Geotermia niskotemperaturowa w Polsce - stan aktualny i perspektywy rozwoju

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Geotermia niskotemperaturowa w Polsce - stan aktualny i perspektywy rozwoju"

Transkrypt

1 Geotermia niskotemperaturowa w Polsce - stan aktualny i perspektywy rozwoju Jacek Kapuściński Przedsiębiorstwo Geologiczne POLGEOL S.A. Andrzej Rodzoch Biuro Poszukiwań i Ochrony Wód HYDROEKO Wykonano na zamówienie Ministra Środowiska za środki finansowe wypłacone przez Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej Warszawa, październik 2006 r.

2 Spis treści 1. WSTĘP CEL I ZAKRES ZADANIA PRZEDMIOT ANALIZY MATERIAŁY ŹRÓDŁOWE STAN I PERSPEKTYWY ROZWOJU GEOTERMII NISKOTEMPERATUROWEJ NA ŚWIECIE GEOTERMIA NA TLE INNYCH ŹRÓDEŁ ENERGII ODNAWIALNYCH CHARAKTERYSTYKA OGÓLNA WYKORZYSTANIA GEOTERMII NISKIEJ ENTALPII GEOTERMIA NISKIEJ ENTALPII W USA GEOTERMIA NISKIEJ ENTALPII W UNII EUROPEJSKIEJ GEOTERMIA NISKIEJ ENTALPII W WYBRANYCH KRAJACH EUROPEJSKICH TECHNICZNE WARUNKI POZYSKIWANIA I WYKORZYSTYWANIA CIEPŁA GEOTERMALNEGO O NISKIEJ ENTALPII ZASADA DZIAŁANIA POMPY CIEPŁA RODZAJE INSTALACJI GEOTERMALNYCH NISKIEJ ENTALPII GROMADZENIE CIEPŁA W GRUNCIE STAN PRAWNY GEOTERMII NISKOTEMPERATUROWEJ W POLSCE I NA ŚWIECIE PRAWO UNII EUROPEJSKIEJ STAN PRAWNY W POLSCE STAN PRAWNY W WYBRANYCH KRAJACH PROPOZYCJE ZMIAN PRZEPISÓW KRAJOWYCH OCENA SKUTKÓW WPROWADZENIA NOWYCH REGULACJI PRAWNYCH GEOLOGICZNE I HYDROGEOLOGICZNE UWARUNKOWANIA POZYSKIWANIA CIEPŁA ZIEMI CHARAKTERYSTYKA ŹRÓDEŁ CIEPŁA O NISKIEJ ENTALPII Strumień cieplny Ziemi Energia słoneczna Parametry termiczne ośrodka skalnego Terenowa metoda wyznaczania parametrów termicznych gruntu Podstawowe czynniki decydujące o wymianie ciepła WARUNKI WYSTĘPOWANIA WÓD PODZIEMNYCH ZASOBNOŚĆ POZIOMÓW WODONOŚNYCH ORAZ METODYKA DOKUMENTOWANIA ZASOBÓW WPŁYW INSTALACJI GEOTERMALNYCH NA ŚRODOWISKO MOŻLIWOŚCI WYKORZYSTANIA NIECZYNNYCH OTWORÓW STUDZIENNYCH DO CELÓW CIEPŁOWNICZYCH ANALIZA EKONOMICZNA OPŁACALNOŚCI WYKORZYSTANIA GEOTERMII NISKOTEMPERATUROWEJ W KRAJU I NA ŚWIECIE OGÓLNA CHARAKTERYSTYKA ZALET INSTALACJI GPC UWARUNKOWANIA OPŁACALNOŚCI STOSOWANIA SYSTEMÓW GPC EFEKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA INSTALACJI GPC PRZYKŁADY ZAGRANICZNE Przykład rynku USA Przykład rynku kanadyjskiego Przykład rynku niemieckiego Przykład rynku francuskiego Przykład rynku austriackiego EFEKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA INSTALACJI GPC W POLSCE

3 7. PERSPEKTYWY ROZWOJU GEOTERMII NISKOTEMPERATUROWEJ W POLSCE ANALIZA RYNKU CIEPŁOWNICZEGO W ZAKRESIE MOŻLIWOŚCI WYKORZYSTANIA ENERGII GEOTERMALNEJ O NISKIEJ ENTALPII GEOTERMIA NISKIEJ ENTALPII NA TLE INNYCH ODNAWIALNYCH ŹRÓDEŁ ENERGII OFERTA PRODUCENTÓW I INSTALATORÓW SYSTEMÓW GPC MOŻLIWE ŹRÓDŁA I SPOSOBY FINANSOWANIA INSTALACJI GPC GŁÓWNE BARIERY ROZWOJU TECHNOLOGII GPC W POLSCE PROPONOWANE KIERUNKI DZIAŁAŃ PODSUMOWANIE WYKORZYSTANA LITERATURA

4 GŁÓWNE POJĘCIA I JEDNOSTKI FIZYCZNE UŻYWANE W OPRACOWANIU COP Energia pierwotna Entalpia GJ GNE GPC GWE HVAC GWh kw kwh LCC MJ Mtoe (ang.) Mtep (fran.) MW MWth - współczynnik efektywności energetycznej pompy ciepła (ang. Coefficient of Performance) oznaczający stosunek wytworzonej energii cieplnej do ilości energii elektrycznej zużytej na jej wytworzenie - (ang. primary energy) - energia zawarta w naturalnych zasobach (węgiel, ropa naftowa, uran, energia słoneczna, i inne), które nie zostały w żaden sposób zmienione lub przetworzone przez człowieka - termodynamiczna funkcja stanu, zwykle traktowana jako energia cieplna - jednostka energii cieplnej (gigadżul); 1 GJ = 10 9 J - geotermia niskiej entalpii (niskotemperaturowa) - temperatura źródła ciepła (wód podziemnych lub skał) <20ºC, energia odzyskiwana jest przy pomocy geotermalnych pomp ciepła (niekiedy zamiennie używane jest sformułowanie geotermia płytka ) definicja przyjęta dla potrzeb niniejszego opracowania - geotermalna (lub gruntowa) pompa ciepła (ang. GSHP - ground source heat pump lub GCHP ground coupled heat pump; fran. PACG pompe a chaleur geothermique) urządzenie umożliwiające podniesienie ciepła niskotemperaturowego wód podziemnych i gruntu, przy pomocy dostarczonej energii elektrycznej, na poziom wyższych temperatur, użytecznych dla celów grzewczych - geotermia wysokiej entalpii (wysokotemperaturowa) temperatura źródła ciepła (wody termalne) umożliwia wykorzystanie bezpośrednie, bez udziału pomp ciepła (niekiedy zamiennie używane są sformułowania geotermia głęboka lub geotermia głęboko otworowa ) definicja przyjęta dla potrzeb niniejszego opracowania - system instalacji grzewczo-klimatyzacyjnych budynków (ang. heating, ventilation, air conditioning) - jednostka energii (gigawatogodzina); 1 GWh = 10 6 kwh - jednostka mocy (kilowat); 1 kw = 10 3 W - jednostka energii (kilowatogodzina); 1 kwh = 3, J - koszt użytkowania instalacji GPC w całym okresie jej użytkowania (ang. Life Cycle Cost) - jednostka energii cieplnej (megadżul); 1 MJ = 10 6 J - jednostka ekwiwalentna energii odpowiadająca zużyciu miliona ton oleju (1 Mtoe = 41,868 PJ = kcal) - jednostka mocy (megawat); 1 MW = 10 3 kw - jednostka mocy cieplnej (Megawatt thermal) 3

5 MWe OZE PC PER TEWI TJ TPF - jednostka mocy elektrycznej (Megawatt electric) - odnawialne źródła energii (ang. RES renevable energy sources; fran. SER sources d energy renouvelable) - pompa ciepła (ang. Heat pump; fran. PAC - Pompe a chaleur) - wskaźnik zużycia energii pierwotnej (ang. PER - primary energy ratio) wyrażający stosunek ilości wytworzonej energii do energii koniecznej do jej wytworzenia zawartej w naturalnych zasobach (węgiel, ropa naftowa, uran i inne) - równoważnik emisji gazów cieplarnianych (ang. Total Equivalent Warming Impact) wskaźnik wymyślony w Oak Ridge National Laboratory w USA na początku lat 90-tych XX wieku. Wyrażony masą równoważną CO 2, łączy w sobie bezpośrednią i pośrednią emisję gazów cieplarnianych do atmosfery w całym okresie użytkowania instalacji. - jednostka energii cieplnej (teradżul); 1 TJ = GJ = J - finansowanie inwestycji przez stronę trzecią (ang. Third Party Financing). Inwestycję realizuje jeden podmiot spółka zwana ESCO, która zwrot poniesionych kosztów uzyskuje z oszczędności wynikających z przeprowadzonej inwestycji. Inwestycje tego typu prowadzi się w formule BOT i jej modyfikacjach (skrót od ang. built-operate-transfer). 4

6 ADEME AFPAC ANAH ASHRAE SKRÓTY I NAZWY ORGANIZACJI ORAZ INSTYTUCJI WYMIENIONYCH W TEKŚCIE - Agencja środowiska i wykorzystania energii (fr. Agence de l'environnement et de la Maitrise de l'energie) - - Francuskie Stowarzyszenie Pomp Ciepła (fr. Association Francaise pour les Pompes a Chaleur) - - Narodowa Agencja d.s. Poprawy Warunków Mieszkaniowych (fr. Agence Nationale pour l Amelioration de l Habitat) - - Amerykańskie Stowarzyszenie Inżynierii Ciepła, Chłodnictwa i Klimatyzacji (ang. American Society of Heating, Refrigerating and Air-Cinditioning Engineers) - BRGM - Biuro Poszukiwań Geologicznych i Górniczych (fr. Bureau de Recherche Geologique et Miniere) - odpowiednik Państwowego Instytutu Geologicznego w Polsce - BWP - Niemieckie Stowarzyszenie Pomp Ciepła (Bundesverband WarmePumpe) DOE - Ministerstwo Energii USA (U.S. Departament of Energy) - DRIRE DSIRE EC BREC - Dyrekcja Regionalna d/s Przemysłu, Badań Naukowych i Środowiska (fran. Direction Regionalne de l Industrie, de la Recherche at de l Environnement) - - Krajowa baza wspierania energii odnawialnej (ang. US Database of State Incentives for Renewable Energy) - - Europejskie Centrum Energii Odnawialnej (ang. EC Batlic Renewable Energy Centre), Warszawa, ul. Jagielońska 55. Decyzją Rady Ministrów RP z 5 września 2000 roku zostało wyznaczone jako instytucja odpowiedzialna za wdrożenie polityki państwa w zakresie odnawialnych źródeł energii EDF - Electricite de France (dostawca państwowy energii elektrycznej we Francji) EEA - Europejska Agencja Ochrony Środowiska (ang. European Environment Agency) - EGEC EHPA EPA EREC - Europejska Rada Energii Geotermalnej (ang. European Geothermal Energy Council) - - Europejskie Stowarzyszenie Pomp Ciepła (ang. European Heat Pump Association) - - Agencja Ochrony Środowiska USA (US Environmental Protection Agency) - - Europejska Rada Energii Odnawialnych (ang. European Renewable Energy Council) - 5

7 ESCO - oznaczenie firm energetycznych działających na zasadzie finansowania projektów energetycznych przez tzw. stronę trzecią (ang. Energy Service Company) EurObserv'ER - Centrum Informacyjne EurObserv'ER z siedzibą w Paryżu. Wydaje roczny biuletyn informacyjny European Barometr of Renewables Energies - FWS Szwajcarskie stowarzyszenie promocji pomp ciepła (niem. Fördergemeinschaft Wärmepumpen Schweiz) - GEF - Fundusz na Rzecz Globalnego Środowiska (ang. Global Environment Facility) - GHC - Centrum Ciepła Geotermalnego przy Oregon Institute of Technology (ang. Geo-Heat Center) - GHPC IEA IGSHPA KAPE NPDES PGA PSPC SVEP - Konsorcjum Geotermalnych Pomp Ciepła w USA (ang. Geothermal Heat Pump Consortium) - - Międzynarodowa Agencja Energii (ang. International Energy Agency) - - Międzynarodowe Stowarzyszenie Geotermalnych Pomp Ciepła z siedziba w USA (ang. International Ground Source Heat Pump Association) - - Krajowa Agencja Poszanowania Energii S.A Narodowy System Usuwania Zanieczyszczeń (ang. National Pollutant Discharge Elimination System) - Polska Geotermalna Asocjacja - - Polskie Stowarzyszenie Pomp Ciepła - Szwedzkie Stowarzyszenie Pomp Ciepła (ang. Swedish Heat pump Association, szw. Svenska Värmepumpföreningen) - 6

8 1. Wstęp 1.1 Cel i zakres zadania Prezentowane opracowanie wykonane zostało przez Przedsiębiorstwo Geologiczne POLGEOL w Warszawie oraz Biuro Poszukiwań i Ochrony Wód - HYDROEKO z Warszawy na zlecenie Ministra Środowiska (Departament Geologii i Koncesji Geologicznych). Ma ono charakter studialny i opiera się na szczegółowej analizie zagadnień prawnych, technicznych, ekonomicznych, politycznych, geologicznych i ekologicznych związanych z wykorzystaniem energii geotermalnej niskiej entalpii 1 w Polsce, w wybranych krajach Unii Europejskiej oraz w USA i Kanadzie. Dokładne rozpoznanie stanu aktualnego i tendencji rozwoju tej dziedziny energii odnawialnych w Europie i na świecie pozwoliło autorom przedstawić rzetelną i dobrze udokumentowaną opinię na temat możliwości rozwoju i upowszechnienia w naszym kraju wykorzystania ciepła geotermalnego o niskiej entalpii (GNE) oraz rozwoju niezbędnych do tego celu urządzeń zwanych potocznie geotermalnymi (gruntowymi) pompami ciepła (GPC). W ostatnich 10 latach geotermia niskiej entalpii wykorzystująca technologię pomp ciepła przeżywa prawdziwy rozkwit, zwłaszcza w Ameryce Północnej i w niektórych krajach Europy Zachodniej. Intensywny rozwój systemów niskotemperaturowych ma miejsce głównie dzięki temu, że są one dostępne już dla niewielkich inwestycji, jak np. osiedla, domy jednorodzinne, domy wczasowe, domy opieki społecznej, budynki biurowe, kościoły, zakłady produkcyjne, itp. Również w Polsce od kilku już lat wykorzystanie niskotemperaturowego ciepła ziemi do celów grzewczych szybko się rozwija, a koszt pozyskiwanego w ten sposób ciepła staje się konkurencyjny w stosunku do konwencjonalnych źródeł energii. Wzrastająca popularność GNE sprawia, że następuje szybki rozwój technologiczny i wytyczanie nowych kierunków rozwojowych dla systemów opartych o pompy ciepła. Coraz popularniejsza staje się idea kogeneracji, czyli jednoczesnego wytwarzania energii elektrycznej i cieplnej w jednym systemie energetycznym. W przypadku, gdy energia elektryczna produkowana jest z wykorzystaniem odnawialnych źródeł energii (biomasy, słońca, wiatru), a następnie jest wykorzystywana do napędu pomp ciepła, możemy mówić, że cały tak zaprojektowany system bazuje na odnawialnej i praktycznie niewyczerpalnej energii środowiska. Innym przykładem kierunków rozwojowych GNE jest magazynowanie ciepła w gruncie w okresie letnim w celu osiągania większej efektywności grzewczej w okresie zimowym. Najczęściej odbywa się to w instalacjach rewersyjnych pomp ciepła, które w zależności od potrzeb grzeją lub chłodzą pomieszczenia. Te i inne zagadnienia rozwojowe, aczkolwiek wybiegające poza zasadniczą treść zamówienia, zostały w niniejszym opracowaniu zasygnalizowane, aby lepiej uzmysłowić odbiorcom wielorakie możliwości, jakie niesie za sobą stosowanie pomp ciepła bazujących na niskotemperaturowej energii geotermalnej. Przygotowując niniejsze opracowanie założono, że powinno być ono przydatne dla szerokiego grona osób i instytucji zaangażowanych w realizacje systemów ciepłowniczych geotermii niskiej entalpii. Należą do nich zarówno projektanci i wykonawcy sieci ciepłowniczych, geolodzy projektujący i nadzorujący wykonanie części podziemnej instalacji, pracownicy administracji geologicznej, jak też 1 W opracowaniu niniejszym termin geotermia niskiej entalpii stosowany jest wymiennie z pojęciem geotermia niskotemperaturowa. 7

9 przedstawiciele jednostek finansujących zadania, w tym jednostek specjalizujących się w uzyskiwaniu środków pomocowych Unii Europejskiej. Informacje zawarte w opracowaniu mogą być również bardzo przydatne dla potencjalnych inwestorów, do których docierają nieprecyzyjne i często sprzeczne informacje na temat technologii GPC. Głównym odbiorcą pracy jest jednak Zamawiający - Departament Geologii i Koncesji Geologicznych Ministerstwa Środowiska, dla którego opracowanie może stanowić punkt wyjścia do dyskusji na temat przyszłości geotermii niskiej entalpii w naszym kraju i dla wykreowania polityki resortowej w tym zakresie. Tak szerokie określenie docelowego grona odbiorców powoduje, że wiele zagadnień omówionych jest z podaniem wiedzy podstawowej, podręcznikowej. Wydaje się, że jest to adekwatne do etapu rozwojowego geotermii niskiej entalpii, który przynajmniej w warunkach polskich można uznać za początkowy. Wymaga to od specjalistów z poszczególnych branż poszerzenia wiedzy ogólnej o wszystkich aspektach budowy i funkcjonowania systemów ciepłowniczych opartych na cieple ziemi. 1.2 Przedmiot analizy Zgodnie z zamówieniem, prezentowana analiza dotyczy jedynie geotermii niskiej entalpii (GNE) ograniczonej temperaturą 20ºC. Jest to umowna, przyjęta w Polsce, granica pomiędzy wodami termalnymi i niskotemperaturowymi, która wynika z relacji do temperatury ciała ludzkiego i możliwości wykorzystania wód do celów balneologicznych (Dowgiałło, Karski, Potocki, 1969). Temperatura 20ºC mierzona na wypływie z otworu wiertniczego została formalnie przyjęta za granicę, od której Prawo geologiczne i górnicze uznaje wody podziemne za termalne. Należy jednak zaznaczyć, że w literaturze światowej i w praktyce innych krajów jako wartość graniczną niskotemperaturowych źródeł geotermalnych przyjmuje się powszechnie temperaturę 30ºC, a tę gałąź energetyki określa się mianem geotermii bardzo niskiej entalpii (GBNE). Różnica ta nie ma znaczenia przy porównywaniu stanu geotermii niskotemperaturowej w Polsce i w innych krajach, ponieważ niezależnie od tego, jaką wartość graniczną temperatury przyjmiemy, o geotermii niskiej entalpii mówimy wówczas, gdy dla odzysku ciepła zawartego w gruntach czy wodach podziemnych niezbędne jest stosowanie pomp ciepła. 1.3 Materiały źródłowe Niniejsze opracowanie zostało przygotowane na podstawie szczegółowej analizy ogromnej ilości różnojęzycznych materiałów krajowych i zagranicznych, publikowanych oraz tych dostępnych w sieci Internet. Są wśród nich poradniki metodyczne, artykuły i publikacje naukowe, materiały informacyjne kierowane do potencjalnych użytkowników instalacji geotermalnych, oficjalne dokumenty rządowe i akty prawne różnych krajów. Wykorzystano także doświadczenia krajowych specjalistów w zakresie projektowania i dokumentowania geologicznego dla potrzeb geotermii, udostępnione przez wiodące firmy wyspecjalizowane w instalowaniu gruntowych wymienników ciepła. Wykorzystane publikacje zostały zamieszczone w spisie literatury, część źródeł informacji podawana jest także w przypisach. Dla osób szczególnie zainteresowanych podano wykaz najważniejszych instytucji zaangażowanych w problematykę geotermii niskotemperaturowej wraz z adresami ich stron internetowych (str. 5). 8

10 2. Stan i perspektywy rozwoju geotermii niskotemperaturowej na świecie 2.1 Geotermia na tle innych źródeł energii odnawialnych Dla potrzeb niniejszego opracowania energię geotermalną umownie podzielono na wysokotemperaturową (geotermia wysokiej entalpii - GWE) i niskotemperaturową (geotermia niskiej entalpii - GNE). Geotermia wysokiej entalpii umożliwia bezpośrednie wykorzystanie ciepła ziemi, którego nośnikiem jest ciecz wypełniająca puste przestrzenie skalne (woda, para, gaz i ich mieszaniny). Wykorzystanie bezpośrednie, oprócz ciepłownictwa, może mieć miejsce w wielu innych dziedzinach, np. do celów rekreacyjnych (kąpieliska, balneologia), hodowli ryb, produkcji rolnej (szklarnie), suszenia produktów rolnych, itp. Optymalnym sposobem wykorzystania ciepła wysokiej entalpii jest system kaskadowy, w którym kolejne punkty odbioru ciepła charakteryzują się coraz mniejszymi wymaganiami temperaturowymi. Złoża geotermalne o bardzo wysokiej entalpii umożliwiają produkcję energii elektrycznej przy wykorzystaniu gorącej pary wodnej. Jest to jednak wykorzystanie możliwe jedynie w strefach współczesnej aktywności sejsmicznej i nie dotyczy Polski. Geotermia niskiej entalpii nie daje możliwości bezpośredniego wykorzystania ciepła ziemi - wymaga ona stosowania pomp ciepła jako urządzeń wspomagających, które doprowadzają do podniesienia energii na wyższy poziom termodynamiczny. Ciepło ośrodka skalnego stanowi dla pompy tzw. dolne źródło ciepła, które ze względów ekonomicznych zawsze musi znajdować się w miejscu zainstalowania pompy. Dolnym źródłem ciepła mogą być także inne nośniki energii, jak np. powietrze atmosferyczne, wody powierzchniowe, ciepło odpadowe powstające w wielu procesach produkcyjnych i inne. O większej atrakcyjności gruntu i wód podziemnych przesądza jednak ich stabilność temperaturowa i związana z tym wyższa efektywność energetyczna. W niniejszym opracowaniu przedmiotem zainteresowania jest jedynie geotermia niskiej entalpii. Jednak celem zobrazowania roli geotermii jako całości (tj. GWE+GNE) w wykorzystaniu odnawialnych źródeł energii (OZE), w tabelach nr 1 i 2 oraz na rysunkach nr 1 i 2 zaprezentowano dane obrazujące jej udział w pokryciu potrzeb energetycznych krajów Unii Europejskiej i świata. 9

11 Tab. 1. Udział geotermii w produkcji ciepła użytkowego na tle innych odnawialnych źródeł energii w Unii Europejskiej w 2000 r. wraz z prognozą na lata 2010 i (źródło: EREC 2, 2004 Renouvelable energy target in Europe 20% by 2020 report) Ilość produkowanego ciepła Rodzaj OZE Rok 2000 Prognoza 2010 Prognoza 2020 Mtoe Udział Mtoe Udział Mtoe Udział Biomasa 43,06 97,6 % 70,0 93,3 % 100,0 78,2 % energia słoneczna 0,38 0,9 % 3,0 4,0 % 24,0 18,7% geotermia (GWE+GNE) 0,66 1,5 % 2,0 2,7 % 4,0 3,1 % Razem OZE 44,1 100,0 % 75,0 100,0 % 128,0 100,0% Całkowita produkcja ciepła Udział OZE w produkcji całkowitej Udział geotermii w produkcji całkowitej 454,4 100,0 % 491,1 100,0 % 511,6 100,0 % 44,1 9,7 % 75,0 15,3 % 128,0 25,0 % 0,66 0,15 % 2,0 0,41 % 4,0 0,78 % Produkcja ciepla [Mtoe] biomasa energia słoneczna geotermia Rys. 1. Dynamika wzrostu wykorzystania odnawialnych źródeł energii do produkcji ciepła w krajach Unii Europejskiej (wg danych EREC, 2004 Renouvelable energy target in Europe 20% by report) Z powyższych danych wynika że: Udział energii geotermalnej w pokryciu zapotrzebowania na ciepło użytkowe w Unii Europejskiej jest w tej chwili marginalny, bo wynosi ok. 0,15%. Prognoza wykonana w 2000 r. dla 15 krajów ówczesnej UE zakłada, że do 2020 r. produkcja ciepła geotermalnego zwiększy się około 6-krotnie, a jej udział wyniesie 0,78%. W bilansie energetycznym naszego kontynentu będzie to więc ciągle ilość mało znacząca. Udział geotermii w produkcji ciepła przez wszystkie OZE również będzie niewielki i mimo stopniowego wzrostu w roku 2020 osiągnie wartość 3,1%. Linie trendu na wykresie (rys. 1) pokazują zdecydowanie szybszy wzrost znaczenia biomasy i energii słonecznej niż źródeł geotermalnych. 2 EREC - European Renewable Energy Council 10

12 Tak jak i w chwili obecnej, ciepło uzyskiwane z odnawialnych źródeł energii będzie pochodziło głownie ze spalania biomasy. Mimo że ogólna ilość energii uzyskiwanej z tego źródła zwiększy się ponad 2-krotnie, to jej udział procentowy w ogólnym zużyciu OZE ulegnie znaczącemu zmniejszeniu na rzecz wzrostu wykorzystania energii słonecznej. Przyjęta prognoza zakłada ponad 10-krotnie szybszy, w porównaniu do geotermii, wzrost mocy grzewczej instalacji wykorzystujących do produkcji ciepła energię słoneczną. Świadczy to o tym, że w unijnej strategii wzrostu wykorzystania OZE do celów grzewczych, energii słonecznej przypisuje się dużo większe znaczenie niż energii geotermalnej. Tab. 2 Udział geotermii w produkcji światowej energii elektrycznej i cieplnej na tle innych energii odnawialnych w 2001 r. wraz z prognozą dynamiczną do 2040 r. (źródło: EREC, 2004 The contribution of RES to the world energy supply in report) Ilość produkowanego ciepła i energii elektrycznej Rodzaj OZE Rok 2001 Prognoza 2010 Prognoza 2020 Prognoza 2030 Prognoza 2040 Mtoe Udział Mtoe Udział Mtoe Udział Mtoe Udział Mtoe Udział biomasa 1080,0 79,2 % 1313,0 75,3 % ,6 % ,0 % ,5 % energia wodna 232,2 17,0 % 285,0 16,3 % 358,0 13,3 % 447,0 10,4 % 547,0 8,6 % energia wiatrowa energia słoneczna geotermia (GWE+GNE) energia fal morskich 4,7 0,3 % 44,0 2,5 % 266,0 9,8 % 542,0 12,6 % 688,0 10,8 % 4,4 0,3 % 17,4 1,0 % 93,0 3,4 % 481,0 11,2 % 1332,0 21,0 % 43,2 3,2 % 86,0 4,9 % 186,0 6,9 % 333,0 7,8 % 493,0 7,8 % 0,05 0,0 % 0,1 0,0 % 0,4 0,0 % 3,0 0,0 % 20,0 0,3 % OZE razem 1364,5 100,0 % 1745,4 100,0 % 2694,4 100,0 % 4289,0 100,0 % 6351,0 100,0 % Całkowite zużycie energii % % % % % Udział OZE 1364,5 13,6 % 1745,4 16,6 % 2694,4 23,6 % 4289,0 34,7 % 6351,0 47,7 % Powyższe wartości odnoszą się do łącznego zużycia i produkcji energii cieplnej i elektrycznej w skali świata. Jeśli chodzi o energię geotermalną, to ok. 30% przypada na produkcję energii elektrycznej, a 70% na wykorzystanie do celów grzewczych, uwzględniając w tym systemy GPC (wg stanu na 2001 r.) Z zestawienia powyższego wynika, że światowa strategia dotycząca zwiększania udziału OZE w ogólnym bilansie energetycznym świata zakłada przede wszystkim dalszy wzrost wykorzystania biomasy oraz bardzo szybki wzrost udziału energii słonecznej i w mniejszym stopniu wiatrowej (rys. 2). Udział energii geotermalnej w bilansie energetycznym świata również będzie wzrastał, ale jej znaczenie będzie mniejsze niż pozostałych OZE. Wartości przedstawione w tabeli nr 2 dotyczą tzw. prognozy dynamicznej, zakładającej stały i szybki wzrost udziału OZE w ogólnym zużyciu energii. W sytuacji, gdyby wzrost ten utrzymał się na dotychczasowym poziomie, w 2040 r. całkowity udział OZE w zużyciu energii wyniósłby tylko 27% (wobec 13,6% aktualnie), a udział wśród nich geotermii obniżyłby się do 5,4%. 11

13 Produkcja energii [Mtoe] biomasa energia wodna energia wiatrowa energia sloneczna geotermia Rys. 2. Dynamika wzrostu wykorzystania OZE w światowej produkcji energii elektrycznej i cieplnej (wg danych EREC, 2004 The contribution of RES to the world energy supply in report) 2.2 Charakterystyka ogólna wykorzystania geotermii niskiej entalpii W przeciwieństwie do geotermii wykorzystującej źródła wysokotemperaturowe, geotermia niskiej entalpii, po długim okresie stagnacji w latach 80-tych i na początku lat 90-tych XX wieku, przeżywa obecnie na świecie prawdziwy rozkwit i jest jedną z najszybciej rozwijających się dziedzin w zakresie wykorzystania energii odnawialnych. Odzysk ciepła zawartego w gruncie i wodach podziemnych jest możliwy jedynie dzięki zastosowaniu urządzeń zwanych potocznie pompami ciepła, które ze względu na wykorzystywane źródło ciepła nazywa się geotermalnymi/gruntowymi pompami ciepła (GPC). Stopień wykorzystania tego źródła energii odnawialnej najlepiej charakteryzuje liczba i moc grzewcza zainstalowanych urządzeń GPC. Średni roczny wzrost liczby instalowanych geotermalnych pomp ciepła jest oceniany na około 10% w ciągu ostatnich 10 lat (Lund, 2003) i z roku na rok wyraźnie się zwiększa. Niestety, dane na temat liczby i mocy urządzeń zainstalowanych w różnych krajach, podawane przez instytucje monitorujące rynek geotermii i pomp ciepła, są często bardzo rozbieżne i z reguły szacunkowe. Instalacje tego typu, w większości o niewielkiej mocy, montowane są przeważnie w domach prywatnych i z reguły nie są nigdzie ewidencjonowane. Informacje na ich temat uzyskiwane są głównie od producentów pomp ciepła, i to z reguły od tych większych. Na rynku europejskim monitorowaniem rozwoju energii odnawialnych, w tym geotermii, zajmuje się od 1998 r. sponsorowane przez Komisję Europejską centrum informacyjne EurObserv ER z siedzibą w Paryżu. Dane zawarte w wydawanym przez nie periodyku są najbardziej wiarygodne (tab. 3). Monitoring rynku GNE w USA prowadzony jest głównie przez centrum informacyjne Geo-Heat Center zlokalizowane przy Oregon Institute of Technologie. Dane ogólne na temat rozwoju geotermii do celów grzewczych w różnych krajach na świecie można znaleźć również na stronach internetowych i w publikacjach wielu innych instytucji zajmujących się geotermią i energiami odnawialnymi. Najważniejsze z nich zostały wymienione w spisie skrótów i terminów na stronie 3. niniejszego opracowania. 12

14 Podczas ostatniej światowej konferencji poświęconej geotermii, która odbyła się w kwietniu 2005 r. w Turcji, zaprezentowano stan aktualny i perspektywy wykorzystania tego źródła energii odnawialnych. Przedstawione tam dane zostały opublikowane w periodyku wydawanym przez EurObserv ER (XII/2005).Według tego źródła, na koniec 2004 r. łączna moc zainstalowanych na świecie urządzeń GPC wynosiła około MWth (tab. 3) wobec MWth w 2000 r. Wzrosła więc 2,6 razy, co rzeczywiście świadczy o bardzo dynamicznym rozwoju tego rynku energii odnawialnych. Energia ziemi pobierana dzięki GPC jest szacowana na około 1,45 Mtoe w 2004 r. w stosunku do 0,56 Mtoe w 2000 r. Ta sytuacja dotyczy jednak tylko około 30 krajów, w tym głównie USA, Kanady i państw Unii Europejskiej, która (obok USA) jest głównym regionem świata rozwijającym tą technologię. Liczba instalacji jest szacowana na ponad , co odpowiada mocy około MWth. Ilość odzyskiwanej w ten sposób energii cieplnej jest szacowana na około 0,58 Mtoe. W przypadku krajów Unii Europejskiej liczby te powinny być jednak wyższe, ponieważ w periodyku z XII/2005 uwzględniono tylko urządzenia o większej mocy (nie podano jakiej). Uwzględniając publikacje EurObserv ER z lat wcześniejszych, można przyjąć, że łączna liczba wszystkich urządzeń GPC w krajach Unii może przekraczać nawet , a łączna zainstalowana moc MWth. Również w przypadku USA brak jest w pełni wiarygodnych informacji na ten temat. Według danych z biuletynu GHC 3 (Lund, 2003) na koniec 2002 r. w USA było zainstalowanych około GPC o łącznej mocy grzewczej MWth, a według danych ze strony internetowej GHPC 4, najważniejszego amerykańskiego stowarzyszenia na rzecz rozwoju GPC, ich liczba może sięgać nawet Dla 2005 r. łączna zainstalowana moc grzewcza instalacji GPC jest szacowana na MWth i stanowi około 92% mocy grzewczej wszystkich instalacji geotermalnych użytkowanych do celów grzewczych (tab.3). Niezależnie od niezgodności podawanych danych, ich wymowa jest jednoznaczna. Tab. 3. Zestawienie porównawcze mocy zainstalowanych GPC z łączną mocą wszystkich instalacji geotermalnych użytkowanych do celów grzewczych w wybranych krajach - stan na 2004 r. (źródło: EurObserv'ER Le barometre europeen 2005 des energie renouvelables) Kraj Zainstalowana moc grzewcza [MWth] Udział GPC Geotermia łącznie GPC GPC/G (G)* Szwecja 1700,0 1747,0 97,3 % Niemcy 632,6 737,2 85,8 % Austria 611,5 663,5 92,2 % Francja 549,5 841,4 65,3 % Finlandia 300,0 300,0 100,0 % Holandia 253,5 253,5 100,0 % Włochy 120,0 606,6 19,8 % Polska 103,6 170,9 60,6 % Dania 80,4 80,4 100,0 % 3 GHC - Geo-Heat Center, Oregon Institute of Technology 4 GHPC - Geothermal Heat Pump Consortium, Inc., Washington 13

15 Belgia 60,0 63,9 93,9 % Czechy 47,0 51,5 91,3 % Irlandia 19,6 20,0 98,0 % Estonia 15,6 15,6 100,0 % Litwa 13,6 13,6 100,0 % Wielka Brytania 10,2 13,2 77,3 % Węgry 4,0 694,2 0,6 % Grecja 4,0 74,8 5,3 % Słowenia 3,9 48,6 8,0 % Słowacja 1,6 187,9 0,8 % Portugalia 0,2 30,6 0,6 % Hiszpania 0,0 22,3 0,0 % Razem UE (25) 4 153, ,9 66,3 % Szwajcaria 660,0 709,2 93,0 % Islandia ** 4, ,0 0,2 % USA ** 7 200, ,0 92,1 % Świat** , ,0 56,5 % * Uwzględnia jedynie energię geotermalną użytkowaną do celów grzewczych (bez energii wysokiej entalpii wykorzystywanej do produkcji energii elektrycznej) ** Lund J.W. i inni - World-Wide Direct Uses of Geothermal Energy World Geothermal Congress, Turcja IV/2005 r. Z przedstawionych danych wynikają następujące wnioski: W skali świata niekwestionowanym liderem w zakresie wykorzystania GNE są USA. Europa jako kontynent, z rocznym przyrostem nowych instalacji GPC rzędu w roku 2004, szybko nadrabia zaległości w stosunku do USA. Udział pozostałych krajów w światowym rynku GPC jest ciągle mało znaczący. Pod względem stopnia wykorzystania energii geotermalnej do celów grzewczych, kraje Europy można podzielić na 3 wyraźne grupy: grupa I - o najwyższym stopniu wykorzystania geotermii: Szwecja i Islandia; grupa II - o średnim stopniu wykorzystania geotermii: Francja, Niemcy, Węgry, Austria i Włochy; grupa III - o zróżnicowanym i z reguły niewielkim lub wręcz zerowym stopniu wykorzystania geotermii: kraje pozostałe. Stopień wykorzystania geotermii nie idzie w parze z ilością zainstalowanych GPC. W krajach o wyjątkowo korzystnych warunkach występowania wód termalnych, umożliwiających ich łatwe, bezpośrednie wykorzystanie (Islandia, Węgry, Słowacja, w mniejszym stopniu także Włochy, Grecja, Słowenia) zainteresowanie tego typu urządzeniami jest niewielkie lub prawie zerowe. W przypadku krajów skandynawskich; Holandii, Litwy i Estonii oraz Belgii, Irlandii, Czech, Szwajcarii, energia geotermalna odzyskiwana jest głównie lub wyłącznie za pomocą instalacji GPC. 14

16 Wśród krajów europejskich Polska i Francja mają bardzo podobną strukturę wykorzystania geotermii do celów grzewczych. W obu krajach udział GNE nieco przekracza 60%. Stopień rozwoju geotermii we Francji jest jednak nieporównanie wyższy niż w Polsce z uwagi na ponad 5-krotnie wyższą moc grzewczą. Udział Polski w wykorzystaniu energii geotermalnej do celów grzewczych w Europie jest jeszcze stosunkowo niewielki i stanowi zaledwie 2,5%. W przypadku GPC jej udział jest nieco mniejszy i wynosi ok. 2,1%. USA jest niekwestionowanym światowym liderem pod względem zainstalowanej mocy grzewczej instalacji GPC (ponad 46% łącznej światowej mocy). Udział procentowy GNE w łącznym wykorzystaniu geotermii do celów grzewczych jest bardzo wysoki i wynosi około 92%. W skali świata udział GNE w ogólnym wykorzystaniu energii geotermalnej (bez produkcji energii elektrycznej) sięga 56%. Wynika to z tego, że w wielu krajach o bardzo korzystnych warunkach dostępu do geotermalnych zasobów ciepła (np. Islandia, Japonia, Nowa Zelandia, Indonezja i inne) wykorzystywane sa one w głównej mierze do produkcji energii elektrycznej. Prognozy światowe zakładające szybki i znaczący wzrost udziału OZE w bilansie energetycznym pokazują, że rola geotermii w tym wzroście przez kilka najbliższych dziesięcioleci pozostanie na niskim poziomie, nieprzekraczającym kilku procent. Wymowa tych prognoz jest oczywista i oznacza, że energia geotermalna nie stanie się znaczącym źródłem energii w ogólnym bilansie energetycznym świata. W zakresie wykorzystania energii geotermalnej do celów grzewczych coraz większego znaczenia nabierają instalacje niskotemperaturowe odzyskujące ciepło ziemi przy pomocy pomp ciepła. W wielu krajach świata liczba instalacji tego typu bardzo szybko wzrasta, a udział odzyskiwanego ciepła w ogólnej produkcji energii geotermalnej zwiększa się z roku na rok. W chwili obecnej jest to dynamicznie rozwijająca się dziedzina geotermii, dostarczająca energii cieplnej po cenach konkurencyjnych w stosunku do rozwiązań konwencjonalnych. 2.3 Geotermia niskiej entalpii w USA USA jest krajem o najdłuższych tradycjach i doświadczeniu w stosowaniu pomp ciepła do odzysku ciepła zgromadzonego w skałach i wodach podziemnych. Rynek GPC w tym kraju od lat jest bardzo dobrze zorganizowany i cały czas dynamicznie się rozwija, przy silnym wsparciu władz stanowych i federalnych. Z doświadczeń amerykańskich korzystały i cały czas korzystają kraje europejskie rozwijające własne programy rozwoju GNE. Charakterystyka ogólna wykorzystania GNE Pierwsze instalacje grzewcze wykorzystujące pompy ciepła powstały w USA w latach 40-tych XX wieku. Dopiero jednak od lat 70-tych możemy mówić o stałym i dynamicznym rozwoju tej technologii. W latach 90-tych postęp technologiczny w zakresie pomp ciepła był już tak zaawansowany, że ich stosowanie do celów grzewczych stało się bardzo konkurencyjne ekonomicznie w stosunku do konwencjonalnych źródeł energii. Dostrzegając zalety nowej technologii, rząd USA w ustawie Prawo Energetyczne z 1992 r. (ang. Energy Policy Act) zawarł postanowienia o wspieraniu rozwoju geotermii niskotemperaturowej jako alternatywnego, odnawialnego 15

17 źródła energii. W latach 1994 i 1999 prezydent Clinton podpisał specjalne rozporządzenia wykonawcze do tej ustawy dotyczące zwiększenia efektywności energetycznej w budynkach publicznych i obniżenia kosztów ich ogrzewania oraz klimatyzacji, głównie przez upowszechnienie systemów GPC. Cele, jakie zostały nakreślone w tych rozporządzeniach, to zmniejszenie o 35% zużycia energii i zmniejszenie emisji gazów cieplarnianych o 30% w 2010 r. w stosunku do roku Dla ich osiągnięcia EPA 5 i DOE 6 we współpracy z GHPC opracowały specjalny narodowy program rozwoju geotermalnych pomp ciepła o nazwie FEMP (ang. Federal Energy Management Program). Program ten zakładał, że w roku 2005 średni roczny poziom sprzedaży nowych instalacji tego typu wyniesie około , wobec około w roku Ten bardzo ambitny cel nie został jak dotąd osiągnięty, ale i tak średni roczny przyrost nowych GPC, sięgający prawie w ostatnich kilku latach, budzi podziw i świadczy o tym, że USA rzeczywiście bardzo poważnie traktują tą technologię i wiążą z nią duże nadzieje. Dzięki programowi FEMP ponad 20% wszystkich nowo instalowanych systemów GPC wykonywanych jest na zlecenie instytucji państwowych, w tym głównie armii. Ze środków publicznych wspomagane jest również przygotowywanie regionalnych i stanowych programów rozwoju GNE. Wśród wielu rodzajów stosowanych w USA pomp ciepła, te odzyskujące ciepło z gruntu i wód podziemnych uzyskały szczególne znaczenie, z uwagi na ich wysoką efektywność. Agencja Ochrony Środowiska (EPA) promując instalacje GPC podkreśla, że w chwili obecnej są one najbardziej efektywnym rozwiązaniem w ogrzewaniu i klimatyzowaniu pomieszczeń. Według najnowszych danych publikowanych przez GHPC, na koniec 2004 r. w USA było zainstalowanych około instalacji GPC, głównie w południowo-zachodnich i wschodnich stanach. Wśród nowo budowanych instalacji około 46% stanowią zamknięte systemy otworowe, 38% zamknięte systemy horyzontalne i 16% systemy otwarte wykorzystujące wody podziemne. Według Lundta (2005) ilość energii cieplnej pozyskiwanej za pomocą instalacji GPC stanowi około 92%. Szacuje się, że ilość energii cieplnej pozyskiwanej za pomocą instalacji GPC stanowi 60-70% całkowitej ilości energii geotermalnej wykorzystywanej bezpośrednio do celów grzewczych. Upowszechniające się stosowanie systemów GPC zwiększa bezpieczeństwo energetyczne kraju i przyczynia się do poprawy stanu środowiska. Świadczyć o tym mogą następujące liczby podawane przez EPA (cytowane za GHPC Geoexchange resource guide, 2004): ograniczenie emisji CO 2 do atmosfery o około 5,2 mln ton rocznie; zmniejszenie zużycia energii o ponad GWh; zmniejszenie zapotrzebowania na energię elektryczną o około MW/rok. Obrazowo rzecz ujmując, jest to ekwiwalent: 19,3 mln baryłek (ok. 2,6 mln ton) ropy importowanej w ciągu roku; samochodów na drogach; zasadzenia ponad 346 mln drzew. 5 EPA - Environmental Protection Agency 6 DOE - U.S. Department of Energy 16

18 System zapewnienia jakości w wykonawstwie instalacji GPC Jakość ta zapewniona jest przez dobrze rozwinięty system certyfikacji. W zakresie pomp ciepła certyfikaty wydawane są przez ASHRAE 7, a w zakresie projektowania i wykonawstwa - przez IGSHPA 8. Chociaż uzyskanie certyfikatu nie jest formalnie wymagane, by móc prowadzić działalność gospodarczą, to w praktyce producenci i instalatorzy, którzy nie posiadają certyfikatów tych dwóch instytucji, nie mają szans na rynku. System certyfikacji gwarantuje wysoki, profesjonalny poziom wykonawstwa instalacji GPC i przyczynia się do wzrostu zaufania do tej technologii. Właściwe, zgodne z przepisami i obowiązującymi normami technicznymi, wykonawstwo instalacji jest zapewnione przez kontrolę nadzoru budowlanego i służby ochrony środowiska. Prace badawczo-rozwojowe w zakresie technologii GPC Technologia GPC, rozwijana w USA od ponad 50, stanowi obecnie bardzo dużą konkurencję dla konwencjonalnych źródeł energii. Możliwości jej rozwoju są jednak ciągle duże. Przyjęty przez rząd już w 1992 r. krajowy program rozwoju GPC stworzył bardzo korzystne warunki dla badań nad zwiększeniem efektywności tych systemów i dalszym obniżaniem kosztów ich instalacji i eksploatacji. Prace badawcze prowadzone przez producentów pomp ciepła, uniwersytety i inne jednostki naukowe, koncentrują się głównie na następujących zagadnieniach: zwiększenie współczynnika efektywności COP (ang. Coefficient of Performance) produkowanych pomp ciepła, metodyka badań i analiz stanu i prognozowania dynamiki zmian warunków geotermicznych (badania terenowe, modelowanie), nowe rozwiązania i pomysły w zakresie instalowania podziemnych wymienników ciepła, magazynowanie ciepła w górotworze, rozwój technik wiertniczych w celu obniżenia kosztów wykonania otworów przy jednoczesnym zwiększeniu możliwości odzysku ciepła z gruntu i zachowaniu wymagań ochrony środowiska, eliminowanie problemów związanych z zatłaczaniem wód do górotworu. Najbardziej uznanymi w USA i na świecie jednostkami badawczo-rozwojowymi w zakresie geotermii niskotemperaturowej i systemów GPC są: Uniwersytet w stanie Oklahoma (Oklahoma State Uniwersity), gdzie siedzibę ma również IGSHPA oraz Instytut Technologiczny w Oregonie (Oregon Institute of Technology), ze znanym na całym świecie centrum geotermii Geo-Heat Center. Efektem prac całego środowiska naukowo-badawczego są liczne publikacje naukowe, poradniki metodyczne, wytyczne techniczne, materiały edukacyjne i narzędzia informatyczne dla projektantów systemów. System pomocy publicznej W chwili obecnej szybki przyrost instalowanych GPC nie jest spowodowany jakąś szczególnie wysoką pomocą publiczną czy specjalnym systemem preferencji, ale tym, że instalacje te przynoszą wymierną korzyść swoim użytkownikom. W warunkach 7 ASHRAE - American Society of Heating, Refrigerating and Air-Cinditioning Engineers 8 IGSHPA - International Ground Source Heat Pump Association 17

19 amerykańskich koszty inwestycji zaczynają być porównywalne z klasycznymi systemami grzewczymi, a użytkowanie systemu jest znacznie tańsze, mniej uciążliwe i bardziej przyjazne środowisku. Czas zwrotu poniesionych nakładów inwestycyjnych wynosi średnio 5-7 lat. W takiej sytuacji nie stosuje się szerzej specjalnych zachęt finansowych, a pomoc publiczna kierowana jest głównie na wzmocnienie działań promocyjnych, edukacyjnych i badawczych oraz na opracowywanie regionalnych programów rozwoju tej technologii, zwłaszcza w sektorze publicznym. Publiczna pomoc finansowa przeznaczana jest w tej chwili przede wszystkim na wsparcie rozwoju innych energii odnawialnych, w tym głównie słonecznej i wiatrowej. Niektóre stany i samorządy lokalne obejmują nią również systemy GPC. Szczegółowe informacje o zakresie i formach zachęt finansowych wspierających rozwój energii odnawialnych można znaleźć w internetowej bazie danych DSIRE 9, prowadzonej przez DOE 10. Instytucje i organizacje związane z rynkiem GPC Ponad pół wieku rozwoju technologii GPC w USA to czas wystarczający, aby rynek okrzepł i dobrze się zorganizował. O jego rozwój wspólnie dbają instytucje państwowe, w tym głównie EPA i DOE, organizacje branżowe producentów i instalatorów GPC (np. GHPC, IGSHPA i inne) oraz ośrodki naukowo-badawcze. Zadania i rola poszczególnych instytucji są jasno określone, a wymiana informacji i współpraca są dobrze rozwinięte. Instytucją koordynującą współpracę poszczególnych partnerów rynku GPC jest ogólnokrajowa organizacja non-profit Geothermal Heat Pump Consortium (GHPC) z siedzibą w Waszyngtonie, powołana do życia w 1994 r. Podsumowanie USA to kraj, który w dziedzinie wykorzystania geotermii niskiej entalpii przy pomocy pomp ciepła ma niewątpliwie największe doświadczenie i osiągnięcia. USA wyprzedzają kraje europejskie nie tylko w liczbie zainstalowanych GPC, ale także w dużo lepszej w organizacji tego rynku usług. Ustabilizowany od wielu lat wzrost tego rynku jest możliwy dzięki następującym uwarunkowaniom: przyjęcie i konsekwentne realizowanie narodowego programu rozwoju geotermii niskotemperaturowej; pozytywny obraz technologii GPC w społeczeństwie jako czystego i oszczędnego źródła energii cieplnej, potwierdzony wieloletnimi obserwacjami ich funkcjonowania; wysoki poziom techniczny urządzeń i profesjonalizm instalatorów, potwierdzony systemem certyfikatów; bardzo rozbudowany i łatwo dostępny dla wszystkich zainteresowanych system informacji w Internecie o technologii i możliwościach jej zastosowania; dobra i skoordynowana współpraca wielu różnych instytucji zajmujących się wykorzystaniem geotermii niskotemperaturowej. Poziom rozwoju technologii GPC w USA jest już tak wysoki, że dla rozwoju tego rynku energii odnawialnych nie są potrzebne specjalne zachęty finansowe. 9 DSIRE - Database of State Incentives for Renewable Energy 10 DOE - U.S. Departament of Energy 18

20 2.4 Geotermia niskiej entalpii w Unii Europejskiej Polska, będąc członkiem Unii Europejskiej, dostosowuje swoje prawo i strategie rozwojowe do standardów i polityki wspólnotowej. Sytuacja ta sprawia, że analizując stan aktualny i możliwości rozwoju GNE w naszym kraju, nie możemy pominąć polityki europejskiej w tym zakresie, ani też bogatych doświadczeń niektórych krajów. Charakterystyka ogólna Mimo że odzysk niskotemperaturowego ciepła ziemi przy pomocy pomp ciepła zaczął się w Europie już na początku lat 80-tych XX wieku, to jednak dopiero od połowy lat 90-tych można mówić o trwałym i szybkim rozwoju tej technologii. W ostatnich 10 latach wzrost rynku europejskiego w dziedzinie wykorzystania GNE był oceniany na około 10% rocznie. W roku 2004 przekroczył już 20% i przewiduje się cały czas tendencję wzrostową tego wskaźnika. Kraje europejskie, po długim okresie stagnacji, szybko nadrabiają opóźnienie w tej dziedzinie w stosunku do USA. Rozwój GNE i ogólnie całej geotermii, jest elementem szerszych działań podejmowanych na szczeblu Unii Europejskiej i poszczególnych jej członków, które mają na celu stopniowe zwiększanie udziału odnawialnych źródeł energii w ogólnym zużyciu energii. Należy jednak zaznaczyć, że w przyjętej strategii rozwoju OZE w Unii Europejskiej, udział geotermii w pokryciu zapotrzebowania na energię cieplną jest i pozostanie marginalny (tab. 2). Aktualnie obserwowane tendencje wskazują, że przynajmniej do 2020 r. wzrost wykorzystania ciepła geotermalnego będzie następował głównie dzięki dynamicznie rozwijającemu się rynkowi GPC. Obecny stan rozwoju rynku GPC w poszczególnych krajach europejskich można ocenić na podstawie liczby i mocy zainstalowanych urządzeń, przedstawionych w tabeli nr 4 i na rysunku nr 3. Mimo, że w zestawieniu nie uwzględniono urządzeń o małej mocy (materiały źródłowe nie podają jakiej), podane wartości dobrze i wiarygodnie prezentują udział i znaczenie poszczególnych krajów w europejskim rynku GNE. Tab. 4 Liczba i moc zainstalowanych geotermalnych pomp ciepła w latach w krajach Unii Europejskiej i w Szwajcarii (źródło: Geothermal barometer, EurObserv ER XII/2005) Wzrost Kraj Liczba GPC Moc [MWth] Liczba GPC Moc [MWth] Liczby [%] Mocy [% MWth] Szwecja , ,0 26,9 27,4 Niemcy , ,6 24,5 24,6 Francja , ,5 30,6 30,6 Austria , ,5 15,9 15,9 Finlandia , ,0 10,7 10,7 Polska , ,6 0 0,0 Dania , ,4 0 0,0 Włochy , ,0 0 0,0 Belgia , ,0 0 0,0 Czechy , ,0 28,6 30,6 19

Geotermia niskotemperaturowa w Polsce i na świecie

Geotermia niskotemperaturowa w Polsce i na świecie Geotermia niskotemperaturowa w Polsce i na świecie STAN AKTUALNY I PERSPEKTYWY ROZWOJU Uwarunkowania techniczne, środowiskowe i ekonomiczne Jacek Kapuściński Andrzej Rodzoch Warszawa 2010 Wykonano na zamówienie

Bardziej szczegółowo

POMPY CIEPŁA Analiza rynku Wykres 1

POMPY CIEPŁA Analiza rynku Wykres 1 POMPY CIEPŁA Analiza rynku W Polsce dominującą rolę w produkcji energii elektrycznej odgrywa węgiel ( jego udział w globalnej wielkości mocy zainstalowanej w naszym kraju w 2005 roku wynosił 95%). Struktura

Bardziej szczegółowo

UWARUNKOWANIA PRAWNE ROZWOJU BIOGAZU

UWARUNKOWANIA PRAWNE ROZWOJU BIOGAZU UWARUNKOWANIA PRAWNE ROZWOJU BIOGAZU Według przepisów prawa UE i Polski inż. Bartłomiej Asztemborski basztemborski@kape.gov.pl dr inż. Ryszard Wnuk Zmień odpady na zysk - Biogazownia w Twojej gminie Rozwój

Bardziej szczegółowo

Rynek ciepła z OZE w Polsce źródła rozproszone: stan i tendencje rozwojowe

Rynek ciepła z OZE w Polsce źródła rozproszone: stan i tendencje rozwojowe Rynek ciepła z OZE w Polsce źródła rozproszone: stan i tendencje rozwojowe Janusz Starościk PREZES ZARZĄDU SPIUG 69 Spotkanie Forum EEŚ Warszawa, NFOŚiGW 28 stycznia 2015 Rynek ciepła ze źródeł odnawialnych

Bardziej szczegółowo

Czym w ogóle jest energia geotermalna?

Czym w ogóle jest energia geotermalna? Energia geotermalna Czym w ogóle jest energia geotermalna? Ogólnie jest to energia zakumulowana w gruntach, skałach i płynach wypełniających pory i szczeliny skalne. Energia ta biorąc pod uwagę okres istnienia

Bardziej szczegółowo

Możliwości współpracy niemiecko polskiej w sektorze geotermii

Możliwości współpracy niemiecko polskiej w sektorze geotermii Możliwości współpracy niemiecko polskiej w sektorze geotermii Dr hab. inż. Beata Kępińska, prof. IGSMiE PAN Polskie Stowarzyszenie Geotermiczne, prezes Zarządu Instytut Gospodarki Surowcami Mineralnymi

Bardziej szczegółowo

Analiza rynku pomp ciepła

Analiza rynku pomp ciepła Analiza rynku pomp ciepła Autor: Paweł Lachman - prezes Zarządu, Polska Organizacja Rozwoju Technologii Pomp Ciepła ("Czysta Energia" - 11/2014) W ostatnim czasie zauważalny jest rozwój rynku pomp ciepła,

Bardziej szczegółowo

Maria Dreger Konfederacja Budownictwa i Nieruchomości

Maria Dreger Konfederacja Budownictwa i Nieruchomości Efektywność w budownictwie czyli Wykorzystać szansę Maria Dreger Konfederacja Budownictwa i Nieruchomości maria.dreger@rockwool.pl Rezerwy są wszędzie, ale uwaga na budynki - ponad 5 mln obiektów zużywających

Bardziej szczegółowo

Pompy ciepła 25.3.2014

Pompy ciepła 25.3.2014 Katedra Klimatyzacji i Transportu Chłodniczego prof. dr hab. inż. Bogusław Zakrzewski Wykład 6: Pompy ciepła 25.3.2014 1 Pompy ciepła / chłodziarki Obieg termodynamiczny lewobieżny Pompa ciepła odwracalnie

Bardziej szczegółowo

Ciepło z OZE źródła rozproszone: stan i tendencje rozwojowe w Polsce

Ciepło z OZE źródła rozproszone: stan i tendencje rozwojowe w Polsce Ciepło z OZE źródła rozproszone: stan i tendencje rozwojowe w Polsce Janusz Starościk PREZES ZARZĄDU SPIUG Konferencja: Ciepło ze źródeł odnawialnych - stan obecny i perspektywy rozwoju, Warszawa, Ministerstwo

Bardziej szczegółowo

Andrzej Curkowski Instytut Energetyki Odnawialnej

Andrzej Curkowski Instytut Energetyki Odnawialnej Regionalny warsztat szkoleniowo-informacyjny w ramach projektu Biogazownia-przemyślany wybór Preferencje inwestorów i aktualny rynek realizowanych projektów inwestycyjnych w Polsce Andrzej Curkowski Instytut

Bardziej szczegółowo

Rynek kolektorów słonecznych w Polsce i UE.

Rynek kolektorów słonecznych w Polsce i UE. Rynek kolektorów słonecznych w Polsce i UE. Rynek kolektorów słonecznych w Polsce i UE. Zielone ciepło Instytut Energetyki Odnawialnej (IEO) od kilku lat prowadzi rejestr sprzedaży kolektorów słonecznych

Bardziej szczegółowo

Czy ogrzeje nas ciepło z ziemi?

Czy ogrzeje nas ciepło z ziemi? Bezpieczeństwo energetyczne regionu potrzeby, wyzwania, problemy Czy ogrzeje nas ciepło z ziemi? dr inż. Michał POMORSKI Wrocław, dn. 18.02.2013 r. Plan wystąpienia 1. Wprowadzenie 2. Geotermia głęboka

Bardziej szczegółowo

ELEKTROMOBILNOŚĆ WPROWADZENIE. Michał Kaczmarczyk, GLOBEnergia Zakopane, 26.06.2014

ELEKTROMOBILNOŚĆ WPROWADZENIE. Michał Kaczmarczyk, GLOBEnergia Zakopane, 26.06.2014 ELEKTROMOBILNOŚĆ WPROWADZENIE Michał Kaczmarczyk, GLOBEnergia Zakopane, 26.06.2014 DLACZEGO POTRZEBNA JEST DYSKUSJA? wyczerpywanie się stosowanych dotychczas źródeł energii problem ekologiczny (efekt cieplarniany)

Bardziej szczegółowo

Europejski system szkoleń i certyfikacji instalatorów pomp ciepła

Europejski system szkoleń i certyfikacji instalatorów pomp ciepła EUCERT Europejski system szkoleń i certyfikacji instalatorów pomp ciepła Przygotował:Sebastian Kaletka i Paweł Lachman PORT PC 0 PORT PC Stowarzyszenie istnieje od stycznia 2011 (wcześniejsze działania

Bardziej szczegółowo

Zapotrzebowanie krajowego sektora energetycznego na surowce energetyczne stan obecny i perspektywy do 2050 r.

Zapotrzebowanie krajowego sektora energetycznego na surowce energetyczne stan obecny i perspektywy do 2050 r. Instytut Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią Polskiej Akademii Nauk Zapotrzebowanie krajowego sektora energetycznego na surowce energetyczne stan obecny i perspektywy do 2050 r. Ogólnopolska Konferencja

Bardziej szczegółowo

Wybrane aspekty rozwoju współczesnego rynku ciepła

Wybrane aspekty rozwoju współczesnego rynku ciepła Wybrane aspekty rozwoju współczesnego rynku ciepła Bożena Ewa Matusiak UŁ REC 2013 2013-11-24 REC 2013 Nałęczów 1 Agenda 1 2 3 Wprowadzenie Model prosumenta i model ESCO Ciepło rozproszone a budownictwo

Bardziej szczegółowo

Eltis+najważniejszy portal internetowy dotyczący mobilności w Europie

Eltis+najważniejszy portal internetowy dotyczący mobilności w Europie Współorganizator Warszawa, 28 maja 2012 Polityka klimatyczna a zrównoważony transport w miastach Andrzej Rajkiewicz, Edmund Wach Eltis+najważniejszy portal internetowy dotyczący mobilności w Europie Podstawy

Bardziej szczegółowo

- stosunek kosztów eksploatacji (Coraz droższe paliwa kopalne/ coraz tańsze pompy ciepła)

- stosunek kosztów eksploatacji (Coraz droższe paliwa kopalne/ coraz tańsze pompy ciepła) Czy pod względem ekonomicznym uzasadnione jest stosowanie w systemach grzewczych w Polsce sprężarkowej pompy ciepła w systemie monowalentnym czy biwalentnym? Andrzej Domian, Michał Zakrzewski Pompy ciepła,

Bardziej szczegółowo

Scenariusz zaopatrzenia Polski w czyste nośniki energii w perspektywie długookresowej

Scenariusz zaopatrzenia Polski w czyste nośniki energii w perspektywie długookresowej Scenariusz zaopatrzenia Polski w czyste nośniki energii w perspektywie długookresowej Wprowadzenie i prezentacja wyników do dalszej dyskusji Grzegorz Wiśniewski Instytut Energetyki Odnawialnej (EC BREC

Bardziej szczegółowo

gospodarki energetycznej...114 5.4. Cele polityki energetycznej Polski...120 5.5. Działania wspierające rozwój energetyki odnawialnej w Polsce...

gospodarki energetycznej...114 5.4. Cele polityki energetycznej Polski...120 5.5. Działania wspierające rozwój energetyki odnawialnej w Polsce... SPIS TREŚCI Wstęp... 11 1. Polityka energetyczna Polski w dziedzinie odnawialnych źródeł energii... 15 2. Sytuacja energetyczna świata i Polski u progu XXI wieku... 27 2.1. Wstęp...27 2.2. Energia konwencjonalna

Bardziej szczegółowo

Gdzie zaczyna się OZE Energia odnawialna w rybactwie

Gdzie zaczyna się OZE Energia odnawialna w rybactwie Gdzie zaczyna się OZE Energia odnawialna w rybactwie Energia odnawialna uzyskiwana jest z naturalnych, powtarzających się procesów przyrodniczych Definicja rekomendowaną przez Międzynarodową Agencję Energetyczną

Bardziej szczegółowo

Elżbieta Ciepucha kierownik Obserwatorium Rynku Pracy dla Edukacji w ŁCDNiKP

Elżbieta Ciepucha kierownik Obserwatorium Rynku Pracy dla Edukacji w ŁCDNiKP Elżbieta Ciepucha kierownik Obserwatorium Rynku Pracy dla Edukacji w ŁCDNiKP Zmiany w edukacji w kontekście perspektyw rozwoju sektora odnawialnych źródeł energii na przykładzie wyników badań Obserwatorium

Bardziej szczegółowo

PROJEKT TRANS-SOLAR. Prezentacja stanu obecnego rynku instalacji kolektorów słonecznych w Polsce

PROJEKT TRANS-SOLAR. Prezentacja stanu obecnego rynku instalacji kolektorów słonecznych w Polsce Prezentacja stanu obecnego rynku instalacji kolektorów słonecznych w Polsce mgr inż. Paweł Choromański Krajowa Agencja Poszanowania Energii S.A. Projekt TRANS-SOLAR - Wymiana doświadczeń dla rozwoju wykorzystania

Bardziej szczegółowo

Inteligentna Energia Program dla Europy

Inteligentna Energia Program dla Europy Inteligentna Energia Program dla Europy informacje ogólne, priorytety. Antonina Kaniszewska Program ramowy na rzecz konkurencyjności i innowacji (2007-2013) Competitiveness and Innovation framework Programme

Bardziej szczegółowo

Rynek ciepła ze źródeł odnawialnych w Polsce stan i tendencje rozwojowe

Rynek ciepła ze źródeł odnawialnych w Polsce stan i tendencje rozwojowe Rynek ciepła ze źródeł odnawialnych w Polsce stan i tendencje rozwojowe Janusz Starościk PREZES ZARZĄDU SPIUG Konferencja AHK, Warszawa 10 czerwca 2014 Rynek ciepła ze źródeł odnawialnych w Polsce Źródło:

Bardziej szczegółowo

CERTYFIKOWANIE INSTALATORÓW OZE. Stefan Wójtowicz Instytut Elektrotechniki

CERTYFIKOWANIE INSTALATORÓW OZE. Stefan Wójtowicz Instytut Elektrotechniki CERTYFIKOWANIE INSTALATORÓW OZE Instytut Elektrotechniki Nieodnawialne nośniki energii Węgiel Uran Ropa Gaz Zalety Duża gęstość mocy Dostępność Niski koszt Dyspozycyjność Opanowana technologia Wady Skażenie

Bardziej szczegółowo

Komfort Int. Rynek energii odnawialnej w Polsce i jego prespektywy w latach 2015-2020

Komfort Int. Rynek energii odnawialnej w Polsce i jego prespektywy w latach 2015-2020 Rynek energii odnawialnej w Polsce i jego prespektywy w latach 2015-2020 Konferencja FORUM WYKONAWCY Janusz Starościk - KOMFORT INTERNATIONAL/SPIUG, Wrocław, 21 kwiecień 2015 13/04/2015 Internal Komfort

Bardziej szczegółowo

ELEKTROENERGETYKA W POLSCE 2011 WYNIKI WYZWANIA ZIELONA GÓRA 18 LISTOPADA 2011. wybrane z uwarunkowań zewnętrznych i wewnętrznych!

ELEKTROENERGETYKA W POLSCE 2011 WYNIKI WYZWANIA ZIELONA GÓRA 18 LISTOPADA 2011. wybrane z uwarunkowań zewnętrznych i wewnętrznych! ELEKTROENERGETYKA W POLSCE 2011 WYNIKI WYZWANIA ZIELONA GÓRA 18 LISTOPADA 2011 wybrane z uwarunkowań zewnętrznych i wewnętrznych! ELAEKTROENERGETYKA UE W POLSCE sytuację elektroenergetyki w Polsce wyznaczają

Bardziej szczegółowo

Najlepsza Sezonowa efektywność

Najlepsza Sezonowa efektywność Powietrzna pompa ciepła DHP-AQ jest źródłem największych oszczędności. Wyniki testów powietrznych pomp ciepła, opublikowanych przez Szwedzką Agencję Energii Wrzesień 2011. Najlepsza Sezonowa efektywność

Bardziej szczegółowo

Polish non-paper on the EU strategy for heating and cooling

Polish non-paper on the EU strategy for heating and cooling Polish non-paper on the EU strategy for heating and cooling Jednym z głównych celów każdego państwa jest zapewnienie swoim obywatelom komfortu cieplnego 1. Aby móc to uczynić w warunkach geograficznych

Bardziej szczegółowo

Innowacyjne technologie a energetyka rozproszona.

Innowacyjne technologie a energetyka rozproszona. Innowacyjne technologie a energetyka rozproszona. - omówienie wpływu nowych technologii energetycznych na środowisko i na bezpieczeństwo energetyczne gminy. Mgr inż. Artur Pawelec Seminarium w Suchej Beskidzkiej

Bardziej szczegółowo

WPŁYW PRODUKCJI ENERGII ELEKTRYCZNEJ W ŹRÓDŁACH OPALANYCH WĘGLEM BRUNATNYM NA STABILIZACJĘ CENY ENERGII DLA ODBIORCÓW KOŃCOWYCH

WPŁYW PRODUKCJI ENERGII ELEKTRYCZNEJ W ŹRÓDŁACH OPALANYCH WĘGLEM BRUNATNYM NA STABILIZACJĘ CENY ENERGII DLA ODBIORCÓW KOŃCOWYCH Górnictwo i Geoinżynieria Rok 35 Zeszyt 3 2011 Andrzej Patrycy* WPŁYW PRODUKCJI ENERGII ELEKTRYCZNEJ W ŹRÓDŁACH OPALANYCH WĘGLEM BRUNATNYM NA STABILIZACJĘ CENY ENERGII DLA ODBIORCÓW KOŃCOWYCH 1. Węgiel

Bardziej szczegółowo

Kursy: 12 grup z zakresu:

Kursy: 12 grup z zakresu: SCHEMAT REALIZACJI USŁUG W RAMACH PROJEKTU EKO-TRENDY Kursy: 12 grup z zakresu: Szkolenia Instalator kolektorów słonecznych - 2 edycje szkoleń - 1 h/gr. 2. Szkolenia Nowoczesne trendy ekologiczne w budownictwie

Bardziej szczegółowo

POLSKI SYSTEM WSPRACIA OZE

POLSKI SYSTEM WSPRACIA OZE POLSKI SYSTEM WSPRACIA OZE MARLENA BALLAK DOKTORANTKA NA WYDZIALE PRAWA I ADMINISTRACJI UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO SZCZECIN, 28 MARCA 2014 ROK SYSTEM WSPARCIA OZE W OBECNYCH REGULACJACH ODNAWIALNE ŹRÓDŁA

Bardziej szczegółowo

Odnawialne Źródła Energii (OZE)

Odnawialne Źródła Energii (OZE) Odnawialne Źródła Energii (OZE) Kamil Łapioski Specjalista energetyczny Powiślaoskiej Regionalnej Agencji Zarządzania Energią Kwidzyn 2011 1 Według prognoz światowe zasoby energii wystarczą na: lat 2 Energie

Bardziej szczegółowo

Polska Organizacja Rozwoju Technologii Pomp Ciepła

Polska Organizacja Rozwoju Technologii Pomp Ciepła Polska Organizacja Rozwoju Technologii Pomp Ciepła Europejski Certyfikowany Instalator Pomp Ciepła EUCERT Europejski system szkoleń i certyfikacji instalatorów pomp ciepła Prowadzący: Artur Karczmarczyk

Bardziej szczegółowo

Polityka zrównoważonego rozwoju energetycznego w gminach. Edmund Wach Bałtycka Agencja Poszanowania Energii S.A.

Polityka zrównoważonego rozwoju energetycznego w gminach. Edmund Wach Bałtycka Agencja Poszanowania Energii S.A. Polityka zrównoważonego rozwoju energetycznego w gminach Toruń, 22 kwietnia 2008 Edmund Wach Bałtycka Agencja Poszanowania Energii S.A. Zrównoważona polityka energetyczna Długotrwały rozwój przy utrzymaniu

Bardziej szczegółowo

Trendy w robotyzacji przemysłu w Polsce i na świecie.

Trendy w robotyzacji przemysłu w Polsce i na świecie. Trendy w robotyzacji przemysłu w Polsce i na świecie. Potrzeby rozwojowe światowego przemysłu powodują, że globalny popyt na roboty przemysłowe odznacza się tendencją wzrostową. W związku z tym, dynamiczny

Bardziej szczegółowo

Wienkra: Hydro Kit - Moduł centralnego ogrzewania i ciepłej wody użytkowej dla systemów MULTI V

Wienkra: Hydro Kit - Moduł centralnego ogrzewania i ciepłej wody użytkowej dla systemów MULTI V Wienkra: Hydro Kit - Moduł centralnego ogrzewania i ciepłej wody użytkowej dla systemów MULTI V Hydro Kit LG jest elementem kompleksowych rozwiązań w zakresie klimatyzacji, wentylacji i ogrzewania, który

Bardziej szczegółowo

Zasada działania jest podobna do pracy lodówki. Z jej wnętrza, wypompowywuje się ciepło i oddaje do otoczenia.

Zasada działania jest podobna do pracy lodówki. Z jej wnętrza, wypompowywuje się ciepło i oddaje do otoczenia. Pompy ciepła Zasada działania pompy ciepła polega na pozyskiwaniu ciepła ze środowiska ( wody, gruntu i powietrza) i przekazywaniu go do odbiorcy jako ciepło grzewcze. Ciepło pobrane z otoczenia sprężane

Bardziej szczegółowo

Potencjał inwestycyjny w polskim sektorze budownictwa energetycznego sięga 30 mld euro

Potencjał inwestycyjny w polskim sektorze budownictwa energetycznego sięga 30 mld euro Kwiecień 2013 Katarzyna Bednarz Potencjał inwestycyjny w polskim sektorze budownictwa energetycznego sięga 30 mld euro Jedną z najważniejszych cech polskiego sektora energetycznego jest struktura produkcji

Bardziej szczegółowo

Informacja o pracy dyplomowej

Informacja o pracy dyplomowej Informacja o pracy dyplomowej 1. Nazwisko i Imię: Duda Dawid adres e-mail: Duda.Dawid1@wp.pl 2. Kierunek studiów: Mechanika I Budowa Maszyn 3. Rodzaj studiów: inżynierskie 4. Specjalnośd: Systemy, Maszyny

Bardziej szczegółowo

PO CO NAM TA SPALARNIA?

PO CO NAM TA SPALARNIA? PO CO NAM TA SPALARNIA? 1 Obowiązek termicznego zagospodarowania frakcji palnej zawartej w odpadach komunalnych 2 Blok Spalarnia odpadów komunalnych energetyczny opalany paliwem alternatywnym 3 Zmniejszenie

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie OZE na przykładzie Parku Naukowo-Technologicznego Euro-Centrum

Wykorzystanie OZE na przykładzie Parku Naukowo-Technologicznego Euro-Centrum Wykorzystanie OZE na przykładzie Parku Naukowo-Technologicznego Euro-Centrum Co robimy? Koncentrujemy się na rozwoju technologii energooszczędnych oraz poszanowaniu energii w budynkach Szkolimy Badamy

Bardziej szczegółowo

Keep on Track! - nasze działania dla monitorowania realizacji celów wspólnotowych w różnych krajach

Keep on Track! - nasze działania dla monitorowania realizacji celów wspólnotowych w różnych krajach Keep on Track! - nasze działania dla monitorowania realizacji celów wspólnotowych w różnych krajach Anna Pobłocka-Dirakis eclareon Consulting Warszawa, 24 Wrzesień 2014 Strategy Consulting Policy Consulting

Bardziej szczegółowo

POMPY CIEPŁA. Fundacja na rzecz Efektywnego Wykorzystania Energii ul. Wierzbowa 11, 40-169 Katowice www.fewe.pl. Mariusz Bogacki

POMPY CIEPŁA. Fundacja na rzecz Efektywnego Wykorzystania Energii ul. Wierzbowa 11, 40-169 Katowice www.fewe.pl. Mariusz Bogacki POMPY CIEPŁA Fundacja na rzecz Efektywnego Wykorzystania Energii ul. Wierzbowa 11, 40-169 Katowice www.fewe.pl Mariusz Bogacki Co zapewniają pompy ciepła? Ogrzewanie Chłodzenie Ciepła a woda Wzmocnienie

Bardziej szczegółowo

Usytuowanie i regulacje prawne dotyczące biomasy leśnej

Usytuowanie i regulacje prawne dotyczące biomasy leśnej Usytuowanie i regulacje prawne dotyczące biomasy leśnej Wzywania stojące przed polską energetyką w świetle Polityki energetycznej Polski do 2030 roku Wysokie zapotrzebowanie na energię dla rozwijającej

Bardziej szczegółowo

MODERNIZACJA SYSTEMU WENTYLACJI I KLIMATYZACJI W BUDYNKU ISTNIEJĄCYM Z WYKORZYSTANIEM GRUNTOWEGO WYMIENNIKA CIEPŁA

MODERNIZACJA SYSTEMU WENTYLACJI I KLIMATYZACJI W BUDYNKU ISTNIEJĄCYM Z WYKORZYSTANIEM GRUNTOWEGO WYMIENNIKA CIEPŁA MODERNIZACJA SYSTEMU WENTYLACJI I KLIMATYZACJI W BUDYNKU ISTNIEJĄCYM Z WYKORZYSTANIEM GRUNTOWEGO WYMIENNIKA CIEPŁA WSTĘP Rośnie nasza świadomość ekologiczna, coraz bardziej jesteśmy przekonani, że zrównoważony

Bardziej szczegółowo

Analiza zastosowania alternatywnych/odnawialnych źródeł energii

Analiza zastosowania alternatywnych/odnawialnych źródeł energii Analiza zastosowania alternatywnych/odnawialnych źródeł energii Artykuł 6 Dyrektywy KE/91/2002 o charakterystyce energetycznej budynków wprowadza obowiązek promowania przez kraje członkowskie rozwiązań

Bardziej szczegółowo

Opracowanie charakterystyki energetycznej wg nowych wymagań prawnych

Opracowanie charakterystyki energetycznej wg nowych wymagań prawnych Opracowanie charakterystyki energetycznej wg nowych wymagań prawnych - wprowadzenie, najważniejsze zmiany Adam Ujma Wydział Budownictwa Politechnika Częstochowska 10. Dni Oszczędzania Energii Wrocław 21-22.10.2014

Bardziej szczegółowo

WYZWANIA NA RYNKU ENERGII

WYZWANIA NA RYNKU ENERGII BLOK TEMATYCZNY: Zrównoważone finansowanie infrastruktury WYZWANIA NA RYNKU ENERGII Nowe oferty dostawców i zmienione zachowania użytkowników dr Andrzej Cholewa dr Jana Pieriegud Sopot, 26 czerwca 2013

Bardziej szczegółowo

Unijny rynek gazu model a rzeczywistość. Zmiany na europejskich rynkach gazu i strategie największych eksporterów Lidia Puka PISM, 21.06.2012 r.

Unijny rynek gazu model a rzeczywistość. Zmiany na europejskich rynkach gazu i strategie największych eksporterów Lidia Puka PISM, 21.06.2012 r. Unijny rynek gazu model a rzeczywistość Zmiany na europejskich rynkach gazu i strategie największych eksporterów Lidia Puka PISM, 21.06.2012 r. Analiza trendów Wydobycie gazu w UE w 2010 r. Holandia Wielka

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenia w liczbach 2012. Rynek ubezpieczeń w Polsce

Ubezpieczenia w liczbach 2012. Rynek ubezpieczeń w Polsce Ubezpieczenia w liczbach 2012 Rynek ubezpieczeń w Polsce Ubezpieczenia w liczbach 2012 Rynek ubezpieczeń w Polsce Autorem niniejszej broszury jest Polska Izba Ubezpieczeń. Jest ona chroniona prawami autorskimi.

Bardziej szczegółowo

NAUKOMETRYCZNA CHARAKTERYSTYKA POZIOMU BADAŃ NAUKOWYCH PROWADZONYCH W DYSCYPLINIE INŻYNIERIA ŚRODOWISKA

NAUKOMETRYCZNA CHARAKTERYSTYKA POZIOMU BADAŃ NAUKOWYCH PROWADZONYCH W DYSCYPLINIE INŻYNIERIA ŚRODOWISKA NAUKOMETRYCZNA CHARAKTERYSTYKA POZIOMU BADAŃ NAUKOWYCH PROWADZONYCH W DYSCYPLINIE INŻYNIERIA ŚRODOWISKA Lucjan Pawłowski Politechnika Lubelska, Wydział Inżynierii Środowiska, ul. Nadbystrzycka 40B, 20-618

Bardziej szczegółowo

UPRAWY ENERGETYCZNE W CENTRALNEJ I WSCHODNIEJ EUROPIE

UPRAWY ENERGETYCZNE W CENTRALNEJ I WSCHODNIEJ EUROPIE UPRAWY ENERGETYCZNE W CENTRALNEJ I WSCHODNIEJ EUROPIE Bioenergia w krajach Europy Centralnej, uprawy energetyczne. Dr Hanna Bartoszewicz-Burczy, Instytut Energetyki 23 kwietnia 2015 r., SGGW 1. Źródła

Bardziej szczegółowo

Inżynieria Środowiska dyscypliną przyszłości!

Inżynieria Środowiska dyscypliną przyszłości! Warto budować lepszą przyszłość! Czyste środowisko, efektywne systemy energetyczne, komfort życia dr inż. Piotr Ziembicki Instytut Inżynierii Środowiska Uniwersytet Zielonogórski WYZWANIA WSPÓŁCZESNOŚCI

Bardziej szczegółowo

Czas wypełnienia ankiety: 5-10 min.

Czas wypełnienia ankiety: 5-10 min. CIRCE Niniejsza ankieta została opracowana na potrzeby projektu SWIP (Nowe innowacyjne, rozwiązania, elementy i narzędzia dla upowszechnienia energetyki wiatrowej na obszarach miejskich i podmiejskich).

Bardziej szczegółowo

Regulacje dla rozwoju gospodarczego opartego na nowych źródłach energii (gaz, OZE, inteligentne sieci, przesył)

Regulacje dla rozwoju gospodarczego opartego na nowych źródłach energii (gaz, OZE, inteligentne sieci, przesył) Regulacje dla rozwoju gospodarczego opartego na nowych źródłach energii (gaz, OZE, inteligentne sieci, przesył) dr Robert Zajdler Warszawa, 3.10.2013 r. Kierunki zmian regulacyjnych 1. Przemysł energochłonny

Bardziej szczegółowo

ENERGIA W PROGRAMACH OPERACYJNYCH 2007-2013

ENERGIA W PROGRAMACH OPERACYJNYCH 2007-2013 ENERGIA W PROGRAMACH OPERACYJNYCH 2007-2013 Jacek Woźniak Dyrektor Departamentu Polityki Regionalnej UMWM Kraków, 15 maja 2008 r. 2 Programy operacyjne Realizacja wspieranego projektu Poprawa efektywności

Bardziej szczegółowo

Nowe wyzwania stojące przed Polską wobec konkluzji Rady UE 3 x 20%

Nowe wyzwania stojące przed Polską wobec konkluzji Rady UE 3 x 20% Nowe wyzwania stojące przed Polską wobec konkluzji Rady UE 3 x 20% Zbigniew Kamieński Ministerstwo Gospodarki Poznań, 21 listopada 2007 Cele na rok 2020 3 x 20% Oszczędność energii Wzrost wykorzystania

Bardziej szczegółowo

SYSTEMY KLIMATYZACJI BUDYNKÓW ZASILANE ENERGIĄ PROMIENIOWANIA SŁONECZNEGO

SYSTEMY KLIMATYZACJI BUDYNKÓW ZASILANE ENERGIĄ PROMIENIOWANIA SŁONECZNEGO MICHAŁ TURSKI SYSTEMY KLIMATYZACJI BUDYNKÓW ZASILANE ENERGIĄ PROMIENIOWANIA SŁONECZNEGO Promotor: Dr hab. inż. ROBERT SEKRET, Prof. PCz Częstochowa 2010 1 Populacja światowa i zapotrzebowanie na energię

Bardziej szczegółowo

Raport 3 Koncepcja zmian w unijnej polityce energetycznoklimatycznej oraz proponowane kierunki jej modyfikacji wraz z uzasadnieniem i oceną skutków

Raport 3 Koncepcja zmian w unijnej polityce energetycznoklimatycznej oraz proponowane kierunki jej modyfikacji wraz z uzasadnieniem i oceną skutków Projekt: Opracowanie analiz, materiałów merytorycznych i koncepcji działań mających na celu poprawę warunków rozwoju elektroenergetyki polskiej w tym także poprzez modyfikację unijnej polityki energetyczno-klimatycznej

Bardziej szczegółowo

Jak pokonać bariery dla (eko)innowacji w Polsce?

Jak pokonać bariery dla (eko)innowacji w Polsce? Jak pokonać bariery dla (eko)innowacji w Polsce? Maciej Bukowski Instytut Badań Strukturalnych Warszawa, 25.05.2012 Plan Wprowadzenie po co Polsce (eko)innowacje. Pułapka średniego dochodu Nie ma ekoinnowacyjności

Bardziej szczegółowo

Polska liderem budownictwa ekologicznego w Europie środkowo-wschodniej

Polska liderem budownictwa ekologicznego w Europie środkowo-wschodniej Raport Lion s Banku, 13.05.2014 r. Polska liderem budownictwa ekologicznego w Europie środkowo-wschodniej Aż o ponad 30% może wzrosnąć liczba przyznanych certyfikatów ekologicznych w Polsce w 2014 roku.

Bardziej szczegółowo

FORUM CZYSTEJ ENERGII

FORUM CZYSTEJ ENERGII FORUM CZYSTEJ ENERGII POLEKO 27-30 października 2008 Międzynarodowe Targi Poznańskie Szwedzki rynek peletdostępność surowca Magdalena Składanowska Polsko-Szwedzka Izba Gospodarcza www.psig.com.pl O czym

Bardziej szczegółowo

Analiza zastosowania alternatywnych/odnawialnych źródeł energii

Analiza zastosowania alternatywnych/odnawialnych źródeł energii Analiza zastosowania alternatywnych/odnawialnych źródeł energii Artykuł 6 Dyrektywy KE/91/2002 o charakterystyce energetycznej budynków wprowadza obowiązek promowania przez kraje członkowskie rozwiązań

Bardziej szczegółowo

Audytoenerg Maciej Mierzejewski ul. 3 Maja 18, 43-400 Cieszyn. mgr inż. Maciej Mierzejewski, ul. 3 Maja 18, 43-400 Cieszyn

Audytoenerg Maciej Mierzejewski ul. 3 Maja 18, 43-400 Cieszyn. mgr inż. Maciej Mierzejewski, ul. 3 Maja 18, 43-400 Cieszyn Analiza możliwości racjonalnego wykorzystania, wysokoefektywnych systemów alternatywnych zaopatrzenia w energię i ciepło w budynku mieszkalnym jednorodzinnym Mieszkalny Rodzaj budynku jednorodzinny Właściciel/Inwestor

Bardziej szczegółowo

Poniżej przedstawiamy podstawowe informacje na temat działan objętych konkursem i potencjalnych beneficjentów.

Poniżej przedstawiamy podstawowe informacje na temat działan objętych konkursem i potencjalnych beneficjentów. Newsletter Nr 4 wrzesień 2009 REGIONALNY PROGRAM OPERACYJNY DLA WOJEWÓDZTWA POMORSKIEGO NA LATA 2007-2013 Wkrótce rusza konkurs dla działań: 5.4. Rozwój energetyki opartej na źródłach odnawialnych 5.5.

Bardziej szczegółowo

FORUM TERMOMODERNIZACJA 2014 AUDYTY ENERGETYCZNE PRZEDSIĘBIORSTW NOWA KONCEPCJA

FORUM TERMOMODERNIZACJA 2014 AUDYTY ENERGETYCZNE PRZEDSIĘBIORSTW NOWA KONCEPCJA FORUM TERMOMODERNIZACJA 2014 AUDYTY ENERGETYCZNE PRZEDSIĘBIORSTW NOWA KONCEPCJA Dr inż. MACIEJ ROBAKIEWICZ Fundacja Poszanowania Energii Zrzeszenie Audytorów Energetycznych AUDYTY ENERGETYCZNE W POLSCE

Bardziej szczegółowo

Geotermia we Francji i perspektywy w Województwie Świętokrzyskim

Geotermia we Francji i perspektywy w Województwie Świętokrzyskim Geotermia we Francji i perspektywy w Województwie Świętokrzyskim na podstawie materiałów misji branżowej Świętokrzysko-Podkarpackiego Klastra Energetycznego i opracowania PIG Oddział Kielce Stefan Dunin-Wąsowicz

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Demograficznych

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Demograficznych Materiał na konferencję prasową w dniu 23 października 2007 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Demograficznych Notatka informacyjna WYNIKI BADAŃ GUS Informacja o rozmiarach i kierunkach emigracji

Bardziej szczegółowo

Wyzwania Energetyki 2012 CEF

Wyzwania Energetyki 2012 CEF Wyzwania Energetyki 2012 CEF Janusz Piechociński Luty 2012 Nowe narzędzie CEF Dnia 29 czerwca 2011 r. Komisja Europejska przyjęła wniosek dotyczący kolejnych wieloletnich ram finansowych obejmujących lata

Bardziej szczegółowo

ZałoŜenia strategii wykorzystania odnawialnych źródeł energii w województwie opolskim

ZałoŜenia strategii wykorzystania odnawialnych źródeł energii w województwie opolskim ZałoŜenia strategii wykorzystania odnawialnych źródeł energii w województwie opolskim Marian Magdziarz WOJEWÓDZTWO OPOLSKIE Powierzchnia 9.412 km² Ludność - 1.055,7 tys Stolica Opole ok. 130 tys. mieszkańców

Bardziej szczegółowo

Rynek kotłów i urządzeń na biomasę w Polsce. Podsumowanie 2012 roku

Rynek kotłów i urządzeń na biomasę w Polsce. Podsumowanie 2012 roku Rynek kotłów i urządzeń na biomasę w Polsce Podsumowanie 2012 roku Lipiec 2013 Spis treści Wprowadzenie 7 Metodyka badania 8 Rynek kotłów i urządzeń wykorzystujących biomasę w Polsce ocena na rok 2012

Bardziej szczegółowo

Geotermia w Saksonii. 1. Krótki zarys na temat energii geotermalnej w Saksonii

Geotermia w Saksonii. 1. Krótki zarys na temat energii geotermalnej w Saksonii Geotermia w Saksonii 1. Krótki zarys na temat energii geotermalnej w Saksonii Zasoby geotermalne nabierają coraz większego znaczenia pośród energii odnawialnych. Posiadają one również w Saksonii, przy

Bardziej szczegółowo

Wynagrodzenie minimalne w Polsce i w krajach Unii Europejskiej

Wynagrodzenie minimalne w Polsce i w krajach Unii Europejskiej Wynagrodzenie minimalne w Polsce i w krajach Unii Europejskiej Płaca minimalna w krajach unii europejskiej Spośród 28 państw członkowskich Unii Europejskiej 21 krajów posiada regulacje dotyczące wynagrodzenia

Bardziej szczegółowo

OFERTA RAPORTU. Szkolnictwo wyższe analiza porównawcza Polski i wybranych krajów świata. Kraków 2012

OFERTA RAPORTU. Szkolnictwo wyższe analiza porównawcza Polski i wybranych krajów świata. Kraków 2012 Oferta raportu: Szkolnictwo wyższe w Polsce i wybranych krajach analiza porównawcza OFERTA RAPORTU Szkolnictwo wyższe analiza porównawcza Polski i wybranych krajów świata Kraków 2012 1 Oferta raportu:

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Produkcji. Notatka Informacyjna. Efektywność wykorzystania energii w latach 2002-2012

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Produkcji. Notatka Informacyjna. Efektywność wykorzystania energii w latach 2002-2012 Materiał na konferencję prasową w dniu 23 lipca 2014 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Produkcji Notatka Informacyjna Efektywność wykorzystania energii w latach 2002-2012 Efektywność energetyczna

Bardziej szczegółowo

System Certyfikacji OZE

System Certyfikacji OZE System Certyfikacji OZE Mirosław Kaczmarek miroslaw.kaczmarek@ure.gov.pl III FORUM EKOENERGETYCZNE Fundacja Na Rzecz Rozwoju Ekoenergetyki Zielony Feniks Polkowice, 16-17 września 2011 r. PAKIET KLIMATYCZNO

Bardziej szczegółowo

Energetyka OZE/URE w strategii Unii Europejskiej: w kierunku promocji odnawialnych źródeł energii w Europie

Energetyka OZE/URE w strategii Unii Europejskiej: w kierunku promocji odnawialnych źródeł energii w Europie Energetyka OZE/URE w strategii Unii Europejskiej: w kierunku promocji odnawialnych źródeł energii w Europie 30/03/2011 Natalia Matyba PLAN PREZENTACJI I. Strategia Europa 2020 nowe kierunki działao Unii

Bardziej szczegółowo

Szanse rozwoju energetyki geotermalnej w Polsce na przykładzie Geotermii Podhalańskiej Zakopane, sierpień 2013

Szanse rozwoju energetyki geotermalnej w Polsce na przykładzie Geotermii Podhalańskiej Zakopane, sierpień 2013 Szanse rozwoju energetyki geotermalnej w Polsce na przykładzie Geotermii Podhalańskiej Zakopane, sierpień 2013 Czesław Ślimak Przedsiębiorstwo Energetyki Cieplnej Geotermia Podhalańska S.A. jest największym

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie ciepła odpadowego dla redukcji zużycia energii i emisji 6.07.09 1

Wykorzystanie ciepła odpadowego dla redukcji zużycia energii i emisji 6.07.09 1 Wykorzystanie ciepła odpadowego dla redukcji zużycia energii i emisji 6.07.09 1 Teza ciepło niskotemperaturowe można skutecznie przetwarzać na energię elektryczną; można w tym celu wykorzystywać ciepło

Bardziej szczegółowo

Pompy ciepła - układy hybrydowe

Pompy ciepła - układy hybrydowe Pompy ciepła - układy hybrydowe dr hab. inż. Brunon J. Grochal, prof. IMP PAN / prof. WSG Bydgoszczy Instytut Maszyn Przepływowych PAN Prezes Polskiego Stowarzyszenia Pomp Ciepła mgr inż. Tomasz Mania

Bardziej szczegółowo

System Zarządzania Energią

System Zarządzania Energią System Zarządzania Energią Seminarium w ramach Forum ISO 14000 24.03.2011, Warszawa Andrzej Ociepa Główny Specjalista Ekoekspert, Warszawa, Stowarzyszenie Polskie Forum ISO 14000 Definicja systemu zarządzania

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie biomasy stałej w Europie

Wykorzystanie biomasy stałej w Europie Wykorzystanie biomasy stałej w Europie Rafał Pudełko POLSKIE Wykorzystanie biomasy stałej w Europie PLAN PREZENTACJI: Aktualne dane statystyczne Pierwsze pomysły dot. energetycznego wykorzystania biomasy

Bardziej szczegółowo

System Zarządzania Energią według wymagań normy ISO 50001

System Zarządzania Energią według wymagań normy ISO 50001 System Zarządzania Energią według wymagań normy ISO 50001 Informacje ogólne ISO 50001 to standard umożliwiający ustanowienie systemu i procesów niezbędnych do osiągnięcia poprawy efektywności energetycznej.

Bardziej szczegółowo

Sytuacja zawodowa osób z wyższym wykształceniem w Polsce i w krajach Unii Europejskiej w 2012 r.

Sytuacja zawodowa osób z wyższym wykształceniem w Polsce i w krajach Unii Europejskiej w 2012 r. 1 Urz d Statystyczny w Gda sku W Polsce w 2012 r. udział osób w wieku 30-34 lata posiadających wykształcenie wyższe w ogólnej liczbie ludności w tym wieku (aktywni zawodowo + bierni zawodowo) wyniósł 39,1%

Bardziej szczegółowo

Ciepło z odnawialnych źródeł energii w ujęciu statystycznym sposób zbierania informacji oraz najnowsze dane

Ciepło z odnawialnych źródeł energii w ujęciu statystycznym sposób zbierania informacji oraz najnowsze dane DEPARTAMENT PRODUKCJI Ciepło z odnawialnych źródeł energii w ujęciu statystycznym sposób zbierania informacji oraz najnowsze dane Ciepło ze źródeł odnawialnych stan obecny i perspektywy rozwoju Konferencja

Bardziej szczegółowo

Ciepło z lokalnych źródeł gazowych

Ciepło z lokalnych źródeł gazowych Ciepło z lokalnych źródeł gazowych Ciepło z lokalnych źródeł gazowych Kotłownie gazowe to alternatywne rozwiązanie dla Klientów, którzy nie mają możliwości przyłączenia się do miejskiej sieci ciepłowniczej.

Bardziej szczegółowo

Czy rewolucja energetyczna nadejdzie także do Polski?

Czy rewolucja energetyczna nadejdzie także do Polski? Czy rewolucja energetyczna nadejdzie także do Polski? W najbliższych dniach sejm zadecyduje o przyszłości energetyki odnawialnej w Polsce. Poparcie dla rozwoju tych technologii wyraża aż trzy czwarte społeczeństwa.

Bardziej szczegółowo

PROF. DR HAB. INŻ. ANTONI TAJDUŚ

PROF. DR HAB. INŻ. ANTONI TAJDUŚ PROF. DR HAB. INŻ. ANTONI TAJDUŚ Kraje dynamicznie rozwijające produkcję kraje Azji Południowo-wschodniej : Chiny, Indonezja, Indie, Wietnam,. Kraje o niewielkim wzroście i o stabilnej produkcji USA, RPA,

Bardziej szczegółowo

Realizacja Ustawy o efektywności energetycznej

Realizacja Ustawy o efektywności energetycznej Realizacja Ustawy o efektywności energetycznej RYSZARD FRANCUZ VIII KONFERENCJA ENERGETYKA PRZYGRANICZA POLSKI I NIEMIEC DOŚWIADCZENIA I PERSPEKTYWY Sulechów, 18 listopada 2011 r. 1 I. Geneza ustawy o

Bardziej szczegółowo

Programy wsparcia i finansowanie instalacji OZE w Polsce, w aspekcie nowej ustawy OZE mgr Joanna Kawa

Programy wsparcia i finansowanie instalacji OZE w Polsce, w aspekcie nowej ustawy OZE mgr Joanna Kawa Programy wsparcia i finansowanie instalacji OZE w Polsce, w aspekcie nowej ustawy OZE mgr Joanna Kawa Programy wsparcia i finansowanie instalacji odnawialnych źródeł energii w Polsce, w aspekcie nowej

Bardziej szczegółowo

WNIOSEK O PORTFOLIO: Analiza i poprawa efektywności energetycznej na przykładzie obiektu sektora publicznego (jsp)

WNIOSEK O PORTFOLIO: Analiza i poprawa efektywności energetycznej na przykładzie obiektu sektora publicznego (jsp) WNIOSEK O PORTFOLIO: Analiza i poprawa efektywności energetycznej na przykładzie obiektu sektora publicznego (jsp) Autorzy: Andrzej Bień, Konrad Kułakowski, Edmund Ciesielka Opis merytoryczny a. Cel naukowy:

Bardziej szczegółowo

PERSPEKTYWY WYKORZYSTANIA GAZU ZIEMNEGO DO PRODUKCJI ENERGII ELEKTRYCZNEJ W POLSCE

PERSPEKTYWY WYKORZYSTANIA GAZU ZIEMNEGO DO PRODUKCJI ENERGII ELEKTRYCZNEJ W POLSCE PERSPEKTYWY WYKORZYSTANIA GAZU ZIEMNEGO DO PRODUKCJI ENERGII ELEKTRYCZNEJ W POLSCE Paweł Bućko Konferencja Rynek Gazu 2015, Nałęczów, 22-24 czerwca 2015 r. Plan prezentacji KATEDRA ELEKTROENERGETYKI Stan

Bardziej szczegółowo

Polska Organizacja Rozwoju Technologii Pomp Ciepła. Partnerzy Medialni Konferencji PORTPC Wiedza daje przewagę

Polska Organizacja Rozwoju Technologii Pomp Ciepła. Partnerzy Medialni Konferencji PORTPC Wiedza daje przewagę Polska Organizacja Rozwoju Technologii Pomp Ciepła Partnerzy Medialni Konferencji PORTPC Wiedza daje przewagę Poznań, 9 kwietnia 2014 Polska Organizacja Rozwoju Technologii Pomp Ciepła EUCERT Europejski

Bardziej szczegółowo

W drodze do efektywnego wykorzystania energii w budynkach użyteczności publicznej i przedsiębiorstwach

W drodze do efektywnego wykorzystania energii w budynkach użyteczności publicznej i przedsiębiorstwach 1 W drodze do efektywnego wykorzystania energii w budynkach użyteczności publicznej i przedsiębiorstwach dr Mieczysław Ciurla Dyrektor Wydziału Gospodarki Wrocław, 21 maja 2012 roku Regionalny Program

Bardziej szczegółowo

Ustawa z dnia 20 lutego 2015 r. o odnawialnych źródłach energii. Janusz Pilitowski, Departament Energii Odnawialnej

Ustawa z dnia 20 lutego 2015 r. o odnawialnych źródłach energii. Janusz Pilitowski, Departament Energii Odnawialnej Ustawa z dnia 20 lutego 2015 r. o odnawialnych źródłach energii Janusz Pilitowski, Departament Energii Odnawialnej Marzec 2015 2 Ustawa OZE Cel uchwalenia ustawy o odnawialnych źródłach energii 1. Celem

Bardziej szczegółowo

PRIORYTETY ENERGETYCZNE W PROGRAMIE OPERACYJNYM INFRASTRUKTURA I ŚRODOWISKO

PRIORYTETY ENERGETYCZNE W PROGRAMIE OPERACYJNYM INFRASTRUKTURA I ŚRODOWISKO PRIORYTETY ENERGETYCZNE W PROGRAMIE OPERACYJNYM INFRASTRUKTURA I ŚRODOWISKO Strategia Działania dotyczące energetyki są zgodne z załoŝeniami odnowionej Strategii Lizbońskiej UE i Narodowej Strategii Spójności

Bardziej szczegółowo