HISTORIA. produkcji nitrogliceryny metodą Raczyńskiego w ZTS Pronit. Opracowanie: marek majewski

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "HISTORIA. produkcji nitrogliceryny metodą Raczyńskiego w ZTS Pronit. Opracowanie: marek majewski"

Transkrypt

1 HISTORIA produkcji nitrogliceryny metodą Raczyńskiego w ZTS Pronit Opracowanie: marek majewski 211 1

2 I. Definicja materiałów wybuchowych, rodzaje, przeznaczenie - nitrogliceryna. Materiał wybuchowy to pojedynczy związek chemiczny lub mieszanina kilku związków chemicznych, która jest zdolna w odpowiednich warunkach do gwałtownej reakcji chemicznej o charakterze egzotermicznym, której towarzyszy wydzielenie wielkiej ilości produktów gazowych w 1 postaci wybuchu (detonacji lub deflagracji). Materiały wybuchowe dzieli się pod względem zastosowania na następujące grupy: inicjujące to materiały o stosunkowo słabej mocy detonacji, a ich podstawową cechą jest szczególnie duża podatność na bodźce zewnętrzne; służą zazwyczaj do zapoczątkowania reakcji w materiałach o mniejszej podatności na bodźce lub do wywołania reakcji w jakiś szczególny sposób, kruszące są to materiały o najgwałtowniejszej detonacji (najkrótszym czasie przebiegu reakcji), a więc największej sile działania; z reguły wymagają zapoczątkowania reakcji wybuchowej przez inny materiał wybuchowy; dodatkowo dzieli się je na materiały o normalnej sile działania (trotyl), o zwiększonej sile działania i o zmniejszonej sile działania, miotające są to materiały stosunkowo powoli wybuchające, natomiast ich podstawową cechą 2 jest duża ilość gazowych produktów reakcji; służą do napędzania pocisków broni palnej, Nitrogliceryna wzór chemiczny CH5(ONO2) Nitrogliceryna czyli trójazotan gliceryny jest jednym z podstawowych materiałów wybuchowych. Jest głównym składnikiem materiałów kruszących dynamitów, wchodzi w skład większości mate riałów górniczych oraz w skład prochów bezdymnych, tzw. nitroglicerynowych 4 Nitrogliceryna powstaje w wyniku reakcji chemicznej tzw. nitracji gliceryny w mieszaninie kwasu azotowego i siarkowego w niskiej temperaturze (do 25 C). Nitrogliceryna jest bezbarwną (techniczna ma barwę słomkowożółtą lub jasnobrązową) oleistą 1 Detonacja rodzaj przemiany wybuchowej, przemieszczającej się w materiale wybuchowym w formie fali detonacyjnej ze stałą i największą możliwą prędkością, w określonych warunkach, znacznie przewyższającą prędkość fali akustycznej; deflagracja spalanie wybuchowe,rodzaj przemiany wybuchowej, w której przekazywanie energii cieplnej odbywa się na drodze przewodnictwa i promieniowania. Stanowi podstawową przemianę wybuchowa miota jących materiałów wybuchowych - M. Korzun, 1 słów o materiałach wybuchowych i wybuchu, MON, Warszawa 1956, str. 5, 6 2 Tak trójstopniowy podział materiałów wybuchowych inicjujących ze względu na zastosowanie określa T. Ostrowski i E.Tęsiorowski Technologia materiałów wybuchowych, PWT Warszawa 195, str. 45 Tadeusz Urbański, Chemia i technologia materiałów wybuchowych, MON, Warszawa 1955, tom II, str. 1 4 Nitracja reakcja chemiczna polegająca na wprowadzeniu do związków chemicznych jednej lub kliku grup nitrowych (-NO2), przyp. autora. 2

3 cieczą o gęstości 1,6 g/cm o słodkawym, palącym smaku bez zapachu. Krystalizuje w dwóch odmianach: labilnej (nietrwałej) o temp. topnienia 1,9-2,2 C stabilnej (trwałej) o temp. topnienia 1,2 C, Odmiana labilna może samorzutnie przechodzić w odmianę stabilną. Nitrogliceryna łatwo ulega przechłodzeniu i może występować w stanie ciekłym i temperaturach niższych od C. W temperaturze 15 C trudno rozpuszczalna w wodzie, rozpuszczalna natomiast w rozpuszczalnikach organicznych. Należy do bardzo silnych materiałów wybuchowych. Przewyższa mocą trotyl 1,5-krotnie, a wrażliwość mechaniczną ma podobną do materiałów wybuchowych inicjujących. Pierwsze próby nitrowania gliceryny podjęto w 18 r. Jednak udaną reakcję nitrowania przeprowadził dopiero w 184 r. włoski chemik Ascanio Sobrerro ( ). Praktyczne zastosowanie nitrogliceryny jako materiału kruszącego do napełniania pocisków artyleryjskich zapoczątkowali w 1854 r. rosyjski chemik Nikołaj Zinin ( ) i Wasilij Pietruszweski w Petersburgu. Przemysłową produkcję nitrogliceryny rozpoczął w roku 1862 chemik Alfred Bernard 5 Nobel ( ), który założył w Hellenborgu pod Sztokholmem pierwszą fabrykę nitrogliceryny. Nobel w 186 r. odkrył dynamit okrzemkowy oraz spłonkę detonującą. W 186 r. dostrzegając, że ziemia okrzemkowa doskonale chłonie nitroglicerynę, otrzymał tzw. dynamit okrzemkowy składający się z 5% nitrogliceryny i 25% ziemi okrzemkowej. Wykorzystując z kolei zdolność rozpuszczania nitrocelulozy w nitroglicerynie w 1888 r. otrzymał proch nitroglicerynowy, tzw. balistyt znajdując tym samym wielorakie zastosowanie dla nitrogliceryny. Alfred Bernard Nobel Metoda otrzymywania nitrogliceryny (opracowana i wdrożona do produkcji przez Alfreda 5 Dokonania Alfreda Nobla w dziedzinie materiałów wybuchowych sprawiły, że nazwano go ojcem przemysłu materiałów wybuchowych. Ciekawostką jest, że człowiek o pacyfistycznym nastawieniu zgłosił w urzędzie patentowym około 5 wniosków w zakresie produkcji materiałów wybuchowych. Z olbrzymiej fortuny, jaką przyniosła mu działalność naukowca i przemysłowca (zbudował fabryki w Niemczech, Wielkiej Brytanii, Francji i we Włoszech) ufundował nagrodę przyznawaną uczonym w dziedzinach: chemii, fizyki, medycyny, literatury oraz nagrodę za działalność na rzecz zbliżenia między narodami (nagroda pokojowa). W rocznicę śmierci fundacja jego imienia corocznie przyznaje w Oslo i Sztokholmie pięć równych, co do wartości nagród (przyp. autora).

4 Nobla) niebezpieczna (liczne przypadki wybuchu) została zmodyfikowana na początku XX wieku przez: Nathana, A. Thomsona i Rintoula (191-19), Schmida (192), Stefana Raczyńskiego (195) II.Historia produkcji nitrogliceryny na terenie ZTS Pronit, lokalizacja i opis produkcji: Produkcja nitrogliceryny w Pionkach rozpoczęła się w 1925 roku (wówczas Zagożdżon zmiana nazwy na Pionki od 192 r.) w Fabryce Nitrogliceryny i Materiałów Kruszących w Państwowej Wytwórni Prochu wg. zmodyfikowanej przez Nathana metody Alfreda Nobla stosowanej wówczas dość powszechnie w Europie. Instalacja do produkcji nitrogliceryny była zlokalizowana na terenie powojennego Wydziału PZ. Lokalizacja produkcji Ngl metodą Raczyńskiego (mapka z lat 9-tych-XX w.), fot. autora Maszyny i urządzenia do produkcji nitrogliceryny pochodziły z zakupionych w 1921 r. przez władze wojskowe II RP w Austrii (za ok. miliard marek prawie wagonów) maszyn i urządzeń do produkcji prochów i materiałów wybuchowych. Budowę Państwowej Wytwórni Prochu i Materiałów Kruszących w Zagożdżonie rozpoczęto w 192 r po wcześniejszej decyzji (z 16 kwietnia 1921 r.) Komitetu Ekonomicznego Ministrów, na wniosek Ministra Spraw Wojskowych gen. Kazimierza Sosnkowskiego. Pierwszym kierownikiem Fabryki Nitrogliceryny i Materiałów Kruszących w Zagożdżonie był kpt. inż. Marian Klonowski, który uruchamiał w 1925 roku instalację do produkcji nitrogliceryny wg. systemu Nathana, mogącą produkować około kg nitrogliceryny w ciągu dwóch godzin. Mistrzem produkcji nitrogliceryny był w tym czasie Durlik. W 1926 r kierownikiem fabryki został inż. Stefan Raczyński, który rozpoczął własne prace badawcze nad modernizacją procesu produkcji nitrogliceryny. Według jego opracowania w 195 roku dokonano istotnej modernizacji instalacji. 4

5 Raczyński Stefan, Jak podaje Mikołaj Korzun Stefan Raczyński był absolwentem Wydziału Chemii Warszawskowo Instytuta im. Imperatora Nikołaja II (1915). W latach pracował w Zakładach Chemicznych Materiałów Wybuchowych Towarzystwa Francusko-Rosyjskiego w Sterówce (Donbas) na stanowisku kierownika wydziałów produkcyjnych: nitrogliceryny, dynamitów, dwunitronaftalenu, trotylu, trójnitroksylenu. W 1921 r. repatriował do Polski. W latach 1926 pracował w Państwowej Wytwórni Prochu w Pionkach na stanowiskach: kierownika Fabryki Nitrogliceryny i Materiałów Kruszących i głównego chemika wytwórni. Projektował tam, nadzorował budowę i uruchomił wydziały: nitrozwiązków organicznych, materiałów kruszących, prochów nitroglicerynowych oraz termitów do spawania szyn. W latach 19 9, będąc dyrektorem nowo budowanej przez Zakłady Przemysłu Chemicznego,,Boruta" na zlecenie PWP w Pionkach Wytwórni Nitrozwiązków w Sarzynie, projektował i kierował jej budową. Od 1948 r. wykładowca na Wydz. Chemii Politechniki Warszawskiej,od 1951 r. docent. Był autorem wielu oryginalnych rozwiązań technologicznych i aparatury: nitrowania gliceryny oraz wytwarzania nitrogliceryny i dynamitów, urządzenia do wytwarzania ciasta prochowego do prochów nitroglicerynowych; urządzenia do wytwarzania górniczych materiałów wybuchowych, do nitrowania węglowodorów aromatycznych, wyrabiania balistytów, termitów i innych. Prowadził także pionierskie prace w zakresie użycia mat. wybuch, do torpedowania studni głębinowych oraz regulacji rzek i melioracji terenów bagnistych. Autor książki Nitrogliceryna. Wg. Mikołaja Korzuna Raczyński skonstruował w Pionkach urządzenie do wytwarzania nitrogliceryny, które Różni się od innych bezciśnieniowymi zbiornikami zasilającymi dla mieszanki kwasów do nitrowania gliceryny, rozwiązaniem automatycznego dozowania składników procesu nitrowania oraz charakterem konstrukcji odstojnika separatora, który jest tu urządzeniem w kształcie otwartego naczynia. Aparaturę do nitracji wg. projektu inż. Raczyńskiego wykonano w warsztatach PWP Pionki Od tego czasu nazywano zmodernizowaną instalację produkcja nitrogliceryny metodą ciągłą Raczyńskiego. Zdolność produkcyjna instalacji wynosiła 1 kg/godzinę. W okresie II RP uznawano ją za jedną z najnowocześniejszych w Europie. Nowoczesność metody polegała również na tym, że stosunkowo szybko można było instalację przerobić dla zwiększenia produkcji dziennej. 6 Mikołaj Korzun, 1 słów o materiałach wybuchowych i wybuchu, MON Warszwa 1986, str.16 Sebastian Piątkowski, Państwowa Wytwórnia Prochu i Materiałów Kruszących w Pionkach, PTH Pionki, Pionki 2, str.2 5

6 8 Jak pisze Tadeusz Urbański - jej cechą charakterystyczną jest dokładne dozowanie mieszaniny nitrującej i gliceryny za pomocą automatycznych urządzeń mechanicznych. 9 Schemat instalacji do nitrowania gliceryny metodą ciągłą Raczyńskiego Przed II wojną światową w PWP powstały dwie równoległe instalacje do produkcji Ngl metodą Ra czyńskiego. Instalacja do produkcji nitrogliceryny metodą ciągłą Raczyńskiego nr I (nazywana w Pronicie - starą ) pracowała jeszcze do 1981 r, tj. mimo wybudowania i uruchomienia nowej in 1 stalacji produkcji nitrogliceryny metodą inżektorową w 199 roku. Instalacja do produkcji nitrogliceryny metodą ciągłą Raczyńskiego nr II pracowała krótko jeszcze pod koniec lat 8-tych XX w. w czasie remontu instalacji inżektorowej. Instalacja nr II była nowocześniejsza, posiadała już częściową automatykę w postaci aparatury pomiarowo-sygnalizacyjno-blokującej, która znajdo wała sie w szafie pomiarowej obiektu N-2. Sygnalizowała sytuację na przepływie nitrozy, dopły wu wody, pneumatyki przewodów dopływu powietrza (mieszanie i nadmuchu powietrza do ogrzewania pomieszczeń). Przed II wojną światową kwasy do produkcji nitrogliceryny sprowadzano z fabryk: azotowy Zjednoczone Fabryki Azotowe w Mościcach i Chorzowie siarkowy Zakłady w Toruniu i Trzebini. Od 196 r. kwas siarkowy dostarczano z własnego od 11 działu PWP w Kielcach (zdolność dzienna produkcji ok. 5 t kwasu). 8 Tadeusz Urbański, Chemia i technologia materiałów wybuchowych, MON, Warszawa 1955, tom II, str. 6 9 Ibidem, str. 6 1 Instalacja oddana do użytku w 198 r. pracowała aż do upadłości ZTS Pronit, pracuje nadal (211 r.) stanowiąc od 24 r. własność Zakładów Produkcji Specjalnej sp. z o.o. w Pionkach, przyp. autora 11 Oddział filialny PWP produkujący kwas siarkowy na potrzeby Pionek. Powstał w wyniku przekształcenia w 195 r. po bankructwie fabryki superfosfatu i kwasu siarkowego stanowiącej własność Kieleckiego Towarzystwa Akcyjnego, przyp. autora. 6

7 Obiekty i ich przeznaczenie, które uczestniczyły w procesie produkcji nitrogliceryny. Tabela 1. Obiekty produkcyjno-pomocnicze do produkcji nitrogliceryny, opracowanie własne au tora. Obiekt-budynek przeznaczenie, konstrukcja, aparatura Symbol Instalacja Nr I Wtórne odstawanie kwasów ponitracyjnych. (odstojniki drugie, pompa, ru N-1 rociągi kwasowe) Nitracja, separacja, płukanie, drewniana, jednokondygnacyjny N-2 (pomieszczenia N-2a, N-2b, N-2c), aparatura nitracyjna Wstępne odstawanie kwasów, drewniana, jednokondygnacyjny N- (odstojniki pierwsze, pompa, wentylator, rurociągi kwasowe) Stabilizowanie nitrogliceryny, magazynowanie gotowego produktu, drew N-4 niana, jednokondygnacyjny, dwupoziomowy (pomieszczenia N-4a, N-4b, N4c), aparatura stabilizacji Instalacja Nr II Stabilizowanie nitrogliceryny i nitrogliceryny z nitroglikolem magazynowa N-12 nie gotowego produktu, murowana, jednokondygnacyjny Wstępne odstawanie kwasów, drewniana, jednokondygnacyjny N-21 (odstojniki pierwsze, pompa, wentylator, rurociągi kwasowe) Nitracja, separacja, płukanie, drewniana, jednokondygnacyjny N-2 (pomieszczenia N-2a, N-2b, N-2c), aparatura nitracyjna Zasobniki roztworu sody amoniaklanej, zbiorniki pośrednie nitrogliceryny N-25 Instalacja Nr I oraz Nr II Przygotowanie odpadków na spalacz N-1 Neutralizacja ścieków kwaśnych oraz zmydlanie nitroestrów zawartych w N- tych ściekach, murowana, jednokondygnacyjny Pomiędzy obwałowaniami N-2 i N-, wymurowana piwnica pod ziemią ze N-58 zbiornikiem na kondensat pary z bud. N-2, N-4, N-21, N-2 od 19 r. Źródło: instrukcje pracy ZTS Pronit dla instalacji produkcji nitrogliceryny metodą Raczyńskiego z 1965 r., informacje uzyskane od mistrza produkcji Ngl Mariana Kiragi. Charakterystyka typowego budynku produkcyjnego nitrogliceryny metodą Raczyńskiego: N-4 drewniany z dwoma przybudówkami, dachy pokryte papą i oddzielne dojścia do przybudówek i części centralnej. Część centralna podzielona na dwa poziomy. Górny poziom połączony po mostem drewnianym z budynkiem nr N-4a również drewnianym. Obiekt obwałowany. Zabez pieczenie p.pożarowe stanowi gaśnica ręczna i koc azbestowy znajdujące się przed budynkiem. Całośc chroniona hydrantami terenowymi. Ilość gotowego produktu do 1kg nitrogliceryny lub jej roztworu z nitroglikolem. Zagrożenie pożarowe kwaśne estry są mało stabilne, może nastąpić

8 ich rozkład i wybuch. Gotowy produkt jest czuły na uderzenie, zatarcie i zaiskrzenie w efekcie na 12 stępuje detonacja produktu W 211 r z obu ciągów produkcyjnych zachowały się jeszcze tylko budynki N-4, N-12, N21, N-2. Pozostałe zostały zdemontowane lub uległy zniszczeniu wskutek upływu czasu i od działywania warunków atmosferycznych. Wcześniej w latach 2-24 (decyzją syndyka masy upadłości ZTS Pronit S.A.) urządzenia, rurociągi z tych budynków (wykonane ze stali kwasood pornej) trafiły na złom z uwagi na atrakcyjne ceny skupu złomu w tym czasie. Wejście do sztolni Bud. N-2 fot. autora Wejście do sztolni Bud. N-12 Kamionkowy adsorber oparów ponitracyjnych oraz wejście i zbiorniki naporowe nitrozy w Bud. N2, fot. autora Tabela Nr 2. Wykaz instrukcji pracy obowiązujących pracowników zatrudnionych przy produkcji nitrogliceryny metodą Raczyńskiego w ZTS Pronit w latach r., opracowanie własne autora. 12 Z karty p.poż. nr 4 (strefa 9) obiektu Sporządzonej przez Zakładową Straż Pożarną ZTS Pronit - lata siedemdziesiąte XX w., archiwum ZPS sp. z o.o. w Pionkach. 8

9 Operacja/stanowisko Symbol instrukcji- budynek Nitracja gliceryny na czystą nitroglicerynę, nitracja mieszaniny 8/22 gliceryny i glikolu na nitroglicerynę i nitroglikol 81/TG/4C - N-2 Łapacz resztek nitrogliceryny z wód popłucznych 82/TG/5/C - N-2 Płukanie wstępne nitrogliceryny w płuczce 85/TG/8/C - N-2 Wstępne odstawanie kwasu ponitracyjnego, odstojniki pierwsze, kwasy ponitracyjne przesyłane z N-2 (nitracja) 88/TG/1/C - N- Łapacz resztek nitrogliceryny z wód popłucznych 82/TG/5/C - N-4 Przygotowanie 4% roztworu sody do stabilizacji i podgrzanie wody do płukań 8/TG/6/C N-4a Stabilizacja nitrogliceryny 4% roztworem węglanu sodu (NaCO) 84/TG//C - N-4 w stabilizatorach Przygotowanie odpadków na spalacz 881/TG//C N-1 Postępowanie przy wybieraniu nitrogliceryny z dołu neutralizacyj 121/TG/44/Z dół nego neutralizacyjny Źródło: instrukcje pracy ZTS Pronit dla instalacji produkcji nitrogliceryny metodą Raczyńskiego z 1965 r, przechowane przez mistrza dawnego Oddziału CU na Wydziale PZ Mariana Kiragę. 1 Skrócony opis technologiczny produkcji produkcji nitrogliceryny metodą Raczyńskigo. Surowce używane do produkcji nitrogliceryny: Gliceryna destylowana dynamitowa specjalna o wzorze CH8O gatunek Ds. Musiała od powiadać wymaganiom normy PN-5/C-245. Wymagania wg. normy: - barwa sprawdzana na fotometrze Pulfricha przepuszczalność co najmniej % - przezroczystość w świetle przechodzącym powinna być przezroczysta i nie zawierać za wiesin - zapach słaby, swoisty - gęstość, co najmniej 1,259 - zawartość czystej gliceryny co najmniej 98,5% - liczba zmydlenia, najwyżej, - próbna nitracja wydajność co najmniej 22,2%, czas rozwarstwienia się Ngl od kwasów ponitracyjnych najwyżej 2 minut. Gliceryna była dostarczana w cysternach kolejowych lub samochodami z systemami grzew czym w beczkach żelaznych, ocynkowanych oraz balonach szklanych umieszczonych w koszach wiklinowych wyłożonych wewnątrz słomą, wiórami. Gliceryna w beczkach była magazynowana na placu składowym (latem) lub w pomieszczeniu zamkniętym (zima) ogrzewanym do temperatury -4 C. 1 Opracowanie własne autora wg. Opis procesu technologicznego produkcji nitrogliceryny lub mieszanek nitrogliceryny metodą Raczyńskiego, ZTS Pronit, 196 r., Egz. Nr oraz instrukcji pracy wymienionych w Tabeli Nr 2 9

10 Nitroza 5/5 - mieszanina stężonego kwasu azotowego ze stężonym kwasem siarkowym w stosunku 1:1. Była cieczą bezbarwną lub o słomkowym odcieniu, silnie żrącą, opary działa ły drażniąco na drogi oddechowe. Nitrozę w gatunku I dostarczano w cysternach stalowych bez spustów dolnych z załadunkiem i rozładunkiem górnym. Nitroza musiała spełniać wy magania normy PN-2/ Wymagania wg. Normy: - zawartość kwasu siarkowego 5% +- 2% - zawartość kwasu azotowego 5% +- 2% - zawartość azotu w przeliczeniu na czterotlenek azotu najwyżej,4% - zawartość wody od 1 2% - pozostałość po wyprażeniu najwyżej,12 Nitrozę magazynowano w zbiornikach stalowych o pojemnościach 6m wykonanym ze stali kwasoodpornej oraz zbiorników 6 i 4 m wykonanych ze stali węglowej. Znajdowały się pod zadaszoną wiatą na wolnym powietrzu. Pod zbiornikami znajdowało się wgłębieniewanna wyłożona materiałem kwasoodpornym, ze spadkiem w kierunku ujścia do kanału. Materiały pomocnicze: - soda bezwodna techniczna, amoniakalna, kalcynowana, rodzaj L gatunek I. Jej głównym składnikiem był węglan sodowy Na2CO, Odpowiadała wymaganiom normy PN-4/C841. Przeznaczona była do fazy stabilizacji. Dostarczano ją wagonami kolejowymi w workach papierowych, wielowarstwowych po 5 kg. - olej parafinowy - parafina płynna. Ciecz bezbarwna i bez zapachu. Olej parafinowy musiał spełniać wymagania Polskiej Farmacji. Dostarczano parafinę wagonami kolejowymi w beczkach metalowych ocynkowanych po 2 kg. Dodawano ją podczas nitracji do mieszaniny reakcyjnej, aby przyspieszała separację nitrogliceryny od kwasów ponitracyj nych. Tor kolejowy (od bocznicy Zakł. PA), którym dostarczano surowce na Oddz. CU. fot. autora 1

11 Produkcja nitrogliceryny podzielona była na następujące etapy. 1. Przygotowanie surowców; 2. Nitracja;. Separacja; 4. Płukanie wstępne; 5. Stabilizacja; 6. Odstawanie wstępne kwasu ponitracyjnego;. Odstawanie wtórne kwasu ponitracyjnego; 8. Odstawanie wód popłucznych i postabilizacyjnych. 9. Ścieki neutralizacja. Bud. N-1 odstojniki kwasów 1 sztuk, fot. autora Zbiornik na sprężone powietrze Bud.N-2 - Nitracja gliceryny na czystą nitroglicerynę: Urządzenia nitrator, dozownik (elewator) nitrogliceryny, wywrotka kwasowa, separator, kadź bezpieczeństwa, płuczka, urządzenia do podgrzewania wody, cysterenka na pneumatycznych kołach. Obsługa osoby (starszy,, płuczkowy), maksymalne załadowanie gliceryny kg. Przygotowanie gliceryny. Beczki z gliceryna wtaczano do komory grzewczej i podgrzewano parą do temp. 4 C, ponieważ w niższych temperaturach jest zbyt lepka i trudno wylewać ją z beczek. Przy pomocy pompy trybowej wypompowywano ją z beczek poprzez zbiornik naporowy do zbiornika przejściowego. Z niego przesyłano glicerynę do tzw. przetłoczki. Sprężonym powietrzem przesyłano glicerynę ogrzewanymi (5-4 C) rurociągami do budynku nitracji. Przygotowanie nitrozy. Ze zbiorników magazynowych nitrozę przetłaczano pompą odśrodkową do zbiornika przejściowego (leżący walczak ze stali kwasoodpornej o pojemności ok. 2 m ) znajdującego się pod zadaszeniem w pobliżu budynku nitracji. Po napełnieniu zbiornika za pomocą pompy odśrodkowej poprzez filtr (siatka ze stali 2 kwasoodpornej 2 oczek/cm ) przesyłano ją do zbiornika naporowego (walczak o średnicy, m ze stali kwasoodpornej o pojemności ok.,4 m ). Stąd nitroza spływała grawitacyjnie poprzez łapacz zanieczyszczeń (zbiornik o kształcie cylindrycznym o średnicy 11

12 ,25 m z dnem stożkowym i wewnętrzna przegrodą) do urządzenia dozującego do nitratora. Przygotowanie roztworu sody dla fazy stabilizacji. Operacja wykonywana w Bud. N-25. Do zbiornika mieszalnika (cylindryczny, stojący zbiornik o pojemności 1 m miał płaszcz grzewczy na parę oraz w środku bełkotkę powietrzną do mieszania zawartości) wlewano zimną wodę, którą przy pomocy pary podgrzewano do temperatury 4 C. Następnie włączano mieszanie powietrzem i poprzez właz z koszem zasypowym wsypywano sodę w takiej ilości, aby osiągnąć stężenie 4%. Po rozpuszczeniu sody, przesyłano roztwór za pomocą pompy (wydajność ok. litrów na minutę) rurociągami do budynku stabilizacji N12 (roztwór krążył między tymi budynkami w obiegu zamkniętym). Nitracja. Proces nitracji gliceryny polegał na działaniu 5 5,5 części wagowych nitrozy na 1 część wagową gliceryny dopływających w sposób ciągły do środowiska zemulgowanej nitrogliceryny przy zastosowaniu intensywnego mieszania mechanicznego i chłodzeniu produktów reakcji z równoczesnym ciągłym ich odprowadzaniu do nastepnej fazy (separacji). Rozpoczynano nitrację dozując do nitratora glicerynę oraz mieszankę kwasów znajdujących się w separatorach. Uruchamiano tzw. bełkotkę (mieszanie składników w nitratorze za pomocą sprężonego powietrza). Ciśnienie sprężonego powietrza w bełkotkach (znajdowały sie w nitratorze i separatorach) wynosiło atmosfery. Gliceryna musiała mieć temperaturę -5 C, natomiast kwasy do 18 C. Proces nitracji był prowadzony pod ścisłą kontrolą temperatury nitracji w nitratorze (optymalna C). W nitratorze temperaturę utrzymywano przy pomocy cieczy chłodzącej (solanka o temperaturze 4 C i ciśnieniu 1 14 atmosfery ) przepływającej przez wężownice znajdujące się w nitratorze. W przypadku przekroczenia temperatury 18 C w nitratorze regulowano ją także za pomocą zmiany szybkości dopływu do nitratora składników nitracji czyli kwasów i gliceryny. Wzrost temperatury nitracji do 22 C był sygnałem ostrzegawczym określanym jako I maximum. Jej wzrost do 2 C (II maximum) zobowiązywał ów do natychmiastowego spuszczenia zawartości nitratora do kadzi bezpieczeństwa. Zawartość nitratora (nitrogliceryna z kwasami ponitracyjnymi) spływała do separatora, w którym następowało oddzielenie Ngl od mieszanki kwasowej ponitracyjnej. Podczas separacji Ngl od kwasów w separatorze zapewniano przepływ sprężonego powietrza przez przez warstwy cieczy pojedynczymi pęcherzykami. Z nitratora (po obserwacji przez szklany wziernik) zaworem trójdrożnym zlewano kwas odpadkowy do odstojników w Bud. N-. Kwas zlewano do momentu, kiedy przez wziernik zauważono w kwasie ciemniejszą warstwę wydzielonej Ngl. Przełączano wówczas spływ kwasu z Ngl na płuczkę wstępną, gdzie dokonywało się jego przemywanie. Do nitratora natomiast wpuszczano 2- wywrotki kwasu ponitracyjnego z Bud. N- co miało zapewnić przemycie nitratora i usunięcie resztek Ngl z separatora. Po tej operacji spuszczano resztki kwasów ponitracyjnych z nitratora do odstojników w Bud. N- przy jednoczesnym ich mieszaniu powietrzem tak w nitratorze jak i separatorze. Na koniec sprawdzano działanie pneumatyków i kadzi bezpieczeństwa, a całą aparaturę w Bud. N-2 płukano i napełniano wodą. Zawory trójdrożne po zakończeniu nitracji smarowano 14 tj. 11 kpa, przyp. autora 12

13 wazeliną. Bud. N-2 adsorber, Bud. N-2 płuczka, fot. autora fot. autora Bud. N-2 płuczka 15 Bud. N-2 wywrotka nitrogliceryny Bud. N- Wstępne odstawanie kwasu ponitracyjnego: Urządzenia - odstojniki pierwsze ( z bełkotkami), pompa wirowa, wentylator, rurociągi kwasowe. Wyposażenie: dwie łyżki i wiadra aluminiowe do zbierania kwaśnej Ngl. Sprzęt ochrony osobistej: okulary, rękawice gumowe, maski, roztwór kwaśnego węglanu sodu. Bud. N- odstawanie wstępne, fot. autora Bud. N- osadniki (2 sztuki) 15 Wynalazek inż. Stefana Raczyńskiego, przyp. autora 1

14 Schemat instalacji do odstawania kwasów odpadkowych, fot. autora Obsługa 2 osoby ( i odstojnikowy). W bud. N-2 znajdowały się dwa odstojnki do wstępnego odstawania kwasu ponitracyjnego przesyłanego po nitracji z N-2. I Celem odstawania kwasów ponitracyjnych było oddzielenie sie resztek nitrogliceryny (w postaci emulsji) od kwasów, ręczne jej zebranie i przesłanie oczyszczonych od Ngl kwasów do Bud. N-1 na wtórne odstawanie. Kwasy ponitracyjne w odstojnikach utrzymywano przy pomocy ciepłej wody w temp C. Były mieszane sprężonym powietrzem przez bełkotki, co wspomagało osadzanie się resztek Ngl na ich powierzchni. W połowie zmiany pobierano próbkę kwasów z odstojników do laboratorium w celu określenia składu procentowego. Kontrolę temperatury prowadzono co godzinę, sprawdzając czy powierzchnia kwasów się nie przegrzewa. Co godzinę także zbierano aluminiowymi łyżkami resztki Ngl pływającej w postaci emulsji na powierzchni kwasów do aluminiowych wiader. Wiadrami przenoszono Ngl do Bud. N-2, przelewano cienkim strumieniem do płuczki wstępnej i poddawano płukaniu razem z nitrogliceryną pochodzącą z bieżącej nitracji. Płukano Ngl w płuczce wstępnej w czasie 5-1 minut. Ilość wody w płuczce utrzymywano w stosunku do Ngl w proporcji 1:1. Po przelaniu z płuczki Ngl wodę popłuczną odprowadzano wężem gumowym do do dołu neutralizacyjnego. Odstojników wstępnych nie wolno było opróżniać z kwasów ponitracyjnych do końca. Zawsze pozostawiano ich ilość do wysokości 2- cm od dna zbiornika. Po przesłaniu odstanych kwasów do Bud.N-1 rurociągi przesyłowe przedmuchiwano sprężonym powietrzem. Zanieczyszczoną, rozlaną Ngl przenoszono do Bud. N-1, gdzie mieszano ją z trocinami i poddawano procesowi neutralizacji. Bud. N-4 - Stabilizowanie nitrogliceryny, magazynowanie gotowego produktu: Urządzenia Stabilizatory (4 zbiorniki), pompa wodna, waga zegarowa 1 kg, wiadra aluminiowe, 2 podstawki aluminiowe, 2 gąbki naturalne, naczynia do pobierania prób, latarka kieszonkowa. 14

15 Schemat instalacji do stabilizowania nitrogliceryny w Bud. N-4, fot. autora Obsługa 2 osoby (stabilizatorowy, pomocnik stabilizatorowego) + okresowo 1 (namiarowy) Nadmiar kwaśnej wstępnie przepłukanej Ngl z nitracji (Bud. N-2) przywoził pomocnik stabilizatorowego cysterenka do ręcznego przewozu Ngl po otrzymaniu sygnału od ów kończących nitrację. W cysterence przed wyjazdem do Bud. N-2 musiało być zawsze około 1 cm wody. Po przywiezieniu wstępnie przepłukanej Ngl do Bud. N-4 łączono cysterenkę ze stabilizatorem wężem z końcówką inżektora i uruchamiano pompę wodną, która tłoczyła wodę podgrzewana parą do temperatury -5 C. Równocześnie uruchamiano w stabilizatorze mieszanie sprężonym powietrzem. Po napełnieniu stabilizatora do ¾ objętości zatrzymywano mieszanie, odpuszczano nadmiar wody i ponownie uruchamiano mieszanie. Po przetłoczeniu Ngl z cysterenki, spłukiwano resztki Ngl w cysterence wodą o temperaturze C i inżektorowano ją do stabilizatora. Następnie dodawano do stabilizatora 4% roztwór sody o temperaturze 5-4 C w ilości równej objętości Ngl. Po wlaniu roztworu sody mieszano zawartość stabilizatora przez 2 minut., po czym zamykano dopływ powietrza i po odczekaniu 5 minut dekantowano wody popłuczne. Podczas każdego płukania pomocnik stabilizatorowego odpuszczał dolnym króćcem stabilizatora około 2 kg Ngl do aluminiowego wiaderka i przelewał do stabilizatora. Stabilizatorowy w tym czasie sprawdzał przy pomocy różowego papierka lakmusowego odczyn Ngl. Papierek powinien zmienić barwę na niebieską (ph powyżej odczyn alkaliczny). Jeżeli papierek zmieni ł barwę na czerwoną odczyn kwaśny należało powtórzyć płukanie alkaliczne (sodą). Kiedy uzyskano odczyn alkaliczny uruchamiano mieszanie sprężonym powietrzem i wlewano wodę o temperaturze 2-25 C w ilości równej objętości Ngl. Mieszanie prowadzono przez 1 minut, po czym przenoszono próbkę Ngl (w 16 naczyniu do pobierania prób) do laboratorium na wykonanie testu Abla. Po uzyskaniu pozytywnych wyników testu Abla z laboratorium zlewano Ngl poprzez filtr płucienny do zbiornika (kadzi). Tam przechowywano Ngl do chwili przerobu na ciasto prochowe lub przewozu na Wydz. PZ (do produkcji materiałów górniczych po II wojnie światowej). 16 Test Abla - metoda badania trwałości chemicznej materiałów wybuchowych. Polega na pomiarze czasu zmiany zabarwienia papierka jodoskrobiowego ( przez min. 2 minut w temperaturze 2 C) pod wpływem produktów rozkładu nitrogliceryny, przyp. autora 15

16 W przypadku rozlania Ngl (co wprawdzie rzadko, ale się zdarzało) zbierano ją natychmiast gąbką i zanurzano w wiadrze aluminiowym z wodą. Miejsce skąd zbierano Ngl zmywano acetonem lub 1% alkoholowym roztworem ługu sodowego. Budynek N-4 Bud. N-4 Łapacze Ngl, fot. autora fot. autora Cysterenka do ręcznego przewozu Ngl Bud. N-4 Stabilizatory i zbiorniki pośrednie Bud. N-1 Przygotowanie i przechowywanie odpadów Ngl: Urządzenia - skrzynia aluminiowa, dwie łopatki z drzewa, dwa wiadra aluminiowe, Obsługa 2 osoby (stabilizatorowy, pomocnik stabilizatorowego) Odpadki Ngl przenoszono ręcznie wiadrami aluminiowymi z poszczególnych faz produkcji do budynku N-1 i tam w skrzyni aluminiowej następowało ich mieszanie w celu fleg matyzacji z ftalanem dwubutylu w stosunku 1:1, a następnie z trocinami w stosunku: wiadro trocin na ½ wiadra odpadu Ngl. Po mieszaniu Ngl przybierała postać gęstej papki. Po wy mieszaniu i uzyskaniu takiej konsystencji odpady przenoszono drewnianymi łopatkami ze skrzyni do aluminiowych bidonów, którymi przewożono je do spalenia na spalaczu zakłado wym. Operację przygotowania odpadów Ngl do spalenia wykonywali pracownicy fazy sta bilizacji. Odpady w tej postaci nie przetrzymywano w Bud. N-1 dłużej niż 24 godziny. Przechowywanie odpadów w Bud. N-1 wymagało utrzymywania temperatury w tym budynku w granicach C. Naczynia po odpadach (wiadra aluminiowe) przecierano trocinami i zmywano 15% roztworem wodorotlenku sodowego (sody). Bud. N- - Ścieki neutralizacja: Urządzenia: dwa zbiorniki stalowe, wygumowane o pojemności po 12 m wyposażone w mieszadła 16

17 mechaniczne, pompa, trzy betonowe odstojniki każdy o pojemności 55 m zaopatrzone w bełkotki powietrzne. Obsługa: 1 osoba (oczyszczacz ścieków). Ścieki z produkcji Ngl stanowiące wody popłuczne i postabilizacyjne po przejściu przez baterie łapaczy labiryntowych zawierały w sobie jeszcze niewielkie ilości nitroestrów i posiadały odczyn kwaśny, dlatego kierowane były do obiektu neutralizacji N-. Szybkość dopływu ścieków do N- wynosiła m na godzinę. W trakcie napełniania zbiorników dozowano do nich wapno hydratyzowane w takiej ilości, aby uzyskać odczyn alkaliczny. Sprawdzano poziom neutralizacji uniwersalnymi papierkami wskaźnikowymi co 2 godziny. Po napełnieniu sie zbiorników wsypywano do nich dodatkowo 5 kg wapna mieszając całość przez 1 minut. W trakcie mieszania uruchamiano pompę i przesyłano zneutralizowane ścieki do jednego z trzech odstojników betonowych, w których mieszano zawartość przez okres 48 godzin powietrzem. Następnie ścieki pozostawiano w spokoju do 1 18 dekantacji. Wyklarowaną ciecz spuszczano bezpośrednio do kanalizacji. Osad zebrany z dna odstojnika spuszczano dolnym odpływem na poletka osadcze, gdzie następowało jego osuszenie. Wysuszony osad wybierano ręcznie lub koparką (w latach 6-8-tych XX w.) i wywożono w różne zagłębienia na terenie zakładów. Nitrogliceryna wyprodukowana metodą Raczyńskiego musiała odpowiadać wymaganiom normy ZN-4/MPCh/TS-159 sprawdzanym za pomocą badania: Badanie Wymagania Stałość wg próby Abla w minutach nie mniej niż w temp.2 C 2 ph nie mniejsze niż,6 Zawartość alkaliów w przeliczeniu na Na2CO w % nie więcej niż Zawartość wody w % nie więcej niż,5,5 Kadra i nadzór techniczny Oddziału C(CU) produkcji nitrogliceryny metodą Raczyńskiego w okresie powojennym (znane autorowi). Kierownicy Durlik Jan, Marian Mykietyn, Marian Głowacki, Tadeusz Górecki Technolodzy: Albin Wilk, Irena Jaskólska, Tadeusz Górecki, Andrzej Oździński Mistrzowie Marian Kiraga, 1 Dekantacja - zlewanie cieczy znad osadu, który zalega pod cieczą w zbiorniku, przyp. autora 18 Kanalizacja kanał z kręgów betonowych zakopany w ziemi, który wprowadzał ścieki bezpośrednio do rzeki Zagożdżonki tuż za jej ujściem ze Stawu Górnego, przyp. autora. 1

18 Tabela Nr. Wyrywkowy wykaz pracowników prowadzących proces produkcji Ngl metodą Raczyńskiego w latach : Nazwisko i imię Nr marki19 Stanowisko Stawka (zł./godz.) Październik 196 rok Żaczek Marian Piorun Bronisław Szymański Zygmunt 16 Polesiak Henryk Kęska Henryk 64 Pietrzyk Franciszek 161 Mróz Franciszek 16 stabilizatorowy Jakubowski Jerzy 41 stabilizatorowy 8 Korcz Kazimierz 151 stabilizatorowy Winiarski Bolesław 25 stabilizatorowy Wziątek Stanisław 5 Krzesicki Jan 15 Jędrzejczyk Jan 82 odstojnikowy Kowal Stefan odstojnikowy 6 Pietrzyk Jan 214 odstojnikowy 4 Lipiec 195 rok Stawka zaszeregowania Polesiak Henryk B/9 Jakubowski Jerzy 41 stabilizatorowy B/8 Wziątek Stanisław 5 odstojnikowy B/ Kęska Henryk 64 B/9 Kowal Stefan odstojnikowy B/8 Jędrzejczyk Jan 82 B/8 Klat Marian 8 B/9 Mroczek Tomasz 11 odstojnikowy B/8 Rogowski Władysław 111 odstojnikowy B/ Korcz Kazimierz 151 stabilizatorowy B/8 Krzesicki Jan 15 B/9 Pietrzyk Jan 214 B/9 19 Marka - wydziałowy nr ewidencyjny (identyfikacyjny) pracownika, którym posługiwano się przy tworzeniu list płacy, ale także metalowa blaszka z wytłoczonym nr ewidencyjnym służąca do pobierania narzędzi z narzędziowni wydziałowej, przyp. autora 18

19 Mróz Franciszek 16 stabilizatorowy B/8 Świątek Kazimierz 165 odstojnikowy B/ Szymański Zygmunt 16 B/9 Winiarski Bolesław 25 stabilizatorowy B/8 Glimasiński Jan 258 odstojnikowy B/ Mazur Henryk 25 oczyszczanie ścieków B/6 Jurek Tadeusz oczyszczanie ścieków B/ Urbanek Eugeniusz 1 odstojnikowy B/ Źródło: Kontrolka dniówek pracowników Wydz. CU, odnaleziona w 211 r w kantorku mistrza dawnego Oddziału CU na Wydziale PZ. Tablica dziennego zatrudnienia pracowników Oddz. CU w latach /8-tych XX w., fot. autora Pracownicy prowadzący proces produkcji nitrogliceryny mieli precyzyjnie określone (w instruk cjach pracy oraz w opisie technologicznym produkcji) obowiązki i zakres odpowiedzialności. Tabela Nr 4. Obowiązki i odpowiedzialność pracowników uczestniczących w procesie produkcji nitrogliceryny metodą Raczyńskiego. Stanowisko Nitratorowy Stabilizatorowy Zakres czynności/odpowiedzialności Ilość prac. na zmianie - sprawdzenie aparatury przed procesem, - dowóz, podgrzewanie i przetłaczanie Ngl, - nadzór nad parametrami i przebiegiem procesu nitracji, separacji, płukania wstępnego, - napełnianie cystrenki przepłukaną Ngl, - awaryjne uruchomienie spustów do kadzi bezpieczeństwa, - zakończenie procesu nitracji, separacji i płukania, - obsługa łapaczy - transport Ngl z budynku nitracji do budynku stabilizacji, - przesyłanie Ngl z cysterenki do stabilizatora, - płukanie Ngl w stabilizatorze roztworem sody, ciepłą i zimną wodą, - sprawdzanie ph Ngl, - pobieranie próbek Ngl i odnoszenie do laboratorium wydziałowego 2 19

20 - przesyłanie Ngl do magazynu i nadzór nad magazynem - usuwanie Ngl z łapaczy Odstojnikowy Oczyszczacz ścieków - kontrola co godzinę odstawania wstępnego i wtórnego kwasów ponitarcyjnych, - zbieranie Ngl z powierzchni kwasów, - płukanie zebranej Ngl, - spuszczanie wody popłucznej do łapacza i spuszczanie Ngl z łapacza, - przetłaczanie kwasów ponitarcyjneych z odstojników wstępnych do odstawania wtórnego i z odstawania wtórnego do denitracji, - pobieranie próbek kwasu ponitracyjnego i dostarczanie do laboratorium ochrony środowiska, - rozładunek nitrozy z cystern, - kontrola aparatury nitracyjnej 2 - kontrola napełniania mieszalników neutralizacyjnych, - sprawdzanie odczyny zawiesiny, - przesyłanie zawiesiny z mieszalników do odstojników, - nadzór nad mieszaniem i odstawaniem, - dekatyzacja wody znad osadu i spuszczanie osadu na poletka osadcze, - dowóz wapna do bud. N- 1 Źródło: Opis procesu technologicznego produkcji nitrogliceryny lub mieszanek nitrogliceryny me todą Raczyńskiego, ZTS Pronit, 196 r., Egz. Nr Pracownicy produkujący nitroglicerynę byli zobowiązani do sporządzania szczegółowych raportów stanu i parametrów surowców oraz przebiegu samego procesu. 2

Awaryjne przetłaczanie amoniaku w zdarzeniach komunikacyjnych założenia metody. Warszawa, 01 grudzień 2014r. Barszcz Robert

Awaryjne przetłaczanie amoniaku w zdarzeniach komunikacyjnych założenia metody. Warszawa, 01 grudzień 2014r. Barszcz Robert Awaryjne przetłaczanie amoniaku w zdarzeniach komunikacyjnych założenia metody Warszawa, 01 grudzień 2014r. Barszcz Robert INFORMACJE OGÓLNE W celu zminimalizowania negatywnych skutków związanych z awariami

Bardziej szczegółowo

ANALIZA RYZYKA ZAWODOWEGO ARKUSZ KONTROLNY OCENY STANU BHP NA STANOWISKU PRACOWNIKA STACJI PALIW GAZOWYCH

ANALIZA RYZYKA ZAWODOWEGO ARKUSZ KONTROLNY OCENY STANU BHP NA STANOWISKU PRACOWNIKA STACJI PALIW GAZOWYCH ANALIZA RYZYKA ZAWODOWEGO Załącznik ARKUSZ KONTROLNY OCENY STANU BHP NA STANOWISKU PRACOWNIKA STACJI PALIW GAZOWYCH uwzględniający wymagania: dyrektywy 90/270/EWG, Kodeksu pracy art. 207 2, art. 212, art.

Bardziej szczegółowo

Karta Charakterystyki Sporządzona zgodnie z przepisami wymienionymi w p.15 niniejszej Karty

Karta Charakterystyki Sporządzona zgodnie z przepisami wymienionymi w p.15 niniejszej Karty 22.07.2009 r. 1 z 5 1. Identyfikacja preparatu i Przedsiębiorstwa Nazwa handlowa: Płyn do mycia naczyń i urządzeń przemysłu spożywczego ZENEK Przeznaczenie / zastosowanie: Płyn przeznaczony jest do ręcznego

Bardziej szczegółowo

Data wydania: 22 kwietnia 2008r. Data aktualizacji: 06 października 2011r.

Data wydania: 22 kwietnia 2008r. Data aktualizacji: 06 października 2011r. 1. Identyfikacja mieszaniny i identyfikacja producenta 1.1. Nazwa mieszaniny 1.2. Zastosowanie mieszaniny: Proszek o odczynie alkalicznym do prania ręcznego, w pralkach mechanicznych, mycia i czyszczenia.

Bardziej szczegółowo

Karta charakterystyki preparatu niebezpiecznego Płyn do usuwania tapet ATLAS ALPAN

Karta charakterystyki preparatu niebezpiecznego Płyn do usuwania tapet ATLAS ALPAN Identyfikacja przedsiębiorstwa Nazwa i adres firmy: 1. Wytwórnia Klejów i Zapraw Budowlanych ATLAS Grzelak i wspólnicy spółka jawna 91-222 Łódź, ul. Św. Teresy105 Numer telefonu: (042) 631 89 45 Numer

Bardziej szczegółowo

Magazynowanie cieczy

Magazynowanie cieczy Magazynowanie cieczy Do magazynowania cieczy służą zbiorniki. Sposób jej magazynowania zależy od jej objętości i właściwości takich jak: prężność par, korozyjność, palność i wybuchowość. Zbiorniki mogą

Bardziej szczegółowo

Czyli wybuchowa prezentacja!

Czyli wybuchowa prezentacja! Czyli wybuchowa prezentacja! Co to jest Dynamit? Budowa Dynamitu. Krótka historia wynalazku. Alfred Nobel twórca Dynamitu. Testament Alfreda Nobla. Nagroda Nobla. Zastosowanie Dynamitu. Bibliografia. Dynamit

Bardziej szczegółowo

Liquid Ice Spray Czyszczący

Liquid Ice Spray Czyszczący KARTA CHARAKTERYSTYKI BEZPIECZEŃSTWA (MSDS) Liquid Ice Spray Czyszczący SEKCJA 1 IDENTYFIKACJA SUBSTANCJI I PRODUCENTA Nazwa produktu: Spray czyszczący Kod produktu: 42082 Numer (Producenta) Karty Charakterystyki:

Bardziej szczegółowo

mgr inż. Aleksander Demczuk

mgr inż. Aleksander Demczuk ZAGROŻENIE WYBUCHEM mgr inż. Aleksander Demczuk mł. bryg. w stanie spocz. Czy tylko po??? ZAPEWNENIE BEZPIECZEŃSTWA POKÓJ KRYZYS WOJNA REAGOWANIE PRZYGOTOWANIE zdarzenie - miejscowe zagrożenie - katastrofa

Bardziej szczegółowo

KARTA CHARAKTERYSTYKI PREPARATU NIEBEZPIECZNEGO

KARTA CHARAKTERYSTYKI PREPARATU NIEBEZPIECZNEGO PRZEDSIĘBIORSTWO PRODUKCYJNO HANDLOWE AS TOMASZ SŁODOWNIK 05-402 OTWOCK, UL POGODNA 38 NIP 532 16 41 573 22 788 21 73 KARTA CHARAKTERYSTYKI PREPARATU NIEBEZPIECZNEGO Producent : P.P.H. AS Tomasz Słodownik

Bardziej szczegółowo

BEZPIECZEŃSTWO TECHNICZNE w PRZEMYŚLE. mgr inż. Tomasz Tłustochowicz Dyrektor ds. Marketingu i Sprzedaży CLIMBEX S.A

BEZPIECZEŃSTWO TECHNICZNE w PRZEMYŚLE. mgr inż. Tomasz Tłustochowicz Dyrektor ds. Marketingu i Sprzedaży CLIMBEX S.A BEZPIECZEŃSTWO TECHNICZNE w PRZEMYŚLE mgr inż. Tomasz Tłustochowicz Dyrektor ds. Marketingu i Sprzedaży CLIMBEX S.A Prezentacja Informacje o CLIMBEX SA Zaplecze technologiczne Aplikacje przemysłowe Efekty

Bardziej szczegółowo

KARTA CHARAKTERYSTYKI PREPARATU

KARTA CHARAKTERYSTYKI PREPARATU PRZEDSIĘBIORSTWO PRODUKCYJNO HANDLOWE AS TOMASZ SŁODOWNIK 05-402 OTWOCK, UL POGODNA 38 NIP 532 102 23 96 22 788 21 73 KARTA CHARAKTERYSTYKI PREPARATU Producent : P.P.H. AS Tomasz Słodownik Adres: ul. Pogodna

Bardziej szczegółowo

KNAUF Goldband Gipsowa zaprawa tynkarska do stosowania wewnątrz budynków

KNAUF Goldband Gipsowa zaprawa tynkarska do stosowania wewnątrz budynków Wydanie 6 Sporządzono 20.04.2004 Aktualizacja 11.12.2009 1a. Identyfikacja mieszaniny KNAUF Goldband Gipsowa zaprawa tynkarska do stosowania wewnątrz budynków 1 b. Identyfikacja producenta KNAUF Jaworzno

Bardziej szczegółowo

... Ocena ryzyka zawodowego na stanowisku magazyniera.

... Ocena ryzyka zawodowego na stanowisku magazyniera. . (Nazwa zakładu pracy)... (Sporządził) Ocena ryzyka zawodowego na stanowisku magazyniera. 1. Opis stanowiska. Podstawowym stanowiskiem pracy magazyniera jest budynek parterowy o wysokości powyżej 3,3

Bardziej szczegółowo

NIVORAPID. MAPEI Polska sp. z o.o Gliwice ul. Gustawa Eiffel a 14 tel. : fax:

NIVORAPID. MAPEI Polska sp. z o.o Gliwice ul. Gustawa Eiffel a 14 tel. : fax: MAPEI Polska sp. z o.o. 44-109 Gliwice ul. Gustawa Eiffel a 14 tel. : + 48 32 775 44 50 fax: + 48 32 775 44 71 Karta Charakterystyki Substancji Niebezpiecznej Karta charakterystyki zgodna z wymogami rozporządzenia

Bardziej szczegółowo

SurTec 619 fosforanowanie cynkowe

SurTec 619 fosforanowanie cynkowe SurTec 619 fosforanowanie cynkowe Właściwości do zastosowania w procesach zanurzeniowych do stali detale pokryte warstwą fosforanu można poddawać dalszej obróbce plastycznej np: tłoczenie, wykrawanie,

Bardziej szczegółowo

4. Składowanie. Preparatu nie należy składować razem z produktami spożywczymi, napojami oraz paszami.

4. Składowanie. Preparatu nie należy składować razem z produktami spożywczymi, napojami oraz paszami. Cillit -Neutra Cillit-Neutra przeznaczony jest do neutralizacji zużytych roztworów Cillit (patrz: karta katalogowa L 06), szczególnie przed ich odprowadzeniem do kanalizacji, jak również do podwyższania

Bardziej szczegółowo

KARTA CHARAKTERYSTYKI

KARTA CHARAKTERYSTYKI Data opracowania 13.01.2010 Wydanie : 2 Strona 1/5 KARTA CHARAKTERYSTYKI 1. Identyfikacja preparatu i identyfikacja przedsiębiorstwa 1.1. Identyfikacja preparatu Nazwa handlowa : Płyn do mycia naczyń Baron

Bardziej szczegółowo

Indeks ilustracji Indeks tabel Przepisy dotyczące prac przy składowaniu materiałów Bibliografia

Indeks ilustracji Indeks tabel Przepisy dotyczące prac przy składowaniu materiałów Bibliografia Spis treści: Wstęp Rozdział 1. Obowiązujące przepisy w zakresie postępowania z towarami niebezpiecznymi 1.1 Umowa Europejska ADR 1.2 Towary niebezpieczne 1.3 Sposób przewozu 1.4 Podstawowe definicje zawarte

Bardziej szczegółowo

Szanowni Państwo, 18 19 marca 2014 r. tel. 60 70 62 700 / biuro@idwe.pl / www.idwe.pl

Szanowni Państwo, 18 19 marca 2014 r. tel. 60 70 62 700 / biuro@idwe.pl / www.idwe.pl Pompy,, ssawy,, wentyllatory ii dmuchawy ((oraz iich regullacjja ii aparattura konttrollno pomiiarowa)) 18 19 marca 2014 r. Szanowni Państwo, maszyny przepływowe są elementem większych systemów i to, czego

Bardziej szczegółowo

KARTA CHARAKTERYSTYKI PREPARATU. PAZNOKCI i SKÓREK 75ml

KARTA CHARAKTERYSTYKI PREPARATU. PAZNOKCI i SKÓREK 75ml Data wydania 06042008 OLIWKA ODŻYWCZA DO PIELĘGNACJI PAZNOKCI i SKÓREK 75ml Strona 1/4 1. Identyfikacja substancji / preparatu Oliwka do pielęgnacji paznokci 2. Skład i informacja o składnikach. Mieszanina

Bardziej szczegółowo

Europejska karta charakterystyki produktu zgodna z dyrektywą EWG 2001/58

Europejska karta charakterystyki produktu zgodna z dyrektywą EWG 2001/58 Nazwa handlowa: Tepasol Strona 1 z 5 Europejska karta charakterystyki produktu zgodna z dyrektywą EWG 2001/58 1. Określenie preparatu/materiału i nazwy firmowej Nazwa handlowa: Tepasol Zastosowanie: środek

Bardziej szczegółowo

OPERATOR WĘZŁÓW CIEPLNYCH

OPERATOR WĘZŁÓW CIEPLNYCH Szkolenie wstępne InstruktaŜ stanowiskowy OPERATOR WĘZŁÓW CIEPLNYCH pod red. Bogdana Rączkowskiego Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Gospodarki i Pracy z dnia 27 lipca 2004 r. w sprawie szkolenia w dziedzinie

Bardziej szczegółowo

Urządzenia dodatkowe. Filtry powietrza PDC. Prasy hydrauliczne / wywrotnice do kadzi PHP / PTU. Zespoły pompująco-filtrujące / filtry cieczy PPF/PGF

Urządzenia dodatkowe. Filtry powietrza PDC. Prasy hydrauliczne / wywrotnice do kadzi PHP / PTU. Zespoły pompująco-filtrujące / filtry cieczy PPF/PGF Urządzenia dodatkowe Filtry powietrza PDC Prasy hydrauliczne / wywrotnice do kadzi PHP / PTU Zespoły pompująco-filtrujące / filtry cieczy PPF/PGF Kadzie PMV Filtry powietrza Filtry powietrza PDC służą

Bardziej szczegółowo

Instrukcja obsługi. Wstęp. Pompa dozująca MixRite do dozowania np. kwasu mrówkowego, lekarstw, witamin czy środków dezynfekcyjnych.

Instrukcja obsługi. Wstęp. Pompa dozująca MixRite do dozowania np. kwasu mrówkowego, lekarstw, witamin czy środków dezynfekcyjnych. Instrukcja obsługi Wstęp Pompa dozująca MixRite do dozowania np. kwasu mrówkowego, lekarstw, witamin czy środków dezynfekcyjnych. Dane techniczne 1618 042500 0,2 2% 1618 042600 0,2 2% z dozowaniem zewnętrznym

Bardziej szczegółowo

ROZDZIAŁ III INSTALACJE OGRZEWCZE I WENTYLACYJNE

ROZDZIAŁ III INSTALACJE OGRZEWCZE I WENTYLACYJNE ROZDZIAŁ III INSTALACJE OGRZEWCZE I WENTYLACYJNE ZAWARTOŚĆ OPRACOWANIA I. CZĘŚĆ OPISOWA 1. PODSTAWA OPRACOWANIA.... 105 2. OBLICZENIE ILOŚCI POWIETRZA WENTYLACYJNEGO I DOBÓR URZĄDZEŃ.... 105 2.1. BUDYNEK

Bardziej szczegółowo

2. SKŁAD I INFORMACJA O SKŁADNIKACH.

2. SKŁAD I INFORMACJA O SKŁADNIKACH. PRODUCENT: Przedsiębiorstwo Wielobranżowe KAMAL Aleksander Kamiński ul. Miechowska 10 85-875 Bydgoszcz Tel. O52 345-05-49 Fax 052 3464275 e-mail:kamal@kamal.com.pl NIEBEZBIECZNEGO PREPARATU CHEMICZNEGO.

Bardziej szczegółowo

KARTA CHARAKTERYSTYKI PREPARATU NIEBEZPIECZNEGO. HD-Aktiv Środek do myjek wysokociśnieniowych Nr art. 873-0154

KARTA CHARAKTERYSTYKI PREPARATU NIEBEZPIECZNEGO. HD-Aktiv Środek do myjek wysokociśnieniowych Nr art. 873-0154 Strona 1 z 6 Data sporządzenia: Data aktualizacji: 30.03.1998r. 12.10.2004r. Producent: Importer: BÜFA Reinigungssysteme Medi-Sept Sp. z o.o. GmbH & Co. KG Konopnica 159c k/lublina Postfach 2563 21-030

Bardziej szczegółowo

KARTA CHARAKTERYSTYKI

KARTA CHARAKTERYSTYKI Data opracowania 29.08.2009 Wydanie : 2 Strona 1/5 KARTA CHARAKTERYSTYKI 1. Identyfikacja preparatu i identyfikacja przedsiębiorstwa 1.1. Identyfikacja preparatu Nazwa handlowa : 1.2. Zastosowanie preparatu

Bardziej szczegółowo

WYMIENNIKI CIEPŁA TYPU JAD

WYMIENNIKI CIEPŁA TYPU JAD WYMIENNIKI CIEPŁA TYPU JAD Przepływowe przeciwprądowe wymienniki ciepła typu JAD są przeznaczone do stosowania w pompowych instalacjach centralnego ogrzewania (Co) i centralnej ciepłej wody użytkowej (Cw)

Bardziej szczegółowo

Wydanie 3 EGZ. NADZOROWANY

Wydanie 3 EGZ. NADZOROWANY Strona 1 z 6 Opracował Asystent Elżbieta Półtorak 04.03.2011r. Stanowisko, imię i nazwisko: Data: Podpis Sprawdził Szef ZDL Andrzej Białek 08.03.2011r. Stanowisko, imię i nazwisko: Data: Podpis Zatwierdził

Bardziej szczegółowo

ROZPAŁKA EKOLOGICZNA STAŁA

ROZPAŁKA EKOLOGICZNA STAŁA Data wystawienia: 10.03.2009 r. Wersja: 1.1/PL KARTA CHARAKTERYSTYKI [Sporządzona zgodnie z rozporządzeniem WE Nr 1907/2006 (REACH)] 1. I d e n t y f i k a c j a p r e p a r a t u, I d e n t y f i k a

Bardziej szczegółowo

NAWOZY Z PUŁAW POTĘGA URODZAJU

NAWOZY Z PUŁAW POTĘGA URODZAJU NAWOZY Z PUŁAW POTĘGA URODZAJU Nawozy z Puław - opakowania 2012 Nowe logotypy nawozów z Puław PULAN saletra amonowa PULREA PULSAR mocznik siarczan amonu roztwór saletrzano-mocznikowy 3 4 Copyright 2012

Bardziej szczegółowo

GLAS płyn do mycia szyb

GLAS płyn do mycia szyb Wydanie II Data wydania:09-09-2009 Data aktualizacji: 06-12-2010 KARTA CHARAKTERYSTYKI PREPARATU NIEBEZPIECZNEGO (podstawa: Rozporządzenie (WE) nr 1907/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z 18 grudnia

Bardziej szczegółowo

Adsorpcyjne oczyszczanie gazów z zanieczyszczeń związkami organicznymi

Adsorpcyjne oczyszczanie gazów z zanieczyszczeń związkami organicznymi Pracownia: Utylizacja odpadów i ścieków dla MSOŚ Instrukcja ćwiczenia nr 17 Adsorpcyjne oczyszczanie gazów z zanieczyszczeń związkami organicznymi Uniwersytet Warszawski Wydział Chemii Zakład Dydaktyczny

Bardziej szczegółowo

INSTALACJA DEMONSTRACYJNA WYTWARZANIA KRUSZYW LEKKICH Z OSADÓW ŚCIEKOWYCH I KRZEMIONKI ODPADOWEJ PROJEKT LIFE+

INSTALACJA DEMONSTRACYJNA WYTWARZANIA KRUSZYW LEKKICH Z OSADÓW ŚCIEKOWYCH I KRZEMIONKI ODPADOWEJ PROJEKT LIFE+ INSTALACJA DEMONSTRACYJNA WYTWARZANIA KRUSZYW LEKKICH Z OSADÓW ŚCIEKOWYCH I KRZEMIONKI ODPADOWEJ PROJEKT LIFE+ CELE PROJEKTU 1. Wdrożenie metody utylizacji osadów ściekowych w postać kruszyw sztucznych

Bardziej szczegółowo

Vademecum BHP. Lesław Zieliński. BHP w magazynie

Vademecum BHP. Lesław Zieliński. BHP w magazynie Vademecum BHP Lesław Zieliński BHP w magazynie Lesław Zieliński BHP W MAGAZYNIE Autor: Lesław Zieliński Kierownik Grupy Wydawniczej: Agnieszka Konopacka-Kuramochi Redaktor: Kinga Grodzicka-Lisek Menager

Bardziej szczegółowo

PRZYDOMOWE OCZYSZCZALNIE ŚCIEKÓW TYPU SBR Eko-Systemy ClearFox

PRZYDOMOWE OCZYSZCZALNIE ŚCIEKÓW TYPU SBR Eko-Systemy ClearFox PRZYDOMOWE OCZYSZCZALNIE ŚCIEKÓW TYPU SBR Eko-Systemy ClearFox 1. PRZEZNACZENIE Oczyszczalnie ścieków SBR przeznaczone są do oczyszczanie ścieków bytowo-gospodarczych, gdzie wymagane jest skuteczne podczyszczanie

Bardziej szczegółowo

Karta charakterystyki produktu

Karta charakterystyki produktu 1.Identyfikacja substancji/preparatu i identyfikacja producenta: Nazwa produktu: Zestaw enzym VivaTaq DNA Polimerase stężenie (5u/µl) z buforem reakcyjnym Aplikacja: Produkt został zaprojektowany i wykonany

Bardziej szczegółowo

FIDI DESTYLACJA ROZPUSZCZALNIKÓW

FIDI DESTYLACJA ROZPUSZCZALNIKÓW Inwestycja przynosząca zysk dla inwestora oraz środowiska FIDI DESTYLACJA ROZPUSZCZALNIKÓW RS 120 RS 250 RS V 600 RS 120 + myjnia LM 80 U Seria przemysłowa Oszczędność: do 65% kosztów rozpuszczalników

Bardziej szczegółowo

PILWAR S. Strona 1 z 5. Edycja 1 Data aktualizacji: - Data sporządzenia: 16.03.2009. 1. Identyfikacja preparatu. Identyfikacja producenta.

PILWAR S. Strona 1 z 5. Edycja 1 Data aktualizacji: - Data sporządzenia: 16.03.2009. 1. Identyfikacja preparatu. Identyfikacja producenta. Strona 1 z 5 1. Identyfikacja preparatu. Identyfikacja producenta. 1.1. Identyfikacja preparatu 1.2. Zastosowanie preparatu Emulsja antyadhezyjna, wodoodporna, stosowana w produkcji płyt pilśniowych twardych,

Bardziej szczegółowo

KARTA CHARAKTERYSTYKI. PREPARATU NIEBEPIECZNEGO: Metylan Pochłaniacz wilgoci

KARTA CHARAKTERYSTYKI. PREPARATU NIEBEPIECZNEGO: Metylan Pochłaniacz wilgoci Strona 1/5 1. Identyfikacja preparatu, Identyfikacja dystrybutora Nazwa preparatu: - 300g, 500g. Zastosowanie preparatu: Utrzymuje optymalny dla zdrowia poziom wilgoci, absorbuje nadmierną wilgoć z powietrza

Bardziej szczegółowo

Bezpieczeństwo w budynkach placówek oświatowych

Bezpieczeństwo w budynkach placówek oświatowych Bezpieczeństwo w budynkach placówek oświatowych Temat bezpieczeństwa w szkole podejmują Polskie Normy ich zadaniem jest wskazanie działania zapewniającego bezpieczeństwo osób, które przebywają w placówkach

Bardziej szczegółowo

LISTA KONTROLNA. Część II - Ochrona Przeciwpożarowa. Magazynowanie i Dystrybucja Paliw oraz Ropy Naftowej. Samokontrola/Kontrola w Zakładzie**

LISTA KONTROLNA. Część II - Ochrona Przeciwpożarowa. Magazynowanie i Dystrybucja Paliw oraz Ropy Naftowej. Samokontrola/Kontrola w Zakładzie** LISTA KONTROLNA Część II - Ochrona Przeciwpożarowa Magazynowanie i Dystrybucja Paliw oraz Ropy Naftowej Samokontrola/Kontrola w Zakładzie**... przeprowadzona w dniach:... 1. Obiekty i urządzenia przeciwpożarowe

Bardziej szczegółowo

Seria filtrów GL Wysokowydajne filtry

Seria filtrów GL Wysokowydajne filtry Seria filtrów GL Wysokowydajne filtry 2 Uwaga: skażenie! Wszystkie branże przemysłu stosują sprężone powietrze jako bezpieczny i niezawodny nośnik energii. Jednakże po wytworzeniu w chwili tłoczenia do

Bardziej szczegółowo

Zwroty R. ToxInfo Consultancy and Service Limited Partnership www.msds-europe.com Tel.: +36 70 335 8480

Zwroty R. ToxInfo Consultancy and Service Limited Partnership www.msds-europe.com Tel.: +36 70 335 8480 Zwroty R R1 - Produkt wybuchowy w stanie suchym. R2 - Zagrożenie wybuchem wskutek uderzenia, tarcia, kontaktu z ogniem lub innymi źródłami zapłonu. R3 - Skrajne zagrożenie wybuchem wskutek uderzenia, tarcia,

Bardziej szczegółowo

KARTA CHARAKTERYSTYKI PREPARATU CHEMICZNEGO

KARTA CHARAKTERYSTYKI PREPARATU CHEMICZNEGO 1. Identyfikacja mieszaniny i identyfikacja producenta. 1. Nazwa produktu 1.2. Zastosowanie mieszaniny: Produkt do odkamieniania i mycia zmywarek. 1.3. Producent: 1.4. Telefon alarmowy Telefon alarmowy:

Bardziej szczegółowo

Zaprawy i mieszanki betonowe

Zaprawy i mieszanki betonowe Źródło: http://pl.fotolia.com/ KURS Zaprawy i mieszanki betonowe MODUŁ Wykonywanie, przechowywanie i transport zapraw i mieszanek betonowych 1 6 Wykonywanie, przechowywanie i transport zapraw i mieszanek

Bardziej szczegółowo

Karta charakterystyki produktu Zgodnie z Rozporządzeniem Unii Europejskiej (EG) Nr.1907/2006

Karta charakterystyki produktu Zgodnie z Rozporządzeniem Unii Europejskiej (EG) Nr.1907/2006 Nazwa handlowa AAB-BETONTRENNMITTEL 02 Data aktualizacji karty charakterystyki 13.06.2014 Strona 1 z 6 1. IDENTYFIKACJA PREPARATU I IDENTYFIKACJA PRZEDSIĘBIORSTWA Nazwa handlowa: AAB-Betontrennmittel 02

Bardziej szczegółowo

Wybrane aparaty do rozdzielania zawiesin. Odstojniki

Wybrane aparaty do rozdzielania zawiesin. Odstojniki Wybrane aparaty do rozdzielania zawiesin Odstojniki Dr inż. Henryk Bieszk Katedra Aparatury i Maszynoznawstwa Chemicznego PG 1 Określenie zawiesina odnosi się do układu złożonego z cieczy, stanowiącej

Bardziej szczegółowo

WYTWÓRNIA BIODIESLA LABORATORIUM Z PROEKOLOGICZNYCH ŹRÓDEŁ ENERGII ODNAWIALNEJ. Katedra Aparatury i Maszynoznawstwa Chemicznego

WYTWÓRNIA BIODIESLA LABORATORIUM Z PROEKOLOGICZNYCH ŹRÓDEŁ ENERGII ODNAWIALNEJ. Katedra Aparatury i Maszynoznawstwa Chemicznego WYTWÓRNIA BIDIESLA LABRATRIUM Z PREKLGICZNYCH ŹRÓDEŁ ENERGII DNAWIALNEJ Katedra Aparatury i Maszynoznawstwa Chemicznego Instrukcja ćwiczenia 7. BD 1 7. BD PRZEPRWADZENIE PRCESU WYTWARZANIA BIDIESLA PPRZEZ

Bardziej szczegółowo

Karta Charakterystyki Preparatu Chemicznego

Karta Charakterystyki Preparatu Chemicznego Data aktualizacji : 18.06.2003 r LOTOS PŁYN DO CZYSZCZENIA TAPICERKI TAPICAR Strona 1 z 5 Karta Nr L 199 Karta Charakterystyki Preparatu Chemicznego Producent: ORGANIKA-CAR Spółka Akcyjna Adres: 91-203

Bardziej szczegółowo

KARTA CHARAKTERYSTYKI

KARTA CHARAKTERYSTYKI Kartę charakterystyki sporządzono zgodnie z Rozporządzeniem (UE) : 1907/2006, art.3iw sprawie rejestracji,oceny, udzielania zezwoleń i stosowanych ograniczeń w zakresie chemikaliów (REACH), Wydanie 4 Sporządzono

Bardziej szczegółowo

1. Rozporządzenie określa szczegółowy sposób postępowania z odpadami medycznymi polegający na:

1. Rozporządzenie określa szczegółowy sposób postępowania z odpadami medycznymi polegający na: Dz.U.07.162.1153 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA1) z dnia 23 sierpnia 2007 r. w sprawie szczegółowego sposobu postępowania z odpadami medycznymi (Dz. U. z dnia 8 września 2007 r.) Na podstawie art. 7 ust.

Bardziej szczegółowo

INFORMACJE DO OCENY RYZYKA INFORMACJE OGÓLNE

INFORMACJE DO OCENY RYZYKA INFORMACJE OGÓLNE Strona 1 z 6 Załącznik nr 8 do SIWZ nr 13/2015/N/Kobierniki INFORMACJE DO OCENY RYZYKA Zamawiający: Nazwa: Zakład Utylizacji Odpadów Komunalnych w Kobiernikach k/płocka Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością

Bardziej szczegółowo

Specyfikacja techniczna wykonania i odbioru hydroizolacji z wykorzystaniem środka PENETRON ADMIX

Specyfikacja techniczna wykonania i odbioru hydroizolacji z wykorzystaniem środka PENETRON ADMIX przy realizacji projektu:.................................................................................................. - 1 - SPIS TREŚCI 1. Zakres stosowania... 3 2. Materiały... 3 2.1. Ogólna charakterystyka

Bardziej szczegółowo

Smay: Systemy odprowadzenia powietrza z budynków

Smay: Systemy odprowadzenia powietrza z budynków Smay: Systemy odprowadzenia powietrza z budynków Aby systemy zapobiegania zadymieniu dróg ewakuacyjnych w budynkach działały poprawnie, konieczne jest wykonanie instalacji zapewniającej odprowadzenie obliczeniowych

Bardziej szczegółowo

INFORMACJE DO OCENY RYZYKA

INFORMACJE DO OCENY RYZYKA Strona 1 z 6 Załącznik nr 9 do SIWZ Nr 328/29/11/2013/N/Biała Podlaska INFORMACJE DO OCENY RYZYKA Zamawiający: Nazwa podmiotu: Bialskie Wodociągi i Kanalizacja WOD-KAN Sp. z o.o. Adres siedziby: 21-500

Bardziej szczegółowo

KARTA CHARAKTERYSTYKI HYDROBEST - SKŁADNIK A

KARTA CHARAKTERYSTYKI HYDROBEST - SKŁADNIK A Strona 1/5 1. IDENTYFIKACJA PREPARATU Producent: TERMOPIAN Sp. J. Małgorzata Będkowska, Sylwester Będkowski Ul. Dworcowa 15a, 43-500 Czechowice-Dziedzice Tel./Faks: (32) 2144580/2144588 Telefon alarmowy:

Bardziej szczegółowo

Karta charakterystyki Zgodna z przepisami 91/155/EEC oraz 2001/58/CE Produkt: NovoFlow Nr MSDS AC 10-20-2 B15/01/2011

Karta charakterystyki Zgodna z przepisami 91/155/EEC oraz 2001/58/CE Produkt: NovoFlow Nr MSDS AC 10-20-2 B15/01/2011 Karta charakterystyki Zgodna z przepisami 91/155/EEC oraz 2001/58/CE Produkt: NovoFlow Nr MSDS AC 10-20-2 B15/01/2011 1. Identyfikacja mieszaniny i identyfikacja przedsiębiorstwa 1.1. Identyfikacja substancji

Bardziej szczegółowo

Metody rozdziału substancji, czyli śladami Kopciuszka.

Metody rozdziału substancji, czyli śladami Kopciuszka. 1 Metody rozdziału substancji, czyli śladami Kopciuszka. Czas trwania zajęć: 45 minut Pojęcia kluczowe: - ekstrakcja, - chromatografia, - adsorpcja, - sedymentacja, - dekantacja, - odparowywanie oraz z

Bardziej szczegółowo

Taśma Uszcelniająca. Ośno II /24 87-700 Aleksandrów Kujawski

Taśma Uszcelniająca. Ośno II /24 87-700 Aleksandrów Kujawski 1.IDENTYFIKACJA SUBSTANCJI/PREPARATU. IDENTYFIKACJA PRODUCENTA, IMPORTERA LUB DYSTRYBUTORA Informacje o produkcie Nazwa handlowa Taśma Zalecane użycie Wkładka elastyczna używana w hydroizolacji. Firma

Bardziej szczegółowo

Gmina Miejska Czarna Woda ul.mickiewicza 7 83-262 Czarna Woda. Architektura,Konstrukcja,Elektryczna (Projekt budowlany)

Gmina Miejska Czarna Woda ul.mickiewicza 7 83-262 Czarna Woda. Architektura,Konstrukcja,Elektryczna (Projekt budowlany) Nazwa zadania: Projekt wymiany okien oraz uzupełnienie wewnętrznej instalacji oświetleniowej w budynku hali sportowej na dz.nr 798 przy ul.mickiewicza 5 w Czarnej Wodzie Adres: dz.nr 798 obr.czarna Woda

Bardziej szczegółowo

Odczyn roztworu Skala ph. Piotr Zawadzki i Aleksandra Jarocka

Odczyn roztworu Skala ph. Piotr Zawadzki i Aleksandra Jarocka Odczyn roztworu Skala ph Piotr Zawadzki i Aleksandra Jarocka Wskaźniki a odczyn Ph Wskaźniki, to związki, które w zależności od odczynu roztworu zmieniają barwę. Najczęściej spotykanymi w naszym otoczeniu

Bardziej szczegółowo

KARTA CHARAKTERYSTYKI PREPARATU CHEMICZNEGO RIGIDUR Klej do płyt podłogowych RIGIDUR

KARTA CHARAKTERYSTYKI PREPARATU CHEMICZNEGO RIGIDUR Klej do płyt podłogowych RIGIDUR Strona / stron 1/5 Producent / Dystrybutor: Rigips Polska - Stawiany Sp. z o.o. Szarbków 73, 28-400 Pińczów Tel. (22) 457 14 44, 457 14 35, fax: (22) 457 14 33 e-mail: Rigips.Polska@bpb.com.pl Telefon

Bardziej szczegółowo

DOKUMENTACJA TECHNICZNA ZAWORU PRZECIWPRZEPEŁNIENIOWEGO ZPP-2

DOKUMENTACJA TECHNICZNA ZAWORU PRZECIWPRZEPEŁNIENIOWEGO ZPP-2 DOKUMENTACJA TECHNICZNA ZAWORU PRZECIWPRZEPEŁNIENIOWEGO ZPP-2 SPIS TREŚCI: Numer Tytuł działu Strona 1 Opis oraz zastosowanie 2 2 Dane techniczne 3 3 Wymiary oraz rysunek 3 4 Sprawozdanie z oceny zagrożenia

Bardziej szczegółowo

Brykieciarki VOTECS. Redukcja objętości odpadów. Produkcja brykietu opałowego. typu AP

Brykieciarki VOTECS. Redukcja objętości odpadów. Produkcja brykietu opałowego. typu AP Brykieciarki VOTECS typu Redukcja objętości odpadów Warsztaty i fabryki zajmujące się obróbką drewna codziennie wytwarzają znaczne ilości wiórów i trocin. Odpady te zajmują dużą przestrzeń, zarówno podczas

Bardziej szczegółowo

STACJA ODZYSKU FREONU VRR12A/MRB

STACJA ODZYSKU FREONU VRR12A/MRB STACJA ODZYSKU FREONU VRR12A/MRB Instrukcja obsługi 1. Warunki bezpieczeństwa przy użytkowaniu stacji 1. Przeczytaj instrukcję obsługi przed użyciem stacji. 2. Osoby użytkujące urządzenie powinny być odpowiednio

Bardziej szczegółowo

* 1 Identyfikacja substancji/preparatu i identyfikacja przedsiębiorstwa

* 1 Identyfikacja substancji/preparatu i identyfikacja przedsiębiorstwa strona: 1/5 * 1 Identyfikacja substancji/preparatu i identyfikacja przedsiębiorstwa Dane produktu Zastosowanie substancji / preparatu utwardzacz Producent/ Dostawca Schomburg Polska Sp. z o.o. ul. Skleczkowska

Bardziej szczegółowo

I. OBIEKTY BUDOWLANE WYMAGANIA

I. OBIEKTY BUDOWLANE WYMAGANIA 3 Spis treści Wstęp... 9 I. OBIEKTY BUDOWLANE WYMAGANIA... 11 1. Określenia stosowane w budownictwie... 11 2. Wymagania stawiane obiektom budowlanym... 11 2.1. Wymagania stawiane obiektom budowlanym przez

Bardziej szczegółowo

KARTA CHARAKTERYSTYKI DEZOSAN WIGOR wg Rozporządzenia (WE) nr 1907/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 18 grudnia 2006 ws.

KARTA CHARAKTERYSTYKI DEZOSAN WIGOR wg Rozporządzenia (WE) nr 1907/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 18 grudnia 2006 ws. 1. IDENTYFIKACJA MIESZANINY I IDENTYFIKACJA PRZEDSIĘBIORSTWA 1.1. IDENTYFIKATOR PRODUKTU Nazwa handlowa produktu: 1.2. ISTOTNE ZIDENTYFIKOWANE MIESZANINY ORAZ ZASTOSOWANIA ODRADZANE Zastosowanie: Dezynfekcja,

Bardziej szczegółowo

1. IDENTYFIKACJA PREPARATU I IDENTYFIKACJA PRODUCENTA

1. IDENTYFIKACJA PREPARATU I IDENTYFIKACJA PRODUCENTA TECHNITynk Sp. z o.o. Rzeczków Kolonia 60, 26-680 Wierzbica Tel./fax: 48 618 26 96, www.technitynk.pl KARTA CHARAKTERYSTYKI PREPARATU Opracowana zgodnie z Rozporządzeniem (WE) nr 1907/2006 Parlamentu Europejskiego

Bardziej szczegółowo

KARTA CHARAKTERYSTYKI PREPARATU

KARTA CHARAKTERYSTYKI PREPARATU 1 IDENTYFIKACJA PREPARATU IDENTYFIKACJA PRZEDSIĘBIORSTWA Identyfikacja preparatu: Zastosowanie: Środek antyadhezyjny do szalunków. Producent: MAPEI S.p.A Via Cafiero 22 20 158 Mediolan, Włochy tel.: +

Bardziej szczegółowo

Karta Charakterystyki Substancji Chemicznej

Karta Charakterystyki Substancji Chemicznej Str.1/5 1. Identyfikacja substancji / preparatu Nazwa handlowa produktu: Malen E FGNX, 23-D022 Numer identyfikacyjny produktu: 643 Przeznaczenie: Producent: tworzywo sztuczne do przetwórstwa Basell Orlen

Bardziej szczegółowo

Specyfikacja techniczna dla agregatu pompowego dużej wydajności

Specyfikacja techniczna dla agregatu pompowego dużej wydajności Specyfikacja techniczna dla agregatu pompowego dużej wydajności L.p Warunki Zamawiającego Uwagi Rozwiązania proponowane przez Oferenta 1 2 3 4 Agregat pompowy dużej wydajności fabrycznie nowy wyprodukowany

Bardziej szczegółowo

KOMPUTEROWE WSPOMAGANIE PROCESU PROJEKTOWANIA ODSTOJNIKA

KOMPUTEROWE WSPOMAGANIE PROCESU PROJEKTOWANIA ODSTOJNIKA Piotr KOWALIK Uniwersytet Przyrodniczy w Lublinie Studenckie Koło Naukowe Informatyków KOMPUTEROWE WSPOMAGANIE PROCESU PROJEKTOWANIA ODSTOJNIKA 1. Ciekłe układy niejednorodne Ciekły układ niejednorodny

Bardziej szczegółowo

Karta charakterystyki preparatu niebezpiecznego - Zmywacz intensywny WOCA 0. Ogólnie: - oznacza: nie ma zastosowania lub brak danych...

Karta charakterystyki preparatu niebezpiecznego - Zmywacz intensywny WOCA 0. Ogólnie: - oznacza: nie ma zastosowania lub brak danych... Strona 1 z 5 preparatu niebezpiecznego - Zmywacz intensywny WOCA 0. Ogólnie: - oznacza: nie ma zastosowania lub brak danych. 1. Identyfikacja preparatu i firmy: Nazwa produktu: Zmywacz intensywny WOCA

Bardziej szczegółowo

Radom, styczeń 2015r. Tom II instalacja gazu. Inwestor: Gmina Białobrzegi Pl. Zygmunta Starego 9 26 800 Białobrzegi

Radom, styczeń 2015r. Tom II instalacja gazu. Inwestor: Gmina Białobrzegi Pl. Zygmunta Starego 9 26 800 Białobrzegi Projekt budowlany przebudowy istniejącej kotłowni gazowej w budynku Gimnazjum Publicznego na działce nr ew. 1235/17, przy ul. Reymonta 13, 26 800 Białobrzegi Tom II instalacja gazu Inwestor: Gmina Białobrzegi

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 425. Wyznaczanie ciepła właściwego ciał stałych. Woda. Ciało stałe Masa kalorymetru z ciałem stałym m 2 Masa ciała stałego m 0

Ćwiczenie 425. Wyznaczanie ciepła właściwego ciał stałych. Woda. Ciało stałe Masa kalorymetru z ciałem stałym m 2 Masa ciała stałego m 0 2014 Katedra Fizyki Nazwisko... Data... Nr na liście... Imię... Wydział... Dzień tyg... Godzina... Ćwiczenie 425 Wyznaczanie ciepła właściwego ciał stałych Masa suchego kalorymetru m k = kg Opór grzałki

Bardziej szczegółowo

INFORMACJE DO OCENY RYZYKA INFORMACJE OGÓLNE

INFORMACJE DO OCENY RYZYKA INFORMACJE OGÓLNE Strona 1 z 5 Załącznik nr 9 do SIWZ 33/2014/N/Kobierniki INFORMACJE DO OCENY RYZYKA Zamawiający: Nazwa: Zakład Utylizacji Odpadów Komunalnych w Kobiernikach k/płocka Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością

Bardziej szczegółowo

Condesa: Nagrzewnica powietrza HP 45 z palnikiem GIERSCH na zużyty olej (45 kw)

Condesa: Nagrzewnica powietrza HP 45 z palnikiem GIERSCH na zużyty olej (45 kw) Condesa: Nagrzewnica powietrza HP 45 z palnikiem GIERSCH na zużyty olej (45 kw) Stacjonarne nagrzewnice powietrza, olejowe lub gazowe. Wysokowydajne urządzenia o wszechstronnym zastosowaniu, uniwersalne

Bardziej szczegółowo

Wytyczne dotyczące bezpiecznego wykonywania prac przez podwykonawców Szpitala Wojewódzkiego im. Prymasa Kardynała Stefana Wyszyńskiego

Wytyczne dotyczące bezpiecznego wykonywania prac przez podwykonawców Szpitala Wojewódzkiego im. Prymasa Kardynała Stefana Wyszyńskiego I. Cel dokumentu Wytyczne określają rozwiązania organizacyjne w zakresie zarządzania środowiskowego oraz bezpieczeństwa i higieny pracy w odniesieniu do Podwykonawców pracujących w imieniu lub na terenie

Bardziej szczegółowo

Jak zmierzyć odczyn roztworu. - naturalne i syntetyczne wskaźniki ph.

Jak zmierzyć odczyn roztworu. - naturalne i syntetyczne wskaźniki ph. 1 Jak zmierzyć odczyn roztworu - naturalne i syntetyczne wskaźniki ph. Czas trwania zajęć: 45 minut Pojęcia kluczowe: - odczyn roztworu, - odczyn obojętny, - odczyn kwasowy, - odczyn zasadowy, - ph, -

Bardziej szczegółowo

1. IDENTYFIKACJA SUBSTANCJI / PREPARATU:

1. IDENTYFIKACJA SUBSTANCJI / PREPARATU: Data sporządzenia:25.02.2004 Data aktualizacji:15.01.2012 Wydanie I ZMYWACZ UNIWERSALNY - KONCENTRAT Dane dotyczące dostawcy karty charakterystyki: Krajowe Centrum Dystrybucji Olejów Sp. z o.o. Sp. K.

Bardziej szczegółowo

KARTA CHARAKTERYSTYKI

KARTA CHARAKTERYSTYKI 62 200 Gniezno, ul. Pałucka 2733 tel./fax. (061) 667 53 33 do 34 Data aktualizacji: 2009.01.12 Data wydruku: 2009.01.12 KARTA CHARAKTERYSTYKI (podstawa: Rozporządzenie MZ. Dz. U. Nr 140. poz. 1171 z dnia

Bardziej szczegółowo

PL 217369 B1. INSTYTUT TECHNOLOGICZNO- PRZYRODNICZY, Falenty, PL 15.04.2013 BUP 08/13

PL 217369 B1. INSTYTUT TECHNOLOGICZNO- PRZYRODNICZY, Falenty, PL 15.04.2013 BUP 08/13 PL 217369 B1 RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 217369 (13) B1 (21) Numer zgłoszenia: 396507 (51) Int.Cl. F23G 5/00 (2006.01) Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (22) Data zgłoszenia:

Bardziej szczegółowo

Pomiary ciepła spalania i wartości opałowej paliw gazowych

Pomiary ciepła spalania i wartości opałowej paliw gazowych Pomiary ciepła spalania i wartości opałowej paliw gazowych Ciepło spalania Q s jest to ilość ciepła otrzymana przy spalaniu całkowitym i zupełnym jednostki paliwa wagowej lub objętościowej, gdy produkty

Bardziej szczegółowo

Instrukcja w sprawie zabezpieczania prac niebezpiecznych pod względem pożarowym

Instrukcja w sprawie zabezpieczania prac niebezpiecznych pod względem pożarowym załącznik nr 1 do instrukcji bezpieczeństwa pożarowego Instrukcja w sprawie zabezpieczania prac niebezpiecznych pod względem pożarowym Postanowienia wstępne Niniejsza instrukcja określa zasady i procedury

Bardziej szczegółowo

Instrukcja płukania i dezynfekcji

Instrukcja płukania i dezynfekcji Załącznik nr 13 Instrukcja płukania i dezynfekcji 1. Przebieg procesu płukania i dezynfekcji rurociągów (przyłączy o średnicy DN min. 80). Praktyka AQUANET-u wykazuje, że tylko połączenie wysokiej intensywności

Bardziej szczegółowo

(73) Uprawniony z patentu: (72) (74) Pełnomocnik:

(73) Uprawniony z patentu: (72) (74) Pełnomocnik: RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 165947 (13) B1 Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (21) Numer zgłoszenia: 292707 (22) Data zgłoszenia: 09.12.1991 (51) IntCl5: B01D 53/04 (54)

Bardziej szczegółowo

H. Wojciechowska-Piskorska, BHP w malarni/lakierni. Spis treœci

H. Wojciechowska-Piskorska, BHP w malarni/lakierni. Spis treœci Spis treœci Wprowadzenie....................................... 7 I. Wymagania bhp dotyczące budynków, pomieszczeń pracy oraz pomieszczeń higienicznosanitarnych.................................. 8 1. Wymagania

Bardziej szczegółowo

FRIDURIT Neutralizatory powietrza

FRIDURIT Neutralizatory powietrza FRIDURIT Neutralizatory powietrza 1 FRIDURIT Neutralizatory powietrza są w pełni zautomatyzowanymi urządzeniami, skonstruowanymi specjalnie do zastosowania bezpośrednio nad dygestorium lub jako rozwiązanie

Bardziej szczegółowo

KARTA CHARAKTERYSTYKI NIEBEZPIECZNEGO PREPARATU Wazelina

KARTA CHARAKTERYSTYKI NIEBEZPIECZNEGO PREPARATU Wazelina Strona 1 z 5 Wersja 1.03 Data sporządzenia karty: 26.04.2005 Data aktualizacji: 21.03.2006 1. IDENTYFIKACJA SUBSTANCJI/PREPARATU I PRODUCENTA, DYSTRYBUTORA NAZWA HANDLOWA ZASTOSOWANIE PRODUKTU PRODUCENT

Bardziej szczegółowo

PRIMER MF parte A. MAPEI Polska sp. z o.o. 44-109 Gliwice ul. Gustawa Eiffel a 14 tel. : + 48 32 775 44 50 fax: + 48 32 775 44 71

PRIMER MF parte A. MAPEI Polska sp. z o.o. 44-109 Gliwice ul. Gustawa Eiffel a 14 tel. : + 48 32 775 44 50 fax: + 48 32 775 44 71 MAPEI Polska sp. z o.o. 44-109 Gliwice ul. Gustawa Eiffel a 14 tel. : + 48 32 775 44 50 fax: + 48 32 775 44 71 Karta Charakterystyki Substancji Niebezpiecznej Karta charakterystyki zgodna z wymogami rozporządzenia

Bardziej szczegółowo

Uzdatnianie wody. Ozon posiada wiele zalet, które wykorzystuje się w uzdatnianiu wody. Oto najważniejsze z nich:

Uzdatnianie wody. Ozon posiada wiele zalet, które wykorzystuje się w uzdatnianiu wody. Oto najważniejsze z nich: Ozonatory Dezynfekcja wody metodą ozonowania Ozonowanie polega na przepuszczaniu przez wodę powietrza nasyconego ozonem O3 (tlenem trójatomowym). Ozon wytwarzany jest w specjalnych urządzeniach zwanych

Bardziej szczegółowo

2. Uczestnicy szkolenia Szkolenie jest przeznaczone dla wszystkich osób, które rozpoczynają pracę w danym zakładzie pracy.

2. Uczestnicy szkolenia Szkolenie jest przeznaczone dla wszystkich osób, które rozpoczynają pracę w danym zakładzie pracy. ZAŁĄCZNIK Nr RAMOWE PROGRAMY SZKOLENIA I. Ramowy program instruktażu ogólnego. Cel szkolenia Celem szkolenia jest zaznajomienie pracownika w szczególności z: a) podstawowymi przepisami bezpieczeństwa i

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI TOMU I. Przedmowa 11. Wprowadzenie 15 Znaczenie gospodarcze techniki chłodniczej 18

SPIS TREŚCI TOMU I. Przedmowa 11. Wprowadzenie 15 Znaczenie gospodarcze techniki chłodniczej 18 v~.rv.kj Chłodnicza. Poradnik - tom 1 5 SPIS TREŚCI TOMU I Przedmowa 11 Wprowadzenie 15 Znaczenie gospodarcze techniki chłodniczej 18 Podstawy termodynamiki 21 Termodynamiczne parametry stanu gazu 21 2

Bardziej szczegółowo