczęściej do coraz szybszego tempa wzrostu poziomu cen i bardzo poważnego ograniczenia wzrostu gospodarczego. Inflacja strukturalna pojawia się wówczas, gdy producenci nie mogą sprawnie zmienić struktury produkcji w związku ze zmianami struktury gospodarki w kraju, a braku określonych towarów na rynku nie można szybko pokryć niezbędnym importem. Zmiana struktury gospodarczej pociąga za sobą koszty finansowe, np. zakup nowych technologii, zatrudnienie wysoko wykwalifikowanej kadry. Koszty te znajdują swoje odbicie w podniesieniu cen przynajmniej w pewnym okresie czasu. W zależności od tempa wzrostu przeciętnego poziomu cen wyróżnia się inflację: pełzającą, czyli inflację powolną, przejawiającą się jednocyfrowym wskaźnikiem stopy inflacji (poniżej 5% w skali roku). Na ogół jest to naturalna inflacja, niezakłócająca procesów gospodarczych; kroczącą, która charakteryzuje się stopą inflacji na poziomie do 10%; galopującą, osiągającą stopę rzędu % rocznie. W takiej sytuacji na rynku trudno przewidzieć reakcje przedsiębiorców. Występuje duża niepewność inwestycji 31

Bardzo dobra Dobra Dostateczna Dopuszczająca

Bardzo dobra Dobra Dostateczna Dopuszczająca ELEMENTY EKONOMII PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Klasa: I TE Liczba godzin w tygodniu: 3 godziny Numer programu: 341[02]/L-S/MEN/Improve/1999 Prowadzący: T.Kożak- Siara I Ekonomia jako nauka o gospodarowaniu

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne przedmiot "Podstawy ekonomii" Dział I Gospodarka, pieniądz. dopuszczający

Wymagania edukacyjne przedmiot Podstawy ekonomii Dział I Gospodarka, pieniądz. dopuszczający Wymagania edukacyjne przedmiot "Podstawy ekonomii" Dział I Gospodarka, pieniądz. wyróżnić potrzeby ekonomiczne, wymienić podstawowe rodzaje środków zaspokajających potrzeby, rozróżnić podstawowe zasoby

Bardziej szczegółowo

MIKROEKONOMIA. Wykład 3 Mikroanaliza rynku 1 MIKROANALIZA RYNKU

MIKROEKONOMIA. Wykład 3 Mikroanaliza rynku 1 MIKROANALIZA RYNKU Wykład 3 Mikroanaliza rynku 1 MIKROANALIZA RYNKU 1. POPYT Popyt (zapotrzebowanie) - ilość towaru, jaką jest skłonny kupić nabywca po ustalonej cenie rynkowej, dysponując do tego celu odpowiednim dochodem

Bardziej szczegółowo

Spis treêci. www.wsip.com.pl

Spis treêci. www.wsip.com.pl Spis treêci Jak by tu zacząć, czyli: dlaczego ekonomia?........................ 9 1. Podstawowe pojęcia ekonomiczne.............................. 10 1.1. To warto wiedzieć już na początku.............................

Bardziej szczegółowo

Popyt, podaż i wszystko co z Nimi związane. Mgr Michał Ferdzyn SWSPiZ

Popyt, podaż i wszystko co z Nimi związane. Mgr Michał Ferdzyn SWSPiZ Popyt, podaż i wszystko co z Nimi związane Mgr Michał Ferdzyn SWSPiZ POPYT to zależność pomiędzy ilością dobra, którą chcą i mogą kupić konsumenci, a ceną tego dobra. Popyt jest przedstawiany za pomocą

Bardziej szczegółowo

Makroekonomia 07.03.2008r

Makroekonomia 07.03.2008r Makroekonomia 07.03.2008r CREATED BY HooB Czynniki określające poziom konsumpcji i oszczędności Dochody dyspozycyjne gospodarstw domowych dzielą się na konsumpcję oraz oszczędności. Konsumpcja synonim

Bardziej szczegółowo

Temat Rynek i funkcje rynku. Elementy rynku. Rynek. Popyt i podaż. Cena - pieniężny wyraz wartości. Popyt Podaż Cena

Temat Rynek i funkcje rynku. Elementy rynku. Rynek. Popyt i podaż. Cena - pieniężny wyraz wartości. Popyt Podaż Cena Temat i funkcje rynku 1. Rynkowa a administracyjna koordynacja działań gospodarczych 2. opyt, podaż, cena równowagi 3. Czynniki wpływające na rozmiary popytu 4. Czynniki wpływające na rozmiary podaży 5.

Bardziej szczegółowo

Ekonomia wykład 03. dr Adam Salomon

Ekonomia wykład 03. dr Adam Salomon Ekonomia wykład 03 dr Adam Salomon Ekonomia: GOSPODARKA RYNKOWA. MAKROEKONOMICZNE PODSTAWY GOSPODAROWANIA Ekonomia dr Adam Salomon, Katedra Transportu i Logistyki, WN AM w Gdyni 2 Rynki makroekonomiczne

Bardziej szczegółowo

Podstawowe zagadnienia

Podstawowe zagadnienia Podstawowe zagadnienia Każda społeczność staje przed koniecznością rozwiązania trzech podstawowych problemw codziennej egzystencji: - jakie dobra i usługi - co wytwarzać - dla kogo je wytwarzać Ekonomia

Bardziej szczegółowo

Gospodarowanie na rynku zasobów, dóbr i usług 343[01].O1.02

Gospodarowanie na rynku zasobów, dóbr i usług 343[01].O1.02 MINISTERSTWO EDUKACJI NARODOWEJ Małgorzata Obuchiewicz Gospodarowanie na rynku zasobów, dóbr i usług 343[01].O1.02 Poradnik dla ucznia Wydawca Instytut Technologii Eksploatacji Państwowy Instytut Badawczy

Bardziej szczegółowo

REFORMA 2012. Wprowadzenie do ekonomii Ewelina Nojszewska. Podręcznik do nauki zawodu BRANŻA EKONOMICZNA

REFORMA 2012. Wprowadzenie do ekonomii Ewelina Nojszewska. Podręcznik do nauki zawodu BRANŻA EKONOMICZNA REFORMA 2012 Wprowadzenie do ekonomii Ewelina Nojszewska Podręcznik do nauki zawodu BRANŻA EKONOMICZNA Ilustrator: Jerzy Flisak Podręcznik do nauki zawodu technik ekonomista i innych zawodów z branży ekonomicznej

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII

Spis treści. Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII Spis treści Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII Wstępne określenie przedmiotu ekonomii 7 Ekonomia a inne nauki 9 Potrzeby ludzkie, produkcja i praca, środki produkcji i środki konsumpcji,

Bardziej szczegółowo

- potrafi wymienić. - zna hierarchię podział. - zna pojęcie konsumpcji i konsumenta, - zna pojęcie i rodzaje zasobów,

- potrafi wymienić. - zna hierarchię podział. - zna pojęcie konsumpcji i konsumenta, - zna pojęcie i rodzaje zasobów, WYMAGANIA EDUKACYJNE PRZEDMIOT: Podstawy ekonomii KLASA: I TH NUMER PROGRAMU NAUCZANIA: 2305/T-5 T-3,SP/MEN/1997.07.16 L.p. Dział programu 1. Człowiek - konsument -potrafi omówić podstawy ekonomii, - zna

Bardziej szczegółowo

Determinanty dochody narodowego. Analiza krótkookresowa

Determinanty dochody narodowego. Analiza krótkookresowa Determinanty dochody narodowego. Analiza krótkookresowa Ujęcie popytowe Według Keynesa, dosyć częstą sytuacją w gospodarce rynkowej jest niepełne wykorzystanie czynników produkcji. W związku z tym produkcja

Bardziej szczegółowo

Jak mierzyć reakcję popytu lub podaży na zmianę ceny?

Jak mierzyć reakcję popytu lub podaży na zmianę ceny? Jak mierzyć reakcję popytu lub podaży na zmianę ceny? Oczywistym miernikiem jest nachylenie krzywych popytu i podaży Np. obniżka ceny o 1 zł każdorazowo powoduje zwiększenie popytu na kajzerki o 20 sztuk

Bardziej szczegółowo

Podana tabela przedstawia składniki PKB pewnej gospodarki w danym roku, wyrażone w cenach bieżących (z tego samego roku).

Podana tabela przedstawia składniki PKB pewnej gospodarki w danym roku, wyrażone w cenach bieżących (z tego samego roku). Zadanie 1 Podana tabela przedstawia składniki PKB pewnej gospodarki w danym roku, wyrażone w cenach bieżących (z tego samego roku). Składniki PKB Wielkość (mld) Wydatki konsumpcyjne (C ) 300 Inwestycje

Bardziej szczegółowo

T. Łuczka Kapitał obcy w małym i średnim przedsiębiorstwie. Wybrane aspekty mikro i makroekonomii

T. Łuczka Kapitał obcy w małym i średnim przedsiębiorstwie. Wybrane aspekty mikro i makroekonomii Teresa Łuczka Godziny konsultacji: 12 13.30 poniedziałek 15 16 wtorek p. 306 Strzelecka T. Łuczka Kapitał obcy w małym i średnim przedsiębiorstwie. Wybrane aspekty mikro i makroekonomii WYKŁAD 1 (26.02)

Bardziej szczegółowo

niestacjonarne IZ2106 Liczba godzin Wykład Ćwiczenia Laboratorium Projekt Seminarium Studia stacjonarne 30 0 0 0 0 Studia niestacjonarne 24 0 0 0 0

niestacjonarne IZ2106 Liczba godzin Wykład Ćwiczenia Laboratorium Projekt Seminarium Studia stacjonarne 30 0 0 0 0 Studia niestacjonarne 24 0 0 0 0 1. Informacje ogólne Nazwa przedmiotu Kod kursu Ekonomia stacjonarne ID1106 niestacjonarne IZ2106 Liczba godzin Wykład Ćwiczenia Laboratorium Projekt Seminarium Studia stacjonarne 0 0 0 0 0 Studia niestacjonarne

Bardziej szczegółowo

Mikroekonomia -Ćwiczenia Ćwiczenia 4: Podaż i równowaga rynkowa

Mikroekonomia -Ćwiczenia Ćwiczenia 4: Podaż i równowaga rynkowa Mikroekonomia -Ćwiczenia Ćwiczenia 4: Podaż i równowaga rynkowa Podstawowe pojęcia: rynek, podaż, krzywa podaż, prawo podaż, cena równowagi, cena maksymalna i minimalna, zmiana podaż dr inż. Anna Kiełbus

Bardziej szczegółowo

Decyzje konsumenta I WYBIERZ POPRAWNE ODPOWIEDZI

Decyzje konsumenta I WYBIERZ POPRAWNE ODPOWIEDZI Decyzje konsumenta I WYBIERZ POPRAWNE ODPOWIEDZI 1. Dobrami podrzędnymi nazywamy te dobra: a. które nie mają bliskich substytutów b. na które popyt maleje w miarę wzrostu dochodów konsumenta, przy pozostałych

Bardziej szczegółowo

I. Podstawowe pojęcia ekonomiczne. /6 godzin /

I. Podstawowe pojęcia ekonomiczne. /6 godzin / PROPOZYCJA ROZKŁADU MATERIAŁU NAUCZANIA PRZEDMIOTU PODSTAWY EKONOMII dla zawodu: technik ekonomista-23,02,/mf/1991.08.09 liceum ekonomiczne, wszystkie specjalności, klasa I, semestr pierwszy I. Podstawowe

Bardziej szczegółowo

Międzynarodowe Stosunki Gospodarcze. ćwiczenia 8

Międzynarodowe Stosunki Gospodarcze. ćwiczenia 8 Międzynarodowe Stosunki Gospodarcze ćwiczenia 8 Wprowadzenie do części finansowej: Przypomnienie SNA, Bilans Płatniczy Tomasz Gajderowicz Agenda Eksperyment badawczy Mierniki wartości Dochodu Produktu

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Akademia Młodego Ekonomisty Wahania koniunktury gospodarczej Ożywienie i recesja w gospodarce Dr Joanna Czech-Rogosz Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach 16.04.2012 1. Co to jest koniunktura gospodarcza?

Bardziej szczegółowo

Międzynarodowe stosunki gospodarcze Wykład XII. Bilans płatniczy

Międzynarodowe stosunki gospodarcze Wykład XII. Bilans płatniczy Międzynarodowe stosunki gospodarcze Wykład XII Bilans płatniczy Tomasz Białowąs bialowas@hektor.umcs.lublin.pl Katedra Gospodarki Światowej i Integracji Europejskiej http://msg.umcs.lublin.pl/ Pojęcie

Bardziej szczegółowo

MECHANIZM RYNKOWY. dr Sylwia Machowska

MECHANIZM RYNKOWY. dr Sylwia Machowska MECHANIZM RYNKOWY dr Sylwia Machowska 1 Plan wykładu Rynek Popyt, wielkość popytu, prawo popytu Podaż, wielkość podaży, prawo podaży Równowaga rynkowa 2 Rynek 3 Rynek Rynek to proces wzajemnego oddziaływania

Bardziej szczegółowo

Makroekonomia I Ćwiczenia

Makroekonomia I Ćwiczenia Makroekonomia I Ćwiczenia Zajęcia 1 Karol Strzeliński 2014 Makroekonomia I Ćwiczenia Czym różni się makroekonomia od mikroekonomii? W mikroekonomii koncentrujemy się na próbach wyjaśnienia zjawisk ekonomicznych

Bardziej szczegółowo

Ekonomia. turystyka i rekreacja. Jednostka organizacyjna: Kierunek: Kod przedmiotu: TR L - 4. Rodzaj studiów i profil: Nazwa przedmiotu:

Ekonomia. turystyka i rekreacja. Jednostka organizacyjna: Kierunek: Kod przedmiotu: TR L - 4. Rodzaj studiów i profil: Nazwa przedmiotu: Jednostka organizacyjna: Rodzaj studiów i profil: Nazwa przedmiotu: Akademia Wychowania Fizycznego i Sportu w Gdańsku SYLABUS W ROKU AKADEMICKIM 2012/2013 i 2013/2014 Wydział Turystyki i Rekreacji I stopień,

Bardziej szczegółowo

Makroekonomia 1 Wykład 5: Model klasyczny gospodarki (dla przypadku gospodarki zamkniętej)

Makroekonomia 1 Wykład 5: Model klasyczny gospodarki (dla przypadku gospodarki zamkniętej) Makroekonomia 1 Wykład 5: Model klasyczny gospodarki (dla przypadku gospodarki zamkniętej) Gabriela Grotkowska Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego PKB jako miara dobrobytu Produkcja w gospodarce

Bardziej szczegółowo

SNA - Jarosław Górski pomoce dydaktyczne do makroekonomii

SNA - Jarosław Górski pomoce dydaktyczne do makroekonomii Zajęcia 2. SYSTEM RACHUNKOWOŚCI NARODOWEJ (SNA) I. Ruch okrężny model gospodarki narodowej RUCH OKRĘŻNY model gospodarki pokazujący w sposób uproszczony przepływy zasobów pieniężnych (finansowych) i rzeczowych

Bardziej szczegółowo

MAKROEKONOMIA w zadaniach

MAKROEKONOMIA w zadaniach Materiał dydaktyczny dla nauczycieli przedmiotów ekonomicznych MAKROEKONOMIA w zadaniach Makroekonomiczne mierniki gospodarki Wprowadzenie 1 Zależności makroekonomiczne w dwupodmiotowym modelu gospodarki

Bardziej szczegółowo

grupa a Istota funkcjonowania gospodarki rynkowej

grupa a Istota funkcjonowania gospodarki rynkowej grupa a Istota funkcjonowania gospodarki rynkowej... imię i nazwisko Poniższy test składa się z 15 zadań. Przy każdym poleceniu podano liczbę punktów możliwą do uzyskania za prawidłową odpowiedź.... Za

Bardziej szczegółowo

OPISU MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) dla przedmiotu Makro- i mikroekonomia na kierunku Administracja

OPISU MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) dla przedmiotu Makro- i mikroekonomia na kierunku Administracja Dr hab. Maria Majewska Katedra Nauk Ekonomicznych Poznań, 1.10.2016 r. OPISU MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) dla przedmiotu Makro- i mikroekonomia na kierunku Administracja I. Informacje ogólne 1. Nazwa modułu

Bardziej szczegółowo

WAŻNE ZAGADNIENIA NA MIKRO

WAŻNE ZAGADNIENIA NA MIKRO WAŻNE ZAGADNIENIA NA MIKRO KRZYWA MOŻLIWOŚCI PRODUKCYJNYCH (zwiększanie produkcji jednego dobra nie jest możliwe bez zmiany produkcji drugiego dobra) krzywa możliwości produkcyjnych pokazuje możliwości

Bardziej szczegółowo

Zakres treści 1 Moduł dział - temat Program nauczania dla przedmiotu. Przedmiotowy system oceniania. 2 Organizacja pracy w roku szkolnym

Zakres treści 1 Moduł dział - temat Program nauczania dla przedmiotu. Przedmiotowy system oceniania. 2 Organizacja pracy w roku szkolnym ZAKRES TREŚCI Z PRZEDMIOTU PODSTAWY ORGAMIZACJI PRZEDSIĘBIORSTWA TRANSPORTOWO- SPEDYCYJNEGO KL 1 TLS ROK SZKOLNY 2015/2016 L.p. Zakres treści 1 Moduł dział - temat Program nauczania dla przedmiotu. Przedmiotowy

Bardziej szczegółowo

Teoria wyboru konsumenta. Marta Lubieniecka Tomasz Szemraj

Teoria wyboru konsumenta. Marta Lubieniecka Tomasz Szemraj Teoria wyboru konsumenta Marta Lubieniecka Tomasz Szemraj Teoria wyboru konsumenta 1) Przedmiot wyboru konsumenta na rynku towarów. 2) Zmienne decyzyjne, parametry rynkowe i preferencje jako warunki wyboru.

Bardziej szczegółowo

Ekonomia. zasady prowadzenia gospodarstwa domowego. Oikos dom Nomos prawo

Ekonomia. zasady prowadzenia gospodarstwa domowego. Oikos dom Nomos prawo Oikos dom Nomos prawo Ekonomia zasady prowadzenia gospodarstwa domowego EKONOMIA jest nauką o tym, jak jednostki i całe społeczeństwa decydują o wykorzystaniu rzadkich zasobów które mogą mieć także inne,

Bardziej szczegółowo

Makroekonomia. Rachunek dochodu narodowego Dr Gabriela Przesławska. Uniwersytet Wrocławski Instytut Nauk Ekonomicznych

Makroekonomia. Rachunek dochodu narodowego Dr Gabriela Przesławska. Uniwersytet Wrocławski Instytut Nauk Ekonomicznych Makroekonomia. Rachunek dochodu narodowego Dr Gabriela Przesławska Uniwersytet Wrocławski Instytut Nauk Ekonomicznych Makroekonomia. Podstawowe zagadnienia makroekonomiczne Makroekonomia bada sposób działania

Bardziej szczegółowo

Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej

Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej 1. Model Mundella Fleminga 2. Dylemat polityki gospodarczej małej gospodarki otwartej 3. Skuteczność polityki monetarnej i fiskalnej w warunkach

Bardziej szczegółowo

ZAŁOŻENIA. STRONA POPYTOWA (ZAGREGOWANY POPYT P a ): OGÓLNA RÓWNOWAGA RYNKU. STRONA PODAŻOWA (ZAGREGOWANA PODAŻ S a )

ZAŁOŻENIA. STRONA POPYTOWA (ZAGREGOWANY POPYT P a ): OGÓLNA RÓWNOWAGA RYNKU. STRONA PODAŻOWA (ZAGREGOWANA PODAŻ S a ) przeciętny poziom cen MODEL ZAGREGOWANEGO POPYTU I ZAGREGOWANEJ PODAŻY ZAŁOŻENIA Dochód narodowy (Y) jest równy produktowi krajowemu brutto (PKB). Y = K + I + G Neoklasycyzm a keynesizm Badamy zależność

Bardziej szczegółowo

Akademia Wychowania Fizycznego im. Bronisława Czecha w Krakowie. Karta przedmiotu

Akademia Wychowania Fizycznego im. Bronisława Czecha w Krakowie. Karta przedmiotu Akademia Wychowania Fizycznego im. Bronisława Czecha w Krakowie Wydział Turystyki i Rekreacji Karta obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 01/013 Kierunek studiów: Turystyka

Bardziej szczegółowo

1 Lekcja organizacyjna

1 Lekcja organizacyjna NAUCZYCIELSKI PLAN DYDAKTYCZNY z planem wynikowym z przedmiotu ekonomika rolnictwa na podstawie programu nr TA/PZS1/PG/2012 klasa 2TA l.p. Nazwa jednostki organizacyjnej Osiągnięcia ucznia Zakres podstawowy

Bardziej szczegółowo

Makroekonomia: nauka o gospodarce jako całości system naczyń połączonych Podstawowe problemy makroekonomiczne: 1. Roczna stopa inflacji. 2.

Makroekonomia: nauka o gospodarce jako całości system naczyń połączonych Podstawowe problemy makroekonomiczne: 1. Roczna stopa inflacji. 2. RACHUNEK DOCHODU NARODOWEGO Makroekonomia: nauka o gospodarce jako całości system naczyń połączonych Podstawowe problemy makroekonomiczne: 1. Roczna stopa inflacji. 2. Bezrobocie. 3. Wzrost gospodarczy.

Bardziej szczegółowo

Ekonomia - opis przedmiotu

Ekonomia - opis przedmiotu Ekonomia - opis przedmiotu Informacje ogólne Nazwa przedmiotu Ekonomia Kod przedmiotu 14.2-WP-SOCP-EKON-W_pNadGenAEXKR Wydział Kierunek Wydział Pedagogiki, Psychologii i Socjologii Socjologia Profil ogólnoakademicki

Bardziej szczegółowo

Gospodarka otwarta i bilans płatniczy

Gospodarka otwarta i bilans płatniczy Gospodarka otwarta i bilans płatniczy Zagregowane wydatki w gospodarce otwartej Jeżeli przyjmiemy, że wydatki krajowe na dobra wytworzone w kraju zależą od poziomu dochodu Y oraz realnej stopy procentowej

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Od autorów Przedmowa do wydania trzeciego E. Kwiatkowski

Spis treści. Od autorów Przedmowa do wydania trzeciego E. Kwiatkowski Spis treści Od autorów Przedmowa do wydania trzeciego E. Kwiatkowski CZĘŚĆ I. WPROWADZENIE DO EKONOMII Rozdział 1. Podstawowe pojęcia i przedmiot ekonomii S. Krajewski, R. Milewski 1.1. Czym się zajmuje

Bardziej szczegółowo

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Strona1 Anna Irena Szymańska Scenariusz zajęć edukacyjnych nr 2.4 Temat zajęć: Kto ustala ceny, czyli popyt, podaż i równowaga rynkowa 1. Cele lekcji: Uczeń: wyjaśnia znaczenie pojęć: popyt, podaż, cena,

Bardziej szczegółowo

Ilość potrzeby jest większa niż ilość dóbr i usług służących do ich zaspokojenia. Po co ludzie studiują ekonomię?

Ilość potrzeby jest większa niż ilość dóbr i usług służących do ich zaspokojenia. Po co ludzie studiują ekonomię? Wprowadzenie do gospodarowania 1. Zjawisko rzadkości 2. Potrzeby i ich charakterystyka 3. Gospodarowanie 4. Dobra wolne i dobra gospodarcze 5. Procesy gospodarcze 6. Wybór ekonomiczny 7. Korzyść i koszt

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA PODSTAWY EKONOMII KLASA I

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA PODSTAWY EKONOMII KLASA I PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA PODSTAWY EKONOMII KLASA I Ocena dopuszczająca wymagania konieczne Ocena dostateczna wymagania konieczne + podstawowe Ocena dobra wymagania konieczne + podstawowe + rozszerzające

Bardziej szczegółowo

OPISU MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) dla przedmiotu Wstęp do ekonomii i przedsiębiorczości na kierunku Prawo

OPISU MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) dla przedmiotu Wstęp do ekonomii i przedsiębiorczości na kierunku Prawo Dr hab. Maria Majewska Katedra Nauk Ekonomicznych Poznań, 1.10.2015 r. OPISU MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) dla przedmiotu Wstęp do ekonomii i przedsiębiorczości na kierunku Prawo I. Informacje ogólne 1.

Bardziej szczegółowo

DEFINICJA RYNKU Wrzoska Balcerowicza

DEFINICJA RYNKU Wrzoska Balcerowicza DEFINICJA RYNKU Wg W. Wrzoska: rynek to ogół stosunków zachodzących między podmiotami uczestniczącymi w procesach wymiany. Tymi podmiotami są sprzedawcy i nabywcy, którzy reprezentują podaż, popyt, a także

Bardziej szczegółowo

Jak zmierzyć rozwoju? Standardowe wskaźniki. Tomasz Poskrobko

Jak zmierzyć rozwoju? Standardowe wskaźniki. Tomasz Poskrobko Jak zmierzyć rozwoju? Standardowe wskaźniki Tomasz Poskrobko Produkt krajowy brutto (PKB) wartość rynkową wszystkich finalnych dóbr i usług produkowanych w kraju w danym okresie PKB od strony popytowej

Bardziej szczegółowo

PRZEDSIĘBIORCZOŚCI CZĘSTOTLIWOŚĆ I ILOŚC SPOTKAŃ:

PRZEDSIĘBIORCZOŚCI CZĘSTOTLIWOŚĆ I ILOŚC SPOTKAŃ: SZKOLNY KLUB PRZEDSIĘBIORCZOŚCI Spotkania w ramach SKP mają na celu przygotować ucznia do aktywnego i świadomego uczestnictwa w życiu gospodarczym, pobudzić w nim ducha przedsiębiorczości, kształcić postawy

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE Politechnika Częstochowska, Wydział Zarządzania Nazwa przedmiotu: Ekonomia Ekonomy Kierunek: Rodzaj przedmiotu: obieralny Rodzaj zajęć: wykład, ćwiczenia Matematyka Poziom kwalifikacji: I stopnia Liczba

Bardziej szczegółowo

Mikroekonomia -Ćwiczenia Ćwiczenia 3: Popyt

Mikroekonomia -Ćwiczenia Ćwiczenia 3: Popyt Mikroekonomia -Ćwiczenia Ćwiczenia 3: Popyt Podstawowe pojęcia: rynek, popyt, krzywa popytu, prawo popytu, efekt snobizmu, efekt Veblena, cena maksymalna i minimalna, zmiana popytu, dobro Griffena, dobra

Bardziej szczegółowo

Gospodarka rynkowa. Rynkowy mechanizm popytu i podaży. Agnieszka Stus

Gospodarka rynkowa. Rynkowy mechanizm popytu i podaży. Agnieszka Stus Gospodarka rynkowa. Rynkowy mechanizm popytu i podaży. Agnieszka Stus Zagadnienia Rynki elastyczne i zmonopolizowane. Funkcje popytu i podaży (położenie, przesunięcie). Równowaga rynkowa. Prawo popytu

Bardziej szczegółowo

Makroekonomia 1 Wykład 12: Naturalna stopa bezrobocia i krzywa AS

Makroekonomia 1 Wykład 12: Naturalna stopa bezrobocia i krzywa AS Makroekonomia 1 Wykład 12: Naturalna stopa bezrobocia i krzywa AS Gabriela Grotkowska Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego NATURALNA STOPA BEZROBOCIA Naturalna stopa bezrobocia Ponieważ

Bardziej szczegółowo

MODEL AS-AD. Dotąd zakładaliśmy (w modelu IS-LM oraz w krzyżu keynesowskim), że ceny w gospodarce są stałe. Model AS-AD uchyla to założenie.

MODEL AS-AD. Dotąd zakładaliśmy (w modelu IS-LM oraz w krzyżu keynesowskim), że ceny w gospodarce są stałe. Model AS-AD uchyla to założenie. MODEL AS-AD Dotąd zakładaliśmy (w modelu IS-LM oraz w krzyżu keynesowskim), że ceny w gospodarce są stałe. Model AS-AD uchyla to założenie. KRZYWA AD Krzywą AD wyprowadza się z modelu IS-LM Każdy punkt

Bardziej szczegółowo

Opis efektów kształcenia dla modułu zajęć

Opis efektów kształcenia dla modułu zajęć Nazwa modułu: Ekonomia Rok akademicki: 2015/2016 Kod: MEI-1-501-s Punkty ECTS: 1 Wydział: Inżynierii Metali i Informatyki Przemysłowej Kierunek: Edukacja Techniczno Informatyczna Specjalność: - Poziom

Bardziej szczegółowo

Międzynarodowe Stosunki Gospodarcze. ćwiczenia 8

Międzynarodowe Stosunki Gospodarcze. ćwiczenia 8 Międzynarodowe Stosunki Gospodarcze ćwiczenia 8 SNA Tomasz Gajderowicz Agenda Racjonalność i dobór miar w ekonomii Mierniki wartości Dochodu Produktu Inflacji Rachunek dochodu narodowego Bilans płatniczy

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE

WYMAGANIA EDUKACYJNE WYMAGANIA EDUKACYJNE niezbędne do uzyskania poszczególnych śródrocznych i rocznych ocen klasyfikacyjnych z obowiązkowych zajęć edukacyjnych według nowej podstawy programowej Przedmiot: PODSTAWY PRZEDSIĘBIORCZOŚCI

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU. 1. Informacje ogólne. Ekonomia R.B5

KARTA PRZEDMIOTU. 1. Informacje ogólne. Ekonomia R.B5 KARTA PRZEDMIOTU 1. Informacje ogólne Nazwa przedmiotu i kod (wg planu studiów): Kierunek studiów: Poziom kształcenia: Profil kształcenia: Forma studiów: Obszar kształcenia: Koordynator przedmiotu: Prowadzący

Bardziej szczegółowo

Ekonomia 1 sem. TM ns oraz 2 sem. TiL ns wykład 06. dr Adam Salomon

Ekonomia 1 sem. TM ns oraz 2 sem. TiL ns wykład 06. dr Adam Salomon 1 sem. TM ns oraz 2 sem. TiL ns wykład 06 dr Adam Salomon : ZATRUDNIENIE I BEZROBOCIE 2 Podaż pracy Podaż pracy jest określona przez decyzje poszczególnych pracowników, dotyczące ilości czasu, który chcą

Bardziej szczegółowo

EKONOMIA TOM 1 WYD.2. Autor: PAUL A. SAMUELSON, WILLIAM D. NORDHAUS

EKONOMIA TOM 1 WYD.2. Autor: PAUL A. SAMUELSON, WILLIAM D. NORDHAUS EKONOMIA TOM 1 WYD.2 Autor: PAUL A. SAMUELSON, WILLIAM D. NORDHAUS Przedmowa CZĘŚĆ I. PODSTAWOWE POJĘCIA Rozdział 1. Podstawy ekonomii 1.1. Wprowadzenie Niedobór i efektywność: bliźniacze tematy ekonomii

Bardziej szczegółowo

KOSZTY I OPTIMUM PRZEDSIĘBIORSTWA

KOSZTY I OPTIMUM PRZEDSIĘBIORSTWA KOSZTY I OPTIMUM PRZEDSIĘBIORSTWA PODSTAWOWE POJĘCIA Przedsiębiorstwo - wyodrębniona jednostka gospodarcza wytwarzająca dobra lub świadcząca usługi. Cel przedsiębiorstwa - maksymalizacja zysku Nakład czynniki

Bardziej szczegółowo

Inwestycje (I) Konsumpcja (C)

Inwestycje (I) Konsumpcja (C) Determinanty dochodu narodowego Zadanie 1 Wypełnij podaną tabelę, wiedząc, że wydatki konsumpcyjne stanowią 80% dochody narodowego, inwestycje są wielkością autonomiczną i wynoszą 1.000. Produkcja i dochód

Bardziej szczegółowo

ZADANIA Z MAKROEKONOMII ZRÓB TO SAM

ZADANIA Z MAKROEKONOMII ZRÓB TO SAM ZADANIA Z MAKROEKONOMII ZRÓB TO SAM ZADANIE 1 1. W tabeli poniżej przedstawiono składniki PKB pewnej gospodarki w danym roku, wyrażone w cenach bieżących: Składniki PKB Wartość [mln.jednostek pieniężnych]

Bardziej szczegółowo

Podstawy ekonomii wykład I-II. Dr Łukasz Burkiewicz Akademia Ignatianum w Krakowie lukasz.burkiewicz@ignatianum.edu.pl

Podstawy ekonomii wykład I-II. Dr Łukasz Burkiewicz Akademia Ignatianum w Krakowie lukasz.burkiewicz@ignatianum.edu.pl Podstawy ekonomii wykład I-II Dr Łukasz Burkiewicz Akademia Ignatianum w Krakowie lukasz.burkiewicz@ignatianum.edu.pl Podstawy ekonomii -teoria EKONOMIA nazwą ta posługiwał się Arystoteles (gr. oikos 'dom',

Bardziej szczegółowo

Szkoły ponadgimnazjalne, PODSTAWA PROGRAMOWA. Cele kształcenia wymagania ogólne

Szkoły ponadgimnazjalne, PODSTAWA PROGRAMOWA. Cele kształcenia wymagania ogólne Strona1 Podstawa programowa kształcenia ogólnego dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych, (str. 102 105) Załącznik nr 4 do: rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 23 grudnia 2008 r. w sprawie

Bardziej szczegółowo

2.2 Poznajcie mnie autoprezentacja mocnych stron

2.2 Poznajcie mnie autoprezentacja mocnych stron Rozkład materiału Program: Ekonomia Stosowana Podręcznik: praca zbiorowa, kierownik zespołu dr Jarosław Neneman, Ekonomia Stosowana", wyd. FMP, Warszawa Tematyka zajęć dydaktycznych Treści nauczania wymagania

Bardziej szczegółowo

Autonomiczne składniki popytu globalnego Efekt wypierania i tłumienia Krzywa IS Krzywa LM Model IS-LM

Autonomiczne składniki popytu globalnego Efekt wypierania i tłumienia Krzywa IS Krzywa LM Model IS-LM Autonomiczne składniki popytu globalnego Efekt wypierania i tłumienia Krzywa IS Krzywa LM Model IS-LM Konsumpcja, inwestycje Utrzymujemy założenie o stałości cen w gospodarce. Stopa procentowa wiąże ze

Bardziej szczegółowo

Księgarnia PWN: Pod red. Romana Milewskiego - Elementarne zagadnienia ekonomii. Spis treści

Księgarnia PWN: Pod red. Romana Milewskiego - Elementarne zagadnienia ekonomii. Spis treści Księgarnia PWN: Pod red. Romana Milewskiego - Elementarne zagadnienia ekonomii Spis treści Od autorów....................................... 13 Rozdział I. Podstawowe pojęcia i przedmiot ekonomii..............

Bardziej szczegółowo

Wymienia cechy potrzeb ludzkich

Wymienia cechy potrzeb ludzkich NAUCZYCIELSKI PLAN DYDAKTYCZNY z planem wynikowym z przedmiotu podstawy działalności w gastronomii na podstawie programu nr ZSK/PZS1/PG/2014 klasy 2ZSK l.p. Nazwa jednostki organizacyjnej Osiągnięcia ucznia

Bardziej szczegółowo

PRZYKŁADOWY EGZAMIN Z MAKROEKONOMII I

PRZYKŁADOWY EGZAMIN Z MAKROEKONOMII I PRZYKŁADOWY EGZAMIN Z MAKROEKONOMII I... Imię i nazwisko, nr albumu Egzamin składa się z dwóch części. W pierwszej części składającej się z 20 zamkniętych pytań testowych należy wybrać jedną z pięciu podanych

Bardziej szczegółowo

Podstawy metodologiczne ekonomii

Podstawy metodologiczne ekonomii Jerzy Wilkin Wykład 2 Podstawy metodologiczne ekonomii Modele w ekonomii Rzeczywistość gospodarcza a jej teoretyczne odwzorowanie Model konstrukcja teoretyczna, będąca uproszczonym odwzorowaniem rzeczywistości

Bardziej szczegółowo

Polityka fiskalna i pieniężna

Polityka fiskalna i pieniężna Ćwiczenia z akroekonomii II Polityka fiskalna i pieniężna Deficyt budżetowy i cykle koniunkturalne na wstępie zaznaczyliśmy, że wielkość deficytu powinna zależeć od tego w jakiej fazie cyklu koniunkturalnego

Bardziej szczegółowo

Elastyczność cenowa i dochodowa popytu- pojęcie i zastosowanie. Dr Gabriela Przesławska Uniwersytet Wrocławski 1. Instytut Nauk Ekonomicznych

Elastyczność cenowa i dochodowa popytu- pojęcie i zastosowanie. Dr Gabriela Przesławska Uniwersytet Wrocławski 1. Instytut Nauk Ekonomicznych Elastyczność cenowa i dochodowa popytu- pojęcie i zastosowanie Dr Gabriela Przesławska Uniwersytet Wrocławski 1. Instytut Nauk Ekonomicznych Popyt elastyczny Prawo popytu mówi, ze zmiany ceny wywołują

Bardziej szczegółowo

OPISU MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) dla przedmiotu Mikro- i makroekonomia na kierunku Administracja

OPISU MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) dla przedmiotu Mikro- i makroekonomia na kierunku Administracja OPISU MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) dla przedmiotu Mikro- i makroekonomia na kierunku Administracja I. Informacje ogólne 1. Nazwa modułu : Mikro-i makroekonomia 2. Kod modułu : MME (10-MME-a1-s; 10-MME-a1-ns)

Bardziej szczegółowo

MODEL KONKURENCJI DOSKONAŁEJ.

MODEL KONKURENCJI DOSKONAŁEJ. Wykład 4 Konkurencja doskonała i monopol 1 MODEL KONKURENCJI DOSKONAŁEJ. EFEKTYWNOŚĆ RYNKU. MONOPOL CZYSTY. KONKURENCJA MONOPOLISTYCZNA. 1. MODEL KONKURENCJI DOSKONAŁEJ W modelu konkurencji doskonałej

Bardziej szczegółowo

Nazwa modułu w języku angielskim Macroeconomics Obowiązuje od roku akademickiego 2013/2014

Nazwa modułu w języku angielskim Macroeconomics Obowiązuje od roku akademickiego 2013/2014 KARTA MODUŁU / KARTA PRZEDMIOTU Kod modułu Z-ZIPN1-015 Nazwa modułu Makroekonomia Nazwa modułu w języku angielskim Macroeconomics Obowiązuje od roku akademickiego 2013/2014 A. USYTUOWANIE MODUŁU W SYSTEMIE

Bardziej szczegółowo

Zagraniczna polityka handlowa. Tomasz Białowąs msg.umcs.lublin.pl/bialowas.htm bialowas@hektor.umcs.lublin.pl

Zagraniczna polityka handlowa. Tomasz Białowąs msg.umcs.lublin.pl/bialowas.htm bialowas@hektor.umcs.lublin.pl Zagraniczna polityka handlowa Tomasz Białowąs msg.umcs.lublin.pl/bialowas.htm bialowas@hektor.umcs.lublin.pl Podstawowe definicje Zagraniczna polityka gospodarcza oddziaływanie państwa na stosunki wymiany

Bardziej szczegółowo

Księgarnia PWN: Praca zbiorowa pod red. Romana Milewskiego Elementarne zagadnienia ekonomii

Księgarnia PWN: Praca zbiorowa pod red. Romana Milewskiego Elementarne zagadnienia ekonomii Księgarnia PWN: Praca zbiorowa pod red. Romana Milewskiego Elementarne zagadnienia ekonomii Od autorów Rozdział I. Podstawowe pojęcia i przedmiot ekonomii 1. Czym się zajmuje ekonomia? 2. Potrzeby ludzkie,

Bardziej szczegółowo

Imiona, nazwiska oraz tytuły/stopnie członków zespołu dydaktycznego Beata Harasim / mgr

Imiona, nazwiska oraz tytuły/stopnie członków zespołu dydaktycznego Beata Harasim / mgr Tryb studiów Stacjonarne Nazwa kierunku studiów Finanse i Rachunkowość Poziom studiów Stopień pierwszy Rok studiów/ semestr II/III i IV Specjalność Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Suwałkach SYLLABUS

Bardziej szczegółowo

Opis efektów kształcenia dla modułu zajęć

Opis efektów kształcenia dla modułu zajęć Nazwa modułu: Ekonomia Rok akademicki: 2014/2015 Kod: BGE-3-605-s Punkty ECTS: 6 Wydział: Geologii, Geofizyki i Ochrony Środowiska Kierunek: Geologia Specjalność: - Poziom studiów: Studia III stopnia Forma

Bardziej szczegółowo

Z-0008z Makroekonomia Macroeconomics. Zarządzanie i Inżynieria Produkcji I stopień Ogólnoakademicki. Podstawowy Obowiązkowy Polski Semestr drugi

Z-0008z Makroekonomia Macroeconomics. Zarządzanie i Inżynieria Produkcji I stopień Ogólnoakademicki. Podstawowy Obowiązkowy Polski Semestr drugi KARTA MODUŁU / KARTA PRZEDMIOTU Z-0008z Makroekonomia Macroeconomics Kod modułu Nazwa modułu Nazwa modułu w języku angielskim Obowiązuje od roku akademickiego 2012/2013 A. USYTUOWANIE MODUŁU W SYSTEMIE

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Mierniki dobrobytu gospodarczego ElŜbieta Adamowicz Szkoła Główna Handlowa w Warszawie 26 października 2010 r. Przedmiot ekonomii: badanie w jaki sposób społeczeństwo gospodarujące dokonuje wyborów dotyczących

Bardziej szczegółowo

Sytuacja ekonomiczno-finansowa sektora cukrowniczego

Sytuacja ekonomiczno-finansowa sektora cukrowniczego Sytuacja ekonomiczno-finansowa sektora cukrowniczego Dr inż. Piotr SZAJNER IERiGZ-PIB ul. Świętokrzyska 20 PL 00-002 Warszawa E-mail: szajner@ierigz.waw.pl Plan prezentacji Wyniki finansowe przemysłu cukrowniczego;

Bardziej szczegółowo

Makroekonomia Rachunek dochodu narodowego

Makroekonomia Rachunek dochodu narodowego Makroekonomia Rachunek dochodu narodowego Gospodarka narodowa Gospodarka narodowa - całokształt działalności gospodarczej (produkcja, podział, obieg, konsumpcja) prowadzonej na terytorium danego państwa.

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy System Oceniania z Podstaw Przedsiębiorczości ZSZ

Przedmiotowy System Oceniania z Podstaw Przedsiębiorczości ZSZ Przedmiotowy System Oceniania z Podstaw Przedsiębiorczości ZSZ Ocena dopuszczająca wymagania konieczne Ocena dostateczna wymagania konieczne + podstawowe Ocena dobra wymagania konieczne + podstawowe +

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Akademia Młodego Ekonomisty Czy w ekonomii dwa plus dwa równa się cztery? Jak liczą ekonomiści? Mgr Kornelia Bem - Kozieł Wyższa Szkoła Ekonomii, Prawa i Nauk Medycznych w Kielcach 9 kwiecień 2014 r. Co

Bardziej szczegółowo

Makroekonomia I. Jan Baran

Makroekonomia I. Jan Baran Makroekonomia I Jan Baran Model klasyczny a keynesowski W prostym modelu klasycznym zakładamy, że produkt zależy jedynie od nakładów czynników produkcji i funkcji produkcji. Nie wpływają na niego wprowadzone

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty piąty kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce (IV kwartał 2014 r.) oraz prognozy na lata 2015 2016 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

Karta (sylabus) modułu/przedmiotu Studia III stopnia

Karta (sylabus) modułu/przedmiotu Studia III stopnia Karta (sylabus) modułu/przedmiotu Studia III stopnia Przedmiot: Ekonomia Rok: II Semestr: III Rodzaj zajęć Wykład 30 Ćwiczenia - Laboratorium - Projekt - punktów ECTS: 3 Cel przedmiotu C1 Zaznajomienie

Bardziej szczegółowo

WZROST GOSPODARCZY DEFINICJE CZYNNIKI WZROSTU ZRÓWNOWAŻONY WZROST WSKAŹNIKI WZROSTU GOSPODARCZEGO ROZWÓJ GOSPODARCZY. wewnętrzne: zewnętrzne:

WZROST GOSPODARCZY DEFINICJE CZYNNIKI WZROSTU ZRÓWNOWAŻONY WZROST WSKAŹNIKI WZROSTU GOSPODARCZEGO ROZWÓJ GOSPODARCZY. wewnętrzne: zewnętrzne: DEFINICJE WZROST GOSPODARCZY ROZWÓJ GOSPODARCZY 1. Wzrost gospodarczy zmiany ilościowe: powiększanie się z okresu na okres podstawowych wielkości makroekonomicznych takich jak czy konsumpcja, inwestycje

Bardziej szczegółowo

Fundacja na Rzecz Rozwoju Dzieci i Młodzieży Moja Młodość. Projekt Konkurs -Ekonomia da się lubić

Fundacja na Rzecz Rozwoju Dzieci i Młodzieży Moja Młodość. Projekt Konkurs -Ekonomia da się lubić ETAP PRZYGOTOWAWACZY ZESTAW ZADAŃ NR I EKONOMIA KLASY GIMNAZJALNE Zadanie 1. Proces gospodarowania przebiega w czterech kolejnych fazach. Uporządkuj fazy chronologicznie, wstawiając obok pojęć kolejne

Bardziej szczegółowo

Wymienia cechy potrzeb ludzkich

Wymienia cechy potrzeb ludzkich NAUCZYCIELSKI PLAN DYDAKTYCZNY z planem wynikowym z przedmiotu podstawy działalności w gastronomii na podstawie programu nr TŻ/PZS1/PG/2012 klasy 2TŻ1, 2TŻ2. l.p. Nazwa jednostki organizacyjnej Osiągnięcia

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE Nazwa przedmiotu: Podstawy ekonomii Kierunek: Inżynieria Środowiska Rodzaj przedmiotu: treści ogólnych, moduł Rodzaj zajęć: wykład Profil kształcenia: ogólnoakademicki Poziom kształcenia: I stopnia Liczba

Bardziej szczegółowo

Literatura i egzamin. R. Milewski, E. Kwiatkowski, Podstawy ekonomii, Wydawnictwo PWN, Warszawa. r. ZALICZENIE: egzamin pisemny w formie testu.

Literatura i egzamin. R. Milewski, E. Kwiatkowski, Podstawy ekonomii, Wydawnictwo PWN, Warszawa. r. ZALICZENIE: egzamin pisemny w formie testu. MAKROEKONOMIA dr Andrzej Pieczewski Instytut Ekonomii Katedra Historii Myśli Ekonomicznej i Historii Gosp. apieczewski@uni.lodz.pl DYŻUR: wtorki godz. 18.00-19.30 pok. A410 Literatura i egzamin R. Milewski,

Bardziej szczegółowo

Opis efektów kształcenia dla modułu zajęć

Opis efektów kształcenia dla modułu zajęć Nazwa modułu: Wybrane problemy gospodarki rynkowej Rok akademicki: 2014/2015 Kod: ZIE-2-107-s Punkty ECTS: 3 Wydział: Zarządzania Kierunek: Informatyka i Ekonometria Specjalność: - Poziom studiów: Studia

Bardziej szczegółowo

11. Emisja bonów skarbowych oznacza pożyczkę zaciągniętą przez: a) gospodarstwo domowe b) bank komercyjny c) sektor publiczny d) firmę prywatną

11. Emisja bonów skarbowych oznacza pożyczkę zaciągniętą przez: a) gospodarstwo domowe b) bank komercyjny c) sektor publiczny d) firmę prywatną Każde pytanie zawiera postawienie problemu/pytanie i cztery warianty odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. 1. Baza monetarna to: a) łączna ilość banknotów i bilonu, znajdujących się w obiegu

Bardziej szczegółowo

Akademia Wychowania Fizycznego im. Bronisława Czecha w Krakowie. Karta przedmiotu

Akademia Wychowania Fizycznego im. Bronisława Czecha w Krakowie. Karta przedmiotu Akademia Wychowania Fizycznego im. Bronisława Czecha w Krakowie Karta obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 01/013 Wydział Wychowania Fizycznego i Sportu Kierunek studiów: Sport

Bardziej szczegółowo