Małe i średnie przedsiębiorstwa w gospodarce regionu na przykładzie województwa podkarpackiego

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Małe i średnie przedsiębiorstwa w gospodarce regionu na przykładzie województwa podkarpackiego"

Transkrypt

1 362 Beata Onak-Szczepanik Mgr inŝ. Beata Onak-Szczepanik Katedra Teorii Ekonomii i Stosunków Międzynarodowych Uniwersytet Rzeszowski Małe i średnie przedsiębiorstwa w gospodarce regionu na przykładzie województwa podkarpackiego Wprowadzenie Zmiany systemowe i strukturalne polskiej gospodarki zapoczątkowane na przełomie lat 80. i 90. XX wieku doprowadziły do niezwykle dynamicznego rozwoju sektora małych i średnich przedsiębiorstw. Sektor ten spełnia bardzo waŝne funkcje, wpływając zarówno na sferę gospodarczą, jak i społeczną kraju. Biorąc pod uwagę dotychczasowe osiągnięcia małej i średniej przedsiębiorczości oraz dalsze perspektywy jej rozwoju stanowi ona praktycznie jedyną szansę zwiększenia zatrudnienia, eksportu oraz skutecznego konkurowania polskiej gospodarki na rynku europejskim, a w obliczu globalizacji na rynkach światowych [Matejuk 2003, s. 235]. Małym i średnim przedsiębiorstwom przypisuje się coraz większą rolę w procesie rozwoju współpracy transgranicznej. Jednocześnie lokalny charakter małych i średnich przedsiębiorstw powoduje, Ŝe istnieje ścisła zaleŝność między ich rozwojem a rozwojem regionalnym. Przedsiębiorcy, angaŝując w znacznym stopniu swoje kapitały, lokują na ogół firmy w miejscu zamieszkania, starają się wykorzystywać miejscowe zasoby, a miejscowy rynek jest dla nich głównym miejscem działania. Zakres i intensywność tego procesu jest warunkowana poziomem rozwoju regionalnego. Istnieje równieŝ zaleŝność odwrotna. Rozwój tego sektora wyrównuje regionalne dysproporcje, przyczynia się do poprawy warunków Ŝycia społeczności lokalnych, tworzy nowe miejsca pracy, zatem ogólnie przyczynia się do poprawy ekonomiki regionu. Mamy więc do czynienia z klasycznym sprzęŝeniem zwrotnym badanych zjawisk [Małe i średnie przedsiębiorstwa, 2004, s. 256]. W artykule zawarto obowiązującą aktualnie definicję i kryteria klasyfikacji małych i średnich przedsiębiorstw w Polsce, wskazano na najwaŝniejsze cechy sektora MŚP, przedstawiono krótką charakterystykę województwa podkarpackiego oraz stan małych i średnich przedsiębiorstw w gospodarce województwa podkarpackiego wskazując na moŝliwości współpracy transgranicznej MŚP.

2 Małe i średnie przedsiębiorstwa w gospodarce regionu 363 Definicja i kryteria klasyfikacji małych i średnich przedsiębiorstw W praktyce dla wyodrębnienia grupy przedsiębiorstw tworzących sektor MŚP stosowane bywają kryteria ilościowe i jakościowe, jednakŝe często róŝnią się one w poszczególnych krajach wartościami numerycznymi wskaźników charakteryzujących skalę przedsiębiorstwa. Ta niejednorodność kryteriów klasyfikacji przedsiębiorstw znajduje wprawdzie uzasadnienie m.in. w międzynarodowych zróŝnicowaniach poziomu rozwoju społeczno-gospodarczego, czy teŝ skali rynku zbytu, jest jednak powaŝną barierą analiz porównawczych [Woźniak 2006, s. 11]. Do najczęściej wykorzystywanych kryteriów ilościowych naleŝą wielkość zatrudnienia, obrotu i aktywów, zaś z kryteriów jakościowych najczęściej wykorzystuje się finansową niezaleŝność, jedność własności i zarządzania, strukturę organizacyjną oraz udział w rynku [Dominiak 2005, s ]. W Polsce zgodnie z Ustawą o swobodzie działalności gospodarczej z dnia 2 lipca 2004 [DzU 2004 nr 173, poz. 1807] oraz Rozporządzeniem Komisji (WE) nr 364/2004 z dnia 25 lutego 2004 roku, za mikroprzedsiębiorcę uwaŝa się przedsiębiorcę, który co najmniej jednym z dwóch ostatnich lat obrotowych zatrudniał średniorocznie mniej niŝ 10 pracowników oraz osiągnął roczny obrót netto ze sprzedaŝy towarów, wyrobów i usług oraz operacji finansowych nieprzekraczający równowartości w złotych 2 mln euro, lub sumy aktywów jego bilansu sporządzonego na koniec jednego z tych lat nie przekroczyły równowartości w złotych 2 mln euro [DzU 2004 nr 173, poz. 1807, art. 104]. Za małego przedsiębiorcę uwaŝa się przedsiębiorcę, który w co najmniej jednym z dwóch ostatnich lat obrotowych zatrudniał średniorocznie mniej niŝ 50 pracowników oraz osiągnął roczny obrót netto ze sprzedaŝy towarów, wyrobów i usług oraz operacji finansowych nieprzekraczający równowartości w złotych 10 mln euro, lub sumy aktywów jego bilansu sporządzonego na koniec jednego z tych lat nie przekroczyły równowartości w złotych 10 mln euro [DzU 2004 nr 173, poz. 1807, art. 105]. Z kolei za średniego przedsiębiorcę uwaŝa się przedsiębiorcę, który co najmniej jednym z dwóch lat obrotowych zatrudniał średniorocznie mniej niŝ 250 pracowników oraz osiągnął roczny obrót netto ze sprzedaŝy towarów, wyrobów i usług oraz operacji finansowych nieprzekraczający równowartości w złotych 50 mln euro, lub sumy aktywów jego bilansu sporządzonego na koniec jednego z tych lat nie przekroczyły równowartości w złotych 43 mln euro [DzU 2004 nr 173, poz. 1807, art. 106]. W definicji uwzględnia się takŝe kryteria niezaleŝności. Nie uwaŝa się jednak za mikro-, małe lub średnie przedsiębiorstwo, przedsiębiorcy, w którym przedsiębiorcy inni niŝ mikro-, mali lub średni posiadają [DzU 2004 nr 173, poz. 1807, art. 108]: 25% i więcej wkładów, udziałów lub akcji;

3 364 Beata Onak-Szczepanik prawa do 25% i więcej udziału w zysku; 25% i więcej głosów w zgromadzeniu wspólników (akcjonariuszy). Klasyfikację przedsiębiorstw naleŝących do sektora MŚP, przedstawia tabela 1. Tabela 1. Klasyfikacja mikro-, małych i średnich przedsiębiorstw w Polsce Klasy przedsiębiorstw Liczba zatrudnionych pracowników Kryteria podziału Obrót netto przedsiębiorstwa (mln euro) Suma aktywów bilansu (mln euro) NiezaleŜność Mikroprzedsiębiorstwo poniŝej 10 poniŝej 2 poniŝej 2 niezaleŝne Małe przedsiębiorstwo poniŝej 50 poniŝej 10 poniŝej 10 niezaleŝne Średnie przedsiębiorstwo poniŝej 250 poniŝej 50 poniŝej 43 niezaleŝne Źródło: opracowanie własne na podstawie [Ustawa o Swobodzie Działalności Gospodarczej z dnia 2 lipca 2004 (DzU 2004 nr 173, poz. 1807)]; [Rozporządzenie Komisji (WE) nr 364/2004 z dnia 25 lutego 2004 roku]. Cechy małych i średnich przedsiębiorstw Sektor MŚP w Polsce, podobnie jak w krajach wysoko rozwiniętych, odgrywa waŝną rolę w gospodarce. Przede wszystkim stanowi źródło dochodów dla budŝetu państwa i budŝetu gmin, bierze udział w tworzeniu produktu krajowego brutto, tworzy nowe miejsca pracy, przyczynia się do kreowania zmian społecznych i funkcjonalnych obszaru na którym działają (regionu, województwa, gminy) oraz wpływa na innowacyjność gospodarki. Małe i średnie przedsiębiorstwa odznaczają się znaczną elastycznością i operatywnością w działaniach na rynku. Są one zdolne skutecznie konkurować nawet z największymi przedsiębiorstwami, ze względu na bardzo ścisłą kontrolę kosztów, szybką dyfuzję innowacji, a nade wszystko, ze względu na wysoką motywację osiągnięć właściciela i pracowników [Targalski 2003, s. 12]. Zdaniem M. StruŜyckiego [Zarządzanie małym, 2002, s ], małe i średnie firmy mogą mieć przewagę nad firmami duŝymi, zwłaszcza w zakresie następujących czynników: szybka reakcja na zmieniające się wymagania rynku; otwarcie na wykorzystanie innowacji, które mogą być łatwiej weryfikowane przez potrzeby rynkowe; niezbiurokratyzowane struktury zarządzania; wykorzystywanie okazji gospodarczych przez przedsiębiorczych kierowników, którzy umieją wykorzystać przewagę konkurencyjną na rynku i są skłonni do podjęcia ryzyka;

4 Małe i średnie przedsiębiorstwa w gospodarce regionu 365 racjonalny przepływ informacji wewnątrz firmy, w celu najlepszego dostosowania się do zmian i wymagań zewnętrznych; lepsze wykorzystanie specjalistów o szerszym zakresie wiedzy, którzy dobrze znają się nie tylko na nowoczesnych technologiach, ale takŝe na rynku, na konkurentach itp.; łatwe wchodzenie w układy kooperacyjne przez szybkie organizowanie nowych miejsc pracy, częste wykorzystywanie metody nakładczej itp.; wykorzystywanie uprzywilejowanych warunków do uzyskiwania środków finansowych ze źródeł specjalnie uruchamianych dla wspierania rozwoju gospodarki lokalnej. Z kolei na tych obszarach rynku, gdzie nie są one w stanie konkurować, przyjmują strategię współpracy. Często zostają kooperantami lub podwykonawcami produktów lub usług niezbędnych dla większych firm. Region nasycony małymi i średnimi podmiotami tworzy rynek odporniejszy na wahania koniunkturalne, gdyŝ charakteryzuje się on duŝą odpornością na wszelkie zakłócenia oraz znaczną elastycznością i łatwością pod względem dostosowania do zmieniających się warunków rynkowych. Oddzielna grupa czynników charakteryzujących pozycję i rozwój małych i średnich przedsiębiorstw wynika z faktu ich rozproszenia w róŝnorodnych układach lokalnych, które z reguły przybliŝają ich działalność do obszaru występowania róŝnych zakresów popytu. Pozwala to na [Zarządzanie małym, 2002, s ]: znaczną redukcję kosztów transportu; szybsze zwiększenie lub zmniejszenie produkcji danego wyrobu; ograniczenie kosztów przechowywania wyrobów; zmniejszenie kosztów ogólnych, co wpływa na konkurencyjność firmy; rozwijanie moŝliwości indywidualnego sprawdzania się twórczych i przedsiębiorczych pracowników i kierowników; indywidualizowanie kontaktów między pracownikami a klientami; kształtowanie reputacji lokalnej we wszystkich przejawach orientacji marketingowej, a takŝe tradycji firmy, jej wielopokoleniowych kontaktów itp.; kształtowanie lojalności wobec marki oraz firmy nawet wówczas, jeśli łączy się to z wyŝszą ceną. Stan małych i średnich przedsiębiorstw w województwie podkarpackim Województwo podkarpackie jest jednym z szesnastu województw utworzonych na mocy reformy samorządowej państwa z dnia 1 stycznia 1999 roku. Powstało w wyniku połączenia byłych województw: rzeszowskiego, przemyskiego,

5 366 Beata Onak-Szczepanik krośnieńskiego oraz częściowo tarnobrzeskiego i tarnowskiego. Obejmuje obszar ponad 17,8 tys. km 2, na który składa się 159 gmin (16 miejskich, 29 miejsko-wiejskich, 114 wiejskich), 25 powiatów (4 grodzkie, 21 ziemskie) oraz 45 miast (w tym 4 na prawach powiatu). Zamieszkuje je ponad 2 mln osób, co stanowi 5,5% ludności kraju. Województwo podkarpackie to obszar o znacznym zróŝnicowaniu pod względem walorów środowiskowo-przyrodniczych, ekonomicznych i społecznych. Stopień urbanizacji województwa, wskazuje na jego wyraźny rolniczy charakter. Województwo podkarpackie graniczy z województwami: lubelskim, małopolskim i świętokrzyskim. Sąsiaduje z Ukrainą i Słowacją. Stolicą województwa i siedzibą władz samorządowych jest Rzeszów, liczący ponad 163 tys. mieszkańców. Wybrane dane dotyczące woj. podkarpackiego przedstawia tabela 2. Tabela 2. Wybrane dane o województwie podkarpackim na tle Polski w 2006 r. (na dzień 31 grudnia) Dane Województwo podkarpackie Polska Polska = 100 Powierzchnia (w tys. km 2 ) ,7 Ludność (w mln) 2,1 38,2 5,5 Ludność na 1 km ,7 Udział ludności miejskiej (w %) 40,5 61,3 66,1 Pracujący (w tys.) a 649, ,7 5,1 Bezrobotni zarejestrowani (w tys.) 145, ,4 6,3 Stopa bezrobocia rejestrowanego (w %) 16,5 14,9 110,7 Przeciętne miesięczne wynagrodzenia brutto (w zł) ,7 PKB (ceny bieŝące) w 2004 r ,8 (w mln zł) PKB per capita (w zł) ,8 a według faktycznego miejsca pracy; bez pracujących w gospodarstwach indywidualnych w rolnictwie Źródło: opracowanie własne na podstawie [Mały Rocznik Statystyczny..., 2007, s ]. W 2005 roku w województwie podkarpackim zarejestrowanych było podmiotów, z tego ponad 99,8% (tj firm) stanowiły firmy mikro, małe i średnie. Firmy mikro w województwie podkarpackim stanowiły 3,8% ogólnej liczby podmiotów tej klasy w Polsce, małe 4,1%, zaś średnie 3,9%. W praktyce okazuje się, Ŝe oszacowanie rzeczywistej liczby małych i średnich przedsiębiorstw jest trudne do ustalenia. Rejestr REGON słuŝy wprawdzie do ewidencji przedsiębiorstw działających w Polsce, jednakŝe ukazuje on jedynie liczbę przedsiębiorstw zarejestrowanych, a nie działających, czyli aktyw-

6 Małe i średnie przedsiębiorstwa w gospodarce regionu 367 nych. Przedsiębiorstwa aktywne są szacowane na podstawie liczby jednostek przysyłających do GUS tzw. ankietę strukturalną 1. RóŜnice te wynikają między innymi z nieterminowego zgłaszania zaprzestania aktywności gospodarczej przez przedsiębiorców (zwłaszcza tych drobnych), jak równieŝ z róŝnych powodów rejestracji działalności gospodarczej, która faktycznie nigdy nie została zrealizowana. W 2005 r. w województwie podkarpackim wśród aktywnych małych i średnich przedsiębiorstw, firm mikro było , małych 2116, średnich 636, co stanowi odpowiednio 46,9% zarejestrowanych firm mikro, 33,1% zarejestrowanych firm małych i 53,6 zarejestrowanych firm średnich. W tym samym roku w województwie podkarpackim powstało nowych podmiotów, z tego MŚP stanowiły ponad 99,9% ( firm). Zostało zlikwidowanych 9941 przedsiębiorstw, z tego MŚP stanowiły ponad 99,9% (9936 firm). Omawiane zagadnienia ilustruje tabela 3. Tabela 3. Podmioty w województwie podkarpackim zarejestrowane w REGON w 2005 roku Ogółem Mikro (0 9 osób) Małe (10 49 osób) Średnie ( osób) DuŜe (pow. 249 osób) Charakterystyka Udział w Polsce (w %) Udział w Polsce (w %) Udział w Polsce (w %) Udział w Polsce (w %) Udział w Polsce (w %) Liczba zarejestrowanych podmiotów Liczba przedsiębiorstw aktywnych Nowo powstałe przedsiębiorstwa Zlikwidowane przedsiębiorstwa , , , , , , , , , , , , ,3 22 3,4 4 4, , , ,3 28 4,2 5 2,9 1 W odniesieniu do jednostek o liczbie pracujących do 9 osób, które sprawozdań nie przysyłają, szacunek liczby przedsiębiorstw aktywnych został oparty na wynikach badań GUS przeprowadzonych metodą reprezentacyjną.

7 368 Beata Onak-Szczepanik Źródło: opracowanie własne na podstawie [Raport o stanie..., 2007, s. 144, 146]. W 2005 r. 0,5% podkarpackich przedsiębiorstw stanowiły podmioty z udziałem kapitału zagranicznego (0,4% firm mikro, 1,7% małych oraz 4,4% średnich). Ponad 95,4% firm zarejestrowanych w regionie stanowiło własność prywatną. Najliczniejszą grupę wśród przedsiębiorstw prywatnych stanowiły mikroprzedsiębiorstwa 97,6%, małe przedsiębiorstwa 58,6%, zaś średnie 55,8%. Własność publiczna obejmowała 4,6% podmiotów. Najwięcej podmiotów sektora publicznego znajdowało się w grupie firm średnich 44,2%, zaś najmniej wśród mikroprzedsiębiorstw 2,4%. Omawiane zagadnienie prezentuje tabela 4. Tabela 4. Struktura własności podmiotów w województwie podkarpackim zarejestrowanych w REGON Charakterystyka Udział własności zagranicznej w regionie (w %) Udział sektora prywatnego w regionie (w %) Udział sektora publicznego w regionie (w %) Ogółem Mikro (0 9 osób) Małe (10 49 osób) Średnie ( osób) DuŜe (pow. 249 osób) 0,5 0,4 1,7 4,4 8,7 95,4 97,6 58,6 55,8 50,2 4,6 2,4 41,4 44,2 49,8 Źródło: opracowanie własne na podstawie [Raport o stanie..., 2007, s. 144]. Do branŝ o największym udziale w strukturze podmiotowej sektora małych i średnich przedsiębiorstw w województwie podkarpackim naleŝy Wytwarzanie i zaopatrywanie w energię elektryczna, gaz, wodę oraz Edukacja. Udział podmiotów MŚP tych branŝ we wszystkich podmiotach MŚP regionu, był w 2005 r. o ponad 25% większy niŝ przeciętna krajowa. Region cechuje takŝe wysoki udział MŚP z sekcji Administracja publiczna i Obrona narodowa. W małych i średnich przedsiębiorstwach sektora prywatnego dominują firmy z sekcji: Handel i naprawy ponad 37%, Obsługa nieruchomości i firm 13%, Przetwórstwo przemysłowe i Budownictwo po ponad 10%. W strukturze MŚP sektora publicznego dominują firmy z sekcji: Edukacja ok. 56%, Obsługa nieruchomości i firm 16%. MŚP z przewagą kapitału zagranicznego to głównie podmioty z sekcji Handel i naprawy 50%, Przetwórstwa przemysłowego 22%, Obsługi nieruchomości i firm 7% [Raport o stanie, 2007, s ]. W 2005 r. w województwie podkarpackim zatrudnienie w sektorze MŚP wynosiło 72% (z czego przedsiębiorstwa mikro zatrudniały 38%, małe 14%, zaś

8 Małe i średnie przedsiębiorstwa w gospodarce regionu 369 średnie 20%). Przeciętna wielkość firmy w regionie była większa od średniej krajowej w firmach zatrudniających od 50 do 249 osób i wyniosła 107,6 pracujących na podmiot. Małe firmy regionu zatrudniały ponad 21 osób, co dawało 99% przeciętnej krajowej, a mikro 2 osoby, co było nieznacznie mniej niŝ przeciętnie w kraju. Przychody przeciętnej mikrofirmy były o 9% wyŝsze od średniej krajowej i wynosiły w 2005 roku 0,37 mln zł. Przychody na podmiot firm małych i średnich były o około 30% niŝsze od przeciętnej dla kraju i wyniosły odpowiednio 5,02 mln zł i 24,65 mln zł. Udział sektora MŚP w przychodach przedsiębiorstw wyniósł w 2005 r. 70%. Z kolei wskaźnik poziomu kosztów przedsiębiorstw mikro, małych i średnich był wyŝszy od przeciętnej dla klasy firm w Polsce i wyniósł odpowiednio 94%, 95% i 96%. Wynagrodzenia w regionie były niŝsze od przeciętnej krajowej, zwłaszcza w podmiotach średnich. NajniŜsze wynagrodzenia cechowały mikroprzedsiębiorstwa 1,19 tys. zł brutto, a najwyŝsze średnie 1,9 tys. zł i duŝe ok. 2,3 tys. zł. Omawiane zagadnienia przedstawia tabela 5. Charakterystyka Struktura pracujących (w %) Pracujący na podmiot Przychody na podmiot (w mln zł) Struktura przychodów (w %) Wskaźnik poziomu kosztów (w %) Wynagrodzenia brutto (w zł) Tabela 5. Wybrane wskaźniki przedsiębiorstw aktywnych w województwie podkarpackim w 2005 r. Ogółem Udział w Polsce (w %) Mikro (0 9 osób) Udział w Polsce (w %) Małe (10 49 osób) Udział w Polsce (w %) Średnie ( osób) Udział w Polsce (w %) DuŜe (pow. 249 osób) Udział w Polsce (w %) , , , , , , , , Źródło: opracowanie własne na podstawie [Raport o stanie..., 2007, s ].

9 370 Beata Onak-Szczepanik Nakłady inwestycyjne przedsiębiorstw w regionie podkarpackim wynosiły 3,23 mld zł, z czego około 14% przypadło na podmioty mikro, 8,6% na małe, zaś 22% na firmy średnie. Najwięcej nakładów inwestycyjnych w podkarpackich MŚP w 2005 r. pochodziło z sekcji Przetwórstwo przemysłowe 38,7%, Handel i naprawy 20% i Obsługa nieruchomości i firm 13,4%. Najmniej inwestowały MŚP z sekcji Edukacja i Górnictwo. Małe i średnie przedsiębiorstwa województwa podkarpackiego sfinansowały inwestycje w większości ze środków własnych (77% inwestycji małych firm i 60% średnich). Około 17,5% nakładów inwestycyjnych małych firm i 29 średnich przedsiębiorstw, sfinansowano z kredytów i poŝyczek. Ponad 2% nakładów firm małych i średnich zostało sfinansowanych ze środków budŝetowych. Około 6% inwestycji firm średnich zostało sfinansowanych ze środków zagranicznych, głównie innych niŝ kredyty bankowe. W grupie firm małych, dość duŝe znaczenie w finansowaniu inwestycji miały teŝ inne źródła poza środkami własnymi, budŝetowymi, kredytami i środkami zagranicznymi. Omawiane zagadnienie przedstawia tabela 6. Tabela 6. Źródła finansowania inwestycji MŚP w woj. podkarpackim Przedsiębiorstwa Małe Średnie Środki własne 76,9 59,4 Środki budŝetowe 2,1 2,5 Kredyty i poŝyczki krajowe 17,4 29,1 Środki zagraniczne ogółem 0,8 6,0 Zagraniczne kredyty 0,0 0,7 Inne źródła 2,1 1,2 Nakłady niesfinansowane 0,7 1,8 Źródło: [Raport o stanie..., 2007, s ]. Z uwagi na fakt, iŝ małe i średnie przedsiębiorstwa stanowią w województwie podkarpackim ponad 99,8% ogólnej liczby przedsiębiorstw, przypisuje się im szczególną rolę w poprawie innowacyjności gospodarki regionu. Jednak na podstawie przeprowadzonych badań stwierdza się, Ŝe sektor małych i średnich przedsiębiorstw w województwie podkarpackim charakteryzuje się niską innowacyjnością 2. Świadczą o tym poniŝsze dane. W regionie podkarpackim zaledwie 5% małych i 15% średnich firm prowadziło działalność badawczo-rozwojową, co daje małym przedsiębiorstwom 8., a średnim 7. lokatę na tle pozostałych regionów Polski. W latach , 2 Innowacyjność to zdolność organizacji do stałego poszukiwania, wdraŝania i upowszechniania innowacji.

10 Małe i średnie przedsiębiorstwa w gospodarce regionu % małych i 41% średnich przedsiębiorstw wdroŝyło innowacje, co daje odpowiednio 3. i 8. lokatę na tle pozostałych województw. W 2004 roku nakłady na innowacje firm innowacyjnych, wynosiły na Podkarpaciu dla firmy małej zł, zaś dla firmy średniej zł, co dało firmom małym 16., a średnim 14. pozycję na tle pozostałych regionów. Nakłady na B + R w przeliczeniu na firmę innowacyjną w województwie podkarpackim dla małych przedsiębiorstw wynosiły zł, zaś dla średnich zł, co daje małym przedsiębiorstwom 6., a średnim 7. lokatę [Raport o stanie, 2006, s. 40]. Jak ukazują statystyki, podkarpacki sektor małych i średnich przedsiębiorstw wdraŝa więcej innowacji procesowych niŝ innowacji produktowych. W 2004 roku na Podkarpaciu 15% małych i 29% średnich firm wdroŝyło nowe lub ulepszone wyroby, 12% małych i 27% średnich wprowadziło wyroby nowe dla rynku, zaś 17% małych i 33% średnich zastosowało nowe procesy. W porównaniu ze średnią krajową, podkarpackie MŚP wypadają nieznacznie lepiej. [Innowacyjność 2006, 2006, s. 21]. Z kolei w województwie podkarpackim, w latach innowacje organizacyjne wdroŝyło około 15% małych firm i 35% średnich, zaś innowacje marketingowe wprowadziło około 14% małych firm i 25% średnich [Innowacyjność 2006, 2006, s ]. Współpraca transgraniczna małych i średnich przedsiębiorstw 3 Współpracę transgraniczną pomiędzy polskimi i ukraińskimi podmiotami koordynuje Polsko-Ukraińska Międzyrządowa Rada Koordynacyjna ds. Współpracy Międzyregionalnej, która powstała na podstawie porozumienia pomiędzy Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Republiki Ukrainy z 24 maja 1993 roku. Do statutowych zadań Rady naleŝy m.in. określanie ogólnych kierunków i załoŝeń rozwoju współpracy międzyregionalnej, opracowywanie wspólnych programów rozwoju współpracy między władzami administracji państwowej i organami samorządu terytorialnego Polski i Ukrainy. Rada ta, koordynuje działania w zakresie rozwoju i doskonalenia infrastruktury przejść granicznych, ochrony środowiska na obszarach przygranicznych, rozwoju turystyki na obszarach przygranicznych oraz współpracy euroregionalnej. W ramach Rady działa pięć komisji: Komisja ds. współpracy międzyregionalnej zajmująca się współpracą transgraniczną na poziomie samorządów lokalnych, które w Polsce mają duŝe moŝliwości pogłębiania współpracy zagranicznej. Działalność komisji ma sprzy- 3 Opracowano na podstawie [Ukraina. Poradnik..., 2005, s ].

11 372 Beata Onak-Szczepanik jać rozwiązywaniu problemów lokalnych i wpływać na aktywizację kontaktów mieszkańców pogranicza. Komisja ds. współpracy przygranicznej koordynująca m.in. stałą wymianę informacji oraz współpracę inspekcji, straŝy i słuŝb, zwłaszcza w zakresie zagroŝeń o charakterze ponadgranicznym. Współdziałanie podejmowane w ramach komisji ma na celu zwiększenie poziomu bezpieczeństwa mieszkańców regionów przygranicznych. Komisja ds. planowania przestrzennego mająca przyczyniać się do podejmowania wspólnych inicjatyw w zakresie gospodarki przestrzennej. Komisja ds. przejść granicznych i infrastruktury zajmująca się koordynacją prac związanych z rozbudową i modernizacją przejść granicznych wraz z drogami dojazdowymi, mostami i całą infrastrukturą przygraniczną, a takŝe tworzeniem warunków do wspólnych polsko-ukraińskich odpraw granicznych oraz harmonizacji rozwoju sieci transportowej z wymogami ochrony środowiska. Komisja ds. współpracy z PHARE i TACIS, która została utworzona w celu lepszego wykorzystania funduszy PHARE i TACIS do współfinansowania projektów euroregionalnych sprzyjających rozwojowi współpracy transgranicznej. Aktualnie, współpraca transgraniczna pomiędzy Polską i Ukrainą skoncentrowana jest na realizacji trójstronnego (polsko ukraińsko białoruskiego) programu współpracy przygranicznej wdraŝanego w ramach Inicjatywy Wspólnotowej INTERREG IIIA. Program ten, po stronie polskiej jest finansowany ze źródeł INTERREG IIIA, natomiast po stronie ukraińskiej i białoruskiej ze środków TACIS CBC. Priorytetowymi obszarami wsparcia w ramach programu są między innymi: wzrost konkurencyjności regionów przygranicznych przez modernizację i rozbudowę infrastruktury obszaru transgranicznego oraz rozwój kapitału ludzkiego i instytucjonalnych form współpracy transgranicznej. Obecny stan stosunków gospodarczych z Ukrainą jest ściśle związany ze stanem gospodarki ukraińskiej, która mimo wielu licznych pozytywnych osiągnięć w ostatnich latach nadal boryka się z wieloma trudnościami. Z danych opublikowanych przez Polską Agencję Rozwoju Przedsiębiorczości wynika, Ŝe sektor MŚP 4 na Ukrainie wytwarza zaledwie 7% PKB, przy 19% zatrudnieniu spośród ogólnej liczby zatrudnionych. Jednocześnie na 1000 osób zamieszkałych na Ukrainie przypada 4 firmy sektora MŚP, zaś na Podkarpaciu 32 firmy, w krajach UE 45, a w USA 74 [Ukraina. Poradnik, 2005, s. 109; Raport 4 Według kryterium liczby zatrudnionych pracowników i wielkości rocznych przychodów brutto ze sprzedaŝy, ukraińskie przedsiębiorstwa moŝna podzielić na małe, średnie i duŝe. Małe przedsiębiorstwa to te, które zatrudniają do 50 osób i osiągają w danym roku obrachunkowym obroty do 500 tys. euro według średniorocznego kursu Narodowego Banku Ukrainy. DuŜe przedsiębiorstwa zatrudniają w danym roku obrotowym ponad 1000 osób i osiągają obroty przekraczające 5 mln euro. Wszystkie pozostałe firmy uznawane są za średnie.

12 Małe i średnie przedsiębiorstwa w gospodarce regionu 373 o stanie, 2007, s. 144, 146]. Widać więc niską kulturę przedsiębiorczości na Ukrainie. Perspektywy handlu i współpracy gospodarczej między małymi i średnimi przedsiębiorstwami z Podkarpacia i Ukrainy, zaleŝeć będą od sytuacji makroekonomicznej oraz postępu w zakresie reform gospodarczych. W szczególności chodzi tutaj o następujące czynniki: stabilność kursu hrywny; rozwój systemu bankowego i ubezpieczeniowego; poprawa kondycji banków oraz moŝliwość pozyskiwania gwarancji bankowych; postępy prywatyzacji; rozwój sektora małych i średnich przedsiębiorstw; dalsza liberalizacja handlu zagranicznego oraz poprawa klimatu inwestycyjnego. Z ekspertyzy przeprowadzonej na zlecenie Departamentu Polityki Regionalnej w Ministerstwie Gospodarki nt. Międzynarodowej współpracy transgranicznej i międzyregionalnej państwa na lata wynika, Ŝe wciąŝ istnieje wiele czynników utrudniających prawidłową realizację załoŝeń polityki wobec MŚP w aspekcie współpracy transgranicznej. Do najwaŝniejszych barier zalicza się róŝnice w systemach politycznych państw podejmujących współpracę transgraniczną, niedostateczną ilość środków finansowych przeznaczonych na tę współpracę w budŝecie województw oraz bariery społeczne i kulturowe utrudniające kontakty między kooperantami. Przedsiębiorcy wskazują równieŝ na konieczność pokonywania duŝych odległości, co wymaga poniesienia znacznych nakładów czasu i kapitału oraz niedostateczną ilość przejść granicznych co utrudnia kontakty pomiędzy kooperantami. Dlatego teŝ, w polityce Unii Europejskiej powinno się coraz większą uwagę poświęcać działaniom zmierzającym do poprawy i rozwoju współpracy transgranicznej pomiędzy państwami. Zakończenie NaleŜy pamiętać, Ŝe powodzenie polskiej gospodarki, zmniejszenie bezrobocia, wzrost konkurencyjności na rynkach Unii Europejskiej oraz polepszenie nastrojów społecznych nierozerwalnie związane jest z rozwojem sektora małych i średnich przedsiębiorstw. Dlatego teŝ, bardzo waŝna jest postawa i polityka władz rządzących, która powinna wspierać rozwój małych i średnich przedsiębiorstw w skali makro- jak i mezoekonomicznej, poprzez uproszczenie regulacji prawnych, zmianę systemu podatkowego, ułatwienie dostępu do źródeł finansowania, wspieranie nowych technologii i zastosowań e-biznesu, wspieranie edukacji i szkoleń z zakresu przedsiębiorczości oraz stymulowaniu działań zmierza-

13 374 Beata Onak-Szczepanik jących do poprawy i rozwoju współpracy transgranicznej małych i średnich przedsiębiorstw. Jednocześnie naleŝy zadbać o poprawę poziomu innowacyjności sektora małych i średnich przedsiębiorstw, poniewaŝ tworzenie i wdraŝanie innowacji stanowi obecnie podstawowy warunek funkcjonowania i rozwoju przedsiębiorstw na globalnym rynku, w warunkach wzrastającej konkurencji, na etapie przechodzenia do gospodarki opartej na wiedzy. Zdolność do szybkiego dostosowania się do zmian technicznych i technologicznych stanowi obecnie podstawowy warunek osiągnięcia rozwoju i sukcesu firmy. SłuŜyć temu ma odpowiednia polityka kształtowana na poziomie lokalnym, regionalnym, jak i krajowym. Stworzenie przez władze lokalne korzystnych warunków dla rozwoju aktywności innowacyjnej małych i średnich przedsiębiorstw przyczyni się w dłuŝszej perspektywie do wzrostu ogólnego poziomu społeczno-gospodarczego regionu, a w konsekwencji kraju Literatura Dominiak P. (2005), Sektor MSP we współczesnej gospodarce, PWN, Warszawa. DzU 2004 nr 173, poz DzU 2004 nr 173, poz. 1807, art Mały Rocznik Statystyczny Polski 2007, GUS, Warszawa Matejuk M. (2003), Bariery rozwoju małych i średnich przedsiębiorstw (na przykładzie aglomeracji łódzkiej) [w:] Przedsiębiorczość: szansą na sukces rządu, gospodarki, przedsiębiorstw, społeczeństwa, red. K. Piech, M. Kulikowski, Instytut Wiedzy, Warszawa. Raport o stanie sektora małych i średnich przedsiębiorstw w Polsce w latach , PARP, Warszawa Raport o stanie sektora małych i średnich przedsiębiorstw w Polsce w latach , PARP, Warszawa Rozporządzenie Komisji (WE) nr 364/2004 z dnia 25 lutego StruŜycki M. red. (2002), Zarządzanie małym i średnim przedsiębiorstwem. Uwarunkowania europejskie, Difin, Warszawa. StruŜycki M. red. (2004), Małe i średnie przedsiębiorstwa w gospodarce regionu, PWE, Warszawa. Targalski J. (2003), Przedsiębiorczość i zarządzanie, Wyd. C.H. Beck, Warszawa. Ukraina. Poradnik dla przedsiębiorców, PARP, Warszawa Woźniak M.G. (2006), Rozwój sektora małych i średnich przedsiębiorstw w Polsce a wzrost gospodarczy, Wyd. AE w Krakowie, Kraków. śołnierski A. red. (2006), Innowacyjność Stan innowacji, metody wspierania, programy badawcze. Raport, Warszawa.

14 Małe i średnie przedsiębiorstwa w gospodarce regionu 375 Streszczenie W prezentowanym artykule, przedmiot analizy stanowi sektor małych i średnich przedsiębiorstw funkcjonujący w województwie podkarpackim. Sektor ten spełnia bardzo waŝne funkcje, wpływając zarówno na sferę gospodarczą, jak i społeczną regionu. Jednocześnie lokalny charakter małych i średnich przedsiębiorstw powoduje, Ŝe istnieje ścisła zaleŝność między ich rozwojem a rozwojem regionalnym. Rozwój sektora MŚP wyrównuje regionalne dysproporcje, przyczynia się do poprawy warunków Ŝycia społeczności lokalnych, tworzy nowe miejsca pracy, zatem ogólnie przyczynia się do poprawy ekonomiki regionu. Summary Small and Medium Enterprises in the Economy of Region on the Example of Podkarpackie Voivodeship In the presented study, an object of the analysis constitute a sector of small and medium enterprises functioning in podkarpackie voivodeship. The sector fulfils very important functions, influencing both the economic sphere of the region as well as the social one. Simultaneously, local character of small and medium enterprises results in close dependence between their development and regional development. Development of the SME sector limits regional disproportions, contributes to improvement of living conditions of local communities, creates new workplaces, and therefore generally contributes to improvement of the regional economy.

Miejsce i rola sektora małych i średnich przedsiębiorstw w gospodarce Polski

Miejsce i rola sektora małych i średnich przedsiębiorstw w gospodarce Polski Mgr inż. Beata Onak-Szczepanik Katedra Teorii Ekonomii Uniwersytetu Rzeszowskiego Miejsce i rola sektora małych i średnich przedsiębiorstw w gospodarce Polski WSTĘP Zmiany systemowe i strukturalne polskiej

Bardziej szczegółowo

URZĄD STATYSTYCZNY W SZCZECINIE

URZĄD STATYSTYCZNY W SZCZECINIE URZĄD STATYSTYCZNY W SZCZECINIE Opracowania sygnalne Szczecin, styczeń 2010 r. DZIAŁALNOŚĆ INNOWACYJNA PRZEDSIĘBIORSTW W LATACH 2006-2008 W WOJEWÓDZTWIE ZACHODNIOPOMORSKIM Wyniki badania działalności innowacyjnej

Bardziej szczegółowo

RAPORT O STANIE SEKTORA MAŁYCH I ŚREDNICH PRZEDSIĘBIORSTW W POLSCE. Rozdział 8. Profile regionalne małych i średnich przedsiębiorstw

RAPORT O STANIE SEKTORA MAŁYCH I ŚREDNICH PRZEDSIĘBIORSTW W POLSCE. Rozdział 8. Profile regionalne małych i średnich przedsiębiorstw RAPORT O STANIE SEKTORA MAŁYCH I ŚREDNICH PRZEDSIĘBIORSTW W POLSCE Rozdział 8. Profile regionalne małych i średnich przedsiębiorstw Warszawa, 2011 Spis treści Województwo dolnośląskie...3 Województwo kujawsko-pomorskie...6

Bardziej szczegółowo

Profile regionalne małych i średnich przedsiębiorstw

Profile regionalne małych i średnich przedsiębiorstw Rozdział 8 Marzena Talar, Maja Wasilewska, Dorota Węcławska Profile regionalne małych i średnich przedsiębiorstw W rozdziale przedstawiona została charakterystyka stanu sektora małych i średnich przedsiębiorstw

Bardziej szczegółowo

LIWOŚCI FINANSOWANIA ROZWOJU INNOWACJI W LATACH 2008-2013

LIWOŚCI FINANSOWANIA ROZWOJU INNOWACJI W LATACH 2008-2013 MOśLIWO LIWOŚCI FINANSOWANIA ROZWOJU INNOWACJI W LATACH 2008-2013 2013 Działalno alność PARP na rzecz wspierania rozwoju i innowacyjności ci polskich przedsiębiorstw Izabela WójtowiczW Dyrektor Zespołu

Bardziej szczegółowo

Województwo łódzkie. Raport o sytuacji mikro i małych przedsiębiorstw w roku 2011 235

Województwo łódzkie. Raport o sytuacji mikro i małych przedsiębiorstw w roku 2011 235 Województwo łódzkie Raport o sytuacji mikro i małych przedsiębiorstw w roku 2011 235 Tabela 1 Dane statystyczne POLSKA ŁÓDZKIE Łódzki Miasto Łódź Piotrkowski Sieradzki Skierniewicki PKB na 1 mieszkańca

Bardziej szczegółowo

Prowadzący Andrzej Kurek

Prowadzący Andrzej Kurek Prowadzący Andrzej Kurek Centrala Rzeszów Oddziały Lublin, Katowice Zatrudnienie ponad 70 osób SprzedaŜ wdroŝenia oprogramowań firmy Comarch Dopasowania branŝowe Wiedza i doświadczenie Pełna obsługa: Analiza

Bardziej szczegółowo

Raport Przedsiębiorczość w Polsce Edycja 2014

Raport Przedsiębiorczość w Polsce Edycja 2014 Raport Edycja 2014 2 CHARAKTER I CELE RAPORTU Raport ma charakter informacyjny i dotyczy szeroko rozumianej przedsiębiorczości. Cele raportu: Ukazanie aktualnej sytuacji ekonomiczno finansowej przedsiębiorstw

Bardziej szczegółowo

Próba oceny umiędzynarodowienia działalności polskich i małopolskich MSP

Próba oceny umiędzynarodowienia działalności polskich i małopolskich MSP Ekonomia Menedżerska 2011, nr 10, s. 41 58 Joanna Duda * Próba oceny umiędzynarodowienia działalności polskich i małopolskich MSP 1. Wprowadzenie Istnieje bezpośredni związek między sukcesem ekonomicznym

Bardziej szczegółowo

liwości finansowania branży y IT z funduszy UE

liwości finansowania branży y IT z funduszy UE Możliwo liwości finansowania branży y IT z funduszy UE CO TO JEST DOTACJA? Dotacja jest bezzwrotną pomocą finansową W wielu przypadkach jest to refundacja kosztów, które przedsiębiorca poniósł. Dlatego

Bardziej szczegółowo

Rozdział 8. Profile regionalne małych i średnich przedsiębiorstw

Rozdział 8. Profile regionalne małych i średnich przedsiębiorstw Melania Nieć, Maja Wasilewska, Joanna Orłowska Rozdział 8. Profile regionalne małych i średnich przedsiębiorstw Struktura podmiotowa Województwo dolnośląskie W 2012 r. w systemie REGON w województwie dolnośląskim

Bardziej szczegółowo

zmieniające rozporządzenie w sprawie kamiennogórskiej specjalnej strefy ekonomicznej

zmieniające rozporządzenie w sprawie kamiennogórskiej specjalnej strefy ekonomicznej Projekt z 21-03-2012 Wersja 1.1. ROZPORZĄDZENIE RADY MINISTRÓW z dnia..2012 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie kamiennogórskiej specjalnej strefy ekonomicznej Na podstawie art. 4 ust. 1 ustawy z dnia

Bardziej szczegółowo

Proponowane tematy prac dyplomowych

Proponowane tematy prac dyplomowych KATEDRA ANALIZY SYSTEMOWEJ I FINANSÓW 1. Podatki i opłaty lokalne jako źródło dochodów własnych gminy 2. Analiza dochodów budżetowych jednostek samorządów terytorialnych na przykładzie gminy... w latach...

Bardziej szczegółowo

Raport o sytuacji mikro i małych firm poprawa nastrojów polskich przedsiębiorców. Wrocław, 19 marca 2015

Raport o sytuacji mikro i małych firm poprawa nastrojów polskich przedsiębiorców. Wrocław, 19 marca 2015 Raport o sytuacji mikro i małych firm poprawa nastrojów polskich przedsiębiorców Wrocław, 19 marca 2015 Piąty raport Banku Pekao SA o sytuacji mikro i małych firm innowacje tematem specjalnym 6 910 wywiadów

Bardziej szczegółowo

Przedmiot: Zarządzanie małą firmą

Przedmiot: Zarządzanie małą firmą Prof. dr hab. Andrzej Piotr Wiatrak Zakład Jakości Zarządzania Pokój 322B, dyżur w piątki godz. 14-16. 16. Przedmiot: Zarządzanie małą firmą Literatura: 1. Borowiecki Ryszard, Siuta-Tokarska Barbara: Problemy

Bardziej szczegółowo

DZIAŁALNOŚĆ GOSPODARCZA PRZEDSIĘBIORSTW O LICZBIE PRACUJĄCYCH DO 9 OSÓB W 2008 R.

DZIAŁALNOŚĆ GOSPODARCZA PRZEDSIĘBIORSTW O LICZBIE PRACUJĄCYCH DO 9 OSÓB W 2008 R. Warszawa, 2009.10.16 DZIAŁALNOŚĆ GOSPODARCZA PRZEDSIĘBIORSTW O LICZBIE PRACUJĄCYCH DO 9 OSÓB W 2008 R. W Polsce w 2008 r. prowadziło działalność 1780 tys. przedsiębiorstw o liczbie pracujących do 9 osób

Bardziej szczegółowo

LISTA WSKAŹNIKÓW OGÓLNYCH I ICH DEKOMPOZYCJA

LISTA WSKAŹNIKÓW OGÓLNYCH I ICH DEKOMPOZYCJA Pole C Gospodarstwo, kapitał, kreatywność, technologie LISTA WSKAŹNIKÓW OGÓLNYCH I ICH DEKOMPOZYCJA przygotowana przez Warszawa, 25 lipca 2005 r. Wstęp Niniejszy dokument prezentuje listę wskaźników ogólnych

Bardziej szczegółowo

Raport o sytuacji mikro i małych firm poprawa nastrojów polskich przedsiębiorców. Zielona Góra, 22 kwietnia 2015

Raport o sytuacji mikro i małych firm poprawa nastrojów polskich przedsiębiorców. Zielona Góra, 22 kwietnia 2015 Raport o sytuacji mikro i małych firm poprawa nastrojów polskich przedsiębiorców Zielona Góra, 22 kwietnia 2015 Piąty raport Banku Pekao SA o sytuacji mikro i małych firm innowacje tematem specjalnym 6

Bardziej szczegółowo

Polska w Onii Europejskiej

Polska w Onii Europejskiej A/452928 Polska w Onii Europejskiej - wybrane polityki sektorowe Wydawnictwo SGGW Warszawa 2004 Spis treści Wstęp 9 1. CHARAKTERYSTYKA PORÓWNAWCZA GOSPODAREK POLSKI I UNII EUROPEJSKIEJ 11 1.1. Dynamika

Bardziej szczegółowo

Zagadnienia (problemy) na egzamin dyplomowy

Zagadnienia (problemy) na egzamin dyplomowy Zagadnienia (problemy) na egzamin dyplomowy kierunku ZARZĄDZANIE, I 0 licencjat Wiedza o zarządzaniu 1. Przegląd funkcji kierowniczych. 2. Teorie motywacyjne i przywódcze. 3. Współczesne koncepcje zarządzania.

Bardziej szczegółowo

Finanse i Rachunkowość

Finanse i Rachunkowość Wydział Nauk Ekonomicznych i Technicznych Państwowej Szkoły Wyższej im. Papieża Jana Pawła II w Białej Podlaskiej Zestaw pytań do egzaminu licencjackiego na kierunku Finanse i Rachunkowość 1 Zestaw pytań

Bardziej szczegółowo

Raport o sytuacji mikro i małych firm poprawa nastrojów polskich przedsiębiorców

Raport o sytuacji mikro i małych firm poprawa nastrojów polskich przedsiębiorców Raport o sytuacji mikro i małych firm poprawa nastrojów polskich przedsiębiorców Sopot, 13 marca 2015 Piąty raport Banku Pekao SA o sytuacji mikro i małych firm innowacje tematem specjalnym 6 910 wywiadów

Bardziej szczegółowo

Małopolskie Regionalny Program Operacyjny 2007-2013 DZIAŁANIE 2.1 ROZWOJ I PODNIESIENIE KONKURENCYJNOŚCI PRZEDSIĘBIORSTW Schemat A

Małopolskie Regionalny Program Operacyjny 2007-2013 DZIAŁANIE 2.1 ROZWOJ I PODNIESIENIE KONKURENCYJNOŚCI PRZEDSIĘBIORSTW Schemat A Małopolskie Regionalny Program Operacyjny 2007-2013 DZIAŁANIE 2.1 ROZWOJ I PODNIESIENIE KONKURENCYJNOŚCI PRZEDSIĘBIORSTW Numer i nazwa priorytetu Oś Priorytetowa 2. Gospodarka regionalnej szansy Instytucja

Bardziej szczegółowo

FORMULARZ ZGŁOSZENIOWY PRZEDSIĘBIORSTWA

FORMULARZ ZGŁOSZENIOWY PRZEDSIĘBIORSTWA Załącznik nr 2 FORMULARZ ZGŁOSZENIOWY PRZEDSIĘBIORSTWA planującego udział w projekcie Biznes w nauce, nauka w biznesie rozwój pracowników firm i jednostek naukowych w województwie lubuskim współfinansowanego

Bardziej szczegółowo

KATEDRA EKONOMII ZAKŁAD EKONOMIKI KSZTAŁCENIA

KATEDRA EKONOMII ZAKŁAD EKONOMIKI KSZTAŁCENIA KATEDRA EKONOMII 1. Agroturystyka jako forma aktywizacji obszarów wiejskich na przykładzie.. 2. Działalność agroturystyczna jako dodatkowe źródło dochodu na przykładzie 3. Wykorzystanie potencjału turystycznego

Bardziej szczegółowo

Raport o sytuacji mikro i małych firm poprawa nastrojów polskich przedsiębiorców. Poznań, 9 kwietnia 2015

Raport o sytuacji mikro i małych firm poprawa nastrojów polskich przedsiębiorców. Poznań, 9 kwietnia 2015 Raport o sytuacji mikro i małych firm poprawa nastrojów polskich przedsiębiorców Poznań, 9 kwietnia 2015 Piąty raport Banku Pekao SA o sytuacji mikro i małych firm innowacje tematem specjalnym 6 910 wywiadów

Bardziej szczegółowo

Małe i średnie przedsiębiorstwa w Polsce na podstawie analiz PARP

Małe i średnie przedsiębiorstwa w Polsce na podstawie analiz PARP 2013 Paulina Zadura-Lichota Departament Rozwoju Przedsiębiorczości i Innowacyjności PARP Małe i średnie przedsiębiorstwa w Polsce na podstawie analiz PARP Warszawa, 14 marca 2013 r. Przedsiębiorczość w

Bardziej szczegółowo

Raport o sytuacji mikro i małych firm poprawa nastrojów polskich przedsiębiorców. Olsztyn, 14 kwietnia 2015

Raport o sytuacji mikro i małych firm poprawa nastrojów polskich przedsiębiorców. Olsztyn, 14 kwietnia 2015 Raport o sytuacji mikro i małych firm poprawa nastrojów polskich przedsiębiorców Olsztyn, 14 kwietnia 2015 Piąty raport Banku Pekao SA o sytuacji mikro i małych firm innowacje tematem specjalnym 6 910

Bardziej szczegółowo

MAŁE I ŚREDNIE PRZEDSIĘBIORSTWA W POLSCE W OKRESIE ŚWIATOWEGO KRYZYSU EKONOMICZNEGO

MAŁE I ŚREDNIE PRZEDSIĘBIORSTWA W POLSCE W OKRESIE ŚWIATOWEGO KRYZYSU EKONOMICZNEGO ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO NR 677 FINANSE, RYNKI FINANSOWE, UBEZPIECZENIA NR 43 2011 MARIA KOLA-BEZKA Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu MAŁE I ŚREDNIE PRZEDSIĘBIORSTWA W POLSCE

Bardziej szczegółowo

Poznań miastem o konkurencyjnej gospodarce

Poznań miastem o konkurencyjnej gospodarce Prof. dr hab. Wanda Maria Gaczek Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Poznań miastem o konkurencyjnej gospodarce Ocena aktualności wyzwań strategicznych w obszarze konkurencyjna gospodarka Poznań, 20 września

Bardziej szczegółowo

700 milionów zł na innowacyjne projekty polskich firm. Polskie banki w 7.Programie ramowym UE

700 milionów zł na innowacyjne projekty polskich firm. Polskie banki w 7.Programie ramowym UE ŚNIADANIE PRASOWE: 700 milionów zł na innowacyjne projekty polskich firm. Polskie banki w 7.Programie ramowym UE 29 października 2013r. Warszawa, Klub Bankowca, ul. Smolna 6 0 KRAJOWY PUNKT KONTAKTOWY

Bardziej szczegółowo

Fundusze strukturalne w Polsce przeznaczone na rozwój infrastruktury teleinformatycznej

Fundusze strukturalne w Polsce przeznaczone na rozwój infrastruktury teleinformatycznej Fundusze strukturalne w Polsce przeznaczone na rozwój infrastruktury teleinformatycznej Dokumenty programowe Zintegrowany Pakiet Wytycznych Strategiczne Wytyczne Wspólnoty (SWW) Rada Europejska Komisja

Bardziej szczegółowo

Projekt Europejski Wymiar Łodzi Wsparcie przedsiębiorców z Łodzi środkami Unii Europejskiej

Projekt Europejski Wymiar Łodzi Wsparcie przedsiębiorców z Łodzi środkami Unii Europejskiej Projekt Europejski Wymiar Łodzi Wsparcie przedsiębiorców z Łodzi środkami Unii Europejskiej Towarzystwo Inicjatyw Europejskich ul. Próchnika 1 lok. 303 90-408 Maj 2013 Operator Programu Wolontariatu Długoterminowego

Bardziej szczegółowo

Źródła finansowania projektów i działalności turystycznej

Źródła finansowania projektów i działalności turystycznej Gdzie szukać pieniędzy? Źródła finansowania projektów i działalności turystycznej Seminarium branży turystycznej Warszawa, 23 września 2011 r. Możliwości pozyskania środków z funduszy wspólnotowych Program

Bardziej szczegółowo

WSPARCIE FIRM TYPU START-UP I FIRM TYPU SPIN-OFF

WSPARCIE FIRM TYPU START-UP I FIRM TYPU SPIN-OFF WSPARCIE FIRM TYPU START-UP I FIRM TYPU SPIN-OFF ZARZĄDZANIE SIECIĄ WSPÓŁPRACY MŚP Łukasz Pytliński CEM Instytut Badań Rynku i Opinii Publicznej Wrzesień 2010 1 WSPARCIE FIRM TYPU START-UP I FIRM TYPU

Bardziej szczegółowo

Regulamin doboru uczestników w szkoleniach oraz konferencjach realizowanych w ramach projektu Wiedza i kapitał dla rozwoju MSP

Regulamin doboru uczestników w szkoleniach oraz konferencjach realizowanych w ramach projektu Wiedza i kapitał dla rozwoju MSP Bielsko-Biała, 14.05.2009r. Regulamin doboru uczestników w szkoleniach oraz konferencjach realizowanych w ramach projektu Wiedza i kapitał dla rozwoju MSP współfinansowanego z Działania 3.3 Tworzenie systemu

Bardziej szczegółowo

Rola zdolności kredytowej przedsiębiorstwa w procedurze pozyskiwania kredytu bankowego - studium przypadku. dr Jacek Płocharz

Rola zdolności kredytowej przedsiębiorstwa w procedurze pozyskiwania kredytu bankowego - studium przypadku. dr Jacek Płocharz Rola zdolności kredytowej przedsiębiorstwa w procedurze pozyskiwania kredytu bankowego - studium przypadku dr Jacek Płocharz Warunki działania przedsiębiorstw! Na koniec 2003 roku działało w Polsce 3.581,6

Bardziej szczegółowo

Gospodarka i funkcjonowanie Unii Europejskiej. Wykład VIII Strategia lizbońska

Gospodarka i funkcjonowanie Unii Europejskiej. Wykład VIII Strategia lizbońska Gospodarka i funkcjonowanie Unii Europejskiej Wykład VIII Strategia lizbońska Pomyśl tylko, czym mogłaby być Europa. Pomyśl o wrodzonej sile naszej rozszerzonej Unii. Pomyśl o jej niewykorzystanym potencjale

Bardziej szczegółowo

Fundusze strukturalne i przedakcesyjne dla MŚP

Fundusze strukturalne i przedakcesyjne dla MŚP Fundusze strukturalne i przedakcesyjne dla MŚP Michał Janas Centrum Wspierania Biznesu w Rzeszowie www.spp.org.pl Plan 1) PHARE 2002 2) 3) Phare 2002 Program Rozwoju Przedsiębiorstw Usługi doradcze w następuj

Bardziej szczegółowo

Wsparcie przedsiębiorczości jako jeden z głównych priorytetów NSRO. Opole, 7 marca 2008

Wsparcie przedsiębiorczości jako jeden z głównych priorytetów NSRO. Opole, 7 marca 2008 Wsparcie przedsiębiorczości jako jeden z głównych priorytetów NSRO ElŜbieta Bieńkowska Minister Rozwoju Regionalnego Fundusze strukturalne jako instrument wsparcia rozwoju gospodarczego Opolszczyzny Opole,

Bardziej szczegółowo

Wspieranie małych i średnich przedsiębiorstw, ze szczególnym uwzględnieniem działalności innowacyjnej- działania PARP

Wspieranie małych i średnich przedsiębiorstw, ze szczególnym uwzględnieniem działalności innowacyjnej- działania PARP Mirosław Marek PARP, Prezes Zarządu Wspieranie małych i średnich przedsiębiorstw, ze szczególnym uwzględnieniem działalności innowacyjnej- działania PARP Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości (PARP)

Bardziej szczegółowo

MONITORING ZAWODÓW DEFICYTOWYCH I NADWYśKOWYCH W WOJEWÓDZTWIE POMORSKIM W 2009 r. CZĘŚĆ II. Gdańsk, sierpień 2010 r.

MONITORING ZAWODÓW DEFICYTOWYCH I NADWYśKOWYCH W WOJEWÓDZTWIE POMORSKIM W 2009 r. CZĘŚĆ II. Gdańsk, sierpień 2010 r. MONITORING ZAWODÓW DEFICYTOWYCH I NADWYśKOWYCH W WOJEWÓDZTWIE POMORSKIM W 2009 r. CZĘŚĆ II Gdańsk, sierpień 2010 r. Raport opracowano w Zespole Badań i Analiz Wojewódzkiego Urzędu Pracy w Gdańsku 2 Spis

Bardziej szczegółowo

ZASOBY ROZWOJOWE POLSKI POŁUDNIOWEJ METROPOLIE I KAPITAŁ LUDZKI

ZASOBY ROZWOJOWE POLSKI POŁUDNIOWEJ METROPOLIE I KAPITAŁ LUDZKI ZASOBY ROZWOJOWE POLSKI POŁUDNIOWEJ METROPOLIE I KAPITAŁ LUDZKI 2012-04-24 Jacek Woźniak Pełnomocnik Zarządu WM ds. planowania strategicznego WYZWANIA ORAZ SILNE STRONY MIAST KRAKÓW KATOWICE Źródło: Raport

Bardziej szczegółowo

TABELARYCZNE ZESTAWIENIE INFORMACJI DOTYCZĄCYCH DZIAŁANIA 3.4 Nazwa Programu Operacyjnego ZPORR Nazwa Priorytetu

TABELARYCZNE ZESTAWIENIE INFORMACJI DOTYCZĄCYCH DZIAŁANIA 3.4 Nazwa Programu Operacyjnego ZPORR Nazwa Priorytetu DZIAŁANIE 3.4. Mikroprzedsiębiorstwa TABELARYCZNE ZESTAWIENIE INFORMACJI DOTYCZĄCYCH DZIAŁANIA 3.4 Nazwa Programu Operacyjnego ZPORR Nazwa Priorytetu Rozwój lokalny Nazwa Działania Mikroprzedsiębiorstwa

Bardziej szczegółowo

Krajowy Systemu Usług dla Małych i Średnich Przedsiębiorstw instytucjonalne wsparcie sektora MSP

Krajowy Systemu Usług dla Małych i Średnich Przedsiębiorstw instytucjonalne wsparcie sektora MSP Krajowy Systemu Usług dla Małych i Średnich Przedsiębiorstw instytucjonalne wsparcie sektora MSP Michał Kołodziejski Zespół Instytucjonalnego Systemu Wsparcia PARP Sieć współpracujących ze sobą ośrodków

Bardziej szczegółowo

OŚWIADCZENIE O SPEŁNIANIU KRYTERIÓW MSP

OŚWIADCZENIE O SPEŁNIANIU KRYTERIÓW MSP OŚWIADCZENIE O SPEŁNIANIU KRYTERIÓW MSP W związku z ubieganiem się o przyznanie dofinansowania w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka Działanie 5.1 Dyfuzja Innowacji POIG.05.01.00-00-008/08

Bardziej szczegółowo

Raport o sytuacji mikro i małych firm poprawa nastrojów polskich przedsiębiorców. Szczecin, 16 kwietnia 2015

Raport o sytuacji mikro i małych firm poprawa nastrojów polskich przedsiębiorców. Szczecin, 16 kwietnia 2015 Raport o sytuacji mikro i małych firm poprawa nastrojów polskich przedsiębiorców Szczecin, 16 kwietnia 2015 Piąty raport Banku Pekao SA o sytuacji mikro i małych firm innowacje tematem specjalnym 6 910

Bardziej szczegółowo

Mikroprzedsiębiorstwo. biorstwo: Działanie anie 312 TWORZENIE I ROZWÓJ MIKROPRZEDSIĘBIORSTW BIORSTW ANIA ZAKRES DZIAŁANIA CEL DZIAŁANIA ANIA

Mikroprzedsiębiorstwo. biorstwo: Działanie anie 312 TWORZENIE I ROZWÓJ MIKROPRZEDSIĘBIORSTW BIORSTW ANIA ZAKRES DZIAŁANIA CEL DZIAŁANIA ANIA Mikroprzedsiębiorstwo biorstwo: Działanie anie 312 TWORZENIE I ROZWÓJ MIKROPRZEDSIĘBIORSTW BIORSTW OŚ 3 Odnowa i rozwój wsi. Kobieluch Łukasz Ekonomia gr. 2, rok III Uważane jest za nie przedsiębiorstwo,

Bardziej szczegółowo

SPECJALNA STREFA EKONOMICZNA W KRAKOWIE KRAKOWSKI PARK TECHNOLOGICZNY PODSTREFA W TARNOWIE PARK PRZEMYSŁOWY MECHANICZNE

SPECJALNA STREFA EKONOMICZNA W KRAKOWIE KRAKOWSKI PARK TECHNOLOGICZNY PODSTREFA W TARNOWIE PARK PRZEMYSŁOWY MECHANICZNE SPECJALNA STREFA EKONOMICZNA W KRAKOWIE KRAKOWSKI PARK TECHNOLOGICZNY PODSTREFA W TARNOWIE PARK PRZEMYSŁOWY MECHANICZNE Przywileje strefowe * Przedsiębiorcy inwestujący w Specjalnej Strefie Ekonomicznej

Bardziej szczegółowo

Nowy kredyt technologiczny premia dla innowacji. Czerwiec 2009

Nowy kredyt technologiczny premia dla innowacji. Czerwiec 2009 Nowy kredyt technologiczny premia dla innowacji Czerwiec 2009 Kredyt technologiczny Kredyt technologiczny jako element Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka na lata 2007 2013 System wdraŝania NajwaŜniejsze

Bardziej szczegółowo

URZĄD STATYSTYCZNY W KRAKOWIE

URZĄD STATYSTYCZNY W KRAKOWIE URZĄD STATYSTYCZNY W KRAKOWIE 31-223 Kraków, ul. Kazimierza Wyki 3 e-mail:sekretariatuskrk@stat.gov.pl tel. 012 415 60 11 Internet: http://www.stat.gov.pl/krak Informacja sygnalna - Nr 15 Data opracowania

Bardziej szczegółowo

Strategiczne planowanie na Mazowszu jako Regionie Wiedzy

Strategiczne planowanie na Mazowszu jako Regionie Wiedzy Strategiczne planowanie na Mazowszu jako Regionie Wiedzy Konferencja pt. Innowacyjność i e-rozwój Województwa Mazowieckiego jako kluczowe czynniki wdrażania polityki strukturalnej w latach 2007-2013 26

Bardziej szczegółowo

1. Analiza wskaźnikowa... 3 1.1. Wskaźniki szczegółowe... 3 1.2. Wskaźniki syntetyczne... 53 1.2.1.

1. Analiza wskaźnikowa... 3 1.1. Wskaźniki szczegółowe... 3 1.2. Wskaźniki syntetyczne... 53 1.2.1. Spis treści 1. Analiza wskaźnikowa... 3 1.1. Wskaźniki szczegółowe... 3 1.2. Wskaźniki syntetyczne... 53 1.2.1. Zastosowana metodologia rangowania obiektów wielocechowych... 53 1.2.2. Potencjał innowacyjny

Bardziej szczegółowo

Wydatkowanie czy rozwój

Wydatkowanie czy rozwój Wydatkowanie czy rozwój priorytety Polityki Spójności 2014-2020 i nowego RPO Województwa Łódzkiego Agnieszka Dawydzik Dyrektor Departamentu Koordynacji Strategii i Polityk Rozwoju Łódź, 27 maja 2015 r.

Bardziej szczegółowo

Rozdział 4. Profile regionalne małych i średnich przedsiębiorstw. Województwo dolnośląskie

Rozdział 4. Profile regionalne małych i średnich przedsiębiorstw. Województwo dolnośląskie Melania Nieć, Joanna Orłowska, Maja Wasilewska Rozdział 4. Profile regionalne małych i średnich przedsiębiorstw Województwo dolnośląskie Struktura podmiotowa przedsiębiorstw aktywnych W 2013 r. o ponad

Bardziej szczegółowo

Analiza Powiatu Tarnogórskiego

Analiza Powiatu Tarnogórskiego Analiza Powiatu Tarnogórskiego Demografia, Podmioty rynkowe, Rynek Pracy, Budownictwo. Agencja Rozwoju Lokalnego AGROTUR S.A. 2009-05-10 Spis treści 1. Informacje podstawowe o Powiecie Tarnogórskim...3

Bardziej szczegółowo

Działania dla przedsiębiorców

Działania dla przedsiębiorców Program Rozwoju Obszarów Wiejskich 2007-2013 Działania dla przedsiębiorców Polscy przedsiębiorcy mają do wyboru wiele rozmaitych możliwości dofinansowania swoich inwestycji. Większość z nich myśli jednak

Bardziej szczegółowo

DR GRAŻYNA KUŚ. specjalność: Gospodarowanie zasobami ludzkimi

DR GRAŻYNA KUŚ. specjalność: Gospodarowanie zasobami ludzkimi DR GRAŻYNA KUŚ specjalność: Gospodarowanie zasobami ludzkimi 1. Motywacja pracowników jako element zarządzania przedsiębiorstwem 2. Pozapłacowe formy motywowania pracowników na przykładzie wybranej organizacji

Bardziej szczegółowo

ŚRODA Z FUNDUSZAMI 2015-09-03 FUNDUSZE EUROPEJSKIE NA LATA 2014-2020 DLA PRZEDSIĘBIORCÓW. EFRR 8,6 mld euro. Cel szczegółowy:

ŚRODA Z FUNDUSZAMI 2015-09-03 FUNDUSZE EUROPEJSKIE NA LATA 2014-2020 DLA PRZEDSIĘBIORCÓW. EFRR 8,6 mld euro. Cel szczegółowy: ŚRODA Z FUNDUSZAMI FUNDUSZE EUROPEJSKIE NA LATA 2014-2020 DLA PRZEDSIĘBIORCÓW Rzeszów, 02.09.2015 r. PO IR PODZIAŁ ALOKACJI PO IR STRUKTURA DLA PRZEDSIĘBIORCÓW EFRR 8,6 mld euro Nr i nazwa osi priorytetowej

Bardziej szczegółowo

RYNEK PRACY/ADAPTACYJNOŚĆ ZASOBÓW PRACY W WOJEWÓDZTWIE DOLNOŚLĄSKIM

RYNEK PRACY/ADAPTACYJNOŚĆ ZASOBÓW PRACY W WOJEWÓDZTWIE DOLNOŚLĄSKIM RYNEK PRACY/ADAPTACYJNOŚĆ ZASOBÓW PRACY W WOJEWÓDZTWIE DOLNOŚLĄSKIM Urząd Statystyczny we Wrocławiu 50-950 Wrocław, ul. Oławska 31, tel. 71 371 63 00, fax 71 371 63 60 PLAN PREZENTACJI Wprowadzenie Województwo

Bardziej szczegółowo

Działanie 3.2 Tworzenie i rozwój mikroprzedsiebiorstw

Działanie 3.2 Tworzenie i rozwój mikroprzedsiebiorstw Działanie 3.2 Tworzenie i rozwój mikroprzedsiebiorstw 1 Cel działania Wzrost konkurencyjności gospodarczej obszarów wiejskich, rozwój przedsiębiorczości i rynku pracy, a w konsekwencji wzrost zatrudnienia

Bardziej szczegółowo

Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia)

Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) Obowiązuje od 01.10.2014 Zgodnie z Zarządzeniem Rektora ZPSB w sprawie Regulaminu Procedur Dyplomowych, na egzaminie magisterskim

Bardziej szczegółowo

NSS. Programy pomocowe (operacyjne)

NSS. Programy pomocowe (operacyjne) Możliwości wsparcia Startup-ów z funduszy Unii Europejskiej Anna Widelska Maciej Wiśniewski Branżowy Punkt Kontaktowy dla IT NSS Narodowa Strategia Spójności Programy pomocowe (operacyjne) Program Infrastruktura

Bardziej szczegółowo

Finansowanie MSP w Polsce ze środków finansowych UE jako czynnik wpływający na konkurencyjność przedsiębiorstw

Finansowanie MSP w Polsce ze środków finansowych UE jako czynnik wpływający na konkurencyjność przedsiębiorstw Finansowanie MSP w Polsce ze środków finansowych UE jako czynnik wpływający na konkurencyjność przedsiębiorstw B 316447 Spis treści Wstęp 9 Rozdział I. Konkurencyjność sektora małych i średnich przedsiębiorstw,

Bardziej szczegółowo

Kredyt technologiczny z innowacją w przyszłość

Kredyt technologiczny z innowacją w przyszłość Kredyt z innowacją w przyszłość Bank Millennium, listopad 2010 29-11-2010 1 Plan prezentacji Działanie 4.3. Kredyt system wdraŝania Kredyt zakres przedmiotowy Zakres przedmiotowy - wydatki objęte kredytem

Bardziej szczegółowo

Raport o sytuacji mikro i małych firm w roku 2013. Olsztyn, 24 marca 2014

Raport o sytuacji mikro i małych firm w roku 2013. Olsztyn, 24 marca 2014 Raport o sytuacji mikro i małych firm w roku 2013 Olsztyn, 24 marca 2014 Już po raz czwarty Bank Pekao przedstawia raport o sytuacji mikro i małych firm 7 tysięcy wywiadów z właścicielami firm, Badania

Bardziej szczegółowo

KARTA ZGŁOSZENIA UCZESTNICTWA W SZKOLENIU KARTA ZGŁOSZENIA UCZESTNICTWA W SZKOLENIU

KARTA ZGŁOSZENIA UCZESTNICTWA W SZKOLENIU KARTA ZGŁOSZENIA UCZESTNICTWA W SZKOLENIU prowadzonym w ramach projektu GURU IT Akademia Umiejętności Informatycznych dla MŚP Projekt skierowany do mikro, małych i średnich przedsiębiorstw oraz samozatrudnionych z branży ICT z woj. łódzkiego Szkolenie

Bardziej szczegółowo

Przekazujemy Państwu efekt pierwszego etapu prac nad Programem Rozwoju Miasta Łomża dotyczącego gospodarki.

Przekazujemy Państwu efekt pierwszego etapu prac nad Programem Rozwoju Miasta Łomża dotyczącego gospodarki. Przekazujemy Państwu efekt pierwszego etapu prac nad Programem Rozwoju Miasta Łomża dotyczącego gospodarki. Efektem pierwszego etapu prac na Programem Rozwoju Miasta Łomża było powstanie analizy SWOT i

Bardziej szczegółowo

*Wstawić tabelę dla kolejnego członka kierownictwa Udziały w innych podmiotach gospodarczych. Wielkość zatrudnienia

*Wstawić tabelę dla kolejnego członka kierownictwa Udziały w innych podmiotach gospodarczych. Wielkość zatrudnienia Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnegow ramach Regionalnego Programu I Informacje ogólne Dane firmy Pełna nazwa Wnioskodawcy BIZNES PLAN DOTYCZĄCY

Bardziej szczegółowo

STRATEGIE ROZWOJU GOSPODARCZEGO MIAST W POLSCE

STRATEGIE ROZWOJU GOSPODARCZEGO MIAST W POLSCE STRATEGIE ROZWOJU GOSPODARCZEGO MIAST W POLSCE Janusz Szewczuk Katowice, Grudzień 2008 ROZWÓJ GOSPODARCZY MIAST Czym jest rozwój gospodarczy? Jak mierzyć rozwój gospodarczy? Stan gospodarki polskich miast

Bardziej szczegółowo

Objaśnienia wartości przyjętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej na lata 2012 2039 Gminy Miasta Radomia.

Objaśnienia wartości przyjętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej na lata 2012 2039 Gminy Miasta Radomia. Objaśnienia wartości przyjętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej na lata 2012 2039 Gminy Miasta Radomia. Za bazę do opracowania Wieloletniej Prognozy Finansowej na kolejne lata przyjęto projekt budŝetu

Bardziej szczegółowo

Małopolski Regionalny Program Operacyjny na lata 2007 2013

Małopolski Regionalny Program Operacyjny na lata 2007 2013 Małopolski Regionalny Program Operacyjny na lata 2007 2013 Regionalny program operacyjny jest narzędziem słuŝącym realizacji strategii rozwoju regionu przy wykorzystaniu środków Unii Europejskiej w latach

Bardziej szczegółowo

Makrootoczenie firm w Polsce: stan obecny i perspektywy

Makrootoczenie firm w Polsce: stan obecny i perspektywy Makrootoczenie firm w Polsce: stan obecny i perspektywy Prof. dr hab. Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Makrootoczenie: Otoczenie polityczne Otoczenie ekonomiczne Otoczenie społeczne Otoczenie technologiczne

Bardziej szczegółowo

Raport o sytuacji mikro i małych firm w roku 2013

Raport o sytuacji mikro i małych firm w roku 2013 Raport o sytuacji mikro i małych firm w roku 2013 Warszawa, 11 kwiecień 2014 Już po raz czwarty Bank Pekao przedstawia raport o sytuacji mikro i małych firm 7 tysięcy wywiadów z właścicielami firm, Badania

Bardziej szczegółowo

Regulacje prawno - systemowe specjalnych strefy ekonomicznych.

Regulacje prawno - systemowe specjalnych strefy ekonomicznych. Regulacje prawno - systemowe specjalnych strefy ekonomicznych. Autor: Wenanta Anna Rolka Zasady regulujące tworzenie oraz funkcjonowanie stref ekonomicznych w Polsce zostały określone w ustawie z 20 października

Bardziej szczegółowo

PRZEDSIĘBIORCZOŚĆ. nazwa przedmiotu SYLABUS A. Informacje ogólne

PRZEDSIĘBIORCZOŚĆ. nazwa przedmiotu SYLABUS A. Informacje ogólne PRZEDSIĘBIORCZOŚĆ Elementy składowe sylabusu Nazwa jednostki prowadzącej kierunek Nazwa kierunku studiów Poziom kształcenia Profil studiów Forma studiów Kod Język Rodzaj Rok studiów /semestr Wymagania

Bardziej szczegółowo

WSPARCIE ROZWOJU PRZEDSIĘBIORCZOŚCI W MAŁOPOLSCE

WSPARCIE ROZWOJU PRZEDSIĘBIORCZOŚCI W MAŁOPOLSCE WSPARCIE ROZWOJU PRZEDSIĘBIORCZOŚCI W MAŁOPOLSCE Iwona Harnik 24 kwietnia 2007 r. Kraków 2007 Rola MARR S.A. Efektywne i skuteczne wspieranie rozwoju społecznego i gospodarczego Małopolski poprzez podejmowanie

Bardziej szczegółowo

2010 Kierunki i instrumenty wsparcia działalności innowacyjnej mikroprzedsiębiorstw. Dr Barbara Grzybowska. Warszawa, maj 2010

2010 Kierunki i instrumenty wsparcia działalności innowacyjnej mikroprzedsiębiorstw. Dr Barbara Grzybowska. Warszawa, maj 2010 2010 Kierunki i instrumenty wsparcia działalności j mikroprzedsiębiorstw Dr Barbara Grzybowska Warszawa, maj 2010 PLAN WYSTĄPIENIA 1. Współpraca mikroprzedsiębiorstw z innymi podmiotami w zakresie realizacji

Bardziej szczegółowo

Inwestycje zagraniczne w Małopolsce 2009-2010

Inwestycje zagraniczne w Małopolsce 2009-2010 Inwestycje zagraniczne w Małopolsce 2009-2010 Inwestycje zagraniczne w Małopolsce 2009-2010 Plan prezentacji 1. Metody badań 2. Dynamika napływu inwestycji 3. Typy inwestycji 4. Struktura branżowa inwestycji

Bardziej szczegółowo

PODKARPACKIE FORUM TERYTORIALNE DEPARTAMENT ROZWOJU REGIONALNEGO

PODKARPACKIE FORUM TERYTORIALNE DEPARTAMENT ROZWOJU REGIONALNEGO PODKARPACKIE FORUM TERYTORIALNE DEPARTAMENT ROZWOJU REGIONALNEGO Rzeszów, 13 grudnia 2013 r. Plan prezentacji I PODKARPACKIE FORUM TERYTORIALNE Podkarpackie Forum Terytorialne wprowadzenie Wybrane elementy

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie... 9

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie... 9 SPIS TREŚCI Wprowadzenie... 9 ROZDZIAŁ I Teoretyczne ujęcie innowacji... 11 1. Innowacje-proces innowacyjny-konkurencyjność... 11 2. System innowacyjny na poziomie regionu... 15 3. System innowacyjny a

Bardziej szczegółowo

Imię, nazwisko i tytuł/stopień KOORDYNATORA (-ÓW) kursu/przedmiotu zatwierdzającego protokoły w systemie USOS

Imię, nazwisko i tytuł/stopień KOORDYNATORA (-ÓW) kursu/przedmiotu zatwierdzającego protokoły w systemie USOS Tryb studiów Studia stacjonarne Kierunek studiów Ekonomia Poziom studiów Pierwszego stopnia Rok studiów/ semestr II / semestr 4 Specjalność Bez specjalności Kod katedry/zakładu w systemie USOS 10000000

Bardziej szczegółowo

Czy ochrona środowiska i odnawialne źródła energii są efektywne finansowo?

Czy ochrona środowiska i odnawialne źródła energii są efektywne finansowo? Czy ochrona środowiska i odnawialne źródła energii są efektywne finansowo? Dariusz Lipka, Małopolska Agencja Rozwoju Regionalnego S.A. Kraków, 11.12.2013 r. Specyfika projektów energetyki odnawialnej -

Bardziej szczegółowo

OFERTA POśYCZKOWA KARKONOSKIEJ AGENCJI ROZWOJU REGIONALNEGO S.A. ul. 1-go Maja 27, 58-500 Jelenia Góra. Tytuł prezentacji BGK

OFERTA POśYCZKOWA KARKONOSKIEJ AGENCJI ROZWOJU REGIONALNEGO S.A. ul. 1-go Maja 27, 58-500 Jelenia Góra. Tytuł prezentacji BGK OFERTA POśYCZKOWA KARKONOSKIEJ AGENCJI ROZWOJU REGIONALNEGO S.A. ul. 1-go Maja 27, 58-500 Jelenia Góra Tytuł prezentacji BGK Natalia Łaba KARR S.A. Fundusz PoŜyczkowy przez 20 lat swojej działalności jest

Bardziej szczegółowo

Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski. Kraków, 9 marca 2012 r.

Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski. Kraków, 9 marca 2012 r. Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski Kraków, 9 marca 2012 r. Etap diagnostyczny Diagnoza pogłębiona (załącznik do RSI WM 2012-2020) Synteza diagnozy część 2 dokumentu RSI Analiza

Bardziej szczegółowo

Stan i warunki rozwoju lokalnej gospodarki w Wyszkowie w 2012 roku

Stan i warunki rozwoju lokalnej gospodarki w Wyszkowie w 2012 roku Stan i warunki rozwoju lokalnej gospodarki w Wyszkowie w 2012 roku Raport podstawowe informacje Podstawą do niniejszej prezentacji jest Raport przygotowany przez Instytut EUROTEST z Gdańska, Badanie ankietowe

Bardziej szczegółowo

Działanie 4.3 Kredyt technologiczny. w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka

Działanie 4.3 Kredyt technologiczny. w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka Działanie 4.3 Kredyt technologiczny w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka PO Innowacyjna Gospodarka 4.3 Kredyt technologiczny Jest jednym z działań należących do Programu Operacyjnego Innowacyjna

Bardziej szczegółowo

DZIAŁALNOŚĆ GOSPODARCZA PODMIOTÓW Z KAPITAŁEM ZAGRANICZNYM 1 W WOJEWÓDZTWIE WIELKOPOLSKIM W 2013 R.

DZIAŁALNOŚĆ GOSPODARCZA PODMIOTÓW Z KAPITAŁEM ZAGRANICZNYM 1 W WOJEWÓDZTWIE WIELKOPOLSKIM W 2013 R. URZĄD STATYSTYCZNY W POZNANIU ul. Wojska Polskiego 27/29, 60 624 Poznań Opracowania sygnalne Data opracowania: luty 2015 Kontakt: e mail: SekretariatUSPOZ@stat.gov.pl tel. 61 27 98 200, fax 61 27 98 100

Bardziej szczegółowo

Inicjatywy Wspólnotowe

Inicjatywy Wspólnotowe Inicjatywy Wspólnotowe INTERREG III Podstawowe informacje i dokumenty AUTOR: DOMINIKA RARÓG-OŚLIŹLOK 1.06.2004 Opracowano na podstawie informacji z Urzędu Marszałkowskiego w Katowicach, MGPiPS oraz stron

Bardziej szczegółowo

PSM CONSULTANCY Sp. z o.o.

PSM CONSULTANCY Sp. z o.o. Możliwości uzyskania przez przedsiębiorców wsparcia finansowego w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Opolskiego na lata 2007-2013 - podstawowe informacje - PSM CONSULTANCY Sp. z o.o.

Bardziej szczegółowo

Regionalne Programy Operacyjne dotacje dla przedsiębiorców TERMIN NABORU WNIOSKÓW RPO WOJEWÓDZTWO. Dolnośląskie. nieznany. Łódzkie

Regionalne Programy Operacyjne dotacje dla przedsiębiorców TERMIN NABORU WNIOSKÓW RPO WOJEWÓDZTWO. Dolnośląskie. nieznany. Łódzkie Regionalne Programy Operacyjne dotacje dla przedsiębiorców (Ostatnia aktualizacja danych 12.03.2008) RPO WOJEWÓDZTWO Dolnośląskie NAZWA DZIAŁANIA Działanie 1.1 Inwestycje dla LIMITY KWOTOWE DOTACJI (w

Bardziej szczegółowo

Rachunkowość małych firm

Rachunkowość małych firm Uniwersytet Szczeciński Katedra Rachunkowości Zakład Teorii Rachunkowości mgr Stanisław Hońko Rachunkowość małych firm Zakładanie działalności gospodarczej Szczecin 05.10.2005 Podstawowe akty prawne 1.

Bardziej szczegółowo

Wpływ integracji europejskiej w obszarze rynków finansowych na dostępność sektora MSP do finansowania zewnętrznego

Wpływ integracji europejskiej w obszarze rynków finansowych na dostępność sektora MSP do finansowania zewnętrznego Wpływ integracji europejskiej w obszarze rynków finansowych na dostępność sektora MSP do finansowania zewnętrznego Artykuł wprowadzający do e-debaty Sektor małych i średnich przedsiębiorstw (MSP) ma istotne

Bardziej szczegółowo

Klimat inwestycyjny w Polsce w 2008 roku (Raport z badania ankietowego)

Klimat inwestycyjny w Polsce w 2008 roku (Raport z badania ankietowego) Klimat inwestycyjny w Polsce w 2008 roku (Raport z badania ankietowego) Raport wykonany na zlecenie Polskiej Agencji Informacji i Inwestycji Zagranicznych S.A. na podstawie ankiet PAIiIZ S.A. Warszawa

Bardziej szczegółowo

Aktualizacja podręcznika podstaw przedsiębiorczości pt. Jak być przedsiębiorczym

Aktualizacja podręcznika podstaw przedsiębiorczości pt. Jak być przedsiębiorczym Aktualizacja podręcznika podstaw przedsiębiorczości pt. Jak być przedsiębiorczym s. 0 Zamiast WIRR powinno być: Kolejne indeksy to mwig40, który uwzględnia notowania 40 średnich spółek kolejnych 40 spółek

Bardziej szczegółowo

Kapitał zagraniczny w Polsce w dobie globalizacji

Kapitał zagraniczny w Polsce w dobie globalizacji AID Kapitał zagraniczny w Polsce w dobie globalizacji Pod redakcją Elizy Frejtag-Mika SPIS TREŚCI Wstęp 7 l t Przyczyny rozwoju bezpośrednich inwestycji zagranicznych w świetle teorii... 9 1.1. Wstęp.\

Bardziej szczegółowo

Instrumenty wsparcia przedsiębiorstw w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego

Instrumenty wsparcia przedsiębiorstw w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Urząd d Marszałkowski Województwa Świętokrzyskiego Instrumenty wsparcia przedsiębiorstw w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Świętokrzyskiego na lata 2007 - Ostrowiec Świętokrzyski,

Bardziej szczegółowo

Jerzy Majchrzak Dyrektor Departamentu Innowacji i Przemysłu

Jerzy Majchrzak Dyrektor Departamentu Innowacji i Przemysłu Jerzy Majchrzak Dyrektor Departamentu Innowacji i Przemysłu AUTOEVENT 2014 2 PRZEMYSŁ MOTORYZACYJNY Jeden z największych producentów samochodów i komponentów motoryzacyjnych w regionie Europy Środkowo-Wschodniej.

Bardziej szczegółowo

RANKING ZAWODÓW DEFICYTOWYCH I NADWYśKOWYCH W WOJEWÓDZTWIE POMORSKIM W II półroczu 2010 r. CZĘŚĆ II

RANKING ZAWODÓW DEFICYTOWYCH I NADWYśKOWYCH W WOJEWÓDZTWIE POMORSKIM W II półroczu 2010 r. CZĘŚĆ II Wojewódzki Urząd Pracy w Gdańsku RANKING ZAWODÓW DEFICYTOWYCH I NADWYśKOWYCH W WOJEWÓDZTWIE POMORSKIM W II półroczu 2010 r. CZĘŚĆ II Gdańsk, sierpień 2011 r. 1 Raport opracowano w Zespole Badań i Analiz

Bardziej szczegółowo

Analiza Powiatu Tarnogórskiego

Analiza Powiatu Tarnogórskiego RYNEK PRACY Analiza Powiatu Tarnogórskiego Powiat tarnogórski i jego gminy na tle Województwa Śląskiego w 2008 roku. Agencja Rozwoju Lokalnego AGROTUR S.A. 2009-12-31 1. INFORMACJE OGÓLNE Powiat tarnogórski

Bardziej szczegółowo