Techniczne tworzywa sztuczne

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Techniczne tworzywa sztuczne"

Transkrypt

1 TECHNICZNE TWRZYWA SZTUCZNE Techniczne tworzywa sztuczne Przedruk, cytowanie oraz pos³ugiwanie siê w celach handlowych i informacyjnych dozwolone s¹ tylko za nasz¹ zgod¹. Gwarantujemy nienagann¹ jakoœæ oraz terminowoœæ dostawy w ramach naszych ogólnych warunków sprzeda y. 3

2 TECHNICZNE TWRZYWA SZTUCZNE TECHNICZNE TWRZYWA SZTUCZNE Budowa maszyn w ró nych bran ach nie obesz³a by siê dzisiaj bez technicznych tworzyw sztucznych. To one umo liwiaj¹ sprostanie rosn¹cym wymaganiom nowoczesnych technologii, bezpieczeñstwa i ekologii. Dobre w³aœciwoœci œlizgowe, wysoka odpornoœæ na œcieranie, wysokie temperatury u ytkowe, du a wytrzyma³oœæ mechaniczna i obci¹ alnoœæ chemiczna przyczyni³y siê do tego, e techniczne tworzywa sztuczne sta³y siê niezbêdne dla konstruktorów i budowniczych maszyn, pozwalaj¹c skutecznie i ekonomicznie zast¹piæ materia³y konwencjonalne. d momentu wprowadzenia tworzyw sztucznych do codziennego u ytku znaleÿæ mo na coraz wiêcej dziedzin, w których wypieraj¹ one materia³y tradycyjne, takie jak: drewno, metal czy szk³o. Zalet¹ tworzyw jest to, e s¹ one ³atwe w obróbce i znajduj¹ szeroki kr¹g zastosowañ. Ze wzglêdu na ma³y ciê ar i szerok¹ eliminacjê smarów, elementy wykonywane z tworzyw sztucznych s¹ tañsze od porównywalnych elementów wykonywanych z powy ej wymienionych materia³ów. Tworzywa techniczne s¹ odporne na dzia³anie wielu substancji chemicznych oraz korozjê. Do unikalnych zalet nowoczesnych tworzyw sztucznych nale ¹ przede wszystkim dobre w³asnoœci œlizgowe (zw³aszcza na sucho), niski ciê ar i odpornoœæ na chemikalia. W celu uzyskania dodatkowych w³aœciwoœci stosuje siê specjalne domieszki i materia³y wzmacniaj¹ce, takie jak: w³ókna i kulki szklane, w³ókna wêglowe i osnowy tekstylne podwy szaj¹ce termiczn¹ stabilnoœæ kszta³tu, PTFE, grafit i w³ókna aramidowe podwy szaj¹ce w³aœciwoœci œlizgowe i odpornoœæ na œcieranie, domieszki w³ókien metalowych i szk³a. Dodatkow¹ zalet¹ tworzyw sztucznych jest mo liwoœæ ich przetwarzania poprzez wyt³aczanie, wtryskiwanie lub prasowanie na prasach automatycznych. Daje to dzisiejszym konstruktorom mo liwoœci projektowania i wykorzystywania ich w nowych obszarach technicznych i technologicznych zastosowañ. Na stronach naszego katalogu przedstawiamy ró norodne mo liwoœci zastosowañ technicznych tworzyw sztucznych wykorzystuj¹ce ich unikalne w³aœciwoœci, wysok¹ jakoœæ i niezawodnoœæ. 2

3 NAJWA NIEJSZE BSZARY ZASTSWAÑ TECHNICZNYCH TWRZYW SZTUCZNYCH TECHNICZNE TWRZYWA SZTUCZNE budowa maszyn i aparatury: szyny prowadz¹ce dla transporterów taœmowych i ³añcuchowych, listwy œlizgowe i przeciwœcierne, ko³a zêbate, ko³a ³añcuchowe, rolki noœne, tuleje naprê aj¹ce, rolki linowe, zderzaki, zgarniacze, kurki, g³ówki m³otków, wyk³adziny antystatyczne oraz przewodz¹ce, o technika g³êbokiego ch³odzenia: pierœcienie samouszczelniaj¹ce, pierœcienie t³okowe obci¹ one do 269 C, zawory, uszczelki, uszczelnienia dynamiczne w instalacjach ekstrakcji, manszety, pokrycia t³oków, przemys³ chemiczny i galwanotechnika: pompy rotacyjne i dozuj¹ce, zawory, uszczelki, kurki, p³yty i ramy filtracyjne, elementy œlizgowe, ko³a zêbate, zbiorniki, wyk³adziny do zbiorników, bêbny galwaniczne oraz ró ne elementy odporne chemicznie i termicznie, przemys³ tekstylny: czêœci do maszyn tekstylnych, które s¹ nara one na du e obci¹ enia udarowe i silne œcieranie, takie jak: kapturki bijaka, goniec czó³enkowy, rolki zderzakowe, przemys³ papierniczy: zastosowania wymagaj¹ce materia³ów o znakomitym poœlizgu oraz du ej odpornoœci na œcieranie, listwy sitowe, ok³adziny sto³ów sitowych, wyk³adziny skrzyni ss¹cej, ostrza skrobaków, listwy deflektorowe, urz¹dzenia do bunkrowania i transportu materia³ów sypkich: ze wzglêdu na dobry poœlizg i wysok¹ odpornoœæ na œcieranie, materia³y te stosuje siê bardzo czêsto do wyk³adania bunkrów, rynien wstrz¹sowych i transportowych, wagonów dla potrzeb: górnictwa wêgla, piasku i wiru oraz rud metali, przemys³u wapiennego, cementowego, elektrowni i odlewni, elektrotechnika: elementy izolacyjne dla techniki wysokich napiêæ i najwy szych czêstotliwoœci, materia³y odporne na wysok¹ temperaturê i nie wydzielaj¹ce gazów, kleszcze kablowe, uchwyty kabli, wielobiegunowe wk³adki kontaktowe dla uk³adów wtykowych w urz¹dzeniach elektrotechnicznych, elementy maszyn pakuj¹cych i nape³niaj¹cych: gwiazdy, sto³y, prowadnice zakrêtowe, œlimaki transportowe, œlizgi ³añcuchów, prowadnice butelek, ko³a zêbate, rolki i krzywki, przemys³ lotniczy i kosmiczny: elementy o wysokiej sprawnoœci i niezawodnoœci odporne na wysok¹ temperaturê i szok termiczny, technika medyczna: elementy odporne na sterylizacjê i hydrolizê w œrodowisku wody gor¹cej i pary, promieniowanie gamma i rentgenowskie, chemikalia, p³yny ustrojowe i œrodki dezynfekuj¹ce, przemys³ samochodowy: t³umiki drgañ w przek³adniach, czêœci sprzêg³a, elementy ko³paków uszczelniaj¹cych w ³o yskach, systemy przewodzenia, pierœcienie izoluj¹ce jako pomoc monta owa, pierœcienie uszczelniaj¹ce, gniazda zaworów, przyk³ady innych zastosowañ: ko³a ³añcuchowe, listwy i taœmy poœlizgowe dla przenoœników ³añcuchowych, talerze do dÿwignic, podk³ady do wykrawania i ciêcia papieru, kartonu, tekstyliów, skóry, folii i gumy, podk³ady do ciêcia i r¹bania w przemyœle miêsnym i rybnym, listwy chroni¹ce nabrze a przed uderzeniami i œcieraniem w portach, bie nie w krêgielniach, protezy oraz ortopedyczne aparaty wsporcze. 3

4 TECHNICZNE TWRZYWA SZTUCZNE BRÓBKA TWRZYW SZTUCZNYCH Tolerancje robocze. Pó³produkty mog¹ byæ z ³atwoœci¹ obrabiane przy pomocy maszyn do obróbki skrawaniem metalu i drewna. Tworzywo mo e byæ ciête pi³¹, nawiercane, toczone, frezowane, strugane, wykrawane, ³¹czone na styk (zgrzewane czo³owo), zgrzewane ciernie. Przy obróbce tworzyw nale y pamiêtaæ, e tak samo jak to jest ze wszystkimi tworzywami termoplastycznymi, wahania temperatury mog¹ powodowaæ zmiany wymiarów. Ciêcie pi³¹. Tworzywo mo e byæ ciête zarówno maszynowo pi³ami taœmowymi lub tarczowymi do drewna, jak i rêcznie ostrymi pi³ami do drewna lub metalu z szeroko rozgiêtymi zêbami. Szczególnie u yteczne s¹ tutaj pi³y taœmowe, gdy dobrze odprowadzaj¹ ciep³o i umo liwiaj¹ ciêcie z du ¹ prêdkoœci¹. Pi³y taœmowe mog¹ mieæ szerokoœæ od do 30 mm, a ich gruboœæ 1 2 mm z podzia³k¹ zêbów 3 mm. Dla unikniêcia klinowania siê pi³ taœmowych, ich zêby powinny byæ rozsuniête o oko³o 0,5 mm. Przy stosowaniu pi³ tarczowych zalecane s¹ tarcze z zêbami rozsuniêtymi o minimum 0,5 mm, lecz mog¹ byæ równie stosowane tarcze doœrodkowo zbie ne. Im wy sza czêstotliwoœæ, tym czystsza jest powierzchnia ciêcia. Normalne prêdkoœci ciêcia dla pi³ taœmowych to m/min., a dla pi³ tarczowych m/min. Toczenie. Pó³fabrykaty mog¹ byæ bez trudnoœci obrabiane na tokarkach. Detale wykonywane masowo mog¹ byæ produkowane ekonomicznie, w szczególnoœci gdy stosuje siê maszyny do obróbki metali lekkich (o du ych szybkoœciach obróbki). Ch³odzenie nie zawsze jest konieczne, gdy ciep³o jest odprowadzane wraz z wiórami. Tylko przy grubym wiórze (g³êbokim ciêciu) potrzebne jest ch³odzenie sprê onym powietrzem lub ch³odziwem. Mo na stosowaæ prêdkoœci obróbki do 600 m/min. Struganie. Tworzywo PE mo e byæ strugane na gruboœciówkach i wyg³adzarkach stosowanych w obróbce drewna przy du ych prêdkoœciach ciêcia. Dla ostrych ostrzy tn¹cych z twardego metalu, mo na stosowaæ posuw do 2 mm na obrót i ostrze. Frezowanie. Do obróbki tworzyw nadaj¹ siê frezarki szybkoobrotowe i normalne. Zastosowanie frezarek specjalnych z g³owicami poziomymi, pionowymi i frezem jednoostrzowym umo liwia ekonomiczn¹ produkcjê skomplikowanych elementów na du ¹ skalê. Dla zapewnienia najlepszego usuwania wiórów zaleca siê stosowanie frezów o du ej podzia³ce. Wiercenie. Tworzywo PE mo e byæ nawiercane na wiertarkach, tokarkach i frezarkach. Zasadniczo u ywa siê wierte³ krêtych lecz dla wiêkszych œrednic wiercenia mo e byæ stosowany równie frez okr¹g³y. Przegrzewania miejscowego mo na unikn¹æ poprzez dobre usuwanie wiórów. W wypadku wystêpowania nadmiernego przegrzewania nale y zastosowaæ ch³odzenie sprê onym powietrzem lub ch³odziwem. Gwintowanie. Gwintowanie detali mo e byæ wykonywane normalnymi urz¹dzeniami do metalu, zarówno na tokarce (20 30 obr./min.) jak i rêcznie. Zasadniczo preferowane s¹ okr¹g³e gwinty zgodne z DIN 405 ale gwinty V te zachowuj¹ dobre w³asnoœci, ze wzglêdu na du ¹ wytrzyma³oœæ tworzywa na udar. ¹czenie / zgrzewanie. Z powodu du ej lepkoœci w stanie stopionym, tworzywo PE mo e byæ ³¹czone tylko przez zgrzewa nie czo³owe. czyszczone powierzchnie styku s¹ lekko dociskane do narzêdzia ogrzewaj¹cego o temperaturze C, a do chwili gdy na obu powierzchniach warstwa o gruboœci oko³o 4 mm stanie siê plastyczna. Nastêpnie obie podgrzane po 2 wierzchnie dociska siê do siebie (ciœnienie 20 kg/cm ) w zale noœci od gruboœci detali, a do ostygniêcia. Jeœli detale maj¹ 2 kszta³t bloków o gruboœci powy ej 30 mm, to jest wymagane ciœnienie 50 kg/cm i wiêksze. W tych wypadkach czêsto u ywane s¹ prasy i specjalne urz¹dzenia zgrzewaj¹ce. Szlifowanie i polerowanie. Po obróbce skrawaniem dalsze szlifowanie i polerowanie jest wyj¹tkowo rzadko potrzebne, gdy w wiêkszoœci przypadków, przy stosowaniu siê do powy szych uwag, otrzymane powierzchnie s¹ wystarczaj¹co g³adkie. Do masowej produkcji bardzo dobry jest bêben polerski. dpadki tworzywa PE, otoczaki lub inne œrodki œcierne wymieszane z wod¹ mog¹ byæ stosowane do polerowania. 4

5 TECHNICZNE TWRZYWA SZTUCZNE Charakterystyka tworzyw sztucznych polietylen PE str. 6 poliamid PA str. 9 poliacetal PM str. 11 teflon PTFE str. 13 PVDF str. 14 PEEK str. 16 PET str. 18 5

6 TECHNICZNE TWRZYWA SZTUCZNE Polietylen PEUHMU Polietylen jest tworzywem o bardzo wysokim stopniu spolimeryzowania, du ej odpornoœci na dzia³anie kwasów, zasad, soli i wiêkszoœci zwi¹zków organicznych i chemicznych. Posiada szereg wa nych technicznie w³asnoœci do szerokiego stosowania w przemyœle i budowie maszyn. Polietylen wyró nia siê w³aœciwoœciami œlizgowymi przy jednoczesnym zachowaniu bardzo wysokiej odpornoœci na œcieranie. dpornoœæ na korozjê gwarantuje d³ugi czas u ytkowania elementów z niego wyprodukowanych, a przy tym nie wymaga jakiejkolwiek ich konserwacji. PLIETYLEN PE 00 W³aœciwoœci: ekstremalna odpornoœæ na zu ycie i œcieranie (tak e przy wysokich prêdkoœciach i obci¹ eniach œcieralnoœlizgowych), bardzo niski wspó³czynnik œlizgowy, bardzo dobra odpornoœæ na wszelkie media agresywne, stabilnoœæ wymiarowa (nie przyswaja wilgoci) znakomicie ogranicza ha³as ci¹g³y i uderzeniowy, zmodyfikowany podczas polimeryzacji z olejem mineralnym zapewnia wysok¹ trwa³oœæ i ci¹g³e smarowanie przez ca³y okres u ytkowania, zapewnia cich¹ i bezwibracyjn¹ pracê urz¹dzeñ dziêki ma³ym drganiom, wysoka odpornoœæ mechaniczna, w zale noœci od typu jest antystatyczny lub izoluj¹cy, fizjologiczna nieszkodliwoœæ, dopuszczony do kontaktu z artyku³ami spo ywczymi (wytyczne UE, atest PZH), dobre w³aœciwoœci antyadhezyjne. dpornoœæ na œcieranie Tworzywo PE 00 charakteryzuje siê dominuj¹cymi w³aœciwoœciami œlizgowymi przy jednoczesnej wysokiej odpornoœci na œcieranie. W efekcie elementy wykonane z PE 00 nie wymagaj¹ smarowania, pracuj¹ przy zredukowanej sile napêdowej i nie wymagaj¹ konserwacji. Tworzywo to ma swoje zastosowanie: w produkcji elementów systemów transportuj¹cych, pakuj¹cych i nape³niaj¹cych takich jak: œlimaki transportowe, gwiazdy, sto³y, szyny, ko³a linowe, pasowe, zêbate, œlizgi, profile, prowadnice i napinacze ³añcuchów. Wysoka udarnoœæ z karbem Tworzywo PE 00 charakteryzuje siê wysok¹ udarnoœci¹ z karbem, gwarantowan¹ tak e w niskich temperaturach. Pozwala to na jego wykorzystanie do tworzenia konstrukcji, w których do tej pory stosowano stal kwasoodporn¹. Stanowi to korzystn¹ cenowo alternatywê dla produkcji czê œci maszyn pracuj¹cych w temperaturze do 260 C. 6

7 TECHNICZNE TWRZYWA SZTUCZNE Kontakt z artyku³ami spo ywczymi Tworzywo PE 00 jest fizjologicznie nieszkodliwe i dopuszczone do kontaktu z artyku³ami spo ywczymi (wytyczne UE, atest PZH). Stosowane jest na podk³ady do ciêcia w przemyœle miêsnym i rybnym, jako wyk³adziny blatów i sto³ów w przemyœle spo ywczym. Ponadto jest ono wolne od FCKW, kadmu i sylikonu. Trwa³oœæ chemiczna Dziêki wysokiej odpornoœci chemicznej, zbêdna jest dodatkowa ochrona powierzchni przed chemikaliami, tak jak ma to miejsce w przypadku elementów stalowych. Polietylen jest wykorzystywany w budowie systemów uzdatniania wody, oczyszczalniach œcieków, produkcji czêœci zaworów, filtrów i pomp oraz instalacji dla przemys³u chemicznego. Przystosowanie do pracy w œrodowisku mokrym Tworzywo PE 00 nie przyjmuje wilgoci i przy pracy w œrodowisku mokrym nie zmienia swoich wymiarów i w³aœciwoœci. Redukcja ha³asu Tworzywo to poprzez swoje w³aœciwoœci t³umi¹ce redukuje ha³asy ci¹g³e i uderzeniowe. Pozwala to znacznie ograniczyæ wydatki zwi¹zane z ochron¹ przed ha³asem. Jednoczeœnie transportowany ³adunek jest chroniony przed uszkodzeniem. Brak przymarzania lub przylepiania Parafinowa powierzchnia tego tworzywa eliminuje przymarzanie lub przylepianie wilgotnych ³adunków transportowanych. Dziêki tej w³aœciwoœci jest chêtnie stosowane: na ok³adziny do bunkrów, silosów, rynien transportowych, systemów sk³adowania materia³ów sypkich oraz kana³ów zsypowych. dpornoœæ termiczna i elektryczna Do produkcji elementów elektroizolacyjnych stosuje siê PE 00 w kolorach naturalnym i zielonym, gdy posiada on dobre w³aœciwoœci elektrycznie i termicznie izoluj¹ce. Polietylen charakteryzuje siê wysok¹ rezystywnoœci¹, niskim wspó³czynnikiem strat dielektrycznych, dobr¹ rezystancj¹ powierzchniow¹ i odpornoœci¹ na ³uk elektryczny. PE 00 nie poch³ania wody i dlatego jego w³asnoœci elektryczne pozostaj¹ niezmienne w warunkach wilgotnych. W³aœciwoœci antystatyczne ferowane przez nas tworzywo PE 00 antystatyczne w kolorze czarnym mo na stosowaæ wszêdzie tam, gdzie s¹ istotne w³aœciwoœci antystatyczne. Dziêki domieszce wêgla o wysokiej przewodnoœci zostaj¹ odprowadzane ³adunki elektryczne. Tworzywo to posiada równie polepszon¹ odpornoœæ na promieniowanie UV, co jest szczególnie wa ne przy zastosowaniach na wolnym powietrzu. Kolor Tworzywo PE 00 dostarczamy w kolorze naturalnym, zielonym i czarnym. Na specjalne zamówienia realizujemy tak e dostawy p³yt w innych kolorach. 7

8 TECHNICZNE TWRZYWA SZTUCZNE PLIETYLEN PE 500 W³aœciwoœci dobra odpornoœæ chemiczna (obojêtny na odczyny kwaœne i zasadowe), t³umienie drgañ mechanicznych i ha³asu, wysoka udarnoœæ tak e w niskich temperaturach, odpornoœæ na temperaturê od 260 C do 0 C, odpornoœæ na œcieranie i ciêcie dla no y, ³atwy w utrzymaniu czystoœci, higieniczny, neutralny zapachowo i smakowo, nieprzepuszczaj¹cy adnych p³ynów. Tworzywo to nadaje siê na elementy œlizgowe i mo e byæ stosowane w œrodowisku wodnym. Stanowi alternatywê cenow¹ dla tworzywa PE 00 przy zachowaniu tych samych w³aœciwoœci. Sto³y rozbiorowe, blaty i deski do krojenia z niego wykonane mog¹ byæ wykorzystywane do ró nych zastosowañ w przemyœle spo ywczy, np. w piekarniach lub rzeÿniach oraz wielu innych. Minimalne ró nice nie stanowi¹ przeszkody w wykorzystaniu go do nastêpuj¹cych rozwi¹zañ : wyk³adziny blatów i sto³ów stosowanych w przemyœle spo ywczym, sortownice, krajalnice, podajniki, dozowniki, podk³ady do wykrawania oraz przecinania, czêœci maszyn maj¹ce kontakt z ywnoœci¹ w gospodarstwie domowym, elementy linii transportowych, wyk³adziny odporne na uderzenia, listwy ochronne montowane na œcianach i drzwiach (sklepy, magazyny, hale produkcyjne), elementy instalacji uzdatniania wody oraz oczyszczalni œcieków, nisko oraz œrednio obci¹ one czêœci maszyn, wyk³adziny komór i kabin ch³odniczych oraz czêœci w urz¹dzeniach ch³odniczych. 8

9 TECHNICZNE TWRZYWA SZTUCZNE Poliamid PA (nylon) Szeroka gama poliamidów umo liwia, w zale noœci od zastosowañ, dobór tworzywa o okreœlonych w³aœciwoœciach technicznych. Ju w fazie konstrukcji mo na unikn¹æ póÿniejszych kosztów zwi¹zanych z korekt¹ i napraw¹ zu ytych elementów. Preferowane obszary zastosowañ to: budowa maszyn, budowa pojazdów, technika transportowa, budowa sprzêgie³ i przek³adni, maszyn w³ókienniczych, pakuj¹cych i papierniczych, budowlanych, rolniczych oraz drukarskich. Poliamidy mo na przetwarzaæ za pomoc¹ obróbki wiórowej. Przez zastosowanie dodatków uszlachetniaj¹cych uzyskuje siê specyficzne w³aœciwoœci tego tworzywa, takie jak np. odpornoœæ na dzia³anie mediów chemicznych, promieniowanie UV, stabilnoœæ w warunkach obci¹ eñ cieplnych itp. Ró nice we w³asnoœciach fizycznych istniej¹ce pomiêdzy ró nymi typami s¹ g³ównie spowodowane sk³adem i struktur¹ ich ³añcuchów cz¹steczkowych. W³aœciwoœci: du a sztywnoœæ, twardoœæ, trwa³oœæ oraz wytrzyma³oœæ mechaniczna, wysoka elastycznoœæ, du a stabilnoœæ kszta³tu w warunkach oddzia³ywania obci¹ eñ cieplnych, dobre w³aœciwoœci œlizgowe, optymalna odpornoœæ na œcieranie, bardzo dobra odpornoœæ elektryczna w przypadku typów niemodyfikowanych, wysoka zdolnoœæ t³umienia drgañ i odpornoœæ na uderzenia, bardzo du a udarnoœæ, wysoka odpornoœæ na dzia³anie promieniowania UV, X, gamma, dobra obrabialnoœæ (ciêcie, toczenie, frezowanie), dobra odpornoœæ chemiczna na oleje, t³uszcze, smary, benzynê, niska rozszerzalnoœæ cieplna. dpornoœæ na uderzenia Poliamidy mog¹ byæ zastosowane w obszarach z obci¹ eniami uderzeniowymi i zderzeniowymi bez kosztownych konstrukcji ochronnych. Tworzywo to, dziêki bardzo dobrym w³aœciwoœciom mechanicznym oraz wysokiej odpornoœci na œcieranie, stosowane jest w budowie maszyn. dpornoœæ na œcieranie bok innych w³aœciwoœci poliamid ma wysok¹ odpornoœæ na œcieranie i tym samym staje siê idealnym tworzywem dla elementów œlizgowych. Samosmarownoœæ Poliamid zmodyfikowany podczas polimeryzacji z olejem mineralnym gwarantuje ci¹g³e smarowanie przez ca³y okres jego u ytkowania. Dodatkowe smarowanie nie jest potrzebne. Poziom naprê enia w³asnego Na podstawie specjalnego procesu produkcji tworzywa metod¹ odlewania otrzymuje siê poliamid o zmniejszonym poziomie naprê eñ wewnêtrznych. Pozwala to wykorzystywaæ go szczególnie do czêœci stosowanych przy pracy na sucho. 9

10 TECHNICZNE TWRZYWA SZTUCZNE Podstawowe rodzaje poliamidów PLIAMID PA 6 (naturalny). Tworzywo sztuczne o dobrej odpornoœci na œcieranie (zw³aszcza przy wspó³pracy z chropowatymi powierzchniami), o wielostronnym zastosowaniu, dobrych zdolnoœciach t³umi¹cych, udarnoœci i wysokiej ci¹gliwoœci, równie w niskich temperaturach. PA 6 wyt³aczany oferuje optymalne po³¹czenia wytrzyma³oœci mechanicznej, sztywnoœci, zdolnoœci do t³umienia drgañ i odpornoœci na œcierania. Jako gatunek najczêœciej stosowany nadaje siê do budowy konstrukcji mechanicznych i produkcji czêœci zamiennych. PLIAMID PA 6 z dodatkiem MoS2 (czarny). Tworzywo konstrukcyjne o podwy szonej strukturze krystalicznej i dobrych w³aœciwoœciach œlizgowych w warunkach pracy awaryjnej. Dodatek dwusiarczku molibdenu podwy sza jego odpornoœæ na œcieranie, poprawia w³aœciwoœci œlizgowe bez obni ania udarnoœci oraz wytrzyma³oœci na zmêczenie. PLIAMID PA 6 G (czarny/naturalny/koœæ s³oniowa). W³aœciwoœci tego odlewanego gatunku nylonu s¹ bardzo zbli one do gatunku Poliamid PA 66. Jego technologia przetwórstwa (bezpoœrednia polimeryzacja w formie) daje mo liwoœæ wytwarzania du ych kszta³tek, jak i odlewów. Posiada dobr¹ skrawalnoœæ, wysok¹ ci¹gliwoœæ oraz odpornoœæ na pêkniêcia. PLIAMID PA 6 G (czarny). Tworzywo to jest stabilizowanym cieplnie odlewanym nylonem o bardzo gêstej i wysokokrystalicznej strukturze. Lepsze w³asnoœci mechaniczne, wysoka odpornoœæ na œcieranie oraz znakomita skrawalnoœæ powoduj¹, e tworzywo to jest wykorzystywane do produkcji ³o ysk i innych czêœci mechanicznych nara onych na œcieranie, które pracuj¹w temperaturze powy ej 60 C. Wysoki stopieñ krystalizacji powoduje, e poliamid PA 6 G posiada polepszon¹ twardoœæ powierzchni oraz lepsz¹ odpornoœæ na zu ycie. PLIAMID PA 6 G MoS (antracytowy, czarny). Tworzywo o podwy szonym stopniu krystalicznoœci wskutek dodatku MoS. 2 2 si¹ga siê w ten sposób wy sze wartoœci wytrzyma³oœci, bez istotnego pogarszania ci¹gliwoœci. Wysoki stopieñ krystalicznoœci powoduje polepszon¹ twardoœæ powierzchni i lepsz¹ odpornoœæ na zu ycie. PLIAMID PA 6 G (zielony). Charakteryzuje siê wysokim stopniem wewnêtrznej smarowalnoœci. W porównaniu z innymi poliamidami ma zmniejszony o 50% wspó³czynnik tarcia i poprawion¹ odpornoœæ na œcieranie a do razy. Zosta³ specjalnie opracowany do zastosowañ w produkcji niesmarowanych czêœciach ruchomych. PLIAMID PA 6 G olej (szarobe owy). dmiana zmodyfikowana olejem mineralnym i dodatkowymi stabilizatorami zapewniaj¹cymi doskona³e w³aœciwoœci œlizgowe, szczególnie przydatne do pracy na sucho. si¹gniêty w tym gatunku równomierny rozk³ad dodatku œlizgowego w ca³ym przekroju zapewnia prawie sta³e w³aœciwoœci œlizgowe i odpornoœæ na œcieranie przez ca³y okres eksploatacji. PLIAMID PA 6 (niebieski). Modyfikowany gatunek odlewanego poliamidu PA 6 o wy szej giêtkoœci i wytrzyma³oœci na zmêczenie ni standardowy PA 6 G. Doskona³y materia³ na ko³a zêbate oraz zêbatki. PLIAMID PA 6 GF 30 (czarny). W porównaniu z czystym PA 66 ten wzmocniony szk³em gatunek nylonu charakteryzuje siê zwiêkszon¹ wytrzyma³oœci¹ mechaniczn¹ i sztywnoœci¹. Mo e byæ stosowany równie w wysokich temperaturach pracy. PLIAMID PA 66 (naturalny). Tworzywo konstrukcyjne o wielostronnym zastosowaniu. W porównaniu z PA 6 jest to materia³ o wiêkszej wytrzyma³oœci mechanicznej, sztywnoœci, odpornoœci cieplnej i chemicznej oraz odpornoœci na œcieranie. Charakteryzuje siê wiêksz¹ odpornoœci¹ na pe³zanie lecz jego udarnoœæ i zdolnoœæ t³umienia drgañ s¹ mniejsze. Dobrze nadaje siê do obróbki mechanicznej na automatach tokarskich. Mo e byæ stosowany w trwa³ych temperaturach u ytkowych do 0 C. PLIAMID PA 66 GF 30 (czarny). W porównaniu z czystym PA 66 ten wzmocniony 30% dodatkiem w³ókien szklanych gatunek nylonu charakteryzuje siê zwiêkszon¹ wytrzyma³oœci¹ na rozci¹ganie i œciskanie, posiada lepsze w³asnoœci mechaniczne i sztywnoœæ. Nieznaczna higroskopijnoœæ zapewnia wysok¹ odpornoœæ na pe³zanie i stabilnoœæ wymiarow¹, a wszystko to przy zachowaniu znakomitej odpornoœci na œcieranie. Mo e pracowaæ równie w wy szych temperaturach. Wybrane zastosowania poliamidów Jest u ywany do wytwarzania szerokiej gamy detali przemys³owych zarówno do produkcji czêœci oryginalnych, jak i zamiennych takich jak: tuleje i ³o yska œlizgowe, œruby okrêtowe, filtry paliwowe, ko³paki kó³, spojlery, pokrywy zbiorników, ró ne czêœci maszyn, wtyczki kabli elektrycznych, wk³adki cierne, kó³ka suportu i prowadnic, rolki transportera, kr¹ ki napinaj¹ce, ³o yska œlizgowe, tuleje kó³ek i kr¹ ków, ko³a pasowe i wyk³adziny kó³ pasowych, krzywki, podk³adki sprê yste, m³otki, skrobaki, kó³ka zêbate, zêby kó³ ³añcuchowych, pierœcienie uszczelniaj¹ce i oporowe, œruby poci¹gowe, krzy e gwiazdowe, ko³ki mocuj¹ce, liny, sieci rybackie, ko³a rowerów wyœcigowych, p³ytki skrawaj¹ce i siekaj¹ce, izolatory, itd.

11 TECHNICZNE TWRZYWA SZTUCZNE PMC i PMH (bia³y/czarny). Poliacetale to polimery, których ³añcuchy zawieraj¹ g³ównie grupy acetalowe (C). trzymuje siê je g³ównie w wyniku polimeryzacji aldehydów. Czysty kopolimer (PMC) acetalu w stosunku do homopolimeru (PMH) acetalu jest bardziej odporny na hydrolizê, mocne alkalia oraz degradacjê termicznotlenow¹. Homopolimer ma jednak wy sz¹ wytrzyma³oœæ mechaniczn¹, odpornoœæ na pe³zanie i œcieranie. Posiada równie ni szy wspó³czynnik rozszerzalnoœci cieplnej, jest sztywniejszy i twardszy. W³aœciwoœci Poliacetal (PM) wysoka wytrzyma³oœæ mechaniczna, twardoœæ i sztywnoœæ, mo liwoœæ stosowania w du ym zakresie temperatur bardzo dobra stabilnoœæ wymiarowa, odpornoœæ na zmêczenie i œcieranie, dobre w³asnoœci œlizgowe (naturalna samosmarownoœæ), wysoka odpornoœæ na media chemiczne (gor¹c¹ wodê, rozcieñczone kwasy, œrodki czyszcz¹ce, liczne rozpuszczalniki), wysoka udarnoœæ (równie w niskich temperaturach), niewielka wodoch³onnoœæ, bardzo wysoka sprê ystoœæ powrotna, du a odpornoœæ na promieniowanie UV (dla odmian czarnych), stosowany w kontaktach z artyku³ami spo ywczymi (jest fizjologicznie nieszkodliwy), wysoka odpornoœæ na pe³zanie, znakomita skrawalnoœæ, wykazuje wysok¹ odpornoœæ na przebicia elektryczne. bróbka mechaniczna Poliacetale œwietnie nadaj¹ siê do obróbki na automatach tokarskich i s¹ szczególnie zalecane do produkcji dok³adnych czêœci mechanicznych. Dziêki dobrej skrawalnoœci PM mo e byæ u ywany do wytwarzania dok³adnych czêœci z minimaln¹ chropowat¹ wartoœci¹ powierzchni, takich jak: krzywki, gniazda zaworów, elementy zatrzaskowe, ³o yska i listwy œlizgowe. Sztywnoœæ i znakomita sprê ystoœæ powrotna Poliacetale C i H, mimo minimalnych ró nic w twardoœci i sztywnoœci, maj¹ zastosowanie wszêdzie tam, gdzie wymagane jest wysokie bezpieczeñstwo pracy przez zachowanie sta³ych w³aœciwoœci tworzywa. Szczególnie polecany jest do wytwarzania kó³ zêbatych o ma³ych modu³ach, krzywek, gniazd zaworów, mocno obci¹ onych ³o ysk i kr¹ ków, kó³ zêbatych o ma³ych luzach, wszelkiego rodzaju precyzyjnych czêœci konstrukcji maszyn stabilnych wymiarowo. Kontakt z artyku³ami spo ywczymi Tworzywo to jest dopuszczone do bezpoœredniego kontaktu z artyku³ami spo ywczymi (wytyczne UE i FDA) i jest fizjologicznie nieszkodliwe. Ma³a ch³onnoœæ wody Dziêki ma³emu wch³anianiu wody jest mo liwe zastosowanie tego tworzywa w obszarach mokrych jako elektrycznych izolatorów. PM jest wykorzystywany do produkcji: uszczelnieñ, elementów mieszaj¹cych i gniot¹cych, czêœci izoluj¹ cych elektrycznie i ci¹gle pracuj¹cych w wodzie do 80 C (PMC), wtyczek, izolatorów i listw wtykowych. Kolor Standardowo PMC wystêpuje w kolorze bia³ym, natomiast PM H w czarnym. dpornoœæ na chemikalia Poliacetale C i H posiadaj¹ dobr¹ odpornoœæ na wiele chemikaliów i umo liwiaj¹ ich stosowanie z mediami silnie agresywnymi chemicznie. 11

12 TECHNICZNE TWRZYWA SZTUCZNE PTFE (bia³y) jest semikrystalicznym, wysokosprawnym termoplastem oraz jednym z najbardziej stabilnych termicznie tworzyw sztucznych (temperaturowy zakres pracy: od 200 do 260 C). Posiada odpornoœæ na dzia³anie niemal wszystkich znanych pierwiastków, zwi¹zków chemicznych oraz rozpuszczalników. Doskona³a izolacyjnoœæ elektryczna i najni szy wspó³czynnik dielektryczny spoœród wszystkich tworzyw sztucznych s¹ cechami istotnymi dla zastosowañ w elektrotechnice, 3 a zw³aszcza w technice wysokiej czêstotliwoœci. Charakterystyczn¹ cech¹ PTFE jest wysoka gêstoœæ (oko³o 2,2 g/cm ). Mo liwe jest wykonywanie PTFE z dodatkiem grafitu (lub wêgla), w³ókien szklanych, br¹zu lub proszku metalu. Dziêki temu unika siê u ywania odpornych na korozjê stali, a wykazywane w zale noœci od ró nych wi¹zañ z br¹zem zabarwienia nie powoduj¹ adnych zmian we w³aœciwoœciach materia³u. Teflony stosowane s¹ w przemyœle budowy aparatury chemicznej, budowy maszyn, technice transportowej, w produkcji pomp i armatury, w elektrotechnice, elektronice, technice laserowej, oczyszczaniu spalin, instalacjach wody ultraczystej, kriotechnice, technice filtracyjnej, œrodków spo ywczych i medycznej. W³aœciwoœci bardzo wysoka udarnoœæ tak e w niskich temperaturach, znakomite w³aœciwoœci œlizgowe i œcieralne, praktycznie brak zjawiska drgañ œciernych (tzw. efekt stickslip), wysoka temperatura ci¹g³ego u ytkowania (260 C), bardzo dobra odpornoœæ na oddzia³ywanie prawie wszystkich czynników chemicznych i rozpuszczalników, wytrzyma³oœæ na hydrolizê i gor¹c¹ parê, bardzo dobra wytrzyma³oœæ na promieniowanie ultrafioletowe, wysoka odpornoœæ cieplna (praktycznie nietopliwy, samogasn¹cy i ciê ko zapalaj¹cy siê wg. UL 94), w zale noœci od typu, elektrycznie izoluj¹cy lub antystatyczny, obojêtnoœæ fizjologiczna nieszkodliwy dla organizmu a do temperatury 270 C, bezsmakowy, bezzapachowy, nietoksyczny, odporny na dzia³anie mikroorganizmów i grzybów, odpornoœæ na podciœnienie (nie wystêpuje odgazowywanie ani depolimeryzacja). Teflon (PTFE) Wytrzyma³oœæ PTFE jest tworzywem najbardziej odpornym na organiczne i nieorganiczne chemikalia. Przy pracy w œrodowisku promieniowania ultrafioletowego mo liwe jest zastosowanie go w pomieszczeniach zamkniêtych i na zewn¹trz ze zmniejszon¹ d³ugoœci¹ zmian w³aœciwoœci tworzywa. Te w³aœciwoœci zmniejszaj¹ czêstoœæ konserwacji, która w przeciwnym razie by³aby konieczna ze wzglêdu na korozjê. Redukuj¹ tym samym u ywanie odpornych na korozjê stali. Zachowanie œlizgowe Wszystkie rodzaje PTFE wraz z tworzywem PE 2000 posiadaj¹ najmniejszy wspó³czynnik œlizgowy wœród wszystkich tworzyw technicznych. Typowa dla PTFE jest bardzo niska przyczepnoœæ i tym samym najni sze wspó³czynniki tarcia na prawie wszystkich cia³ach sta³ych. Dziêki równoœci statycznego i dynamicznego wspó³czynnika tarcia praktycznie nie wystêpuje zjawisko "drgañ ciernych" tzw. efekt stickslip. Te w³aœciwoœci zmniejszaj¹ konieczn¹ moc napêdow¹, redukuj¹c tym samym zu ycie energii. PTFE jest szczególnie polecany do wszelkiego rodzaju uszczelnieñ, ³o ysk i listew œlizgowych, gniazd zaworów oraz wirników pomp. Udarnoœæ PTFE mo e byæ stosowany przy obci¹ eniach uderzeniowych i zderzeniowych bez zbytecznych konstrukcji ochronnych nawet w ekstremalnie niskich temperaturach. Stosowanie PTFE redukuje ha³as i t³umi uderzenia. 12

13 TECHNICZNE TWRZYWA SZTUCZNE Temperatura ci¹g³ego u ytkowania Temperatura ci¹g³ego u ytkowania zawiera siê w przedziale 200 C do 260 C. Trudno zapalne tworzywo wg. UL 94 podwy sza bezpieczeñstwo urz¹dzeñ przy pracy w wysokich temperaturach. Niewzmocnione typy PTFE preferowane s¹ w zastosowaniach wysokotemperaturowych z uwagi na ich korzystne w³aœciwoœci œlizgowe, nisk¹ œcieralnoœæ oraz parametry chemiczne, mechaniczne i elektryczne. Kontakt z artyku³ami spo ywczymi PTFE jest dopuszczony do bezpoœredniego kontaktu z artyku³ami spo ywczymi (wytyczne UE i FDA) i jest fizjologicznie nieszkodliwy. PTFE br¹z, PTFEGF, PTFEMoSz i z dodatkiem wêgla nie jest dopuszczony do bezpoœredniego kontaktu z artyku³ami spo ywczymi ale jest fizjologicznie nieszkodliwy. Wytrzyma³oœæ na zu ycie Poprzez wprowadzenie 25% wêgla lub 60% br¹zu do substancji podstawowej zosta³a zoptymalizowana twardoœæ, wytrzyma ³oœæ na œciskanie, wytrzyma³oœæ trwa³a w po³¹czeniu z odpornoœci¹ na œcieranie. W po³¹czeniu z wêglem, jako antystatyczne tworzywo œlizgowe, mo e byæ stosowane do produkcji prowadnic prasowych z prêdkoœci¹ przenoszenia od ponad 1 m/s, kiedy zastosowanie czarnego antystatycznego PE 00 jest niemo liwe. PTFE br¹z jest antystatyczny, wykazuje niski wspó³czynnik rozszerzalnoœci oraz dobr¹ przewodnoœæ termiczn¹. Dziêki tym w³aœciwoœciom, mo na go stosowaæ jako wyk³adziny zbiorników, w ruroci¹gach, jako obci¹gi walców i obudowy filtrów. Kolor PTFE dostarczamy w kolorze bia³ym. PTFE br¹z wystêpuje w kolorze br¹zowym, a z wêglem w kolorze czarnym. 13

14 TECHNICZNE TWRZYWA SZTUCZNE Polifluorek winylidenu (PVDF) PVDF jest wysokokrystalicznym, nie wzmocnionym polimerem fluorowym o wysokim stopniu krystalizacji, ³¹cz¹cym dobre w³asnoœci mechaniczne, cieplne i elektryczne ze znakomit¹ odpornoœci¹ chemiczn¹. Nale y razem z PTFE do grupy ci¹gliwiesprê ystych, termoplastycznych tworzyw fluorowych. PVDF wystêpuje w postaci nieprzezroczystej w kolorze bia³ym (wysoka odpornoœæ na chemikalia i dobre w³aœciwoœci trybologiczne, wysoka obci¹ alnoœæ mechaniczna) oraz w kolorze czarnym z dodatkiem 8% w³ókien wêglowych (poprawiona termiczna stabilnoœæ kszta³tu, zwiêkszona odpornoœæ na œcieranie) lub sadzy przewodz¹cej (przewodz¹cy elektrycznie). Znajduje zastosowanie w przemyœle: petrochemicznym, chemicznym, ywnoœciowym, papierniczym, tekstylnym i j¹drowym. W³aœciwoœci: wysoka wytrzyma³oœæ mechaniczna, sztywnoœæ i odpornoœæ na pe³zanie (lepsza ni innych fluoropolimerów), wysoka odpornoœæ na obci¹ enia równie w niskich temperaturach, znakomita odpornoœæ chemiczna i na hydrolizê, wysoka dopuszczalna temperatura pracy (150 C), dobre w³aœciwoœci œlizgowe i dobra odpornoœæ na œcieranie, dobre w³aœciwoœci elektroizolacyjne, obojêtnoœæ fizjologiczna (odpowiednia do kontaktu z ywnoœci¹), dobra stabilnoœæ wymiarowa, w³aœciwa fluorowcom niska palnoœæ, wyj¹tkowa odpornoœæ na dzia³anie UV oraz czynników atmosferycznych, dobra skrawalnoœæ oraz sprê ystoœæ zwrotna, wytrzyma³oœæ na œciskanie. 14

15 TECHNICZNE TWRZYWA SZTUCZNE Trwa³oœæ PVDF posiada obok dobrej wytrzyma³oœci na œcieranie, dobr¹ sztywnoœæ, która czyni go idealnym tworzywem do konstrukcji i budowy maszyn i pojazdów. Znajduje zastosowanie w technice transportowej, elektrotechnice, technice laserowej, budowie instalacji solarnych, oczyszczaniu spalin, instalacjach wody ultraczystej, elektronice, technice filtracyjnej oraz w budowie elementów techniki bezpieczeñstwa. Wytrzyma³oœæ PVDF posiada du ¹ chemiczn¹ wytrzyma³oœæ. Przy obci¹ eniu chemicznym nie powstaje zagro enie wyst¹pienia korozji naprê eniowej. Jest bardzo odporny na hydrolizê, sterylizacjê i wysokie temperatury do 150 C. Dziêki temu dobrze sprawdza siê w kontakcie z artyku³ami spo ywczymi i w medycynie. Mo e byæ wykorzystywany do budowy aparatury chemicznej, izolatorów termicznych i wtyczek. dpornoœæ na promieniowanie UV PVDF charakteryzuje siê bardzo dobr¹ odpornoœci¹ na promieniowanie ultrafioletowe i dzia³anie czynników atmosferycznych. Dziêki temu mo e byæ wykorzystywany zarówno w pomieszczeniach zamkniêtych, jak i na zewn¹trz. Stabilnoœæ wymiarowa PVDF nie przyjmuje prawie w ogóle wilgoci, a tym samym wymiary elementów z niego wykonanych pozostaj¹ sta³e nawet w zastosowaniu mokrym. Jest wykorzystywany do produkcji kad³ubów pomp, p³yt filtracyjnych, korpusów zaworów, wyk³adzin zbiorników, uszczelnieñ, wirników, walców, elementów mieszaj¹cych i gniot¹cych. Kontakt z artyku³ami spo ywczymi Dopuszczony do bezpoœredniego kontaktu z artyku³ami spo ywczymi (jest fizjologicznie obojêtny). Kolor PVDF dostarczamy w kolorze naturalnym lub czarnym. 15

16 TECHNICZNE TWRZYWA SZTUCZNE Polieteroeteroketon (PEEK) PEEK to wysokosprawne semikrystaliczne tworzywo sztuczne, które dziêki unikalnym w³aœciwoœciom jest odpowiednie do bardzo wielu zastosowañ o du ych wymaganiach. Wyró nia siê wysok¹ krystalicznoœci¹ i doskona³¹ wytrzyma³oœci¹ mechaniczn¹. PEEK wystêpuje w 4 formach podstawowych: bez domieszek (kolor be owy) posiada dobr¹ wytrzyma³oœæ termicznomechaniczn¹, dobr¹ odpornoœæ chemiczn¹ i w³asnoœci œlizgowe oraz bardzo dobr¹ izolacyjnoœæ elektryczn¹, wzmocniony 30% dodatkiem w³ókien szklanych (kolor be owy) charakteryzuje siê podwy szon¹ odpornoœci¹ na œcieranie, lepsz¹ termiczn¹ stabilnoœci¹ kszta³tu i izolacyjnoœci¹ elektryczn¹, wzmocniony 30% dodatkiem w³ókien wêglowych (kolor czarny) lepsza termiczna stabilnoœæ kszta³tu podwy szona odpornoœæ na œcieranie bez utraty dobrych w³aœciwoœci œlizgowych, wzmocniony % dodatkiem PTFE, w³ókien wêglowych i grafitu (kolor czarny) formu³a o optymalnych w³aœciwoœciach trybologicznych. Tworzywo to znajduje szerokie zastosowanie w budowie pojazdów i maszyn tekstylnych, papierniczych i pakuj¹cych, elektrotechnice, mechanice precyzyjnej, technice medycznej i œrodków spo ywczych, technice j¹drowej i pró niowej oraz w budowie aparatury. W³aœciwoœci: odpornoœæ na wysok¹ temperaturê, najwy sza wytrzyma³oœæ na œcieranie w porównaniu z innymi tworzywami o wysokiej wydajnoœci, stabilnoœæ wymiarowa, bardzo dobra ci¹gliwoœæ, wyj¹tkowa odpornoœæ na promieniowanie UV oraz wysokoenegretyczne (gamma oraz X), bardzo dobra odpornoœæ na substancje chemiczne i hydrolizê (ochrona powierzchni przed chemikaliami jest zbêdna), ma³y termiczny wspó³czynnik rozszerzalnoœci, w zale noœci od typu, dopuszczony do kontaktu z artyku³ami spo ywczymi, wysoka obci¹ alnoœæ termiczna i mechaniczna, wysoka odpornoœæ na pe³zanie, izoluj¹cy elektrycznie, niska palnoœæ oraz bardzo ma³e wydzielanie dymu podczas spalania. 16

17 TECHNICZNE TWRZYWA SZTUCZNE dpornoœæ na chemikalia PEEK posiada doskona³¹ odpornoœæ na chemikalia, która daje mo liwoœæ jego u ycia w kontakcie z wieloma materia³ami. Nie jest przy tym konieczne zastosowanie ochronnych powierzchni lub wysokostopowych metali. Jednoczeœnie jest on odporny na hydrolizê (260 C) i gor¹c¹ parê. Ze wzglêdu na znoszenie czêstej sterylizacji bez powstawania pêkniêæ naprê eniowych PEEK jest wykorzystywany w medycynie i przemyœle spo ywczym. dpornoœæ na temperaturê Trwa³a temperatura u ytkowania PEEK siêga 260 C. Zostaj¹ przy niej zachowane jego elektryczne wartoœci oporowe oraz sztywnoœæ i trwa³oœæ. Przy zastosowaniach o trwa³ym obci¹ eniu i wp³ywie temperatury zapewnia dobr¹ odpornoœæ formy. Daje to mo liwoœæ wykorzystania go w technice medycznej. W³aœciwoœci œlizgowe i cierne Dziêki modyfikacji PEEK posiada wyj¹tkowe w³aœciwoœci œlizgowe i ulepszone zachowania œcierne. Jest stosowany m.in. do wytwarzania kó³ zêbatych, ³o ysk i listw œlizgowych oraz ok³adzin ciernych. Wspó³czynnik rozszerzalnoœci cieplnej PEEK posiada ma³y wspó³czynnik rozszerzalnoœci termicznej w porównaniu z innymi technicznymi tworzywami sztucznymi. ptymalna stabilnoœæ wymiarów pozwala na stosowanie tego tworzywa w œrodowisku mokrym bez zmiany kszta³tów. Pozwala to na unikniêcie kosztownych konstrukcji w po³¹czeniach tworzywo sztuczne metal. Wykorzystywany m.in. przy produkcji tulei, ko³nierzy, pierœcieni oporowych i listw dystansowych. Kontakt z artyku³ami spo ywczymi PEEK czysty jest dopuszczony do bezpoœredniego kontaktu z artyku³ami spo ywczymi (jest fizjologicznie nieszkodliwy). PEEK czarny jest fizjologicznie nieszkodliwy, nie jest jednak dopuszczony do bezpoœredniego kontaktu z artyku³ami spo ywczymi. Kolory PEEK dostarczamy w kolorze be owym lub czarnym w zale noœci od zastosowañ, do których ma byæ przeznaczony. 19

18 TECHNICZNE TWRZYWA SZTUCZNE Politereftalan Etylenu (PET) PET jest semikrystalicznym konstrukcyjnym tworzywem sztucznym o wysokiej wytrzyma³oœci i ci¹gliwoœci, doskona³ej skrawalnoœci, co zapewnia szeroki zakres jego zastosowañ. PET œrodek samosmarny jest politereftalanem etylenu zawieraj¹cym równomiernie rozprowadzon¹ substancjê smaruj¹c¹. W³aœciwoœci: wysoka wytrzyma³oœæ mechaniczna, sztywnoœæ oraz twardoœæ, wysoka wytrzyma³oœæ trwa³a tak e w wysokich temperaturach, dobra ci¹gliwoœæ, dobra sklejalnoœæ i spawalnoœæ, bardzo wysoka odpornoœæ na pe³zanie, niski i sta³y wspó³czynnik tarcia, bardzo wysoka odpornoœæ na œcieranie (porównywalna lub wy sza ni w przypadku poliamidów), bardzo dobra stabilnoœæ wymiarowa (lepsza ni w przypadku poliacetalu), doskona³a odpornoœæ na zabrudzenia, lepsza odpornoœæ na dzia³anie kwasów ni w przypadku PA i PM obojêtnoœæ fizjologiczna (wyroby z PET s¹ dopuszczone do kontaktu z ywnoœci¹), wysoka odpornoœæ na dzia³anie promieniowania wysokoenergetycznego (gamma oraz X), niska udarnoœæ (ni sza ni w przypadku poliamidu i poliacetalu), bardzo dobrze izoluj¹cy elektrycznie, dobra skrawalnoœæ i polerowalnoœæ, odpornoœæ na rozcieñczone kwasy, œrodki czyszcz¹ce, liczne rozpuszczalniki. bróbka mechaniczna Dziêki dobrej obrabialnoœci i stabilnoœci kszta³tu na ciep³o, PET jest odpowiedni m.in. do wytwarzania czêœci o w¹skich tolerancjach. W³aœciwoœci œlizgowe i œcieralne Jest idealnym tworzywem do zastosowañ œlizgowych i œcieralnych wykazuj¹c ma³y wspó³czynnik œlizgowy i wysokie dynamiczne obci¹ enie. Dziêki temu mo liwe jest zredukowanie koniecznych mocy napêdowych w urz¹dzeniach, unikniêcie zachowañ drgañ ciernych oraz znaczne przed³u enie ywotnoœci stosowanych czêœci. Stosowany do wyrobu listw i ³o ysk œlizgowych, prowadnic, kó³ zêbatych, Stabilnoœæ wymiarowa PET nieznacznie poch³ania wilgoæ i dziêki niskiemu wspó³czynnikowi rozszerzalnoœci umo liwia wysok¹ stabilnoœæ wymiarow¹. Znajduje zastosowanie w produkcji precyzyjnych czêœci mechanicznych: tulei, prowadnic, kó³ zêbatych, rolek, elementów pomp, podk³adek oporowych. Szczególne w³aœciwoœci czystego PET sprawiaj¹, e doskonale nadaje siê do produkcji precyzyjnych czêœci mechanicznych, wytrzyma³ych na du e obci¹ enia oraz/lub odpornych na œcieranie. dpornoœæ UV PET wykazuje dobr¹ odpornoœæ na promieniowanie ultrafioletowe i ma³¹ ch³onnoœæ wilgoci, co umo liwia stosowanie go na wolnym powietrzu. Redukuje to koszty ochrony powierzchni jakie ponosi siê np. przy stosowaniu metalu. Kontakt z artyku³ami spo ywczymi PET jest dopuszczony do bezpoœredniego kontaktu z artyku ³ami spo ywczymi (jest fizjologicznie nieszkodliwy). Kolor PET dostarczamy w kolorze bia³ym, a jego odmianê samosmaruj¹c¹ w kolorze jasnoszarym. 18

19 Maksymalna dopuszczalna temperatura pracy w powietrzu oraz wspó³czynnik liniowej rozszerzalnoœci cieplnej TECHNICZNE TWRZYWA SZTUCZNE Uwzglêdnienie wspó³czynnika liniowej rozszerzalnoœci cieplnej przy konstrukcjach z tworzywami sztucznymi temperatura ( C) wspó³czynnik liniowej rozszerzalnoœci cieplnej [m / m K] PA 6 PA 66 PA 66 GF 30 PA 6G PMC PMH PET PC HD PTFE PVDF PEEK praca ci¹g³a (20 000h) praca krótkotrwa³a (kilka godzin) Zmiany temperatury prowadz¹ do zwiêkszenia lub zmniejszenia d³ugoœci, a tym samym do zmiany objêtoœci tworzyw sztucznych. Ta rozszerzalnoœæ cieplna w przypadku wszystkich tworzyw jest wysoka, a w szczególnoœci dla tworzyw niewzmocnionych. Do obliczenia rozszerzalnoœci nale y wzi¹æ pod uwagê oczekiwan¹ ró nicê od temperatury monta u do minimalnej, jak i maksymalnej temperatury pracy. Formu³a do obliczania rozszerzalnoœci liniowej DL =L a DT DL = rozszerzalnoœæ liniowa L = d³ugoœæ wyjœciowa a = wspó³czynnik liniowej rozszerzalnoœci cieplnej DT = ró nica temperatur w C Wspó³czynniki liniowej rozszerzalnoœci cieplnej tworzyw sztucznych nie s¹ wartoœciami sta³ymi, lecz wielkoœciami zale nymi od temperatury. Tworzywa wykazuj¹ rozszerzalnoœæ ciepln¹ w trzech kierunkach, dlatego te rozszerzalnoœæ cieplna ma znaczenie dla utrzymania wymiarów czêœci konstrukcyjnych. Jest ona tak e przyczyn¹ tworzenia siê naprê eñ cieplnych. Liniowa rozszerzalnoœæ cieplna tworzyw sztucznych jest zwykle o jeden rz¹d wielkoœci wiêksza od liniowej rozszerzalnoœci cieplnej tworzyw metalicznych. Jednak nape³niacze i œrodki wzmacniaj¹ce w tworzywie sztucznym mog¹ j¹ znacznie zmniejszyæ. Doœæ czêsto liniowa rozszerzalnoœæ cieplna tworzyw sztucznych wykazuje wyraÿn¹ anizotropiê, któr¹ mo na przypisaæ wp³ywowi struktury, orientacji lub efektom wynikaj¹cym z dodatku nape³niaczy i œrodków wzmacniaj¹cych. Znajomoœæ wspó³czynnika liniowej rozszerzalnoœci cieplnej jest przydatna do: oceny rozszerzalnoœci cieplnej tworzyw sztucznych, przybli onego porównania w³aœciwoœci, planowania rozmieszczenia elementów z tworzyw sztucznych znajduj¹cych siê pod obci¹ eniem cieplnym. 19

20 2 TECHNICZNE TWRZYWA SZTUCZNE Wartoœci mechaniczne TECHNICZNE TWRZYWA SZTUCZNE DLA PRZEMYS U Gêstoœæ (DIN ) Granica plastycznoœci (DIN ) Wytrzyma³oœæ na rozci¹ganie (DIN ) Wyd³u enie przy zerwaniu (DIN ) Modu³ sprê ystoœci z próby zrywania (DIN ) Modu³ sprê ystoœci z próby zginania (DIN ) Trwa³oœæ kulkowa (30s, DIN ) Udarnoœæ (DIN ) bez z³amania Wytrzyma³oœæ d³ugotrwa³a po 00h przy obci¹ eniu statycznym Granica pe³zania dla wyd³u enia 1% po 00h Wspó³czynnik tarcia œlizgowego p=0,05 N/mm v=0,6 m/s na stali hartowanej szlifowanej Œcieralnoœæ (warunki jak poprzednio) Tworzywo znaczenie wg. DIN Dodatki wzg. barwa Trwa³a temp. u ytkowania C r ss sr er Et EB Hk an sb/00 s1/00 m V 3 g/cm MPa 2 kj/m % MPa MPa MPa 2 kj/m MPa MPa mm/km PE 00 PLIETYLEN bia³y PEUHMW zielony 90 0,93 19 >80 > bez z³. 0,15 czarny* 0,045 0,09 PE 500 PLIETYLEN PA 6 PLIAMID PEHMW PA 6 bia³y zielony czarny* inne ó³tawy zielony niebieski czarny* 80 0, >25 > ~45 bez z³. 0, , ,5 > ~150 bez z³. 45 4,5 0,38 0,45 0,15 0,80 0,23 0,30 PA 6 MoS 2 PLIAMID PA 6 czarny MoS , ,5 > ~150 bez z³. 5 0,320,35 0,18 PA 6 GF 30 PLIAMID PA 6 GF 30 czarny 30% w³. szklanego 120 1, ~ ,460,52 0, 0,15 PA 66 PLIAMID PA 66 bia³y czarny 0 1, ,5 > ~165 bez z³ ,40 0,16 0,21 PA 66 GF 30 PLIAMID PA 66 GF 30 czarny 30% w³. szklanego 120 1, ~205 > ,50 0,08 0, PA 6G PLIAMID PA 6G ó³tawy br¹zowy niebieski czarny* 5 1, , ~165 bez z³ ,40 0,15 PA 6G MoS 2 PLIAMID PA 6G czarny MoS 2 5 1, > ~160 bez z³. 0,30 0,12 0,17 PA 6G LEJ PLIAMID PA 6G LEJ szarobe owy olej 0 1, ~145 bez z³. 0,25 0,08 0, PM PLIACETAL PMCopolymer C PMHomopolymer H bia³y czarny* 115C/ 5H 1,43C/ 1,4H 68C/ 30C/ 78H H 140C/ 160H >150C/ >200H 13C/ 40 15H 0,300,34 9,0C/ 4,9H PTFE TEFLN PTFE bia³y 260 2,18 2, bez z³. 4 1,5 0,080,1 21 PVDF PLIFLUREK WINYLIDENU PVDF bia³y 150 1,79 50 > bez z³ ,31C/ 0,33H ~4 PEEK PLIETERKETN PEEK be owy czarny* 250 1,31 1 3, bez z³. 0,34 0,80 PET PLITEREFTALEN ETYLENU PET bia³y 115 1, > ,30 0,35 PC PLIWÊGLAN PC przezroczysty 120 1,20 70 > bez z³ ,520,58 ~16 LEGENDA: = odporny () = odporny warunkowo = nieodporny (zale nie od stê enia, czasu i temperatury) * = dla tworzyw sztucznych w kolorze czarnym podane wartoœci elektryczne nie obowi¹zuj¹, dodatkowo s¹ one odporne na wp³ywy atmosferyczne 1) Przedstawione wartoœci bazuj¹ na podstawie danych dostawców i literaturze fachowej. 2) Powy sze dane odpowiadaj¹ dzisiejszemu stanowi wiedzy i maj¹ na celu poinformowanie o wyrobach i mo liwoœciach ich stosowania. Nie jest wiêc ich zadaniem prawnie wi¹ ¹ce zagwarantowanie okreœlonej cechy wyrobu lub jego przydatnoœci do œciœle okreœlonego celu. 3) Podane tutaj wartoœci bazuj¹ na korzystnych obci¹ eniach udarowych i nie powinny byæ traktowane jako praktycznie ostateczne granice. 4) Podane mechaniczne i elektryczne w³aœciwoœci odnosz¹ siê do normalnej temperatury 23 C. 5) Mo na przyj¹æ, e wytrzyma³oœæ czarnego wyt³aczanego materia³u na przebicia, jest nawet do 50% ni sza ni materia³u w kolorze naturalnym. 6) Przyporz¹dkowanie do klasy ognioodpornoœci nastêpuje poprzez opis tworzywa przez dostawców surowców. Te dane nie wykluczaj¹ w adnym wypadku faktycznych zachowañ ogniowych tworzywa w razie po aru. 7) W zale noœci od warunków u ywalnoœci, dane dotycz¹ce w³aœciwoœci œlizgowych i œcieralnoœci mog¹ odbiegaæ od faktycznych wspó³czynników. 8) W zale noœci od prób i warunków wyniki bêd¹ w tolerancji ±15%. 20

Wspólnotowe regu³y prawa konkurencji i ich znaczenie dla polskich sêdziów

Wspólnotowe regu³y prawa konkurencji i ich znaczenie dla polskich sêdziów Wspólnotowe regu³y prawa konkurencji i ich znaczenie dla polskich sêdziów Wspólnotowe reguły prawa konkurencji i ich znaczenie dla polskich sędziów Dieter Jalowietzki Krzysztof Jaros Siegfried Klaue Hans-Peter

Bardziej szczegółowo

OGÓLNE WARUNKI UBEZPIECZENIA MIENIA OD WSZYSTKICH RYZYK

OGÓLNE WARUNKI UBEZPIECZENIA MIENIA OD WSZYSTKICH RYZYK OGÓLNE WARUNKI UBEZPIECZENIA MIENIA OD WSZYSTKICH RYZYK POSTANOWIENIA OGÓLNE 1 1. Niniejsze ogólne warunki ubezpieczenia mienia od wszystkich ryzyk, zwane dalej owu, maj¹ zastosowanie do umów ubezpieczenia

Bardziej szczegółowo

ZMIANY KLIMATU A BEZPIECZEÑSTWO NARODOWE POLSKI

ZMIANY KLIMATU A BEZPIECZEÑSTWO NARODOWE POLSKI ZMIANY KLIMATU A BEZPIECZEÑSTWO NARODOWE POLSKI Zbigniew M. Karaczun (red.), Krzysztof B³a ejczyk, Janusz Kindler, Jerzy Kozyra, Zbigniew Kundzewicz, Witold Lenart, Jan Suschka, Rafa³ Ulañczyk Autorzy:

Bardziej szczegółowo

Wp³yw rehabilitacji na poprawê wydolnoœci fizycznej osób niepe³nosprawnych ruchowo

Wp³yw rehabilitacji na poprawê wydolnoœci fizycznej osób niepe³nosprawnych ruchowo dr n. med. BO ENA KURKUS-ROZOWSKA Centralny Instytut Ochrony Pracy Wp³yw rehabilitacji na poprawê wydolnoœci fizycznej ysfunkcje narz¹du ruchu s¹ obok schorzeñ uk³adu kr¹ enia najczêstsz¹ przyczyn¹ niepe³nosprawnoœci

Bardziej szczegółowo

SYSTEMY OCIEPLE CERESIT. Izolacja Êcian zewn trznych budynków metodà lekkà-mokrà

SYSTEMY OCIEPLE CERESIT. Izolacja Êcian zewn trznych budynków metodà lekkà-mokrà SYSTEMY OCIEPLE CERESIT Izolacja Êcian zewn trznych budynków metodà lekkà-mokrà 2 Spis treêci Spis treêci I Henkel Polska Sp. z o.o.... 4 II Dlaczego nale y ocieplaç budynki?... 6 III Przepisy regulujàce...

Bardziej szczegółowo

Temat: Po podłączeniu do prądu wszystko zaczyna działać, czyli elektryczne zagrożenia zdrowia i życia.

Temat: Po podłączeniu do prądu wszystko zaczyna działać, czyli elektryczne zagrożenia zdrowia i życia. MODUŁ III LEKCJA 3 Temat: Po podłączeniu do prądu wszystko zaczyna działać, czyli elektryczne zagrożenia zdrowia i życia. Formy realizacji: Œcie ka edukacyjna lekcja techniki lub fizyki. Cele szczegółowe:

Bardziej szczegółowo

Oœwietlenie miejscowe na stanowiskach o ró nym charakterze pracy wzrokowej

Oœwietlenie miejscowe na stanowiskach o ró nym charakterze pracy wzrokowej mgr in. ANDRZEJ PAWLAK Centralny Instytut Ochrony Pracy dr in. KRZYSZTOF ZAREMBA Politechnika Bia³ostocka Oœwietlenie miejscowe na stanowiskach o ró nym charakterze pracy wzrokowej œwietlenie miejscowe

Bardziej szczegółowo

POLSKA W UNII EUROPEJSKIEJ DOŒWIADCZENIA PIERWSZEGO ROKU CZ ONKOSTWA

POLSKA W UNII EUROPEJSKIEJ DOŒWIADCZENIA PIERWSZEGO ROKU CZ ONKOSTWA POLSKA W UNII EUROPEJSKIEJ DOŒWIADCZENIA PIERWSZEGO ROKU CZ ONKOSTWA Przygotowano w Departamencie Analiz i Strategii Urzêdu Komitetu Integracji Europejskiej. W przygotowaniu publikacji, pod redakcj¹ Rafa³a

Bardziej szczegółowo

niejasnoœæ b¹dÿ konfliktowoœæ roli zawodowej niew³aœciwy styl zarz¹dzania z³e stosunki miêdzyludzkie brak perspektyw rozwoju zawodowego.

niejasnoœæ b¹dÿ konfliktowoœæ roli zawodowej niew³aœciwy styl zarz¹dzania z³e stosunki miêdzyludzkie brak perspektyw rozwoju zawodowego. mgr ANNA UCZAK mgr DOROTA O NIERCZYK-ZREDA Centralny Instytut Ochrony Pracy Praca a stres tres jest uznawany za jedno z g³ównych zagro eñ zwi¹zanych z miejscem pracy. Wyniki badañ wskazuj¹ na to, e 40%

Bardziej szczegółowo

Fizyczne podstawy u ycia metod geofizycznych w badaniach naprê eñ w ska³ach

Fizyczne podstawy u ycia metod geofizycznych w badaniach naprê eñ w ska³ach GOSPODARKA SUROWCAMI MINERALNYMI Tom 24 2008 Zeszyt 2/3 HENRYK MARCAK* Fizyczne podstawy u ycia metod geofizycznych w badaniach naprê eñ w ska³ach Wprowadzenie Empirycznie zosta³a sprawdzona zale noœæ

Bardziej szczegółowo

BADANIA FIZJOGRAFICZNE NAD POLSK ZACHODNI Seria A Geografia Fizyczna, Tom 58: 47 78 2007

BADANIA FIZJOGRAFICZNE NAD POLSK ZACHODNI Seria A Geografia Fizyczna, Tom 58: 47 78 2007 BADANIA FIZJOGRAFICZNE NAD POLSK ZACHODNI Seria A Geografia Fizyczna, Tom 58: 47 78 2007 SZYMON UKASIEWICZ, JACEK OLEKSYN ZRÓ NICOWANIE PRZESTRZENNE ELEMENTÓW METEOROLOGICZNYCH I ICH WP YW NA ROZWÓJ KASZTANOWCA

Bardziej szczegółowo

OWU. Firma & Planowanie. Ogólne warunki ubezpieczenia odpowiedzialnoœci cywilnej z tytu³u prowadzenia dzia³alnoœci lub posiadania mienia

OWU. Firma & Planowanie. Ogólne warunki ubezpieczenia odpowiedzialnoœci cywilnej z tytu³u prowadzenia dzia³alnoœci lub posiadania mienia UNIQA Towarzystwo Ubezpieczeñ S.A. 90-520 ódÿ, ul. Gdañska 132 tel. 042 63 44 700, fax 042 63 77 430 S¹d Rejonowy dla odzi - Œródmieœcia w odzi KRS 0000001201, NIP 727-012-63-58 Kapita³ zak³adowy i wp³acony:

Bardziej szczegółowo

Program Ochrony Œrodowiska dla Miasta P³ocka

Program Ochrony Œrodowiska dla Miasta P³ocka Program Ochrony Œrodowiska dla Miasta P³ocka Za³¹cznik nr 1 do uchwa³y nr 486/XXVI/04 Rady Miasta P³ocka z dnia 25.05.2004 r. w sprawie uchwalenia Programu Ochrony Œrodowiska dla Miasta P³ocka i Planu

Bardziej szczegółowo

Gaz łupkowy szanse i wyzwania dla Polski i Unii Europejskiej w świetle doświadczeń amerykańskich i rozwoju międzynarodowego rynku gazu

Gaz łupkowy szanse i wyzwania dla Polski i Unii Europejskiej w świetle doświadczeń amerykańskich i rozwoju międzynarodowego rynku gazu Gaz łupkowy szanse i wyzwania dla Polski i Unii Europejskiej w świetle doświadczeń amerykańskich i rozwoju międzynarodowego rynku gazu Raport Polskiego Instytutu Spraw Międzynarodowych WARSZAWA MARZEC

Bardziej szczegółowo

MIÊDZYNARODOWY STANDARD REWIZJI FINANSOWEJ 600 BADANIE SPRAWOZDAÑ FINANSOWYCH GRUPY (W TYM PRACA BIEG YCH REWIDENTÓW CZÊŒCI GRUPY) UWAGI SZCZEGÓLNE

MIÊDZYNARODOWY STANDARD REWIZJI FINANSOWEJ 600 BADANIE SPRAWOZDAÑ FINANSOWYCH GRUPY (W TYM PRACA BIEG YCH REWIDENTÓW CZÊŒCI GRUPY) UWAGI SZCZEGÓLNE MIÊDZYNARODOWY STANDARD REWIZJI FINANSOWEJ 600 BADANIE SPRAWOZDAÑ FINANSOWYCH GRUPY (W TYM PRACA BIEG YCH REWIDENTÓW CZÊŒCI GRUPY) UWAGI SZCZEGÓLNE Wprowadzenie (Stosuje siê przy badaniu sprawozdañ finansowych

Bardziej szczegółowo

S AWOMIR JARMU TOMASZ WITKOWSKI PODRÊCZNIK TRENERA PRAKTYKA PROWADZENIA SZKOLEÑ

S AWOMIR JARMU TOMASZ WITKOWSKI PODRÊCZNIK TRENERA PRAKTYKA PROWADZENIA SZKOLEÑ PODRÊCZNIK TRENERA S AWOMIR JARMU doktor psychologii, za³o yciel firmy szkoleniowo-doradczej MODERATOR. Pracuje tak e jako adiunkt w Szkole Wy szej Psychologii Spo³ecznej. Zajmuje siê praktycznym zastosowaniem

Bardziej szczegółowo

Badanie ultrasonograficzne między 11 +0 13 +6 tygodniem ciąży

Badanie ultrasonograficzne między 11 +0 13 +6 tygodniem ciąży Badanie ultrasonograficzne między 11 +0 13 +6 tygodniem ciąży Fetal Medicine Foundation, London 2004 Badanie ultrasonograficzne miêdzy 11 + 0 13 + 6 tygodniem ci¹ y Kypros H. Nicolaides, Piotr Wêgrzyn

Bardziej szczegółowo

Agroturystyka zgodna z prawem

Agroturystyka zgodna z prawem Agroturystyka zgodna z prawem Stan prawny na stycze 2014 Spis tre ci I. Agroturystyka a dzia alno gospodarcza...5 str. II. Agroturystyka a podatek dochodowy...6 str. 1. Zwolnienie z podatku...6 str. 2.

Bardziej szczegółowo

Rider 11 R Rider 11 C Rider 13 C Rider 16 C AWD Rider 16 C. Instrukcja obs ugi 29.32.20-53.10

Rider 11 R Rider 11 C Rider 13 C Rider 16 C AWD Rider 16 C. Instrukcja obs ugi 29.32.20-53.10 Instrukcja obs ugi Rider 11 R Rider 11 C Rider 13 C Rider 16 C AWD Rider 16 C 29.32.20-53.10 Przed przystàpieniem do pracy maszynà prosimy dok adnie i ze zrozumieniem zapoznaç si z treêcià niniejszej instrukcji.

Bardziej szczegółowo

Zwalczanie chwastów na àkach i pastwiskach

Zwalczanie chwastów na àkach i pastwiskach NR 11, KWARTA IV 2001 M A G A Z Y N D O W A G R O S C I E N C E S Drodzy Czytelnicy! Oddajemy w Paƒstwa r ce ostatni numer Dobrej Uprawy w tym roku. Przed nami uroczysty okres Âwiàt Bo ego Narodzenia oraz

Bardziej szczegółowo

CZÊŒÆ B REGULAMINY TURNIEJOWE B.I PRZEPISY TURNIEJOWE FIDE. Wprowadzenie. 1. Ogólne zalecenie. 2. G³ówny Organizator - Dyrektor Turnieju

CZÊŒÆ B REGULAMINY TURNIEJOWE B.I PRZEPISY TURNIEJOWE FIDE. Wprowadzenie. 1. Ogólne zalecenie. 2. G³ówny Organizator - Dyrektor Turnieju CZÊŒÆ B REGULAMINY TURNIEJOWE B.I PRZEPISY TURNIEJOWE FIDE Fédération Internationale des Échecs Handbook FIDE - C05 Obowi¹zuj¹ce od 1 lipca 2011 roku Aneksy obowi¹zuj¹ce od 1 lipca 2012 roku Przek³ad z

Bardziej szczegółowo

Metan z biomasy jako jeden ze sposobów dywersyfikacji dostaw gazu ziemnego w Polsce

Metan z biomasy jako jeden ze sposobów dywersyfikacji dostaw gazu ziemnego w Polsce POLITYKA ENERGETYCZNA Tom 10 Zeszyt specjalny 2 2007 PL ISSN 1429-6675 Witold P ATEK* Metan z biomasy jako jeden ze sposobów dywersyfikacji dostaw gazu ziemnego w Polsce STRESZCZENIE. Przyk³ad pañstw,

Bardziej szczegółowo

Pomoce techniczne w rehabilitacji zawodowej osób niepe³nosprawnych

Pomoce techniczne w rehabilitacji zawodowej osób niepe³nosprawnych BEZPIECZEÑSTWO PRACY 5/2003 dr n. med. BO ENA KURKUS-ROZOWSKA Centralny Instytut Ochrony Pracy Pañstwowy Instytut Badawczy mgr in. RÓ A SERAFIN Polski Komitet Normalizacyjny Pomoce techniczne w rehabilitacji

Bardziej szczegółowo

Sport i nauki o sporcie

Sport i nauki o sporcie 16 u progu nowego wieku Sport i nauki o sporcie Sport i technika id¹ ze sob¹ w parze, aczkolwiek wspó³praca ta nie jest bezinteresowna. Tomasz Sahaj Wp³yw techniki na rozwój sportu Zdaniem Autora, rozwój

Bardziej szczegółowo

BEST S.A. (spółka akcyjna z siedzibą w Gdyni utworzona zgodnie z prawem polskim)

BEST S.A. (spółka akcyjna z siedzibą w Gdyni utworzona zgodnie z prawem polskim) PROSPEKT EMISYJNY PODSTAWOWY BEST S.A. (spółka akcyjna z siedzibą w Gdyni utworzona zgodnie z prawem polskim) PROGRAM EMISJI OBLIGACJI O WARTOŚCI DO 300.000.000 PLN Na podstawie niniejszego programu emisji

Bardziej szczegółowo

INFORMACJA. o istotnych problemach wynikaj¹cych z dzia³alnoœci i orzecznictwa Trybuna³u Konstytucyjnego w 2004 r.

INFORMACJA. o istotnych problemach wynikaj¹cych z dzia³alnoœci i orzecznictwa Trybuna³u Konstytucyjnego w 2004 r. INFORMACJA o istotnych problemach wynikaj¹cych z dzia³alnoœci i orzecznictwa Trybuna³u Konstytucyjnego w 2004 r. Warszawa 2005 Niniejsza informacja zosta³a przyjêta przez Zgromadzenie Ogólne Sêdziów Trybuna³u

Bardziej szczegółowo

WP YW SAMORZ DU GMINNEGO NA LOKALNY ROZWÓJ GOSPODARCZY NA PRZYK ADZIE GMIN WOJEWÓDZTWA WARMI SKO-MAZURSKIEGO

WP YW SAMORZ DU GMINNEGO NA LOKALNY ROZWÓJ GOSPODARCZY NA PRZYK ADZIE GMIN WOJEWÓDZTWA WARMI SKO-MAZURSKIEGO WP YW SAMORZ DU GMINNEGO NA LOKALNY ROZWÓJ GOSPODARCZY NA PRZYK ADZIE GMIN WOJEWÓDZTWA WARMI SKO-MAZURSKIEGO Karolina Babuchowska, Roman Kisiel Uniwersytet Warmi sko-mazurski w Olsztynie Streszczenie.

Bardziej szczegółowo

Megatrendy i wstępne scenariusze rozwoju Pomorza. Przesuwanie się centrum świata

Megatrendy i wstępne scenariusze rozwoju Pomorza. Przesuwanie się centrum świata Megatrendy i wstępne scenariusze rozwoju Pomorza Przesuwanie się centrum świata MEGATRENDY I WST PNE SCENARIUSZE ROZWOJU POMORZA pod redakcj Stanis awa Szultki Gda sk 2010 REDAKCJA: Stanis aw Szultka

Bardziej szczegółowo

Automatyczny ci nieniomierz cyfrowy Model M10-IT Instrukcja obs ugi

Automatyczny ci nieniomierz cyfrowy Model M10-IT Instrukcja obs ugi Automatyczny ci nieniomierz cyfrowy Model M10-IT Instrukcja obs ugi PL IM-HEM-7080IT-E-05-10/2011 Spis tre ci Przed u yciem urz dzenia Wst p...3 Wa ne informacje dotycz ce bezpiecze stwa...4 1. Przegl

Bardziej szczegółowo

Osoby niepe³nosprawne stanowi¹ w Polsce znaczny odsetek obywateli,

Osoby niepe³nosprawne stanowi¹ w Polsce znaczny odsetek obywateli, Inez BILIÑSKA Akademia Wychowania Fizycznego im. Eugeniusza Piaseckiego w Poznaniu Szymon OSSOWSKI Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu Sytuacja spo³eczno-polityczna osób niepe³nosprawnych 1 w

Bardziej szczegółowo